Epistula canonica ad Letoium
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΚΑΝΟΝΙΚΗ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΛΗΤΟΙΟΝ
ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΜΕΛΙΤΙΝΗΣ.
Ἓν και τουτο των εις την αγιαν εορτην συντελουν των εστι, το κατανοησαι
ημας την εννομον τε και κανονικην επι των πεπλημμεληκοτων οικονομιαν· οπως
αν θεραπευθειη παν αῤρωστημα ψυχικον, το δια τινος αμαρτιας επιγινομενον.
Ἐπειδη γαρ η καθολικη και αυτη της κτισεως εορτη κατα την τεταγμενην περιοδον
του ενιαυσιαιου κυκλου καθ' εκαστον ετος, εν παντι πληρουμενη τωι κοσμωι, επι τηι
αναστα σει του πεπτωκοτος επιτελειται· πτωσις δε εστιν η αμαρτια· αναστασις δε η
εκ του πτωματος της αμαρ τιας ανορθωσις· καλως αν εχοι κατα την ημεραν ταυτην,
ου μονον τους εκ παλιγγενεσιας μεταστοι χειουμενους δια της του λουτρου χαριτος
τωι Θεωι προσαγειν, αλλα και τους δια της μετανοιας τε και επιστροφης απο των
νεκρων εργων εις την ζωσαν οδον παλιν επανιοντας, και τουτους χειραγωγειν προς
την σωζουσαν ελπιδα, ης δια της αμαρτιας απεξενω θησαν. Ἔστι δε ου μικρον εργον,
το τους περι τουτων λογους οικονομησαι εν τηι ορθηι τε και δεδοκιμασμενηι κρισει,
κατα το παραγγελμα του Προφητου, το κε λευον δειν οικονομειν τους λογους εν
κρισει, ινα, καθως εχει το λογιον, μητε σαλευθηι εις τον αιωνα, και εις μνημοσυνον
αιωνιον γενηται δικαιος.
45.224 Ὥσπερ γαρ και επι της σωματικης θεραπειας, ο μεν σκοπος της
ιατρικης εις εστι, το υγιαναι τον καμνον τα· το δε ειδος της επιμελειας διαφορον·
κατα γαρ την ποικιλιαν των αῤρωστηματων καταλληλως και η θε ραπευτικη
μεθοδος εκαστωι των νοσηματων προσαγε ται· ουτω πολλης ουσης και εν τηι ψυχικηι
νοσωι της των παθων ποικιλιας, αναγκαιως πολυειδης γενησεται η θεραπευτικη
επιμελεια, προς λογον του παθους ενεργουσα την ιασιν. Ὡς δ' αν γενοιτο τις τεχνικη
μεθοδος περι του προκειμενου προβληματος, ουτω τον λογον διαληψομεθα. Τρια
εστι τα περι την ψυχην ημων θεωρουμενα κατα την πρωτην διαιρεσιν· το τε
λογικον, και το επιθυμητικον, και το θυμοειδες. Ἐν τουτοις εστι και τα
κατορθωματα των κατ' αρετην βιουντων, και τα πτωματα των εις κακιαν
αποῤρεοντων. ∆ιο προσ ηκει τον μελλοντα την καταλληλον θεραπειαν προσ αγειν
τωι νενοσηκοτι της ψυχης μερει, προτερον μεν επισκεπτεσθαι εν τινι συνεστη το
παθος· ειθ' ουτω πεπονθοτι προσαγειν αρμοδιως την θεραπειαν· ωστε μη δι'
απειριαν της θεραπευτικης μεθοδου, αλλο μεν ηι το νοσησαν μερος, ετερον δε το την
θεραπειαν δε χομενον· ωσπερ αμελει βλεπομεν πολλους των ιατρων εν απειριαι του
πρωτοπαθουντος μερους προσεπιτρι βοντας την νοσον δι' ων θεραπευουσι. Της γαρ
αῤρω στιας ουσης πολλακις κατα θερμου επικρατησιν, επειδη τοις κατα πλεονασμον
του ψυχρου κεκακωμε νοις χρησιμον το θερμαινον τε και αναθαλπον εστι, το
τουτοις κατα λογον συνενεγκον, απερισκεπτως το αυτο τοις εν αμετριαι θερμοτητος
εκκαιομενοις επ αγαγοντες, δυσιατον το παθος εποιησαν. Ὥσπερ τοι νυν
αναγκαιοτατη τοις ιατροις ενομισθη η κατανοη σις της των στοιχειων ιδιοτητος,
οπως αν εκαστου των ευ η κακως διακειμενων γενοιτο του παρα φυ σιν διατεθεντος
η επανορθωσις· ουτω και ημεις επι ταυτην αναδραμοντες την διαιρεσιν των εν τηι
ψυχηι θεωρουμενων, αρχην και υποθεσιν της καταλληλου των παθων θεραπειας
ποιησωμεθα την γενικην θεωριαν. Ουκουν τριχη, καθως εφαμεν, διηιρημενης της
ιδιοτητος των της ψυχης κινηματων, εις το λογιστι κον τε και επιθυμητικον και
θυμοειδες· κατορθωμα μεν του λογιστικου μερους της ψυχης εστιν, η ευσε βης περι
το Θειον υποληψις, και η του καλου τε και κακου διακριτικη επιστημη, και η τρανην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τε και ασυγχυτον εχουσα περι της φυσεως των υποκειμε νων την δοξαν· τι μεν εστιν
αιρετον εν τοις ουσι· τι δε βδελυκτον και αποβλητον. Και παλιν εκ του εναν τιου
παντως η εν τωι μερει τουτωι κακια θεωρηθη σεται, οταν ασεβεια μεν ηι περι το Θειον,
ακρισια δε περι το οντως καλον· ενηλλαγμενη δε και εσφαλμενη η περι την των
πραγματων φυσιν υποληψις, ωστε τιθεναι το φως σκοτος, και το σκοτος φως, κα
θως φησιν η Γραφη.
Του δε επιθυμητικου μερους η μεν εναρετος εστι κινησις το προς το οντως
επι θυμητικον, και αληθως καλον αναγεσθαι τον ποθον· και ει τις εν ημιν ερωτικη
δυναμις τε και διαθεσις, εκει κατασχολεισθαι πασαν, εν τωι πεπεισθαι μηδεν 45.225
ορεκτον ειναι τηι εαυτου φυσει αλλο, πλην της αρε της, και της την αρετην
πηγαζουσης φυσεως. Παρατροπη δε και αμαρτια του τοιουτου μερους εστιν, οταν τις
μεταγαγηι την επιθυμιαν προς την ανυπο στατον κενοδοξιαν· η προς το
επικεχρωσμενον τοις σωμασιν ανθος· οθεν γινεται η φιλοχρηματια, και η φιλοδοξια,
και η φιληδονια, και παντα τα τοιαυτα, οσα του τοιουτου ηρτηται της κακιας γενους.
Παλιν δε της θυμωδους διαθεσεως κατορθωμα μεν εστιν η προς το κακον απεχθεια,
και ο προς τα παθη πολε μος, και το προς ανδρειαν εστομωσθαι την ψυχην, εν τωι μη
καταπτησσειν τα τοις πολλοις φοβερα νομιζο μενα, αλλα μεχρις αιματος προς την
αμαρτιαν αν τικαθιστασθαι· καταφρονειν δε θανατικης απειλης, και αλγεινων
κολαστηριων, και της των ηδιστων δια ζευξεως, και παντων απαξ των δια τινος
συνηθειας και προληψεως εν ηδονηι τους πολλους κατεχοντων κρειττονα γενεσθαι,
της τε πιστεως και της αρετης προμαχομενον. Τα δε αποπτωματα του τοιουτου με
ρους εστιν απασι προδηλα, ο φθονος, το μισος, η μηνις, αι λοιδοριαι, αι συμπλοκαι,
αι εμφιλονεικοι τε και αμυντικαι διαθεσεις, αι μεχρι πολλου παρα τεινουσαι την
μνησικακιαν, και πολλους εις φονους και αιματα καταθηγουσαι. Μη γαρ ευρων ο
απαι δευτος λογισμος οπου χρησηται λυσιτελως τωι οπλωι, εφ' εαυτον τρεπει την του
σιδηρου ακμην και γινε ται το εκ Θεου δοθεν ημιν αμυντηριον οπλον τωι κα κως
κεχρημενωι ολεθριον.
Τουτων τοινυν κατα τον ειρημενον διακρινηθεντων τροπον, οσα μεν
αμαρτηματα του λογιστικου της ψυ χης απτεται μερους, χαλεπωτερα παρα των
Πατερων εκριθη, και μειζονος και διαρκεστερας και επιπονω τερας της επιστροφης
αξια· οιον ει τις ηρνησατο την εις Χριστον πιστιν, η προς Ἰουδαισμον, η προς ει
δωλολατρειαν, η προς Μανιχαισμον, η προς αλλο τι τοιουτον αθεΐας ειδος
αυτομολησας εφανη, ο μεν εκουσιως επι το τοιουτον ορμησας κακον, ειτα κα
ταγνους εαυτου, χρονον τον της μετανοιας εχει, ολον τον της ζωης αυτου. Ουδεποτε
γαρ μυστικης επιτε λουμενης ευχης, μετα του λαου προσκυνησαι τον Θεον
καταξιουται, αλλα καταμονας μεν ευξεται· της δε κοινωνιας των αγιασματων
καθολου αλλοτριος εσται· εν δε τηι ωραι της εξοδου αυτου, τοτε της του αγιασματος
μεριδος αξιωθησεται. Ει δε συμβαιη παρ' ελπιδας ζησαι αυτον, παλιν εν τωι αυτωι
κριματι διαβιωσεται, αμετοχος των μυστικων αγιασματων μεχρι της εξοδου
γινομενος. Οι δε βασανοις και τι μωριαις χαλεπαις αικισθεντες, εν ρητωι χρονωι επ
ετιμηθησαν, ουτω των αγιων Πατερων φιλανθρωπιαι επ' αυτων χρησαμενων, ως
ουχι ψυχης γεγενημενης εν πτωματι, αλλα της σωματικης ασθενειας προς τας αικιας
ουκ αντισχουσης. ∆ιο τωι μετρωι των εν πορνειαι πλημμελησαντων, και η βεβιασμενη
τε και επωδυνος παραβασις εν τηι επιστροφηι συνεμετρηθη. Οι δε προς γοητας
απιοντες, η μαντεις, η τους δια δαιμονων καθαρσια τινα και αποτροπιασμους
ενεργειν υπισχνουμενους, ουτοι ερωτωνται δι' ακρι βειας και ανακρινονται,
ποτερον επιμενοντες τηι εις 45.228 Χριστον πιστει, υπ' αναγκης τινος συνηνεχθησαν
εκεινηι τηι αμαρτιαι, κακωσεως τινος, η αφορητου ζημιας ταυτην αυτοις τον ορμην
εμποιησασης· η καθολου καταφρονησαντες του πεπιστευμενου παρ' ημων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μαρτυριου, τηι των δαιμονων συμμαχιαι προσ εδραμον. Ει μεν γαρ αθετησει της
πιστεως και προς το μη πιστευειν ειναι Θεον τον παρα των Χριστιανων
προσκυνουμενον, εκεινο εποιησαν, δηλαδη τωι κρι ματι των παραβαντων
υπαχθησονται. Ει δε τις αβα στακτος αναγκη κατακρατησασα της μικροψυχιας
αυτων, εις τουτο προσηγαγε δια τινος ηπατημενης ελπιδος παρακρουσθεντας,
ωσαυτως εσται και επ' αυτων η φιλανθρωπια, καθ' ομοιοτητα των προς τας
βασανους εν τωι καιρωι της ομολογιας αντισχειν μη δυνηθεντων. Των δε δι'
επιθυμιαν τε και ηδονην γινομενων αμαρτηματων τοιαυτη εστιν η διαιρεσις· το μεν
γαρ καλειται μοιχεια, το δε πορνεια. Τισι μεν ουν των ακριβεστερων ηρεσε και το
κατα πορνειαν πλημμελημα, μοιχειαν ειναι νομιζειν, διοτι μια εστιν η νο μιμος
συζυγια, και γυναικι προς ανδρα, και ανδρι προς γυναικα. Παν ουν το μη νομιμον
παρανομον παντως, και ο μη το ιδιον εχων, δηλαδη το αλλο τριον εχει· τωι γαρ
ανθρωπωι μια δεδοται παρα του Θεου βοηθος, και τηι γυναικι μια εφηρμοσται κεφα
λη. Ουκουν ει μεν τις το ιδιον αυτου σκευος, κα θως ονομαζει ο θειος Ἀποστολος,
εαυτωι κτησαιτο, συγχωρει ο νομος της φυσεως την δικαιαν χρησιν.
Ει δε τις εξω του ιδιου τραπειη, εν αλλοτριωι παντως γενησεται· αλλοτριον δε
εκαστωι παν το μη ιδιον, καν μη ομολογουμενον εχει τον κυριευοντα. Ουκουν ποῤρω
του κατα την μοιχειαν πλημμεληματος, και η πορνεια τοις τον ακριβεστερον
εξεταζουσι λογον εδειχθη, λεγουσης και της θειας Γραφης· οτι Μη πολυς ισθι προς
αλλοτριαν· πλην αλλ' επειδη τοις ασθενεστεροις εγενετο τις παρα των Πατερων συμ
περιφορα, διεκριθη το πλημμελημα τηι γενικηι διαι ρεσει ταυτηι, ως πορνειαν μεν
ειναι και λεγεσθαι, την χωρις αδικιας ετερου γινομενην τισι της επιθυ μιας
εκπληρωσιν· μοιχειαν δε, την επιβουλην τε και την αδικιαν του αλλοτριου. Ἐν
ταυτηι δε και την ζωοφθοριαν και την παιδεραστιαν ειναι λογιζονται· διοτι και ταυτα
φυσεως εστι μοιχεια. Εις γαρ το αλ λοτριον τε και παρα φυσιν γινεται η αδικια.
Ταυτης τοινυν της διαιρεσεως και εν τουτωι τωι ειδει της αμαρ τιας γεγενημενης,
καθολικη μεν εστι θεραπεια, το της εμπαθους λυσσης, της περι τας τοιαυτας ηδονας,
καθαρον εκ μεταμελειας γενεσθαι τον ανθρωπον· επι δε των εν πορνειαι
μολυνθεντων αδικια τις τηι αμαρτιαι ταυτηι ου καταμεμικται· δια τουτο διπλασιον
ωρισθη της επιστροφης ο χρονος τοις εν μοιχειαι μιαν θεισι, και εν τοις αλλοις τοις
απηγορευμενοις κακοις, ζωοφθοριαι τε και τηι κατα τους αῤρενας λυσσηι· δι
πλασιαζεται γαρ, ως ειπον, επι των τοιουτων η αμαρτια. Μια μεν η κατα την του
αλλοτριου αδικιαν συνισταμενη. ∆ιαφορα δε τις εστιν εν τωι λογωι της μετανοιας, και
επι των κατα ηδονην πλημμελουντων 45.229 τοιαυτη. Ὁ μεν γαρ αφ' εαυτου προς
την εξαγο ρευσιν της αμαρτιας ορμησας, αυτωι τωι καταδεξα σθαι δι' οικειας ορμης
γενεσθαι των κρυφιων κατ ηγορος· ως ηδη της θεραπειας του παθους αρξαμε νος,
και σημειον της προς το κρειττον μεταβολης επιδειξαμενος, εν φιλανθρωποτεροις
γινεται τοις επιτιμιοις. Ὁ δε φωραθεις επι τωι κακωι, η δια τινος υποψιας η
κατηγοριας ακουσιως απελεγχθεις, εν επιτεταμενηι γινεται τηι επιστροφηι· ωστε
καθαρι σθεντα δι' ακριβειας αυτον, ουτως επι την των αγια σματων κοινωνιαν
παραδεχθηναι. Ἔστι τοινυν ο κα νων τοιουτος, ωστε τους εν πορνειαι μολυνθεντας,
εν τρισι μεν ετεσι καθολου της ευχης αποβλητους ειναι· εν τρισι δε της ακροασεως
μετεχειν μονης, εν αλλοις δε τρισιν ετεσι μετα των εν τηι επιστροφηι υποπι πτοντων
προσευχεσθαι, και τοτε μετεχειν των αγια σματων. Ἐπι δε των σπουδαιοτερον
κεχρημενων τηι επιστροφηι, και τωι βιωι δεικνυντων την προς το αγαθον επανοδον,
εξεστι τωι οικονομουντι προς το συμφερον την εκκλησιαστικην οικονομιαν,
συντεμειν τον χρονον της ακροασεως, και ταχιον εις επιστρο φην αγαγειν, και παλιν
και τουτον συντεμειν τον χρονον, και ταχιον αποδουναι την κοινωνιαν, οπως αν τηι
εαυτου δοκιμασιαι εκκρινηι την του θεραπευο μενου καταστασιν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Ὥσπερ γαρ το τοις χοιροις ριπτειν τον μαργαριτην απειρηται, ουτω το
αποστερειν του τιμιου μαργαριτου τον ηδη ανθρωπον δια της κα θαροτητος τε και
απαθειας γενομενον, των ατοπων εστιν. Ἡ δε κατα μοιχειαν ητοι και τα λοιπα ειδη
της ακαθαρσιας γενομενη παρανομια, καθως προει ρηται, κατα παντα εν τωι αυτωι
κριματι θεραπευθη σεται, εν ωι και το της πορνειας αγος· τωι δε χρονωι διπλασιαζεται.
Παρατηρηθησεται δε και επ' αυτωι η του θεραπευομενου διαθεσις, ον τροπον και επι
των τωι μολυσμωι της πορνειας συνενεχθεντων, ωστε η θαττον η βραδυτερον
γενεσθαι αυτοις την του αγαθου μετουσιαν. Λειπεται προς τουτοις το θυμοειδες της
ψυχης προ θειναι εις εξετασιν, οταν παρασφαλεισα της αγαθης του θυμου χρησεως,
εις αμαρτιαν εκπεσηι. Πολλων τε οντων κατα θυμον εις αμαρτιαν ενεργουμενων, και
παντων κακων, ηρεσε πως τοις Πατρασιν ημων, εν τοις αλλοις μη λιαν
ακριβολογεισθαι, μηδε πολλης αξιον ηγεισθαι σπουδης, το θεραπευειν παντα τα εκ
θυμου παραπτωματα· και τοι γε της Γραφης, ου μο νον την* ψυχην απαγορευουσης
πληγην· αλλα και πασαν λοιδοριαν, η βλασφημιαν, και ει τι αλλο τοι ουτον ο θυμος
απεργαζεται· μονον δε του κατα τον φονον αγους την παραφυλακην εποιησαντο, δια
των επιτιμιων.
∆ιηιρηται δε το τοιουτον κακον τηι διαφοραι του εκουσιου τε και ακουσιου, εν
οις εκουσιος μεν εστι φονος. Πρωτον μεν, ο εκ παρασκευης τετολμη μενος του εις
αυτο τουτο ευτρεπισαμενου, οπως αν το αγος εργασηται. Ἔπειτα δε κακεινος εν τοις
εκουσιοις ενομισθη, οταν τις εν συμπλοκηι και μαχηι, τυπτων τε και τυπτομενος,
ενεγκηι κατα τινος καιριου την δια της χειρος πληγην. Ὁ γαρ απαξ τωι θυμωι
κρατηθεις, και τηι ορμηι της οργης χαριζομενος, ουδεν αν παρα τον καιρον του
παθους των ανακοψαι το κακον δυναμενων 45.232 επι νουν λαβοι. Ὥστε και το εκ
της συμπλοκης απο τελεσμα του φονου, εις εργον προαιρεσεως, και ουκ εις
αποτυχιαν αναγεται. Οι δε ακουσιοι φανερα εχουσι τα γνωρισματα· οταν τις προς
ετερον τι την σπου δην εχων, εξ αποτυχιας τι των ανηκεστων δρασηι. Ἐπι τουτων
τοινυν ο μεν φονος, εις τριπλασιονα χρονον παρατεινεται, τοις δι' επιστροφης
θεραπευο μενοις το εκουσιον αγος. Τρισεννεα γαρ εισιν ενιαυ τοι, καθ' εκαστον
βαθμον της ενναδος των ετων ορι σθεισης, ωστε εν μεν τωι παντελει αφορισμωι,
ενναετη χρονον διαγενεσθαι απειργομενον της Ἐκκλησιας· αλλα δε τοσαυτα ετη εν
τηι ακροασει παραμειναι, μονης των διδασκαλων και της των Γραφων ακροα σεως,
και μετα της του λαου συστασεως αξιουμε νον, εν δε τριτηι ενναδι, μετα των
υποπιπτοντων εν τηι επιστροφηι προσευχομενον, ουτως ελθειν επι την μετουσιαν του
αγιασματος· δηλαδη και επι του τοιουτου, η αυτη προστηρησις εσται παρα του
οικονομουντος την Ἐκκλησιαν, και προς λογον της επιστροφης συντμηθησεται
αυτωι και η του επι τιμιου παρατασις, ωστε αντι εννεα ετων, εφ' εκαστωι βαθμωι οκτω
η επτα η εξ, η και πεντε μονα γενε σθαι· ειπερ το μεγεθος της επιστροφης νικοιη τον
χρονον, και υπερβαλλοιτο τηι σπουδηι της διορθωσεως τους εν τηι μακραι προθεσμιαι
ραιθυμοτερον πως εαυ τους απο της κηλιδος καθαιροντας. Το δε ακουσιον,
συγγνωστον μεν, ου μην επαινετον εκριθη. Τουτο δε ειπον, ωστε δηλον γενεσθαι, οτι
καν ακουσιως τις γενηται εν τωι του φονου μιασματι, ως ηδη βεβηλον αυτον απο του
αγους γενομενον, αποβλητον ιερατικης χαριτος ο κανων απεφηνατο· οσος δε εστιν
επι τηι ψιληι πορνειαι του καθαρσιου ο χρονος, τοσουτος και επι των ακουσιως
πεφονευκοτων εδοκιμασθη καλον εχειν, δηλαδη και εν τουτωι της προαιρεσεως του
με τανοουντος δοκιμαζομενης· ωστε ει αξιοπιστος γενοιτο η επιστροφη, μη παντως
παραφυλαχθηναι τον αριθμον των ετων, αλλα δια συντομιας αγαγειν αυτον εις την
της Ἐκκλησιας αποκαταστασιν, και εις την του αγαθου μετουσιαν. Ει δε τις μη
πληρωσας τον χρονον τον εκ των κανονων αφωρισμενον, εξοδευοι του βιου·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

κελευει η των Πατερων φιλανθρωπια μετασχοντα των αγιασματων, μη κενον του
εφοδιου προς την εσχατην εκεινην και μακραν αποδημιαν εκπεμφθηναι.
Ει δε μετασχων του αγιασματος, παλιν εις την ζωην επανελθοι, αναμενειν
τον τεταγμενον χρονον, εν εκει-νωι τωι βαθμωι γενομενον, εν ωι ην προ της κατα
αναγ-κην αυτωι δοθεισης κοινωνιας. Το δε ειδος της ειδωλολατρειας· ουτω γαρ
ονομα-ζει την πλεονεξιαν ο θειος Ἀποστολος· ουκ οιδα οπως αθεραπευτον υπο των
Πατερων ημων περιωφθη. Και τοι γε δοκει το τοιουτον κακον της τριτης εν τηι ψυχηι
καταστασεως παθος ειναι. Και γαρ λογισμος της του καλου κρισεως αμαρτανων, εν
τηι υληι το καλον ειναι φανταζεται, ου προς το αυλον αναβλεπων καλλος, και η
επιθυμια προς τα κατω ρει, του αληθους ορεκτου αποῤ-ρεουσα. Και η φιλονεικος τε
και θυμωδης διαθεσις, πολλας εκ της τοιαυτης αμαρτιας τας αφορμας λαμ 45.233
βανει. Και το ολον ειπειν, συμφωνει η τοιαυτη νοσος τωι αποστολικωι της πλεονεξιας
ορωι. Ὁ γαρ θειος Ἀποστολος, ου μονον αυτην ειδωλολατρειαν, αλλα και ριζαν
παντων των κακων απεφηνατο· και ομως το τοιουτον ειδος παρωφθη της νοσου
ανεπισκεπτον τε και ατημελητον· διο και πλεοναζει κατα τας Ἐκκλη-σιας το
τοιουτον αῤρωστημα, και ουδεις τους επι τον κληρον αγομενους περιεργαζεται,
μηπως τωι τοιουτωι ειδει της ειδωλολατρειας κατεμιανθησαν. Ἀλλα περι μεν τουτων,
δια το παρεισθαι τοις Πατρασιν ημων, αρκειν ηγουμεθα τωι δημοσιωι της διδασκαλιας
λογωι, οπως αν οιον τε ηι, θεραπευειν, ωσπερ τινα παθη πληθωρικα, τας
πλεονεκτικας αῤρωστιας δια του λο-γου καθαιροντας. Μονην δε την κλοπην και την
τυμβωρυχιαν, και την ιεροσυλιαν παθη νομιζομεν, δια το ουτως εκ της των
Πατερων ακολουθιας την παρα-δοσιν ημιν περι τουτου γενεσθαι. Και τοι γε παρα τηι
θειαι Γραφηι, και ο πλεονασμος, και ο τοκος, των απειρημενων εστι, και το εκ
δυναστειας τινος τηι ιδιαι κτησει προσαγαγειν τα αλλοτρια, καν εν προσχη-ματι
πραγματειας το τοιουτον τυχηι γινομενον.
Ἐπειδη τοινυν το καθ' ημας, εις εξουσιαν κανων αξιοπιστος, την επι των
ομολογουμενως απηγορευμενων κανονι-κην κρισιν ηδη τοις ειρημενοις
προσθησομεν. ∆ιηιρηται ουν η κλοπη εις τε ληιστειαν και εις τοιχωρυχιαν και εις μεν
επ' αμφοτερων σκοπος, η των αλλοτριων αφαιρεσις· πολλη δε κατα την γνωμην
αυτων η προς αλληλους εστι διαφορα. Ὁ μεν γαρ ληιστης, και την μιαιφονιαν εις
συμμαχιαν του σπουδαζομενου παραλαμβανει, προς αυτο τουτο παρασκευαζομενος
και οπλοις και πολυχειριαι, και τοις επικαιροις των το-πων· ωστε τον τοιουτον, τωι
κριματι των ανδροφονων υπαγεσθαι, ει δια μεταμελειας εαυτον προς την Ἐκκλησιαν του Θεου επαναγοι. Ὁ δε δι' υφαιρεσεως λανθανουσης σφετεριζομενος το
αλλοτριον, ειτα δι' εξαγορευσεως το πλημμελημα αυτου τωι ιερει φανερω-σας, τηι
περι το εναντιον του παθους σπουδηι θεραπευσει την αῤρωστιαν· λεγω δε δια του τα
προσοντα παρεχειν τοις πενησιν, ινα τωι προεσθαι α εχει, φανερος γενηται
καθαρευων της κατα πλεονεξιαν νοσου. Ει δε μηδεν εχοι, μονον δε το σωμα εχοι,
κελευει ο Ἀποστολος δια του σωματικου κοπου το τοιουτον εξιλασασθαι πα-θος.
Ἔχει δε η λεξις ουτως· Ὁ κλεπτων, μηκετι κλεπτετω· μαλλον δε κοπιατω
εργαζομενος το αγαθον, ινα εχηι μεταδιδοναι τωι χρειαν εχοντι. Ἡ δε τυμβωρυχια και
αυτη διηιρηται εις το συγγνω-στον τε και ασυγγνωστον. Ει μεν γαρ τις της ουσιας
φειδομενος, και ασυλον αφεις το κεκρυμμενον σωμα, ως μη αναδειχθηναι ηλιωι την
ασχημοσυνην της φυσεως, λιθοις τισι των εν τωι ταφωι προβεβλημενων συγχρησαιτο εις εργου τινος κατασκευην, επαινετον μεν ουδε τουτο εστι· πλην αλλα
συγγνωστον εποιησεν η συνηθεια, οταν εις προτιμοτερον τι και κοινωφελε-στερον η
της υλης μεταθεσις γινηται. Το δε διερευ-νασθαι την κονιν απο της γεωθεισης
σαρκος, και ανα-κινειν τα οστα, ελπιδι τον κοσμον τινα των συγκατ 45.236
ορυχθεντων κερδαναι, τουτο τωι αυτωι κριματι κατεδικασθη, ωι και η ψιλη πορνεια,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

καθως και εν τωι προλαβοντι διηιρηται λογωι· επισκοπουντος δηλαδη του οικονομου
εξ αυτου του βιου την ιατρειαν του θεραπευομενου, ωστε συντεμειν την εκ των
κανονων ορισθεισαν του επιτιμιου προθεσμιαν. Ἡ δε ιεροσυλια, παρα μεν τηι αρχαιαι
Γραφηι, ουδε ενομισθη της φονικης κατακρισεως ανεκτοτερα. Ὁμοιως γαρ ο τε επι
φονωι αλους, και ο τα ανατε-θεντα τωι Θεωι υφελομενος, την δια των λιθων τιμωριαν υπεσχον. Ἐπι δε της εκκλησιαστικης συνηθειας ουκ οιδα πως συγκαταβασις τις
εγενετο, και συμπερι-φορα, ωστε ανεκτοτερον νομισθηναι το της τοιαυτης νοσου
καθαρσιον· εν ελαττονι γαρ χρονωι παρα την μοιχειαν, τοις τοιουτοις το επιτιμιον
διεταξατο η των Πατερων παραδοσις.
Πανταχου και εν πλημμεληματος ειδει τουτο καθοραιν προσηκει προ
παντων, οια εστι του θεραπευομενου διαθεσις, μη τον χρονον οιεσθαι προς
θεραπειαν αρκειν· τις γαρ αν εκ του χρονου ιασις γε-νοιτο; αλλα την προαιρεσιν του
εαυτον δι' επιστροφης ιατρευοντος. Ταυτα σοι, ω ανθρωπε του Θεου, κατα πολλην
σπουδην εκ των προχειρων συνθεντες, δια το δειν τοις των αδελφων επιταγμασι
πειθεσθαι, κατα σπουδην απεστειλαμεν. Συ δε τας συνηθεις υπερ ημων ευχας τωι Θεωι
προσαγων μη διαλειπηις. Χρεωστεις γαρ ως ευγνωμων υιος, τωι κατα Θεον σε
γεννησαντι, την δια των προσευχων γηροκομιαν, κατα την εντολην την κελευουσαν
τιμαιν τους γονεας, ινα ευ σοι γενηται, και εσηι μακροχρονιος επι της γης. ∆ηλον δε
οτι ως συμβολον ιερατικον, δεξηι το γραμμα, και ουκ ατιμασεις το ξενιον, καν τι
μικροτερον της σης μεγαλοφυΐας ειη.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


