Apologeticus ad patrem
ΛΟΓΟΣ Θʹ.
̓Απολογητικος εις τον εαυτου πατερα Γρηγοριον, συμπαροντος αυτωι
Βασιλειου, ηνικα επισκοπος εχειροτονηθη Σασιμων.
Αʹ. Παλιν επ' εμε χρισμα και Πνευμα· και πα λιν εγω πενθων και
σκυθρωπαζων πορευομαι. Θαυ μαζετε ισως· και Ἡσαΐας, πριν μεν ιδειν την δοξαν
Κυριου, και τον θρονον τον υψηλον τε και επηρμενον, και τα περι αυτον σεραφιμ,
ουδεν τοιουτον φθεγγεται, ουτε αποδυσπετει, ουτε δεδοικεν· αλλα του μεν Ἰσραηλ
καταβοαι, εαυτου δε φειδεται και απεχεται, ως ουδεν υπαιτιου. Ἐπει δε ταυτ' ειδε, και
της φωνης ηκουσε της αγιας και μυστικης, ωσ περ τι μαλλον εαυτου συναισθομενος·
Ὢ ταλας, φησιν, εγω, οτι κατανενυγμαι, και οσα εξης του λογου, ινα φυγω την
βλασφημιαν. Ευρισκω δε και Μανωε τον παλαιον εκεινον εν τοις κριταις, και
Πετρον υστερον, το της Ἐκκλησιας ερεισμα· τον μεν, Ἀπολωλαμεν, ω γυναι,
λεγοντα, Θεον εωρακαμεν, επειδη κρειττονος οψεως ᾔσθετο η κατα την εαυτου
φυσιν και δυναμιν· τον δε ουκ ενεγκοντα την του Σωτηρος επιστασιαν τε και
ενεργειαν, ην εν τηι αλειαι τοις συμπλεουσιν επεδειξατο, και δια τουτο θαυμαζοντα
μεν, αποπεμποντα δε του πλοιου, και την αιτιαν προστιθεντα, οτι μη ειη αξιος θειας
επιφανειας και ομιλιας.
Βʹ. Και του εκατονταρχου δε οταν ακουω εν τοις Ευαγγελιοις, την μεν
δυναμιν απαιτουντος, την δε παρουσιαν παραιτουμενου, ως ου χωρουσης αυτου της
στεγης θειον αξιωμα τε και μεγεθος, ουκ εχω μεμφεσθαι της δειλιας εμαυτον ταυτης
και της σκυ 35.821 θρωποτητος. Ὀφθαλμου μεν γαρ ατονιαν ηλιος, ψυ χης δε
αῤρωστιαν ελεγχει Θεος επιδημων· και τοις μεν εστι φως, τοις δε πυρ, εκαστωι κατα
την υποκειμενην υλην τε και ποιοτητα. Τι υπολαμβανο μεν περι του Σαουλ; Ἐχρισθη
μεν γαρ, και μετεσχε του Πνευματος, και ην τοτε πνευματικος, ουδ' αν εγω περι
αυτου φαιην ετερως, αλλα και προεφητευ σε, και ουτω παρ' ελπιδα και το εικος,
ωστε και παροιμιαν γενεσθαι το θαυμα εκεινο· Ει και Σαουλ εν προφηταις; εις ετι και
νυν λεγομενον τε και ακουομενον. Ἐπει δε ουχ ολον εαυτον εμπαρεσχε τωι
Πνευματι, ουδε εστραφη καθαρως εις ανδρα αλλον, ως κεχρηματιστο, αλλ' ενεμεινε
τι του παλαιου της κακιας σπινθηρος, και του πονηρου σπερματος, και ην εν αυτωι
μαχη πνευματος και σαρκος· τι χρη παντα εκτραγωιδειν τα εκεινου; ιστε το εναντιον
πνευμα, και τον ψαλτην, ωι κατεπηιδε το. Πλην εκεινο καντευθεν γνωριμον, οτι, καν
μη των αναξιων η χαρις απτηται, μηδε πονηρου και αναρμοστου παντελως του
οργανου (εις γαρ κακοτεχνον ψυχην μη εισελευσεσθαι σοφιαν ει ρηται καλως, καγω
πειθομαι), αλλα φυλαξαι γε την αξιαν και την αρμονιαν, ως ο εμος λογος, εργον ουκ
ελαττον, η απαρχης αρμοσθηναι καλως και αξιωθη ναι, δια το τρεπτον και
αλλοιωτον της ανθρωπινης εξεως τε και φυσεως· ωι γε και η χαρις αυτη πολλακις,
ιν' ειπω των ημετερων κακων το σχετλιω τατον τε και παραδοξοτατον, τυφον
εμποιησασα και μετεωρισασα, κατηνεγκεν απο Θεου τους ου καλως προσεγγισαντας,
και κατεβληθημεν εν τωι επαρ θηναι, ινα γενηται καθ' υπερβολην αμαρτωλος η
αμαρτια, δια του αγαθου μοι κατεργαζομενη θα νατον.
Γʹ. Ταυτα εστιν, α εγω δεδοικως, πικριας εν επλησθην και κατηφειας, και τι
τοιουτον επαθον, οιον προς τας αστραπας οι παιδες, ηδονην εκπληξει μι γνυντες εκ
του θεαματος· ηγαπησα τε ομου το Πνευμα, και εφοβηθην· και χρονου τινος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εδεηθην, εις εμαυτον συστραφεις, εκνηψαι και γενεσθαι της ασφαλεστερας μοιρας
και κρειττονος, ινα, του λυπουντος υπεξελθοντος, ωσπερ ζιζανιων εν σπερμα τι, και
των φαυλων λογισμων ειξαντων τοις αμει νοσι, νικησηι καθαρως το Πνευμα, και με
λαβον εχηι προς την εαυτου διακονιαν και λειτουργιαν, προς τον καταρτισμον του
λαου τουτου, προς ψυχων κυβερ 35.824 νησιν, προς διδασκαλιαν την εν λογωι, και
την εν εργωι, και υποδειγματι, δια των οπλων της δικαιοσυνης των δεξιων και
αριστερων, προς ποιμαντικην ευθετον, αποσπωσαν κοσμου, Θεωι προσαγουσαν,
δαπανωσαν σωμα, πνευματι προστιθεισαν, σκοτος φευγουσαν, φωτι χαιρουσαν,
θηρας ελαυνουσαν, μανδραν συναγουσαν, κρημνους φυλασσομενην και ερημιας,
ορεσι και υψεσι προσελαυνουσαν. Περι ων μοι δοκει και ο θαυμασιωτατος Μιχαιας
λεγειν, χαμοθεν ημας ανελκων επι τα ημετερα υψη· Ἐγγισατε ορεσιν αιωνιοις.
Ἀναστα και πορευου, οτι ουκ εστι σοι αυτη αναπαυσις, καν δοκηι τισιν ειναι τα χα
μαιπετη και κατω στρεφομενα.
∆ʹ. Ταυτην με διδαξατε την ποιμαντικην, ω φιλοι λοιπον εμοι ποιμενες και
συμποιμενες. Ταυτης δοτε μοι τα συνθηματα, συ τε ο κοινος Πατηρ, και πολλους τωι
χρονωι καταρτισας και παραμειψας ποιμενας, συ τε ο της εμης φιλοσοφιας
βασανιστης και κριτης. Ἀλλ' (οπως μοι φιλοσοφως δεξηι τον λογον), η δυναμεθα, και
εν μεσηι ζαληι στρεφομε νοι και περιηχουμενοι, ποιμαινειν επιστημονως, και
εκτρεφειν το ποιμνιον; Ὁ φιλανθρωποτερος εν προβατοις (ει μη μοι δυσχεραινηις),
ηνικα της αλογου νομης μετειχομεν, η εν ποιμεσιν, ηνικα της πνευματικης
ηξιωθημεν. Ἔχεις μεν, οπερ επο θεις, υπο χειρας ημας, και νενικηκας τον αηττητον·
και ιδου σοι μετα και των αλλων ο λογος, ον ειδως επεζητεις, και ον επαινων,
εβαλλες αργουντα πολλαις των σων λογων και πυκναις ταις νιφα σιν.
Εʹ. Ἀλλ' εχω τι τηι φιλιαι και μεμψασθαι· τις δικα σει μοι των κοινων φιλων; η
τις αδεκαστος εσται κριτης, ινα την δικαιαν ενεγκηι ψηφον, αλλα μη το των πολλων
παθηι, και λαβηι εν κρισει προσωπον; Ειπω κελευεις την μεμψιν, και ουκ επαφησεις
μοι παλιν τον λογον; Ἐγενετο τι και σοι προς ημας αποῤρητον, ω θαυμασιε, πραγμα
οντως αποῤρη τον τε και απιστον, και ουπω προτερον περι 35.825 ημων ακουσθεν.
Ουκ επεισθημεν, αλλ' εβιασθημεν. Ὢ του θαυματος! Ὡς γεγονε παντα καινα! Και
οσον διεστησεν ημας! τι βουλει και ειπω, τον θρονον, η το της χαριτος μεγεθος;
Πλην ηγου, και κατευ οδου, και βασιλευε, και ποιμαινε ημας ποιμαινοντας. Ὡς
ετοιμοι γε ημεις επεσθαι, και υπο της σης ποι μαντικης ψυχης αγεσθαι της υψηλης
και εν θεου· ειρησεται γαρ ταληθες, ει τι και παρα τον νο μον εξ αγαπης
τετολμηκαμεν. ∆ιδαξον την σην αγαπην περι τα ποιμνια, το σον επιμελες τε ομου
και ευσυνετον, την επιστασιαν, τας αγρυπνιας, την των σων σαρκων υποχωρησιν, ην
τωι πνευματι υπ εχωρησαν, το του σου χρωματος ανθος τηι ποιμνηι καμνοντος, το εν
πραΰτητι συντονον, το εν τωι πρακτικωι γαληνον τε και ημερον (πραγμα ουκ εν
πολλοις ευρισκομενον, ουδε πολλα εχον τα παραδει γματα), τους υπερ της ποιμνης
πολεμους, τας νικας ας εν Χριστωι συ νενικηκας.
ς ʹ. Ειπε τισι των νομων προσακτεον, επι ποιας πηγας ιτεον, και τινας
φευκτεον, η νομας, η ναμα τα· τινας ποιμαντεον τηι βακτηριαι, τινας τηι συ ριγγι· ποτε
ακτεον επι νομας, και ποτε ανακλη τεον απο νομων· πως πολεμητεον τοις λυκοις,
και πως τοις ποιμεσιν ου πολεμητεον· και μαλιστα εν τωι νυν καιρωι, οτε ποιμενες
ηφρονευσαντο, και διεσπειραν τα προβατα της νομης, ινα τοις αγιωτατοις
προφηταις τα αυτα συνοδυρωμαι. Πως το ασθενες ενισχυσω, και το πεπτωκος
αναστησω, και το πλανωμενον επιστρεψω, και το απολωλος εκζητησω, και φυλαξω
το ισχυρον; Πως ταυτα και μαθω, και φυλαξω κατα τον ορθον της ποιμαντικης
λογον, και τον υμετερον· αλλα μη γενωμαι κακος ποιμην, το γαλα κατεσθιων, και τα
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ερια περιβαλλομενος, και τα παχυτερα κατασφαζων η απεμπολων, και τα αλλα
παρεις τοις θηριοις και τοις κρημνοις, ποιμαινων εμαυτον, ου τα προβατα, οπερ
ωνειδιζοντο οι παλαι προεστωτες του Ἰσραηλ. Ταυτα διδασκοιτε με, και τουτοις
στηριζοιτε τοις λογοις, και μετα τουτων ποιμαινοιτε και συμποιμαινοιτε των
παραγγελματων, και σωζοιτε, ωσπερ τηι διδασκαλιαι, ουτω και ταις ευχαις, εμε τε και
το ιερον τουτο ποιμνιον, εις ασφαλειαν εμοι, εις καυχημα υμιν εν ημεραι επιφανειας
και αποκαλυψεως του μεγαλου Θεου, και αρχιποιμενος ημων Ἰησου Χριστου, δι' ου
και μεθ' ου η δοξα Πατρι παντοκρατορι συν τωι αγιωι και ζωοποιωι Πνευματι και νυν
και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


