Apologetica
ΛΟΓΟΣ Βʹ.
Του αυτου απολογητικος της εις τον Ποντον φυ γης ενεκεν, και αυθις
επανοδου εκειθεν, με τα την του πρεσβυτερου χειροτονιαν, εν ωι τι το
της ιερωσυνης επαγγελμα.
Αʹ· Ἥττημαι, και την ητταν ομολογω· υπ εταγην τωι Κυριωι, και ικετευσα
αυτον· ο γαρ μοι μακαριωτατος ∆αβιδ αρχετω του λογου· μαλλον δε ο εν τωι ∆αβιδ
φθεγξαμενος, και εισετι και νυν δι' αυτου φθεγγομενος. Ἐπειδη και ταξις αριστη
παντος αρχομενωι και λογου και πραγματος, εκ Θεου τε αρχεσθαι, και εις Θεον
αναπαυε σθαι. Το δε αιτιον η της πρωτου στασεως και ολιγοψυχιας, δι' ην εμακρυνα
φυγαδευων, και ηυλισθην αφ' υμων χρονον ου μικρον ισως τοις γε πο θουσιν, η της
νυν ημεροτητος και μεταβολης, δι' ην αυθις εμαυτον εδωκα φερων υμιν, αλλος μεν
αλ λο τι οιεσθω τε και λεγετω των η μισουντων η αγα πωντων ημας· ο μεν ουκ
αφιεις αιτιας, ο δε και προσαποδεχομενος· ουδεν γαρ ουτως ηδυ τοις ανθρωποις ως
το λαλειν τα αλλοτρια, και μαλιστα εαν τυχωσιν υπ' ευνοιας τινος η μισους
ελκομενοι, υφ' ων και φιλει κλεπτεσθαι ως τα πολλα η αληθεια. Ἐγω δε ταληθες εις
μεσον θησω, μηδεν αισχυν θεις, και διαιτησω δικαιως αμφοτεροις τοις μερεσιν, οσοι
τε κατηγορουσιν ημων, και οσοι υπεραπολογουν ται προθυμως· το μεν τι
κατηγορησας εμαυτου, το δε υπεραπολογησαμενος. 35.409
Βʹ. Και ινα γε καθ' οδον ο λογος ημιν προΐηι, περι της δειλιας προτερας ουσης
και διαλεξομαι· ουδε γαρ ανεχομαι πληττεσθαι τινας εν εμοι των παντα τη ρουντων
επιμελως τα ημετερα, ευ τε και ως ετερως εχοντα· επειδη τι το καθ' ημας ειναι
Χριστιανοις ευ δοκησεν ο Θεος, και τους ηδη πεπληγοτας, ει περ τινες εισι, δια της
απολογιας ιασομαι· καλον γαρ μητε αμαρτανοντα, μητε υπονοουμενον, εως αν οιον
τε ηι, και ο λογος αιρηι, τιθεναι προσκομμα τοις πολλοις η σκανδαλον· ειπερ και τοις
ενα των μικρων σκανδαλισασιν ισμεν οπως απαραιτητος και βαρυτα τη παρα του
αψευδους η τιμωρια.
Γʹ. Ἐγω γαρ επαθον τουτο, ω ανδρες, ουτε ως απαιδευτος και ασυνετος, αλλα
μαλλον, ινα και μικρον τι καυχησωμαι, ουτε ως υπεροπτης των θειων νομων και
διαταξεων. Ὅτι καθαπερ εν σωματι το μεν τι αρχον εστι και οιον προκαθεζομενον,
το δε αρχομενον και αγομενον· ουτω καν ταις Ἐκκλη σιαις διεταξεν ο Θεος ισοτητος
νομωι της εχουσης το κατ' αξιαν, η και προνοιας, ηι τα παντα συνεδησε, τους μεν
ποιμαινεσθαι τε και αρχε σθαι, οσοις τουτο λυσιτελεστερον, και λογωι και εργωι προς
το δεον ιθυνομενους· τους δε ειναι ποι μενας και διδασκαλους, προς τον
καταρτισμον της Ἐκ κλησιας, οσοι των πολλων εισιν ανωτερω κατ' αρετην και την
προς τον Θεον οικειωσιν, λογον ψυχης προς σωμα, η νου προς ψυχην επεχοντας· ιν'
αμφοτερα συντεθεντα αλληλοις και συγκραθεντα, το τε υστερουν και το πλεοναζον,
ωσπερ εν μελεσι, και τηι αρμονιαι του πνευματος συμβιβασθεντα και συνδε θεντα εν
αρτιον αποδειχθηι σωμα, και αυτου Χριστου της κεφαλης ημων οντως αξιον.
∆ʹ. Ουτε ουν τοις αλλοις αναρχιαν και αταξιαν λυ σιτελεστεραν οιδα ταξεως
και αρχης, ουτε ανθρωποις· αλλα τουτοις και παντων ουχ ηκιστα, οσωι και 35.412
περι μειζονων αυτοις ο κινδυνος· οις μεγα, καν ει το πρωτον του λογου μη σωζοιεν,
το μηδεν αμαρτανειν, αλλα το γε δευτερον εκεινου, το αμαρ τανοντας επαναγεσθαι.
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἐπειδη τουτο καλον εφανη και δικαιον, ισον εμοι κακον και ομοιως ατα κτον,
παντας τε αρχειν εθελειν, και μηδενα δεχε σθαι· ως, ει γε παντες φευγοιεν ταυτην
την ειτε λειτουργιαν χρη λεγειν, ειτε ηγεμονιαν, χωλευοι αν τωι μεγιστωι μερει, και
ουδ' αν καλον ετι μενοι το κα λον της Ἐκκλησιας πληρωμα. Που δ' αν ετι και παρα
τινων θρησκευοιτο ημιν ο Θεος τα μυστικα και ανω φεροντα, ο δη μεγιστον εστι των
ημετερων και τιμιωτατον, ουκ οντος βασιλεως, ουδε οντος αρ χοντος, ουδε
ιερατειας, ουδε θυσιας, ουδ' οσα ως με γιστα επι μεγαλοις τοις πταισμασιν, οι παλαι
απειθεις κατεκριθησαν;
Εʹ. Ἀλλ' ουδε ξενον τι και απο τροπου τοις πολ λοις τα θεια φιλοσοφουσιν επι
το αρχειν αναβαι νειν απο του αρχεσθαι, ουδε εξω των νενομισμενων της
φιλοσοφιας ορων, και φερον εις ονειδος· ωσ περ ουδε ναυτηι των ευδοκιμων το
πρωρατευσαι, και πρωρει καλως τους ανεμους τηρησαντι το πιστευθη ναι τους
οιακας· ει δε βουλει, στρατιωτηι γενναιωι το ταξιαρχησαι, και ταξιαρχηι καλωι το
στρατηγησαι τε και πολεμου παντος ηγεμονιαν εγχειρισθηναι. Ου μην ουδ', οπερ αν
υπολαβοι τις ισως των παντα ατο πων και μοχθηρων, οι κρινουσι τα των αλλων τοις
οι κειοις παθεσιν, ηισχυνθην του βαθμου την ταξιν επι θυμιαι της μειζονος· ουχ
ουτως εγω η του θειου μεγεθους, η της ανθρωπινης ταπεινωσεως απειρος, 35.413 ως
μη μεγα νομιζειν πασηι γενητηι φυσει, και οπωσ ουν πλησιαζειν Θεωι τωι μονωι
φανοτατωι και λαμ προτατωι, και υπερεχοντι πασης υλικης τε και αΰλου φυσεως
καθαροτητι.
ς ʹ. Τι ουν εστιν ο πεπονθα; και τις ο λογος της εμης απειθειας; Ουδε γαρ
εδοξα τοις πολλοις εν εμαυτωι τοτε μενειν, ουδ' ειναι ωσπερ εγινωσκο μην, αλλ'
ετερος εξ ετερου τις γεγονεναι, και πλεον η καλως ειχεν αντιτεινειν και
αυθαδιαζεσθαι. Τουτου δη τας αιτιας ακουοιτ' αν ηδη παλαι ποθουν τες. Μαλιστα
μεν τωι αδοκητωι πληγεις, ωσπερ οι τοις αιφνιδιοις των ψοφων καταπλαγεντες, ου
κατεσχον τους λογισμους· και δια τουτο ελυσα την αιδω, παντα τον χρονον ταυτηι
συνειθισμενος. Ἔπειτα με τις υπεισηιει ερως του καλου της ησυχιας και της
αναχωρησεως· ης εραστης γενομενος εξ αρχης, ως ουκ οιδ' ει τις αλλος των περι
λογους εσπου δακοτων, και ην εν τοις μεγιστοις και χαλεπω τατοις κινδυνοις
καθυποσχομενος τωι Θεωι, και τι και προσαψαμενος ταυτης, οσον εν προθυροις γενε
σθαι, και πλειονα μοι τον ποθον εξαφθηναι δια της πειρας, ουκ ηνεγκα
τυραννουμενος και εις με σους τους θορυβους ωθουμενος, και οιον απο ιερου τι νος
ασυλου του βιου τουτου προς βιαν αποσπω μενος.
Ζʹ. Ουδεν γαρ εδοκει μοι τοιουτον οιον μυσαντα τας αισθησεις, εξω σαρκος
και κοσμου γενομενον, εις εαυτον συστραφεντα, μηδενος των ανθρωπινων προσ
απτομενον, οτι μη πασα αναγκη, εαυτωι προσλαλουν τα και τωι Θεωι, ζηιν υπερ τα
ορωμενα, και τας θειας εμφασεις αει καθαρας εν εαυτωι φερειν αμιγεις των κατω
χαρακτηρων και πλανωμενων, οντως εσοπτρον ακηλιδωτον Θεου και των θειων και
ον και αει 35.416 γινομενον, φωτι προσλαμβανοντα φως, και αμαυρο τερωι
τρανοτερον, ηδη το του μελλοντος αιωνος αγαθον ταις ελπισι καρπουμενον, και
συμπεριπολειν αγ γελοις, ετι υπερ γης οντα καταλιποντα την γην, και υπο του
πνευματος ανω τιθεμενον. Ει τις υμων τουτωι τωι ερωτι κατοχος, οιδεν ο λεγω, και
τωι τοτε παθει συγγνωσεται· τους γαρ πολλους ουδ' αν πεισαιμι λεγων ισως, οσοις
και εν γελωτι το πραγμα δοκει, κακως διατεθεισιν ειτε υπο της ιδιας αυτων ανοιας,
ειτε υπο των αναξιων του επαγγελματος· οι πραγματι καλωι κακον περι τεθεικασιν
ονομα, τηι φιλοσοφιαι την κενοδοξιαν, συν εργον λαβοντες τον φθονον και την των
πολλων κα κιαν προς το χειρον ουσαν ετοιμοτεραν· ιν' εν γε τι παντως αυτοις
αμαρτανηται, η το κακον ενερ γουμενον, η το καλον απιστουμενον.
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ηʹ. Προς δε τουτοις πραγμα επαθον, εκλαλησω γαρ προς υμας παν το
αποῤρητον, ουκ οιδ' ειτε αγροικον ειτε ελευθερον, επαθον δ' ουν· ηισχυνθην υπερ
των αλλων, οσοι, μηδεν των πολλων οντες βελ τιους, μεγα μεν ουν, ει και μη πολλωι
χειρους, ανιπτοις χερσιν, ο δη λεγεται, και αμυητοις ψυχαις τοις αγιωτατοις εαυτους
επεισαγουσι· και πριν αξιοι γενεσθαι προσιεναι τοις ιεροις, μεταποι ουνται του
βηματος, θλιβονται τε και ωθουνται περι την αγιαν τραπεζαν, ωσπερ ουκ αρετης
τυπον, αλλ' αφορμην βιου την ταξιν ταυτην ειναι νομιζον τες, ουδε λειτουργιαν
υπευθυνον, αλλ' αρχην ανεξ εταστον. Και εισι σχεδον τι πλειους κατ' αριθμον η
οποσων αρχουσι· δειλαιοι της ευσεβειας, και αθλιοι της λαμπροτητος· ωστε εμοιγε
δοκουσι, προιον τος του χρονου και του κακου, μηδε εχειν λοιπον ων 35.417
αρξουσι, παντων διδασκοντων αντι του διδακτους ει ναι Θεου, ως φησιν η
επαγγελια, και παντων προφητευοντων, ωστε ειναι και Σαουλ εν προφηταις, κατα
την παλαιαν ιστοριαν και παροιμιαν. Ουδεν γαρ ουτω πολυ κατ' ουδενα καιρον ουτ'
εστιν, ουτ' εγε νετο, αλλοτε αλλων ακμασαντων τε και ληξαντων, ως νυν
Χριστιανοις τα τοιαυτα και ονειδη και αμαρτη ματα. Ὧν ει και στησαι την φοραν
κρεισσον η καθ' ημας, αλλα το γε μισειν και αισχυνεσθαι μερος ευσε βειας ου το
σμικροτατον.
Θʹ. Ὃ δε τελευταιον και μειζον των ειρημενων, ειμι γαρ επ' αυτον ηδη τον
κολοφωνα του λογου, και ου ψευσομαι· ουδε γαρ θεμις τοις περι τηλικου των
ποιουμενοις τον λογον· ουκ ᾤμην ισον ειναι, ουδε νυν οιομαι, ποιμνης αρχειν η
βουκολιου, και ανθρωπων επιστατειν ψυχαις. Ἐκει μεν γαρ εξαρ κειν, οτι παχυτατον
και πιοτατον αποδειξαι το βουκολιον η το ποιμνιον· και προς τουτο ορων ο τε
βουκολος και ο ποιμην των τε χωριων επισκεψεται τα ενυδρα και επινομα, εισελασει
τε και εξελασει απο τε νομων και επι νομας, αναπαυ σει τε και αποκινησει και
ανακαλεσει, ολιγα μεν τηι βακτηριαι, τα πολλα δε τηι συριγγι. Ἄλλο δε ουδεν εργον
ειναι τωι ποιμενι η τωι βουκολωι πλην οσον βραχεα προσπολεμησαι τοις λυκοις, και
που τι και αῤρωστουν επισκεψασθαι· τα πολλα δε αυτωι μελησει δρυς, και σκια, και
δονακες, και εν καλωι της ποας κατακλιθηναι, και παρα ψυχρον υδωρ, και 35.420 υπο
ταις αυραις σχεδιασαι στιβαδα, και που τι και ερωτικον ᾆσαι μετα του κισσυβιου, και
προσλα λησαι ταις βουσιν η τηι ποιμνηι· και τουτων αυτων θοινησασθαι η αποδοσθαι
το πιοτατον. Ἀρετης δε ουδεις πω ποιμνιων η βουκολιων εφροντισε. Τις γαρ και
αρετη τουτων; η τις το εκεινοις καλον προ της ιδιας ηδονης εσκεψατο;
Ιʹ. Ἀνθρωπωι δε χαλεπου οντος του ειδεναι αρχε σθαι, κινδυνευει πολλωι
χαλεπωτερον ειναι το ειδεναι αρχειν ανθρωπων, και μαλιστα δη αρχην ταυ την την
ημετεραν, την εν νομωι θειωι, και προς Θεον αγουσαν, ης οσον το υψος και το
αξιωμα, τοσου τος και ο κινδυνος τωι γε νουν εχοντι. Ὅν γε πρω τον μεν δεησει,
καθαπερ αργυρον η χρυσον, παντα χοθεν στρεφομενον, και εν παντοιοις καιροις και
πραγμασι, μηδαμου κιβδηλον ηχειν η υποχαλκον, μηδε τι φερειν εν εαυτωι υλης της
χειρονος, και θερ μοτερου πυρος αξιας· η τοσουτωι μειζον εσται κα κον, οσωι περ αν
αρχηι πλειονων· ειπερ και μει ζων της περι ενα ισταμενης πονηριας η εις πολλους
οδευουσα.
ΙΑʹ. Ου γαρ ουτως ουτε δευσοποιου βαφης μετα λαμβανει ραιδιως υφασμα,
ουτε δυσωδιας η του εναν τιου το πλησιασαν, ουτε νοσερα τις ουτως ευκολως
αναχειται εις τον αερα, και δια του αερος ομιλει τοις ζωοις ατμις, ο δη λοιμος εστι τε
και ονομα ζεται, ως φιλει ταχιστα της του προεστωτος κακιας αναπιμπλασθαι το
υπηκοον, και πολλωι γε ραιον η του εναντιου, της αρετης. Τουτο γαρ εστιν ο μαλιστα
πλεονεκτει την καλοκαγαθιαν η πονη ρια, και ο μαλιστα εγω δυσχεραινω κατανοων,
οτι ευζηλωτον μεν τι και προχειρον πραγμα η μο χθηρια, και ουδεν ουτω ραιδιον, ως
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το γενεσθαι κα κον, καν ει μη τυχοι προς ταυτην ημας αγων μηδεις· σπανιον δε η του
αγαθου κτησις και προσαντες, καν ει πολυ το μεθελκον ειη και προκα λουμενον. Και
τουτο εστιν ο μοι δοκει και ο μακα 35.421 ριωτατος Ἀγγαιος κατανοησας επι την
θαυμασιαν εκεινην ελθειν και αληθεστατην εικονα· Ἐρωτησα τε, ιερεις, νομον,
λεγων· Ει κρεας αγιον εν ιματιωι βρωτου τινος, η ποτου, η σκευους αψαμε νον ευθυς
αγιασει το πλησιασαν· των δε αποφη σαντων· Ἐρωτησατε παλιν ει και ακαθαρσιαι
του των τι προσομιλησαν, μη παραχρημα μετελαβε του μιασματος; ως ερουντων γε
μεταλαμβανειν, και μη καθαρον μενειν τηι κοινωνιαι.
ΙΒʹ. Τι τουτο λεγων· οπερ ο εμος λογος· οτι δυσληπτον μεν το αγαθον τηι
ανθρωπινηι φυσει, ωσ περ και πυρ υληι τηι υγροτεραι· ετοιμοι δε προς την του κακου
μετουσιαν οι πλειστοι και επιτηδειοι, κα λαμη τις προς σπινθηρα, οιμαι, και ανεμον
ραιδιως εξαπτομενη και δαπανωμενη δια ξηροτητα· θαττον γαρ αν τις ολιγης κακιας
μεταλαβοι πλου σιως η αρετης βαθειας κατα μικρον. Ἐπει και με λιτι μεν μικρον
αψινθιον ως ταχιστα μεταδιδωσι του πικρου· μελι δε ουδε το διπλασιον αψινθιωι της
εαυτου γλυκυτητος· και μικρα μεν υποσπασθεισα ψηφις ποταμον ολον ελκυσειεν αν
επι το πρανες· επισχειν δε η ανακοψαι μολις αν δυνηθειη και το καρτερωτατον
ερυμα.
ΙΓʹ. Πρωτον μεν δη τουτο, ων ειπομεν, ευλαβεισθαι αξιον, μη φαινωμεθα της
θαυμασιας αρετης κακοι ζωγραφοι, μαλλον δε ζωγραφων ου φαυλων ισως, των δε
πολλων φαυλον αρχετυπον· 35.424 η της παροιμιας μη ποῤρω θεωμεν, αλλους
ιατρευ ειν επιχειρουντες αυτοι βρυοντες ελκεσι.
Ι∆ʹ. ∆ευτερον δε, ει και τις αγνον εαυτον απο πασης αμαρτιας τηρησειεν, η
ως μαλιστα, ουκ οιδα μεν, ει και τουτο αυταρκες τωι μελλοντι τους αλλους παιδευειν
προς αρετην· ου γαρ μη κα κον ειναι δει μονον τον τουτο πεπιστευμενον, τουτο μεν
γαρ και των υπο χειρα τοις πολλοις αισχιστον, αλλα και τωι αγαθωι διαφεροντα, κατα
την, εκκλινειν απο κακου, και ποιειν αγαθον, κελευουσαν εντολην· ουδε τους
φαυλους εξαλειψαι της ψυχης τυπους μο νον, αλλα και τους αμεινους εγγραψασθαι,
ως πλεον κατ' αρετην προεχειν, η οποσον περιεστιν αξιωματι· και μηδεν μετρον
ειδεναι του καλου και της αναβα σεως, μηδε κερδος μαλλον το κρατηθεν η ζημιαν το
διαφευγον· αλλ' επιβασιν αει ποιεισθαι το ποσι του εξης· και μη μεγα νομιζειν αν
των πολλων δια φερωμεν, αλλα ζημιαν αν της αξιας λειπωμεθα· και τηι εντοληι
παραμετρειν, αλλα μη τοις πελας, το κατορθουμενον, αν τε ωσι κακοι, αν τε αρετης
επι ποσον ηκοντες· και μη μικροις σταθμοις ταλαν τευειν την αρετην, τωι μεγιστωι,
και παρ' ου τα παντα, και εις ον τα παντα χρεωστουμενην.
ΙΕʹ. Μηδε τα αυτα πασιν αρμοζειν οιεσθαι, ωσπερ ουδε ηλικιαι πασιν αι αυται,
ουδε προσωπων χα ρακτηρες, ουδε ζωων φυσεις, ουδε γης ποιοτη τες, ουδε καλλη τε
και μεγεθη λαμπτηρων· αλλ' ηγεισθαι ιδιωτου μεν ειναι κακιαν το φαυλα πρασ σειν,
και οσα κολασεως αξια, ων και ο νομος βαρυς δεσποτης· αρχοντος δε η προεστωτος
το μη ως αριστον ειναι, και αει τωι καλωι προβαινοντα, ειπερ μελλοι τωι περιοντι της
αρετης ελξειν τους πολλους εις το μετριον, και μη βιαι καταρξειν, αλλα πειθοι
προσαξεσθαι. Το μεν γαρ ακουσιον, προς το τυραννικον ειναι, και ουκ επαινετον,
ουδε μονιμον· φιλει γαρ το βιασθεν, ωσπερ φυτον βιαι 35.425 τον βιαι χερσι
μετασπωμενον, εις εαυτο παλιν αφε θεν ανατρεχειν· το δ' εκ προαιρεσεως
εννομωτατον τε αμα και ασφαλεστατον, ευνοιας δεσμωι τηρουμενον. Ὅθεν δη και
μαλιστα ποιμαινειν το ποιμνιον εκου σιως, αλλα μη αναγκαστως, ο ημετερος
διακελευε ται νομος και νομοθετης.
Ιςʹ. Ἀλλ' εστω τις μητε κακος, και αρετης ηκων εις το ακροτατον· ουχ ορω,
τινα λαβων επιστημην, η ποιαι δυναμει πιστευσας, ταυτην αν θαῤροιη την
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προστασιαν· τωι οντι γαρ αυτη μοι φαινεται τεχνη τις ειναι τεχνων, και επιστημη
επιστημων, ανθρω πον αγειν, το πολυτροπωτατον ζωον και ποικι λωτατον. Γνοιη δ'
αν τις τηι των σωματων θεραπειαι, την των ψυχων ιατρειαν αντεξετασας· και οσωι
μεν εργωδης εκεινη καταμαθων, οσωι δε η καθ' ημας εργωδεστερα προσεξετασας, και
τηι φυσει της υλης, και τηι δυναμει της επιστημης, και τωι τελει της εν εργειας
τιμιωτερα. Ἡ μεν γαρ περι σωματα πονειται, και την επικηρον υλην και κατω
ρεουσαν, παντως λυθησομενην και πεισομενην το εαυτης, καν νυν τηι συμμαχιαι της
τεχνης κατακρατησηι της εν αυτηι στασεως· η γαρ νοσος η χρονος ελυσεν, ειξασαν τηι
φυσει, και τους ιδιους ορους ουχ υπερ βαινουσαν.
ΙΖʹ. Τηι δε περι ψυχην η σπουδη, την εκ Θεου και θειαν, και της ανωθεν
ευγενειας μετεχουσαν, και προς εκεινην επειγομενην, ει και τωι χειρονι συνεδεθη·
ταχα μεν και δι' αλλας αιτιας, ας μονος οιδεν ο συνδησας Θεος, και ει τις εκ Θεου τα
τοι αυτα εσοφισθη μυστηρια· οσον δ' ουν εμε γινωσκειν και τους κατ' εμε, δυοιν
ενεκεν· ενος μεν, ινα δι' αγωνος και παλης, της προς τα κατω, της ανω δο ξης
κληρονομησειεν, ωσπερ χρυσος πυρι, τοις τηιδε βασανισθεισα, και αρετης αθλον,
αλλα μη Θεου δωρον μονον εχηι τα ελπιζομενα· και τουτο δε ην αρα της ακρας
αγαθοτητος, ποιησαι το αγαθον 35.428 και ημετερον, ου φυσει μονον
κατασπειρομενον, αλλα και προαιρεσει γεωργουμενον, και τοις επ' αμφω του
αυτεξουσιου κινημασιν· ετερου δε ως αν και το χειρον ελκυσειε προς εαυτην και
ανω θειη, λυσασα κατα μικρον της παχυτητος· ιν', οπερ εστι Θεος ψυχηι, τουτο ψυχη
σωματι γενηται παιδαγωγη σασα δι' εαυτης την υπηρετιν υλην, και οικειω σασα Θεωι
το ομοδουλον.
ΙΗʹ. Χωρας, και καιρους, και ηλικιας, και ωρας, και τα τοιαυτα ο ιατρος
επισκεψεται· φαρμακευσει τε και διαιτησει, και τηρησει τα βλαβερα, ως αν μη
αντιβηναι τηι τεχνηι τας της αῤρωστιας επιθυμιας· και που και καυσεσι, και τομαις,
και τοις αυστηροτεροις της θεραπειας, εστιν οτε και εφ' ων χρησεται· ων ουπω
τοσουτον ουδεν, καν επιπονα σφοδρα και χαλεπα φαινηται, οσον ηθη, και παθη, και
βιους, και προαιρεσεις, και ει τι αλλο τοιουτο των εν ημιν, κατοπτευσαι τε και
ιατρευσαι, και παν οσον θηριωδες και αγριον εξορισαντας της συζυγιας της
ημετερας, παν οσον ημερον και Θεωι φιλον αντεισ αγαγειν τε και βεβαιωσασθαι, και
βραβευσαι δι καιως ψυχηι τε και σωματι· μη τωι χειρονι το κρειτ τον δυναστευεσθαι
συγχωρησαντας, ηπερ αδικιων η μεγιστη· τωι δε αρχοντι και ηγεμονικωι το τηι φυσει
δευτερον υποταξαντας· ωσπερ δη νομος θειος, και καλλιστα εχων επι πασης αυτου
της κτισεως, οση τε ορατη, και οση υπερ την αισθησιν.
ΙΘʹ. Σκοπω δε κακεινο, οτι εκεινων μεν εκαστον ων απηριθμησαμην ως τωι
θεραπευτηι τηρου μενων οπως εχει φυσεως, ουτω μενει και ουδεν αντιτεχναται παρ'
εαυτου πανουργως, ουδ' αντισοφιζεται τοις παρα της τεχνης προσαγομε νοις· αλλα
και περιΐστησι μαλλον την υλην η ιατρεια· πλην ει που βραχεια τις παρεμπεσοι του
καμ νοντος αταξια, ην και φυλαξαι και ανακοψαι ου χαλε πον. Ἡμιν δε η συνεσις
και το φιλαυτον, και το νικασθαι ραιδιως μητ' ειδεναι, μητ' ανεχεσθαι, με γιστον
προς αρετην εστιν εμποδιον, και οιον τις παρα 35.429 ταξις κατα των συμμαχουντων
γινεται· και οσην εισφε ρειν εδει σπουδην γυμνουν την νοσον τοις θεραπευου σι,
τοσαυτην ωστε την ιατρειαν φευγειν εισφερο μεθα, και εσμεν ανδρειοι καθ' εαυτων,
και κατα της υγειας ημων επιστημονες.
Κʹ. Ἢ γαρ δουλοπρεπως την αμαρτιαν εκλεψαμεν, ωσπερ τι παθος υπουλον
και κακοηθες εν τωι βαθει της ψυχης συγκαλυπτοντες, ως και τον μεγαν λησοντες
οφθαλμον του Θεου και της δικης, αν τους ανθρωπους λαθωμεν· η προφασιζομεθα
προφα σεις εν αμαρτιαις, λογους συνηγορους τοις πα θεσιν ανευρισκοντες· η τας
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακοας αποφραξαντες ασπι δος κωφης και τα ωτα βυουσης τροπον, μη ακουσαι
φωνης επαιδοντων φιλονεικουμεν, μηδε φαρμακευθη ναι σοφιας φαρμακοις, οις
αῤρωστια ψυχης θε ραπευεται· η το τελευταιον, οι γε τολμηροτεροι ημων και
γενναιοτεροι, και φανερως αναισχυν τουμεν προς τε την αμαρτιαν και τους ταυτης
θεραπευτας, γυμνηι τηι κεφαληι, το δη λεγομενον, χω ρουντες προς πασαν
παρανομιαν· ω της παραπλη ξιας, η ει τι αλλο τωι τοιουτωι παθει κυριωτερον ονο μα!
και ους αγαπαιν ως ευεργετας εχρην, τουτους ως εχθρους αμυνομεθα, μισουντες εν
πυλαις ελεγχοντας, και λογον οσιον βδελυσσομενοι· και οιομεθα μαλλον
πολεμησειν τους ημιν ευνους, αν οτι μαλιστα ημας αυτους κακως δρασωμεν, ωσπερ
οι των ιδιων σαρκων απτομενοι τας των πελας δαπαναιν νο μιζοντες.
ΚΑʹ. Ταυτα εστιν, οις εγω την καθ' ημας ιατρικην της περι τα σωματα
εργωδεστεραν τιθεμαι μα κρωι, και δια τουτο τιμιωτεραν· και οτι εκεινηι μεν, ολιγα
των εν τωι βαθει κατοπτευουσηι, περι το φαινο μενον η πλειων της πραγματειας·
ημιν δε περι τον κρυπτον της καρδιας ανθρωπον η πασα θερα πεια τε και σπουδη, και
προς τον ενδοθεν ημιν αντιπολεμουντα και αντιπαλαιοντα η μαχη, ος ημιν αυτοις
οπλοις καθ' ημων χρωμενος, το δεινοτατον, τωι της αμαρτιας θανατωι διδωσι. Προς
ουν ταυτα πολλης μεν και παντελους της πιστεως, μειζο νος δε της παρα Θεου
συνεργιας, ουκ ολιγης δε της ημετερας αντιτεχνησεως (ως γε εμαυτον πει 35.432
θω), χρεια, της και λογωι και εργωι θεωρουμενης, ει δει καλως ημιν θεραπευεσθαι και
απο καθαιρεσθαι, και ως πλειστου αξιας ειναι, το τιμιω τατον ων εχομεν, τας ψυχας.
ΚΒʹ. Τα γε μην αμφοτερων των θεραπειων τελη, τουτο γαρ ημιν εις την
εξετασιν ετι λειπεται, τηι μεν υγιειαν, η ευεξιαν σαρκος, η ουσαν φυλαξαι, η
απελθουσαν ανακαλεσασθαι, ων ουπω δηλον, ει τι συνοισει τοις κεκτημενοις· επει
και τα εναντια πολλακις πλειω τους εχοντας ωνησεν, ωσπερ πενιαι τε και πλουτοι,
δοξαι τε και αδοξιαι, ταπεινοτητες και λαμπροτητες, και οσα εν μεσωι κειμενα κατα
την φυ σιν, και ουδεν μαλλον τηιδε η τηιδε νευοντα, τηι χρη σει και τηι προαιρεσει των
κεκτημενων το βελτιον η το χειρον λαμβανει· τηι δε το προκειμενον πτερωσαι
ψυχην, αρπασαι κοσμου, και δουναι Θεωι, και το κατ' εικονα η μενον τηρησαι, η
κινδυνευον χειραγωγησαι, η διαῤρυεν ανασωσασθαι, εισοικι σαι τε τον Χριστον εν
ταις καρδιαις δια του Πνευματος· και το κεφαλαιον, Θεον ποιησαι, και της ανω
μακαριοτητος, τον της ανω συνταξεως.
ΚΓʹ. Τουτο ημιν ο παιδαγωγος βουλεται νομος· του το οι μεσοι Χριστου και
νομου προφηται· τουτο ο του πνευματικου νομου τελειωτης και το τελος Χρι στος·
τουτο η κενωθεισα θεοτης· τουτο η προσληφθεισα σαρξ· τουτο η καινη μιξις, Θεος
και ανθρωπος, εν εξ αμφοιν, και δι' ενος αμφοτερα. ∆ια τουτο Θεος σαρκι δια μεσης
ψυχης ανεκρα 35.433 θη, και συνεδεθη τα διεστωτα τηι προς αμφω του μεσιτευοντος
οικειοτητι· και παντα υπερ παντων ηλθεν εις εν, και υπερ ενος του προπατορος· η
ψυχη δια την παρακουσασαν, η σαρξ δια την υπουργησασαν και συγκατακριθεισαν· η
μεν ψυχην, η δε σαρκα· ο Χριστος δια τον Ἀδαμ τον γενομενον υπο την αμαρτιαν, ο
κρειττων αμαρτιας και υψηλοτερος.
Κ∆ʹ. ∆ια τουτο αντεισηχθη τωι παλαιωι το νεον· και δια παθους ο παθων
ανεκληθη, και υπερ εκαστου των ημετερων εκαστον του υπερ ημας αντεδοθη· και
γεγονε καινον μυστηριον η περι τον πεσοντα δι' απει θειαν εκ φιλανθρωπιας
οικονομια. ∆ια τουτο γεννη σις και Παρθενος· δια τουτο φατνη και Βηθλεεμ· η
γεννησις υπερ της πλασεως· η Παρθενος υπερ της γυ ναικος· η Βηθλεεμ δια την
Ἐδεμ· η φατνη δια τον παραδεισον· τα μικρα και φαινομενα υπερ των μεγα λων και
κρυπτομενων. ∆ια τουτο αγγελοι δοξα ζοντες τον ουρανιον, ειτα επιγειον· και
ποιμενες δο ξαν ορωντες επι τωι αμνωι και ποιμενι· και αστηρ ηγουμενος, και μαγοι
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσπιπτοντες και δωροφορουν τες, ιν' ειδωλολατρεια καταλυθηι. ∆ια τουτο Ἰησους
βαπτιζομενος, και ανωθεν μαρτυρουμενος, και νηστευων, και πειραζομενος, και
νικων τον νικησαν τα. ∆ια τουτο δαιμονες ελαυνομενοι, και νοσοι θε ραπευομεναι,
και το μεγα κηρυγμα μικροις εγχειρι ζομενον και κατορθουμενον.
ΚΕʹ. ∆ια τουτο εθνη φρυασσομενα, και λαοι μελε τωντες κενα· δια τουτο
ξυλον κατα του ξυλου, και κατα της χειρος χειρες, της ακρατως εκταθεισης αι
γενναιως ταθεισαι· της ανειμενης αι τοις ηλοις δεθεισαι· της εκβαλουσης Ἀδαμ αι τα
περατα οικειουμεναι. ∆ια τουτο υψος κατα του πτωμα τος· και χολη κατα της
γευσεως, και στεφανος ακανθινος κατα του πονηρου κρατους, και θανα τος κατα του
θανατου, και σκοτος υπερ του φωτος, 35.436 και ταφη κατα της εις γην αποστροφης,
και αναστασις υπερ της αναστασεως. Ταυτα παντα παιδαγωγια τις ην περι ημας του
Θεου, και της ασθενειας ιατρεια της ημετερας, τον παλαιον Ἀδαμ οθεν εξεπεσεν επ
αναγουσα, και τωι ξυλωι της ζωης προσαγουσα, ου το ξυλον ημας της γνωσεως, ου
κατα καιρον, ουδ' επι τηδειως μεταληφθεν, ηλλοτριωσε.
Κ ςʹ. Ταυτης ημεις της θεραπειας υπηρεται και συνεργοι, οσοι των αλλων
προκαθεζομεθα· οις μεγα μεν το τα ιδια παθη και αῤρωστηματα και γινωσκειν και
θεραπευειν· μαλλον δε ουπω μεγα, πλην τουτο λεγειν ημας η των πολλων κακια
πεποιηκε, των επι ταυτης οντων της ταξεως· πολλωι δε μειζον το τα των αλλων
ιασθαι δυνασθαι και ανακαθαιρειν επιστημο νως, και ως αν αμφοτεροις λυσιτελοιη,
τοις τε της θεραπειας χρηιζουσι και τοις ιατρευειν πεπιστευ μενοις.
ΚΖʹ. Ειτα οι μεν των σωματων θεραπευται πονους τε και αγρυπνιας και
φροντιδας, ας ισμεν, εξουσι· και το επ' αλλοτριαις συμφοραις ιδιας καρ πουσθαι
λυπας, ως εφη τις των παρ' εκεινοις σοφων· και τα μεν αυτοι μοχθουντες και ανευ
ρισκοντες, τα δε παρ' αλλων ερανιζομενοι και συν εισφεροντες προσοισουσι τοις
δεομενοις· και ου δεν ουτω μικρον αυτοις η ευρεθεν η διαφυγον, ουδε των
ελαχιστων, ως μη μεγα προς την της υγιειας ροπην, η του κινδυνου τουναντιον
υποληφθηναι· και ταυτα υπερ τινος; ιν' ανθρωπος ζησηι πλειους τας επι γην ημερας,
και ουτος ουδε των επιει κων ισως, αλλα και των μοχθηροτατων, ωι το παλαι
τεθναναι ισως αμεινον ην, οντι κακωι, ινα του μεγι στου των αῤρωστηματων, της
κακιας, απαλλαγηι· ει δε και των καλων θειημεν, επι ποσον βιωσο μενωι; τον απαντα
χρονον; η τι της ενταυθα κερδα νουντι ζωης, ης το λυθηναι ζητειν, των καλων
35.437 το πρωτον και ασφαλεστατον, και ανδρος οντως υγιους και νουν εχοντος;
ΚΗʹ. Ἡμιν δε, οις το κινδυνευομενον εστι σωτηρια ψυχης, της μακαριας τε
και αθανατου, και αθανατα κολασθησομενης, η επαινεθησομενης, δια κακιαν η
αρετην, ποσον χρη δοκειν ειναι τον αγωνα, η οσης δειν της επιστημης ιατρευσαι
καλως, η ιατρευθηναι, και την ζωην μεταθεσθαι, και δουναι τον χουν τωι πνευματι;
Ου γαρ των αυτων ουτε λογων ουτε ορμων, ουτε το θηλυ τωι αῤρενι, ουτε γηραι
νεοτης, ουτε πενιαι πλουτος, ουτε ευθυμων αθυμουντι, ουτε ο καμνων τωι
υγιαινοντι, αρχοντες τε και αρχο μενοι, σοφοι τε και αμαθεις, δειλοι τε και θρασεις,
οργιλοι και πραοι, κατορθουντες και πιπτον τες.
ΚΘʹ. Καν ετι ακριβως εξετασηις, οσον το μεσον των εν συζυγιαις προς τους
αγαμους, καν τουτοις παλιν των της ερημιας προς τους κοινωνικους και μιγαδας·
των εξητασμενων και διαβεβηκο των εν θεωριαι προς τους απλως κατευθυνοντας,
αστικων τε αυ και των εκ της αγροικιας, ακεραιοτε ρων τε και πανουργοτερων, των
εν πραγμασι προς τους ησυχαζοντας, των μεταβοληι πληγεντων προς τους
ευδρομουντας και αμαθεις του χειρονος· τουτων γαρ εκαστοι πλειον αλληλων εστιν
οτε ταις επιθυμιαις και ταις ορμαις η κατα τας των σωματων ιδεας διαφεροντες· ει
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε βουλει, τας των στοιχειων μιξεις και κρασεις, εξ ων συνεστηκαμεν, ου ραιστην
εχουσι την οικονομιαν.
Λʹ. Ἀλλ' ωσπερ τοις σωμασιν ου την αυτην φαρ μακειαν τε και τροφην
προσφερονται, αλλοι δε αλ λην, η ευεκτουντες η καμνοντες, ουτω και τας ψυχας
διαφορωι λογωι και αγωγηι θεραπευονται. Μαρ τυρες δε της θεραπειας, ων και τα
παθη· τους 35.440 μεν αγει λογος, οι δε ρυθμιζονται παραδειγματι· οι μεν δεονται
κεντρων, οι δε χαλινου. Οι μεν γαρ εισι νωθεις, και δυσκινητοι προς το καλον, ους
τηι πληγηι του λογου διεγερτεον· οι δε θερμοτεροι του με τριου τωι πνευματι, και
δυσκαθεκτοι ταις ορμαις, καθαπερ πωλοι γενναιοι ποῤρω της νυσσης θεοντες, ους
βελτιους αν ποιησειεν αγχων και ανακοπτων ο λογος.
ΛΑʹ. Τους μεν επαινος ωνησε, τους δε ψογος, αμφο τερα μετα του καιρου· η
τουναντιον εβλαψεν εξω του καιρου και του λογου. Τους μεν παρακλησις κατορθοι,
τους δε επιτιμησις· και αυτη, τους μεν εν τωι κοινωι διελεγχομενους, τους δε κρυβδην
νου θετουμενους. Φιλουσι γαρ οι μεν καταφρονειν των ιδιαι νουθετηματων, πληθους
καταγνωσει σωφρο νιζομενοι· οι δε προς την ελευθεριαν των ελεγχων
αναισχυντειν, τωι της επιτιμησεως μυστηριωι παιδα γωγουμενοι, και αντιδιδοντες
της συμπαθειας την ευπειθειαν.
ΛΒʹ. Των μεν παντα τηρειν επιμελως αναγκαιον μεχρι και των μικροτατων,
οσους το οιεσθαι λανθα νειν (επειδη τουτο τεχναζουσιν) ως σοφωτερους εφυσησε·
των δ' εστιν α και παροραιν αμεινον, ωστε ορωντας μη οραιν, και ακουοντας μη
ακουειν, κατα την παροιμιαν, ινα μη προς απονοιαν αυ τους ερεθιζωμεν, τωι
φιλοπονωι των ελεγχων κατα βαπτιζοντες, και τελος προς παντα ποιησωμεν
τολμηρους, το της πειθους φαρμακον την αιδω διαλυ σαντες. Και μεντοι και
οργιστεον τισιν, ουκ οργιζο μενους· και υπεροπτεον, ουχ υπερορωντας· και
απογνωστεον, ουκ απογινωσκοντας, οσων τουτο η φυσις επιζητει. Και αλλους
επιεικειαι θερα πευτεον και ταπεινοτητι, και τωι συμπροθυμεισθαι δη περι τας
χρηστοτερας ελπιδας. Και τους μεν νι 35.441 καιν, των δε ηττασθαι πολλακις
λυσιτελεστερον· και των μεν ευποριαν και δυναστειαν, των δε πενιαν η δυσπραγιαν,
η επαινειν η απευχεσθαι.
ΛΓʹ. Ου γαρ ωσπερ επι της αρετης εχει και της κακιας, την μεν καλλιστην
ειναι και ωφελιμωτατην αει και πασι, την δε χειριστην τε και βλαβερωτατην· ουτω
και της φαρμακειας της ημετερας, εν τι και το αυτο υγιεινοτατον, η επισφαλεστατον
αει και τοις αυτοις αποδεδεικται· οιον το αυστηρον, η το πραον, η των αλλων ων
απηριθμησαμην εκαστον. Ἀλλα τοις μεν τουτο καλον και χρησιμον, τοις δε
τουναντιον παλιν, οπως αν, οιμαι, συμπι πτωσιν οι τε καιροι και τα πραγματα, και ο
των θεραπευομενων επιδεχηται τροπος. α παντα μεν διελεσθαι λογωι, και συνιδειν
επι το ακριβεστα τον, ωστε και κεφαλαιωι την θεραπειαν πε ριλαβειν αμηχανον, καν
επι πλειστον εξικηται τις επιμελειας τε και συνεσεως· επι δε της πειρας αυτης και
των πραγματων τωι θεραπευτηι λογωι και ανδρι καταφαινεται.
Λ∆ʹ. Καθολου δε ημιν εκεινο γνωριμον, οτι, καθαπερ τοις επι καλου
μετεωρου και υψηλου βαινουσι τηιδε η τηιδε αποκλιναι ουκ ασφαλες, ουδε εις μικρον
φερουσα η ροπη, καν μικρα φαινηται, ασφαλεια δε αυτοις η ισοῤροπια καθισταται·
ουτω καν τουτοις οποτερωσε νευσηι τις, ειτε δια κακιαν, ειτε δι' αμαθειαν, κινδυνος
ουχ ο τυχων αυτωι τε και τοις αγομενοις του της αμαρτιας πτωματος. Ἀλλ' οδωι
βασιλικηι πορευτεον οντως, και περισκεπτεον, μητε εις δεξια μητε εις αριστερα,
καθως αι Παροιμιαι φασιν, εκκλινοντας. Ουτω μεν δη τα των παθων εχει των
ημετερων, και τοσουτον ενταυθα το εργον τωι αγαθωι ποιμενι, τωι γνωστως
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γνωσομενωι ψυχας ποιμνιου, και αφηγησομενωι κατα λογον ποιμαντικης, της γε
ορθης και δικαιας, και του αληθινου ποιμενος ημων αξιας.
ΛΕʹ. Αυτην δε την του λογου διανομην, ινα τελευ 35.444 ταιον ειπω το
πρωτον των ημετερων, του θειου λεγω και υψηλου, και ον νυν παντες
φιλοσοφουσιν, ει μεν τις αλλος θαῤρει, και πασης διανοιας υπολαμβα νει, θαυμαζω
τουτον εγω της συνεσεως, ινα μη λεγω της ευηθειας· εμοι δ' ουν πραγμα φαινεται ου
των φαυλοτατων, ουδε ολιγου του πνευματος, διδοναι κατα καιρον εκαστωι του
λογου το σιτομετριον, και οικονομειν εν κρισει την αληθειαν των ημετερων
δογματων· οσα περι κοσμων η κοσμου πεφιλοσοφηται, περι υλης, περι ψυχης, περι
νου, και των νοερων φυσεων, βελτιονων τε και χειρονων, περι της τα παντα
συνδεουσης τε και διεξαγουσης προνοιας, οσα τε κατα λογον απανταιν δοκει, και οσα
παρα λογον τον κατω και τον ανθρωπινον.
Λς ʹ. Ἔτι τε οσα περι της πρωτης ημων συστα σεως, και της τελευταιας
αναπλασεως, τυπων τε και αληθειας, και διαθηκων, και Χριστου παρουσιας πρωτης
τε και δευτερας, σαρκωσεως τε και παθηματων, και αναλυσεως, οσα τε περι αναστα
σεως, περι τελους, περι κρισεως και ανταποδο σεως, σκυθρωποτερας τε και
ενδοξοτερας· και το κεφαλαιον οσα περι της αρχικης και μακαριας Τριαδος
υποληπτεον· οσπερ δη και κινδυνων μεγιστος τοις φωτιζειν πεπιστευμενοις, ως μητε
εις μιαν υποστασιν συναιρεθεντα τον λο γον δεει πολυθεΐας, ψιλα καταλιπειν ημιν
τα ονοματα, τον αυτον Πατερα και Υιον και αγιον Πνευ μα υπολαμβανουσι· μητε εις
τρεις, η εκφυλους και αλλοτριας διαιρεθεντα, η ατακτους και αναρχους, και οιον
ειπειν, αντιθεους, προς κακον ισον εκ των εναντιων μεταπεσειν· ωσπερ φυτου
διαστροφης επι θατερα πολυ μετακλινομενης.
ΛΖʹ. Τριων γαρ οντων των νυν περι την θεολογιαν αῤρωστηματων, αθεΐας,
και Ἰουδαισμου, και πολυ θεΐας, ων της μεν Σαβελλιος προστατης ο Λιβυς εγε νετο,
της δε Ἄρειος ο Ἀλεξανδρευς, της δε τινες 35.445 των αγαν παρ' ημιν ορθοδοξων.
Τις ο εμος λο γος; των τριων οσον εστι βλαβερον διαφυγοντας, εν οροις μενειν της
ευσεβειας, και μητε προς την Σαβελλιου αθεΐαν εκ της καινης ταυτης αναλυσεως η
συνθεσεως υπαχθηναι, μη μαλλον εν τα παντα η μηδεν εκαστον ειναι οριζομενους·
φευγει γαρ ειναι οπερ εστιν εις αλληλα μεταχωρουντα και μεταβαινοντα· η
συνθετον τινα και ατοπον ημιν Θεον, ωσπερ τα μυθωδη των ζωων σκιαγραφουντας
και αναπλαττοντας· μητε τας φυσεις τεμνοντας κατα την Ἀρειου καλως
ονομασθεισαν μανιαν, εις Ἰουδαικην πενιαν κατακλεισθηναι, και φθονον επεισαγειν
τηι θειαι φυσει, μονωι τωι αγεννητωι την θεοτητα περιγραφοντας, ωσπερ δεδοικοτας
μη διαφθειροιτο ημιν ο Θεος, Θεου Πατηρ ων αληθινου και ομοτιμου την φυσιν·
μητε τρεις αρχας αλληλαις αντ επεξαγοντας η συντασσοντας πολυαρχιαν εισ αγειν
Ἑλληνικην, ην πεφευγαμεν.
ΛΗʹ. ∆εον μητε ουτως ειναι τινας φιλοπατορας, ως και το ειναι Πατερα
περιαιρειν· τινος γαρ αν και ειη Πατηρ, του Υιου την φυσιν κεχωρισμενου και
απεξενωμενου μετα της κτισεως; ου γαρ τουτο Υιος το αλλοτριον η συναλειφομενου
προς τον Πα τερα, και συγχεομενου, ισον δε ειπειν, και συγχεον τος· μητε τοσουτον
φιλοχριστους, ως μητε τουτωι φυλαττειν το ειναι Υιωι· (τινος γαρ αν και ειη, μη προς
αρχην αναφερομενος τον πατερα;) μητε τωι Πατρι το της αρχης αξιωμα, της ως πατρι
και γεν νητορι· μικρων γαρ αν ειη και αναξιων αρχη, μαλλον δε μικρως τε και
αναξιως, μη θεοτητος ων αρχη και αγαθοτητος, της εν Υιωι και Πνευματι θεω
ρουμενης· τωι μεν ως Υιωι και Λογωι, τωι δε ως προοδωι και ου διαλυτωι Πνευματι·
επειδη γε αναγκαιον και τον ενα Θεον τηρειν, και τας τρεις υποστασεις ομολογειν,
και εκαστην μετα της ιδιο τητος. 35.448
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΛΘʹ. Ταυτ' ουν μακροτερου μεν η κατα τον παρ οντα καιρον, οιμαι δε και
βιον, του λογου και νοησαι και παραστησαι ικανως τε και οσον αξιον· μαλλον δε και
νυν και αει του Πνευματος, ωι μονωι Θεος και νοειται και ερμηνευεται και ακουεται.
Κα θαρωι γαρ μονον απτεον του καθαρου και ωσαυ τως εχοντος· ου δ' εινεκα νυν εν
ολιγωι διεληλυθαμεν, ιν' εκεινο δηλωσωμεν, οτι χαλεπον εν πληθει μαλιστα, περι
τηλικουτων διαλεγομενον, εκ παντο δαπης συγκειμενωι και ηλικιας και εξεως, οιον
ορ γανωι τινι πολυχορδωι διαφορων δεομενωι και των κρουματων, ευρειν τινα τον
παντας καταρτισαι δυναμενον λογον, και λαμπρυναι τωι φωτι της γνωσεως· ου
μονον οτι εν τρισι τουτοις του κινδυνου σαλευοντος, διανοιαι και λογωι και ακοηι,
αναγκαιον περι εν γετι τουτων, ει και μη παντα, προσπταισαι· η γαρ ουκ ενελαμφθη
νους, η λογος ησθενη σεν, η ουκ εχωρησεν ακοη μη κεκαθαρμενη· και ομοιως εξ
ενος τουτων και παντων χωλευειν αναγκη την αληθειαν· αλλ' οτι και ο τοις αλλο τι
διδασκειν υπισχνουμενοις ραιστον ποιει τον λογον και ευπαραδεκτον, η των
ακουοντων ευλαβεια, τουτο ενταυθα η ζημια καθισταται και ο κινδυνος.
Μʹ. Ὡς γαρ περι Θεου και του μεγιστου των ον των εχοντες τον αγωνα, και
της σωτηριας αυτης, και της πρωτης πασιν ελπιδος, οσωι την πιστιν εισι θερμοτεροι,
τοσουτωι προσαντεστεροι τωι λογωι, και προδοσιαν της αληθειας, ουκ ευσεβειαν την
ευ πειθειαν υπολαμβανοντες, παντα προοιντ' αν προτερον η τους οικοθεν
λογισμους, μεθ' ων ερ χονται, και των δογματων οις συνανεστραφησαν την
συνηθειαν· και τουτο ετι λεγω των μετριωτε ρων και ου παντη κακων το παθος, οι
καν της αληθειας 35.449 διαμαρτανωσιν, αλλα τωι γε δι' ευλαβειαν τουτο πασχειν,
και ζηλον μεν εχειν, αλλ' ου κατ' επιγνωσιν, τυχον εσονται των ου σφοδρα
κατακρινομενων, ουδε πολλας δερομενων, ως οι δια κακιαν και πονηριαν του
δεσποτικου θεληματος αποπιπτοντες. Και ταχα αν ουτοι μεταπεισθειεν ποτε, και
μετα βληθειεν υπο της αυτης ευλαβειας, υφ' ης και αντεβαι νον, ει τις αυτων αψαιτο
λογος, η οικοθεν η εξωθεν κρουσας καιριως, ωσπερ σιδηρος πυριτιν λιθον, την
εγκυμονα και αξιαν φωτος διανοιαν· εν ηι και ταχιστα αν εκ μικρου σπινθηρος ο της
αληθειας πυρσος εκλαμψειε.
ΜΑʹ. Τι δ' αν ειποι τις περι των δια κενοδο ξιαν η φιλαρχιαν, αδικιαν εις το
υψος λαλουν των, Ἰαννου τινος η Ἰαμβρου μεγαληγοριας, ου κατα Μωυσεως, της δ'
αληθειας οπλιζομενων, και της υγιαινουσης κατεξανισταμενων διδασκαλιας; η της
τριτης μοιρας των δι' απαιδευσιαν και την επομενην ταυτηι θρασυτητα ομοσε παντι
λογωι χωρουντων συωδει παθει, και καταπατουντων τους καλους μαργαριτας της
αληθειας;
ΜΒʹ. Ἢ οσοι μηδεμιαν μεν οικοθεν υποληψιν φε ροντες, μηδε τινα τυπον
των περι Θεου λογων η χειρονα η βελτιονα, πασι δε υποτιθεντες εαυτους λο γοις και
διδασκαλοις, ως εξ απαντων εκλεξομενοι το κρειττον και ασφαλεστερον, και κριταις
ου καλοις της αληθειας σφισιν αυτοις πιστευσαντες· επειτα υπο της πιθανοτητος
αλλοτε αλλης περιφερομενοι και στρεφομενοι, και παντι λογωι κα ταπλυνθεντες και
πατηθεντες, πολλους αμειψαν τες διδασκαλους και πολλα γραμματα, ωσπερ χουν
ανεμοις ραιδιως αποβαλοντες, τελος αποκαμοντες και ακοην και διανοιαν, (ω της
αλογιας!) προς παντα λογον ομοιως δυσχεραινουσι, και μοχθηρον τυ πον εαυτοις
εγγραφουσιν, αυτης καταγελαιν ημων και καταφρονειν ως αστατου και ουδεν υγιες
εχουσης της πιστεως, μεταβαινοντες απαιδευτως απο των λεγοντων επι τον λογον·
ωσπερ αν ει τις τους οφθαλ 35.452 μους κακως διακειμενος, η τα ωτα διεφθαρμενος,
κατηγοροιη του ηλιου η των φωνων, του μεν ως αμαυρου και ου στιλβοντος, των δε
ως εκμελων και ατονων.
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΜΓʹ. Και δια τουτο ραιον αρτι καινοτομειν αληθειαν ψυχηι, ωσπερ κηρον ουπω
κεχαραγμενον, η γραφειν κατα γραμματων, πονηρων λεγω διδαγματων τε και
δογματων, ευσεβη λογον, ως συγχεισθαι και ατακτειν τοις προτεροις τα δευτερα.
Ὁδον μεν γαρ πατειν αμεινον την λειαν και τετριμμενην η την ατριβη και τραχειαν,
και γην αρουν ην πολ λακις αροτρον ετεμεν και ημερωσεν· ψυχην δε γρα φειν, ην
ουπω λογος εχαραξε μοχθηρος, ουδε εις βαθος τα της κακιας ενεσημανθη γραμματα·
δυο γαρ αν ουτω τα εργα γινοιντο τωι θεοσεβει καλ λιγραφωι, εξαλειφειν τε τους
προτερους τυπους, και μετεγγραφειν τους δοκιμωτερους τε και του μενειν
αξιωτερους. Τοσουτοι μεν δη και κατα τα λοιπα παθη, και κατα τον λογον αυτον, οι
πονηροι και του πονη ρου τυποι και χαρακτηρες· τοσουτον δε το εργον τωι ταυτην
πεπιστευμενωι την των ψυχων παιδα γωγιαν και προστασιαν· και τα πλειω παρηκεν
ο λο γος, ινα μη περιττοτερος ηι του δεοντος.
Μ∆ʹ. Ὥσπερ ουν ει τις θηριον εκ πολλων θηριων συγκειμενον πολυειδες και
πολυμορφον, μειζο νων τε και μικροτερων, ημερωτερων τε και αγρι ωτερων, αγειν
επιχειροιη και τιθασσευειν, παντως αν ην εργον αυτωι, και ου μικρον το αγωνισμα,
ουτως ανωμαλου και αλλοκοτου προστατειν φυσεως, ουτε φωναις ταις αυταις, ουτε
τροφαις, ουτε χειρος επαφαις, ουτε συριγμασιν, ουτε τοις της αλλης αγωγης τροποις
εκαστου των θηριων χαιρον τος, αλλων δε αλλοις ηδομενων, η αχθομενων, ως η
φυσις εκαστου και η συνηθεια· και τι αν εδει ποιειν τον τοιουτου θηρος επιστατην; τι
δ' αλλο γε η πολυειδη τε ειναι και ποικιλον την επιστημην; και καταλληλον εκαστωι
προσαγειν την θεραπειαν, ως αν αγοιτο καλως αυτωι το θηριον και διασωζοιτο;
ουτως εκ πολλων και διαφορων και ηθων και λο γων, καθαπερ ενος ζωου συνθετου
και ανομοιου, του κοινου τουτου της Ἐκκλησιας συγκειμενου σωματος, πασα
αναγκη και τον προστατην απλουν τε ειναι 35.453 τον αυτον κατα την εν πασιν
ορθοτητα· και οτι μαλιστα παντοδαπον και ποικιλον κατα την προς εκαστον
οικειωσιν, και το της ομιλιας προς παντας επιτηδειον τε και προσφορον.
ΜΕʹ. Οι μεν γαρ δεονται γαλακτι τρεφεσθαι, τοις απλουστεροις και
στοιχειωδεστεροις των διδαγμα των, οσοι την εξιν νηπιοι και αρτιπαγεις, ως αν
ειποι τις, την ανδρειαν του λογου τροφην ου φεροντες· ην ει προσαγοι τις παρα
δυναμιν, ταχα αν καταπιεσθεντες και βαρηθεντες, ουκ εξαρκουσης της διανοιας,
ωσπερ εκει της υλης το επεισελθον ελκυσαι και οικειωσασθαι, ζημιωθειεν αν και εις
την αρχαιαν δυναμιν· οι δε της εν τοις τελειοις λαλουμενης σοφιας χρηιζοντες και
τροφης της υψηλοτερας και στεῤροτερας, τωι προς δια κρισιν αληθους τε και
ψευδους ικανως γεγυμνασθαι τα αισθητηρια, ει γαλα ποτιζοιντο και τρε φοιντο
λαχανοις, ασθενων βρωματι, δυσχεραινοιεν αν· και μαλα εικοτως, ου δυναμουμενοι
κατα Χριστον, ουδε αυξοντες την επαινετην αυξησιν, ην εργαζεται λογος τελειων εις
ανδρα, και εις μετρον ηλικιας αγων πνευματικης, τον καλως τρεφομενον.
Μς ʹ. Και προς ταυτα τις ικανος; Ου γαρ εσμεν ως οι πολλοι καπηλευειν
δυναμενοι τον λογον της αληθειας, και αναμιγνυναι τον οινον υδατι· τον
ευφραινοντα καρδιαν ανθρωπου λογον τωι πολλωι και ευωνωι και χαμαι συρομενωι
και εξιτηλωι και εικη ρεοντι, ωστε αυτοι τι παρακερδαινειν εκ της καπηλειας, αλλο
τε αλλως ομιλουντες τοις πλησια ζουσι και πασι προς χαριν· εγγαστριμυθοι τι νες
οντες και κενολογοι, τας εαυτων ηδονας θερα πευοντες λογοις εκ γης φωνουμενοις
και δυομε 35.456 νοις εις γην· ως αν μαλιστα ευδοκιμοιμεν παρα τοις πολλοις, οτι
μαλιστα ζημιουντες αυτους, η απολλυντες, και αιμα αθωον απλουστερων ψυχων
εκχεοντες εκ των χειρων ημων εκζητηθησομενον.
ΜΖʹ. Ἀλλ' ειδοτες ετεροις βελτιον ειναι τας εαυ των ηνιας ενδιδοναι
τεχνικωτεροις, η αλλων ηνιο χους ειναι ανεπιστημονας, και ακοην υποτιθεναι
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαλλον ευγνωμονα, η γλωσσαν κινειν απαιδευτον· ταυτα διαλεχθεντες ημιν αυτοις,
και ισως ου φαυλοις συμβουλοις, ει δε μη γε, αλλ' ουν ευνοις, και τα ρητεα και τα
πρακτεα μαθειν ουκ ειδοτες, μαλλον η διδασκειν αγνοουντες, εδοκιμασαμεν. Ἀγα
πητον γαρ οτωι καν εις βαθυ γηρας λογος αφικοιτο πολιος, και ωφελησαι νεαν εν
ευσεβειαι ψυχην δυναμενος. Ὡς το γε παιδευειν αλλους επιχειρειν, πριν αυτους
ικανως παιδευθηναι, και εν πιθωι την κεραμειαν μανθανειν, το δη λεγομενον, εν
ταις των αλλων ψυχαις εκμελεταιν την ευσεβειαν, λιαν ειναι μοι φαινεται ανοητων
η τολμηρων· ασυνετων μεν, ει μηδε αισθανοιντο της εαυτων αμαθειας· θρασεων δε,
ει και συνιεντες, κατα τολμωσι του πραγματος.
ΜΗʹ. Ἑβραιων μεν ουν οι σοφωτεροι λεγουσιν, ως αρα ην τις παλαι νομος
Ἑβραιοις, εν τοις μαλιστα ευ εχων και επαινουμενος, μη πασαν ηλι κιαν πασηι Γραφηι
ενδιδοσθαι· μηδε γαρ ειναι τουτο λυσιτελεστερον, οτι μηδε πασαν ευθεως ειναι
παντι ληπτην, και τα μεγιστα αν τους πολλους κα κωσαι τωι φαινομενωι, την
βαθυτεραν· αλλα τας μεν απ' αρχης ανεισθαι πασι και ειναι κοινας, ων και το
σωματικον ουκ αδοκιμον· τας δε μη αλλοις 35.457 η τοις υπερ εικοστον και πεμπτον
γεγονοσιν ετος πιστευεσθαι, οσαι δι' ευτελους του ενδυματος το μυστικον καλλος
περικαλυπτουσιν, αθλον φιλοπονιας και λαμπρου βιου, μονοις τοις κεκαθαρμενοις
τον νουν υπαστραπτον και φανταζομενον, ως μο νης δυναμενης της ηλικιας ταυτης
υπερ το σωμα γενεσθαι, και αναβηναι καλως επι το πνευμα απο του γραμματος.
ΜΘʹ. Ἡμιν δε ουδεις ορος του παιδευειν και του παιδευεσθαι, ωσπερ οι λιθοι
παλαι ταις υπερ τον Ἰορδανην και ταις εντος Ἰορδανου φυλαις· ουδε τισι μεν εκεινο,
τισι δε τουτο επιτρεπτεον· ουδε τις κανων των εξεων· αλλ' ουτω το πραγμα εῤριπται
και συγκεχυται, και ουτω κακως διακειμεθα, ωστε οι πλειους ημων, ινα μη λεγω
παντες, πριν αποθεσθαι σχεδον την πρωτην τριχα και το τα παιδικα ψελλιζεσθαι,
πριν παρελ θειν εις τας θειας αυλας, πριν των ιερων βιβλων γνωναι καν τα ονοματα,
πριν Καινης και Πα λαιας χαρακτηρα γνωρισαι και τους προστα τας· ουπω γαρ λεγω
πριν η τον βορβορον απο πλυνασθαι, και τα της ψυχης αισχη οσα η κακια ημιν
προσεμαξατο, αν δυο η τρια ρηματα των ευσε βων εξασκησωμεν, και ταυτα εξ ακοης,
ουκ εντευ ξεως, η τωι ∆αβιδ βραχεα καθομιλησωμεν, η το τρι βωνιον ευ
περιστειλωμεθα, η μεχρι της ζωνης φιλοσοφησωμεν, ευσεβειας τι πλασμα και οψιν
ημιν αυτοις περιχρωσαντες· βαβαι της προ εδριας και του φρονηματος! Ἱερος και εκ
σπαργα νων ο Σαμουηλ· ευθυς εσμεν σοφοι και διδα σκαλοι, και υψηλοι τα θεια, και
γραμματεων τα πρωτα και νομικων, και χειροτονουμεν ημας αυτους ουρανιους, και
καλεισθαι υπο των ανθρωπων ραββι ζητουμεν, και ουδαμου το γραμμα, και παντα
δει νοηθηναι πνευματικως, και ληρος πλατυς τα 35.460 ονειρατα· και
αγανακτοιημεν αν, ει μη σφοδρα επαι νοιμεθα. Τουτο ημων οι χρηστοτεροι και
απλουστε ροι· τι δε οι πνευματικοι μαλλον και γεν ναιοτεροι; Πολλα κατακριναντες
ημας, αν ουτω δοξηι, και βασανισαντες, και ουδαμου θεντες, απηλ θον, και την
κοινωνιαν ως ουκ ευσεβων διαπτυ σαντες.
Νʹ. Ἂν δε τινι αυτων λεγωμεν ουτωσι πραως και λογικως προβιβαζοντες·
Ειπε μοι, ω θαυμασιε, καλεις τι το ορχεισθαι, το τε αυλειν; Πανυ γε ει ποιεν αν. Τι δαι
σοφιαν τε και σοφον ειναι, τουθ' ο δη θειων τε και ανθρωπινων επιστημην τι
θεμεθα; Και τουτο δωσουσι. Ποτερον δε κρειττον ειναι και υψηλοτερον, ταυτα
σοφιας, η τουτων μα κρωι την σοφιαν; Και παντων ευ οιδ' οτι φη σουσι· και μεχρι
τουτων εισιν ευγνωμονες. Ἆρ' ουν ορχησεως μεν και αυλησεως εστι διδασκαλια και
μαθησις, και χρονου προς τουτο δει, και ιδρω των συχνων και πονων, και μισθους
καταβαλειν εστιν οτε, και προσαγωγων δεηθηναι, και απο δημησαι μακροτερα, και
ταλλα τα μεν ποιησαι παντα, τα δε παθειν, οις εμπειρια συλλεγεται· την δε σοφιαν, η
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασιν επιστατει, και παντα εν εαυτηι τα καλα συλλαβουσα εχει, ως και τον Θεον
αυτον τουτο μαλλον η τι αλλο χαιρειν ακουοντα, επειδη καλειται πολλοις ονομασιν,
ουτω κουφον τι και πεπατημενον πραγμα υποληψομεθα, ωστε θε λησαι δειν μονον
και ειναι σοφον; Πολλης τουτο της αμαθειας. Ἂν ταυτα λεγωμεν αυτοις, και κατα
μικρον την πλανην ανακαθαιρωμεν, η τις αλλος των ευμαθεστερων και
συνετωτερων, τουτο εκεινο κατα πετρων σπειρειν, και λαλειν εις ωτα μη
ακουοντων. Ουτως ουδ' αυτο τουτο εισι σοφοι, την εαυτων γινωσκειν απαιδευσιαν.
Και μοι δοκει καλως εχειν το του Σολομωντος περι αυτων ει πειν· Ἔστι πονηρια, ην
ειδον υπο τον ηλιον, ανδρα δοξαντα παρ' εαυτωι σοφον ειναι· και ο τουτου
πονηροτερον, παιδευειν αλλους πεπιστευ μενον τον μηδε της οικειας αμαθειας
επαισθανο μενον. 35.461
ΝΑʹ. Τουτο δακρυων μεν και στεναγμων, ειπερ τι αλλο, το παθος αξιον· ο και
πολλακις εγω κατ ηλεησα, ευ ειδως, οτι το οιεσθαι του ειναι το πλει στον αφαιρειται,
και μεγα τοις ανθρωποις η κενο δοξια προς αρετην εμποδιον· ιασασθαι δε και στησαι
την νοσον Πετρου αν ειη τινος η Παυλου, των μεγαλων Χριστου μαθητων, και μετα
της εν λογωι και εργωι κυβερνησεως ειληφοτων το χαρισμα, και πασι παντα
γινομενων, ινα τους παντας κερδησωσιν· ημιν δε τοις αλλοις μεγα, καν ει καλως
κυβερνοιμεθα και αγοιμεθα προς των επανορθουν τα τοιαυτα και διευθυνειν
πεπιστευ μενων.
ΝΒʹ. Ἀλλ' επειδη γε Παυλου και των κατ' εκει νον εμνησθημεν, αφεντες, ει
δοκει, τους αλλους απαντας, οσοι κατα νομοθεσιαν, η προφητειαν, η στρατηγιαν, η
τινα τοιαυτην αλλην οικονομιαν του λαου προεβληθησαν, οιον τον Μωσην, τον
Ἀαρων εκεινον, τον Ἰησουν, τον Ἡλιαν, τον Ἐλισσαιον, τουςκριτας, τον Σαμουηλ,
τον ∆αβιδ, των προφητων το πληθος, τον Ἰωαννην, τους δωδεκα μαθητας τους επ'
εκεινοις υστερον, οι πολλοις ιδρωσι και πονοις διεξηλθον την προστασιαν κατα τους
εαυτων χρονους εκαστοι· τουτους υπερβαντες απαντας, Παυλον προ στησωμεθα
μονον του λογου συνιστορα, καν τουτωι θεωρησωμεν, οσον εστι και ψυχων
επιμελεια, και ει βραχειας της πραγματειας, η μικρας της συν εσεως. Ὡς αν δε ραιστα
τουτο γνοιημεν και κατιδοι μεν, τι Παυλος αυτος περι Παυλου φησι, ακουσωμεν.
ΝΓʹ. Ἐω λεγειν τους πονους, τας αγρυ πνιας, τους φοβους, τας εν λιμωι και
διψει κακοπα θειας, τας εν ψυχει και εν γυμνοτητι, τους εξωθεν επιβουλευοντας,
τους ενδοθεν αντιπραττοντας. Ἀφ ιημι τους διωγμους, τα συνεδρια, τα δεσμωτηρια,
τα δεσμα, τους κατηγορους, τα δικαστηρια, τους καθ' ημεραν και ωραν θανατους,
την σαργανην, τους λιθασμους, τους ραβδισμους, την περιοδον, τους κατα γην
κινδυνους, τους κατα θαλασσαν, τον βυ θον, τα ναυαγια, κινδυνους ποταμων,
κινδυνους ληι στων, κινδυνους εκ γενους, κινδυνους εν ψευδαδελ φοις, τον εκ
χειρων βιον, το αδαπανον Ευαγγελιον, ως θεατρον ην και αγγελοις και ανθρωποις,
μεσος Θεου και ανθρωπων ισταμενος· υπερ μεν των αγωνιζομενος, τωι δε προσαγων
και οικειων 35.464 λαον περιουσιον, χωρις των παρεκτος. Τουτων τις αν αξιως
διελθοι την καθ' ημεραν επιστα σιαν, την των καθ' εκαστον κηδεμονιαν, την
μεριμναν πασων των Ἐκκλησιων, το προς παντας συμπαθες και φιλαδελφον;
Προσεκοπτε τις, και Παυλος ησθενει· και αλλος εσκανδαλιζετο, και Παυλος ην ο
φλεγομενος.
Ν∆ʹ. Το δε της διδασκαλιας φιλοπονον; το δε ποι κιλον της θεραπειας; η
φιλανθρωπια δε; το δε αυ στηρον παλιν; η δε εξ αμφοτερων μιξις και κρασις; ως
μητε τηι χρηστοτητι μαλακιζειν, μητε τραχυνειν τηι χαλεποτητι. Νομοθετει δουλοις
και δεσποταις, αρχουσι και αρχομενοις, ανδρασι και γυναιξι, γονευσι και τεκνοις,
γαμωι και αγαμιαι, εγ κρατειαι και τρυφηι, σοφιαι και αμαθειαι, περιτομηι και
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακροβυστιαι, Χριστωι και κοσμωι, σαρκι και πνευ ματι. Ὑπερ μεν των ευχαριστει, των
δε καθαπτε ται. Τους μεν χαραν και στεφανον ονομαζει, τοις δε ανοιαν εγκαλει· τοις
μεν συνοδευει και συμπροθυ μειται ορθοτομουσι, τους δε ανακοπτει κακως οδευον
τας. Νυν αφοριζει, νυν αγαπην κυροι· νυν θρηνει· νυν ευφραινεται· νυν γαλα
ποτιζει, νυν μυστηριων απτεται· νυν συγκατερχεται, νυν εαυτωι συνυψοι· νυν
ραβδον απειλει, νυν προτεινεται πνευμα πραοτη τος· νυν επαιρεται τοις υψηλοις,
νυν ταπεινουται τοις ταπεινοις· αρτι των αποστολων εστιν ελαχιστος, αρ τι δοκιμην
υπισχνειται του εν αυτωι λαλουντος Χριστου· αρτι την εκδημιαν ποθει και σπενδεται·
αρτι παραμει ναι τηι σαρκι δι' αυτους αναγκαιοτερον δοκιμαζει· ου γαρ ζητει το
εαυτου, ζητει δε το των τεκνων, ους εν Χριστωι δια του Ευαγγελιου εγεννησεν. Ουτος
ορος πασης πνευματικης προστασιας, πανταχου το καθ' εαυτον παροραιν προς το των
αλλων συμφερον. 35.465
ΝΕʹ. Ἐγκαυχαται ταις ασθενειαις και ταις θλι ψεσιν· ως αλλωι τινι κοσμωι, τηι
Ἰησου νεκρωσει εγκαλλωπιζεται· υψηλος εστι τα σαρκικα, και τοις πνευματικοις
αγαλλεται· ουκ ιδιωτης την γνωσιν, και βλεπειν φησι δι' εσοπτρου και εν αινιγματι.
Θαῤρει τωι πνευματι, και υποπιαζει το σω μα καθαιρων ως αντιπαλον· τι διδασκων
ημας εν τουτοις, και τι παιδευων; μη φρονειν τοις κατω, μη φυσιουσθαι τηι γνωσει,
μη την σαρκα επεγειρειν τωι πνευματι. Παντων υπερμαχει, παντων υπερευ χεται,
ζηλοι παντας, αναπτεται υπερ παντων, των εξω νομου, των υπο νομον· κηρυξ
εθνων, Ἰουδαιων προστατης. Ἐτολμησε τι και μειζον υπερ των αδελ φων αυτου των
κατα σαρκα, ινα τολμησω τι και αυτος ουτω λεγων· αντεισαχθηναι τουτους εαυ του
Χριστωι δια την αγαπην ευχεται. Ὢ της μεγαλο νοιας! ω της του πνευματος ζεσεως!
Μιμειται Χριστον, τον γενομενον υπερ ημων καταραν, τον τας ασθενειας ημων
αναλαβοντα, και τας νοσους βα στασαντα· η, το γε μετριωτερον ειπειν, παθειν τι
υπερ αυτων, και ως ασεβης, δεχεται, πρωτος απο Χριστου, μονον ει ουτοι σωζοιντο.
Ν ςʹ. Και τι λεγω καθ' εκαστον; ζων γαρ ουχ εαυ τωι, Χριστωι δε και τωι
κηρυγματι, και κοσμον εαυτωι σταυρωσας, και σταυρωθεις κοσμωι και τοις
ορωμενοις, παντα ηγειται μικρα και της επιθυμιας ελαττονα· καν απο Ἱερουσαλημ
και κυκλωι μεχρι του Ἰλλυρικου πληρωσηι το Ευαγγελιον, καν επι τον τρι τον
ουρανον φθασηι δι' αρπαγης, καν του παραδεισου γενηται θεατης, καν των αῤρητων
ημιν ρηματων ακροατης. Ταυτα Παυλος, και ει τις κατ' εκεινον τωι πνευματι. Ἡμεις
δε δεδοικαμεν 35.468 παρα τουτους, μη μωροι τινες ωμεν αρχοντες Τα νεως, η
πρακτορες καλαμωμενοι, η μακαριζοντες τον λαον ψευδως· προσθησω δε, και
μακαριζομενοι, και την τριβον των ποδων υμων ταρασσοντες· η εμ παικται
κυριευοντες, η νεανισκοι προσταται και ατελεις την φρονησιν, μηδ' οσον αρτου και
ιμα τιου προς το καθηγεισθαι τινων ευπορουντες· η προ φηται διδασκοντες ανομα, η
αρχοντες απειθουντες, και κακως ακουειν μετα των πατριων αξιοι δια λιμου
σκληροτητα· η ιερεις του λαλειν εις την καρδιαν Ἱερουσαλημ πλειστον απεχοντες, α
δη παν τα ο τωι Σεραφιμ και τωι ανθρακι καθαρθεις Ἡ σαΐας ονειδιζει καλως και
μαρτυρεται.
ΝΖʹ. Ἄρ' ουν το μεν εργον τοσουτον, και ου τως επιπονον τηι αισθητικηι
καρδιαι και λυπηραι, και οντως σης οστεων τωι γε νουν εχοντι. Μικρος δε ο κινδυνος,
η το πτωμα ευκαταφρονητον; Ἀλλα μοι πολυν επανατεινεται φοβον ενθεν μεν ο
μακαριος Ὠσηε, προς ημας ειναι το κριμα λεγων τους ιερεις και τους αρχοντας, οτι
παγις εγενηθημεν τηι σκοπιαι, και ως δικτυον εκτεταμενον επι το Ἰταβυ ριον, ο
καταπεπηχθαι υπο των ανθρωπινας αγρευοντων ψυχας, αποθεριζειν τε τους
φαυλους απειλων προφητας, και πυρι καταναλισκειν τους κριτας αυτων, εφεξειν τε
μικρον του χριειν βασιλεα και αρχοντας· οτι εαυτοις εβασιλευσαν, αλλ' ου δι' αυτου.
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΝΗʹ. Ἔνθεν δε ο θειος Μιχαιας ου φερων οικοδομουμενην Σιων εν αιμασιν,
οποτεροις βουλει, και Ἱερουσαλημ εν αδικιαις, των ηγουμενων αυτης μετα δωρων
κρινοντων, και των ιερεων μισθου απο κρινομενων, και των προφητων μετα
αργυριου μαν τευομενων· ανθ' ων τι γενησεσθαι; Σιων ως αγρον αροτριαθησεσθαι,
και Ἱερουσαλημ ως οπωροφυλακιον εσεσθαι, και το ορος του οικου εις 35.469 αλσος
δρυμου λογισθησεσθαι· θρηνων τε την ερημιαν των κατορθουντων, ως μολις που
καλαμην υπο λειπεσθαι η επιφυλλιδα· οποτε και τον αρχοντα αιτειν, και τον κριτην
λογους προς χαριν λαλειν, και σχεδον τα αυτα τωι μεγαλωι ∆αβιδ φθεγγομενος· Σω
σον με, Κυριε, λεγοντι, οτι εκλελοιπεν οσιος· εξ ου και τα αγαθα επιλειψειν αυτους,
ως υπο σητος δαπανωμενα.
ΝΘʹ. Ἰωηλ δε ημιν και θρηνον διακελευεται, και κοπτεσθαι βουλεται τους
λειτουργουντας τωι θυσιαστηριωι, λιμου πιεζοντος· τοσουτον απεχει τρυ φαιν
επιτρεπειν εν τοις των αλλων κακοις· και προς τωι αγιαζειν νηστειαν, και κηρυσσειν
θεραπειαν, συναγαγειν πρεσβυτερους, νηπια, ηλικιας ελεεινας, ετι και αυτους το
ιερον καταλαβοντας εν σποδωι και σακκοις, και λιαν ταπεινως κατα γης εῤριμμε
νους, διοτι τεταλαιπωρηκει πεδια τηι ακαρπιαι, και εξηρτο εξ οικου Κυριου σπονδη
και θυσια, ελκειν τηι ταπεινωσει τον ελεον.
Ξʹ. Τι δαι ο Ἀμβακουμ; Ουτος μεν και θερ μοτερων απτεται λογων, και προς
αυτον αποδυσπετει τον Θεον, και οιον καταβοαι του χρηστου δεσπο του δια την των
κριτων αδικιαν· Ἕως τινος, Κυριε, κεκραξομαι, λεγων, και ου μη εισακουσεις;
βοησομαι προς σε αδικουμενος, και ου σωσεις; Ἵνα τι μοι εδειξας κοπους και πονους,
επιβλε πειν επι ταλαιπωριαν και ασεβειαν; Ἐξ εναντιας μου γεγονε κρισις, και ο
κριτης λαμβανει. ∆ια τουτο διεσκεδασται νομος, και ου διεξαγεται εις τελος κριμα.
Ειτα η απειλη, και τα επι τουτοις· Ἴδετε, οι καταφρονηται, και επιβλεψατε, και
θαυμασατε θαυμασια, και αφα νισθητε, διοτι εργον εγω εργαζομαι. Και τι χρη παντα
επιφερειν τα της απειλης; Ἀλλα μικρον εμπροσθεν· τουτο γαρ μοι δοκει βελτιον
ειναι προσθειναι τοις ειρημενοις· πολλους ανακαλε σαμενος και αποκλαυσαμενος
των περι τι αδικων και πονηρων, τελος ανακαλειται και τους της μοχθηριας
ηγεμονας και διδασκαλους, ανατροπην μεν 35.472 θολεραν την κακιαν αποκαλων
και του νου μεθην και πλανην· ποτιζεσθαι δε λεγων τουτοις υπ' αυτων τους
πλησιον, οπως επιβλεπωσιν επι το σκοτος αυτων της ψυχης, και τα σπηλαια
ερπετων και θηριων, λογισμων πονηρων οικητηρια. Ουτοι μεν δη τοιουτοι, και μετα
τοιουτων ημιν διαλεγομενοι των παιδευμα των.
ΞΑʹ. Μαλαχιαν δε πως παριδειν αξιον; νυν μεν εγκα λουντα πικρως τοις
ιερευσι, και ονειδιζοντα ως το ονομα Κυριου φαυλιζουσι· και προστιθεντα εν τισιν,
εν τωι προσαγειν προς το θυσιαστηριον αρτους ηλισγημενους, βρωματα ουκ
απαργματα, και α μηδ' αν των ηγουμενων τινι προσενεγκοιεν, η ατιμασθειεν αν
προσενεγκοντες, ταυτα προσφερειν τωι βασιλει των ολων ευχην ευξαμενους, χωλα,
και αῤρωστα, και διεφθαρμενα, και βεβηλα παντελως, και αποπτυστα· νυν δε της
προς τους Λευΐτας του Θεου διαθηκης υπομιμνησκοντα, (η δε ην της ζωης και της
ειρηνης), και φοβωι φοβεισθαι τον Κυριον, και απο προσωπου του ονοματος αυτου
στελλε σθαι. Νομος, φησιν, ην αληθειας εν τωι στοματι αυτου, και αδικια ουχ ευρεθη
εν τοις χειλεσιν αυτου. Ἐν ειρηνηι κατευθυνων επορευθη μετ' εμου, και πολλους
επεστρεψεν εξ αδικιας, οτι χειλη ιερεως φυλαξεται γνωσιν, και νο μον εκζητησουσιν
εκ στοματος αυτου. Και η αιτια ως τιμια τε αμα και φοβερα! διοτι αγγελος Κυριου
παντοκρατορος εστι. Και παραιτουμαι μεν των επι τουτοις αρων το βλασφημον· φο
βουμαι δε την αληθειαν· αλλ' ο μετριον τε αμα ειπειν και συμφερον· Ει ετι αξιον,
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησιν, επιβλεψαι εις θυσιαν υμων, η λαβειν δεκτον εκ των χειρων υμων; ως αν
μαλιστα δυσχεραινων, και την ιερουργιαν αυτων δια την κακιαν αποπεμπομενος.
ΞΒʹ. Ζαχαριου μεν γαρ οτ' αν μνησθω, φρισσω το δρεπανον, ομοιως και α
κατα των ιερεων μαρτυρε ται ουτος· α μεν περι Ἰησου του πανυ, ιερεως του μεγαλου,
παραδηλοι, ον περιδυσας τωι λογωι την ρυπαραν εσθητα και αναξιαν, την ιερατικην
και λαμπραν περιτιθησιν· οσα τε ο αγγελος αυτωι λεγων προς τον Ἰησουν και
επισκηπτων πεποιηται· 35.473 ταυτα μεν, εις μειζονα και υψηλοτερα ισως η κατα
τους πολλους ιερεας αναφερομενα, σιωπηι τιμα σθω· πλην οτι και τουτου εκ δεξιων ο
διαβολος ειστη κει του αντικεισθαι αυτωι· πραγμα εμοι γουν ου μετριον, ουδε ολιγου
φοβου και φυλακης αξιον.
ΞΓʹ. α δε των λοιπων κατηγορει ποιμενων επιμε λως και καθαπτεται, τις
ουτω τολμηρος και την ψυχην αδαμαντινος, ωστε μη τρεμειν ακουων, και αυτος
εαυτου γινεσθαι μετριωτερος; Φωνη, φησι, θρη νουντων ποιμενων, οτι
τεταλαιπωρηκεν η μεγα λοσυνη αυτων· φωνη ωρυομενων λεοντων, οτι ταδε
πεπονθασι. Μονονου κακουει των θρηνων ως ηδη παροντων, και συνθρηνει τοις
πασχουσιν. Ἔτι δε μικρον εμπροσθεν πληκτικωτερον και σφοδροτερον· Ποιμαινετε,
φησι, τα προβατα της σφαγης, α οι κτησαμενοι κατεσφαζον, και ου μετεμελουντο·
και οι πωλουντες αυτα ελεγον. Ευλογητος Κυριος, και πεπλουτηκαμεν· και οι
ποιμενες αυτων ουκ επασχον ουδεν επ' αυ τοις. ∆ια τουτο ου φεισομαι ουκ ετι επι
τους κατοικουντας την γην, λεγει Κυριος παντοκρα τωρ· και παλιν· Ῥομφαια,
εξεγερθητι επι τους ποιμενας, και παταξατε τους ποιμενας, και εκ σπασατε τα
προβατα· και, επαξω την χειρα μου επι τους ποιμενας, και ωργισθη ο θυμος μου επι
τους ποιμενας, και επι τους αμνους επισκε ψομαι· προστιθεις ηδη τηι απειληι και του
λαου τους προεχοντας. Ουτω φιλοπονως προσκαθεζεται τωι λογωι και ουδε
απαλλαγηναι δυναται ραιδιως των απειλων· ωστε δεδοικα μη και αυτος απευκτος ω
ουτως.
Ξ∆ʹ. Ἵνα δε τους εν τωι ∆ανιηλ παραδραμωμεν πρεσβυτερους· και γαρ
παραδραμοιμεν, και το τωι δεσποτηι περι αυτων καλως ειρημενον και
προηγορευμενον, οτι εξηλθεν ανομια εκ Βαβυλωνος εκ πρεσβυτερων κριτων, οι εδο
κουν κυβερναιν τον λαον· πως οισομεν Ἰεζε κιηλ, τον των μεγαλων εποπτην και
εξηγητην μυστη 35.476 ριων και θεαματων; Πως μεν α τοις σκοποις διακελευεται, μη
κατασιωπαιν την κακιαν, και την επερχομενην ταυτηι ρομφαιαν; ως ουτε αυτοις
τουτο λυσιτελουν, ουτε τοις αμαρτανουσι· του δε προιδεσθαι και προκηρυξαι
αμφοτερους ονησον τος, ει οι μεν ειποιεν, οι δε ακουσαιεν, η παντως γε τους
μηνυσαντας.
ΞΕʹ. Πως δε την αλλην καταδρομην, ην ποιειται κατα των ποιμαινοντων, νυν
μεν εν τουτοις τοις ρημασιν· Ουαι επι ουαι εσται, και αγγελια επι αγγελιαν, και
εκζητηθησεται ορασις εκ προφητου, και νομος απολειται εξ ιερεως, και βουλη εκ
πρεσβυτερων· νυν δε εν εκεινοις παλιν· Υιε ανθρω που, ειπον αυτηι· Συ ει γη ου
βρεχομενη, ουδε υετος εγενετο επι σε εν ημεραι οργης· ης οι αφηγουμενοι εν μεσωι
αυτης, ως λεοντες ωρυομε νοι, αρπαζοντες αρπαγματα, ψυχας κατεσθιοντες εν
δυναστειαι· και μετ' ολιγα· Οι ιερεις αυτης ηθετουν νομον μου, και εβεβηλουν τα
αγια μου· βεβηλοις τε και αγιοις, φησιν, ου διεστελλον, αλλα παντα ην αυτοις εν, και
απυ των σαββατων μου παρεκαλυπτον τους οφθαλμους αυτων, και εβεβηλουμην εν
μεσωι αυτων· συντελειν τε τον τοιχον, και τους αλειφοντας αυτον απειλων· το δε
εστι, τους αμαρτανοντας και τους συγκαλυπτον τας· οπερ ειναι κακων αρχοντων και
ιερεων, και πλαγιαζοντων τον οικον του Ἰσραηλ κατα τας καρδιας αυτων τας
απηλλοτριωμενας εν τοις επιθυμημασιν αυτων.
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ξ ςʹ. Και σιωπω λεγειν οσα περι των βοσκοντων εαυτους διαλεγεται, το γαλα
κατεσθιοντων, και τα ερια περιβαλλομενων, και το παχυ σφαζοντων, αλλα μη
ποιμαινοντων τα προβατα, το ησθενηκος ουκ ενισχυοντων, και το συντετριμμενον
ου καταδε σμουντων, και το πλανωμενον ουκ επιστρεφοντων, και το απολωλος ουκ
εκζητουντων, και το ισχυρον ου φυλαττοντων, αλλα μοχθωι κατεργαζομενων, και
κατα σπουδην απολλυντων· ως διεσπαρθαι τα προ βατα κατα παντος πεδιου και
ορους, παρα το μη ειναι ποιμενας, και γενεσθαι καταβρωμα πασι πε τεινοις και
θηριοις, ουκ οντος του εκζητουντος και επιστρεφοντος. Ειτα τι; Ζω εγω, φησι, λε γει
Κυριος, αντι του ταυτα ουτως εχειν, και γε νεσθαι τα προβατα μου εις προνομην,
ιδου εγω 35.477 επι τους ποιμενας, και εκζητησω τα προβατα μου εκ των χειρων
αυτων, και τα μεν συναξω και περιποιησομαι· οι δε τα και τα πεισονται, α τους
κακους ποιμενας εικος.
ΞΖʹ. Ἀλλ' ινα μη, τα παντων και παντας απαριθμουμενος τους προφητας,
μακρον αποτεινω λογον, ενος επιμνησθεις ετι του προ της πλασεως εγνωσμε νου,
και εκ μητρας ηγιασμενου (Ἱερεμιας ην ουτος), τους λοιπους υπερβησομαι. Ζητει μεν
ουτος υπερ κεφαλης υδωρ, και τοις οφθαλμοις πηγην δακρυων, ινα κλαυσηι προς
αξιαν τον Ἰσραηλ· οδυρεται δε ουχ ηττον και των προεστωτων την μοχθηριαν.
ΞΗʹ. Λεγει μεν αυτωι διελεγχομενος προς τους ιερεις ο Θεος· Οι ιερεις ουκ
ειπαν, που εστι Κυ ριος; και οι αντεχομενοι του νομου μου ουκ ηπι σταντο με, και οι
ποιμενες ησεβουν εις εμε. Λε γει δε αυτος παλιν· Ποιμενες ηφρονευσαντο, και τον
Κυριον ουκ εξεζητησαν, και δια τουτο ουκ ενοησε πασα η νομη, και
διεσκορπισθησαν. Ποι μενες τε, φησι, πολλοι διεφθειραν τον αμπελωνα μου·
εμολυναν την μεριδα μου την ουσαν επιθυ μητην, δεδοσθαι εις την ερημον αβατον.
Ειτα προς αυτους παλιν αποτεινεται τους ποιμενας· Ὦ, οι ποιμενες οι απολλυντες
και διασκορπιζον τες τα προβατα της νομης μου· δια τουτο ταδε λεγει Κυριος επι
τους ποιμαινοντας τον λαον μου· Ὑμεις διεσκορπισατε τα προβατα μου, και
εξεωσατε αυτα, και ουκ επεσκεψασθε αυτα· ιδου εγω εκδικω εφ' υμας, κατα τα
πονηρα επιτηδευματα υμων. Ἀλαλαζειν τε βουλεται τους ποιμε νας, και κοπτεσθαι
τους κριους των προβατων, διοτι επληρωθησαν αι ημεραι αυτων εις σφαγην.
ΞΘʹ. Και τι μοι τα παλαια λεγειν; Τις δε, τοις Παυλου κανοσι και οροις εαυτον
παρεκτεινων, ους περι επισκοπων και πρεσβυτερων εταξε, νηφαλιους, σωφρονας
ειναι, μη παροινους, μη πληκτας, διδακτι κους, αληπτους εν πασι και ανεπαφους
τοις πο νηροις, ου πολυ το διαφευγον ευρησει την των κα νονων ευθυτητα; Τι δαι α
τοις μαθηταις Ἰη σους επι το κηρυγμα πεμπων νομοθετει; ων το κεφα λαιον, ινα μη
τα καθ' εκαστον λεγω, τοιουτους ειναι την αρετην, και ουτως ευσταλεις και
μετριους, και ετι συντομως ειπειν, ουρανιους, ωστε ουχ ηττον δια τον τροπον
αυτων, η δια τον λογον τρεχειν το Ευαγγελιον. 35.480
Οʹ. Ἐμε δε φοβουσι και ονειδιζομενοι Φαρισαιοι και γραμματεις ελεγχομενοι·
ων αισχρον, ει πολυ περιειναι δεον την αρετην, ως διατεταγμεθα, ει τι δεοιμεθα της
των ουρανων βασιλειας, και την κα κιαν φαινοιμεθα χειρους· ωστε και οφεις εικο
τως αν ακουσαι, και γεννηματα εχιδνων, και οδηγοι τυφλοι, τον κωνωπα
διυλιζοντες, και την καμηλον καταπινοντες, και ταφοι ρυπαροι τα ενδον, μετ'
ευπρεπειας της εξωθεν και παροψιδες καθαραι το φαινομενον, και ταλλα οσα
εκεινοι και εισι και ακουουσι.
ΟΑʹ. Τουτοις εγω συνειμι και νυκτωρ και μεθ' ημεραν τοις λογισμοις· ταυτα
μοι τον μυελον εκτηκει, και δαπαναι τας σαρκας, και ουκ εαι θρασυν ειναι και ανω
βλεποντα· ταυτα μοι ταπεινοι την ψυχην, και τον νουν συστελλει, και τηι γλωσσηι
δεσμον επιτιθησι, και ου περι προστα σιας ειναι ποιει τον λογον, ουδε του κατορθουν
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλους και διευθυνειν, ο πολλης εστι της περιουσιας· αλλ' οπως αν αυτος την
ερχομενην οργην διαφυγοιμι, και μικρον τι του ιου της κακιας εμαυ τον αποξεσαιμι.
Καθαρθηναι δει πρωτον, ειτα καθαραι· σοφισθηναι, και ουτω σοφισαι· γενεσθαι φως,
και φωτισαι· εγγισαι Θεωι, και προσαγαγειν αλλους· αγιασθηναι, και αγιασαι·
χειραγωγησαι μετα χειρων, συμβουλευσαι μετα συνεσεως.
ΟΒʹ. Ποτε ουν εσται ταυτα, φασιν οι ταχεις τα παντα, και ουκ ασφαλεις, οι
ραιδιως οικοδομουντες, και καταλυοντες; Και πηνικα ο λυχνος επι την λυχνιαν; Και
που το ταλαντον; ουτω το χαρισμα λεγοντες. Ταυτα οι θερμοτεροι την φιλιαν η την
ευ λαβειαν. Ποτε ταυτα, και τις ο εμος λογος, ω γεν ναιοτατοι; Ου μακρα προθεσμια,
ουδε γηρας το εσχατον. Κρεισσων γαρ πολια μετα φρονησεως απαιδευτου νεοτητος,
και λελογισμενη βραδυτης ταχους απερισκεπτου· και ολιγοχρονιος βασιλεια μακρας
τυραννιδος· ως και ολιγη μερις τιμια πολλης κτησεως ατιμου και σφαλερας, και
χρυσος ολιγος μολυβδου πολυταλαντου, και πολλου σκοτους. ολιγον φως.
ΟΓʹ. Το δε ταχυ τουτο και σφαλερον, και λιαν κατ εσπουδασμενον, μη των
σπερματων εκεινοις 35.481 εοικος ηι, α κατα των πετρων πεσοντα, και δια το μη
εχειν βαθος γης, ευθυς ανακυψαντα, ουδε την πρωτην ηνεγκε του ηλιου θερμοτητα·
η τωι κατα της ψαμμου τεθεντι θεμελιωι, μηδε ολιγον αντι σχοντι προς την βροχην
και τα πνευματα. Ουαι σοι, πολις, ης ο βασιλευς σου νεωτερος εστι, φησι Σολομων·
και, Μη ισθι ταχυς εν λο γοις, του αυτου Σολομωντος φωνη, πραγμα τι ελαττον,
λεγοντος, το περι λογον ταχος της περι πραξιν θερμοτητος. Και τις εστι παρα ταυτα ο
το ταχος απαιτων προ της ασφαλειας και του συμφεροντος; Τις ο πλαττων, καθαπερ
αυθημερον τους πηλινους, τον της αληθειας προστατην, τον μετα αγγελων
στησομενον, και μετα αρχαγγελων δοξασοντα, και επι το ανω θυσιαστηριον αναπεμ
ψοντα τας θυσιας, και Χριστωι συνιερευσοντα, τον αναπλασοντα το πλασμα, και
παραστησοντα την εικονα, και τωι ανω κοσμωι δημιουργησοντα, και το μειζον ειπειν,
Θεον εσομενον, και θεοποιη σοντα;
Ο∆ʹ. Οιδα τινος εσμεν λειτουργοι, και που κειμε νοι, και που πεμποντες· οιδα
του Θεου το υψος, και την ανθρωπινην ασθενειαν, και την δυναμιν παλιν· Ουρανος
υψηλος, γη δε βαθεια. Και τις αναβησεται των εῤριμμενων τηι αμαρτιαι; Τις
περικειμενος ετι τον κατω ζοφον και της σαρκος την παχυτητα ολωι νοι καθαρως
εποπτευσει νουν ολον, και μιγησεται τοις εστωσι και αορατοις εν τοις αστατοις και
ορω μενοις; Μολις γαρ αν τις ενταυθα των σφοδρα κεκα θαρμενων και ειδωλον του
καλου θεωρησειεν, ωσπερ οι τον ηλιον εν τοις υδασι. Τις ο μετρησας τηι χειρι το
υδωρ, και τον ουρανον σπιθαμηι, και πασαν την γην δρακι; Τις εστησε τα ορη
σταθμωι, και τας ναπας ζυγωι; Τις τοπος της καταπαυσεως αυτου, και τινι των
παντων ομοιωθησεται;
ΟΕʹ. Τις ο ποιησας τα παντα εν λογωι, και τηι σοφιαι κατασκευασας ανθρωπον,
και εις εν αγαγων τα διεστωτα, και μιξας τον χουν τωι πνευματι, και συνθεις ζωον
ορατον και αορατον, προσκαιρον και αθανατον, επιγειον και ουρανιον, απτομενον
Θεου και ου περιδρασσομενον, εγγιζον και μακρυνομενον; Ειπα, σοφισθησομαι,
φησιν ο Σολομων, και αυτη εμακρυνθη απ' εμου μακρον υπερ ο ην, την σο φιαν
λεγων. Και οντως ο προστιθεις γνωσιν προστιθησιν αλγημα· ου μαλλον
ευφραινοντος του 35.484 ευρεθεντος η ανιωντος του διαφευγοντος· οπερ, οιμαι,
φιλει συμβαινειν τοις ετι διψωσιν αποσπω μενοις υδατος· η κρατειν τι ου
δυναμενοις, εχειν νομιζουσιν· η ους απηλθεν ευθυς αστραπη περι λαμψασα.
Ος ʹ. Τουτο με ιστη κατω, και ταπεινον εποιει, και ειναι βελτιον επειθεν
ακουειν φωνην αινεσεως, η εξηγητην ειναι των υπερ δυναμιν· η μεγαλειοτης, και το
υψος, και το αξιωμα, και αι καθαραι φυσεις μολις χωρουσαι Θεου λαμπροτητα, ον
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αβυσσος κα λυπτει, ου σκοτος αποκρυφη, φωτος οντος του κα θαρωτατου και
απροσιτου τοις πλειοσιν· ος εν τωι παντι τωιδε, και του παντος εστιν εξω· ος καλον
εστιν απαν, και ανω παντος καλου· ος νουν φωτιζει, και διαφευγει νου ταχος και
υψος, υπο χωρων αει τοσουτον, οσον καταλαμβανεται, και υπ αγων προς τα ανω τον
εραστην τωι φευγειν, και τωι οιον κρατουμενος κλεπτεσθαι.
ΟΖʹ. Τοσουτον μεν δη και τοιουτον ημιν το ποθου μενον και σπουδαζομενον·
τοιουτον δε ειναι χρη τον νυμφαγωγον των ψυχων και προμνηστορα. Ἔμοιγε μην
δεος, μη και του νυμφωνος εξω ριφω δε θεις χειρας και ποδας, ως ουκ ενδεδυμενος
ενδυμα γαμου, αλλα τολμηρως παρενειρας εμαυτον τοις εκεισε ανακειμενοις· καιτοι
προσεκληθην μεν εκ νεοτητος, ιν' ειπω τι των τοις πολλοις αγνοου μενων, και επ'
αυτον επεῤριφην εκ μητρας, και εδοθην δοτος εκ μητρικης υποσχεσεως, και μετα
τουτο τοις κινδυνοις εβεβαιωθην· και ο ποθος συνηυξηθη, και ο λογισμος
συνεδραμε, και παντα εδωκα φερων τωι λαχοντι και σωσαντι, κτησιν, πε ριφανειαν,
ευεξιαν, τους λογους αυτους, ων τουτο απηλαυσα μονον, το παριδειν και εσχη κεναι
ων Χριστον προετιμησα. Και ηδυνθη μοι τα του Θεου λογια, ως κηρια μελιτος· και
την συν εσιν επεκαλεσαμην, και τηι σοφιαι εδωκα φωνην μου. Και ταλλα δη ταυτα,
οιον θυμον μετρησαι, και γλωσσαν χαλινωσαι, και οφθαλμον σωφρονισαι, και
γαστερα παιδαγωγησαι, και δοξαν πατησαι την κατω μενουσαν. Παραφρονων λεγω,
αλλ' ουν ειρησεται· ταυτα μεν ου των πολλων ισως εγενομην φαυλοτερος.
ΟΗʹ. Τουτο δε φιλοσοφησαι κρειττον η καθ' 35.485 ημας, δεξασθαι ψυχων
ηγεμονιαν και προστασιαν, και μηπω μηδε ποιμαινεσθαι καλως μαθοντας ημας,
μηδε καθαρθεντας την ψυχην οσον αξιον, επειτα ποιμνης επιστατειν πιστευθηναι·
και ταυτα εν και ροις τοιουτοις, εν οις αγαπητον ορωντα τους αλλους ανω και κατω
στρεφομενους τε και ταρασσομε νους, φυγοντα φυγηι εκ του μεσου, υπο σκεπην
αναχωρησαντα, λαθειν του πονηρου την ζαλην και την σκοτομαιναν· ηνικα πολεμει
μεν αλληλοις τα μελη, οιχεται δε της αγαπης, ει και τι ην λειψα νον, ονομα δε κενον
αλλως ο ιερευς, εκχυθεισης επ' αρχοντας εξουδενωσεως, ωσπερ ειρηται.
ΟΘʹ. Και ειθε κενον· νυνι δε τρεποιτο εις κεφαλας αθεων η βλασφημια. Φοβος
δε απας εξωρισται των ψυχων· αντεισηκται δε αναιδεια· του βουλομενου δε η
γνωσις, και τα βαθη του Πνευματος· παντες δε εσμεν ευσεβεις εξ ενος μονου του
καταγινωσκειν αλλων ασεβειαν. Χρωμεθα δε δικασταις τοις αθεοις, και ριπτου μεν
τα αγια τοις κυσι, και βαλλομεν τους μαργα ριτας εμπροσθεν των χοιρων, βεβηλοις
ακοαις και ψυχαις τα θεια δημοσιευοντες· και τας των εχθρων ευχας επιμελως
εκπληρουμεν οι δειλαιοι, και πορ νευοντες εν τοις επιτηδευμασιν ημων ουκ αισχυνο
μεθα. Μωαβιται δε και Ἀμμανιται, οις ουδ' εξην παριεναι εις Ἐκκλησιαν Κυριου, τοις
αγιωτατοις ημων εμβατευουσιν. Ἠνοιξαμεν δε πασιν ου πυλας δικαιοσυνης, αλλα
θυρας λοιδοριας τε και της κατ' αλληλων θρασυτητος· και ουτος αριστος ημιν, ουχ
ος αν μηδε ρημα προηται αργον φοβωι Θεου, αλλ' ος αν τυχηι πλειστα τον πλησιον
ειπων κακως, η διαῤρηδην, η εν αινιγμασι· και υπο την γλωσσαν αυτου στρεφων
κοπον και πονον, η ιον ασπιδων, ειπειν οικειοτερον.
Πʹ. Τηρουμεν δε τας αλληλων αμαρτιας, ουχ ινα θρηνησωμεν, αλλ' ινα
ονειδισωμεν· ουδ' ινα θεραπευ σωμεν, αλλ' ινα προσπληξωμεν, και απολογιαν
εχωμεν των ημετερων κακων τα των πλησιον τραυματα. Κακους δε και αγαθους ουχ
ο τροπος, αλλ' η διαστασις και η φιλια χαρακτηριζει· και α ση 35.488 μερον
επαινουμεν, αυριον εκακισαμεν· και α παρ' αλλοις στηλιτευεται, παρ' ημιν
θαυμαζεται· και παντα συγχωρειται προθυμως τωι ασεβειν. Ουτω την κακιαν εσμεν
μεγαλοψυχοι!
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΠΑʹ. Γεγονε δε παντα ως το απαρχης, οτε ου πω κοσμος ην, ουδε η νυν
ευταξια και μορφωσις· αλλα συγκεχυμενον το παν και ανωμαλον εδειτο της
ειδοποιου χειρος και δυναμεως. Ει βουλει δε, ως εν νυκτομαχιαι και σεληνης
αμυδροις φεγγεσιν, εχθρων η φιλων οψεις ου διαγινωσκοντες· η ως εν ναυμαχιαι και
ζαληι, και πνευματων εμβολαις, και ροθιωι ζεοντι, και κυματων επιδρομαις, και νηων
αραγμοις, και κοντων ωθισμοις, και κελευστων φω ναις, και πιπτοντων οιμωγαις
υπερηχουμενοι τε και απορουμενοι, και της ανδρειας καιρον ουκ εχον τες, φευ του
παθους! αλληλοις περιπιπτομεν, και υπ' αλληλων αναλισκομεθα.
ΠΒʹ. Και ουχ ο λαος μεν ουτως, ο δε ιερευς ετερως· αλλα μοι νυν εκεινο
πληρουσθαι δοκει καθαρως, το, Γεγονεν ο ιερευς καθως ο λαος, εν καταραι παλαι
λεγομενον. Και ουχ οι πολλοι μεν ουτως, οι δε αδροι του λαου και προεχοντες
εναντιως· αλλ' ουτοι γε και φανερως πολεμουσι τοις ιερευσιν, εφοδιον εχοντες εις
πειθω την ευσεβειαν· και οσοι μεν περι πιστεως τουτο πασχοντων, και των ανωτα
τω ζητηματων και πρωτων ουδ' εγω μεμ φομαι, αλλ' ει δει ταληθες ειπειν, και
προσεπαινω, και συνηδομαι. Και τουτων εις ειην των υπερ αλη θειας αγωνιζομενων
και των απεχθανομενων· μαλλον δε και ειναι καυχησομαι. Κρειττων γαρ επαινετος
πολεμος ειρηνης χωριζουσης Θεου· και δια τουτο τον πραυν μαχητην οπλιζει το
Πνευμα, ως κα λως πολεμειν δυναμενον. 35.489
ΠΓʹ. Νυν δε εισι τινες οι και περι μικρων πολε μουντες, και εις ουδεν οφελος,
και κοινωνους, οσους αν δυνωνται, του κακου προσλαμβανοντες, λιαν αμα θως και
θρασεως. Ειτα επι πασιν η πιστις, και τουτο το σεμνον ονομα ταις ιδιαις αυτων φι
λονεικιαις παρασυρομενον. Ἐκ δε τουτων, ως το ει κος, μισουμεθα μεν εν τοις
εθνεσι, και ο τουτου χαλεπωτερον, ουδε ειπειν εχομεν, ως ου δικαιως· δια
βεβλημεθα δε και των ημετερων τοις επιεικεστεροις· ουδεν γαρ θαυμαστον ει τοις
πλειοσιν, οι μολις αν τι και των καλων αποδεχοιντο. Π∆ʹ. Τεκταινουσι δε επι των
νωτων ημων οι αμαρτωλοι· και α κατ' αλληλων επινοουμεν, κατα παντων εχουσι·
και γενοναμεν θεατρον καινον, ουκ αγγελοις και ανθρωποις, οιον ο γενναιοτατος
των αθλητων Παυλος, προς τας αρχας και τας εξου σιας αγωνιζομενος, αλλα πασι
μικρου τοις πονηροις, και επι παντος καιρου και τοπου, εν αγοραις, εν πο τοις, εν
ευφροσυναις, εν πενθεσιν. Ἤδη δε προηλθομεν και μεχρι της σκηνης, ο μικρου και
δακρυω λεγων, και μετα των ασελγεστατων γελωμεθα· και ουδεν ουτω τερπνον των
ακουσματων και θεαματων, ως Χριστιανος κωμωιδουμενος.
ΠΕʹ. Ταυτα ημιν ο προς αλληλους πολεμος· ταυτα οι λιαν υπερ του αγαθου
και πραου μα χομενοι· ταυτα οι πλεον αγαπωντες τον Θεον η οσον συμφερει· και
παλαιειν μεν ουκ εξεστιν εξω των νενομισμενων, ουδ' αλλο τι αγωνιζεσθαι· η
καταβοη σεται και ατιμασθησεται, και απολει την νικην ο εκπαλαιων, η αλλο τι μη
καλως αγωνιζομενος, μηδε κατα τους κειμενους ορους της αγωνιας, καν οτι
γενναιος ηι και τεχνικωτατος· υπερ Χριστου δε αγωνιειται τις ου κατα Χριστον,
επειτα χα ριειται τηι ειρηνηι, πολεμων υπερ αυτης ως ουκ εξεστι;
Πς ʹ. Και οι μεν δαιμονες φριττουσιν εις ετι και νυν Χριστου καλουμενου, και
ουδε υπο της κακιας ημων εξιτηλος γεγονεν η του ονοματος τουτου δυνα 35.492 μις·
ημεις δε ουκ αισχυνομεθα το σεμνον ουτω και πραγμα και ονομα καθυβριζοντες· και
μονονου φανερως αυτου βοωντος ακουοντες και καθ' εκαστην ημεραν· Το γαρ
ονομα μου βλασφημειται δι' υμας εν τοις εθνεσι.
ΠΖʹ. Και τον μεν εξωθεν ου δεδοικα πολεμον, ουδε τον νυν επανασταντα
θηρα ταις εκκλησιαις, και του πονηρου το πληρωμα, καν πυρ απειληι, καν ξι φη, καν
θηρας, καν κρημνους, καν βαραθρα, καν παντων γενηται των πωποτε μανεντων
απανθρωπο τατος, καν ταις ουσαις τιμωριαις προσεξευρηι χαλε πωτερας. Ἓν εχω
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς παντα φαρμακον, μιαν οδον εις νικην· Ἐν Χριστωι καυχησομαι, τον υπερ
Χριστου θανατον.
ΠΗʹ. Προς δε τον εμον πολεμον ουκ εχω τις γενω μαι, τινα συμμαχιαν
εξευρω, τινα λογον σοφιας, τι χαρισμα, ποιαι πανοπλιαι προς τας του πονηρου
μεθοδειας οπλισομαι. Τις νικησει τουτον Μωυσης εκτεινας τας χειρας επι του ορους,
ιν' ο σταυρος ισχυσηι τυπουμενος και προμηνυομενος; Τις Ἰη σους μετα τουτον, τωι
αρχιστρατηγωι των θειων πα ραταξεων συμπαραταττομενος; Τις ∆αβιδ, η ψαλλων, η
πολεμων εν σφενδοναις, και υπο του Θεου περι εζωσμενος δυναμιν εις πολεμον, και
τους δακτυ λους εις παραταξιν γυμναζομενος; Τις Σαμουηλ, και προσευχομενος του
λαου και προθυομενος, και χριων εις βασιλεα τον νικαιν δυναμενον; Τις θρη νησει
ταυτα προς αξιαν Ἱερεμιας, θρηνους γραφων υπερ του Ἰσραηλ;
ΠΘʹ. Τις βοησεται, Φεισαι, Κυριε, του λαου σου, και μη δωις την κληρονομιαν
σου εις ονει δος, του καταρξαι αυτων εθνη; Τις περι ημων προσευξεται Νωε, και Ἰωβ,
και ∆ανιηλ, οι συνευ χομενοι και συναριθμουμενοι, ινα κοπασηι μικρον ημιν ο
πολεμος, ινα γενωμεθα ημων αυτων, ιν' αλλη λους ποτε γνωρισωμεν, ινα μηκετι
ωμεν ανθ' ενος του Ἰσραηλ Ἰουδας και Ἰσραηλ, μηκετιῬοβοαμ και Ἱεροβοαμ, μηκετι
Ἱερουσαλημ και Σαμαρεια, αι εν μερει δια τας αμαρτιας παραδιδο μεναι, και εν μερει
θρηνουμεναι; 35.493 ʹ. Ἐγω μεν γαρ ασθενεστερος ειναι του πολεμου τουτου
ομολογω, και δια τουτο εδωκα τα νωτα, καλυψας το προσωπον εντροπηι, και
καταμονας καθεσθηναι, οτι πικριας ενεπλησθην, εζητησα και σιωπησαι, συνιων, οτι
ο καιρος πονηρος εστιν· οτι απελακτισαν οι ηγαπημενοι, οτι γεγοναμεν υιοι
αφεστηκοτες, η αμπελος η ευκληματουσα, η αμπελος η αληθινη, πασα καρποφορος,
ωραια πασα, καλως ταις σταγοσι ταις ανωθεν ανατελλουσα· οτι εστραφη εις ατιμιαν
εμοι το διαδημα του καλλους, το αποσφραγισμα της εμης δοξης, ο της καυχησεως
στεφανος· ει δε τις προς ταυτα τολμηρος και γενναιος, μακαριος ουτος εμοι του
θαρσους και της γενναιοτητος.
Αʹ. Και ουπω λεγω τον ενδον και εν ημιν αυ τοις, τον εν τοις παθεσι
πολεμον, ον πολεμουμεθα νυ κτος και ημερας υπο του της ταπεινωσεως σωματος, τα
μεν κρυβδην, τα δε φανερως· και της ανω και κατω κυμαινουσης ημας και
στροβουσης, δια τε αι σθησεως και των αλλων τερπνων του βιου τουτου περιφορας,
του τε πηλου της ιλυος, ωι εμπεπη γμεθα, και του νομου της αμαρτιας
αντιστρατευομε νου τωι νομωι του πνευματος, και διαφθειρειν επιχει ρουντος την
βασιλικην εν ημιν εικονα, και οσον της θειας αποῤροιας ημιν συγκαταβεβληται· ως
μολις αν τις εαυτον η μακραι φιλοσοφιαι παιδαγωγη σας, και αποῤρηγνυς κατα
μικρον το της ψυχης ευγενες και φωτοειδες του ταπεινου και τωι σκο τει
συνεζευγμενου, η Θεου τυχων ιλεω, η και αμφω ταυτα, και μελετην οτι μαλιστα
ποιουμενος ανω βλεπειν της κατασπωσης υλης επικρατησειε. Πριν δε ταυτην
υπερσχειν οση δυναμις και ανα καθαραι ικανως την διανοιαν, υπερ τε τους αλλους
μακρωι γενεσθαι τηι προς Θεον εγγυτητι, η ψυχων προστασιαν δεξασθαι, η μεσιτειαν
Θεου και ανθρωπων (τουτο γαρ ισως ο ιερευς), ουκ ασφαλες ειναι γινωσκω.
Βʹ. Και οθεν εις τουτο υπηχθην το δεος; ινα μη με του δεοντος δειλοτερον
υπολαμβανητε, αλλα 35.496 και σφοδρα επαινητε της προμηθειας. Ἀκουω μεν αυτου
Μωσεως, ηνικα εχρηματιζεν αυτωι ο Θεος, οτι, πλειονων εις το ορος προσκεκλη
μενων, ων εις ην και Ἀαρων συν τοις παισι τοις δυο τοις ιερευσι, και εβδομηκοντα
πρεσβυτερων της γε ρουσιας, οι μεν λοιποι προσκυνησαι ποῤρωθεν εκελευσθησαν,
εγγισαι δε Μωσης μονος, ου συνανα βηναι δε ο λαος ως ου παντων οντος Θεου γενε
σθαι πλησιον, πλην ει τις κατα Μωσεα Θεου χωρη σαι δοξαν δυναμενος· και ετι προ
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτων εν αρχηι της νομοθεσιας, τους μεν αλλους σαλπιγγες, και αστραπαι, και
βρονται, και γνοφος, και ολον καπνι ζομενον το ορος, και απειλαι φρικωδεις, καν
θηριον θιγηι του ορους, λιθοβοληθησεται, και αλλα τοιαυτα δειματα ιστη κατω, και
μεγα ην αυτοις, μονης ακουσαι της του Θεου φωνης, ευ μαλα αγνισαμενοις· Μωσης
δε και ανεισι, και της νεφελης εισω χωρει, και νομοθετειται, και δεχεται πλακας·
τοις μεν πολ λοις τας του γραμματος, τοις δε υπερ τους πολλους τας του πνευματος.
Γʹ. Ἀκουω δε Ναδαβ και Ἀβιουδ, οτι, ξενωι πυρι θυμιασαντες μονον, ξενωι και
ανηλωθησαν κο λασθεντες δι' ων ησεβησαν, και τον αυτον ευροντες της απωλειας,
ον και της ασεβειας καιρον και τοπον· και ουδε Ἀαρων ηρκεσε προς σωτηριαν αυτοις
ο πα τηρ, ο Μωσεως παρα Θεωι δευτερος. Γινωσκω δε και Ἡλει τον ιερεα, και μικρον
υστερον Ὀζαν, τον μεν υπερ της των παιδων παρανομιας απαιτηθεντα δικην, ην
ετολμων κατα των θυσιων προ καιρου των λεβητων απαρχομενοι, και ταυτα ουκ
αποδεχο μενον αυτων την ασεβειαν, αλλα πολλα πολλακις επιτιμησαντα· τον δε,
οτι, ψαυσας της κιβωτου μονον περισπασθεισης υπο του μοσχου, την μεν
περιεσωσατο, αυτος δε απωλετο, φυλασσοντος του Θεου τηι κιβωτωι το σεβασμιον.
∆ʹ. Οιδα δ' εγωγε μηδε τους εν τοις σωμασι μωμους των ιερεων, η των
θυματων ανεξεταστους μενοντας, αλλα τελειους τελεια προσαγειν νενομισμενον,
συμβολον, οιμαι, τουτο της κατα ψυχην αρτιοτητος· μηδε στολης της ιερατικης, η
σκευους τινος των αγιων ψαυειν παντι θεμιτον ον· μηδε τας θυσιας αυτας, υφ' ων,
και οτε, και ου μη καθηκον ην, 35.497 αναλισκεσθαι· μηδε το ελαιον απομιμεισθαι
της χρι σεως, μηδε το θυμιαμα της συνθεσεως· μηδε εις το ιερον εισιεναι, οστις η
ψυχην η σωμα ου καθαρος, μεχρι και των μικροτατων· τοσουτου δει εις τα αγια των
αγιων προσφοιταιν θαῤρουντα, ων ενι και απαξ του ενιαυτου μονον επιβατον ην·
τοσουτου δει το καταπετασμα, η το ιλαστηριον, η την κιβωτον, η τα χερουβιμ, η
προσβλεπειν ειναι παντος, η προσαπτεσθαι.
Εʹ. Ταυτα ουν ειδως εγω, και οτι μηδεις αξιος του μεγαλου και Θεου, και
θυματος, και αρχιε ρεως, οστις μη προτερον εαυτον παρεστησε τωι Θεωι θυσιαν
ζωσαν, αγιαν, μηδε την λογικην λατρειαν ευαρεστον επεδειξατο, μηδε εθυσε τωι Θεωι
θυσιαν αινεσεως και πνευμα συντετριμμενον, ην μονον ο παντα δους απαιτει παρ'
ημων θυσιαν, πως εμελλον θαῤρησαι προσφερειν αυτωι την εξωθεν, την των
μεγαλων μυστηριων αντιτυπον· η πως ιερεως σχημα και ονομα υποδυεσθαι, πριν
οσιοις εργοις τελειωσαι τας χειρας; πριν τον οφθαλμον εθισαι βλε πειν υγιως την
κτισιν, και εις θαυμα μονον του κτισαντος, αλλα μη ζημιαν του πλασαντος; πριν τηι
παιδειαι Κυριου ικανως ανοιγηναι τα ωτα, και προστεθηναι μοι ωτιον μη βαρεως
ακουειν δυναμενον, αλλα ενωτιον χρυσουν σαρδιωι πολυτε λει δεθηναι, λογον
σοφου εις ους ευηκοον; πριν το στομα, τα χειλη, την γλωσσαν, το μεν ανοιγηναι και
ελκυσαι πνευμα, η πλατυνθηναι και πληρωθηναι τωι πνευματι λαλουμενων
μυστηριων τε και δογμα των· τα δε αισθησει θειαι, κατα την σοφιαν ειπειν, δεθηναι,
προσθειην δ' αν οτι και εν καιρωι λυθηναι· την δε πλησθηναι αγαλλιασεως, και θειας
μελωιδιας γενεσθαι πληκτρον, εξεγειρομενην τηι δοξηι, συνεξεγειρομενην ορθριον,
και μεχρι του κολληθηναι τωι λαρυγγι καμνουσαν; πριν επι πετραν στηναι τους
ποδας μου, καταρτισθεντας ως ελαφων, και κατευ θυνθηναι μοι τα κατα Θεον
διαβηματα, μη παρ' ολιγον μηδ' ολως εκχεομενα; πριν απαν μελος οπλον γενεσθαι
δικαιοσυνης, και αποθεσθαι πασαν νεκρο τητα, καταποθεισαν υπο της ζωης, και
υποχωρησα σαν τωι πνευματι; 35.500
ςʹ. Τις μηπω τοις αγνοις και πεπυρωμενοις του Θεου λογιοις καεις την
καρδιαν εν τωι διανοιγηναι αυτωι τας Γραφας· μηδε απογραψαμενος αυτα τρισσως
επι πλατος της καρδιας, ωστε νουν εχειν Χριστου· μηδε των τοις πολλοις
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποκρυφων και αορατων και σκοτεινων θησαυρων εισω γενομε νος, ωστε τον εν
αυτοις κατοπτευσαι πλουτον, και αλλους πλουτιζειν δυνασθαι, πνευματικα
συγκρινων πνευματικοις;
Ζʹ. Τις μηπω θεωρησας, ως θεωρειν αξιον, την τερπνοτητα Κυριου, και
επισκεψαμενος τον ναον αυτου, μαλλον δε ναος γενομενος Θεου ζωντος και ζων
κατοικητηριον Χριστου εν πνευματι; τις μηπω τυπων και αληθειας επιγνους
συγγενειαν και διακρισιν, και των μεν αναχωρησας, τηι δε προσ θεμενος, ινα, την του
γραμματος φυγων παλαιοτητα, τηι καινοτητι δουλευσηι του πνευματος, και με ταβηι
καθαρως επι την χαριν απο του νομου πληρου μενου πνευματικως εν τηι καταργησει
του σωμα τος;
Ηʹ. Τις μηπω δια πασων οδευσας των του Χριστου προσηγοριων και
δυναμεων, και εργωι και θεωριαι, των τε υψηλοτερων και πρωτων, και των δι' ημας
ταπεινοτερων και τελευταιων, του Θεου, του Υιου, της Εικονος, του Λογου, της
Σοφιας, της Ἀληθειας, του Φωτος, της Ζωης, της ∆υναμεως, της Ἀτμιδος, της
Ἀποῤροιας, του Ἀπαυγασματος, του Ποιητου, του Βασιλεως, της Κεφαλης, του
Νομου, της Ὁδου, της Θυρας, του Θεμελιου, της Πετρας, του Μαργαριτου, της
Ειρηνης, της ∆ικαιοσυνης, του Ἁγιασμου, της Ἀπολυτρωσεως, του Ἀνθρωπου, του
∆ουλου, του Ποιμενος, του Ἀμνου, του Ἀρχιερεως, του Θυματος, του Πρωτοτοκου
προ κτι σεως, Πρωτοτοκου εκ των νεκρων, της Ἀνα στασεως· τις τουτων των
ονοματων τε και πραγμα των επακουων εικη, και μηπω κοινωνησας τωι Λογωι, μηδε
μεταλαβων αυτου, καθ' ο τουτων εκαστον εστι τε και κεκληται;
Θʹ. Τις, μηπω σχολασας, μηδε μαθων λαλειν Θεου σοφιαν εν μυστηριωι την
αποκεκρυμμενην, ετι νηπιος ων, ετι τρεφομενος γαλακτι, ετι των ουκ αριθ
μουμενων εν τωι Ἰσραηλ, ουδε καταλεγομενων εις 35.501 Θεου παραταξιν, μηπω τον
Χριστου σταυρον ως ανηρ αιρειν δυναμενος, μηπω μηδε αλλοτι μελος ων ισως των
τιμιωτερων, επειτα εις κεφαλην καταστηναι Χριστου πληρωματος δεξεται χαιρων
και προθυμου μενος; Ουκ εμοιγε κριτηι και συμβουλωι· αλλ' ουτος ο φοβων μεγιστος,
ουτος ο κινδυνων εσχατος παντι τωι συνιεντι και του κατορθουμενου το μεγεθος, και
της διαμαρτιας τον ολεθρον.
Ρʹ. Ἄλλος μεν ουν πλειτω κατ' εμποριαν, ελεγον, και τα μακρα
διαπεραιουσθω πελαγη, και συμ φερεσθω τοις ανεμοις αει και τοις κυμασι μεγαλα
και κερδησων, αν ουτω τυχηι, και κινδυνευσων, οστις πλευστικωτατος η
εμπορικωτατος· εμοι δ' ουν αιρετωτερον επι γης ανεχοντι, βραχειαν αυλακα
τεμνοντι και γλυκειαν, ποῤρωθεν ασπαζομενωι κερδη και θαλασσαν, ζηιν ουτως οπως
αν δυνωμαι συν ολιγηι και μικραι τηι μαζηι, και βιον ελκειν ασφαλη και ακυμαντον, η
μακρον αναῤριπτειν και με γαν επι μεγαλοις κερδεσι κινδυνον.
ΡΑʹ. Ὑψηλωι μεν γαρ ζημια το μη εγχειρειν μειζοσι, μηδε εις πλειους
διατεινειν την αρετην, αλλ' επι μικρων ιστασθαι, οιον μεγαλωι φωτι μικρον οικον
αυγαζοντα, η πανοπλιαι νεανικηι σωμα παιδικον πε ρισκεποντα· μικρωι δε ασφαλεια
μικρα φορτιζεσθαι, αλλα μη, τοις υπερ δυναμιν εαυτον υποτιθεντα, γελωτατε
οφλισκανειν ομου, και προστιθεναι τον κινδυνον· ωσπερ γε και πυργον οικοδομειν
ουκ αλλωι τινι προσηκεν η ος εχει τα προς απαρτισμον, ως ηκουσαμεν.
ΡΒʹ. Ἔχετε την απολογιαν την υπερ της φυγης, και ισως ου μετριαν. α μεν
ουν με αφ' υμων απη γαγεν, ω φιλοι και αδελφοι, λυπηρως μεν εμοι και υμιν ισως,
αναγκαιως δ' ουν, ως γουν εμαυτωι τοτε εδοκουν, ταυτα εστιν· επανηγαγε δε με
μαλιστα μεν ο προς υμας ποθος, και το αντιποθουντων αισθα νεσθαι· ουδεν γαρ
ουτως ισχυρον προς αγαπην, ως αντιδιδομενη διαθεσις.
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΡΓʹ. ∆ευτερον δε η εμη φροντις, το εμον εργον, η των ιερων γονεων πολια
και ασθενεια, επ' εποι πλεον η τωι χρονωι καμνοντων, Ἀβρααμ τουδε του πατριαρ
χου, της τιμιας εμοι κεφαλης και μετ' αγγελων 35.504 αριθμουμενης, και Σαῤρας, της
και πνευματι κως ωδινουσης ημας εν τηι διδασκαλιαι της πιστεως, ων γενεσθαι
βακτηρια τωι γηραι, και υπερειδειν την ασθενειαν, των πρωτων ευχην ευξαμενος, και
μεντοι και πληρωσας ταυτην, οποση δυναμις· ως και φιλοσοφιας υπεριδειν αυτης,
του παντων εμοι τιμιω τατου κτηματος και ονοματος, η το γε αληθεστερον ειπειν, το
μη φιλοσοφειν δοξαι πρωτον φιλοσο φησας, ουκ ηνεγκα διαπεσειν μοι τον μοχθον
εκ μιας υποθεσεως, ουδε καταλυθηναι την ευλογιαν, ην και κλεψαι τις ηδη των
παλαι οσιων λεγεται, βρω ματι τον πατερα και τριχων πλασματι σοφισαμενος, και το
καλον ου καλως δι' επιβουλης θηρασαμε νος. ∆υο μεν δη ταυτα της εμης ηττης και
ημεροτη τος αιτια. Και ισως ουκ ατοπον, αμφοτεροις εκει νοις ειξαι και υποχωρησαι
τους λογισμους, επει και του νικασθαι καιρος, ωσπερ οιμαι και παν τος πραγματος·
και κρειττον ηττασθαι καλως η νικαιν επισφαλως και αθεσμως.
Ρ∆ʹ. Τριτον δε ο και μεγιστον, και δη τουτο ειπων ετι, τα λοιπα σιωπησομαι.
Ἐμνησθην ημερων αρχαιων, και προς τινα των παλαιων ιστοριων ανα δραμων,
εκειθεν ειλκυσα συμβουλην εμαυτωι προς τα παροντα· μη γαρ εικη ταυτα
συγγεγραφθαι νομιζωμεν, μηδε οχλον αλλως ειναι ρηματων τε και πραγματων,
ψυχαγωγιας ενεκα των ακουοντων συγκειμενα, και οιον ακοης τι δελεαρ μεχρι της
ηδονης ισταμενον. Ταυτα μεν παιζοντων μυθοι και Ἕλληνες, οι, της αληθειας ολιγα
φροντι ζοντες, τωι κομψωι των πλασματων και τωι λιχνωι των λεξεων και ακοην και
ψυχην γοητευουσιν.
ΡΕʹ. Ἡμεις δε, οι και μεχρι της τυχουσης κε ραιας και γραμμης του πνευματος
την ακρι βειαν ελκοντες, ουποτε δεξομεθα, ου γαρ οσιον, ουδε τας ελαχιστας πραξεις
εικη σπουδασθηναι τοις αναγραψασι, και μεχρι του παροντος μνημηι διασω θηναι·
αλλ' ιν' ημεις εχωμεν υπομνηματα και παιδευματα της των ομοιων, ει ποτε
συμπεσοι και 35.505 ρος, διασκεψεως· ωστε τα μεν φευγειν, τα δε αιρεισθαι, οιον
κανοσι τισι και τυποις, τοις προλαβουσιν επομενοι παραδειγμασι.
Ρς ʹ. Τις ουν η ιστορια και ποθεν η συμβουλη; ουδε γαρ χειρον ισως
ασφαλειας ενεκεν των πολλων διελθειν. Ἔφευγε και Ἰωνας απο προσωπου του
Θεου, μαλλον δε φευγειν ᾤετο· αλλα κατε ληφθη πελαγει, και χειμωνι, και κληρωι,
και γαστρι κητους, και τριημερωι ταφηι, τυπον εχουσηι μυστηριου μειζονος. Ἀλλ'
εκεινος μεν, ινα μη την σκυθρωπην και ατοπον αγγελιαν αγγειληι τοις Νινευΐταις,
και μετα τουτο ψευστης αλωι, σωθεισης τηι μετανοιαι της πολεως· ου γαρ τηι σωτηριαι
των πονηρων εδυσχεραινεν, αλλα την διακονιαν του ψευδους ηισχυνετο, και οιον
εζηλοτυπει της προφη τειας το αξιοπιστον, οπερ εν αυτωι καταλυθηναι κινδυνος ην,
ου δυναμενων των πολλων συνιδειν της του Θεου περι ταυτα οικονομιας το βαθος.
ΡΖʹ. Ὡς δε εγω τινος ηκουσα σοφου περι ταυτα ανδρος, ουκ ατοπως
βοηθουντος τωι φαινομενωι της ιστοριας ατοπωι, και ικανου καταλαβειν ανδρος
προφητου βαθυτητα, ουδε ταυτα ην α τον μακαριον Ἰωναν εποιει φυγαδα, και εις
Ἰοππην ηγαγε, και εξ Ἰοππης ανηγαγεν επι Θαρσεις, πελαγει πιστευσαντα την
εαυτου κλοπην· ουτε γαρ αγνοειν του Θεου την επινοιαν, προφητην γε οντα, εικος
αυτον ην· οτι δια της απειλης, το μη παθειν τα της απει λης Νινευΐταις
επραγματευετο κατα την μεγαλην αυτου σοφιαν, και κατα τα ανεξερευνητα αυτου
κριματα, και των οδων αυτου το ανεξιχνιαστον τε και ακαταληπτον· ουτ', ειπερ
ηπιστατο, μη ακολου θησαι Θεωι, δι' ου περ εβουλετο τροπου την σωτηριαν εκεινοις
μηχανωμενωι. Το δε δη και οιεσθαι, ως αποκρυψειν εαυτον τωι πελαγει ηλπισεν
Ἰωνας, και τον μεγαν οφθαλμον του Θεου διαλησεσθαι τηι φυγηι, μη και παντελως
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ατοπον ηι και απαιδευτον, και ουχ οπως περι προφητου πιστευεσθαι δι καιον, αλλ'
ουδε περι αλλου τινος των νουν εχοντων, 35.508 και μετριως αισθανομενων Θεου
και της υπερ παντα δυναμεως.
ΡΗʹ. Ἀλλ' ᾔδει μεν τουτο παντος μαλλον ο Ἰωνας, φησιν ο τον λογον ειπων,
και εγω πειθομαι, εις ο τι εφερε τοις Νινευΐταις το κηρυγμα, και οτι, τον δρασμον
βουλευων, τοπον μεν ημειβε, Θεον δε ουκ εφευγεν· ουδε γαρ αλλος τις ανθρωπων,
ου γης εαυτον κατακρυψας κολποις, ου θαλασσης βαθε σιν, ου πτεροις κουφισθεις, ει
τις επινοια, και ανα δραμων εις αερα, ουχ ᾅδου τοις κατωτατω προσ ομιλησας, ου
νεφους παχυτητα περιβαλομενος, ουκ αλλο των απαντων ουδεν εις ασφαλειαν του
δρα σμου βουλευσαμενος· αλλα τουτο μονον των παντων αφευκτοτατον τε και
αμαχωτατον Θεος, κατα σχειν και υπο χειρα λαβειν θελησας, φθανει τους ταχεις,
σφαλλει τους συνετους, περιτρεπει τους ισχυρους, συστελλει τους υψηλους, ημεροι
θρασος, πιεζει δυναμιν.
ΡΘʹ. Ου τοινυν ηγνοει του Θεου την κραταιαν χειρα ο τοις αλλοις ταυτην
απειλων Ἰωνας, ουδε ως φευξομενος εις απαν διενοειτο το θειον, μη τουτο
πιστευσωμεν· αλλ' επειδη την εκπτωσιν εωρα του Ἰσραηλ, και μεταβαινουσαν εις τα
εθνη την προφητικην χαριν ηισθανετο, δια τουτο υποχωρει τωι κηρυγματι, και
αναβαλλεται το επιταγμα· και την κατασκοπην της χαρας αφεις, τουτο γαρ Ἑβραιοις
η Ἰοππη δυναται, το παλαιον υψος λεγω και το αξιωμα, εις το της λυπης εαυτον
εῤριψε πελαγος· και δια τουτο χειμαζεται, και καθευδει, και ναυαγει, και
εξυπνιζεται, και κληρουται, και ομολογει την φυγην, και καταποντιζεται, και υπο
του κητους κα ταπινεται μεν, ουκ αναλισκεται δε· αλλ' εκει τον Θεον επικαλειται,
και, το θαυμα, Χριστωι τριημερος συνεκδιδοται. Ἀλλ' ο μεν περι τουτου λογος αναμει
νατω, μικρον υστερον, αν διδωι Θεος, φιλοπο νωτερον εξεργασθησομενος. ΡΙʹ. Νυν δε
ο μοι λεγειν ο λογος ωρμηθη, σκοπειν επεισι μοι και υπολαμβανειν, οτι εκεινωι μεν
ταχα τι και συγγνωμης ην, δι' ην ειπον αιτιαν οκνουντι την προφητειαν· εμοι δε τις
αρα λογος, η τις απολογιας υπελειπετο τοπος επι πλεον αφη νιαζοντι, και τον ουκ
οιδ' ειτ' ελαφρον ειτε βα ρυν ειπειν χρη, αλλα τον γε τεθεντα ζυγον της λει τουργιας
αναινομενωι; 35.509
ΡΙΑʹ. Ει γαρ, ο μονον εν τουτοις ισχυρον εστιν ειπειν τουτο δοιη τις, οτι
πολλωι κατωτερω κειμεθα του ιερατευειν Θεωι, και οτι της Ἐκκλησιας αξιον ειναι
χρη πρωτον, ειτα του βηματος, και τουτου πρωτον, ειτα της προεδριας· ταχα ετερος
ημας ουκ αφησει του της απειθειας εγκληματος. ∆εινη δε απειθειας απειλη, και
δεινα ταυτης τα επιτιμια, ωσπερ γε και της ετερας μεριδος, μηδεν οκνειν, μηδε
αναδυεσθαι, μηδε, ωσπερ ο Σαουλ εκεινος, τοις σκευεσιν υποκρυπτεσθαι τοις
πατρικοις, καν προς ολιγον καλουμενον επι προστασιαν, αλλ' ως επι τι πραγμα
κουφον και ραιστον χωρειν ετοι μως, ου μηδε μεταθεσθαι ασφαλες, μηδε βουληι
δευτεραι θεραπευσαι την προλαβουσαν.
ΡΙΒʹ. ∆ια τουτο εκαμνον εγω τοις λογισμοις το δεον ανερευνωμενος, και
μεσος δυο φοβων ισταμενος, του τε κατασπωντος και του αναγοντος. Και επι
πλειστον τουτοις εναπορησας, και αμφοτερωθεν εμαυτον τα λαντευσας, η ωσπερ
ρευμα αστατοις πνευμασι, τηιδε κακεισε μετακλιθεις, τελος εγενομην του σφο
δροτερου, και με νικησας, εχει παρασυρας ο φοβος της απειθειας. Και σκοπειτε ως
ορθως και δικαιως διαιτω τοις φοβοις, μητε της ου διδομενης εφιεσθαι προστασιας,
μητε απωθεισθαι την διδομε νην. Το μεν γαρ ειναι θρασεων, το δε απειθων, και
απαιδευτων αμφοτερα. Και μεσος ειμι τις των τε αγαν τολμηρων και των λιαν
δειλων· των μεν πασαις επι πηδωντων δειλοτερος, των δε φευγοντων πασας
θαρσαλεωτερος. Ουτως εγω περι τουτων γινωσκω.
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΡΙΓʹ. Και, ετι διελεσθαι σαφεστερον τωι μεν φοβωι της προστασιας, ταχα αν
βοηθησειε και ο νομος της ευπειθειας, του Θεου την πιστιν αμειβομενου δια της
εαυτου χρηστοτητος, και εις προστατην τε 35.512 λειον καταρτιζοντος, τον αυτωι
θαῤρησαντα, και πασας θεμενον επ' αυτον τας ελπιδας· τωι δε κινδυνωι της απειθειας,
ουκ οιδα τις εσται ο βοηθων, η τις ο θαῤρειν διακελευομενος λογος. Φοβος γαρ μη
τουτο γε ακουσωμεν περι ων επιστευθημεν, οτι τας ψυχας αυτων εκ των χειρων
υμων εκζη τησω· και Καθως απωσασθε με του ειναι εις ηγουμενους του λαου μου
και αρχοντας, ουτω καγω απωσομαι υμας του ειναι υμιν εις βασιλεα· και, Καθως ουκ
εισηκουσατε της φωνης μου, αλλ' εδωκατε νωτον σκληρον, και ηπειθησατε· ουτως
εσται, οταν επικαλεσησθε με· εγω δε ουκ επιβλεψω επι την προσευχην υμων, ουδ'
εισα κουσομαι. Ταυτας μη γενοιτο ελθειν ημιν παρα του δικαιου κριτου τας φωνας,
ωι καν τον ελεον αιδωμεν, αλλα και την κρισιν γε παντως συναιδο μεν.
ΡΙ∆ʹ. Ἀλλα γαρ παλιν επι την ιστοριαν φερομαι, και των παλαιων τους
ευδοκιμωτατους ανασκοπων, ευρισκω οσους πωποτε εις επιστασιαν η προφητειαν η
χαρις προυβαλετο, τους μεν ειξαντας προθυ μως τηι κλησει, τους δε αναβαλομενους
το χαρισμα· και ουδετερων μεμπτην, ουτε των υποχωρησαντων την δειλιαν, ουτε
των ορμησαντων την προθυμιαν. Οι μεν γαρ της διακονιας το μεγεθος
ηυλαβηθησαν· οι δε τωι καλουντι πιστευσαντες ηκολου θησαν. Προθυμος ην Ἀαρων·
αλλα Μωσης απεμαχετο· υπηκουσεν Ἡσαΐας ετοιμως· αλλ' εδεδοικει το νεον
Ἱερεμιας, και ου προτερον την προφητειαν εθαῤρη σεν, η παρα Θεου λαβειν και
υποσχεσιν και δυναμιν της ηλικιας κρειττονα.
ΡΙΕʹ. Τουτοις εμαυτον εγω κατεπαιδω τοις λογισμοις, και μοι κατα μικρον
εικει τε και μαλασσεται, ωσπερ σιδηρος, η ψυχη· και συνεργον λαμβανω των
λογισμων τον χρονον, και συμβουλιαν τα του Θεου δικαιωματα, οις πασαν την
εμαυτου ζωην κατεπιστευσα. ∆ια τουτο ουκ απειθω, ουδε αντιλεγω, φησιν ο εμος
∆εσποτης, ουκ επι προστασιαν καλουμε νος, αλλ' ως προβατον επι σφαγην αγομενος·
αλλα και προσπιπτω και ταπεινουμαι υπο την κραταιαν του Θεου χειρα, και
συγγνωμην αιτουμαι της πριν αργιας και απειθειας, ει τι μοι τουτο εγκλημα.
Ἐσιωπησα μεν, αλλ' ουκ αει σιωπησομαι. Ὑπεχωρησα μεν τι μικρον, οσον εμαυτον
επισκεψασθαι, και 35.513 τηι λυπηι δουναι παρακλησιν· αλλα νυν υψουν αυτον εν
Ἐκκλησιαι λαου, και εν καθεδραι πρεσβυτερων αινειν εδεξαμην. Ει εκεινα
κατηγοριας, ταυτα συγ γνωμης αξια.
ΡΙ ςʹ. Τι δει μακροτερων ημιν των λογων; Ἔχετε ημας, ω ποιμενες και
συμποιμενες· εχετε, ω ποιμνιον ιερον και Χριστου του αρχιποιμενος αξιον· εχεις, ω
πατερ, εις παντα νενικημενον, και κατα τους του Χριστου νομους πλεον η τους
εξωθεν υπε ξουσιον. Ἔχεις την ευπειθειαν, αποδος την ευλογιαν. Χειραγωγησον και
συ ταις ευχαις, οδηγησον τωι λογωι, τωι πνευματι στηρισον. Ευλογια πατρος στηριζει
οικους τεκνων· και στηριχθειημεν εγω τε και ο πνευ ματικος οικος ουτος, ον
ηιρετισαμην, ον μοι και γενεσθαι καταπαυσιν εις αιωνα αιωνος ευχομαι, απο της
εντευθεν Ἐκκλησιας επι την εκειθεν παραπεμφθεντι, και πανηγυριν πρωτοτοκων
απογε γραμμενων εν ουρανοις.
ΡΙΖʹ. Ἡ μεν δη πρεσβεια τοσαυτη, και ουτως ευλογος· ο δε Θεος της ειρηνης, ο
ποιησας τα αμφοτερα εν, και αποδους ημας αλληλοις, ο καθιζων βασιλεις επι
θρονων, και απο γης εγειρων πτωχον, και απο κοπριας ανυψων πενητα· ο
εκλεξαμενος ∆αβιδ τον δουλον αυτου, και αναλαβων εκ των ποιμνιων των
προβατων, ελαχιστον οντα εν τοις υιοις Ἰεσσαι και νεωτατον· ο διδους ρημα τοις
ευαγγελιζομενοις δυναμει πολληι προς την του Ευαγγελιου τελειωσιν, αυτος
κρατησειε της χειρος ημων της δεξιας, και εν τηι βουληι αυτου οδηγησειε, και μετα
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοξης προσλαβοιτο, ποιμαινων ποιμαινοντας, και οδηγων οδηγουντας· ως αν
ποιμαινοιμεν το ποιμνιον αυτου μετ' επιστημης, αλλα μη εν σκευεσι ποιμενος
απειρου, το μεν εν ευλογιαι, το δε εν καταραι τοις παλαι κειμενον· αυτος δοιη
δυναμιν και κραταιωσιν τωι λαωι αυτου· και παραστησειεν αυτος εαυτωι λαμπραν την
ποιμνην και ασπιλον, και της ανω μανδρας αξιαν, εν τηι κατοικιαι των
ευφραινομενων, εν τηι των αγιων λαμπροτητι· ως αν εν τωι ναωι αυτου παντες
λεγωμεν δοξαν, ποιμνη τε ομου και ποιμενες, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων· ωι
πασα δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


