In pentecosten
ΛΟΓΟΣ ΜΑʹ.
Του αυτου εις την Πεντηκοστην.
Αʹ. Περι της εορτης βραχεα φιλοσοφησωμεν, ινα πνευματικως εορτασωμεν.
Ἄλλη μεν γαρ αλλωι 36.429 πανηγυρις· τωι δε θεραπευτηι του Λογου λογος, και
λογων ο τωι καιρωι προσφορωτατος. Και ουδεν ουτως ευφραινει καλον των
φιλοκαλων ουδενα, ως το πανηγυριζειν πνευματικως τον φιλεορτον. Σκο πωμεν δε
ουτως· Ἑορταζει και Ἰουδαιος, αλλα κατα το γραμμα· τον γαρ σωματικον διωκων νο
μον, εις τον πνευματικον νομον ουκ εφθασεν. Ἑορταζει και Ἕλλην, αλλα κατα το
σωμα, και τους εαυτου θεους τε και δαιμονας· ων οι μεν εισι παθων δημιουργοι κατ'
αυτους εκεινους, οι δε εκ παθων ετιμηθησαν. ∆ια τουτο εμπαθες αυτων και το
εορταζειν· ιν' ηι τιμη Θεου το αμαρ τανειν, προς ον καταφευγει το παθος, ως σεμνο
λογημα. Ἑορταζομεν και ημεις, αλλ' ως δοκει τωι Πνευματι. ∆οκει δε, η λεγοντας τι
των δεον των, η πραττοντας. Και τουτο εστι το εορταζειν ημων, ψυχηι τι θησαυρισαι
των εστωτων και κρα τουμενων, αλλα μη των υποχωρουντων και λυομε νων, και
μικρα σαινοντων την αισθησιν, τα πλειω δε, λυμαινομενων τε και βλαπτοντων,
κατα γε τον εμον λογον. Ἀρκετον γαρ τωι σωματι η κακια αυτου. Τι δε δει τηι φλογι
πλειονος υλης, η τωι θηριωι δαψιλεστερας τροφης, ινα μαλλον δυσκαθεκτον γενηται,
και του λογισμου βιαιοτερον;
Βʹ. ∆ια ταυτα μεν ουν εορταστεον πνευματικως. Ἀρχη δε του λογου (ρητεον
γαρ, και ει μικρον τι παρεκβατικωτερος ημιν ο λογος, και φιλοπονη τεον τοις
φιλολογοις, ιν' ωσπερ ηδυσμα τι τηι πανηγυρει συγκαταμιξωμεν)· Την εβδομαδα
τιμω σιν Ἑβραιων παιδες, εκ της Μωυσεως νομοθεσιας, ωσπερ οι Πυθαγορικοι την
τετρακτυν υστερον, ην δη και ορκον πεποιηνται· και την ογδοαδα και τριακαδα, οι
απο Σιμωνος, και Μαρκιωνος, οις δη και ισαριθμους τινας Αιωνας επονομαζουσι, και
τιμωσιν. Ουκ οιδα μεν οιστισι λογοις αναλο γιας, η κατα τινα του αριθμου τουτου
δυναμιν, τιμωσι δ' ουν. Το μεν προδηλον, οτι εν εξ ημε ραις ο Θεος την υλην
υποστησας τε και μορφω σας, και διακοσμησας παντοιοις ειδεσι και συγ κριμασι, και
τον νυν ορωμενον τουτον κοσμον ποιησας, τηι εβδομηι κατεπαυσεν απο των εργων,
ως δηλοι και η του Σαββατου προσηγορια, καταπαυσιν Ἑβραικως σημαινουσα. Ει δε
τις και υψηλοτερος περι ταυτα λογος, αλλοι φιλοσοφειτω σαν. Ἡ τιμη δε αυτοις, ουκ
εν ημεραις μονον, αλλα και εις ενιαυτους φθανουσα. Ἡ μεν ουν των 36.432 ημερων,
το Σαββατον, τουτο δηλοι το συνεχως παρ' αυτοις τιμωμενον, καθο και η της ζυμης
αρ σις ισαριθμος· η δε των ετων, ο εβδοματικος ενιαυ τος της αφεσεως. Και ουκ εν
εβδομασι μονον, αλλα και εν εβδομασιν εβδομαδων, ομοιως εν τε ημεραις και
ετεσιν. Αι μεν ουν των ημερων εβδομαδες γεννωσι την Πεντηκοστην, κλητην αγιαν
παρ' αυτοις ημεραν· αι δε των ετων, τον Ἰωβυ λαιον παρ' αυτοις ονομαζομενον,
ομοιως γης τε αφεσιν εχοντα, και δουλων ελευθεριαν, και κτησεων ωνητων
αναχωρησιν. Καθιερουσι γαρ, ου γεννηματων μονον, ουδε πρωτοτοκων, αλλ' ηδη
και ημερων και ετων απαρχας τωι Θεωι τουτο το γενος. Ουτως ο επτα τιμωμενος
αριθμος την τιμην της Πεντηκοστης συνεισηγαγεν. Ὁ γαρ επτα επι εαυτον
συντιθεμενος, γενναι τον πεντηκοντα, μιας δεουσης ημερας, ην εκ του μελλοντος
αιωνος προσειληφαμεν, ογδοην τε ουσαν την αυτην και πρωτην, μαλλον δε μιαν και
ακαταλυτον. ∆ει γαρ εκεισε καταληξαι τον ενταυθα Σαββατισμον των ψυχων, ως
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοθηναι μεριδα, τοις επτα, και γε τοις οκτω, καθως ηδη τινες των προ ημων το
Σολομωντειον εξειληφασι.
Γʹ. Της δε του επτα τιμης, πολλα μεν τα μαρτυρια, ολιγα δε εκ πολλων ημιν
αρκεσει. Ὡς επτα μεν ονομαζομενα τιμια Πνευματα. Τας γαρ ενεργειας, οιμαι, του
Πνευματος, Πνευματα φιλον τωι Ἡσαΐαι καλειν. Κεκαθαρμενα δε τα λογια του
Κυριου, κατα τον ∆αβιδ, επταπλασιως. Και ο μεν δικαιος, εξακις μεν εξ αναγκων εξαι
ρουμενος, εν δε τωι εβδομωι μηδε πλησσομενος. Ὁ δε αμαρτωλος, ουχ επτακις μονον,
αλλα και εβδομηκοντακις επτα συγχωρουμενος. Και μεντοι παλιν εκ των εναντιων
(επαινετη γαρ και η της κακιας κολασις), Καιν μεν εκδικουμενος επτακις, τουτεστι
δικας εισπραττομενος της αδελφο κτονιας· ο δε Λαμεχ εβδομηκοντακις επτα, οτι φο
νευς ην μετα τον νομον και το κατακριμα. Οι δε πονηροι γειτονες επταπλασιονα εις
τον κολπον αυτων απολαμβανοντες· επτα δε στυλοις ο της Σοφιας οικος
υπερειδομενος· τοσουτοις δε οφθαλ μοις ο του Ζοροβαβελ λιθος κοσμουμενος. Ἑπτα
κις δε της ημερας ο Θεος αινουμενος. Και μην 36.433 και στειρα τικτουσα επτα, τον
τελειον αριθμον, η της ατελους εν τεκνοις αντιθετος.
∆ʹ. Ει δε δει και τας παλαιας ιστοριας σκοπειν, εννοω μεν τον εβδομον εν
προγονοις Ἐνωχ, τηι μεταθεσει τετιμημενον. Ἐννοω δε τον εικοστον πρωτον
Ἀβρααμ, τηι πατριαρχιαι δεδοξασμενον, μυστηριου προσθηκηι μειζονος. Τρισσουμενη
γαρ η εβδομας τον αριθμον τουτον εργαζεται. Τολ μησειε δ' αν τις των παντα
νεανικων, και επι τον νεον Ἀδαμ ελθειν, τον Θεον μου και Κυριον Ἰησουν Χριστον,
απο του παλαιου και του υπο την αμαρτιαν Ἀδαμ, εβδομηκοστον εβδομον αρι
θμουμενον, κατα την του Λουκα γενεαλογιαν ανα ποδιζουσαν. Ἐννοω δε και τας
επτα σαλπιγγας Ἰησου του Ναυη, και περιοδους τοσαυτας, και ημε ρας, και ιερεας, εξ
ων τα Ἱεριχουντια τειχη κατασειεται. Ὡς δε και την εβδομην αναστροφην, ωσπερ δε
μυστικην την τρισσην εμφυσησιν Ἡλιου του προφητου, τωι της Σαρα φθιας χηρας
υιωι το ζηιν εμπνευσασαν, και του αυτου την ισαριθμον κατα των σχιδακων επι
κλυσιν, ηνικα πυρι θεοπεμπτωι την θυσιαν αν ηλωσε, και τους της αισχυνης
προφητας κατεκρινε, το ισον ου δυνηθεντας εκ της προκλησεως. Ουτω δε και την
εβδομην κατασκοπην του νεφους τωι παιδαριωι προστεταγμενην, Ἑλισσαιου τε την
ισην διακαμψιν επι τον παιδα της Σουναμιτιδος, την πνοην ζωπυρισασαν. Του δε
αυτου, οιμαι, δογματος (ινα μη λεγω την επτακαυλον και επταλυχνον του ναου
λυχνιαν) εν επτα μεν ημεραις ο ιερευς τελειουμενος, εν επτα δε ο λεπρος
καθαιρομενος, εν τοσαυταις δε ο ναος εγκαινιζομενος. Ἑβδομηκοστωι δε ετει ο λαος
εκ της αιχμαλωσιας επαναγομενος, ιν' οπερ εστιν εν μονασι, τουτο εν δεκασι
γενηται, και αριθμωι τε λεωτερωι το της εβδομαδος τιμηθηι μυστηριον. Τι μοι τα
ποῤρω λεγειν; Ἰησους αυτος, η καθαρα τελειοτης, οιδε τρεφειν μεν εν ερημιαι και
πεντε αρτοις πεντακισχιλιους, οιδε δε και επτα παλιν τετρακισχιλιους. Και τα του
κορου λειψανα, εκει μεν δωδεκα κοφινοι, ενταυθα δε σπυριδες επτα· 36.436
ουδετερον αλογως, οιμαι, ουδε αναξιως του Πνευματος. Και συ δ' αν κατα σαυτον
αναλεγομενος, πολλους τηρησαις αριθμους, εχοντας τι του φαι νομενου βαθυτερον.
Ὃ δε τωι παροντι καιρωι χρησιμωτατον, οτι κατα τουτους ισως τους λογους, η οτι
εγγυτατα τουτων, η και θειοτερους τι νας, τιμωσι μεν Ἑβραιοι την Πεντηκοστην ημε
ραν, τιμωμεν δε και ημεις· ωσπερ εστι και αλλα τινα των Ἑβραικων, τυπικως μεν
παρ' εκει νοις τελουμενα, μυστικως δε ημιν αποκαθισταμενα. Τοσαυτα περι της
ημερας προδιαλεχθεντες, επι το εξης του λογου προΐωμεν.
Εʹ. Πεντηκοστην εορταζομεν, και Πνευματος επιδημιαν, και προθεσμιαν
επαγγελιας, και ελπιδος συμπληρωσιν. Και το μυστηριον οσον! ως μεγα τε και
σεβασμιον! Τα μεν δη σωματικα του Χριστου περας εχει, μαλλον δε τα της
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωματικης ενδημιας· οκνω γαρ ειπειν τα του σωματος, εως αν μηδεις πειθηι με
λογος, οτι καλλιον απεσκευα σθαι του σωματος. Τα δε του Πνευματος αρχε ται. Τινα
δε ην τα του Χριστου; Παρθενος, γεννησις, φατνη, σπαργανωσις, αγγελοι
δοξαζοντες, ποιμενες προστρεχοντες, αστερος δρομος, μαγων προσ κυνησις και
δωροφορια, Ἡρωδου παιδοφονια, φευγων Ἰησους εις Αιγυπτον, επανιων εξ
Αιγυπτου, περι τεμνομενος, βαπτιζομενος, μαρτυρουμενος ανωθεν, πειραζομενος,
λιθαζομενος δι' ημας, οις τυπον εδει δοθηναι της υπερ του λογου κακοπαθειας, προ
διδομενος, προσηλουμενος, θαπτομενος, ανισταμενος, ανερχομενος, ων και νυν
πασχει πολλα· παρα μεν των μισοχριστων, τα της ατιμιας και φερει (μακρο θυμος
γαρ)· παρα δε των φιλοχριστων, τα της επι τιμιας. Και αναβαλλεται, ωσπερ εκεινοις
την οργην, ουτως ημιν την χρηστοτητα· τοις μεν ισως μετανοιας διδους καιρον,
ημων δε δοκιμαζων τον ποθον, ει μη εκκακουμεν εν ταις θλιψεσι και τοις υπερ
ευσεβειας αγωσιν· ωσπερ ανωθεν θειας οικονομιας λογος, και των ανεφικτων αυτου
κριματων, οις ευθυ νει σοφως τα ημετερα. Τα μεν δη Χριστου τοιαυτα· και τα εξης
οψομεθα ενδοξοτερα, και οφθειημεν. Τα δε του Πνευματος, παρεστω μοι το Πνευμα,
και δι δοτω λογον, οσον και βουλομαι· ει δε μη τοσουτον, αλλ' οσος γε τωι καιρωι
συμμετρος. Παντως δε 36.437 παρεσται δεσποτικως, αλλ' ου δουλικως, ουδε αναμε
νον επιταγμα, ως τινες οιονται. Πνει γαρ οπου θελει, και εφ' ους βουλεται, και
ηνικα, και οσον. Ου τως ημεις και νοειν και λεγειν εμπνεομεθα περι του Πνευματος.
ςʹ. Το Πνευμα το αγιον οι μεν εις κτισμα κατ αγοντες, υβρισται, και δουλοι
κακοι, και κακων κακιστοι. ∆ουλων γαρ κακων, αθετειν δεσποτειαν, και
επανιστασθαι κυριοτητι, και ομοδουλον ποιειν εαυτοις το ελευθερον. Οι δε Θεον
νομιζοντες, ενθεοι και λαμπροι την διανοιαν. Οι δε και ονομαζοντες, ει μεν
ευγνωμοσιν, υψηλοι· ει δε ταπεινοις, ουκ οικονο μικοι· πηλωι μαργαριτην
πιστευοντες, και ακοηι σα θραι βροντης ηχον, και οφθαλμοις ασθενεστεροις ηλιον,
και τροφην στερεαν τοις ετι γαλα ποτιζομενοις· δεον κατα μικρον προαγειν αυτους
εις το εμπρο σθεν, και προβιβαζειν τοις υψηλοτεροις, φωτι φως χαριζομενους, και
αληθειαι προξενουντας αληθειαν· διο και ημεις τον τελεωτερον τεως αφεντες λογον
(ουπω γαρ καιρος), ουτως αυτοις διαλεξομεθα.
Ζʹ. Ει μεν ουδε ακτιστον, ω ουτοι, ομολογειτε το Πνευμα το αγιον, ουδε
αχρονον, του εναντιου πνευ ματος σαφως η ενεργεια· δοτε γαρ τωι ζηλωι τι και
παρατολμησαι μικρον. Ει δε τοσουτον γουν υγιαινετε, ωστε την προδηλον φευγειν
ασεβειαν, και της δου λειας εξω τιθεναι το και ημας ποιουν ελευθε ρους, το εξης
αυτοι σκεψασθε, μετα του αγιου Πνευ ματος, και ημων. Πειθομαι γαρ ποσως τουτου
μετ εχειν υμας, και ως οικειοις ηδη συνδιασκεψομαι. Ἢ δοτε μοι το μεσον της
δουλειας, και της δε σποτειας, ιν' εκει θω την αξιαν του Πνευματος· η την δουλειαν
φευγοντες, ουκ αδηλον, οποι ταξετε το ζητουμενον. Ἀλλα ταις συλλαβαις
δυσχεραινετε, και προσπταιετε τηι φωνηι, και λιθος προσκομματος υμιν τουτο
γινεται, και πετρα σκανδαλου, επει και Χριστος τισιν. Ἀνθρωπινον το παθος.
Συμβωμεν αλληλοις πνευματικως. Γενωμεθα φιλαδελφοι μαλ λον, η φιλαυτοι. ∆οτε
την δυναμιν της θεοτητος, και δωσομεν υμιν της φωνης την συγχωρησιν· ομο 36.440
λογησατε την φυσιν εν αλλαις φωναις, αις αιδεισθε μαλλον· και ως ασθενεις υμας
ιατρευσομεν· εστιν α και των προς ηδονην παρακλεψαντες. Αισχρον μεν γαρ,
αισχρον, και ικανως αλογον, κατα ψυχην εῤρωμενους, μικρολογεισθαι περι τον
ηχον, και κρυπτειν τον θησαυρον, ωσπερ αλλοις βασκαινοντας, η μη και την
γλωσσαν αγιασητε δεδοικοτας· αισχιον δε ημιν ο εγκαλουμεν παθειν, και μικρολο
γιαν καταγινωσκοντας, αυτους μικρολογεισθαι περι τα γραμματα.
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ηʹ. Μιας Θεοτητος, ω ουτοι, την Τριαδα ομολογη σατε, ει δε βουλεσθε, μιας
φυσεως· και την Θεος φωνην παρα του Πνευματος υμιν αιτησομεν. ∆ωσει γαρ, ευ
οιδα, ο το πρωτον δους, και το δευτερον, και μαλιστα, ει δειλια τις ειη πνευματικη,
και μη ενστασις διαβολικη, το μαχομενον. Ἔτι σαφεστερον ειπω και συντομωτερον·
Μητε υμεις ημας ευθυ νητε της υψηλοτερας φωνης (φθονος γαρ ουδεις ανα βασεως),
ουτε ημεις την εφικτην τεως υμιν εγκαλε σομεν, εως αν και δι' αλλης οδου προς το
αυτο φερησθε καταγωγιον. Ου γαρ νικησαι ζητουμεν, αλλα προσλαβειν αδελφους,
ων τωι χωρισμωι σπαρασ σομεθα. Ταυτα υμιν, παρ' οις τι και ζωτικον ευρι σκομεν,
τοις περι τον Υιον υγιαινουσιν· ων τον βιον θαυμαζοντες, ουκ επαινουμεν παντη τον
λογον· οι τα του Πνευματος εχοντες, και το Πνευμα προσ λαβετε, ινα μη αθλητε
μονον, αλλα και νομιμως, εξ ου και ο στεφανος. Ουτος υμιν δοθειη της πολιτειας
μισθος, ομολογησαι το Πνευμα τελειως, και κηρυξαι συν ημιν τε και προ ημων οσον
αξιον. Τολμω τι και μειζον υπερ υμων, το του Ἀποστολου φθεγξασθαι. Τοσουτον
υμων περιεχομαι, και τοσουτον υμων αι δουμαι την ευκοσμον ταυτην στολην, και το
χρωμα της εγκρατειας, και τα ιερα ταυτα συστηματα, και την σεμνην παρθενιαν και
καθαρσιν, και την παννυ χον ψαλμωιδιαν, και το φιλοπτωχον, και φιλαδελφον, και
φιλοξενον, ωστε και αναθεμα ειναι απο Χριστου, και παθειν τι, ως κατακριτος,
δεχομαι· μονον ει σταιητε μεθ' ημων, και κοινηι την Τριαδα δοξασαι μεν. Περι γαρ
των αλλων, τι χρη και λεγειν, σαφως τεθνηκοτων (ους Χριστου μονου εγειραι, του
ζωοποιουντος τους νεκρους κατα την αυτου 36.441 δυναμιν, οι κακως τωι τοπωι
χωριζονται, τωι λογωι συνδεδεμενοι, και τοσουτον προς αλληλους ζυγομαχουσιν,
οσον οφθαλμοι διαστροφοι, το εν βλεποντες, και ου τηι οψει, τηι θεσει δε
στασιαζοντες· ει γε και διαστροφην αυτοις εγκλητεον, αλλα μη τυ φλωσιν; Ἐπει δε
μετριως εθεμην τα προς υμας, φερε, και προς το Πνευμα παλιν επανελθωμεν· οιμαι
δε και υμεις ηδη συνεψεσθε.
Θʹ. Το Πνευμα το αγιον ην μεν αει, και εστι, και εσται, ουτε αρξαμενον, ουτε
παυσομενον, αλλ' αει Πατρι και Υιωι συντεταγμενον, και συναριθμου μενον· ουδε
γαρ επρεπεν ελλειπειν ποτε, η Υιον Πα τρι, η Πνευμα Υιωι. Τωι μεγιστωι γαρ αν ην
αδοξος η θεοτης, ωσπερ εκ μεταμελειας ελθουσα εις συμ πληρωσιν τελειοτητος. Ἦν
ουν αει μεταληπτον, ου μεταληπτικον· τελειουν, ου τελειουμενον· πληρουν, ου
πληρουμενον· αγιαζον, ουχ αγιαζομενον· θεουν, ου θεουμενον· αυτο εαυτωι ταυτον
αει, και οις συν τετακται· αορατον, αχρονον, αχωρητον, αναλλοιωτον, αποιον,
αποσον, ανειδεον, αναφες, αυτοκινητον, αει κινητον, αυτεξουσιον, αυτοδυναμον,
παντοδυναμον (ει και προς την πρωτην αιτιαν, ωσπερ τα του Μο νογενους απαντα,
ουτω δη και τα του Πνευματος αναπεμπεται)· ζωη, και ζωοποιον· φως, και χορη γον
φωτος· αυτοαγαθον, και πηγη αγαθοτητος· Πνευμα ευθες, ηγεμονικον, κυριον,
αποστελλον, αφ οριζον, ναοποιουν εαυτωι, οδηγουν, ενεργουν ως βουλε ται,
διαιρουν χαρισματα· Πνευμα υιοθεσιας, αλη θειας, σοφιας, συνεσεως, γνωσεως,
ευσεβειας, βου λης, ισχυος, φοβου, των απηριθμημενων· δι' ου Πατηρ γινωσκεται,
και Υιος δοξαζεται, και παρ' ων μονων γινωσκεται, μια συνταξις, λατρεια μια,
προσκυνησις, δυναμις, τελειοτης, αγιασμος. Τι μοι μακρολογειν; Παντα οσα ο Πατηρ,
του Υιου, πλην της αγεννησιας. Παντα οσα ο Υιος, του Πνευματος, πλην της
γεννησεως. Ταυτα δε ουκ ου σιας αφοριζει, κατα γε τον εμον λογον, περι ουσιαν δε
αφοριζεται.
Ιʹ. Ὠδινεις τας αντιθεσεις; εγω δε του λογου τον δρομον. Τιμησον την
ημεραν του Πνευματος· επισχες μικρον την γλωτταν, ει δυνατον. Περι αλλων
γλωσσων ο λογος· ταυτας αιδεσθητι, η φοβηθητι, 36.444 μετα πυρος ορωμενας.
Σημερον δογματισω μεν, αυριον τεχνολογησωμεν· σημερον εορτασω μεν, αυριον
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασχημονησωμεν. Ταυτα μυστικως, εκεινα θεατρικως· ταυτα ταις εκκλησιαις, εκεινα
ταις αγο ραις· ταυτα τοις νηφουσιν, εκεινα τοις μεθυουσιν· ταυτα σπουδαζοντων,
εκεινα παιζοντων κατα του Πνευματος. Ἐπει δε απεσκευασαμεθα το αλλοτριον,
φερε, καταρτισωμεν το ημετερον.
ΙΑʹ. Τουτο ενηργει, προτερον μεν εν ταις αγγελικαις και ουρανιοις δυναμεσι,
και οσαι πρωται μετα Θεον, και περι Θεον. Ου γαρ αλλοθεν αυταις η τε λειωσις και η
ελλαμψις, και το προς κακιαν δυσκι νητον, η ακινητον, η παρα του αγιου
Πνευματος. Ἔπειτα εν τοις Πατρασι, και εν τοις προφηταις, ων οι μεν εφαντασθησαν
Θεον, η εγνωσαν, οι δε και το μελλον προεγνωσαν τυπουμενοι τωι Πνευματι το ηγε
μονικον, και ως παρουσι συνοντες τοις εσομενοις. Τοι αυτη γαρ η του Πνευματος
δυναμις. Ἔπειτα εν τοις Χριστου μαθηταις (εω γαρ Χριστον ειπειν, ωι παρην, ουχ ως
ενεργουν, αλλ' ως ομοτιμωι συμπαρομαρτουν)· και τουτοις τρισσως, καθ' οσον οιοι τε
ησαν χωρειν, και κατα καιρους τρεις· πριν δοξασθηναι Χριστον τωι Παθει· μετα το
δοξασθηναι τηι Ἀναστασει· μετα την εις ου ρανους Ἀναβασιν, η αποκαταστασιν, η ο
τι χρη λεγειν. ∆ηλοι δε η πρωτη των νοσων, και η των πνευματων καθαρσις, ουκ
ανευ Πνευματος δηλαδη γενομενη· και το μετα την οικονομιαν εμφυσημα, σαφως ον
εμ πνευσις θειοτερα· και ο νυν μερισμος των πυρινων γλωσσων, ο και
πανηγυριζομεν. Ἀλλα το μεν πρωτον, αμυδρως· το δε δευτερον, εκτυπωτερον· το δε
νυν, τελεωτερον, ουκ ετι ενεργειαι παρον, ως προτερον, ουσιωδως δε, ως αν ειποι τις,
συγγινομε νον τε και συμπολιτευομενον. Ἔπρεπε γαρ, Υιου σωματικως ημιν
ομιλησαντος, και αυτο φανηναι σωματικως· και Χριστου προς εαυτον επανελθοντος,
εκεινο προς ημας κατελθειν· ερχομενον μεν ως Κυ ριον, πεμπομενον δε ως ουκ
αντιθεον. Αι γαρ τοιαυ ται φωναι ουχ ηττον την ομονοιαν δηλουσιν, η φυ σεις
χωριζουσιν.
ΙΒʹ. ∆ια τουτο, μετα Χριστον μεν, ινα Παρακλη τος ημιν μη λειπηι· Ἄλλος δε,
ινα συ την ομοτι μιαν ενθυμηθηις. Το γαρ, αλλος, αλλος οιος 36.445 εγω, καθισταται.
Τουτο δε συνδεσποτειας, αλλ' ουκ ατιμιας ονομα. Το γαρ, αλλος, ουκ επι των αλλο
τριων, αλλ' επι των ομοουσιων οιδα λεγομενον. Ἐν γλωσσαις δε, δια την προς τον
Λογον οικειωσιν. Πυ ριναις δε, ζητω ποτερον δια την καθαρσιν (οιδε γαρ ο λογος
ημων και πυρ καθαρτηριον, ως πανταχο θεν βουλομενοις υπαρχει μαθειν)· η δια την
ουσιαν. Πυρ γαρ ο Θεος ημων, και πυρ καταναλισκον την μοχθηριαν, καν παλιν
αγανακτηις τωι ομοουσιωι στενοχωρουμενος. Μεριζομεναις δε, δια το των χα
ρισματων διαφορον· καθεζομεναις δε, δια το βασιλι κον, και την εν τοις αγιοις
αναπαυσιν· επει και Θεου θρονος τα χερουβιμ. Ἐν υπερυωι δε (ει μη τωι
περιεργοτερος ειναι δοκω του δεοντος), δια την ανα βασιν των δεξομενων, και την
χαμοθεν επαρσιν· επει και υδασι θειοις υπερωια τινα στεγαζεται, δι' ων υμνειται
Θεος. Και Ἰησους αυτος εν υπερυωι του μυστηριου κοινωνει τοις τα υψηλοτερα
τελουμενοις, ινα εκεινο παραδειχθηι, οτι το μεν τι καταβηναι δει Θεον προς ημας, ο
και προτερον επι Μωυσεως οιδα γενομενον, το δε ημας αναβηναι, και ουτω γενε
σθαι κοινωνιαν Θεου προς ανθρωπους, της αξιας συγκιρναμενης Ἕως δ' αν
εκατερον επι της ιδιας μενηι, το μεν περιωπης, το δε ταπεινωσεως, αμικτος η
αγαθοτης, και το φιλανθρωπον ακοινωνη τον· και χασμα εν μεσωι μεγα και
αδιαβατον, ου τον πλουσιον του Λαζαρου μονον, και των ορεκτων Ἀβρααμ κολπων
διειργον, την δε γενητην φυσιν και ρεουσαν, της αγενητου και εστηκυιας.
ΙΓʹ. Τουτο εκηρυχθη μεν υπο των προφητων, ως εν τωι, Πνευμα Κυριου επ'
εμε· και, Ἀνα παυσεται επ' αυτον επτα Πνευματα· και, Κατεβη Πνευμα Κυριου, και
ωδηγησεν αυτους· και, Πνευμα επιστημης εμπλησαν Βεσελεηλ τον αρχιτε κτονα της
σκηνης· και, Πνευμα παροξυνομενον· και, Πνευμα εξαραν Ἡλιαν εν αρματι, και
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζητηθεν παρα Ἑλισσαιου διπλασιον· και, πνευματι αγαθωι και ηγεμονικωι ∆αβιδ
οδηγουμενος τε και στηριζομε νος. Ἐπηγγελθη δε, υπο μεν Ἰωηλ προτερον· Και εσται
εν ταις εσχαταις ημεραις, λεγοντος· Ἐκχεω απο του Πνευματος μου επι πασαν σαρκα
36.448 (δηλαδη την πιστευουσαν), και επι τους υιους υμων, και επι τας θυγατερας
υμων, και τα εξης· υπο δε Ἰησου και υστερον, δοξαζομενου τε και αντιδοξαζοντος,
ως τον Πατερα, και υπο του Πατρος. Και η επαγγελια, ως δαψιλης, συνδιαιωνιζειν
και συμπαραμενειν, ειτουν νυν τοις κατα καιρον αξιοις, ειτε υστερον τοις των εκεισε
αξιουμενοις, οταν ολοκληρον αυτο τηι πολιτειαι φυλαξωμεν, αλλα μη τοσουτον
αποβαλωμεν, καθ' οσον αν αμαρτανωμεν.
Ι∆ʹ. Τουτο το Πνευμα συνδημιουργει μεν Υιωι και την κτισιν και την
αναστασιν. Και πειθετω σε το, Τωι Λογωι Κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι
Πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων· Πνευμα τε θειον το ποιησαν
με· Πνοη δε παντοκρατορος η διδασκουσα με· και παλιν· Ἐξαποστελεις το Πνευμα
σου, και κτισθησονται, και ανακαινιεις το προσωπον της γης. ∆ημιουργει δε την
πνευματικην αναγεννησιν· και πειθετω σε το, Μηδενα δυνασθαι την βασιλειαν ιδειν
η λαβειν, ος τις μη ανωθεν εγεννηθη Πνευματι, και την προτεραν εκαθαρισθη
γεννησιν, η νυκτος εστι μυστηριον, ημερινηι και φωτεινηι διαπλασει, ην καθ' εαυτον
εκαστος διαπλαττεται. Τουτο το Πνευμα (σοφωτατον γαρ και φιλανθρωποτατον), αν
ποιμενα λαβηι, ψαλτην ποιει, πνευματων πονηρων κατεπαιδοντα, και βασιλεα του
Ἰσραηλ αναδεικνυσιν. Ἐαν αιπολον συκαμινα κνιζοντα, προφητην εργαζεται. Τον
∆αβιδ και τον Ἀμως ενθυμηθητι. Ἐαν μειρακιον ευφυες λαβηι, πρεσβυτερων ποιει
κριτην και παρ' ηλικιαν. Μαρτυρει ∆ανιηλ, ο νικησας εν λακκωι λεοντας. Ἐαν αλιεας
ευρηι, σαγηνευει Χριστωι, κοσμον ολον τηι του λογου πλοκηι συλλαμβανοντας. Πετρον
λαβε μοι, και Ἀνδρεαν, και τους υιους της βροντης, τα πνευματικα βροντησαντας.
Ἐαν τελωνας, εις μαθητειαν κερδαινει, και ψυχων εμπορους δημιουργει. Φησι
Ματθαιος, ο χθες τελωνης, και σημερον ευαγγελιστης. Ἐαν διωκτας θερμους, τον
ζηλον μετατιθησι, και ποιει Παυλους αντι Σαυλων, και τοσουτον εις ευσεβειαν, οσον
εις κακιαν κατελαβεν. Τουτο και Πνευμα εστι πραοτητος· και παροξυνεται τοις
αμαρτανουσιν. Τοιγαρουν πειραθωμεν ως πραου, και μη οργιλου, την αξιαν
ομολογουντες, και το βλασφημον φευγοντες, και μη βουληθωμεν ιδειν οργιζομενον
ασυγχωρητα. Τουτο καμε ποιει σημερον υμιν τολμηρον κηρυκα· ει μεν 36.449 ουν
ουδεν πεισομενον, τωι Θεωι χαρις· ει δε πεισομενον, και ουτω χαρις· το μεν, ινα
φεισηται των μισουντων ημας· το δε, ιν' ημας αγιασηι, μισθον τουτον λαβοντας της
ιερουργιας του Ευαγγελιου, το τελειωθηναι δι' αιματος.
ΙΕʹ. Ἐλαλουν μεν ουν ξεναις γλωσσαις, και ου πατριοις, και το θαυμα μεγα,
λογος υπο των ου μαθοντων λαλουμενος· και το σημειον τοις απιστοις, ου τοις
πιστευουσιν, ιν' ηι των απιστων κατηγορον, καθως γεγραπται· Ὅτι εν
ετερογλωσσοις, και εν χειλεσιν ετεροις, λαλησω τωι λαωι τουτωι, και ουδ' ουτως
εισακουσονται μου, λεγει Κυριος. Ἤκουον δε. Μικρον ενταυθα επισχες, και
διαπορησον, πως διαιρησεις τον λογον. Ἔχει γαρ τι αμφιβολον η λεξις, τηι στιγμηι
διαιρουμενον Ἆρα γαρ ηκουον ταις εαυτων διαλεκτοις εκαστος, ως φερε ειπειν, μιαν
μεν εξηχεισθαι φωνην, πολλας δε ακουεσθαι, ουτω κτυπουμενου του αερος, και, ιν'
ειπω σαφεστερον, της φωνης φωνων γινομενων· η το μεν, Ἤκουον, αναπαυστεον,
το δε, Λαλουντων ταις ιδιαις φωναις, τωι εξης προσθετεον, ιν' ηι, Λαλουντων φωναις,
ταις ιδιαις των ακουοντων, οπερ γινεται, αλλοτριαις· καθα και μαλλον τιθεμαι.
Ἐκεινως μεν γαρ των ακουοντων αν ειη μαλλον, η των λεγοντων, το θαυμα· ουτω
δε των λεγοντων· οι και μεθην καταγινωσκονται, δηλον ως αυτοι
θαυματουργουντες περι τας φωνας τωι Πνευματι.
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ιςʹ. Πλην επαινετη μεν και η παλαια διαιρεσις των φωνων (ηνικα τον πυργον
ωικοδομουν οι κακως και αθεως ομοφωνουντες, ωσπερ και των νυν τολμωσι τινες)·
τηι γαρ της φωνης διαστασει συνδιαλυθεν το ομογνωμον, την εγχειρησιν ελυσεν·
αξιεπαινετωτερα δε η νυν θαυματουργουμενη. Ἀπο γαρ ενος Πνευματος εις πολλους
χυθεισα, εις μιαν αρμονιαν παλιν συναγεται. Και εστι διαφορα χαρισματων, αλλου
δεομενη χαρισματος, προς διακρισιν του βελτιονος· επειδη πασαι το επαινετον
εχουσι. Καλη δ' αν κακεινη λεγοιτο περι ης ∆αβιδ λεγει· Καταποντισον, Κυριε, και
καταδιελε τας 36.452 γλωσσας αυτων. ∆ιατι; Ὅτι ηγαπησαν παντα τα ρηματα
καταποντισμου γλωσσαν δολιαν· μονον ουχι φανερως τας ενταυθα γλωσσας
καταιτιωμενος, αι θεοτητα τεμνουσιν. Ταυτα μεν ουν επι τοσουτον.
ΙΖʹ. Ἐπει δε τοις κατοικουσιν Ἱερουσαλημ ευλαβεστατοις Ἰουδαιοις, Παρθοις,
και Μηδοις, και Ἐλαμιταις, Αιγυπτιοις, και Λιβυσι, Κρησι τε και Ἄραψι,
Μεσοποταμιταις τε και τοις εμοις Καππαδοκαις, ελαλουν αι γλωσσαι, και τοις εκ
παντος εθνους των υπο τον ουρανον Ἰουδαιοις (ει τωι φιλον ουτω νοειν), εκεισε
συνειλεγμενοις, αξιον ιδειν, τινες ησαν ουτοι, και της ποιας αιχμαλωσιας. Ἡ μεν γαρ
εις Αιγυπτον και Βαβυλωνα περιγραπτος τε ην, και παλαι τηι επανοδωι λελυτο. Ἡ δε
υπο Ῥωμαιων ουπω γεγενητο, εμελλε δε, εισπραξις ουσα της κατα του Σωτηρος
θρασυτητος. Λειπεται δη την υπ' Ἀντιοχου ταυτην υπολαμβανειν, ου πολυ τουτων
ουσαν των καιρων πρεσβυτεραν. Ει δε τις ταυτην μεν ου προσιεται την εξηγησιν, ως
περιεργοτεραν (ουτε γαρ παλαιαν ειναι την αιχμαλωσιαν, ουτ' επι πολυ της
οικουμενης χεθεισαν), ζητει δε την πιθανωτεραν, εκεινο ισως υπολαβειν αμεινον,
οτι πολλακις, και υπο πλειονων, του εθνους μετανασταντος, ως τωι Ἔσδραι
ιστορηται, αι μεν των φυλων ανεσωθησαν, αι δε υπελειφθησαν· ων εικος
διασπαρεισων εις εθνη πλειονα, τηνικαυτα παρειναι τινας, και μετεχειν του
θαυματος.
ΙΗʹ. Και ταυτα προεξητασται τοις φιλομαθεσιν, ισως ου περιεργως. Και οτι αν
αλλο συνεισφερηι τις εις την παρουσαν ημεραν, και ημιν τουτο εσται συνειλοχως.
Ἡμιν δε τον μεν συλλογον ηδη διαλυτεον (ικανος γαρ ο λογος), την δε πανηγυριν
ουδεποτε. Ἀλλ' εορταστεον, νυν μεν και σωματικως, μικρον δε υστερον ολον
πνευματικως· ενθα και τους λογους τουτων εισομεθα καθαρωτερον και σαφεστερον,
εν αυτωι τωι Λογωι, και Θεωι, και Κυριωι ημων Ἰησου Χριστωι, τηι αληθινηι των
σωζομενων εορτηι, και αγαλλιασει· μεθ' ου η δοξα και το σεβας τωι Πατρι, συν τωι
αγιωι Πνευματι, νυν και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


