Ad patrem
ΛΟΓΟΣ ΙΒʹ.
Εις τον πατερα εαυτου, ηνικ' επετρεψεν αυτον φροντιζειν της
Ναζιανζου Ἐκκλησιας.
Αʹ. Το στομα μου ηνοιξα, και ειλκυσα Πνευμα, και διδωμι τα εμαυτου παντα,
και εμαυτον τωι Πνευ ματι, και πραξιν, και λογον, και απραξιαν, και σιω πην· μονον
εχετω με, και αγετω, και κινειτω και χειρα, και νουν, και γλωσσαν, εφ' α δει και
βουλε ται· και απαγετω παλιν αφ' ων δει, και ων αμεινον. Ὄργανον ειμι θειον,
οργανον λογικον, οργανον καλωι τεχνιτηι τωι Πνευματι αρμοζομενον και
κρουομενον. Χθες ενηργει την σιωπην; το μη λεγειν εφιλοσοφουν. Σημερον κρουει
τον νουν; ηχησω τον λογον, και φιλοσοφησω το φθεγγεσθαι. Και ουτε λα λος ουτως
ειμι, ως λεγειν επιθυμειν, το σιωπαιν ενεργουμενος· ουτε σιωπηλος ουτω και
αμαθης, ως εν καιρωι λογου τιθεναι φυλακην τοις χειλεσιν· αλλα και κλειω και
ανοιγω την εμην θυραν Νωι, και Λογωι, και Πνευματι, τηι μιαι συμφυΐαι τε και θεοτητι.
Βʹ. Φθεγξομαι μεν ουν, επειδη τουτο κελευομαι, φθεγξομαι δε προς τε τον
αγαθον τουτον ποιμενα, και την ιεραν ποιμνην υμας, α μοι δοκει βελτιον ειναι, εμε
τε ειπειν, και υμας ακουσαι σημερον. Τι οτι του συμποιμαινοντος εδεηθης; Ἀπο σου
γαρ ο λογος αρξεται, ω φιλη και τιμια μοι κεφαλη, και της Ἀαρων εκεινης αξια, καθ'
ης σταζει το πνευμα τικον τε και ιερατικον εκεινο μυρον αχρι πωγωνος και
ενδυματος. Τι οτι, πολλους στηριζειν ετι και χειραγωγειν δυναμενος, και μεντοι και
χειραγω γων εν τηι ισχυι του Πνευματος, βακτηριαν υποβαλληι τοις πνευματικοις
εργοις και ερεισμα; Ἢ τουτο ειδως και ακουων, οτι και μετα Ἀαρων εκεινου του
πανυ εχρισθησαν Ἐλεαζαρ και Ἰθαμαρ οι υιοι Ἀα 35.845 ρων; τον γαρ Ναδαβ και
Ἀβιουδ εκων υπερβησομαι, δεει της βλασφημιας· και Μωυσης ανθ' εαυτου τον
Ἰησουν αναδεικνυσιν ετι ζων αντι νομοθετου και στρατηγου, τοις επι την γην της
επαγγελιας επειγομενοις; Και το μεν γαρ του Ἀαρων και του Ὢρ υποστηριζοντων
τας χειρας Μωυσεως επι του ορους, ιν' ο Ἀμαληκ καταπολεμηθηι τωι σταυρωι,
ποῤρωθεν σκιαγραφουμενωι και τυπουμενωι, δοκω μοι παρησειν εκων, ως ου σφοδρα
οικειον ημιν και προσφορον· ου γαρ συννομοθετας ηιρειτο τουτους Μωυσης, αλλ'
ευχης βοηθους, και καματου χειρων ερεισματα.
Γʹ. Σοι δε τι πασχει; τι καμνει; Το σωμα; Ὑπο στηριζειν ετοιμος· αλλα και
υπεστηριξα, και εστηριχθην, ως ο Ἰακωβ εκεινος, πατρικαις ευλο γιαις. Ἀλλα το
πνευμα; Τις ισχυροτερος, και θερμοτερος, και νυν μαλιστα, οσωι τα της σαρκος
υποβαινει και υπεξισταται, ωσπερ φωτι, το αν τιφραττον και αντικειμενον, και
κωλυον την λαμπη δονα; Φιλει γαρ ως τα πολλα αντιπολεμειν ταυτα αλ ληλοις και
αντικαθεζεσθαι· και σωμα μεν ευ εκτειν, καμνουσης ψυχης, ψυχην δε θαλλειν και
ανω βλεπειν, των ηδονων υποβαινουσων και συναπο μαραινομενων τωι σωματι. Σου
δε και αλλως εθαυ μασα το αρχαικον και γενναιον, πως ουδε τουτο εδεισας, σφοδρα
των νυν υπαρχον καιρων, μη σοι το πνευμα προφασις νομισθηι, και σαρκικως ταυτα
λαμβανειν δοκωμεν τοις πολλοις, πνευματι κως προσποιουμενοι. Ἐπειδη μεγα το
πραγμα και τυραννικον, και θαυμασιαν οιαν εχον απολαυσιν, οι πολλοι νομιζεσθαι
πεποιηκασιν· καν ετι στενοτερας τις η κατα ταυτην προστατηι και εξηγηται ποι μνης,
και πλεον φερουσης των ηδεων τα μοχθηρα. Τουτο μεν δη της σης ειτε απλοτητος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειτε φιλοτε κνιας, υφ' ης ουτε τι των πονηρων, ουτε αυτος παραδεχηι, ουτε περι των
αλλων ραιδιως υπολαμβα νεις· (βραδυ γαρ εις υπονοιαν κακου το προς κα κιαν
δυσκινητον·) εμοι δε και δευτερον προς τον ειτε σον ειτε και εμον λαον τουτον
βραχεα διαλεχθηναι.
∆ʹ. Τετυραννημεθα, ω φιλοι και αδελφοι· υμας γαρ, ει και μη τοτε, αλλα νυν
επιβοησομεθα· τετυ 35.848 ραννημεθα γηραι πατρος και φιλου, ινα μετριως ειπω,
χρηστοτητι. Και μοι βοηθειτε, οστις αν οιος τε ηι, και δοτε χειρα πιεζομενωι, και
διελκομενωι υπο ποθου και πνευματος· ο μεν εισηγειται δρασμους, και ορη, και
ερημιας, και ησυχιαν ψυχης και σωμα τος, και τον νουν εις εαυτον αναχωρησαι, και
συ στραφηναι απο των αισθησεων, ωστε ομιλειν ακηλι δωτως Θεωι, και ταις του
Πνευματος αυγαις καθαρως εναστραπτεσθαι, μηδενος επιμιγνυμενου των κατω και
θολερων, μηδε τωι θειωι φωτι παρεμπιπτοντος, εως αν επι την πηγην ελθωμεν των
τηιδε απαυγασματων, και στωμεν του ποθου και της εφεσεως, λυθεντων των
εσοπτρων τηι αληθειαι. Βουλεται το δε εις μεσον αγειν, και καρποφορειν τωι κοινωι
βουλεται, και τουτο ωφελεισθαι, το ωφελειν αλληλους, και δημοσιευειν την
ελλαμψιν, και προσαγειν Θεωι λαον περιουσιον, εθνος αγιον, βασιλειον ιερατευμα,
εν πλειοσι εικονα κεκαθαρμενην. Κρεισσον γαρ ειναι και πλειον, ωσπερ φυτου
παραδεισον, και αστερος ενος ουρανον ολον συν τοις εαυτου καλλεσι, και μελους
σωμα, ουτω και Θεωι κατορθουντος ενος ολην Ἐκκλησιαν κατηρτισμενην· και
χρηναι μη το εαυτου μονον σκοπειν, αλλα και το των αλλων. Ἐπει και Χριστος
ουτως, ωι μενειν εξον επι της ιδιας τιμης και θεοτητος, ου μονον εκενωσεν εαυτον
μεχρι της του δουλου μορφης, αλλα και σταυρον υπεμεινεν αισχυνης
καταφρονησας, ιν' εν τοις εαυτου παθεσιν αναλωσηι την αμαρτιαν, και αποκτεινηι τωι
θανατωι τον θανατον. Ἐκεινα μεν δη της επιθυμιας τα πλασματα, ταυτα δε του
Πνευματος τα διδαγματα. Μεσος δε ων ποθου και πνευματος, και ουκ εχων τινι το
πλεον χαρισομαι, ο μοι δοκω καλλιστον ευρηκεναι και ασφαλεστατον, κοινωσομαι
και υμιν, ινα μοι συνδοκιμασητε και συλλαβησθε του βουλευματος.
Εʹ. Ἔδοξε μοι κρατιστον ειναι και ακινδυνοτατον, μεσην τινα τραπεσθαι του
ποθου και της δειλιας, και το μεν τηι επιθυμιαι δουναι, το δε τωι πνευματι· τουτο δε αν
γενεσθαι, μητε παντηι φυγοντος την λειτουργιαν, ωστε αθετησαι την χαριν,
επισφαλες γαρ, μητε μειζον η κατ' εμαυτον αραμενου φορτιον, βαρυ γαρ· και το μεν
κεφαλης αλλου, το δε δυναμεως· μαλλον δε απονοιας αμφοτερα. Ευσεβειας δε ειναι
αμα και ασφαλειας μετρησαι τηι δυναμει την λειτουργιαν· και ωσπερ τροφης την μεν
κατα δυναμιν προσιεσθαι, την δε υπερ δυναμιν αποπεμψασθαι· ουτω γαρ σωματι μεν
ευεξιαν παραγι 35.849 νεσθαι, ψυχηι δε ασφαλειαν τωι μετριαζειν εν αμφοτεροις. ∆ια
τουτο νυν μεν δεχομαι τωι καλωι πατρι συνδιαφερειν την επιμελειαν, ωσπερ αετωι
μεγαλωι και υψιπετηι νεοσσος ουκ αχρηστος εγγυθεν συμπαριπταμενος· μετα δε
τουτο δωσω τωι Πνευματι την εμην πτερυγα φερειν ηι βουλεται, και ως βουλεται· και
ουδεις ο βιασομενος, ουδε απαξων ετερωθι, μετα τουτου βουλευομενον. Ἡδυ μεν
γαρ πατρος πονοι κληρονομουμενοι, και το συνηθεστερον ποιμνιον του ξενου και
αλλοτριου· προσθειην δ' αν, οτι και Θεωι τιμιωτερον, ει μη με απαται το φιλτρον, και
κλεπτει την αισθησιν η συνηθεια· ουπω δε χρησιμωτερον του εκοντας εκοντων
αρχειν, ουδε ασφαλεστερον· επειδη μη προς βιαν αγειν του ημετερου νομου, μηδε
αναγκαστως, αλλ' εκουσιως. Τουτο μεν γαρ ουδ' αν αλλην αρχην συστησειεν, επειδη
φιλει το βιαι κρατουμενον ελευθεριαζειν ποτε καιρου λαβομενον· την δε ημετεραν
ουκ αρχην, αλλα παιδαγωγιαν, και παντων μαλιστα συντηρει το εκουσιον.
Βουλομενων γαρ, ου τυραννουμενων, το της ευσεβειας μυστηριον.
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ςʹ. Ουτος ο παρ' εμου λογος υμιν, ω ανδρες, απλως τε και μετα πασης ευνοιας
ειρημενος, και τουτο το της εμης διανοιας μυστηριον. Νικωηι δε ο τι αν και υμιν και
ημιν μελληι συνοισειν, του Πνευματος αγοντος τα ημετερα (παλιν γαρ εις ταυτον ο
λογος ανερχεται), ωι δεδωκαμεν ημας αυτους, και την χρισθεισαν κεφαλην τωι ελαιωι
της τελειωσεως εν Πατρι παντοκρατορι, και τωι μονογενει Λογωι, και τωι αγιωι
Πνευματι και Θεωι. Μεχρι γαρ τινος τωι μοδιωι τον λυχνον περικαλυψομεν, και
φθονησομεν τοις αλλοις της τελειας θειοτητος, δεον επι την λυχνιαν ηδη τιθεναι
και λαμπειν πασαις Ἐκκλησιαις τε και ψυχαις, και παντι τωι της οικουμενης
πληρωματι, μηκετι εικαζομενον, μηδε τηι διανοιαι σκιαγραφουμενον, αλλα και
φανερως εκλαλουμενον; Ἥπερ δη τελεωτατη της θεολογιας αποδειξις τοις ταυτης
ηξιωμενοις της χαριτος εν αυτωι Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα, τιμη,
κρατος εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


