In annuntiationem
Γρηγοριου επισκοπου Νυσης εγκωμιον εις ευαγγελισμον της υπεραγιας
θεοτοκου.
Ἀει οταν μνησθω της Ευας την παρακοην δακρυω· και οταν ιδω παλιν και
κατανοησω τον καρπον της θεοτοκου Μαριας ανακαινιζομαι. ∆ευτε, λαοι, τον εκ
παρθενου τεχθεντα παντες ανυμνησωμεν, δοξα και χαρακτηρ προ αιωνων υπαρχον
θεοτητος ομοιοπαθεις γεγονεν τηι ημετεραι πτωχιαι, η μεγαλοπρεπης εξουσια εν
μορφηι θεου υπαρχων μορφην δουλου ανελαβεν, ο επι χερουβιμ υπο μυρια δων
αγγελων ανυμνουμενος εμπολιτευεται κοσμωι, ο προ ων και σωζων ολον τον κοσ
μον εξ αγιας παρθενου ετεχθη, ινα τον πρωτοπλαστον παλιν ζωοποιησηι.
∆ευτε ουν και ημεις, αγαπητοι, επι τον λιμενα του σωτηρος ημων
ορμησαντες της θειας χαριτος μετα του Γαβριηλ το "χαιρε κεχαριτωμενη" λεγοντες,
την αγιαν παρθενον υμνησωμεν. Ὅτι εξ αυτης προηλθε το φως το αληθινον, το
φωτιζον ημας τηι αυτου αγαθοτητι· ιερον γαρ ηγιασμενον και ναος θεου ακραιφνης
ετυγχανε, το χρυσουν των θυμιαμα των θυσιαστηριον, δια την ανυπερβλητον αυτης
καθαροτητα, το θειον θυμιαμα της συνθεσεως και το αγιον ελαιον της χρησεως, το
πολυτιμον της πιστικης ναρδου αλα βαστρον, το ιερατικον διαδημα, την αποῤρητον
του θεου μηνυουσα βουλησιν, η μονη σωματι και πνευματι αγια υπαρχουσα, η πυλη
η κατα ανατολας βλεπουσα και δια της δεσποτικης εισοδου τε και εξοδου τον κοσμον
φωτισασα, η κατακαρπος ελαια, εξ ης το μυστικον του κυριου λαβον καρφος το
αγιον πνευμα το χειμαζομενον των ανθρωπων γενος διεκοσμησεν. Αυτη των
παρθενων καυχημα και των μητερων αγαλλιαμα, το αρχαγγελικον μηνυμα και
θειον ευαγγελιον δεχομενη· "χαιρε κεχαριτωμενη, ο κυριος μετα σου και παλιν εκ
σου", κυοφορηθηναι γαρ εκ της αγιας παρθενου ευδοκησας ο κυριος τον αρχαγγελον
ευαγγελιζομενον προσαπεστειλε. Ὁ δε εκ των ανω αφραστων δυναμεων προς την
Μαριαμ παραγενομενος, πρωην το "χαιρε κεχαριτωμενη" αυτηι προσεκηρυξεν και
ευθεως παλιν επηγαγεν· "Ὁ κυριος μετα σου, ευλογημενη συ εν γυναιξι, και
ευλογημενος ο καρπος της κοιλιας σου". Ἡ δε διεταραχθη και διελογιζετο ποταπος
ειη ο ασπασμος ουτος. Προσηκοντος αρα την αγιαν παρθενον Μαριαμ η χαρις εκλε
λεκται, σοφη γαρ κατα παντα η αγια ετυγχανεν εκ πασων γενεων εν γυναιξι, ουδε
μια αυτηι ομοια γεγονε ποτε. Ουχ ως η πρωτη παρθενος Ευα εν παραδεισωι
υπαρχουσα μονη, χαυνη τηι διανοιαι παρα του οφεως τον λογον εδεξατο και ουτως
εφθαρη το της καρδιας φρονημα και δι' εκεινης απας ο αγων των αγιων εγενετο·
αλλ' εν μονηι τηι αγιαι παρθενωι το εκεινης ανασεσωσται σφαλμα. Ουχ ως η Σαῤρα
ευαγγελισθεισα πε ρι της του υιου συλληψεως προπετεια εγελασεν· ουχ ως η
Ῥεβεκκα αυτομολως τα κο σμια εδεξατο και τας καμιλους του μνηστηρος προθυμως
εποτισεν· ουχ ως πασα γυνη του χαριεντου ασπασμου απεριεργως εδεξατο· αλλ'
εῤρωμενηι διανοιαι φαιδρωι τωι φρο νηματι εν αυτηι διηπορει και ελεγεν· "Ποταπος ειη
ο ασπασμος ουτος; ποθεν η δωρεα την υποθεσιν κεκτηται; ποθεν ημιν ουτος την
ευλογιαν εκομισε; ποθεν ημιν θησαυρων ο μαργαριτης του λογου απεσταλται;
γνωναι βουλομαι τι το δωρον και τις ο φερων και τις ο πεμψας. Ἐξ ουρανου
παραγεγονας, ανθρωπου χαρακτηρα δεικνυεις, ανθρω πον θεωρω, και λαμπαδας
φωτος απαστραπτεις".
Ταυτα εν εαυτηι διηπορει και ελε γεν· τοιουτοις δε λογοις της Μαριας την
διακρισιν ελυσεν ο αρχαγγελος· "Πνευμα αγιον επελευσεται επι σε και δυναμις
υψιστου επισκιασει σοι· διο συλληψηι και τεξηι υιον· και καλεσεις το ονομα αυτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ἰησουν". Λεγει προς τον αγγελον η αγια παρθε νος· "Πως εσται μοι τουτο επειδη
ανδρα γηινον ου βουλομαι γνωναι, επειδη τωι επουρανιωι νυμφιωι εμαυτην
απεκληρωσα; βουλομαι μενειν παρθενος, την αξιαν της παρθενιας προ δουναι ου
βουλομαι". Λογοις δε τοιουτοις ο αγγελος την αγιαν εστηριζε· "Μη φοβου, Μαριαμ,
ου γαρ φοβησαι σε παραγεγονα, αλλ' αποδιωξαι του φοβου την υποθεσιν· μη φοβου,
Μαριαμ, ευρες γαρ χαριν παρα τωι θεωι· την χαριν μη ανακρινε, νομοις γαρ φυσεως η
χαρις υπηκειν ουκ ανεχεται. Ἅγιον δε πνευμα επι σε επελευσεται, διο και το
γεννωμενον εκ σου αγιον κληθησεται υιος θεου, συμμορφος, συνομοουσιος, συναΐ
διος τωι πατρι. Ἐν ωι πασα κεκτηται ο πατηρ της θεοτητος την φανερωσιν, ο
χαρακτηρ εν τωι προσωπωι, και δια του απαυγασματος η δοξα καταλαμπεται, ινα
φωτισηι τους εν σκοτει καθημενους. Μεμαθηκας, ω μακαρια, α μεχρι του νυν
κεκρυμμενα και τοις αγγελοις ετυγχανε· εγνως, Μαρια, [τα] τους προφητας και
πατριαρχας λανθανοντα· ακηκοας, Μαρια, ων ουδεπω ο χορος των θεοφορων
ηξιωται. ∆αβιδ και Ἡσαΐας και οι λοιποι θεηγοροι περι της δεσποτικης
ενανθρωπισεως προεκηρυττον, αλλα το πως ουκ επισταντο. Συ δε μονη αγια
παρθενε τα τουτοις αγνοηθεντα μυστηρια υποδεχου και μανθανε· και μη λογιζου
"πως εσται μοι τουτο;" ο γαρ εκ παρθενου γης πλασας τον ανθρωπον, αυτος και νυν
ποιει οσα βουλεται, ινα σωσηι πλασμα το ιδιον". Νυν μοι της αγιας παρθενου τον
τροπον θαυμαζειν ως ενεστι πρεποντος.
Ταυτην ο αγγελος πρωην παλιν "χαιρε κεχαριτωμενη" ησπασατο, επειδη μετ'
αυτης ολος ο θησαυρος της χαριτος πολιτευεται. Ἐκ πασων γενεων μονη γεννησαι
θεον κατηξιωται· μονη φερει τον τα παντα φεροντα τωι ρηματι. Και ου μονον
θαυμαζειν ενεστι της θεοτοκου το καλλος, αλλα και της ψυχης το εναρετον, διο και
το "χαιρε κεχαριτωμενη, ο κυριος μετα σου" προεφωνησεν αυτηι ο αγγελος, ξενειαν
γαρ τωι θεωι την ψυχην η αγια ευτρεπησασα, ξενιων και θειων μυστηριων δοχειον
γεγονε. ∆ευρο τοινυν και ημεις αγαπητοι την κατα δυναμιν οφειλην αποτισωμεν, τηι
φωνηι του αγγελου συνεπομενοι κεκραζωμεν· "χαιρε κεχαριτωμενη, ο κυριος μετα
σου", σον γαρ το χαιρειν ως αληθως, επειδη ο κυριος των απαντων μετα σου, ως
οιδεν, εσκηνωσε. "Χαιρε κεχαριτωμενη, ο κυριος μετα σου", ου γηινος νυμφιος,
αλλα αυτος ο κυριος ο της αγνειας πατηρ, ο της παρθενιας φυλαξ και του αγιασμου
κυριος, ο της αφθαρσιας κτιστης και της ελευθεριας δωτηρ, ο της σωτηριας κηδεμων
και της αληθους ειρηνης ταμειας χορηγος· αυτος ο κυριος μετα σου, επειδη εν σοι η
θεια χαρις επανεπαυσατο. "Χαιρε κεχαριτωμενη, ο κυριος μετα σου", ουκ ετι Ἀδαμ
φοβειται τον οφιν τον δολιον, ο γαρ εκ σου γεννωμενος πασαν την δυναμιν του
εχθρου κατηργησε, ουκ ετι το γενος των ανθρωπων την πλανην και τον δολον του
οφεως φοβειται, ο γαρ κυριος συνετριψεν τας κεφαλας του δρακοντος εν τωι υδατι
του βαπτισματος, ουκ ετι φοβουμαι εγω ακουειν "γη ει, και εις γην απελευσηι", ο γαρ
κυριος εν τωι αγιωι βαπτισματι τον ρυπον της αμαρτιας απεσμιξεν απ' εμου, ουκ ετι
κλαιω, ουκ ετι πενθω, ουκ ετι λεγω "εστραφην εις ταλαιπωριαν εν τωι εμπαγηναι
μοι ακανθαι", ο γαρ κυριος την των αμαρτιων ημων εκριζωσας ακανθαν την εαυτου
κεφαλην εστεφανωσεν. Λελυται μου η αμαρτια, λελυται μου η αρχαια καταρα η
λεγουσα "ακανθας και τριβολους η γη ανατελει σοι"· εξεριζωθη η ακανθα, εξηρανθη
η τριβολος, ηνθησεν εκ της αγιας παρθενου το δενδρον της ζωης και της χαριτος.
Ουκ ετι η Ευα φοβειται το ονειδος, ουτε του τοκου την ωδινα εν γαρ τηι αγιαι
παρθενωι το εκεινης πταισμα ανασεσωσται.
Πηγη γαρ ζωης η αγια παρθενος ημιν γεγονε, πηγη φωτος τοις εν Χριστωι
πιστευουσι, ανατολη του νοερου φωτος τυγχανουσα. "Χαιρε κεχαριτωμενη, ο κυριος
μετα σου", και εκ σου, ο εν θεοτητι τελειος, εν ωι κατοικει παν το πληρωμα της
θεοτητος. "Χαιρε κεχαριτωμενη, ο κυριος μετα σου", μετα της δουλης ο βασιλευς,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

μετα της αμιαντου ο αγιαζων τα συμπαντα, μετα της ωραιας ο ωραιος καλλει παρα
τους υιους των ανθρωπων, ινα σωσηι ον κατεικονα εποιησεν ανθρωπον, ου θειας
πιστεως και χαριτος ευφραινομεθα και φωτι τρισηλιωι καταυγαζομεθα. Ῥοδα και
κρινα και ευωδιας νοητης μυρισματα· το αφραστον ημων εαρ Χριστος παραγεγονε, ο
τερπνος και περικαλλης των εκκλησιων παραδεισος εκ των θειων αρωματων και
ουρανιων χαρισματων το της ψυχης ημων τριμερες επληρωσεν. Καρδιαι τοινυν
καθαραι προσελθωμεν και ευρησωμεν την χρυσαυγουσαν και καρπους αθανασιας επ'
αυτηι αρωματιζοντας. Ἐκ γαρ της αφθορου Μαριας εβλαστησεν ημιν το αειζωον
δενδρον της χαριτος, σοφιας γαρ πνευματικης κατα παντα επεπληρωτο η μακαρια εκ
πασων των γενεων .... Ἐν μονηι τηι αχραντωι αειπαρθενωι Μαριαι το φυτον της ζωης
ημιν ηνθησεν, αυτη γαρ μονη αγνη ψυχηι και σωματι γεγονε και θαρσαλεωι
φρονηματι τον αγγελον προσδιελεγετο· "Ποθεν ο ασπασμος ουτος; και πως εσται μοι
τουτο μαθειν εθελωι· πως η μεγαλοπρεπες εξουσια ομοιοπαθεις γινεται τηι ημετεραι
πτωχειαι; πως ο εχων της δυναμεως ουρανων την εξουσιαν αναλαμβανει εικονα της
ημετερας ευτελειας και ο προαιωνιον υπαρχων θεος μελλει παιδιον γινεσθαι και
σαρκουσθαι ο αναβαλλομενος φως ως ιματιον;". Και ο αγγελος προς αυτην λεγει·
"Ναι ταυτα ουτως ευδοκησεν, ινα σωσηι το πλασμα το ιδιον". Τοιουτον μυστηριον η
αγια παρθενος εζητει το ακαταληπτον και των θειων μυστηριων δοχειον γεγονε, του
αγιου πνευματος επισκιασαντος. Και προσεληφθη η αληθεια του σωματος και η
σοφια ωικοδομησεν οικον· ο λογος σαρξ εγενετο και εσκηνωσεν εν ημιν, τουτ' εστιν
εν αυτωι τωι σωματι οπερ ελαβεν εξ ανθρωπου και πνευμα ψυχης λογικης εψυχωσεν.
Και ο αναλλοιωτος θεος την του δουλου μορφην ανεδεξατο, ινα τοις μεν απιστοις
νομισθηι ως ανθρωπος, τοις δε πιστοις φανερωθηι ως θεος· υιος γαρ θεου και θεος
προαιωνων υπαρχων, υιος γυναικος αγιας κατηξιωσεν γενεσθαι και αορατος οραται
και ο πλουσιος δι' ημας πτωχευει και ο απαθης και αθανατος πασχει ως ανθρωπος.
Ἡνωθη σωματι και ουκ ηλλοιωθη πνευματι· εις θνητον σωμα κεχωρηκεν ο
αχωρητος, ινα αυτωι ποιησηι αθανατον συνεξαθανατησας αυτον τηι θεοτητι. Φως
ηλθεν εν κοσμωι Χριστος ο θεος ημων, φωτιζων τα παντα φωτι αενναωι, φωνης
πατρος αορατου μαρτυρουσης· "Ουτος ο υιος μου και λογος προ των αιωνων
υπαρχει".
Ἡ δε Μαρια τωι μεν λογωι ετειχιζετο του αγγελου, τον δε τοκον του δεσποτου
διελογιζετο εις ανισοτερα λογισμων ανδρωπινων περιτυγχανουσα· ποτε μεν εις το
υψος της θεοτητος αναγομενη, ποτε δε το ταπεινον της ανθρωποτητος
ενθυμουμενη. Και ουτος της διανοητικης πλαστιγγος εφ' εκατερων φερομενης, τοτε
της ηκριβομενης του θεου ροπης ηξιουται. Ὁ γαρ το καθαρον της παρθενιας
εργαστηριον φυλαξας αβλαβες, και το της καρδιας διακριτικον πεποιηκεν ακλινες.
Χαρας ουν η αγια εσωθεν επληρουτο, δια τον εξ αυτης σαρκα αναλαβοντα. Χαρις
ημιν ηλθεν Χριστος ο του θεου υιος, ο εκ της παρθενου Μαριας αφραστως τεχθεις·
χαριτι ημας σωζει ο κτισας τα συμπαντα. Χορευει πασα η κτισις Χριστου εν κοσμωι
τεχθεντος και ημεις ουν ετι οντες εν σωματι τωι θεωι αγγελικαις υμνωιδιαις
εξευμενιζειν σπουδασομεν, ερευνημενωι τυπωι την των θειων δογματων αληθειαν
πιστως εν τηι διανοιαι κατασπειρωμεν. Ὑπαρχει γαρ το μυστηριον ακαταληπτον και
αορατον, αναλλοιωτον και απεριγραπτον· σιωπηι προσκυνουμενον και τωι νωι
καταπληττομενον. Και γαρ η αγια τον τροπον εθαυμαζε πως του φωτος το
απαυγασμα γυναικος γεννημα γινεται· τον θησαυρον της ζωης περιεπτυσσετο και
τον ασπασμον του αγγελου διελογιζετο, εως ετελεσφορησε τον καρπον της
σωτηριας. Ὧδε λοιπον τα καλλιμορφα ανθη της του Χριστου διδασκαλιας τους
καρπους της ευλογιας προσφερουσιν· ωδε πασα αγνεια και ευωδια το της προσευχης
θυμιαμα, καθαραι συνειδησει θεωι προσκομιζει· ωδε παρθενια και σοφροσυνη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

χορευουσα τον ζωηφορον βοτρυν εκαρποφορησε· ωδε τα επαθλα της νικηφορου
δυναμεως τους θησαυρους ημιν της αγαπης κυπριζουσι· ωδε της αγιας Τριαδος
μυστηριον υπο του αρχαγγελου τηι παρθενωι πεφανερωται κατα το ευαγγελιον,
"Πνευμα αγιον επελευσεται επι σε και δυναμις υψιστου επισκιασει σοι, δι' ο και το
γεννωμενον εκ σου αγιον κληθησεται υιος θεου". Αυτωι η δοξα και το κρατος και
προσκυνησις εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


