In theophania
ΛΟΓΟΣ ΛΗʹ.
Εις τα Θεοφανια, ειτουν Γενεθλια του Σωτηρος.
Αʹ. Χριστος γενναται, δοξασατε· Χριστος εξ ουρανων, απαντησατε· Χριστος
επι γης, υψωθητε. Ἄσατε τωι Κυριωι, πασα η γη· και, ιν' αμφοτερα συνελων ειπω,
Ευφραινεσθωσαν οι ουρανοι, και αγαλλιασθω η γη, δια τον επουρανιον, ειτα επι
36.313 γειον. Χριστος εν σαρκι, τρομωι και χαραι αγαλλιασθε· τρομωι, δια την
αμαρτιαν· χαραι, δια την ελπιδα. Χριστος εκ Παρθενου· γυναικες παρθενευετε, ινα
Χριστου γενησθε μητερες. Τις ου προσ κυνει τον απ' αρχης; τις ου δοξαζει τον
τελευταιον;
Βʹ. Παλιν το σκοτος λυεται, παλιν το φως υφισταται, παλιν Αιγυπτος σκοτωι
κολαζεται, παλιν Ἰσραηλ στυλωι φωτιζεται. Ὁ λαος, ο καθημενος εν σκοτει της
αγνοιας, ιδετω φως μεγα της επι γνωσεως. Τα αρχαια παρηλθεν· ιδου γεγονε τα
παντα καινα. Το γραμμα υποχωρει, το πνευμα πλεονεκτει, αι σκιαι παρατρεχουσιν, η
αληθεια επεισερχεται. Ὁ Μελχισεδεκ συναγεται· ο αμητωρ, απατωρ γινεται· αμητωρ
το προτερον, απατωρ το δευτερον. Νομοι φυσεως καταλυονται. Πληρωθηναι δει τον
ανω κοσμον. Χριστος κελευει· μη αντιτεινωμεν. Παντα τα εθνη, κροτησατε χειρας,
οτι παιδιον εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη ημιν, ου η αρχη επι του ωμου αυτου (τωι
γαρ σταυρωι συνεπαιρεται), και καλειται το ονομα αυτου, μεγαλης βουλης, της του
Πατρος, Ἄγγελος. Ἰωαννης βοατω· Ἑτοιμασατε την οδον Κυριου. Καγω βοησομαι
της ημερας την δυναμιν· Ὁ ασαρκος σαρκουται, ο Λογος παχυνεται, ο αορατος
οραται, ο αναφης ψηλαφαται, ο αχρονος αρχεται, ο Υιος του Θεου Υιος ανθρωπου
γινεται, Ἰησους Χριστος, χθες και σημερον, ο αυτος και εις τους αιωνας. Ἰουδαιοι
σκανδαλιζεσθωσαν, Ἕλληνες διαγελατωσαν, αιρετικοι γλωσσαλγειτωσαν. Τοτε
πιστευσουσιν, οταν ιδωσιν εις ουρανον ανερχομενον· ει δε μη τοτε, αλλ' οταν εξ
ουρανων ερχομενον, και ως κριτην καθεζομενον.
Γʹ. Ταυτα μεν υστερον. Τα δε νυν Θεοφανια, η πανηγυρις, ειτουν Γενεθλια·
λεγεται γαρ αμφοτερα, δυο κειμενων προσηγοριων ενι πραγματι. Ἐφανη γαρ Θεος
ανθρωποις δια γεννησεως· το μεν ων, και αει ων εκ του αει οντος, υπερ αιτιαν και
λογον (ουδε γαρ ην του Λογου λογος ανωτερος)· το δε, δι' ημας γενομενος υστερον,
ιν' ο το ειναι δους, και το ευ ειναι χαρισηται· μαλλον δε, ρευσαντας ημας απο του ευ
ειναι δια κακιαν, προς αυτο παλιν επα ναγαγηι δια σαρκωσεως. Ὄνομα δε, τωι
φανηναι μεν, Θεοφανια· τωι δε γεννασθαι, Γενεθλια. 36.316
∆ʹ. Τουτο εστιν ημιν η πανηγυρις, τουτο εορτα ζομεν σημερον, επιδημιαν
Θεου προς ανθρωπους, ινα προς Θεον ενδημησωμεν, η επανελθωμεν (ουτω γαρ
ειπειν οικειοτερον), ινα τον παλαιον αν θρωπον αποθεμενοι, τον νεον ενδυσωμεθα·
και ωσπερ εν τωι Ἀδαμ απεθανομεν, ουτως εν τωι Χριστωι ζη σωμεν, Χριστωι και
συγγεννωμενοι, και συσταυ ρουμενοι, και συνθαπτομενοι, και συνανιστα μενοι. ∆ει
γαρ με παθειν την καλην αντιστροφην· και ωσπερ εκ των χρηστοτερων, ηλθε τα
λυπηρα, ουτως εκ των λυπηρων, επανελθειν τα χρηστοτερα. Ου γαρ επλεονασεν η
αμαρτια, υπερεπερισσευ σεν η χαρις· και ει η γευσις κατεκρινε, ποσωι μαλλον το
Χριστον παθειν εδικαιωσεν; Τοιγαρουν εορταζωμεν, μη πανηγυρικως, αλλα θεικως·
μη κοσμικως, αλλ' υπερκοσμιως· μη τα ημετερα, αλλα τα του ημετερου, μαλλον δε
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα του ∆εσποτου· μη τα της ασθενειας, αλλα τα της ιατρειας· μη τα της πλασεως,
αλλα τα της αναπλασεως.
Εʹ. Ἔσται δε τουτο πως; Μη προθυρα στεφανω σωμεν, μη χορους
συστησωμεθα, μη κοσμησωμεν αγυιας, μη οφθαλμον εστιασωμεν, μη ακοην καταυ
λησωμεν, μη οσφρησιν εκθηλυνωμεν, μη γευσιν κα ταπορνευσωμεν, μη αφηι
χαρισωμεθα, ταις προχει ροις εις κακιαν οδοις, και εισοδοις της αμαρτιας, μη εσθητι
μαλακισθωμεν, απαληι τε και περιῤρεουσηι, και ης το καλλιστον αχρηστια, μη λιθων
διαυγειαις, μη χρυσου περιλαμψεσι, μη χρωματων σοφισμασι ψευδομενων το
φυσικον καλλος, και κατα της εικονος εξευρημενων· μη κωμοις και μεθαις, οις
κοιτας και ασελγειας οιδα συνεζευγμενας· επειδη κακων διδασκαλων κακα τα
μαθηματα, μαλλον δε πονηρων σπερματων πονηρα τα γεωργια. Μη στιβαδας
υψηλας πηξωμεθα σκηνοποιουντες τηι γαστρι τα της θρυ ψεως. Μη τιμησωμεν οινων
τους ανθοσμιας, οψο ποιων μαγγανειας, μυρων πολυτελειας. Μη γη και θαλασσα
την τιμιαν ημιν κοπρον δωροφορειτωσαν· ουτω γαρ εγω τιμαιν οιδα τρυφην. Μη
αλλος αλλον ακρασιαι νικαιν σπουδαζωμεν. Ἀκρασια γαρ εμοι, παν το περιττον και
υπερ την χρειαν· και ταυτα πεινωντων αλλων και δεομενων, των εκ του αυτου
πηλου τε και κραματος.
ςʹ. Ἀλλα ταυτα μεν Ἕλλησι παρωμεν, και Ἑλληνικοις κομποις, και
πανηγυρεσιν· οι και θεους ονομαζουσι κνισσαις χαιροντας, και ακολουθως το θειον
τηι γαστρι θεραπευουσι, πονηροι πονηρων δαιμονων, και πλασται, και μυσταγωγοι,
και μυ σται τυγχανοντες. Ἡμεις δε, οις Λογος το προσ κυνουμενον, καν τι δεηι
τρυφαιν, εν λογωι 36.317 τρυφησωμεν, και θειωι νομωι, και διηγημασι, τοις τε αλλοις,
και εξ ων η παρουσα πανηγυρις· ιν' οικειον ηι το τρυφαιν, και μη ποῤρω του
συγκαλεσαντος. Ἢ βουλεσθε (και γαρ εγω σημερον εστιατωρ υμιν) εγω τον περι
τουτων παραθω λογον τοις καλοις υμιν δαιτυμοσιν, ως οιον τε δαψιλως τε και
φιλοτιμως, ιν' ειδητε, πως δυναται τρεφειν ο ξενος τους εγχωριους, και τους
αστικους ο αγροι κος, και τους τρυφωντας ο μη τρυφων, και τους περιουσιαι
λαμπρους, ο πενης τε και ανεστιος; Ἄρξομαι δε εντευθεν· και μοι καθηρασθε, και
νουν, και ακοην, και διανοιαν, οσοι τρυφατε τα τοιαυτα· επειδη περι Θεου, και θειος
ο λογος· ιν' απελθητε τρυφησαντες οντως τα μη κενουμενα. Ἔσται δε ο αυτος
πληρεστατος τε αμα και συντομωτατος· ως μητε τωι ενδεει λυπειν, μητε αηδης ειναι
δια τον κορον.
Ζʹ. Θεος ην μεν αει, και εστι, και εσται· μαλλον δε εστιν αει. Το γαρ ην, και
εσται, του καθ' ημας χρονου τμηματα, και της ρευστης φυσεως· ο δε ων αει, και
τουτο αυτος εαυτον ονομαζει, τωι Μωυσει χρη ματιζων επι του ορους. Ὅλον γαρ εν
εαυτωι συλ λαβων, εχει το ειναι, μητε αρξαμενον, μητε παυσο μενον, οιον τι πελαγος
ουσιας απειρον και αοριστον, πασαν υπερεκπιπτον εννοιαν, και χρονου και φυσεως·
νωι μονωι σκιαγραφουμενος, και τουτο λιαν αμυδρως και μετριως, ουκ εκ των κατ'
αυτον, αλλ' εκ των περι αυτον, αλλης εξ αλλου φαν τασιας συλλεγομενης, εις εν τι
της αληθειας ινδαλμα, πριν κρατηθηναι, φευγον, και πριν νοηθηναι, διαδιδρασκον·
τοσαυτα περιλαμπον ημων το ηγεμονικον, και ταυτα κεκαθαρμενον, οσα και οψιν
αστραπης ταχος ουχ ισταμενης. Ἐμοι δοκειν, ινα τωι ληπτωι μεν ελκηι προς εαυτο (το
γαρ τελεως αληπτον, ανελπιστον, και ανεπιχειρητον), τωι δε αληπτωι θαυ μαζηται,
θαυμαζομενον δε ποθηται πλεον, ποθουμε νον δε καθαιρηι, καθαιρον δε θεοειδεις
απεργαζη ται, τοιουτοις δε γενομενοις, ως οικειοις, ηδη προσομιληι, τολμαι τι
νεανικον ο λογος, Θεος θεοις ενουμενος τε και γνωριζομενος, και τοσουτον ισως,
οσον ηδη γινωσκει τους γινωσκομενους. Ἄπειρον ουν το θειον και δυσθεωρητον·
και τουτο παντη καταληπτον αυτου μονον, η απειρια· καν τις οιηται τωι απλης ειναι
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυσεως, η ολον αληπτον ειναι, η τελεως ληπτον. Τι γαρ ος απλης εστι φυσεως, επι
ζητησωμεν. Ου γαρ δη τουτο φυσις αυτωι η απλο 36.320 της· ειπερ μηδε τοις
συνθετοις, μονον το ειναι συν θετοις.
Ηʹ. ∆ιχη δε του απειρου θεωρουμενου, κατα τε αρχην και τελος (το γαρ υπερ
ταυτα, και μη εν του τοις, απειρον), οταν μεν εις τον ανω βυθον ο νους αποβλεψηι,
ουκ εχων οποι στηι και απερεισηται ταις περι Θεου φαντασιαις, το ενταυθα απειρον
και ανεκβατον, αναρχον προσηγορευσεν· οταν δε εις τα κατω και τα εξης, αθανατον
και ανωλεθρον· οταν δε συνεληι το παν, αιωνιον. Αιων γαρ, ουτε χρο νος, ουτε
χρονου τι μερος· ουδε γαρ μετρητον· αλλ' οπερ ημιν ο χρονος, ηλιου φοραι
μετρουμενος, τουτο τοις αιδιοις, αιων, το συμπαρεκτεινομενον τοις ουσιν, οιον τι
χρονικον κινημα, και διαστημα. Ταυτα μοι περι Θεου πεφιλοσοφησθω τανυν. Ουδε
γαρ υπερ ταυτα καιρος, οτι μη θεολογια το προκειμενον ημιν, αλλ' οικονομια. Θεου
δε οταν ειπω, λεγω Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος· ουτε υπερ ταυτα της
θεοτητος χεομενης, ινα μη δημον θεων εισαγαγωμεν· ουτε εντος τουτων
οριζομενης, ινα μη πενιαν θεοτητος κατακριθωμεν, η δια την μοναρχιαν Ἰου
δαΐζοντες, η δια την αφθονιαν Ἑλληνιζοντες. Το γαρ κακον εν αμφοτεροις ομοιον,
καν εν τοις εναντιοις ευρισκηται. Ουτω μεν ουν τα Ἅγια των αγιων, α και τοις
σεραφιμ συγκαλυπτεται, και δοξαζεται τρισιν αγιασμοις, εις μιαν συνιουσι
κυριοτητα και θεοτητα· ο και αλλωι τινι των προ ημων πεφι λοσοφηται καλλιστα τε
και υψηλοτατα.
Θʹ. Ἐπει δε ουκ ηρκει τηι αγαθοτητι τουτο, το κινεισθαι μονον τηι εαυτης
θεωριαι, αλλ' εδει χεθηναι το αγαθον και οδευσαι, ως πλειονα ειναι τα
ευεργετουμενα (τουτο γαρ της ακρας ην αγαθοτητος), πρω τον μεν εννοει τας
αγγελικας δυναμεις και ουρανιους· και το εννοημα εργον ην, Λογωι
συμπληρουμενον, και Πνευματι τελειουμενον. Και ουτως υπεστησαν λαμπροτητες
δευτεραι, λειτουργοι της πρωτης λαμπροτητος· ειτε νοερα πνευματα, ειτε πυρ οιον
αυλον και ασωματον, ειτε τινα φυσιν αλλην, οτι εγγυτατω των ειρημενων, ταυτας
υπο 36.321 ληπτεον. Βουλομαι μεν ειπειν, οτι ακινητους προς το κακον, και μονην
εχουσας την του καλου κινησιν, ατε περι Θεον ουσας, και τα πρωτα εκ Θεου λαμπο
μενας· τα γαρ ενταυθα, δευτερας ελλαμψεως Πειθει δε με, μη ακινητους, αλλα
δυσκινητους, και υπο λαμβανειν ταυτας, και λεγειν, ο δια την λαμπροτητα
Ἑωσφορος, σκοτος δια την επαρσιν και γενομενος, και λεγομενος, αι τε υπ' αυτον
αποστατικαι δυναμεις, δημιουργοι της κακιας, τηι του καλου φυγηι, και ημιν
προξενοι.
Ιʹ. Ουτω μεν ουν ο νοητος αυτωι, και δια ταυτα υπεστη κοσμος, ως εμε γουν
περι τουτων φιλοσοφησαι, μικρωι λογωι τα μεγαλα σταθμωμενον. Ἐπει δε τα πρωτα
καλως ειχεν αυτωι, δευτερον εννοει κο σμον υλικον και ορωμενον· και ουτος εστι το
εξ ουρανου και γης, και των εν μεσωι συστημα τε και συγκριμα, επαινετον μεν της
καθ' εκαστον ευφυΐας, αξιεπαινετωτερον δε της εξ απαντων ευαρμοστιας και
συμφωνιας, αλλου προς αλλο τι καλως εχοντος, και παντων προς απαντα, εις ενος
κοσμου συμπλη ρωσιν· ινα δειξηι, μη μονον οικειαν εαυτωι φυσιν, αλλα και παντη
ξενην υποστησασθαι δυνατος ων. Οικειον μεν γαρ θεοτητος, αι νοεραι φυσεις, και
νωι μονωι ληπται· ξενον δε πανταπασιν, οσαι υπο την αισθησιν, και τουτων αυτων ετι
ποῤρωτερω, οσαι παντελως αψυχοι και ακινητοι· Ἀλλα τι τουτων ημιν, ταχα αν
ειποι τις των λιαν φιλεορτων και θερμοτερων; Κεντει τον πωλον περι την νυσ σαν.
Τα της εορτης ημιν φιλοσοφει, και οις προκαθεζομεθα σημερον. Τουτο δη και
ποιησω, και ει μι κρον ανωθεν ηρξαμην, ουτω του ποθου και του λογου βιασαμενων.
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΙΑʹ. Νους μεν ουν ηδη και αισθησις, ουτως απ' αλληλων διακριθεντα, των
ιδιων ορων εντος ειστηκεισαν, και το του δημιουργου Λογου μεγαλειον εν εαυτοις
εφερον, σιγωντες επαινεται της μεγα λουργιας, και διαπρυσιοι κηρυκες. Ουπω δε ην
κραμα εξ αμφοτερων, ουδε τις μιξις των εναντιων, σοφιας μειζονος γνωρισμα, και
της περι τας φυσεις πολυτελειας· ουδε ο πας πλουτος της αγαθοτητος γνωριμος.
Τουτο δη βουληθεις ο τεχνιτης επιδει ξασθαι Λογος, και ζωον εν εξ αμφοτερων,
αορατου τε λεγω και ορατης φυσεως, δημιουργει τον ανθρωπον· και παρα μεν της
υλης λαβων το σωμα ηδη προυποστασης, παρ' εαυτου δε πνοην ενθεις (ο δη νοεραν
ψυχην και εικονα Θεου οιδεν ο λογος), 36.324 οιον τινα κοσμον δευτερον, εν μικρωι
μεγαν, επι της γης ιστησιν, αγγελον αλλον, προσκυνητην μικτον, εποπτην της
ορατης κτισεως, μυστην της νοουμενης, βασιλεα των επι γης, βασιλευομενον
ανωθεν, επι γειον και ουρανιον, προσκαιρον και αθανατον, ορατον και νοουμενον,
μεσον μεγεθους και ταπεινοτητος· τον αυτον, πνευμα και σαρκα· πνευμα δια την
χαριν, σαρκα δια την επαρσιν· το μεν, ινα μενηι και δο ξαζηι τον ευεργετην· το δε, ινα
πασχηι, και πα σχων υπομιμνησκηται και παιδευηται τωι μεγεθει φιλοτιμουμενος·
ζωον ενταυθα οικονομουμενον, και αλλαχου μεθισταμενον, και περας του
μυστηριου τηι προς Θεον νευσει θεουμενον. Εις τουτο γαρ εμοι φερει το μετριον
ενταυθα φεγγος της αληθειας, λαμπροτητα Θεου και ιδειν και παθειν, αξιαν του και
συνδησαντος, και λυσοντος, και αυθις συνδησον τος υψηλοτερον.
ΙΒʹ. Τουτον εθετο μεν εν τωι παραδεισωι, οστις ποτε ην ο παραδεισος ουτος, τωι
αυτεξουσιωι τιμησας, ιν' ηι του ελομενου το αγαθον ουχ ηττον η του παρασχοντος τα
σπερματα, φυτων αθανατων γεωργον, θειων εννοιων ισως, των τε απλουστερων και
των τελεωτερων, γυμνον και απλοτητι και ζωηι τηι ατεχνωι, και διχα παντος
επικαλυμματος και προβληματος. Τοιουτον γαρ επρεπεν ειναι τον απ' αρχης. Και δι
δωσι νομον, υλην τωι αυτεξουσιωι. Ὁ δε νομος ην εντολη, ων τε μεταληπτεον αυτωι
φυτων, και ου μη προσαπτεον. Το δε ην το ξυλον της γνωσεως, ουτε φυτευθεν απ'
αρχης κακως, ουτε απαγορευθεν φθονε ρως (μη πεμπετωσαν εκει τας γλωσσας οι
θεομαχοι, μηδε τον οφιν μιπεισθωσαν)· αλλα καλον μεν ευκαιρως
μεταλαμβανομενον (θεωρια γαρ ην το φυτον, ως η εμε θεωρια, ης μονοις επιβαινειν
ασφαλες τοις την εξιν τελεωτεροις), ου καλον δε τοις απλουστεροις ετι, και την
εφεσιν λιχνοτεροις, ωσπερ ουδε τροφη τελεια λυσιτελης τοις απαλοις ετι και
δεομενοις γαλακτος. Ἐπει δε φθονωι διαβολου, και γυναικος επηρειαι, ην τε επαθεν
ως απαλωτερα, και ην προσηγα γεν ως πιθανωτερα (φευ της εμης ασθενειας! εμη
γαρ η του προπατορος), της μεν εντολης επελαθετο της δοθεισης, και ηττηθη της
πικρας γευσεως· ομου δε του της ζωης ξυλου, και του παραδεισου, και του Θεου, δια
την κακιαν εξοριστος γινεται, και τους δερματινους αμφιεννυται χιτωνας, ισως την
παχυτε ραν σαρκα, και θνητην, και αντιτυπον· και τουτο πρωτον γινωσκει την Ἰδιαν
αισχυνην, και απο Θεου κρυπτεται. Κερδαινει μεν τι κανταυθα· τον θα νατον, και το
διακοπηναι την αμαρτιαν, ινα μη αθανατον ηι το κακον· και γινεται φιλανθρωπια η
τιμωρια. Ουτω γαρ εγω πειθομαι κολαζειν Θεον. 36.325 ΙΓʹ. Πολλοις δε παιδευθεις
προτερον, αντι πολλων των αμαρτηματων, ων η της κακιας ριζα εβλαστησε κατα
διαφορους αιτιας και χρονους, λογωι, νομωι, προφηταις, ευεργεσιαις, απειλαις,
πληγαις, υδασιν, εμπρησμοις, πολεμοις, νικαις, ητταις, ση μειοις εξ ουρανου,
σημειοις εξ αερος, εκ γης, εκ θαλαττης, ανδρων, πολεων, εθνων ανελπιστοις με
ταβολαις, υφ' ων εκτριβηναι την κακιαν το σπουδαζομενον ην. Τελος ισχυροτερου
δειται φαρμα κου επι δεινοτεροις τοις αῤρωστημασιν, αλληλοφο νιαις, μοιχειαις,
επιορκιαις, ανδρομανιαις, το παντων εσχατον των κακων και πρωτον,
ειδωλολατρειαις, και τηι μεταθεσει της προσκυνησεως απο του πεποιηκοτος επι τα
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κτισματα. Ταυτα επειδη μειζονος εδειτο του βοηθηματος, μειζονος και τυγ χανει. Το
δε ην αυτος ο του Θεου Λογος, ο προαιωνιος, ο αορατος, ο απεριληπτος, ο ασωματος,
η εκ της αρχης αρχη, το εκ του φωτος φως, η πηγη της ζωης και της αθανασιας, το
εκμαγειον του αρ χετυπου καλλους, η μη κινουμενη σφραγις, η απαραλλακτος
εικων, ο του Πατρος ορος και λογος· επι την ιδιαν εικονα χωρει, και σαρκα φορει δια
την σαρκα, και ψυχηι νοεραι δια την εμην ψυχην μιγνυται, τωι ομοιωι το ομοιον
ανακαθαιρων. Και παντα γιγνεται, πλην της αμαρτιας, ανθρω πος· κυηθεις μεν εκ
της Παρθενου, και ψυχην και σαρκα προκαθαρθεισης τωι Πνευματι (εδει γαρ και
γεννησιν τιμηθηναι, και παρθενιαν προτιμηθηναι)· προελθων δε Θεος μετα της
προσληψεως, εν εκ δυο των εναντιων, σαρκος και Πνευματος· ων, το μεν εθεωσε, το
δε εθεωθη. Ὢ της καινης μιξεως! ω της παραδοξου κρασεως! ο ων γινεται, και ο
ακτιστος κτιζεται, και ο αχωρητος χωρειται, δια μεσης ψυχης νοερας μεσιτευουσης
θεοτητι, και σαρκος παχυτητι. Και ο πλουτιζων, πτωχευει· πτωχευει γαρ την εμην
σαρκα, ιν' εγω πλουτησω την αυτου θεοτητα. Και ο πληρης, κενουται· κενουται γαρ
της εαυτου δοξης επι μικρον, ιν' εγω της εκεινου μεταλαβω πληρωσεως. Τις ο
πλουτος της αγαθοτητος; Τι το περι εμε τουτο μυστηριον; Μετελαβον της εικονος,
και ουκ εφυλαξα· μεταλαμ βανει της εμης σαρκος, ινα και την εικονα σωσηι, και την
σαρκα αθανατισηι. ∆ευτεραν κοινωνει κοινωνιαν, πολυ της προτερας
παραδοξοτεραν· οσωι τοτε μεν του κρειττονος μετεδωκε, νυν δε μεταλαμ βανει του
χειρονος. Τουτο του προτερου θεοειδεστε ρον· τουτο τοις νουν εχουσιν υψηλοτερον.
36.328 Ι∆ʹ. Προς ταυτα τι φασιν ημιν οι συκοφανται, οι πικροι της θεοτητος λογισται,
οι κατηγοροι των επαινουμενων, οι σκοτεινοι περι το φως, οι περι την σοφιαν
απαιδευτοι, υπερ ων Χριστος δωρεαν απε θανε, τα αχαριστα κτισματα, τα του
Πονηρου πλασματα; Τουτο εγκαλεις Θεωι, την ευεργεσιαν; ∆ια τουτο μικρος, οτι δια
σε ταπεινος; Ὅτι επι το πλα νωμενον ηλθεν ο ποιμην ο καλος, ο τιθεις την ψυχην
υπερ των προβατων, επι τα ορη και τους βουνους, εφ' ων εθυσιαζες, και
πλανωμενον ευρε· και ευρων, επι των ωμων ανελαβεν, εφ' ων και το ξυλον· και
λαβων, επανηγαγεν επι την ανω ζωην· και αναγαγων, τοις μενουσι συνηριθμησεν;
Ὅτι λυχνον ηψε την εαυτου σαρκα, και την οικιαν εσαρωσε, της αμαρτιας τον
κοσμον αποκαθαιρων, και την δραχμην εζητησε, την βασιλικην εικονα
συγκεχωσμενην τοις παθεσι, και συγκαλει τας φιλας αυτωι δυναμεις επι τηι της
δραχμης ευρεσει, και κοινωνους ποιειται της ευφροσυνης, ας και της οικονομιας
μυστιδας πεποιητο; Ὅτι τωι προδρομωι λυχνωι το φως ακο λουθει το υπερλαμπρον,
και τηι φωνηι ο Λογος, και τωι νυμφαγωγωι ο νυμφιος, κατασκευαζοντι Κυριωι λαον
περιουσιον, και προκαθαιροντι επι το Πνευμα δια του υδατος; Ταυτα εγκαλεις τωι
Θεωι; ∆ια ταυτα υπολαμβανεις χειρονα, οτι λεντιωι διαζων νυται, και νιπτει τους
ποδας των μαθητων, και δεικνυσιν αριστην οδον υψωσεως, την ταπεινωσιν; Ὅτι δια
την συγκυπτουσαν χαμαι ψυχην τα πεινουται, ινα και συνανυψωσηι το κατω νευον
υπο της αμαρτιας; Ἐκεινο δε πως ου κατηγορεις, οτι και μετα τελωνων εσθιει, και
παρα τελωναις, και μαθητευει τελωνας, ινα και αυτος τι κερδανηι; Τι τουτο; Την των
αμαρτωλων σωτηριαν· ει μη και τον ιατρον αιτιωιτο τις, οτι συγκυπτει επι τα παθη,
και δυσωδιας ανεχεται, ινα δωι την υγιειαν τοις καμνουσι· και τον επικλινομενον
βοθρωι δια φιλανθρωπιαν, ινα το εμπεπτωκος κτηνος, κατα τον νομον, ανασωσηται.
ΙΕʹ. Ἀπεσταλη μεν, αλλ' ως ανθρωπος· διπλους γαρ ην· επει και εκοπιασε, και
επεινησε, και εδι ψησε, και ηγωνιασε, και εδακρυσε νομωι σωμα τος· ει δε και ως
Θεος, τι τουτο; Την ευδοκιαν του Πατρος, αποστολην ειναι νομισον, εφ' ον ανα φερει
τα εαυτου, και ως αρχην τιμων αχρονον, και του μη δοκειν ειναι αντιθεος. Ἐπει και
παρα δεδοσθαι λεγεται, αλλα και εαυτον παραδεδωκεναι γεγραπται· και εγηγερθαι
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρα του Πατρος, και ανειληφθαι, αλλα και εαυτον ανεστακεναι, και ανε ληλυθεναι
παλιν. εκεινα της ευδοκιας, ταυτα της εξουσιας. Συ δε τα μεν ελαττουντα λεγεις, τα
36.329 υψουντα δε παρατρεχεις· και οτι μεν επαθε, λο γιζηι· οτι δε εκων, ου
προστιθης. Οια πασχει και νυν ο Λογος! Ὑπο μεν των, ως Θεος, τιμαται και
συναλειφεται· υπο δε των, ως σαρξ, ατιμα ζεται και χωριζεται. Τισιν οργισθηι πλεον;
Μαλλον δε τισιν αφηι; Τοις συναιρουσι κακως, η τοις τε μνουσι; Και γαρ κακεινους
διαιρειν εδει, και του τους συναπτειν· τους μεν τωι αριθμωι, τους δε τηι θεοτητι.
Προσκοπτεις τηι σαρκι; Τουτο και Ἰουδαιοι. Ἢ και Σαμαρειτην αποκαλεις; και το εξης
σιω πησομαι. Ἀπιστεις τηι θεοτητι; Τουτο ουδε οι δαι μονες. Ὦ δαιμονων απιστοτερε,
και Ἰουδαιων αγνωμονεστερε! Ἐκεινοι την του Υιου προσηγοριαν, ομοτιμιας φωνην
ενομισαν· ουτοι τον ελαυνοντα Θεον ᾔδεσαν. Ἐπειθοντο γαρ εξ ων επασχον. Συ δε,
ουδε την ισοτητα δεχηι, ουδε ομολογεις την θεο τητα. Κρειττον ην σοι περιτετμησθαι
και δαιμοναιν, ιν' ειπω τι και γελοιως, η εν ακροβυστιαι και υγιειαι διακεισθαι
πονηρως και αθεως.
Ιςʹ. Μικρον μεν ουν υστερον οψει και κα θαιρομενον Ἰησουν εν τωι Ἰορδανηι
την εμην καθαρσιν· μαλλον δε αγνιζοντα τηι καθαρσει τα υδατα (ου γαρ δη αυτος
εδειτο καθαρσεως, ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου), και σχιζομενους τους
ουρανους, και υπο του συγγενους Πνευματος μαρτυρουμενον, και πειραζομενον, και
νικωντα, και υπο αγγελων υπηρετουμενον, και θεραπευοντα πασαν νοσον και
πασαν μαλακιαν, και ζωοποιουντα νεκρους (ως οφελον γε και σε τηι κακοδοξιαι
νενεκρω μενον), και δαιμονας απελαυνοντα, τα μεν δι' εαυτου, τα δε δια των
μαθητων, και αρτοις ολιγοις τρεφοντα μυριαδας, και πεζευοντα πελαγος, και
προδιδομενον, και σταυρουμενον, και συσταυρουντα την εμην αμαρ τιαν· ως αμνον
προσαγομενον, και ως ιερεα προσ αγοντα, ως ανθρωπον θαπτομενον, και ως Θεον
εγειρομενον, ειτα και ανερχομενον, και ηξοντα μετα της εαυτου δοξης. Ποσαι μοι
πανηγυρεις καθ' εκα στον των του Χριστου μυστηριων! Ὧν απαντων κε φαλαιον εν,
η εμη τελειωσις και αναπλασις, και προς τον πρωτον Ἀδαμ επανοδος.
ΙΖʹ. Νυνι δε μοι δεξαι την κυησιν, και προσ κιρτησον· ει και μη ως Ἰωαννης
απο γαστρος, αλλ' ως ∆αβιδ επι τηι καταπαυσει της κιβωτου. Και την απογραφην
αιδεσθητι, δι' ην εις ουρανους εγρα φης· και την γεννησιν σεβασθητι, δι' ην ελυ θης
των δεσμων της γεννησεως· και την Βηθ 36.332 λεεμ τιμησον την μικραν, η σε προς
τον παραδεισον επανηγαγε· και την φατνην προσκυνησον, δι' ην αλογος ων,
ετραφης υπο του Λογου. Γνωθι, ως βους, τον κτησαμενον, Ἡσαΐας διακελευεται σοι,
και, ως ονος, την φατνην του κυριου αυτου· ειτε των καθαρων τις ει, και υπο τον
νομον, και μηρυ κισμον αναγοντων του λογου, και προς θυσιαν επι τηδειων· ειτε
των ακαθαρτων τεως, και αβρωτων, και αθυτων, και της εθνικης μεριδος. Μετα του
αστερος δραμε, και μετα Μαγων δωροφορησον, χρυσον, και λιβανον, και σμυρναν,
ως βασιλει, και ως Θεωι, και ως δια σε νεκρωι. Μετα ποιμενων δοξα σον, μετα
αγγελων υμνησον, μετα αρχαγγελων χο ρευσον. Ἔστω κοινη πανηγυρις ουρανιων
και επι γειων δυναμεων. Πειθομαι γαρ κακεινας συναγαλλεσθαι και
συμπανηγυριζειν σημερον· ειπερ εισι φιλανθρωποι και φιλοθεοι, ωσπερ ας ∆αβιδ
εισαγει μετα το παθος συνανιουσας Χριστωι, και προσυπαντωσας, και
διακελευομενας αλληλαις την των πυλων επαρσιν. ΙΗʹ. Ἓν μισησον των περι την
Χριστου γενναν, την Ἡρωδου παιδοκτονιαν· μαλλον δε και ταυτην αιδεσθητι, την
ηλικιωτιν Χριστου θυσιαν, του καινου σφαγιου προθυομενην. Ἂν εις Αιγυπτον
φευγηι, προθυμως συμφυγαδευθητι. Καλον τωι Χριστωι συμφευγειν διωκομενωι. Ἂν
εν Αιγυπτωι βραδυνηι, καλεσον αυτον εξ Αιγυπτου, καλως εκει προσκυνουμενον. ∆ια
πασων οδευσον αμεμπτως των ηλικιων Χριστου και δυναμεων, ως Χριστου μαθητης.
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἁγνισθητι, περιτμηθητι, περιελου το απο γενεσεως καλυμμα. Μετα τουτο διδαξον εν
τωι ιερωι, τους θεοκαπηλους απελασον· λιθασθητι, αν τουτο δεηι παθειν· λησηι τους
βαλλοντας, ευ οιδα, φευξηι και δια μεσου αυτων, ως Θεος. Ὁ Λογος γαρ ου λιθαζεται.
Ἂν Ἡρωδηι προσαχθηις, μηδε αποκριθηις τα πλειω. Αιδεσθησεται σου και την σιωπην
πλεον η αλλων τους μακρους λογους. Ἂν φραγελλωθηις, και τα λειπομενα ζητησον.
Γευσαι χολης, δια την γευσιν· οξος ποτισθητι, ζητησον εμπτυσματα, δεξαι ραπισματα,
κολαφισματα· ακανθαις στεφανωθητι, τωι τραχει του κατα Θεον βιου· περιβαλου το
κοκκινον, δεξαι καλαμον, προσκυνηθητι παρα των παιζοντων την αληθειαν· τελος
συσταυρωθητι, συν 36.333 νεκρωθητι, συνταφηθι προθυμως, ινα και συναναστηις,
και συνδοξασθηις, και συμβασιλευσηις, Θεον ορων οσον εστι, και ορωμενος, τον εν
Τριαδι προσκυνουμενον τε και δοξαζομενον, ον και νυν τρανουσθαι ημιν ευχομεθα,
οσον εφικτον τοις δεσμιοις της σαρκος, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα
εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


