De creatione hominis sermo primus
ΟΜΙΛΙΑ Α
ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΓΕΝΕΣΕΩΣ ΚΑΙ ΕΙΣ ΤΟ ΚΑΤ' ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ
ΚΑΘ' ΟΜΟΙΩΣΙΝ
Παλαιου χρεους εκτισιν αποπληρωσων ηκω, ου την αποδοσιν ανεβαλομην
ουκ αγνωμοσυνηι προαιρεσεως αλλ' ασθενειαι σωματος, χρεος αναγκαιοτατον και
οφειλομενον υμων τηι ακροασει. και γαρ αν ειη αδικον τα περι θηριων και νηκτων
και πτηνων και κτηνων, ουρανου τε και των κατ' ουρανον, περι τε γης και των εν τηι
γηι διδαχθεντας ημας μη και τα περι της ημετερας γενεσεως εκ της θεοπνευστου 3
γραφης φωτισθηναι. ωσπερ γαρ οι οφθαλμοι ημων τα εξω βλεποντες εαυτους ουχ
ορωσιν, εαν μη που λειου τινος αψωνται και στερεου κακειθεν ανακλασθεισα η οψις
ωσπερ απο παλιρροιας οραν αυτους ποιησηι τα εαυτων κατοπιν, ουτω και ο νους ο
ημετερος αλλως εαυτον ου βλεπει, εαν μη ταις γραφαις εγκυψηι. το γαρ ενταυθα φως
ανακλωμενον του καθορασθαι εκαστωι ημων αιτιον γινεται, επει ασυνετοι εσμεν
εαυτων και απεριοπτοι της κατασκευης οπερ εσμεν και τι εσμεν αγνοουντες.
αμελεστατα γαρ εαυτων διακειμεθα οι των προχειρων της γνωσεως και των
μικροτατων των εν ημιν γνωσιν ουκ εχοντες. πολλαι πραγματειαι περι το σωμα το
ημετερον το ανθρωπινον την πασαν εαυτων σπουδην 4 κατηναλωσαν, καν ιατρικην
επελθηις, ευρησεις ποσα περι της χρειας των ημετερων <μοριων> ημιν διηγειται,
ποσας περι της ενδοθεν ημων κατασκευης εν ταις ανατομικαις εγχειρησεσιν εξευρε
κεκρυμμενας οδους συντετρημενας εν τωι αφανει εις μιαν συμπνοιαν απο του
σωματος· οχετους πνευματος, υδραγωγιας αιματος, αναπνοης ολκην, οικησιν εστιας
του θερμου επι της καρδιας, κινησιν διαρκη του περικαρδιου πνευματος. μυρια παρ'
εκεινοις πεφιλοσοφηται, ων ουδεις ημων εστιν εμπειρος τωι μηδεμιαν σχολην
απονειμαι τωι μερει τουτωι της εξετασεως μηδε γνωναι εαυτον εκαστος οστις εστιν.
ευκολοι εσμεν γνωναι ουρανον μαλλον η εαυτους. ωστε μη καταφρονει του εν σοι
θαυματος· μικρος γαρ ει, 5 ως νομιζεις, μεγαν δε επερχομενος ο λογος ευρησει σε.
δια τουτο ο σοφος ∆αβιδ ειδως εαυτον ακριβως εξετασαι Ἐθαυμαστωθη, φησιν, η
γνωσις σου εξ εμου. την γνωσιν την περι σου θαυμαστως εξευρον. ποθεν; Ἐξ εμου.
Ἐθαυμαστωθη η γνωσις σου εξ εμου· και την τεχνην την εν εμοι, οσηι σοφιαι
κατεσκευασθη μου το σωμα, κατανοησας εκ του μικρου τουτου κατασκευασματος
τον μεγαν δημιουργον ενενοησα. Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και
ομοιωσιν. εδειχθη πρωην εν παραδρομηι και αρκουντως εδειχθη τινος ο λογος και
προς τινα ο λογος. εχει η εκκλησια τας περι τουτων αποδειξεις, μαλλον δε εχει
πιστιν αποδειξεως βεβαιοτεραν.
Ποιησωμεν ανθρωπον. καταμαθε σεαυτον εντευθεν αρξαμενος. ουπω περι
αλλου των κατασκευασματων αυτη η φωνη αναγραπτος. φως εγενετο, και απλουν
προσταγμα 6. Ειπεν ο θεος Γενηθητω φως. ουρανος, και ανευ βουλης ουρανος·
φωστηρες, και ουδεν προεβουλευσατο περι των φωστηρων· θαλασσα και πελαγη
απειρα, και προσταγηι παρηχθη εις το ειναι. ιχθυων γενη παντοδαπα κελευσθεντα
εγενετο, θηρια και κτηνη, νηκτα και πτηνα· Ειπε και εγενετο. ενταυθα ουπω
ανθρωπος, και βουλη περι ανθρωπου. ουκ ειπεν ως περι των αλλων· γενηθητω
ανθρωπος. κατα μαθε σεαυτου το τιμιον. ου προσερριψε σου την γενεσιν
προσταγματι, αλλα βουλευτηριον εν τωι θεωι πως μελλει το τιμιον ζωιον εις τον βιον
παραγεσθαι. Ποιησωμεν· ο σοφος βουλευεται, ο τεχνιτης ενθυμειται. αρα τι λειπει
αυτου τηι τεχνηι και εκ της μεριμνης βουλεται απηρτισμενον και τελειον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ηκριβωμενον αυτου ποιησαι το φιλοτεχνημα; η ινα σοι δειξηι οτι τελειος ει παρα τωι
θεωι; Ἔμαθες οτι δυο προσωπα, ο λεγων και προς ον ο λογος. δια τι ουκ ειπε· ποιησω,
αλλα· Ποιησωμεν ανθρωπον; ινα 7 νοησηις <ισην> την δεσποτειαν, ινα μη τον πατερα
επιγινω σκων τον υιον απογνωις, ινα ειδηις οτι πατηρ εποιησε δι' υιου και υιος εκτισε
τωι πατρυωι θεληματι, και δοξασηις πατερα εν υιωι και υιον εν πατρι αγιωι. ουτω
κοινον γεγονας εργον, ινα κοινος προσκυνητης αμφοτερων ηις μη σχιζων την
προσκυνησιν αλλ' ενων την θεοτητα. ορα ιστοριαν μεν σχηματι, θεολογιαν δε
δυναμει. Και εποιησεν ο θεος τον ανθρωπον.
Ποιησωμεν· και ουκ ειπε· και εποιησαν, ινα μη πολυθεΐας λαβηις αφορμας. ει
γαρ πληθυντικον παρεισηχθη το προσωπον, αφειδεις αν εγενοντο οι ανθρωποι
πολλα πληθη θεων εαυτοις επισωρευον τες. νυν μεντοι· Ποιησωμεν, ινα γνωρισηις
πατερα και υιον και αγιον πνευμα· Ἐποιησεν ο θεος τον ανθρωπον, ινα ενωσηις την
θεοτητα ενωσεις δε ου τας υποστασεις αλλα 8 την δυναμιν, ινα μιαν δοξαν εχηις μη
μεριζομενος περι την προσκυνησιν, μη μεριζομενος εις πολυθεΐαν. ουκ ειπεν·
εποιησαν οι θεοι τον ανθρωπον, αλλα· Ἐποιησεν ο θεος. ιδια υποστασις πατρος και
ιδια υιου και ιδια πνευματος αγιου. δια τι ουν ου τρεις θεοι; οτι μια θεοτης, ην γαρ
βλεπω εν πατρι θεοτητα, ταυτην και εν υιωι και ην εν πνευματι αγιωι, ταυτην και εν
υιωι· διοτι μορφη εν εκατερωι μια και αρχη απο πατρος εν υιωι η αυτη. δια τουτο και
παρ' ημων προσκυνησις και δοξολογια μια. προοιμιον της ημετερας γενεσεως
θεολογια αληθινη. Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα και ομοιωσιν ημετεραν. Κατ'
εικονα θεου γεγοναμεν. πως ουν κατ' εικονα θεου; αποκαθαρωμεν καρδιαν
ιδιωτικην, προληψιν απαιδευτον, αμαθεις περι θεου υποληψεις. ει κατ' εικονα θεου
γεγοναμεν, φησι, συμμορφος ημιν εστιν ο θεος; οφθαλμοι περι θεον 9 και ωτα,
κεφαλη, χειρες, ισχιον εφ' ου ιδρυται (λεγεται γαρ εν τηι γραφηι θεος καθεζεσθαι),
ποδες δι' ων περιπατει; ουκουν τοιουτος ο θεος; αποσκευασον της καρδιας φαντα
σματα απρεπη. εκβαλε απο σου διανοιαν αφαρμοζουσαν τωι μεγεθει του θεου.
ασχηματιστος ο θεος, απλους· μη φαντα σθηις μορφην περι αυτον. μη σμικρυνηις
Ἰουδαικως τον μεγαν, μη περιλαβηις τον θεον σωματικαις εννοιαις, μη περιγραψηις
αυτον τωι σωι νωι. απεριληπτος εστι τωι μεγεθει. κατανοησον τον μεγαν και τωι
μεγαλωι προσθες πλειον του νενοημενου και τωι πλειονι το πλειον και τον σεαυτου
λογισμον πεισον, οτι των απεραντων ουκ εφιξεται. σχημα μη νοησηις, απο 10
δυναμεως θεος νοειται. απλοτητι φυσεως μεγεθος ποσον; πανταχου εστι και υπερ το
παν περισσευει και εστιν αναφες, αοριστον, υπερ την σην εκπιπτον καταληψιν· ουτε
μεγεθει περιοριζεται ουτε σχηματι περιλαμβανεται ουτε δυναμει εκμετρειται ουτε
χρονοις περισφιγγεται ουτε περασιν οριζεται. ουδεν εστι περι θεον οιον περι ημας.
Πως ουν η γραφη ειπεν ημας κατ' εικονα θεου γεγενησθαι; τα περι θεου διδαχθωμεν,
τα περι ημων αυτων νοησωμεν, οτι ουκ εχομεν το Κατ' εικονα εν μορφηι σωματος.
φθειρο μενου γαρ σωματος μορφη, ουκ εν φθαρτωι δε το αφθαρτον σχηματιζεται, ου
φθαρτον εστι του αφθαρτου εικων. το σωμα αυξεται, μειουται, γηραι, αλλοιουται·
αλλο εστιν εν νεοτητι και αλλο εν γηραι, αλλο οταν ευεκτηι και αλλο οταν 11 εν
παθεσιν ηι, αλλο φοβουμενον και αλλο ευφραινομενον, αλλο εν ενδειαι και αλλο εν
πλησμονηι, αλλο εν ειρηνηι και αλλο εν μαχηι. αλλο χρωμα εγρηγοροτος και αλλο
καθευδον τος· του μεν εξανθει το ερυθροτερον του θερμου επι το εξω χωρουντος,
του δε κατεψυκται επι το βαθος η θερμοτης. διο και υπωχρα των κοιμωμενων τα
σωματα. πως ουν δυναται το αλλοιουμενον τωι αναλλοιωτωι εοικεναι; τωι αει κατα
τα αυτα εχοντι το μηδεποτε εστηκος; εκφευγει ημας ως τα ρευστα, πριν θεαθηναι
υπεδρα, αλλο εξ αλλου φαινεται το ανθρωπινον σωμα. Κατ' εικονα ημετεραν. της
ακινητου φυσεως η ρευστη εικων; της αμορφου η μεμορφωμενη; Πως ουν
ζητησωμεν το Κατ' εικονα; εν οις αυτος ειπεν 12 ο κυριος. εαν εμον τι ειπω, μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

προσδεξησθε, εαν δεσποτικον, καταδεξασθε. Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα
ημετεραν και καθ' ομοιωσιν και αρχετωσαν των ιχθυων. σωματι η λογισμωι; εν ψυχηι
το αρχον η εν σαρκι; η σαρξ πολλων ζυων ασθενεστερα. ποια συγκρισις σαρκος
ανθρωπου και καμηλου, ανθρωπου και βοος, ανθρωπου και εκαστου ων εαν θεληις
θηριου; ευαλωτος η σαρξ ανθρωπου σαρκι θηριου προσβαλλομενη. αλλ' εν τινι το
αρχικον; εν τηι του λογισμου περιουσιαι. οσον λειπει τηι δυναμει του σωματος,
τοσουτον περιεστι τηι του λογισμου κατασκευηι. ποθεν τα μεγαλα βαρη μετατιθησιν
ανθρωπος, επινοιαι η τονοις σωματικοις;
Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν. τον εσω ανθρωπον λεγει
Ποιησωμεν ανθρωπον. αλλ' ερεις συ· δια τι ου λεγει ημιν περι λογισμου; τον
ανθρωπον ειπε κατ' 13 εικονα θεου· ο δε λογισμος ανθρωπος; ακουε του αποστολου
λεγοντος· Ει και ο εξω ημων ανθρωπος φθειρεται, αλλ' ο εσω ανακαινουται ημεραι
και ημεραι. πως; δυο γνωριζω ανθρω πους, ενα τον φαινομενον και ενα τον
κεκρυμμενον τωι φαινομενωι αορατον, τον εσω ανθρωπον. εσω τοινυν εχομεν
ανθρωπον και διπλοι τινες εσμεν. και γε αληθες το λεγο μενον οτι ενδον εσμεν· εγω
γαρ κατα τον εσω ανθρωπον· τα εξω ουκ εγω αλλα εμα. ου γαρ η χειρ εγω, αλλα εγω
το λογικον της ψυχης, η δε χειρ μερος του ανθρωπου. ωστε το μεν σωμα οργανον
του ανθρωπου, ψυχης οργανον, ανθρωπος δε κυριως κατ' αυτην την ψυχην.
Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν, τουτεστι δωσομεν αυτωι λογου
περιουσιαν. Και αρχετωσαν. ουχι· 14 Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν,
και θυμουσθω σαν και επιθυμειτωσαν και λυπεισθωσαν· ου γαρ τα παθη εις την του
θεου εικονα παρεληφθη, αλλ' ο λογισμος ο των παθων δεσποτης. Και αρχετωσαν
των ιχθυων. ευθυς εκτισθης και αρχων εκτισθης. Και αρχετωσαν. ενος ετους
εξουσιαν παρα βασιλεως λαβων, ανθρωπος παρα ανθρωπου, θνητος παρα θνητου,
λαβων παρα του μη εχοντος, ποιαν γαρ εξουσιαν ψυχης λαμβανει ανθρωπος; συ
μεντοι παρα θεου ελαβες ουκ εν ξυλοις γεγραμμενην ουδε εν πτυξι φθαρταις σητων
παραναλωμασιν, αλλ' αναγραπτον η φυσις εχει την θειαν φωνην. Ἀρχετωσαν· ταυτα
συμπαντα αρχης ανθρωπινης. Ἀρχετωσαν των ιχθυων, των θηριων της γης, των
πετεινων του ουρανου, των κτηνων, των ερπετων των 15 ερποντων επι της γης. ουκ
ειπε· Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν ημετεραν, και εσθιετωσαν
παν ξυλον καρπιμον ο εχει καρπον εν εαυτωι. δευτερα τα της σαρκος, πρωτα τα της
ψυχης, τα προηγουμενα. πρωτα ημιν συνεχειροτονηθη η του αρχειν δυναμις.
αρχικον ει ζωιον, ανθρωπε, και τι δουλευεις παθεσιν; τι σεαυτου το αξιωμα
καταβαλλεις και δουλος γινηι της αμαρτιας; δια τι σεαυτον ποιεις αιχμαλωτον του
διαβολου; αρχων κτισεως εχειροτονηθης, και απερριψας την σεμνοτητα της σεαυτου
φυσεως; δουλος εκληθης; τι σε λυπει η δουλεια του σωματος; δια τι ου μεγα φρονεις
τηι δεσποτειαι τηι παρα θεου σοι δεδο μενηι, οτι λογισμον εχεις παθων δεσποτην; οταν
ιδηις τον δεσποτην σου δουλον οντα της ηδονης, σεαυτον δε σωφρονα, γινωσκε οτι
συ μεν ει δουλος ονοματι μονον, εκεινος δε ονοματι μεν εχει την δεσποτειαν, εργωι
δε βεβαιουμενην εχει την δουλειαν. οραις εκεινον μετα της πορνης συρομενον,
σεαυτον δε της πορνης καταφρονουντα· πως ουχι συ μεν ει δεσποτης του παθους,
εκεινος δε δουλος εστι των υπο σου πατουμενων ηδονων; ωστε Ποιησωμεν
ανθρωπον και 16 αρχετωσαν· οπου η του αρχειν δυναμις, εκει η του θεου εικων.
Ἀρχετωσαν των ιχθυων. πρωτον ημιν των απωικισμενων η αρχη εδοθη. ουκ ειπεν·
Ἀρχετωσαν των συντροφων ζυων αλλα· Των ιχθυων· ενυδρος γαρ αυτων η διαιτα.
των ουν ιχθυων εδοθη ημιν η αρχη πρωτον. και πως των ιχθυων αρχομεν; ει που
εγνως σεαυτον εν λιμνηι παραφανεντα, πως η σκια σου παντα διεπτοησε. τις ουτω
δεσποτης της οικιας θορυβουμενου του οικου αθροως επιστας ησυχιαν εποιησε και
παντα μετεβαλεν εις ευκοσμιαν τηι παρουσιαι του κρατουντος; πως πασα η ενυδρος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

κτισις επιφανεντος ενος ανθρωπου μεταβαλλει το σχημα. ουκετι την ελευθεραν εχει
διαγωγην, ου τολμαι επινηξασθαι τοις νωτοις της θαλασσης η της λιμνης. ο δελφις
οταν που πλησιον ανθρωπον οντα θεασηται, καιτοι δελφις εστι των κητων ο
βασιλικωτατος, αιδειται. ουτως εδοθη τωι ανθρωπωι η κατα των νηκτων αρχη. οταν
δε ιδηις σεαυτου τον λογισμον παντων διηκοντα και παντων 17 κρατουντα, πως ουχι
των κητων αρχεις; ειδον εγω επινοιαν ανθρωπινην, οτι ποιουσιν αγκιστρων τινων
κατασκευην και τουτοις επιβαλλοντες δελεασματα συμμετρα τωι μεγεθει των
καταπινοντων κητων. ειτα των ακρων εκεινων των σχοινιων, ων απηρτηται τα
αγκιστρα κατα το ετερον περας, ασκους πνευματι διατειναντες και εκδησαντες των
ακρων εκεινων μετεωρους αφιασιν υπερ επι του πελαγους. ενεχ θεντα τοινυν τα
αγρια κητη τοις δελεασμασι και τα αγκιστρα εφ' εαυτων δεξαμενα συρει μεν τους
ασκους εις το βαθος, η δε των ασκων φυσις ανωφερης ουσα παλιν ανθελκει εις την
επιφανειαν. και εμπεπαρμενα τηι ιδιαι τροφηι ανω και κατω μαιμασσοντα και
αλυοντα τους βυθους διερευναται. πελαγη πελαγων αναμετρει και τον πολυν πονον
απρακτον εχον τελευταιον τωι αγκιστρωι εκεινωι αλωσιμον γινεται τωι πονωι
δαμασθεν, τωι λιμωι καταδαπανηθεν, νεκρον μετα των ασκων 18 συρομενον θηραμα
γινεται τωι θηρατηι· τωι μικρωι το μεγα, τωι ασθενει το απλετον. δια τι; οτι τηι του
λογισμου περιουσιαι δυναμιν του αρχειν λαβων ως κακους δραπετας προς ακριβειαν
αγει τους απειθεστατους· τους μη δυναμενους δι' ημεροτητος προσαχθηναι τουτους
δια της αναγκης δουλουται. ουτω πανταχου η του αρχειν δυναμις παρα του
κτισαντος εγγινο μενη τωι ανθρωπωι υπαρχει. εντευθεν ξιφιαι και ζυγαιναι και
φαλαιναι και πριονες και βοες και παντα εκεινα τα φοβερα των κητων ονοματα
υποχειρια γεγονε τωι ανθρωπωι. Ἀρχετωσαν των ιχθυων της θαλασσης και των
θηριων της γης. ουχ οραις τον λεοντα τον βαρυν τον βρυχητικον, ου και το ομμα
αφορητον και ο βρυγμος υποτρομον ποιει την γην; ωιτινι εστιν ουτω φορητος, ωστε
ορμην αυτου υπομειναι; ουδενι των ζυων. τοσαυτηι πεποιθε δυναμεως περιουσιαι,
ωστε παντων των θηριων καταφρονειν. αλλ' ομως 19 εκεινον οραις εν μικρωι ζωγρωι
κατακεκλεισμενον. τις ο καθ ειρξας αυτον, ο το μικρον δεσμωτηριον τωι μεγαλωι
ζυωι επι νοησας; τις ο τηι αραιοτητι των στημονων εκεινων των ξυλινων την
αναπνοην τωι θηριωι παρασκευασας, ως μη αποπνιξαι αυτο τωι ιδιωι ασθματι, αλλα
και αναπνοην ελευθεριον αυτωι δους και την ασφαλειαν διοικησαμενος; τις; ουχι
ανθρωπος; παιγνια ποιουσι των θηριων τα χαλεπωτατα. ου καταπαιζει των
παρδαλεων, οταν υπερτεινηι χαρτην εις ανθρωπον εσχηματισμενον, και η μεν τον
χαρτην εσπαραξεν, ο δε ανθρωπος κατω κειμενος της ανοιας του θηριου
κατεγελασεν; ου περιουσιαι παντων κρατει ο ανθρωπος; πως ειπω σοι περι των
πετομενων; οτι ουκ αναβαινει μεν ο ανθρωπος εις τον αερα, συμπαριπταται δε τοις
πτηνοις τηι του λογισμου δυναμει. ουδεν γαρ κατεχει τον λογισμον. τα εν τωι βυθωι
διερευναται, τα υπερ γης θηραται, τα εν τωι αερι προκαταλαμβανεται 20. ειδες ποτε
επ' ακρου κλαδου καθεζομενον ορνεον καταγελων των ανθρωπων; πεποιθε γαρ τηι
κουφοτητι του πτερου. αλλ' ομως εστιν ιδειν παιδα αδολεσχην καλαμους καλαμοις
υποβαλοντα και κατα το ακρον των καλαμων ιξον προσαρτησαντα, ειτα
λανθανοντως δια των κλαδων και των φυλλων κλεψαντα του ιξου την παρουσιαν.
και † απομετεωριζομενον το ομμα του ορνεου † μικραι προσψαυσει εκρατησε το
αεροπορουν, το δια του αιθερος φερομενον πτηνον δεσμιον ιξωι ηγαγε. κατω κειται
ανθρωπος και η χειρ κατω, αλλ' η διανοια αναβαινει και δια της τεχνης εφικτα
γινεται τωι ανθρωπωι παντα. δικτυα ισταται πτερω τοις, τοξοται των πετομενων
καταστοχαζονται, δελεασματι θηραται τα λαιμαργοτερα. ουκ ειδες ποτε και αετον
λαβρως εμπεσοντα θηραματι, ειτα περιπαρεντα ταις κατω παγαις; ουτω το υψηλον
κατω γινεται τοις ανθρωπινοις δελεασμασιν ελκυσθεν. παντα υπο την χειρα ηγαγε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

του ανθρωπου και την κτισιν επληρωσε και τον ανθρωπον αμοιρον της δεσποτειας
21 ουκ εποιησε. μη ειπηις· τα εν τωι αερι φερομενα πως εμοι διαφερει; δια του
λογισμου κακεινα σοι υποχειρια γινεται. †
Και των ερπετων των ερποντων επι της γης. οραις που εχεις το Κατ' εικονα
γεγενησθαι θεου; Και εποιησεν ο θεος τον ανθρωπον. τι ουν εστιν ανθρωπος; εξ ων
ανεγνωμεν και εξ ων ηκουσαμεν ορισωμεθα. ουκετι γαρ ημιν χρεια δανειζεσθαι
ορους αλλοτριους ουδε τα εκ της ματαιοτητος επεισαγειν τωι λογισμωι της αληθειας.
ανθρωπος εστι ποιημα θεου λογικον κατ' εικονα γενομενον του κτισαντος αυτον. ει
τι λειπει τωι λογωι τουτωι, οι πολλα προσαναλωσαν τες τηι αναληψει της φθειρομενης
σοφιας επισκεψασθωσαν. Κατ' εικονα θεου γεγονεν ανθρωπος. Και ευλογησεν ο θεος
τον ανθρωπον και ειπεν· Αυξανεσθε και πληθυνεσθε και πληρωσατε την γην. αυτη
και ιχθυων ευλογια· Και ειπεν ο θεος Ἐξαγαγετω τα υδατα ερπετα ψυχων ζωσων.
και εγενετο ουτως. ειτα Και ειπεν ο θεος Αυξανεσθε και πληθυνεσθε και πληρωσατε
τα υδατα. τι ουν περισσον; αναγκαιως ταυτα. και τα κοινα σοι εχαρισατο 22 και τα
ιδια σε αναμενει. αυξανηι γαρ ως και τα λοιπα ζωια, απο μικρου του πρωτου ταις κατ'
ολιγον προσθηκαις επι τελειωσιν ερχηι. ουτω και ιπποι και κυνες, ουτω και αετοι και
κυκνοι και παντα απερ αν ειπηις δια μικρας της πρωτης κυησεως τηι κατ' ολιγον
προσθηκηι το τελειον της αυξησεως απολαβοντα παλιν δια της μειωσεως εις το
ελαττον υποστρε φει. α τοινυν κοινα της φυσεως ην, και ημιν εδωρησατο.
Αυξανεσθε, τουτεστι· τρεφεσθε, μικροι γεννωμενοι μεγαλοι γινεσθε και περας εστω
της αυξησεως. ου γαρ επειδη εν τηι πρωτηι επταετιαι τρεφομεθα και λαμβανει ημας
μεθηλικιω σις επι την δευτεραν εβδομαδα των ετων, ηδη οφειλομεν ομοιως εν παντι
μερει της ζωης της ημετερας καθ' εβδομαδας μεθηλικιουσθαι. η πρωτη εβδομας την
παιδικην ηλικιαν 23 εχει. οροι της παιδικης ηλικιας φανεροι η των οδοντων
μεταβολη· οι μεν επεσαν, οι δε υπεφυησαν. δευτεραν ελαβεν αρχην αυξησις. εις τα
τελη της τεσσαρεσκαιδεκατης η δευτερα λοιπον η των παιδων. πρωτον γαρ παιδιον,
ειτα παις, ειτα εφηβος, ειτα ανηρ. † απο τεσσαρεσκαιδεκατου ετους † ενταυθα οι οροι
της αυξησεως.
Αυξανεσθε ουν. ουκ εαν γενηι εκατον ετων, απο πρωτου εις εκατοστον ετος
αυξησιν επιδεχηι, αλλα τουτο το Αυξανεσθε εν ρημα σοφως λεχθεν προνοητικως
ωικονομηται· Αυξανεσθε μεχρι τινος. † αλλ' ου † μετρα της αυξησεως. κατα την
πρωτην συστασιν την καταβληθεισαν εν τηι μητραι κατεβληθησαν και οι λογοι της
αυξησεως. ου γαρ μετα ταυτα νεωτερον εστι το χαρισμα της ηλικιας επιγενομενον,
αλλ' αι μητρωιαι καταβολαι συγκαταβεβλημενας εχουσι τας προς το αυξανεσθαι
επιτη δειοτητας. ειτα προεκυψε της μητρας, ηυξηθη το οσον εν ταις αγκαλαις της
μητρος. επεσαν οι οδοντες, εγνωμεν 24 οτι ηυξηθη τοσον μετρον. τριετες το παιδιον
εμετρησεν ο πατηρ· οιδεν οτι το διπλασιον τουτου μεγεθος απο ληψεται εν τηι
τελειωσει. οσος γαρ εν τηι τριετιαι, δις τοσουτος εσται εν τηι συμπληρωσει της
αυξησεως. τουτο το μετρον της ανθρωπινης φυσεως μεχρι περατος ορου απο της
εβδομαδος της πρωτης επι την δευτεραν. εκει λοιπον η θερμοτης πλειων, η
διαπλασις του σωματος αραιοτερα. η υγροτης επιλειπει, κραταιουται τα μελη. εν
αρχηι τα μελη χαυνοτερα εστι των εφηλικων, οι ανθρωποι ουπω μεν το τελειον
εχοντες. νεοπαγης γαρ αυτων η σαρξ ετι και προς πονους καρτερικους ανεπιτηδεια.
το μεν κουφον και ευκινητον απελαβε λοιπον το ζωιον. εν δε τηι τριτηι λοιπον
εβδομαδι το τελειον της αυξησεως απολαμβανει. ετι δε εις μηκος η διαναστασις του
σωματος. μετα την τριτην εβδομαδα, επειδαν αναπνευσηι η φυσις των καματων της
επι το ανω αυξησεως, 25 αρχεται λοιπον εις τα πλατη διαβαινειν και οιονει περιθεμε
λιουν τα υψωθεντα και παχη αυτοις περιτιθεναι και καρτερα ποιειν του σωματος τα
μελη. ταυτα ποιει μεν η φυσις κατα την εαυτης ακολουθιαν. εγενετο δε εξ αρχης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

προσταγματι δεσποτικωι και το τοτε λαληθεν δια πασης της κτισεως μεχρι τελους
χωρει. Αυξανεσθε και πληθυνεσθε. Αυξανεσθε † ινα μη εν ενι περιορισθηι η κτισις·
Πληθυνεσθε, ινα μη εις ενα αλλα και εις πολλους· † Και πληρωσατε την γην.
πληρωσατε δε ου τηι κατοικησει· ουτω γαρ αν εστενοχωρηθημεν ζωντες, ει τοσαυτη
ην η γη, οση ημας εκμετρει· αλλα πληρωσατε τηι εξουσιαι. ημιν το κατακυριευμα της
γης εδωκε. Πληρωσατε την γην. ου δηπου και την διακεκαυμενην και αγεωργητον
και την κατεψυγμενην και αβατον, ου δηπου και ταυτην 26 ανθρωποι κατ' αναγκην
πληρουσιν, αλλα κυριως ημας εποιη σε πληρουν και πληρουμεν κατ' εκεινην τωι
λογισμωι. οταν ιδωμεν ποσον μετρον της διακεκαυμενης γης και αοικητου, οταν
ιδωμεν ποσον το κλιμα το βορειον, ο δια την υπερβαλλου σαν ψυξιν αγεωργητον
εστι και αχρηστον, ουχι επληρωσαμεν την γην; ου το χρησιμον εκλεξαμενοι το οσον
αχρηστον εις διαγωγην ανθρωποις απεπεμψαμεθα; ωστε το Πληρωσατε την γην
κυριους ημας εποιησεν. ουκ επειδη πασης ουκ εχομεν την χρησιν, ουκ εχομεν πασης
το κυριευειν. ουδε γαρ συ τον σιτον αγορασας ουκ ει του παντος κυριος, επειδη εν τωι
σιτωι το μεν εδωδιμον το δε απορριπτομενον εχεις η τους λιθους μεν ως αχρηστους
απορριπτεις και ει τι αλλο επιμεμικται προς βρωσιν ανεπιτηδειον και το αχυρον
αποφυσησας και το ζιζανιον αποκρινας το οσον καθαρον 27 προς την του βιου
συστασιν τουτο εκλεξαμενος; ουτω τοινυν η γη η μεν εχαρισθη προς οικησιν
επιτηδεια η βελτιων, η δε προς γεωργιαν αναγκαια, αλλη προς βοσκημα των
τετραπο δων ανειθη. ειπε μοι· εστι διαταξασθαι ο βουλομαι, επειδη γεγονα κυριος
κατα την του δεσποτου του κτισαντος με δωρεαν; Και πληρωσατε. Και αρχετωσαν
των ιχθυων της θαλασσης και των πετεινων του ουρανου και των θηριων της γης.
αυτη λοιπον ευλογια, αυτη νομοθεσια, τουτο αξιωμα το δεδομενον ημιν παρα θεου.
Και εποιησεν ο θεος τον ανθρωπον, κατ' εικονα θεου εποιησεν αυτον. αρα ουκ
επεσημηνω οτι ελλιπης ην η αποδειξις; Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν
και καθ' ομοιωσιν, η βουλη δυο ειχε· Κατ' εικονα και Καθ' ομοιωσιν. η δημιουργια εν
εχει. μη αλλως ηβουληθη και αλλως μετεβουλευσατο; μη μεταμελεια τις τηι κτισει
παρηκολουθησε; μη ατονια του κτισαντος αλλα προελομενου και αλλα ποιησαντος;
η αδολεσχια εν τοις λογοις; ταχα γαρ 28 το αυτο λεγει Ποιησωμεν ανθρωπον κατ'
εικονα και καθ' ομοιωσιν· ειπων γαρ Κατ' εικονα ουκ ειπε Καθ' ομοιωσιν; οπερ αν
εκλεξωμεθα, κατηγορησομεν του γεγραμμενου. ειτε γαρ το αυτο λεγει· παρελκον
εστι δις το αυτο λεγειν. αργον ρημα εν τηι γραφηι λεγειν βλασφημια δεινη. αλλα μην
ουκ αργολογει. ουκουν αναγκαιον εστι γενεσθαι ανθρω πον Κατ' εικονα και Καθ'
ομοιωσιν.
∆ια τι ουκ ειρηται· Και εποιησεν ο θεος τον ανθρωπον κατ' εικονα θεου και
καθ' ομοιωσιν; ητονησεν ο ποιων; ασεβης ο λογος. μετεμεληθη ο προστασσων;
ασεβεστερον το ενθυμημα. αλλ' ειπε και μετεβουλευσατο; ου. ουτε ουν η γραφη το
αυτο λεγει, ουτε ο δημιουργος ατονει, ουτε η βουλη εματαιωθη. τις ο λογος της
σιωπης; Ποιησωμεν 29 ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ' ομοιωσιν. το μεν τηι
κτισει εχομεν, το δε εκ προαιρεσεως κατορθουμεν. εν τηι πρωτηι κατασκευηι
συνυπαρχει ημιν το Κατ' εικονα γεγενησθαι θεου, εκ προαιρεσεως ημιν κατορθουται
το Καθ' ομοιωσιν ειναι θεου. τουτο δε το κατα προαιρεσιν δυναμει ημιν ενυπαρχει,
ενεργειαι δε εαυτοις επαγομεν. ει μη προλα βων ειπεν ο κυριος ποιων ημας
Ποιησωμεν και καθ' ομοιω 30 σιν, ει μη την του γενεσθαι καθ' ομοιωσιν δυναμιν
ημιν εχαρισατο, ουκ αν τηι εαυτων εξουσιαι την προς θεον ομοιωσιν εδεξαμεθα. νυν
μεντοι δυναμει ημας εποιησεν ομοιωτικους θεωι. δυναμιν δε δους προς το
ομοιουσθαι θεωι αφηκεν ημας εργατας ειναι της προς θεον ομοιωσεως, ινα ισαγγελος
ηι της εργασιας μισθος, ινα μη ωσπερ εικονες ωμεν παρα ζωγραφου γενομεναι εικη
κειμεναι, ινα μη τα της 31 ημετερας ομοιωσεως αλλωι επαινον φερηι. οταν γαρ την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εικονα ιδηις ακριβως μεμορφωμενην προς το πρωτοτυπον, ου την εικονα επαινεις,
αλλα τον ζωγραρον θαυμαζεις. ινα τοινυν το θαυμα εμον γενηται και μη αλλοτριον,
εμοι κατελιπε το Καθ' ομοιωσιν θεου γενεσθαι. Κατ' εικονα γαρ εχω το λογικος
ειναι, καθ' ομοιωσιν δε γινομαι εν τωι χρηστος γενεσθαι. Γινεσθε τελειοι ως ο πατηρ
υμων ο ουρανιος τελειος εστιν. ειδες που απο 32 διδωσιν ημιν ο κυριος το Καθ'
ομοιωσιν; Ὅτι τον ηλιον αυτου ανατελλει επι πονηρους και αγαθους και βρεχει επι
δικαιους και αδικους. εαν γενηι μισοπονηρος, αμνησι κακος, μη μεμνημενος της
χθιζης εχθρας, εαν γενηι φιλαδελ φος, συμπαθης, ωμοιωθης θεωι. εαν αφηις τωι εχθρωι
απο καρδιας, ωμοιωθης θεωι. εαν οιος εστιν επι σε τον αμαρτωλον ο θεος, τοιουτος
γενηι επι τον εις σε πεπλημμεληκοτα αδελφον, τηι προς τον πλησιον ευσπλαγχνιαι
ωμοιωθης θεωι. ωστε το Κατ' εικονα μεν εχεις εκ του λογικος ειναι, Καθ' ομοιωσιν δε
γινηι εκ του χρηστοτητα αναλαβειν. αναλαβε Σπλαγχνα οικτιρμου, χρηστοτητα, ινα
ενδυσηι Χριστον. δι' ων γαρ αναλαμβανεις την συμπαθειαν, δι' αυτων Χριστον ενδυηι
και τηι προς αυτον οικειωσει οικειος εγενου θεωι. ουτως η ιστορια παιδευσις εστι του
βιου του ανθρωπινου. Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα· εχετω εν τηι κτισει το Κατ'
εικονα. γενεσθω και Καθ' ομοιωσιν· τουτου την δυναμιν εδωκεν. ει εποιησε και καθ'
ομοιωσιν, που σου η χαρις; δια τι συ εστεφανου; ει γαρ ο δημιουργος το ολον 33
απεδωκε, πως αν σοι η βασιλεια των ουρανων ηνοιγετο; νυν δε το μεν εδοθη, το δε
ατελες κατελειφθη, ινα σεαυτον τελειωσας αξιος γενηι της παρα του θεου
μισθαποδοσιας. Πως ουν γενωμεθα καθ' ομοιωσιν; δια των ευαγγελιων. τι εστι
χριστιανισμος; θεου ομοιωσις κατα το ενδεχομενον ανθρωπου φυσει. ει ανεδεξω το
ειναι χριστιανος, επειχθητι γενεσθαι ομοιος θεωι, ενδυσαι Χριστον. πως δε ενδυσηι ο
μη σφραγισαμενος, πως ενδυσηι ο το βαπτισμα μη λαβων, ο το ενδυμα της αφθαρσιας
μη δεξαμενος; αποπεμπηι την προς θεον ομοιωσιν; ει ελεγον σοι· δευρο, γενου ομοιος
βασιλει, ουκ αν ευεργετην με εκρινας; επειδη βουλομαι σε ομοιον θεωι ποιησαι,
φευγεις τον λογον τον θεοποιουντα 34 σε επιφραξαμενος τα ωτα, ινα μηδε ακουσηις
τον σωτηριον λογον; Και εποιησεν ο θεος τον ανθρωπον κατ' εικονα. τον ανθρωπον,
φησιν η γυνη, τι προς εμε; ο ανηρ εγενετο. ου γαρ ειπε την ανθρωπον, φησιν, αλλα
τηι του αρθρου προσθηκηι το αρρενικον ενεφηνεν. αλλ' ινα μη αμαθως τις τηι του
ανθρωπου προσηγοριαι επι του ανδρος ηι μονου κεχρημενος, προσεθηκεν· Ἄρσεν και
θηλυ εποιησεν αυτους. και η γυνη εχει το Κατ' εικονα θεου γεγενησθαι ως και ο
ανηρ ομοιως. ομοτιμοι αι φυσεις, ισαι αι αρεται, αθλα ισα, η καταδικη ομοια. μη
λεγετω· ασθενης ειμι. η ασθενεια σαρκος, εν ψυχηι το δυνατον εστιν. επειδη τοινυν
ομοτιμος 35 η κατα θεον εικων, ομοτιμος εστω η αρετη και η των αγαθων εργων
επιδειξις. ουδεμια παραιτησις εστι τωι βουλομενωι προφασιζεσθαι ασθενες το σωμα.
δι' αυτο τουτο απλως απαλον, αλλα δια την συμπαθειαν ευτονον εν καρτεριαις,
συντονον δε εν αγρυπνιαις. ποτε δυναται ανθρωπου φυσις αμιλληθηναι γυναικος
φυσει καρτερικως διαγουσης τον εαυτης βιον; ποτε το εν νηστειαις ευτονον
γυναικων μιμησασθαι δυναται ανθρωπος, το εν προσευχαις φιλοπονον, το εν
δακρυσι δαψιλες, το προς ευποιΐαν ετοιμον; ειδον εγω γυναικα λαθρα κλεπτουσαν
καλα κλεμματα και ανευ του ανδρος τας ευποιΐας ποιουσαν υπερ ανδρος, υπερ
αυξησεως οικου, υπερ τεκνων διαμονης διδουσαν και λανθανουσαν του ανδρος την
γνωσιν, υπερ αυτου εκβαλλουσαν και αυτον 36 αποκρυπτουσαν. ο γαρ εποιει, εποιει
τωι βλεποντι εν τωι κρυπτωι ου δημοσιευουσα εαυτης την ευποιΐαν. η αγαθη γυνη εχει
το Κατ' εικονα. μη προσεχε τωι εξω ανθρωπωι, περιπλασμα εστι τουτο. η ψυχη
καθεζεται ενδον υπο παραπετασματι και απαλωι τωι σωματι. ψυχη μεντοι και ψυχη
ομοτιμος, εν τοις παραπετασμασιν η διαφορα. Θεωι ουν ομοιος εγενου δια της
χρηστοτητος, δια της ανεξικακιας, δια της κοινωνιας, δια του φιλαδελφος και
φιλαλληλος ειναι, μισοπονηρος, κατακρατων των παθων της αμαρτιας, ινα σοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

υπαρχηι το αρχειν. Και αρχετωσαν των ιχθυων. εδοθη σοι το αρχειν των ιχθυων των
αλογων, ωστε του αλογου παθους εγενου αρχων.
Και αρχετωσαν των θηριων. παντος θηριου αρχεις. τι ουν, ερεις, εγω θηρια
εχω εν εμαυτωι; και μυρια και πολυν 37 οχλον εν σεαυτωι θηριων εχεις. και μη υβριν
ειναι νομισηις το λεγομενον. μικρον θηριον εστιν ο θυμος, οταν ενυλακτηι τηι καρδιαι;
κυνος παντος ουκ εστιν αγριωτερος; τηι δε δολεραι ψυχηι ο δολος εμφωλευων αρκου
πασης φωλαδος ουκ εστι δυσημερωτερος; ουκ εστι θηριον η υποκρισις; ο δε οξυς εις
υβριν σκορπιος ουκ εστιν; ο δε λαθρα εις αμυναν ορμων εχιδνης ουκ εστι
χαλεπωτερος; ο δε πλεονεκτης ουκ εστι λυκος αρπαξ; ποιον θηριον εν ημιν ουκ
εστιν; ο θηλυμανης ουκ εστιν ιππος επιμαινομενος; Ἵπποι, γαρ φησι, θηλυμανεις
εγενηθησαν, εκαστος επι την γυναικα του πλησιον αυτου εχρεμετιζεν. ουκ ειπεν
ελαλει τηι γυναικι αλλ'· Ἐχρεμετιζεν. μετεθηκεν αυτον επι την των αλογων φυσιν
δια του παθους ωι προσωικειωθη. πολλα ουν θηρια εν ημιν. εγενου τοινυν αρχων
θηριων, ει των εξω αρχεις, τα δε ενδον αβασιλευτα καταλειψεις; οιος εσηι τωι
λογισμωι του λεοντος μεν κρατων 38 και καταφρονων αυτου του βρυχηματος, πριων
δε τους οδοντας και την φωνην αναρθρον αφιεις, του θυμου ενδον † ολου ομου
προπεσειν φιλονεικουντος ουδε καταμενειν ενδον συγχωρουντος; τι τουτου
χαλεπωτερον, οταν ανθρωπος υπο του παθους κρατηθηι, οταν ο θυμος τον λογισμον
παρωσαμενος αυτος την δυναστειαν της ψυχης παραλαβηι; αρχων τοινυν εκτισθης,
αρχων παθων, αρχων θηριων, αρχων ερπετων, αρχων πτηνων. μητε λογισμους εχε
μετεωροπορους μητε κουφος εσο και αστατος τηι διανοιαι. πτηνων αρχειν εκριθης.
ατοπος ει τα μεν πετομενα ιξωι καταβαλλων, αυτος δε κουφος ων και μετεωρος. μη
τυφωθηις, μη υπεραρθηις, μη μειζω φρονησηις της ανθρωπινης φυσεως, μη υπερφυσω
επαινουμενος, μη δοξαζε σεαυτον μηδε μεγα τι ειναι νομιζε σεαυτον. εσηι γαρ ουτως
πτηνον αστατον αστηρικτωι τηι φυσει 39 ωδε και ωδε περιφερομενος. αρχε των εν σοι
λογισμων, ινα γενηι αρχων των οντων παντων. ουτως η δια των ζυων δεδομενη
αρχη ρυθμιζει ημας προς το ημων αυτων αρχειν. ατοπον γαρ εστι βασιλευομενον
οικοι εθνων βασιλευειν, υπο εταιρας κρατουμενον εσω δημοσιαι πολεως ειναι
προστατην. τα οικοι χρη καλως διατιθεμενον και των ενδον ευταξιαν
κατακοσμησαντα ουτω των αλλων λαμβανειν την επιστασιαν, επει περιστραφησεται
παρα των αρχομενων ο λογος, εαν ακοσμα τα οικοι και αδιατακτα εχηι, οτι Ἰατρε,
θεραπευσον σεαυτον. εαυτους πρωτον θεραπευσωμεν. ουδεις μη θηρασας λεοντα
κατεγνωσθη· μη κρατησας δε θυμου καταγελαστος παντηι. ωστε ο μεν του ιδιου
παθους μη περιγενομενος εις καταγνωσιν αγεται, ο δε μη δυνηθεις αγριων θηριων
περιγενεσθαι ουπω μεμψεως αξιον τι πεποιηκως φανησεται. Ὁ δε ταυτα
οικονομησας γραφηναι κυριος ο και την μικραν ημων και ασθενη γλωσσαν
συγχωρησας μεχρι 40 τοσουτου υμιν ομιλησαι, ο δια της ασθενους ημων διανοιας
μεγαλους υμιν θησαυρους εν τοις ολιγοις αποσκιασμασι της αληθειας παραδηλωσας
δυη υμιν δια των μικρων τα μεγαλα, δια των ολιγων σπερματων το τελειον της
γνωσεως και ημιν της προαιρεσεως τον μισθον εντελη και υμιν της απολαυσεως των
θειων λογιων καρπον πεπληρωμενον, οτι αυτωι η δοξα και το κρατος εις τους
αιωνας των αιωνων. αμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


