Supremum vale
ΛΟΓΟΣ ΜΒ.
Συντακτηριος, εις την των ρνʹ επισκοπων παρουσιαν.
Αʹ. Πως υμιν τα ημετερα, ω φιλοι ποιμενες και συμποιμενες· ων ωραιοι μεν
οι ποδες, ευαγγελιζομενων ειρηνην και αγαθα, μεθ' ων εληλυθατε· ωραιοι δε τα
προς ημας, οις εις καιρον εληλυθατε, ουχ ινα προβατον πλανωμενον επιστρεψητε,
αλλ' ινα ποιμενα εκδημον επισκεψησθε; Πως τα της εκδημιας υμιν εχει της
ημετερας; και τις ο ταυτης καρπος, μαλλον δε, του εν ημιν Πνευματος, ωι κινουμεθα
τε αει, και νυν κεκινημεθα, μηδεν ιδιον εχειν επιθυμουντες, μητ' ισως εχοντες; Ἆρα
γεσυνιετε παρ' υμων αυτων, και καταμανθανετε, και λογισται των ημετερων εστε
χρηστοτεροι; η δει, καθαπερ τους στρατηγιας, η δημαγωγιας, η διοικησεως
χρηματων λογον απαιτουμενους, δημοσιαι και αυτους υποσχειν υμιν τας ευθυνας,
ων διωικηκαμεν; Ου γαρ αισχυνομεθα κρινομενοι, οτι και κρινομεν εν τωι μερει, και
μετα της αυτης αγαπης αμφοτερα. Παλαιος δε ο νομος· επει και Παυλος τοις
αποστολοις εκοινουτο το Ευαγγελιον· ουχ ινα φιλοτιμησηται (ποῤρω γαρ το Πνευμα
πασης φιλοτιμιας), αλλ' ιν', η βεβαιωθηι το κατορθουμενον, η διορθωθηι το
υστερουμενον, ει αρα τι και τοιουτον ην εν τοις υπ' εκεινου λεγομενοις, η
πραττομενοις, ως αυτος παραδηλοι περι εαυ του γραφων· Ἐπειδη και πνευματα
προφητων προφηταις υποτασσεται, κατα την ευταξιαν του παντα καλως
οικονομουντος και διαιρουντος Πνευματος. Ει δε εκεινος μεν ιδιαι και τισιν, εγω δε
δημοσιαι και πασιν υπεχω λογον, μηδεν θαυμασητε. Και γαρ χρηιζω μαλλον
ωφεληθηναι τηι των ελεγχων ελευθεριαι, ηπερ εκεινος, ει τι φαινοιμην ελλειπων του
δεοντος, μη πως εις κενον τρεχω, η εδραμον. Και ουκ εστιν αλλως απολογησασθαι, η
εν ειδοσι τους λογους ποιουμενον.
Βʹ. Τις ουν η απολογια; Και ει μεν ψευδης, ελεγ ξατε· ει δε αληθης,
μαρτυρησατε υμεις, υπερ ων, και εν οις ο λογος. Ὑμεις γαρ μοι και απολογια, και
36.460 μαρτυρες, και καυχησεως στεφανος, ινα τολμησω καγω τι των του
Ἀποστολου νεανιευσασθαι. Τουτο το ποιμνιον ην, οτε μικρον τε και ατελες ην, οσον
επι τοις ορωμενοις, και ουδε ποιμνιον, αλλα ποιμνης τι μικρον ιχνος, η λειψανον,
ασυντακτον, και ανεπισκοπον, και αοριστον, μητε νομην ελευθε ραν εχον, μητε
μανδραι περιεχομενον, πλανωμενον εν ορεσι, και σπηλαιοις και ταις οπαις της γης,
αλλο αλλαχου διεσπαρμενον τε και διεῤριμμενον, ως εκαστον ετυχε σκεπομενον, η
νεμομενον, και διακλεπτον αγαπητικως την εαυτου σωτηριαν· οιον εκεινο το
ποιμνιον, ο λεοντες εξωσαν, η ζαλη διελυσεν, η σκοτομαινα διεσκεδασεν· ο
θρηνουσι μεν προφηται, τοις του Ἰσραηλ απεικαζοντες πα θεσι, παραδεδομενου τοις
εθνεσιν· εθρηνησα μεν δε και ημεις, εφ' οσον θρηνων επραττομεν αξια. Τωι οντι γαρ
και ημεις εξωσθημεν και απεῤριφημεν, και επι παν ορος και βουνον διεσπαρημεν, ως
εν ερημιαι ποιμενος· και πονηρος τις χειμων κατεσχε την Ἐκκλησιαν, και δεινοι
θηρες επιπε πτωκασιν, οι μηδε νυν μετα την αιθριαν ημων φειδομενοι· αλλ'
αναισχυντουντες ειναι, και του και ρου δυνατωτεροι· και σκυθρωπη τις σκοτομαινα
επελαβε παντα και συνεκαλυψε, πολυ της ενατης των Αιγυπτιων πληγης βαρυτερα,
του ψηλαφητου λεγω σκοτους, υφ' ου μικρου δειν μηδε αλληλους ιδειν εδυ
νηθημεν.
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γʹ. Και, ιν' ειπω τι συμπαθεστερον, ως πατρι τωι παραδεδωκοτι θαῤρησας
Ἀβρααμ ουκ εγνω ημας, και Ἰσραηλ ουκ επεγνω ημας· αλλα συ Πατηρ ημων ει· και
προς σε βλεπομεν· εκτος σου αλλον ουκ οιδαμεν· το ονομα σου ονομαζομεν. ∆ια
τουτο απολογησομαι, πλην κριματα λαλησω προς σε, φησιν Ἱερεμιας, εγενομεθα ως
το απ' αρχης, οτε ουκ ηρξας ημων, και επελαθου διαθηκης αγιας σου, και απεκλεισας
αφ' ημων τα ελεη σου. ∆ια τουτο εγενηθημεν ονειδος τωι αγαπητωι σου, οι της
Τριαδος προσκυνηται, οι τελειοι της τελειας θεοτη τος προσφυγες· και μη τολμωντες
τι των υπερ ημας εις ημας καταγειν· μηδε τοσουτον επαιρεσθαι κατα τας αθεους
γλωσσας και θεομαχους, ωστε την δεσποτειαν ποιειν ομοδουλον· αλλα παρεδοθημεν
δη λαδη δια τας αλλας αμαρτιας ημων, και το μη 36.461 αξιως των εντολων σου
αναστραφηναι· αλλ' οπισω της διανοιας ημων της πονηρας πορευθηναι. ∆ια τι γαρ
ετερον ανδρασιν αδικωτατοις και πονηροτατοις παρα παντας τους κατοικουντας την
γην; Ὁ πρωτος Ναβουχοδονοσορ εξεθλιψεν ημας, ο μετα Χριστον κατα Χριστου
μανεις, και δια τουτο μισησας Χριστον, οτι δι' αυτου σεσωστο· και των ιερων βιβλων
τας αθεους θυσιας αντιλαβων. Κατ εφαγε με, εμερισατο με, εκαλυψε με σκοτος
λεπτον, ινα μη αποστω, μηδε θρηνων, της Γραφης. Ει μη οτι Κυριος εβοηθησε μοι,
και χερσιν ανο μων δικαιως αυτον παρεδωκεν, εκτοπισας εις Περσας, (οια τα του
Θεου κριματα!) και υπερ αιματων ανοσιων αιμα εχεθη δικαιον, ενταυθα μονον ουδε
μακροθυμησαι ανασχομενης της δικης, παραβραχυ παρυκησε τωι ᾅδηι η ψυχη μου. Ὁ
δευτερος, ουδεν εκεινου φιλανθρωποτερος, οτι μη και βαρυτερος, οσωι του Χριστου
φερων ονομα, ψευδοχριστος ην, και Χριστιανοις βαρος ομου τε και ονειδος, οις και
το ποιειν αθεον, και το πασχειν αδοξον· τωι μηδε αδικεισθαι δοκειν, μηδε το μεγαλο
πρεπες ονομα τωι πασχειν προσειναι την μαρτυ ριαν· αλλα κανταυθα κλεπτεσθαι την
αληθειαν, πα σχοντας ως Χριστιανους, ως ασεβεις κολαζεσθαι. Οιμοι, οτι
επλουτησαμεν εν τοις κακοις, οτι πυρ κατεφαγε τα ωραια της οικουμενης. Τα κατα
λοιπα της καμπης κατεφαγεν η ακρις, και τα καταλοιπα της ακριδος κατεφαγεν η
ερυσιβη· ειτα ο βρουχος, ειτα ουκ οιδ' ο τι προς τουτοις, και αλλο επ' αλλωι κακωι
φυομενον. Τι αν τις εκτραγωιδοιη παντα τα του καιρου κακα, και την τοτε
κατασχουσαν ημας, ειτε εισπραξιν χρη λεγειν, ειτε δοκιμασιαν και πυρωσιν; Πλην
οτι διηλθομεν δια πυρος και υδατος, και προηλθομεν εις αναψυχην ευδοκιαι του
σωζοντος Θεου.
∆ʹ. Ἀλλ' ο μοι λεγειν απ' αρχης ο λογος ωρ μητο· τουτο το γεωργιον ην, οτε
μικρον τε και πενι χρον ην, και ουχ οπως Θεου, του τον κοσμον ολον γεωργησαντος
τε και γεωργουντος τοις καλοις της ευσεβειας σπερμασι τε και δογμασιν, αλλ' ουδε
πενητος ενος των ενδεων και μετριων, ως γε εδοκει· αλλ' ουδε γεωργιον ολως, ουδε
αποθηκων, ουδε αλω τυχον, ουδε δρεπανης αξιον· ουδε θημων, ουδε δραγματα, η
δραγματα μικρα τε και αωρα, και οια τα εκ δωματων, μητε χειρα πληρουντα του
36.464 θεριζοντος, μητε των παριοντων ευλογιαν προ καλουμενα. Τοιουτον ημων το
γεωργιον, τοσουτον το θερος· μεγα μεν, και ευσταχυ, και πιον τωι θεωρητηι των
κρυπτων, και τοιουτου γεωργου πρεπον ειναι, ο πληθυνουσι κοιλαδες ψυχων καλως
τωι λογωι γεωρ γουμενων· ου μην γνωριζομενον τοις πολλοις, ουδε εις εν
συναγομενον, αλλα κατα μικρον συλλεγομενον, ως καλαμη εν αμητωι, και ως
επιφυλλις εν τρυγητωι, μη υπαρχοντος βοτρυος. Προσθησειν μοι δοκω κακεινα, και
λιαν κατα καιρον, ως συ κην εν ερημωι ευρον τον Ἰσραηλ, και ως ραγα μιαν η
δευτεραν ωριμον εν αωρωι τωι βοτρυι, ευλογιαν μεν Κυριου τετηρημενην, και
απαρχην καθιερωμενην, πλην ολιγην ετι και σπανιον και ου πληρουσαν στομα
εσθοντος· και ως σημαιαν επι βουνου, και ως ιστον επ' ορους, η ει τι αλλο των
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μοναδικων τε και ου πλειοσι θεωρουμενων. Ταυτα μεν τα της προτερας πενιας και
κατηφειας.
Εʹ. Ἀφ' ου δε ο πτωχιζων και πλουτιζων Θεος, ο θανατων και ζωογονων, ο
ποιων παντα και μετα σκευαζων μονωι τωι βουλεσθαι, ο ποιων εκ μεν νυκτος ημεραν,
εκ δε χειμωνος εαρ, εκ δε ζαλης γαληνην, εκ δε αυχμων επομβριαν· και τουτο δι'
ενος δικαιου πολλακις ευχην επι πολυ διωχθεντος· ο αναλαμβανων πραεις εις υψος,
και ταπεινων αμαρτωλους εως γης, εκεινο προς αυτον ειπεν· Ἰδων ειδον την κα
κωσιν του Ἰσραηλ· και ου μη προσθωσιν ετι τωι πηλωι και τηι πλινθειαι ταλαιπωρειν·
και ειπων, επεσκεψατο, και επισκεψαμενος εσωσε, και εξηγαγε, τον λαον αυτου εν
χειρι κραταιωι, και εν βρα χιονι υψηλωι εν χειρι Μωση και Ἀαρων των εκλεκτων
αυτου. Τι γινεται, και τι θαυματουργειται; α βιβλοι και μνημαι φερουσιν. Ἐκτος γαρ
των κατα την οδον θαυμασιων, και της μεγαλης εκεινης βομβησεως, ιν' ειπω τι
συντομωτατον, Ἰωσηφ εις Αιγυπτον εις, και μυριαδες εξηκοντα μετ' ολιγον εξ
Αιγυπτου. Τι τουτου θαυμασιωτερον, η μειζον της του Θεου μεγαλονοιας τεκμηριον,
οταν εκ των απο ρων θεληι πορον δουναι τοις πραγμασι; και γη της επαγγελιας
κληροδοτειται δι' ενος μισηθεντος, και ο πραθεις εθνη μεθιστησι, και εις εθνος
καθισταται μεγα, και η μικρα παραφυας εκεινη, αμπελος ευ κληματουσα γινεται, και
τοσαυτη, ως επεμβαινειν μεν ποταμοις, εκτεινεσθαι δε μεχρι θαλασσης, εξ οριων εις
ορια πλατυνομενην, καλυπτειν δε 36.465 ορη τωι υψει της δοξης, κεδρων δε
υπεραιρεσθαι, και ταυτα των του Θεου ατινα δη τα ορη ταυτα, και αστινας τας
κεδρους υποληπτεον.
ςʹ. Τοιουτον ποτε τουτο το ποιμνιον, και τοιουτον νυν, ουτως ευεκτουν τε
και πλατυνομενον· ει δε μηπω τελειως, αλλ' εις τουτο γε ταις κατα με ρος οδευον
προσθηκαις· προφητευω δε, οτι και οδευσον. Τουτο μοι το Πνευμα προλεγει το
αγιον, ει τι προφητικος εγω, και βλεπων τα εμπροσθεν· και αμα τοις προλαβουσιν
εχω θαῤρειν, και λογισμωι γινωσκειν, ως λογου συντροφος. Πολυ γαρ
παραδοξοτερον, εξ εκεινου τοσαυτην γενεσθαι, η την νυν ουσαν εις ακρον προελθειν
λαμπροτητος. Ἐξ ου γαρ συναγεσθαι ηρξατο παρα του ζωογονουντος τους νεκρους,
οστα προς οστα, και αρμονια προς αρμονιαν, και τοις ξηροις εδοθη Πνευμα ζωης και
παλιγγενεσιας, πασαν, ευ οιδα, πληρωθηναι δει την αναστασιν· ωστε μη
υψουσθωσαν εν εαυτοις οι παραπικραινοντες· μηδε σκιαν κρατουντες, η εν υπνιον
εξεγειρομενων, η αυρας διαπνεουσας, η νηος ιχνη καθ' υδατος, εχειν τι
νομιζετωσαν. Ὀλο λυζετω πιτυς, οτι πεπτωκε κεδρος. Τοις των αλλων κακοις
παιδευεσθωσαν, και μανθανετωσαν, οτι ουκ εις τελος επιλησθησεται ο πτωχος· ουδε
ανεξεται, μη εν εκστασει διακοψαι κεφαλας δυναστων, ως ο Ἀμβακουμ φησιν, η
διακοπτομενη θεοτης, και διαιρουμενη κακως εις τε το αρχον και το αρχο μενον· ως
αν μαλιστα και θεοτης υβρισθειη καταγομενη, και βαρηθειη κτισις ομοτιμιαι
θεοτητος.
Ζʹ. ∆οκω μοι κακεινης ακουειν της φωνης, παρα του συναγοντος τους
συντετριμμενους, και τους πε πιεσμενους εισδεχομενου· Πλατυνον τα σχοινισματα
σου ετι· εκπετασον εις τα δεξια και εις τα αριστερα· πηξον, των αυλαιων μη φεισηι.
Ἐγω παραδεδωκα σε, και εγω βοηθησω σοι. Ἐν θυμωι μι κρωι επαταξα σε, και εν ελεωι
αιωνιωι δοξασω σε. Μειζον το μετρον της φιλανθρωπιας, υπερ το μετρον της
παιδαγωγιας. Ἐκεινα, δια την πονηριαν· ταυτα, δια την Τριαδα προσκυνουμενην.
Ἐκεινα, δια την καθαρσιν· ταυτα, δια την εμην δοξαν· ος ∆ο ξαζω τους δοξαζοντας,
και παραζηλω τους παραζηλουντας. Ἰδου ταυτα εσφραγισται παρ' εμοι, και ουτος
αλυτος νομος αντιμετρησεως. Συ δε μοι περιειχου των τοιχων, και των πλακων, και
της κε 36.468 κομψευμενης ψηφιδος, και των μακρων δρομων και περιδρομων, και
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρυσωι κατελαμπου και περιελαμ που, τον μεν, ως υδωρ εσπειρες, τον δε, ως αμμον
εθησαυριζες· αγνοων, οτι κρεισσων υπαιθρος πιστις πολυτελους ασεβειας, και
πλεους Θεωι τρεις συνηγμενοι εν ονοματι Κυριου, πολλων μυριαδων αρνουμενων
θεοτητα. Ἢ και τους Χαναναιους απαν τας προτιμησεις ενος του Ἀβρααμ; η και τους
Σοδομιτας ενος του Λωτ; η και Μαδιηναιους Μωσεως, των παροικων και ξενων; Τι
δαι τους μετα Γεδεων τριακοσιους, τους λαμψαντας ανδρικως, των αποστραφεισων
χιλιαδων; τι δαι τους οικογε νεις Ἀβρααμ, τους μικρον υπερ τουτους τωι αριθμωι των
πολλων βασιλεων, και των του στρατου μυρια δων, ας, καιπερ οντες ολιγοι,
κατεδιωξαν και ετρεψαντο; εκεινο δε πως νοεις, οτι Ἐαν γενηται ο αριθμος των
υιων Ἰσραηλ ως η αμμος της θαλασσης, το καταλειμμα σωθησεται; τι δαι το,
Κατελιπον εμαυτωι επτακισχιλιους ανδρας, οιτι νες ουκ εκαμψαν γονυ τηι Βααλ; ουκ
εστι τουτο, ουκ εστιν. Ουκ εν τοις πλειοσιν ευδοκησεν ο Θεος.
Ηʹ. Συ μεν αριθμεις τας μυριαδας, Θεος δε τους σωζομενους· και συ μεν τον
αμετρητον χουν, εγω δε τα σκευη της εκλογης. Ουδεν γαρ ουτω Θεωι με γαλοπρεπες
ως λογος κεκαθαρμενος, και ψυχη τε λεια τοις της αληθειας δογμασιν. Ἄξιον μεν
γαρ ουδεν εστι του τα παντα πεποιηκοτος, και παρ' ου τα παντα, και εις ον τα παντα,
δουναι Θεωι και προσενεγκειν· μη οτι μιας χειρος εργον η περιου σιας, αλλ' ουδ' ει
πασαν τις την εν ανθρωποις ευ ποριαν η χειρα εις εν συνενεγκων, τιμησαι
θελησειεν. Ουχι τον ουρανον και την γην εγω πληρω; λεγει Κυριος· και, Ποιον οικον
οικοδομησετε μοι; η τις τοπος της καταπαυσεως μου; επει δε της αξιας διαμαρτειν
αναγκαιον, ο δευτερον εστιν, αιτω παρ' υμων την ευσεβειαν, τον κοινον πλουτον
εμοι και ομοτιμον, εν ωι τυχον υπερβαλειται και τον λιαν λαμπρον ο πανυ πενης, αν
ηι μεγαλοψυχος. Προαιρεσεως γαρ, ουκ ευποριας η τοιαυτη φιλοτιμια. Ληψομαι μεν
και ταυτα εκ των χειρων υμων, ευ ιστε. Πατειν την αυλην μου ου προσθησε σθε,
αλλα πατησουσιν αυτην ποδες πραεων, των επεγνωκοτων εμε, και τον μονογενη
μου Λογον, και το Πνευμα το αγιον υγιως και γνησιως. Μεχρι τινος κληρυνομησετε
το ορος το αγιον μου; μεχρι τινος η κιβωτος παρα τοις αλλοφυλοις; Νυν δε μικρον
ετι εντρυφησατε τοις αλλοτριοις, και του βουλεσθαι απο λαυσατε. Ὅτι ον τροπον
εβουλευσασθε του απωσα σθαι με, καγω απωσομαι υμας, λεγει Κυριος παν
τοκρατωρ. 36.469
Θʹ. Ταυτα και ακουειν λεγοντος εδοκουν, και ποι ουντος αισθανεσθαι· και ετι
προς τουτοις, προς μεν τον λαον βοωντος, τον εξ ολιγου πολυν ηδη, και
συγκειμενον ικανως εκ διεσπαρμενου, και εξ ελεου μενου τυχον και επιφθονον.
Πορευεσθε δια των πυλων μου, και πλατυνεσθε. Μη διαπαντος δει καμνειν υμας εν
σκηναις κατοικουντας, και τους θλιβοντας υμας υπερευφραινεσθαι; Προς δε τους
εφεστωτας αγγελους (πειθομαι γαρ αλλους αλλης προστατειν Ἐκκληδιας, ως
Ἰωαννης διδασκει με δια της αποκαλυψεως)· Ὁδοποιησατε τωι λαωι μου, και τους
λιθους εκ της οδου διαῤριψατε, ινα μηδεν ηι σκωλον, μηδε κωλυμα τωι λαωι της θειας
οδου και εισοδου· νυν μεν επι τα χειροποιητα, μικρον δε υστερον επι την ανω
Ἱερουσαλημ, και τα εκεισε Ἅγια των αγιων, α τελος οιδα της ενταυθα κακοπαθειας
και συντονιας τοις καλως οδευουσιν. Ἐν οις εστε και υμεις, κλητοι αγιοι, λαος
περιου σιος, βασιλειον ιερατευμα, σχοινισμα Κυριου το κρατιστον, απο σταγονος
ποταμος ολος, απο σπινθη ρος λαμπας ουρανιος, απο κοκκου ναπυος δενδρον,
πτηνων αναπαυμα.
Ιʹ. Τουτους δωροφορουμεν υμιν, ω φιλοι ποιμε νες, τουτους προσαγομεν,
τουτοις δεξιουμεθα τους ημετερους φιλους, και ξενους, και συνεκδημους. Τουτων
ουδεν καλλιον προσενεγκειν ειχομεν υμιν, ουδε λαμπροτερον, ων εχομεν το μειζον
επιζη τησαντες· ιν' ειδητε και ξενους οντας ημας και ουκ ενδεεις· αλλα πτωχους μεν,
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλους δε πλουτιζοντας. Ταυτα ει μεν μικρα και ουδενος αξια λογου, πει σθηναι
βουλομαι, τινα τα μειζω και λογου πλειονος. Ει γαρ το πολιν της οικουμενης
οφθαλμον, γης και θαλασσης οτι κρατιστον, ευας τε και εσπεριου λη ξεως οιον
συνδεσμον, εις ην τα πανταχοθεν ακρα συν τρεχει, και οθεν αρχεται, ως απο
εμποριου κοι νου της πιστεως· ει το ταυτην στηριξαι τε και σθε νωσαι τοις
υγιαινουσι λογοις, των ου μεγαλων, και ταυτα, τοσαυταις δονουμενην γλωσσαις,
και ουτω πανταχοθεν, σχοληι γ' αν αλλο τι φανειη μεγα και σπουδης αξιον. Ει δε των
επαινουμενων (δοτε τι και ημιν της επι τουτοις φιλοτιμιας), και αυτοι με ριδα τινα
τοις ορωμενοις τουτοις συνεισηνεγκαμεν. 36.472
ΙΑʹ. Ἆρον κυκλωι τους οφθαλμους σου, και ιδε, πας ο των εμων λογων
εξεταστης. Ἴδε τον στεφανον τον πλακεντα της δοξης, αντι των μισθωτων Ἐφραιμ,
και του στεφανου της υβρεως. Ἴδε πρεσβυτερων συνεδριον, πολιαι και συνεσει
τετιμημενων, δια κονων ευταξιαν, ου ποῤρω του αυτου Πνευματος, αναγνωστων
ευκοσμιαν, λαου φιλομαθειαν, οσον εν ανδρασιν, οσον εν γυναιξι, την αρετην
ομοτιμοις· και ανδρων, οσον εν φιλοσοφοις, οσον εν απλουστεροις, πασι σοφοις τα
θεια· οσον εν αρχουσιν, οσον εν αρ χομενοις, ενταυθα πασι καλως αρχομενοις· οσον
εν στρατιωταις, οσον εν ευγενεσιν, οσον εν λογοις και περι λογους, πασι Θεου
στρατιωταις, ημεροις ταλλα, πολεμικοις υπερ Πνευματος, πασι την ανω τιμωσι
συγκλητον (εις ην ου το γραμμα εισαγει το πεζον, αλλα το ζωοποιουν Πνευμα),
απασι λογιοις ως αληθως, και του οντως Λογου θεραπευ ταις· και γυναικων, οσον
υπο ζυγον, Θεωι μαλλον η σαρκι συνδεδεμενον, οσον αζυγον και ελευθερον, Θεωι το
παν καθιερωμενον· οσον εν νεοις, οσον εν γε ρουσιν, ων το μεν επι γηρας καλως
οδευει, το δε βια ζεται μειναι αθανατον, ταις κρειττοσι των ελπιδων
ανακαινουμενον.
ΙΒʹ. Τουτου του στεφανου (ο λαλω, ου κατα Κυ ριον λαλω, λαλησω δε ομως)
καγω τι συνεβαλομην τοις πλεκουσι. Τουτων τις και των εμων λογων εργον, ουχ
ους εῤριψαμεν, αλλ' ους ηγαπησαμεν· ουδε των πορνικων, ως τις εφη διασυρων
ημας των πορνων και λογον και τροπον, αλλα και λιαν σωφρο νων. Τουτων τις και
του εμου Πνευματος γεννημα και καρπος, ως γενναιν οιδε Πνευμα τους απανιστα
μενους σωματος. Μαρτυρησουσιν, ευ οιδ' οτι, και υμων οι ευγνωμονες, η και παντες,
επει και παντας εγεωργησαμεν· και μισθος, η ομολογια μονη. Ου γαρ αλλο τι
επιζητουμεν, η εζητησαμεν. Ἄμισθος γαρ η αρετη, ινα και αρετη μεινηι, προς το
καλον μονον βλεπουσα.
ΙΓʹ. Βουλεσθε προσθωμεν τι και νεανικωτερον; Ὁρατε τας εναντιας γλωσσας
ημερουμενας, και τους θεοτητι πολεμουντας ημιν ησυχαζοντας; Και τουτο του
Πνευματος, και τουτο της γεωργιας της ημετερας. Ου γαρ απαιδευτως παιδευομεν,
ουδε ταις υβρεσι βαλλομεν, οπερ πασχουσιν οι πολλοι, μη τωι 36.473 λογωι
μαχομενοι, τοις δε λεγουσι, και την ασθενειαν εστιν οτε των λογισμων ταις υβρεσι
συγκαλυπτοντες· ωσπερ τας σηπιας λογος εμειν το μελαν προ εαυ των, ινα τους
θηρευοντας διαφυγωσιν, η τωι λανθα νειν θηρασωσιν. Ἀλλα το περι Χριστου
πολεμειν δεικνυμεν, εν τωι μαχεσθαι κατα Χριστον, τον ειρη νικον τε και πραον, και
τας ασθενειας ημων βαστα σαντα. Ουτε ειρηνευομεν κατα του λογου της αληθειας,
υφιεντες τι δια δοξαν επιεικειας· ου γαρ κα κως το καλον θηρευομεν· και
ειρηνευομεν εννομως μαχομενοι, και εισω των ημετερων ορων, και κανονων του
Πνευματος. Περι μεν ουν τουτων ουτω γινωσκω, και νομον τιθημι πασι τοις ψυχων
οικονο μοις, και του λογου ταμιαις· μητε τωι σκληρωι τραχυνειν, μητε τωι
υπεσταλμενωι κατεπαιρειν· αλλ' ευλογους ειναι περι τον λογον, μηδετερωι το μετρον
υπερβαινοντας.
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ι∆ʹ. ∆ει δε ισως ποθουσιν υμιν και τον της πιστεως αυτης επιδειξασθαι λογον,
ητις ποτε εστιν η καθ' ημας. Ἐγω τε γαρ αγιασθησομαι τωι συνεχει της μνημης· ο τε
λαος ουτος ονησεται, χαιρων, ειπερ αλλωι τινι, τοις τοιουτοις λογοις· και υμεις
επιγνω σεσθε, ει μη ματην φθονουμεθα, τηι φανερωσει της αληθειας, τοις μεν
αμιλλωμενοι, τους δε φθανον τες. Ὥσπερ γαρ των βρυχιων υδατων, τα μεν εν βαθει
κρυπτεται παντελως, τα δε παφλαζει στενοχωρουμενα, και την εκρηξιν υπισχνειται
μεν ταις ακοαις, μελλει δε ετι, τα δε και αναῤρηγνυται· ουτω και των
φιλοσοφουντων περι Θεου, ινα μη λεγω τους παντελως αγνωμονας, οι μεν παντη
κρυ φιον και λανθανουσαν εχουσιν εν εαυτοις την ευσεβειαν· οι δε της ωδινος
εγγυς, οσοι το μεν ασεβες φευγουσι, το δε ευσεβες ου παῤρησιαζονται, ειτε οι
κονομιαι τινι χρωμενοι περι τον λογον, ειτε δειλιαι προς τουτο καταφευγουσιν· αλλα
την μεν διανοιαν υγιαινουσιν, ως φασι, τον λαον δε ουχ υγιαζουσιν, ωσπερ εαυτων
ουκ αλλων προστασιαν εγχειρισθεν τες· οι δε και δημοσιευουσι τον θησαυρον, ου στε
γοντες την ωδινα της ευσεβειας, ουδε το μονοι σωζε σθαι σωτηριαν νομιζοντες, ει μη
και αλλοις το καλον υπερβλυσειεν. Μεθ' ων εγω ταττοιμην, η οιτινες μετ' εμου την
καλην τολμαν τολμωντες ομολογειν την ευσεβειαν. 36.476
ΙΕʹ. Ἓν μεν ουν και συντομον προγραμμα του καθ' ημας λογου, και οιον
στηλογραφια τις πασι γνωρι μος, ο λαος ουτος, γνησιος ων της Τριαδος προσκυ
νητης, ως θαττον αν τινα διαζευχθηναι της ζωης ταυ της, η τι των τριων εν
διαζευξαι της θεοτητος, συμφρονες, ομοζηλοι, ενι λογωι προς τε αλλη λους και προς
ημας, και την Τριαδα κρατουμενοι· τα δε καθ' εκαστον, ιν' επελθω συντομως,
αναρχον, και αρχη, και το μετα της αρχης, εις Θεος. Ουτε του αναρχου το αναρχον
φυσις, η το αγεννητον· ουδεμια γαρ φυσις ο τι μη τοδε εστιν, αλλ' ο τι τοδε. Ἡ του
οντος θεσις, ουχι του μη οντος αναιρεσις. Ουτε η αρχη, τωι αρχη ειναι, του αναρχου
διειργεται. Ου γαρ φυσις αυτωι η αρχη, ωσπερ ουδ' εκεινωι το αναρχον. Περι γαρ την
φυσιν, ου ταυτα φυσις. Και το μετα του αναρχου, και της αρχης, ουκ αλλο τι, η οπερ
εκεινα. Ὄνομα δε, τωι μεν αναρχωι, Πα τηρ· τηι δε αρχηι, Υιος· τωι δε μετα της αρχης,
Πνευμα αγιον. Φυσις δε τοις τρισι μια, Θεος. Ἕνωσις δε, ο Πατηρ, εξ ου, και προς ον
αναγεται τα εξης· ουχ ως συναλειφεσθαι, αλλ' ως εχεσθαι, μητε χρονου διειργοντος,
μητε θεληματος, μητε δυναμεως. Ταυτα γαρ ημας πολλα ειναι πεποιηκεν, αυτου τε
εκαστου προς εαυτο, και προς το ετερον στασιαζον τος. Οις δε απλη φυσις και το
ειναι ταυτον, τουτοις και το εν κυριον.
Ιςʹ. Τας μεν ουν φιλονεικους επι θατερα μετακλισεις του λογου και
αντισηκωσεις, χαιρειν εασω μεν· ουτε τωι ενι Σαβελλιζοντες κατα των τριων, και
συναιρεσει κακηι την διαιρεσιν λυοντες· ουτε τοις τρι σιν Ἀρειανιζοντες κατα του
ενος, και πονηραι διαιρε σει το εν ανατρεποντες. Ου γαρ κακου το κακον αλλαξασθαι
το ζητουμενον, αλλα του καλου μη δια μαρτειν. Ὡς ταυτα γε του πονηρου παιγνια,
κακως τα ημετερα ταλαντευοντος. Αυτοι δε την μεσην βαδιζοντες και βασιλικην, εν
ωι και το των αρετων εστηκεν, ως δοκει τοις ταυτα δεινοις, πιστευομεν εις Πατερα,
και Υιον, και Πνευμα αγιον, ομοουσια τε και ομοδοξα· εν οις και το βαπτισμα την
τελειωσιν 36.477 εχει, εν τε ονομασι και πραγμασιν (οιδας ο μυηθεις)· 36.477 αρνησις
ον αθεΐας, και ομολογια θεοτητος, και ουτω καταρτιζομεθα· το μεν εν, τηι ουσιαι
γινωσκοντες, και τωι αμεριστωι της προσκυνησεως· τα δε τρια, ταις υποστασεσιν,
ειτουν προσωποις, ο τισι φιλον. Μηδε γαρ οι περι ταυτα ζυγομαχουντες
ασχημονειτωσαν, ωσπερ εν ονομασι κειμενης ημιν της ευσεβειας, αλλ' ουκ εν
πραγμασι. Τι γαρ φατε οι τας τρεις υποστασεις εισφεροντες; μη τρεις ουσιας
υπολαμβα νοντες τουτο λεγετε; Μεγα οιδ', οτι βοησετε κατα των ουτως
υπειληφοτων. Μιαν γαρ και την αυτην των τριων δογματιζετε. Τι δαι οι τα προσ
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωπα; μη εν, οιον τι συνθετον, αναπλασσετε, και τριπροσωπον, η ανθρωπομορφον
ολως; Ἄπαγε, και υμεις αντιβοησετε, μηδε προσωπον, ο τι ποτε εστιν, ιδοι Θεου, ος
ουτως εχει. Τι ουν ημιν αι υπο στασεις βουλονται, η υμιν τα προσωπα; προσ
ερησομαι γαρ. Το τρια ειναι τα διαιρουμενα, ου φυ σεσιν, αλλ' ιδιοτησιν. Ὑπερευγε.
Πως αν τινες συμφρονοιεν μαλλον και το αυτο λεγοιεν, η ου τως εχοντες, καν ταις
συλλαβαις διαφερωσιν; Ὁρατε οιος εγω διαλλακτης υμιν, προς τον νουν αγων απο
του γραμματος, ωσπερ την Παλαιαν και την Νεαν.
ΙΖʹ. Ἀλλ' επανιτεον μοι παλιν προς τον αυτον λογον. Το μεν ουν αγεννητον,
και το γεννητον, και το εκπορευτον λεγεσθω τε και νοεισθω, ει τωι φιλον
δημιουργειν ονοματα· ου γαρ δεισομεν, μη ποτε νοηται σωματικως τα ασωματα,
οπερ δο κει τοις επηρεασταις θεοτητος. Κτισμα δε, Θεου μεν λεγεσθω· μεγα γαρ ημιν
και τουτο· Θεος δε, μηδαμως. Ἢ τοτε δεξομαι κτισμα ειναι Θεον, οταν καγω γενωμαι
κυριως Θεος. Ἔχει γαρ ουτως. Ει μεν Θεος, ου κτισμα· μεθ' ημων γαρ το κτισμα, των
ου θεων. Ει κτισμα δε, ου Θεος· ηρξατο γαρ χρονι κως. Ὃ δε ηρξατο, ην οτε ουκ ην.
Ου δε πρε σβυτερον το ουκ ην, τουτο ου κυριως ον. Το δε μη κυ ριως ον, πως Θεος;
Ουτε ουν κτισμα των τριων, ουδε εν· ουτε, ο τουτου χειρον, δι' εμε γενομενον· ινα
μη κτισμα ηι μονον, αλλα και ημων ατιμοτερον. Ει γαρ εγω μεν εις δοξαν Θεου, τουτο
δε δι' εμε (η πυραγρα δια την αμαξαν, η ο πριων δια την θυραν), νικω τηι αιτιαι. Ὅσωι
γαρ κτισματων Θεος 36.480 υψηλοτερος, τοσουτον του δια Θεον υποσταντος εμου, το
δι' εμε γινομενον, ατιμοτερον.
ΙΗʹ. Προς ταυτα, Μοαβιταις μεν και Ἀμμωνιταις μηδε εισιτητον εις
Ἐκκλησιαν εστω Θεου, λογοις δια λεκτικοις τε και κακοπραγμοσιν, οι γεννησιν Θεου
πολυπραγμονουντες, και προοδον αῤρητον, κατεξαν ιστανται τολμηρως θεοτητος·
ως δεον, η εφικτα μο νοις ειναι τα υπερ λογον, η μηδε ειναι, οτι μη αυ τοι
κατειληφασιν. Ἡμεις δε ταις θειαις Γραφαις επομενοι, και τα εγκειμενα σκωλα τοις
τυφλωττουσι λυοντες, της σωτηριας εξομεθα, παντα τολμωντες προτερον, η κατα
Θεου τι νεανιευεσθαι. Τας μεν δη μαρτυριας αλλοις παρησομεν, πολλοις τε λογο
γραφηθεισας ηδη πολλακις, και ημιν ου παρεργως. Και αμα λιαν αισχρον εμοι γουν,
νυν τας πιστεις συλλεγειν των παλαι πεπιστευμενων. Ταξις γαρ ουκ αριστη
διδασκειν προτερον, ειτα μανθανειν, μη οτι τα θεια και τηλικαυτα το μεγεθος, αλλ'
ουδε αλλο τι των μικρων και του μηδενος αξιων. Και τα εκ της Γραφης προσκομματα
λυειν και διαρθρουν, ου του παροντος καιρου, σπουδης δε τελεωτερας και μειζονος,
η κατα την παρουσαν ορμην της υποθεσεως. Ὁ δ' ουν λογος ημων, ως εν κεφαλαιωι
περιλα βειν, εστιν ουτος. Και ταυτα διηλθον, ουχ ιν' αγωνι σωμαι προς τους
αντιθετους (πολλακις γαρ ηδη δι ηγωνισαμεθα, ει και μετριως), αλλ' ιν' υμιν επι
δειξω τον χαρακτηρα των εμων διδαγματων, ει μη των υμετερων εγω
συναγωνιστης, και κατα των αυ των, και υπερ των αυτων ισταμενος.
ΙΘʹ. Ουτος υμιν, ω ανδρες, ο της εμης απολογος παρουσιας· ει μεν επαινετως
εχων, τωι Θεωι χαρις, και υμιν τοις καλεσασιν· ει δε της ελπιδος ενδεεστε ρον, και
ουτω χαρις. Ου γαρ παντη ψεκτως, ευ οιδα, και υμιν ουκ απιστω λεγουσιν. Μη τι τον
λαον του τον επλεονεκτησαμεν; μη τι των ημετερων ωικονο μησαμεν, ο τους
πολλους ορω πασχοντας; μη τι την Ἐκκλησιαν παρελυπησαμεν; Ἄλλους μεν ισως,
οις ερημην ημας ηιρηκεναι νομιζουσι, τον ημετερον αντεστησαμεν λογον· υμας δε
ουδεν, οσα εμαυτωι συνεπισταμαι. Ου βουν υμων ειληφα, φησι Σα 36.481 μουηλ ο
μεγας, προς τον Ἰσραηλ υπερ του βασιλεως διαφερομενος· ου ψυχων υμων
εξιλασμα, μαρτυς Κυριος εν υμιν· ου το και το, πλειονα λε γων, ινα μη αυτος
απαριθμωμαι καθ' εκαστον· αλλα καθαραν και ακιβδηλον την ιερωσυνην εφυλαξα.
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ει δε δυναστειαν ηγαπησα, η θρονων υψος, η βασιλεων πατειν αυλας, μηδε αλλο τι
λαμπρον εχοιμι, η ριψαιμι κεκτημενος.
Κʹ. Τι ουν εστιν ο φημι; Ου γαρ αμισθος εγω της αρετης εργατης, ουδ' εις
τοσουτον αρετης αφικο μην. ∆οτε μοι των πονων μισθον. Τινα τουτον; Ουχ ον αν
τινες υπολαβοιεν των παντα ραι διων· αλλ' ον εμοι ζητειν ασφαλες. Ἀναπαυσατε των
μακρων πονων ημας· αιδεσθητε την πολιαν ταυτην· τιμησατε την ξενιτειαν· αλλον
αντεισαγαγετε, τον υπερ υμων διωκομενον, οστις καθαρος χειρας, οστις φωνην ουκ
ασυνετος, οστις ικανος τα παντα υμιν χαριζεσθαι, και συνδιαφερειν τας εκκλησιαστι
κας φροντιδας· επειδη τουτων μαλιστα νυν ο καιρος. Ἐμοι δε ορατε και το σωμα ως
εχει τουτο, και χρονωι, και νοσωι, και πονωι δαπανηθεν. Τι δει γεροντος υμιν δειλου,
και ανανδρου, και καθ' εκαστην, ως ειπειν, αποθνησκοντος την ημεραν, ου τωι
σωματι μονον, αλλα και ταις φροντισιν· ος μολις και ταυτα υμιν διαλεγομαι; Μη
απιστησητε φωνηι διδα σκαλου· και γαρ ουδε ηπιστησατε πωποτε. Κεκμηκα, την
επιεικειαν εγκαλουμενος. Κεκμηκα, και λογωι, και φθονωι μαχομενος, και πολεμιοις,
και ημετεροις. Οι μεν τα στερνα παιουσι, και ηττον επιτυγχανουσι· το γαρ προδηλως
εχθρον, ευφυλακτον. Οι δε, τα νωτα τηρουσι, και μαλλον εισι λυπηροι· το γαρ
ανυποπτον, καιριωτερον. Ει δε και κυβερνητης ην, και των λιαν επιστημονων· ειτα
πολλη μεν ην περι ημας η θαλασσα, και περι την ναυν ζεουσα· πολλη δε των
εμπλεοντων η στασις, αλλων περι αλλου ζυγο μαχουντων, και αντικτυπουντων
αλληλοις τε και τοις κυμασι, ποσον αντεσχον αν επι των οιακων καθ ημενος, ωστε
και θαλασσηι και τοις εμπλεουσι μα χεσθαι, και διασωζειν ακινδυνως την ναυν εκ
διπλου του κλυδωνος; Ὧν γαρ παντι τροπωι συναγωνιζομε νων, χαλεπον ην το της
σωτηριας, τουτων πως οιον τε ανταγωνιζομενων μη καταδυεσθαι;
ΚΑʹ. Τι ταλλα δει λεγειν; Ἀλλα πως οισω τον ιερον τουτον πολεμον; Λεγεσθω
γαρ τις και πολεμος 36.484 ιερος, ωσπερ και βαρβαρικος. Πως συναψω, και εις εν
αγαγω τους αντικαθεζομενους τουτους και αν τιποιμαινοντας, και τον
συναπεῤρωγοτα τουτοις λαον και αντιθετον· ωσπερ εν τοις χασμασι των σεισμων, τα
γειτονουντα και πλησιαζοντα· η ταις λοιμικαις νοσοις τους θεραπευτας και οικειους,
αλ λοις απ' αλλων διαδιδομενης ευκολως της αῤρω στιας· ου μονον δε, αλλα και τα
της οικουμενης τμη ματα συμπεπονθοτα τοις στασιαζουσιν, ωστε και εις αντιπαλον
μοιραν αποκριθηναι τοτε Ἑωιον και το Ἑσπεριον, και κινδυνευειν της γνωμης ουχ
ηττον η των περατων ταυτα γενεσθαι τμηματα; Μεχρι τινος γαρ ο εμος και ο σος, και
ο παλαιος και ο νεος, ο λογιω τερος η ο πνευματικωτερος, ο ευγενεστερος η ο δυσγε
νεστερος, ο τωι πληθει πλουσιωτερος η ο πενεστερος; Αισχυνομαι το γηρας, αλλων
καλουμενος, υπο Χριστου σεσωσμενος.
ΚΒʹ. Ου φερω τους ιππικους υμων, και τα θεατρα, και την αντιῤροπον ταυτην
μανιαν εν τε δαπανημασι και σπουδασμασι. Μεταζευγνυμεν, αντιζευγνυμεν,
αντιφρυασσομεθα, μικρου και τον αερα παιομεν, ωσπερ εκεινοι, και βαλλομεν κονιν
εις ουρανον, ωσπερ οι εξεστηκοτες· και υπ' αλλοις προσωποις τας ημετερας
εκπληρουμεν φιλονεικιας, κακοι γινομεθα της φιλοτιμιας διαιτηται, και κριται των
πραγματων αγνωμονες. Σημερον συνθρονοι και ομοδοξοι, αν ουτω φερωσιν ημας οι
αγοντες· αυριον αντιθρονοι και αντιδοξοι, εαν αντιπνευσηι το πνευμα. Μετα της
εχθρας και της φιλιας, και τα ονοματα· και, το δεινοτατον, ουκ αισχυνομεθα τοις
αυτοις χρωμενοι των εναντιων ακροαταις· ουδε επι των αυτων βεβηκαμεν, αλλοτε
αλλους ποιουσης ημας της φιλονεικιας. Ευριπων μεταβολαι τινες, η αμπωτιδες.
Ὥσπερ ουν ει μειρακιων εν αγοραι παι ζοντων εν μεσωι και παιζομενων, αισχρον αν
ην λιαν και ουχ ημων, καταλιποντας τας οικειας διατριβας, εκεινοις συμφερεσθαι
(ου γαρ ωραιον γηραι, παιδων αθυρματα)· ουτως ουδ' ει, φεροντων και φερο μενων
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των αλλων, αυτος τι βελτιον των πολλων γι νωσκων, δεξαιμην αν εκεινων εις ειναι
μαλλον, η, οπερ ειμι, μετα της αφανιας ελευθερος. Προς γαρ αυ τοις αλλοις πασχω τι
και τοιουτον, ου τα πολλα συμφερομαι τοις πολλοις, ουδε την αυτην βα 36.485 διζειν
ανεχομαι· θρασεως μεν ισως και αμαθως, πασχω δ' ουν ομως. Ἀνιαι με τα των αλλων
τερπνα, και τερπομαι τοις ετερων ανιαροις. Ὥστε ουκ αν θαυμασαιμι ουδε τουτο, ει
και δεθειην, ως δυσχρη στος, και ανοηταινειν δοξαιμι τοις πολλοις, ο τις λεγεται
των παρ' Ἕλλησι φιλοσοφησαντων παθειν, εγκληθεις ως μανιαν την σωφροσυνην,
οτι διεγελα τα παντα, γελωτος ορων αξια τα τοις πολλοις σπουδαζο μενα· η και
γλευκους νομισθειην ειναι μεστος, ως υστερον οι Χριστου μαθηται τωι λαλειν
γλωσσαις· αγνοηθεντες, οτι Πνευματος δυναμις ην, ου φρε νων εκστασις.
ΚΓʹ. Σκοπειτε γαρ και ημων τα εγκληματα. Το σουτος χρονος, φησιν, εξ ου
την Ἐκκλησιαν αγεις, μετα της του καιρου ροπης, και της του κρατουντος ορμης,
τοσουτου πραγματος· τι της μεταβολης ημιν επεσημηνε; Ποσοι καθ' ημων εμπροσθεν
γεγονασιν υβρισται; Τι δεινον ου πεπονθαμεν; Ουχ υβρεις; Ουκ απειλας; Ου φυγας;
Ου χρηματων αρπαγας; Ου δη μευσεις; Ου πρεσβυτερων εμπρησμους θαλατ τιους; Ου
ναους βεβηλωμενους αγιων αιμασι, και γενομενους αντι ναων πολυανδρια; Ου
πρεσβυτε ρων επισκοπων, οικειοτερον δε πατριαρχων ειπειν, σφαγας δημοσιας; Ου
το παντα τοπον αβατον ειναι τοις ευσεβεσι μονοις; Ουχ ο τι αν ειποι τις των δει νων;
Ὧν τι τοις πεποιηκοσιν αντιδεδωκαμεν, επειδη το εξειναι ποιειν ευ ποιουν
αντεστραφη, και παιδευειν εδει τους υβριστας; Ἐω ταλλα· τα δε ημετερα, ινα μη τα
σα λεγωμεν, ου δεδιωγμεθα; Ουχ υβρισμεθα; Ουκ απεληλαμεθα εκκλησιων, οικιων,
ερημων αυτων, το δεινοτατον Ουκ ηνεγκαμεν δημον μαινο μενον; υπαρχους
υβριζοντας; Βασιλεας υβριζομε νους, και μετα των προσταγματων; Ειτα τι;
Γεγοναμεν ισχυροτεροι, και διαπεφευγασιν οι διω κοντες. Τουτο γαρ· αυταρκης εμοι
τιμωρια κατα των αδικουντων, η του αντιδραιν εξουσια. Τοις δε ουχ ουτω δοκει·
λιαν γαρ εισιν εντελεις και δικαιοι περι την αντιδοσιν· και δια τουτο απαιτουσι τα
του καιρου. Τις υπαρχος, φησιν, εζημιωται; Τις δη μος σεσωφρονισται; Τινες δημων
αναπται; Τινα φοβον ημιν αυτοις και προς το μελλον εχαρισα μεθα; 36.488
Κ∆ʹ. Ταχα δ' αν και ταυτα ημιν ονειδισαιεν (και γαρ ωνειδικασι)· το δε της
τραπεζης φιλοτιμον, το δε της εσθητος αιδεσιμον, αι δε προοδοι, το δε σοβαρον προς
τους εντυγχανοντας. Ἠγνοουν γαρ, οτι προς υπατους ημιν και υπαρχους η αμιλλα,
και στρατηγων τους ευδοκιμωτατους, οι μη εχουσιν, οποι τα εαυτων ριψουσι. Και δει
περιστενειν μεν ημιν την γαστερα κατατρυφωσι των πτωχι κων, ως δε εις τα περιττα
κεχρησθαι τοις αναγ καιοις, και των θυσιαστηριων κατερευγεσθαι. Ἵπποις δε
φερεσθαι τρυφεροις, και διφρων υπεραιρεσθαι πε ριλαμπρως, προπομπευεσθαι τε και
περιποππυζε σθαι, και παντας υποχωρειν ημιν, ωσπερ θηριοις, και περισχιζεσθαι, η
και ποῤρωθεν ειναι δηλους επερχο μενους. Ει ταυτα δεινα γεγονε, παρεληλυθε· χαρι
σασθε μοι την αδικιαν ταυτην. Ἄλλον προστησασθε τον αρεσοντα τοις πολλοις· εμοι
δε δο τε την ερημιαν, και την αγροικιαν, και τον Θεον, ωι μονωι, και δια της
ευτελειας, αρεσομεν. ∆ει νον, ει στερησομεθα λογων, και συλλογων, και
πανηγυρεων, και των κροτων τουτων υφ' ων πτερουμεθα, και οικειων, και φιλων,
και τιμων, και καλλους πολεως και μεγεθους, και της πανταχοθεν πε ριλαμπουσης
αστραπης τους προς αυτα βλεπον τας, αλλα μη εισω συννενευκοτας· αλλ' ουπω
τοσου τον οσον ει θορυβησομαι και χρανθησομαι τοις εν μεσωι ταραχοις και
βρασμασι, και ταις προς τους πολλους μετακλισεσιν. Ου γαρ ζητουσιν ιερεις, αλλα
ρητορας· ουδε ψυχων οικονομους, αλλα χρηματων φυλακας· ουδε θυτας καθαρους,
αλλα προστατας ισχυρους. Ἀπολογησομαι τι περι αυτων· ουτως ημεις αυτους
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαιδευσαμεν, οι πασι παντα γινομεθα, ουκ οιδα ποτερον, ινα σωσωμεν παντας, η
απωλεσωμεν.
ΚΕʹ. Τι φατε; Πειθομεν υμας τοις λογοις τουτοις, και νενικηκαμεν; Ἢ δει και
στεῤροτερων λογων ημιν προς το πειθειν; Ναι, προς της Τριαδος αυτης, ην
πρεσβευομεν και πρεσβευετε, προς της κοινης ημων ελπιδος, και της του λαου τουδε
συμπηξεως, δοτε μοι την χαριν ταυτην· μετα ευχων ημας απο πεμψατε· αυτη
γενεσθω μοι της αθλησεως η αναῤ ρησις· δοτε μοι το γραμμα της αφεσεως, ωσπερ
τοις στρατιωτικοις οι βασιλεις· και, ει βουλεσθε, μετα δεξιας της μαρτυριας, ιν' εχω
το επιτιμιον· ει δε μη, οπως βουλεσθε· ουδεν περι τουτου διοισο 36.489 μαι, εως αν
Θεος ιδηι τα ημετερα οπως αν εχηι. Τινα ουν αντεισαξομεν; Ὄψεται εαυτωι Κυριος
ποιμενα εις προστασιαν, ως προβατον ειδεν εις ολοκαρ πωσιν. Ἓν τουτο επιζητω
μονον, των φθονουμε νων εστω τις, μη των ελεουμενων· μη των παν τα πασι
χαριζομενων, αλλ' εστιν α και προσ κρουειν ειδοτων υπερ του βελτιονος· το μεν γαρ
εν ταυθα ηδιστον, το δε εκειθεν λυσιτελεστατον. Ὑμεις μεν ουν τους
προπεμπτηριους ημιν μελετησατε λογους· εγω δε υμιν αποδωσω τον συντακτηριον.
Κςʹ. Χαιροις, Ἀναστασια μοι της ευσεβειας επ ωνυμε. Συ γαρ τον λογον ημιν
εξανεστησας ετι κατα φρονουμενον· το της κοινης νικης χωριον, η νεα Ση λωμ, εν ηι
πρωτον την σκηνην επηξαμεν, τεσσα ρακοντα ετη περιφερομενην εν τηι ερημωι και
πλανωμενην. Συ τε ο μεγας ναος ουτος και πε ριβοητος, η νεα κληρονομια, το νυν
μεγας ειναι παρα του Λογου λαβων, ον Ἰεβους προτερον οντα, Ἱερουσαλημ
πεποιηκαμεν· υμεις τε οσοι μετα τουτον ευθυς τοις καλλεσιν, αλλος αλλο τι της
πολεως μερος διειληφοτες, ωσπερ συνδεσμοι τινες και το Γειτονουν οικειουμενοι·
ους μετα της ασθενειας ταυτης, ουχ ημεις, η χαρις δε συν ημιν επληρωσε τοις
απεγνωσμενοις. Χαιρετε, αποστολοι, η καλη μετοικια, οι εμοι διδασκαλοι της
αθλησεως, ει και μη πολλακις υμιν επανηγυρισα, ισως τον του υμετερου Παυλου
Σαταν περιφερων εν τωι σωματι προς το συμφερον, δι' ον νυν υμων αποικιζομαι.
Χαιρε μοι, ω καθεδρα, το επιφθονον υψος τουτο και επικινδυνον, αρχιερεων
συνεδριον, ιερεων αιδοι και χρονωι τετιμημενον, οσον τε αλλο περι την ιεραν
τραπεζαν λειτουργικον Θεου, και εγγιζον Θεωι τωι εγγιζοντι. Χαιρετε, Ναζαραιων
χοροστασιαι, ψαλμωιδιων αρμονιαι, στασεις παννυχοι, παρθενων σεμνοτης,
γυναικων ευκοσμια, χηρων, ορφανων συστηματα, πτωχων οφθαλμοι, προς Θεον και
προς ημας βλεποντες. Χαιρετε, οικοι φιλοξενοι και 36.492 φιλοχριστοι, και της εμης
ασθενειας αντιληπτορες. Χαιρετε, των εμων λογων ερασται, και δρομοι, και
συνδρομαι, και γραφιδες φανεραι και λανθανουσαι, και η βιαζομενη κιγκλις, αυτη
τοις περι τον λογον ωθιζομενοις. Χαιρετε, ω βασιλεις, και βασιλεια, οσον τε περι τον
βασιλεα θεραπευτικον και οικιδιον· ει μεν και βασιλει πιστον, ουκ οιδα· Θεωι δε το
πλειον απιστον. Κροτησατε χειρας, οξυ βοησατε, αρατε εις υψος τον ρητορα υμων.
Σεσιγηκεν υμιν η πονηρα γλωσσα και λαλος· ου μην σιγησεται πανταπασιν·
μαχησεται γαρ δια χειρος και μελανος· το δ' ουν παρον σεσιγηκαμεν.
ΚΖʹ. Χαιρε, ω μεγαλοπολι και φιλοχριστε (μαρτυρησω γαρ ταληθη, και ει μη
κατ' επιγνωσιν ο ζηλος· πεποιηκε χρηστοτερους ημας η διαζευξις). Προσιτε τηι
αληθειαι· μετασκευαζεσθε οψε γουν· τιμησατε Θεον, πλεον της συνηθειας. Ουχ η
μεταθεσις το αισχρον εχει, αλλ' η του κακου τηρησις την απωλειαν. Χαιροις,
Ἀνατολη και ∆υσις, υπερ ων, και υφ' ων πολεμουμεθα· μαρτυς ο ειρηνευσων υμας,
αν ολιγοι μιμησωνται την εμην υποχωρησιν. Ου γαρ και τον Θεον απολουσιν οι των
θρονων παραχωρησαντες, αλλ' εξουσι την ανω καθεδραν, η πολυ τουτων εστιν
υψηλοτερα τε και ασφαλεστερα. Ἐπι πασι τε και προ παντων βοησομαι· Χαιρετε,
αγγελοι, τησδε της Ἐκκλησιας εφοροι, και της εμης παρουσιας και εκδημιας, ειπερ εν
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χειρι Θεου τα ημετερα. Χαιρε μοι, ω Τριας, το εμον μελετημα και καλλωπισμα· και
σωζοιο τοισδε, και σωζοις τουσδε, τον εμον λαον (εμος γαρ, καν αλλως
οικονομωμεθα)· και αγγελοιο μοι διαπαντος υψουμενη, και αυξουμενη, και λογωι,
και πολιτειαι, Τεκνια, φυλασσοιτε μοι την παρακαταθηκην· μεμνησθε μου των
λιθασμων. Ἡ χαρις του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου μετα παντων υμων. Ἀμην.

 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


