Chronicon sive Maius (additamenta Macarii Melisseni lectiones variae)
272.20 αλλ' ουν και ουτως ενδεδωκε προς αυτον οσα εν τοις ποσι τοις προς
δυσμας ηλιου εισι του υπερμεγεθους ορους του Ταυγετου αχρι και του Πυλου του
λεγομενου Ὑιτυλου. Ἐκ δε του εξω ζυγον το καστρον Ζαρναδας και Γαστιτζα, το
αδιασεστον Μελε, ∆ιραχιον, Πολιανους, Γαρδικια και τα περι αυτα, ετι δε χορηγησας
και την πασαν επιτροπικην και διοικησιν του μεγα λου πρωτοστρατορος Νικηφορου
του Μελισσηνου του και Μελισσουργου επονομα ζομενου. Ὁ δε μεγας ουτος
πρωτοστρατωρ Νικηφορος εκ της φυλης ην κα ταγομενος του κατα παντα αριστου
Σαλλουστιου καισαρος του εγγονου πατρι κιου Ευγενιου Βεσπου του Λουτατιου, ενος
των δυο τε και δεκα μεγιστανων των επωικικοτων εκ Ῥωμης εν ταυτηι τηι
βασιλευουσηι των πολεων δια προσταγης και κλησεως του εν ευσεβει τηι ληξει
Κωνσταντινου του Μεγαλου του την μεγαλοπολιν ταυτην κτισαντος και την
βασιλειαν ενταυθα διαβιβασαντος. Ὁ δε πατρικιος Ευγενιος εκεινος κατα Σαρδιανου
Ευναπιου χρονογραφιαν και ως τα επη τουτον φασκουσι, ατινα και εγω πολλακις
ανεγνωκα, εις Ἄνδροκλον του Κοδρου του Μελανθου του Νηλεως ανεφερνε το
γενος. Εις δε τον ρηθεντα Νικηφορον και μεγαπρωτοστρατορα γενεαλο γουμενος, εκ
του ρηθεντος Σαλλουστιου ουτος καταγεται. Σαλλουστιου δε υιος ην Ῥου φινος ο
μαγιστρος, του δε Νικηφορος ο καισαρ, του δε Προκοπιος και Κυρος ο σο φωτατος·
Προκοπιου δε Ὀλυβριος και Πελαγιος ο πατρικιος, ου πονημα λεγουσιν ει ναι και τα
καλουμενα Ὁρμηροκεντρα· Ὀλυβριου δε Σεκουνδος ο υπατος και Τζιτας ο κομης
Ἀρμενιας· Σεκουνδου δε Ῥουφινους και Ναρσης ο κουβικουλαριος, Ῥουφινου δε
Ἰωαννης ο υπατος, του δε Πρισκος ο στρατηγος Ευρωπης και Γερμανος ο πατρι κιος,
Πρισκου δε Βονοσσος και Θεοδωρος· Βονοσσου δε Θεοδοσιος και Ἀνδρονικος,
Θεοδοσιου δε Μιχαηλ ο μαγιστρος, Μιχαηλ δε Θεοφυλακτος και Θεοδοτος. Και ο μεν
Θεοφυλακτος γενναι Μιχαηλ τον Ῥαγκαβελ, ο δε Θεοδοτος Μιχαηλ τον Κασιδερην.
Και ο μεν Ῥαγκαβελ της βασιλειας υπο Λεοντος του Ἀρμενιου εξωσθεις και εν τηι
νησωι Πρωτηι εξορισθεις, μοναχος γενομενος τον βιον κατελιπε, τους δε υιους αυτου
των παι δογονων μοριων στερησαντες, και ουτως τα του Ῥαγκαβελ περας ελαβον· Ὁ
δε πατρι 274 κιος Κασιδερης υιους ειχε δυο· ∆ημητριον τον μαγιστρον και Θεοδοτον.
Και ο μεν την εκκλησιαν Κυριου ιθυνεν, ωσπερ οι περι αυτου ιστορησαντες
γραφουσι, ο δε ∆η μητριος γενναι Θεοδοτον· ο δε Νικηταν τον και Ὀρυφαν
καλουμενον, ο δε Ῥωμανον τον πατρικιον, ο δε Ἰωαννην τον δομεστικον τον
καλουμενον Κουρκουαν, Θεοφανην τον πατρικιον και Θεοφιλον, τον παππον
Ἰωαννου του Τζιμισκη. Ἰωαννου δε του δο-μεστικου γινεται Ῥωμανος, του δε
Ἰωαννης και Χριστοφορος και Ἀνδρονικος· Χριστοφορου δε Ῥωμανος και Θεοφιλος,
Ῥωμανου δε Νικηφορος, του δε Θεοληπτος και Λεων ο μαγιστρος· Λεοντος δε
Θεοδοσιος και Νικηφορος, Νικηφορου δε Θεοδωρος, του δε Λεωσθενης, του δε ο
Νικηφορος καισαρ του δε εκ Μαριας Κομνενης της Ἰωαν νου, Ἰωαννης ο Κομνηνος,
του δε Ἀλεξιος και Νικηφορος· Ἀλεξιου δε εκ της Ευδοκιας Ἀλεξιου του Μιχαηλ
Ἀσπιετη Μιχαηλ, του δε Θεοφυλακτος και Ἀλεξιος, Θεοφυλακτου δε Θεοδοσιος, του
δε Μιχαηλ και ο καισαρ Ἀλεξιος, ο εκ των Ἰταλων τε και Φραγκων ελευθερωσας
ταυτην την μεγαλοπολιν. Καισαρος δε Ἀλεξιου γι νεται Γρηγοριος ο δεσποτης, ο την
κρισιν την μεγαλην ποιησας περι της περιουσιας του ρηθεντος Μιχαηλ του
πατραδελφου αυτου, μετα του εν ευσεβει τηι ληξει κυρου Ἀνδρονικου του κυρ
Μιχαηλ, επι τωι ʹ ωα-ωι ετει. Του δε Γρηγοριου γινεται Μιχαηλ και Νικηφορος και
Θεοφιλος και του Νικηφορου γινεται Λεων, του δε ο πατριαρχης κυρ Γρηγοριος. Του
δε Μιχαηλ γινεται Νικηφορος, του δε Ἀνδρονικος, του δε Θεο δοσιος, του δε Λεων.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Τουτου ο προῤρηθεις μεγας πρωτοστρατωρ Νικηφορος. Ουτος εκ της θυγατριδους
κυρ Κωνσταντινου του ∆ραγαση Μαριας του Ῥαουλ Ἰωαννου γι-νεται Νικολαος. Ἡ
δε αιτια της τοιαυτης επιτροπικης τοιουτοτροπως ην· τον ειρημενον Νικο λαον του
μεγαλου πρωτοστρατορος Νικηφορου ανεδεξατο εκ του αγιου βαπτισματος ο
δεσποτης κυρ Θεοδωρος. Ἐν δε τωι παρελθοντι εαρι μελλων εξ ανθρωπων γενεσθαι ο
μεγας ουτος πρωτοστρατωρ και ο υιος αυτου Νικολαος τριητης νηπιος ων και πλη
ροφοριαν και διαθεσιν μεγαλην εχων προς τον δεσποτην κυρ Θεοδωρον, διαθηκην
ποιησας, ειασε τον δεσποτην κυρ Θεοδωρον επιτροπον και κυβερνητην του πνευματι
κου υιου Νικολαου και παντων των αυτου χωρων τε και κτηματων. Και εαν ο υιος
και κληρονομος Νικολαος εμφυς αποθανηι, πασης της αυτου δεσποτειας και
επικρατειας τοποι και χωραι οι εκτος και εντος της Πελοποννησου εσονται τωι
δεσποτηι κυρ Θεο δωρωι. Ἦσαν γαρ εκτος πασα η Χερσονησος του Ἑλλησποντου,
μεγαλη Αινος εως τε και Περιθεωριου· τα δε εντος της Πελοποννησου εν μεν τωι
Μεσσηνιακωι κολπωι, ενθα ρεει δια μεσου και ο Παμισος εκεινος ποταμος, Ἀνδρουσα,
λεγω και Καλαμα τα, Μαντινια, Ἰαννιτζα, Πηδημα, Μανη, Νησιν, Σπιταλιν, Γρεμπενι
και Καραντζα και Ἀετος, Λωΐ, Νεοκαστρον, Ἀρχαγγελος, Σαυλαουρος, Ἰωαννινα,
Ἰθωμη, Λιγουδιστα Φιλατρια, Πυλος και τα εν τοις ποσι του ορους και κορυφης, του
της Νικης του ∆η μου λεγομενου, αχρι του πεδιου Στενικλαρου και του ρευματος της
Βελλιρας και Βοσ τιτζα και τα περι αυτην, α και σταλεις εγω ταυτα παρελαβον, τα
οσα εκ των εξωθεν ολιγα πανυ υπο την εξουσιαν των Ἀγαρηνων μη ευρισκομενα.
Ὡς επι το πλειστον τινας εκ τουτου του γενους των Μελισσηνων και Στρατηγο
πουλους επωνομαζον και εν ταις χρονικαις ιστοριαις ουτως εγραφον δι' αιτιαν τοιαυ
την. Του γαρ ρηθεντος καισαρος Ἀλεξιου και Μιχαηλ <τον> γεννητορα ο βασιλευς
κυρ Ἰωαννης ο ∆ουκας στρατηγον Παφλαγονιας επροχειρισατο εφηβον οντα ετι και
πανυ μειρακα. Αυτος δε εργα αρεικα επιδειξας και κατα των εναντιων τροπαια
στησας, δι' ην αιτιαν Στρατηγοπουλον επεκαλεσαν και δι' αυτου τους υιους τουτου
επωνομαζον. 276 ∆ιηρχετο δε την ειρημενην επιτροπικην και διοικησιν και ο
πρωτοστρατωρ Λεων ο Φραγκοπουλος καιρωι τινι προσταξει του δεσποτου κυρ
Θεοδωρου, ειτα τωι αδελφωι δεσποτηι κυρ Κωνσταντινωι εδωρησατο ταυτην τακτικως
Α. αλιι ξοδιξες πραεβεντ· ... ον και Μελισσουργον επωνομαζον δια την αυτου εις
παντα δεξιοτητα εκ της φυλης ην καταγομενος του παλαιου εκεινου Νικηφορου και
σαρος του Μελισσηνου. Ὁ δε Νικηφορος ουτος εκ γονων υπηρχε του πατρικιου Ευγε
νιου. ∆ιατι μεν ο βασιλευς Μιχαηλ ο την προσηγοριαν και Ῥαγκαβελ και ο πατρι
κιος Μιχαηλ ο Μελισσηνος υπηρχον κασιγνητων δυο αποτοκευματα και απογονοι
του ρηθεντος καισαρος· και ο μεν της βασιλειας εξωσθεις και εν τηι νησωι Πρωτηι εξο
ρισθεις, μοναχος γενομενος τον βιον κατελιπε· τον δε υιον αυτου Θεοφυλακτον των
παιδογονων μοριων στερησαντες, και ουτω τα του Ῥαγκαβελ περας ελαβον. Ὁ δε
πατρικιος Μιχαηλ εσχε υιους δυο ∆ημητριον και Θεοδοτον· και ο μεν πατριαρχης
γενομενος την Ἐκκλησιαν Κυριου ιθυνας, ωσπερ οι περι αυτου ιστορησαντες
γραφουσι, ο δε ∆ημητριος γενναι Νικηφορον, ο δε Νικηφορος γενναι Θεοδοτον, ο δε
Θεοδοτος γενναι τον πατρικιον Νικηταν τον Ὀρυφαν. Ὁ δε Νικητας γενναι Θεοφανην
τον πατρι-κιον και πρωτοβεστιαριον και Νασαρ, ο δε Θεοφανης Χριστοφορον, ο δε
Χριστοφος τον μαγιστρον Λεοντα και Θεοληπτον. Ὁ δε μαγιστρος Λεων γενναι
Θεοδοσιον, ο δε Θεοδοσιος Θεοφυλακτον, ο δε Θεοφυλακτος Θεοδωρον, ο δε
Θεοδωρος Νικηφορον τον καισαρα τον επ' αδελφηι γαμβρον του ανακτος Ἀλεξιου
του Κομνηνου. Ὁ δε καισαρ Νικηφορος γενναι Ἰωαννην τον Κομνηνον, ο δε
Κομνηνος Ἰωαννης γενναι Ἀλεξιον, ο δε Ἀλεξιος γενναι Θεοδοσιον, ο δε Θεοδοσιος
γεννα Ἀλεξιον τον καισαρα και Μιχαηλ, ους Στρατηγοπουλους επωνομαζον. Ὁ δε
καισαρ Ἀλεξιος γενναι Γρηγοριον, ο δε Γρηγοριος Θεοφιλον και Μιχαηλ, ο δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Θεοφιλος γενναι Λεοντα, ο δε Λεων τον μεγαν πρωτοστρατορα Νικηφορον και
Γεωργιον. Ὁ δε μεγας πρωτοστρατωρ Νικηφορος γενναι Νικολαον. Ἡ δε αιτια της
τοιαυτης επιτροπικης τοιουτοτροπως ην. Τον ειρημενον Νικολαον ανεδεξατο δια
αγιου βαπτισματος ο δεσποτης κυρ Θεοδωρος. Ἐν δε τωι παρελ θοντι εαρι μελλων
θανειν ο μεγας ουτος πρωτοστρατωρ και ο υιος αυτου Νικολαος τριετης ων,
διαθηκην ποιησας, ειασε τον δεσποτην κυρ Θεοδωρον επιτροπον και κυ βερνητην
του πνευματικου υιου Νικολαου και παντων των αυτου κτηματων. Και εαν ο υιος
και κληρονομος ευθυς αποθανηι, πασης της αυτου δεσποτειας και εξουσιας το ποι και
χωραι εκτος και εντος της Πελοποννησου εσονται τωι δεσποτηι κυρ Θεοδωρωι. Ἦσαν
γαρ εκτος· μεγαλη Αινος, Περιθεωριον και Ξανθη και τα περι αυτην και πα 278 σα η
Χερσονησος του Ἑλλησποντου. Τα δε εντος Πελοποννησου εν τωι Μελισσηνιακωι
κολπωι, ενθα ρεει δια μεσου και ο Παμισος εκεινος ποταμος· Ἀνδρουσα λεγω και Κα
λαματα, Μαντινια, Ἰανιτζα, Πηδημα και Μανη και Νησι και Σπιταλιν και Γρεμπενι
και Καραντζα και Ἀετος και Ἐλωι και Νεοκαστρον και ιθωμη η νυν λεγομενη Μεσσηνη και Ἀρχαγγελος και Σαβλαουρος και Ἰωαννινα και Λιγουδιστα και Φιλατρια
και Πυλος και τα περι αυτων και τα εν τοις ποσι του ορους κορυφης του της Νικης
του Σιμου λεγομενου αχρι της πεδιαδος Στενικλαρου και του ρευματος της Βελιρας
και σταλεις εγω παρελαβον αυτα, τα οσα μη υπο την εξουσιαν των Ἀγαρηνων ευρι
σκομενα ολιγα πανυ. Ὡς επι το πλειστον τινας εκ τουτου του γενους των
Μελισσηνων και Στρατηγο πουλους επωνομαζον και εν ταις χρονικαις ιστοριαις
ουτως εγραφον δι' αιτιαν τοιαυ την· τον γαρ Ἀλεξιον καισαρα τον Μελισσηνον,
Στρατηγοπουλον επωνομαζον και εκτοτε το επικλην τουτο εις τινας του γενους
τουτου επεκρατησε. ∆ιηρχε δε την ειρη μενην επιτροπικην και διοικησιν και ο
πρωτοστρατωρ Λεων ο Φραγκοπουλος καιρωι τινι, προσταξει του δεσποτου κυρ
Θεοδωρου, ειτα τωι αδελφωι κυρ Κωνσταντινωι εδω ρησατο.
448 και πολλα
επυνθανετο περι της πιστεως του Χριστου, α καταλεπτως διηγησομεθα, πως ο
πατριαρχης εν συνοψει την της πιστεως ομολογιαν εν κεφαλαιοις αυτωι διεσαφησεν·
ηγουν, το επιγραμμα εχει ουτως· Του σοφωτατου και λογιωτατου κυρου Γενναδιου
του Σχολαριου και πα τριαρχου Κωνσταντινουπολεως νεας Ῥωμης ομιλια ρηθεισα
περι της ορθης και αμωμητου πιστεως των Χριστιανων. Ἐρωτηθεις γαρ παρα του
ειρημενου αμηρα του και σουλτανου ταδε· Ὁ αμηρας· Τι πιστευετε υμεις οι
Χριστιανοι; απεκριθη ο πατριαρχης και ειπεν αυτωι ταδε·
κφ. αʹ. Πιστευομεν, οτι εστι Θεος δημιουρ γος παντων οσων εισιν απο του μη
ειναι· οτι ουτε σωμα εστιν, ουτε σωμα εχει, αλλα ζην νοερως. Και εστι νους αριστος
και τελειοτατος και σοφωτατος ασυνθετος, αναρ χος, ατελευτητος· εστιν εν τωι
κοσμωι και υπερ τον κοσμον, ουκ εστιν εν ουδενι τοπωι και εστιν εν παντι τοπωι.
Ταυτα εισιν ιδιωματα του Θεου, δι' ων χωριζεται απο των κτισματων αυτου. Και
αλλα τουτοις εισιν ομοια. –Παντα οσα κεφαλαια μετεγλωτι σθησαν εις την
τουρκοαραβογλωσσαν υπο του Ἀχματ καδδη Βεῤροιας του πατρος Μαχουμουτ
τζελεπη του αναγραφεως και ουτως επεται τα κεφαλαια κατα ταξιν·
Κφ. βʹ. Κειμενον· Ἔστι σοφος και αγαθος και αληθινος και αυτοαληθεια.
Ὅσα προτερηματα εχουσι τα ποιηματα αυτου μεμερισμενως, εχει αυτος μονος
υψηλοτερον τροπον· και ταυτας τας τελειοτητας εχουσι και τα κτισματα αυτου, διοτι
αυτος διδωσι ταυτας και τοις κτισμασιν αυτου· αγαθα εισι, διοτι σοφος, σοφα· διοτι
αληθης, αληθη 450 και τ' αλλα ομοιως, πλην οτι ο μεν θεος κυριως εχει αυτα, τα δε
κτισματα κατα με τοχην εχουσιν.
Ἑρμηνεια· Κφ. γʹ Κειμενον· Πιστευομεν, οτι εισιν εν τωι Θεωι αλλα τρια
ιδιωματα, ατινα εισιν ωσπερ αρχαι και πηγαι παντων των αλλων ιδιωματων αυτου·
και δια τουτων των τριων ιδιωματων ζηι ο Θεος αιδιως εν εαυτωι και προ του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

δημιουργηθηναι υπ' αυτου τον κοσμον· και δια τουτων εδημιουργησε τον κοσμον
και δια τουτων κυβερναι αυτον. Και ταυτα τα τρια ιδιωματα ονομαζομεν τρεις
υποστασεις, ηγουν τρια προσω πα· και διοτι αυτα τα ιδιωματα ου μεριζουσι την μιαν
και απλουστατην ουσιαν του Θεου, δια τουτο εστι Θεος και μετα των ιδιωματων
τουτων εις Θεος και ουκ εισι τρεις θεοι, καθως τινες τολμωντες λεγουσιν.
Ἑρμηνεια· Κφ. δʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οτι εκ της φυσεως του Θεου
ανατελουσι λο γος και πνευμα ωσπερ απο του πυρος φως και θερμη. Και καθαπερ το
πυρ και ει μη εστι τι το φωτιζομενον και θερμαινομενον υπ' αυτου, αλλ' ομως αυτο
το πυρ αει εχει φως και θερμην και εκπεμπει φως και θερμην ημιν, ουτω και προ του
δημιουργηθη ναι τον κοσμον ησαν ο λογος και το πνευμα, ενεργειαι του Θεου
φυσικαι, επει ο Θεος νους εστιν, ως προειρηται, και ταυτα τα τρια, νους, λογος και
πνευμα εις θεος εστιν, ωσπερ εν τηι μιαι ψυχηι του ανθρωπου εστι νους και λογος
νοητος και θελησις νοητη, και ομως ταυτα τα τρια εισι μια ψυχη κατα την ουσιαν.
Παλιν τον λογον του Θεου ονομαζομεν σοφιαν του Θεου και δυναμιν και υιον
αυτου, διοτι εστι γεννημα της φυσεως αυτου, ωσπερ το γεννημα της φυσεως του
ανθρωπου, <καλουμεν υιον του ανθρωπου> και ωσπερ το νοημα του αυτου εστι
γεννημα της ψυχης αυτου. Και πα λιν ονομαζομεν την θελησιν του Θεου πνευμα του
Θεου και αγαπην. Αυτον δε τον νουν καλουμεν πατερα, διοτι αυτος εστιν αγεννητος
και αναιτιος, αιτιος δε του υιου και του πνευματος. Ὅτι ουν ο Θεος ου νοει μονον τα
κτισματα αυτου, αλλα μαλλον νοει και γινωσκει εαυτον, και δια τουτο εχει λογον
και σοφιαν, δι' ης νοει εαυτον ιδιως· ομοιως ου θελει και αγαπαι μονον τα ποιηματα
εαυτου ο Θεος, αλλα θελει και αγαπαι εαυτον πολλωι μαλλον. ∆ια τουτο αιδιως
προερχονται εκ του Θεου ο λογος και το πνευμα αυτου και αιδιως εισιν εν αυτωι. Και
ταυτα τα ιδιωματα μετα του Θεου εις εστι Θεος.
Ἑρμηνεια· Κφ. εʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οτι ο Θεος δια του λογου της
σοφιας και της δυναμεως αυτου εδημιουργησε τον κοσμον· και δια του πνευματος,
της αγαθης θελη σεως και αγαπης αυτου προνειται και κυβερναι και κινει πασαν
φυσιν αυτου εν τωι κοσμωι προς το αγαθον κατα την ταξιν εκεινης φυσεως. Και δια
τουτο πιστευομεν, οτι, οτε ηθελησεν ο Θεος, δια μονην την ελεημοσυνην αυτου
επεστρεψε τους ανθρω πους απο της πλανης των δαιμονων και της ειδωλολατρειας,
διοτι πλην του ολιγου τοπου των Ἰουδαιων, εν ωι προσεκυνειτο και επιστευετο εις
θεος εκ του νομου του Μωυσεως, η δ' αλλη πασα η οικουμενη εσεβαζετο τα
κτισματα του Θεου και πολλους θεους μη οντας αντι του ενος και μονου αληθινου
Θεου προσεκυνουν· και επολιτευοντο κατα τας ιδιας εκαστος επιθυμιας, ου κατα
τινα του Θεου νομον.
Ἑρμηνεια· Κφ. ʹ. Κειμενον· Τοτε εποιησεν ο Θεος την τοιαυτην αναπλασιν
των ανθρω πων δια του λογου και δια του αγιου πνευματος αυτου· και δια τουτο ο
λογος του Θεου ενεδυθη την ανθρωπειαν φυσιν, ινα ως μεν ανθρωπος ομιλησηι
ανθρωποις, ως δε λογος του Θεου και Θεου σοφια διδαξηι τους ανθρωπους πιστευειν
εις τον ενα και αληθη Θεον και πολιτευεσθαι κατα τον νομον, ον αυτος εδωκε· και
παλιν ως μεν αν θρωπος ινα δωι την πολιτειαν αυτου παραδειγμα της διδασκαλιας
αυτου. Πρωτος γαρ αυτος ετηρησε τον νομον, ον εδωκε τοις ανθρωποις. Ὡς δε λογος
του Θεου και δυ ναμις δυνηθη κατορθωσαι το παγκοσμιον αγαθον, οπερ εβουλετο,
διοτι ην αδυνατον δι' ενος ανθρωπου δυναμει επιστρεψαι την οικουμενην προς τον
Θεον. Και ουτως δια μεν του λογου αυτου εσπειρε την αληθειαν ο παντοδυναμος και
αορατος Θεος εν Ἱερουσαλημ, δια δε του πνευματος αυτου εφωτισε και ενισχυσε
τους αποστολους 452 αυτου, ινα σπειρωσιν αυτοι την αληθειαν και εις παντα τον
κοσμον και ινα καταφρο νησωσι τον κοσμον δια την αγαπην του πεμψαντος αυτον
Θεου και δια την αγαπην της σωτηριας του κοσμου κατα το παραδειγμα του Ἰησου,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

οστις εκουσιως απεθανε κατα το ανθρωπινον υπερ του σωθηναι τον κοσμον. Ουτω
πιστευομεν ημεις τον ενα Θεον εν τριασι, πατερα, υιον και πνευμα αγιον, καθως
εδιδαξεν ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος· και διοτι εστιν αληθης, πιστευομεν, οτι εστι
και αυτο αληθες. Και οι μαθη ται αυτου ουτως εδιδαξαν ημας πλατυτερον και ουτω
νοουμεν και απο της δυναμεως της σοφιας
. Ἑρμηνεια· Κφ. ζʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οτι ο λογος του Θεου και ο
ανθρωπος, ον ενεδυ θη ο λογος του Θεου, εστιν ο Χριστος. και η μεν ζωη του
Χριστου εν τηι σαρκι αυτου ην ζωη ανθρωπου υπεραγιου, η δε δυναμις της σοφιας
και των εργων αυτου ην Θεου δυναμις.
Ἑρμηνεια· Κφ. ηʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οτι ωσπερ η ψυχη και το σωμα του
ενος αν θρωπου γινεται εις ανθρωπος, ουτως ο λογος του Θεου αφ' ενος μερους και
απ' αλλ' μερους η ψυχη και το σωμα εισι παντοτε δυο φυσεις μεμερισμεναι τελειως
εν ενι ανθρωπωι. Ουτως και η ανθρωποτης και η θεοτης εισιν εν τωι ενι Χριστωι
μεμερισμε ναι τηι φυσει τελειως, καθ' υποστασιν μονον και προσωπικως ηνωμεναι.
Και ουτε ο λογος του Θεου μετεβληθη εις την σαρκα η την ψυχην του Χριστου, ουτε
η σαρξ του Χριστου η η ψυχη αυτου μετετραπη εις λογον Θεου, αλλα ην και εστιν εν
τωι Χρι στωι μετα την υπερθαυμαστον αυτου οικονομιαν εκεινην ο μεν του Θεου
λογος, λογος, η δε ανθρωποτης, ανθρωποτης. Και οτι ου προσελαβεν η ανθρωποτης
του Χριστου την θεοτητα, αλλ' η θεοτης του λογου του Θεου προσελαβε την
ανθρωπειαν φυσιν εν αυτωι <τωι> προσληφθηναι συστασιν. Παν οπερ εστι εν τωι Θεωι
και εκ του Θεου φυσικως Θεος εστι, διοτι ουκ εστιν εν τωι Θεωι συμβεβηκος. Και δια
τουτο, τον νοη-τον λογον του Θεου, Θεον ονομαζομεν και πιστευομεν. Και διοτι
ουτος ο λογος του Θεου ην εν τωι Χριστωι, δια τουτο τον Χριστον Θεον και ανθρωπον
ομολογουμεν, ανθρωπον μεν δια την ψυχην και το σωμα, Θεον δε δια τον εν αυτωι
λογον του Θεου.
Ἑρμηνεια· Κφ. θʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οτι ο λογος του Θεου ην εν τωι
Χριστωι και εν τωι κοσμωι και εν τωι ουρανωι και εν τωι Θεωι και πατρι, διοτι ο λογος
του Θεου εστιν απειρος ωσπερ ο Θεος εστιν απειρος ο γεννων αυτον, ηγουν νοων·
και απειρον δυναμιν εχει· πλην εν τωι Θεωι κατα αλλον τροπον ην και εν τωι Χριστωι
κατα αλλον και εν τωι κοσμωι κατα αλλον.
Ἑρμηνεια· Κφ. ιʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οταν ο Θεος κοινωνηι της
αγαθοτητος αυτου και της χαριτος κτισματι τινι, ουδαμως ζημιουται, αλλα μαλλον
μεγαλυνεται, διοτι εκ της αρετης των κτισματων το υψος του Θεου φανερουται. Και
οσον μαλλον βελτιουται το κτισμα τηι πλειονι κοινωνιαι της αγαθοτητος αυτου,
τοσουτον πλεον η αγα-θοτης του Θεου και η δυναμις και η αγαπη δεικνυται. ∆ια
τουτο η αγαθοτης του Θεου και η δυναμις και η αγαπη εις τους ανθρωπους πλεον
εμεγαλυνθη εκ του ελθειν αυτον <τον λογον> του Θεου και Θεον μετα πασης αυτου
δυναμεως εις τον Ἰησουν η οτι επεμπεν εις τους προφητας μιαν χαριν αυτου η δυο,
εις αλλον μεν προφητην ελατ-τονα, εις αλλον δε μειζονα.
Ἑρμηνεια· Κφ. ιαʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οτι ο Χριστος εσταυρωθη και
απεθανεν οικειωι θεληματι δια πολλας και μεγαλας ωφελειας δεομενας πολλων
λογων, και παντα κατα το ανθρωπινον· ο γαρ λογος του Θεου ουτε σταυρουται, ουτε
αποθνησκει, ουτε ανι-σταται, αλλα μαλλον ανεστησεν αυτους τους νεκρους, ωσπερ
ανεστησε και την σαρ-κα, ην εφορεσε. Πιστευομεν, οτι ο Χριστος αναστας ανεληφθη
εις τους ουρανους και παλιν μελλει ερχεσθαι μετα δοξης, ινα κρινηι τον κοσμον.
Ἑρμηνεια· Κφ. ιβʹ. Κειμενον· Πιστευομεν, οτι αι ψυχαι των ανθρωπων εισιν
αθανατοι, οτι τα σωματα των αγιων αναστησονται αφθαρτα, φωτεινα, ελαφρα, μητε
τροφης χρη-ζονται, μητε ποσεως, μητε ενδυματων, μητε αλλης τινος σωματικης
ηδονης και οτι αι ψυχαι και τα σωματα των καλως πιστευοντων και καλως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

πολιτευομενων απελευσονται εις τον παραδεισον, των δε αμετανοητων πονηρων
και απιστων εις την κολασιν. Και ο μεν παραδεισος των αγιων και η απολαυσις εστι
εν τωι ουρανωι, η δε κολασις 454 των πονηρων εν τηι γηι. Και η απολαυσις των αγιων
ουδεν ετερον εστιν, ει μη οτε τελειωθησονται αι τοιαυται ψυχαι εις την γνωσιν και
τοτε θεωρησουσι τα μυστηρια του Θεου, α νυν ου γινωσκουσιν ει μη δια πιστεως
Ἰησου Χριστου.
Ἑρμηνεια· Κφ. ιγʹ. Κειμενον· ∆ια τι δε ην αναγκαιον σαρκωθηναι τον λογον
του Θεου και Θεον; Εισιν αναγκαιοι και πολλοι λογοι· και οταν ηι χρεια, εσμεν
ετοιμοι δου-ναι και αυτους. Ἐπεκεινα δε εκεινων των λογων πληροφορουσιν ημας
την αληθειαν της πιστεως ημων τα επτα ταυτα·
Ἑρμηνεια· Κφ. ιδʹ. Κειμενον· Ὅτι επροφητευσαν οι προφηται των Ἰουδαιων,
ους στεργομεν και ημεις, τον Ἰησουν και οσα εποιησε και οσα εγενοντο επ' αυτου και
οσα εποιησαν υστερον οι μαθηται αυτου τηι δυναμει αυτου. Ὁμοιως επροφητευσαν
και τα μαντεια των Ἑλληνων συγχωρησει Θεου και οι αστρονομοι των Περσων και
των Ἑλληνων, και ταυτα παντα μετα ευφημειας μεγαλης του Ἰησου. Και οτι πασαι
αυται αι προφητειαι εισιν απαραγραπτοι εχομεν δειξαι·
Ἑρμηνεια· Κφ. ιεʹ. Κειμενον· Ὅτι αι γραφαι πασαι της πιστεως ημων
συμφωνουσιν εν πασι, διοτι ειχον οι γραψαντες αυτας ενα διδασκαλον, την χαριν
του Θεου, αλλως γαρ εμελλον εν τισι διαφωνειν·
Ἑρμηνεια· Κφ. ι ʹ. Κειμενον· Ὅτι εδεξαντο ταυτην την πιστιν, νεαν ουσαν
και παραδοξον, οι ανθρωποι πανταχου μετα σπουδης και μετα κινδυνων πολλων,
και ου μονον ιδιωται και αμαθεις, αλλα και οι φρονιμοι και οι σοφοι. Και δια τουτο
κατελυθη τελειως η πλανη των δαιμονων·
Ἑρμηνεια· Κφ. ιζʹ. Κειμενον· Ὅτι η πιστις αυτη ουδεν περιεχει αδυνατον,
ουδεν ασυμ-φωνον, ουδεν σωματικον, αλλα παντα πνευματι· και εστιν οδος
φερουσα τας ψυχας των ανθρωπων εις την αγαπην του Θεου και της μελλουσης
αιωνιου ζωης·
Ἑρμηνεια· Κφ. ιηʹ. Κειμενον· Ὅτι οσοι ελαβον ταυτην την πιστιν και
επολιτευσαντο ενα-ρετως κατα του Ἰησου νομον, ελαβον μεγαλα χαρισματα εκ του
Θεου και δυναμεις εποιησαν πολλας εν ονοματι Ἰησου, οπερ ουκ αν ην, ει η πιστις
αυτη ην εναντια τηι αληθειαι.
Ἑρμηνεια· Κφ. ιθʹ. Κειμενον· Ὅτι οσα λεγουσι τινες κατα της πιστεως
ταυτης, δυναμεθα λυειν ευκολως και ευλογως·
Ἑρμηνεια· Κφ. κʹ. Κειμενον· Ὅτι τηι πιστει ταυτηι επολεμησαν δια πολλων
τιμωριων και φονων οι βασιλεις τοτε και οι επαρχοι αυτων εν τηι οικουμενηι
τριακοσιους δεκα οκτω χρονους πολυθεοι οντες και ειδωλολατραι και ουδεν
ισχυσαν, αλλα ενικησεν η πιστις και διαμενει μεχρι του νυν· και ελθων ο Κυριος
ευρησηι αυτην. Και ει μη ην η πι-στις αυτη εκ θεληματος του Θεου, διελυθη αν τοτε
ευκολως. Αυτωι τωι Κυριωι ημων Ἰησου δοξα· αμην.
Ἑρμηνεια· Κφ. καʹ. Κειμενον· Ταυτα λεγομεν ημεις περι πιστεως ημων
συντομως. Ἑρμη-νεια· Και μετα ταυτα πολλα Α.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


