In Canticum canticorum
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΞΗΓΗΣΙΣ ΤΟΥ ΑΙΣΜΑΤΟΣ ΤΩΝ
ΑΙΣΜΑΤΩΝ
Προλογος
Τηι σεμνοπρεπεστατηι Ὀλυμπιαδι Γρηγοριος επισκοπος Νυσσης εν κυριωι
χαιρειν.
Ἀπεδεξαμην ως πρεπουσαν τωι σεμνωι σου βιωι και τηι καθαραι σου ψυχηι την
περι του Ἄισματος των Ἀισματων σπουδην, ην και κατα προσωπον και δια
γραμματων ημιν επεθου, ωστε δια της καταλληλου θεωριας φανερωθηναι την
εγκεκρυμμενην τοις ρητοις φιλοσοφιαν της προχειρου κατα 6.4 την λεξιν εμφασεως
εν ταις ακηρατοις εννοιαις κεκαθαρ μενην. διο προθυμως εδεξαμην την περι τουτου
φροντιδα, ουχ ως σοι τι χρησιμευσων εις το σον ηθος (πεπεισμαι γαρ σου καθαρευειν
τον της ψυχης οφθαλμον απο πασης εμπαθους τε και ρυπωσης εννοιας και προς την
ακηρατον χαριν δια των θειων τουτων ρητων απαραποδιστως βλεπειν), αλλ' εφ'
ωιτε τοις σαρκωδεστεροις χειραγωγιαν τινα γενεσθαι προς την πνευματικην τε και
αυλον της ψυχης καταστασιν, προς ην αγει το βιβλιον τουτο δια της εγκεκρυμμενης
αυτωι σοφιας. επειδη δε τισι των εκκλησιαστικων παριστασθαι τηι λεξει της αγιας
γραφης δια παντων δοκει και το δι' αινιγματων τε και υπονοιων ειρησθαι τι παρ'
αυτης εις ωφελειαν ημων ου συντιθενται, αναγκαιον ηγουμαι πρωτον περι τουτων
τοις τα τοιαυτα ημιν εγκαλουσιν απολογησασθαι, οτι ουδεν απο τροπου γινεται παρ'
ημων εν τωι σπουδαζειν ημας παντοιως θηρευειν εκ της θεοπνευστου γραφης το
ωφελιμον· ωστε ει μεν ωφελοιη τι και η λεξις ως ειρηται νοουμενη, εχειν εξ ετοιμου
το σπουδαζομενον, ει δε τι μετα 6.5 επικρυψεως εν υπονοιαις τισι και αινιγμασιν
ειρημενον αργον εις ωφελειαν ειη κατα το προχειρον νοημα, τους τοιουτους λογους
αναστρεφειν, καθως υφηγειται ο δια των Παροιμιων ημας παιδευων λογος, εις το
νοησαι η ως παραβολην το λεγομενον η ως σκοτεινον λογον η ως ρησιν σοφων η ως
τι των αινιγματων. ων την δια της αναγωγης θεωριαν ειτε τροπολογιαν ειτε
αλληγοριαν ειτε τι αλλο τις ονομαζειν εθελοι, ουδεν περι του ονοματος διοισομεθα,
μονον ει των επωφελων εχοιτο νοηματων· και γαρ ο μεγας αποστολος πνευματικον
ειναι λεγων τον νομον, εμπεριλαμβανων δε τωι ονοματι του νομου και τα ιστορικα
διηγηματα, ως πασαν την θεοπνευστον γραφην νομον ειναι τοις εντυγχανουσιν, ου
μονον δια των φανερων παραγγελματων αλλα και δια των ιστορικων διηγηματων
παιδευουσαν προς τε γνωσιν των μυστηριων και προς καθαραν πολιτειαν τους
επιστατικως επαΐοντας, κεχρηται μεν τηι εξηγησει κατα το αρεσκον αυτωι προς το
ωφελιμον βλεπων, ου φροντιζει δε του ονο ματος, ωι χρη κατονομαζεσθαι το ειδος
της εξηγησεως· αλλα νυν μεν αλλασσειν φησι την φωνην, μελλων μεταγειν την
ιστοριαν εις ενδειξιν της περι των διαθηκων οικονομιας, 6.6 ειτα μνησθεις των δυο
του Ἀβρααμ τεκνων, των εκ τε της παιδισκης και της ελευθερας αυτωι γεγονοτων,
αλλη γοριαν ονομαζει την περι αυτων θεωριαν, παλιν δε πραγματα τινα
διηγησαμενος της ιστοριας φησιν οτι Τυπικως μεν συνεβαινεν εκεινοις, εγραφη δε
προς νουθεσιαν ημων. και παλιν το μη δειν κημουσθαι τον αλοωντα βουν ειπων
προσε θηκεν οτι Ου μελει τωι θεωι περι των βοων, αλλ' οτι ∆ι' ημας παντως εγραφη.
εστι δε οπου την αμυδροτεραν κατα νοησιν και την εκ μερους γνωσιν εσοπτρον
ονομαζει και αινιγμα. και παλιν την απο των σωματικων προς τα νοητα μεταστασιν
προς κυριον επιστροφην λεγει και κα λυμματος περιαιρεσιν. εν πασι δε τουτοις τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

διαφοροις τροποις τε και ονομασι της κατα τον νουν θεωριας εν υφη γειται
διδασκαλιας ειδος ημιν, το μη δειν παντως παραμενειν τωι γραμματι ως βλαπτουσης
ημας εν πολλοις εις τον κατ' αρετην βιον της προχειρου των λεγομενων εμφασεως,
αλλα μεταβαινειν προς την αυλον τε και νοητην θεωριαν, ωστε τας σωματικωτερας
εννοιας μεταβληθηναι προς νουν και διανοιαν κονεως δικην της σαρκωδεστερας
εμφασεως των 6.7 λεγομενων εκτιναχθεισης. και δια τουτο φησιν οτι Το γραμμα
αποκτεινει, το δε πνευμα ζωοποιει, ως πολλαχηι της ιστοριας, ειπερ επι ψιλων
σταιημεν των πραγματων, ουκ αγαθου βιου παρεχομενης ημιν τα υποδειγματα· τι
γαρ ωφελει προς αρετην τον ακουοντα Ὡσηε ο προφητης εκ πορνειας
παιδοποιουμενος και Ἠσαΐας εισιων προς την προφητιν, ει μεχρι της λεξεως τις
στησειε το λεγομενον; η τι προς τον εναρετον συντελει βιον τα περι του ∆αβιδ
διηγηματα, μοιχειας και φονου κατα ταυτο περι το εν συνδεδραμηκοτων αγος; ει δε
τις ευρεθειη λογος ο το δια τουτων οικονομουμενον επιδεικνυων ανευθυνον, τοτε
αλη θευων ο του αποστολου λογος επιδειχθησεται οτι Το γραμμα αποκτεινει
(πονηρων γαρ εχει πραγματων εν εαυτωι υπο δειγματα), το δε πνευμα ζωοποιει·
μετατιθησι γαρ την απεμφαινουσαν τε και διαβεβλημενην εννοιαν εις θειοτερας
εμφασεις. οιδαμεν δε και αυτον τον λογον τον παρα πασης κτισεως
προσκυνουμενον, οτε εν ομοιωματι ανθρωπου και σχηματι δια σαρκος παρεδιδου τα
θεια μυστηρια, ουτως 6.8 ανακαλυπτοντα ημιν τα του νομου νοηματα, ωστε τους
δυο ανθρωπους, ων αληθης εστιν η μαρτυρια, εαυτον και τον πατερα λεγειν ειναι·
και τον χαλκουν οφιν τον επι του υψους ανατεθεντα, ος ην τωι λαωι των
θανατηφορων δηγματων αλεξητηριος, εις την δια του σταυρου γενομενην υπερ
ημων οικονομιαν μεταλαμβανοντα· και αυτων δε των αγιων αυτου μαθητων την
αγχινοιαν δια των επικεκαλυμμενων τε και επικεκρυμμενων λογων διαγυμναζοντα
εν παραβολαις, εν ομοιωμασιν, εν σκοτεινοις λογοις, εν αποφθεγμασι, τοις δι'
αινιγματων προφερομενοις, υπερ ων κατα μονας μεν εποιειτο τας εξηγησεις
επιλυων αυτοις την ασαφειαν, εστι δε οπου, ει μη κατεληφθη παρ' αυτων η των
λεγομενων δια νοια, διεμεμφετο αυτων το βραδυνουν και περι την συνεσιν ατονον·
οτε γαρ απεχεσθαι της Φαρισαικης αυτοις ενεκελευετο ζυμης, οι δε μικροψυχως προς
τας πηρας απεβλεπον, εν αις τον εκ των αρτων επισιτισμον ουκ επηγοντο, τοτε
καθαπτεται των μη συνιεντων, οτι διδασκαλια ην το δια 6.9 της ζυμης δηλουμενον.
και παλιν τραπεζαν αυτωι των μαθητων παρατιθεντων αποκρινομενος οτι Ἐγω
βρωσιν εχω φαγειν, ην υμεις ουκ οιδατε, υπονοησαντων αυτων περι σωματικης
αυτον λεγειν τροφης ως ετερωθεν αυτωι προσε νεχθεισης, ερμηνευει τον εαυτου
λογον οτι βρωσις εστιν αυτωι πρεπουσα και καταλληλος η του σωτηριου θεληματος
αποπληρωσις. και μυρια τοιαυτα εκ των ευαγγελικων φωνων εστιν αναλεξασθαι,
εφ' ων αλλο μεν εστι το εκ του προχειρου νοουμενον, ετερον δε προς ο βλεπει η των
λεγομενων διανοια· οιον το υδωρ ο τοις διψωσι κατεπηγγειλατο δι' ου πηγαι
ποταμων γινονται οι πιστευοντες, τον αρτον τον εκ των ουρανων καταβαινοντα,
τον ναον τον λυομενον και δια τριων ημερων εγειρομενον, την οδον, την θυραν,
τον λιθον τον παρα των οικοδομων εξουθενημενον και τηι επιγωνιωι κεφαληι
αρμοζομενον, τους δυο τους επι κλινης μιας, τον μυλωνα, τας αληθουσας, την
παραλαμβανομενην, την καταλιμπανομενην, το πτωμα, τους αετους, την συκην την
απαλυνομενην και τους κλαδους εκφυουσαν. απερ παντα και οσα τοιαυτα γενοιτο
αν εις προτροπην ημιν του χρηναι 6.10 διερευναν τας θειας φωνας και προσεχειν τηι
αναγνωσει και κατα παντα τροπον ανιχνευειν, ει που τις ευρεθειη λογος της
προχειρου κατανοησεως υψηλοτερος επι τα θειοτερα τε και ασωματα χειραγωγων
την διανοιαν. τουτου χαριν το απηγορευμενον τηι βρωσει ξυλον ουχι συκην, ως τινες
απεφηναντο, ουτε αλλο τι των ακροδρυων ειναι πειθομεθα· ει γαρ τοτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

θανατηφορος ην η συκη, ουδ' αν νυν παντως εδωδιμος ην· αμα δε και μεμαθηκαμεν
παρα της του δεσποτου φωνης, δι' αποφασεως τουτο δογματιζουσης, οτι Ουδεν εστι
των εισπορευομενων δια στοματος ο δυναται κοινωσαι τον ανθρωπον· αλλ' ετεραν
τινα ζητουμεν διανοιαν επι του νομου τουτου, αξιαν της του νομοθετου
μεγαλειοτητος· καν της του θεου φυτειας εργον τον παραδεισον ειναι ακουσωμεν,
καν ξυλον ζωης εν μεσωι του παραδεισου πεφυτευμενον, ζητουμεν παρα του
αποκαλυπτοντος τα κεκρυμμενα μυστηρια μαθειν, ποιων φυτων γινεται ο πατηρ
γεωργος τε και φυτηκομος, και πως δυνατον εστι κατα το μεσαιτατον του
παραδεισου τα δυο ειναι ξυλα, το τε της σωτηριας και το της απωλειας· το γαρ
ακριβως μεσον καθαπερ εν κυκλου περιγραφηι εν τωι ενι κεντρωι παντως εστιν. ει δε
παρατεθειη τωι κεντρωι κατα τι μερος ετερον κεντρον, αναγκη πασα συμμετατεθηναι
τωι κεντρωι τον κυκλον, ωστε μηκετι μεσον ειναι το προτερον. εκει τοινυν ενος οντος
του παραδεισου, 6.11 πως φησιν ο λογος ιδιαζοντως μεν εκατερον θεωρεισθαι των
ξυλων, επι δε του μεσου ειναι και τουτο και τουτο, ων το θανατηφορον της του θεου
φυτειας αλλοτριον ειναι διδασκει ο παντα καλα λιαν ειναι τα του θεου εργα
αποφηναμενος λογος; οις ει μη τις δια φιλοσοφιας ενθεωρησειε την αληθειαν,
ασυστατον η μυθωδες ειναι τοις ανεπισκεπτοις το λεγομενον δοξει. Και μακρον αν
ειη τα καθ' εκαστον εκ των προφητων αναλεγεσθαι· πως ο Μιχαιας επ' εσχατων των
ημερων εμφανες ορος λεγει γενησεσθαι επι τας κορυφας των ορεων, το επι
καθαιρεσει των αντικειμενων δυναμεων αναδεικνυ μενον της ευσεβειας μυστηριον
ουτω κατονομαζων· πως δε ραβδον ανατελλειν φησι και ανθος εκ της ριζης, την δια
σαρκος του κυριου αναδειξιν ο υψηλος Ἠσαΐας ουτω μηνυων· η το τετυρωμενον
ορος παρα τωι μεγαλωι ∆αβιδ, ποιον εχει νουν εν τηι λεξει φαινομενον· η το
μυριοπλασιον αρμα· η των ταυρων η συναγωγη η επαφιεμενη ταις δαμαλεσι των
λαων· η ο βαπτομενος τωι αιματι πους η των κυνων αι γλωσσαι· η καθ' ομοιοτητα
του μοσχου διαλεπτυνομενος 6.12 μετα των κεδρων ο Λιβανος· και μυρια προς
τουτοις εστιν εκ της λοιπης αναλεξαμενον προφητειας δειξαι το αναγκαιον της κατα
διανοιαν των ρητων θεωριας, ης αποβαλλομενης, καθως αρεσκει τισιν, ομοιον ειναι
μοι δοκει το γινομενον, ως ει τις ακατεργαστα προθειη προς ανθρωπινην βρωσιν επι
τραπεζης τα ληια, μη τριψας την καλαμην, μη τωι λικμητωι διακρινας εκ των αχυρων
τα σπερματα, μη λεπτυνας τον σιτον εις αλευρον, μηδε κατασκευασας αρτον τωι
καθηκοντι τροπωι της σιτοποιΐας. ωσπερ ουν το ακατεργαστον γενημα κτηνων εστι
και ουκ ανθρωπων τροφη, ουτως ειποι τις αν αλογων μαλλον η λογικων ειναι
τροφην μη κατεργασθεντα δια της λεπτοτερας θεωριας τα θεοπνευστα ρηματα ου
μονον της παλαιας διαθηκης, αλλα και τα πολλα της ευαγ γελικης διδασκαλιας· το
πτυον το διακαθαιρον την αλωνα, το αποφυσωμενον αχυρον, ο παραμενων σιτος
τοις ποσι του λικμητορος, το ασβεστον πυρ, η αγαθη αποθηκη, το των κακων
ευφορον δενδρον, η απειλη της αξινης η φοβερως τωι δενδρωι την ακμην
προδεικνυουσα, οι προς την ανθρω πινην φυσιν μεταποιουμενοι λιθοι. Ταυτα μοι δια
των προς την συνεσιν σου γραμματων 6.13 απολογια τις γεγραφθω προς τους μηδεν
πλεον παρα την προχειρον της λεξεως εμφασιν εκ των θειων ρηματων αναζητειν
νομοθετουντας. ει δε του Ὠριγενους φιλοπονως περι το βιβλιον τουτο
σπουδασαντος και ημεις γραφηι παραδουναι τον πονον ημων προεθυμηθημεν,
εγκαλειτω μηδεις προς το θειον του αποστολου λογιον βλεπων, ος φησιν οτι
Ἕκαστος τον ιδιον μισθον ληψεται κατα τον ιδιον κοπον. εμοι δε ου προς επιδειξιν
εστι συντεταγμενος ο λογος· αλλ' επειδη τα πολλα των επ' εκκλησιας ρηθεντων
τινες των συνοντων ημιν υπο φιλομαθειας εσημειωσαντο, τα μεν παρ' εκεινων
λαβων, οσα δι' ακολουθου εσχεν αυτων η σημειωσις, τα δε και απ' εμαυτου προσθεις,
ων αναγκαια ην η προσθηκη, εν ομιλιων ειδει την υπηγοριαν πεποιημαι καθεξης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

προς λεξιν προαγαγων την των ρητων θεωριαν, εφ' οσον ο καιρος τε και τα
πραγματα την περι τουτου μοι σχολην ενεδιδου κατα τας ημερας των νηστειων· εν
ταυταις γαρ ημιν προς την δημοσιαν ακοην ο περι τουτου λογος διεσπουδασθη. ει δε
παρασχοι και ζωης χρονον ο της ζωης ημων ταμιας θεος και ειρηνικην ευκαιριαν,
και τοις λειπο μενοις ισως επιδραμουμεθα· νυν γαρ ημιν μεχρι του ημισεος
προηλθεν ο λογος και η θεωρια.
6.14 Λογος αʹ, Φιλησατω με απο φιληματων στοματος αυτου, οτι αγαθοι
μαστοι σου υπερ οινον, Και οσμη μυρων σου υπερ παντα τα αρωματα, μυρον
εκκενωθεν ονομα σοι.
∆ια τουτο νεανιδες ηγαπησαν σε, Ειλκυσαν σε, οπισω σου εις οσμην μυρων
σου δραμουμεθα. εισηγαγε με ο βασιλευς εις το ταμιειον αυτου. αγαλλιασωμεθα και
ευφρανθωμεν εν σοι, αγαπησωμεν μαστους σου υπερ οινον· ευθυτης ηγαπησε σε.
Ὅσοι κατα την συμβουλην του Παυλου τον παλαιον ανθρωπον ωσπερ τι
περιβολαιον ρυπαρον απεδυσασθε συν ταις πραξεσι και ταις επιθυμιαις αυτου και τα
φωτεινα του κυριου ιματια, οια επι της του ορους μεταμορφωσεως εδειξε, δια της
καθαροτητος του βιου περιεβαλεσθε, μαλλον δε οι αυτον τον κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον μετα της αγιας αυτου στολης ενδυσαμενοι και συμμεταμορφωθεντες αυτωι
6.15 προς το απαθες τε και θειοτερον, υμεις ακουσατε των μυστηριων του Ἄισματος
των Ἀισματων· υμεις εντος γενεσθε του ακηρατου νυμφωνος λευχειμονουντες τοις
καθαροις τε και αμολυντοις νοημασιν. μη τις εμπαθη και σαρκωδη λογισμον
επαγομενος και μη εχων πρεπον τωι θειωι γαμωι το της συνειδησεως ενδυμα συνδεθηι
τοις ιδιοις νοημασι, τας ακηρατους του νυμφιου τε και της νυμφης φωνας εις
κτηνωδη και αλογα καθελκων παθη, και δι' αυτων ταις αισχραις ενδεθεις
φαντασιαις εξω των εν τωι γαμωι φαι δρυνομενων απορριφηι, τον βρυγμον και το
δακρυον αντι της εν πασταδι χαρας αλλαξαμενος. ταυτα διαμαρτυρομαι μελλων
απτεσθαι της εν τωι Ἄισματι των Ἀισματων μυστικης θεωριας. δια γαρ των ενταυθα
γεγραμμενων νυμφοστολειται τροπον τινα η ψυχη προς την ασωματον τε και
πνευματικην και αμολυντον του θεου συζυγιαν· ο γαρ παντας θελων σωθηναι και
εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν τον τελεωτατον ενταυθα και μακαριον της σωτηριας
υποδεικνυσι τροπον, τον δια της αγαπης λεγω. εστι μεν γαρ και δια φοβου τισι
γινομενη η σωτηρια, οταν προς τας απειλας της εν τηι γεεννηι κολασεως 6.16
βλεποντες του κακου χωριζωμεθα. εισι δε τινες οι και δια την αποκειμενην τοις ευ
βεβιωκοσι των μισθων ελπιδα την αρετην κατορθουντες, ουκ αγαπηι του αγαθου,
αλλα τηι προσδοκιαι της αμοιβης κατακτωμενοι. ο μεντοι προς το τελειον αναδραμων
τηι ψυχηι απωθειται μεν τον φοβον (αν δραποδωδης γαρ η τοιαυτη διαθεσις, το μη δι'
αγαπης παραμενειν τωι κυριευοντι, αλλα τωι των μαστιγων φοβωι μη δραπετευειν),
υπεροραι δε και αυτων των μισθων, ως αν μη δοκοιη τον μισθον ποιεισθαι
προτιμοτερον του δω ρουμενου το κερδος· αγαπαι δε εξ ολης καρδιας τε και ψυχης
και δυναμεως ουκ αλλο τι των παρ' αυτου γινο μενων, αλλ' αυτον εκεινον ος εστι
των αγαθων η πηγη. ταυτην τοινυν ο καλων ημας προς την εαυτου μετουσιαν
νομοθετει ταις των ακουοντων ψυχαις την διαθεσιν. ο δε βεβαιων την νομοθεσιαν
ταυτην εστι Σολομων, ου η σοφια κατα την θειαν μαρτυριαν μετρον ουκ εχει, πασιν
επ' ισης τοις τε προγεγονοσι και τοις εσομενοις ασυγκριτος ουσα και απαραθετος, ον
ελαθε των οντων ουδεν. αρα με τουτον οιει λεγειν τον εκ της Βηρσαβεε Σολομωντα,
τον επι του ορους ανενεγκοντα την χιλιομβην, τον εκ της Σιδωνιας συμβολωι 6.17
προς την αμαρτιαν χρησαμενον; αλλα Σολομων δια τουτου σημαινεται αλλος· ο και
αυτος εκ του σπερματος ∆αβιδ το κατα σαρκα γενομενος, ωι ονομα ειρηνη, ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

αληθινος του Ἰσραηλ βασιλευς, ο οικοδομος του ναου του θεου, ο παντων
εμπεριειληφως την γνωσιν, ου αοριστος η σοφια, μαλλον δε ου το ειναι σοφια εστι
και αληθεια, και παν θεοπρεπες τε και υψηλον ονομα τε και νοημα. ουτος οργανωι
τωι Σολομωντι τουτωι χρησαμενος δια της εκεινου φωνης ημιν διαλεγεται προτερον
μεν εν Παροιμιαις, ειτα εν τωι Ἐκκλησιαστηι και μετα ταυτα εν τηι προκειμενηι του
Ἄισματος των Ἀισματων φιλοσοφιαι οδωι και ταξει την προς το τελειον ανοδον
υποδεικνυων τωι λογωι. καθαπερ γαρ επι της κατα σαρκα ζωης ου πασα ηλικια πασας
χωρει τας φυσικας ενεργειας ουδε δια των ομοιων ημιν εν ταις των ηλικιων
διαφοραις ο βιος 6.18 προερχεται (ουτε γαρ το νηπιον τα των τελειων εργα
μετερχεται ουτε ο τελειος εν ταις αγκαλαις της τιθηνης αναλαμβανεται, αλλ'
εκαστωι καιρωι της ηλικιας αλλο τι προσφορον εστι και καταλληλον), ουτως εστιν
ιδειν και εν τηι ψυχηι αναλογον τινα προς τας σωματικας ηλικιας, δι' ων ευρισκεται
ταξις τις και ακολουθια προς τον κατ' αρετην βιον χειραγωγουσα τον ανθρωπον. ου
χαριν αλλως η Παροιμια παιδευει και αλλως ο Ἐκκλησιαστης διαλεγεται· και η δια
του Ἄισματος των Ἀισματων φιλοσοφια δια των υψηλοτερων δογματων
αμφοτερων υπερκειται. η γαρ δια των παροιμιων διδασκαλια προς τον ετι
νηπιαζοντα ποιειται τους λογους καταλληλως τηι ηλικιαι την νουθεσιαν αρμοζουσα·
Ἄκουε, φησιν, υιε, νομους πατρος σου και μη απωσηι θεσμους μητρος σου. οραις εκ
των λεγομενων το απαλον ετι της κατα ψυχην ηλικιας και ευπλαστον· ετι μητρυων
αυτον θεσμων επιδεα βλεπει και πατρικης νουθεσιας και, ως αν προθυμοτερον
προσεχοι τοις γονευσι το νηπιον, τους παιδι κους αυτωι κατεπαγγελλεται κοσμους εκ
της περι τα μαθηματα σπουδης προσγενησεσθαι· παιδιωι γαρ εστι κοσμος <ο> 6.19
χρυσεος μανιακης τωι τραχηλωι περιλαμπομενος και ο εξ ανθων τινων επιχαριτων
αναπλεκομενος στεφανος. νοειν δε χρη ταυτα παντως οπως αν οδηγησηι προς το
κρειττον η του αινιγματος εννοια. και ουτως υπογραφειν αρχεται την σοφιαν αυτωι
ποικιλως τε και πολυειδως του αφραστου καλλους διερμηνευων την ωραν, ωστε μη
φοβωι τινι και αναγκηι αλλα επιθυμιαι και ποθωι προς την των αγαθων μετουσιαν
διαναστηναι· η γαρ του καλλους υπογραφη επισπαται πως την των νεων επιθυμιαν
προς το δεικνυμενον προς κοινωνιαν της ωρας τον ποθον αναρριπιζουσα. ως αν ουν
μαλλον αυτωι το επιθυμητικον αυξηθειη μετατεθεν απο της υλικης προσπαθειας
προς την αυλον σχεσιν, ωραΐζει δια των εγκωμιων της σοφιας το καλλος. και ου
μονον το καλλος της ωρας δια των λογων προδεικνυσιν, αλλα και τον πλουτον
αυτης απ αριθμειται, ου κυριος παντως ο συνοικησας γενησεται. ο δε πλουτος τεως
εν τοις προκοσμημασιν αυτης θεωρειται· κοσμος μεν γαρ αυτηι περιδεξιος αιωνες
ολοι ουτως ει ποντος του λογου οτι Μηκος βιου και ετη ζωης εν τηι δεξιαι αυτης, εν
δε τηι ετεραι χειρι τον πολυτιμον των αρετων 6.20 περικειται πλουτον τηι λαμπηδονι
της δοξης συνδιαλαμ ποντα· λεγει γαρ οτι Ἐν τηι αριστεραι αυτης πλουτος και δοξα.
ειτα και του στοματος αυτης λεγει την ευπνοιαν του καλου της δικαιοσυνης
αρωματος αποπνεουσαν λεγων Ἐκ του στοματος αυτης εκπορευεται δικαιοσυνη.
τοις δε χειλεσιν αυτης φησιν αντι του φυσικου ερυθηματος τον νομον επαν θειν και
τον ελεον. και ως αν δια παντων ευρεθειη τηι τοιαυτηι νυμφηι το καλλος
ερανιζομενον, επαινειται αυτης και το βαδισμα· φησι γαρ οτι Ἐν οδοις δικαιοσυνης
περιπατει. ου λειπει τοις επαινοις της ωρας ουδε το μεγεθος ισα φυτωι τινι των
ευερνων της αυξησεως αναδραμουσης. το δε φυτον τουτο ωι το υψος αυτης
προσεικαζεται, Αυτο, φησι, το της ζωης ξυλον εστιν, ο τροφη μεν γινεται τοις
αντεχομενοις, στυλος δε τοις επερειδομενοις ασφαλης τε και ασειστος. νοω δε δι'
αμφοτερων τον κυριον· αυτος γαρ εστι και η ζωη και το ερεισμα. εχει δε η λεξις
ουτως· Ξυλον ζωης εστι πασι τοις αντεχομενοις αυτης και τοις επερειδομενοις επ'
αυτην ως επι κυριον ασφαλης. συμπαραλαμβανεται δε μετα των λοιπων εγκωμιων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αυτης και η δυναμις, ως αν δια παντων των αγαθων πληρωθειη του καλλους της
σοφιας ο επαινος. Ὁ θεος γαρ, φησι, τηι σοφιαι εθεμελιωσε την γην, ητοιμασε δε
ουρανους εν φρονησει, και τα καθ' εκαστον 6.21 των εν τηι κτισει θεωρουμενων εις
την της σοφιας αναγει δυναμιν διαποικιλλων αυτην τοις ονομασιν· την γαρ αυτην
και σοφιαν λεγει και φρονησιν, αισθησιν τε και γνωσιν και συνεσιν και τα τοιαυτα.
μετα δε ταυτα νυμφοστολειν αρχεται τον νεον προς την τοιαυτην συνοικησιν ηδη
προς τον θειον θαλαμον βλεπειν εγκελευομενος· λεγει γαρ οτι Μη εγκατα λιπηις
αυτην και ανθεξεται σου· ερασθητι αυτης και τηρησει σε, περιχαρακωσον αυτην και
υψωσει σε· τιμησον αυτην ινα σε περιλαβηι, ινα δωι τηι σηι κεφαληι στεφανον χαριτων,
στεφανωι δε τρυφης υπερασπισηι σου. εν τουτοις δε τοις στεφανοις ηδη τοις γαμικοις
ως νυμφιον κατακοσμησας αχωριστον αυτης ειναι διακελευεται λεγων Ἡνικα αν
περιπατηις, επαγου αυτην και μετα σου εστω· ως δ' αν καθευδηις, φυλασσετω σε, ινα
εγειρομενωι συλλαλησηι σοι. δια τουτων και των τοιουτων του νεαζοντος ετι κατα
τον εσω ανθρωπον το επιθυμητικον αναφλεξας και αυτην εκεινην τα περι εαυτης
διηγουμενην υποδειξας τωι λογωι, δι' ων μαλιστα την αγαπητικην σχεσιν των
ακουοντων εφελκεται τουτο μετα των αλλων ειπουσα οτι Τους εμε 6.22 φιλουντας
αγαπω (η γαρ ελπις του ανταγαπηθηναι σφοδρο τερον εις επιθυμιαν τον εραστην
διατιθησι), και μετα τουτων τας λοιπας επαγαγων συμβουλας εν αποφαντικοις τισι
και ευπεριγραπτοις αποφθεγμασι και εις τελειοτεραν εξιν αυτον αγαγων ειτα προς
τοις τελευταιοις των Παροιμιων μακαρισας ταυτην την αγαθην συζυγιαν, εν οις
διεξηλθε τα της ανδρειας γυναικος εκεινης εγκωμια, τοτε προστιθησι την εν τωι
Ἐκκλησιαστηι φιλοσοφιαν τωι ικανως δια της παροιμιωδους αγωγης εισηγμενωι εις
την των αρετων επιθυμιαν. και διαβαλων εν τουτωι τωι λογωι την περι τα φαινομενα
των ανθρωπων σχεσιν και ματαιον ειπων ειναι παν το αστατουν τε και
παρερχομενον, εν οις φησιν οτι Παν το ερχομενον ματαιοτης, υπερτιθησι παντος του
δι' αισθησεως καταλαμβανομενου την επιθυμητικην της ψυχης ημων κινησιν επι το
αορατον καλλος και ουτως εκκαθαρας την καρδιαν της περι τα φαινομενα σχεσεως
τοτε δια του Ἄισματος των Ἀισματων εντος των θειων αδυτων μυσταγωγει την
διανοιαν· εν οις το μεν υπογραφομενον επιθαλαμιος τις εστι διασκευη, το δε
νοουμενον της ανθρωπινης ψυχης η προς το θειον 6.23 εστιν ανακρασις. δια τουτο
νυμφη ωδε ο εν ταις Παροιμιαις υιος ονομαζεται και η σοφια εις νυμφιου ταξιν
αντιμεθισταται, ινα μνηστευθηι τωι θεωι ο ανθρωπος αγνη παρθενος εκ νυμφιου
γενομενος και κολληθεις τωι κυριωι γενηται πνευμα εν δια της προς το ακηρατον τε
και απαθες ανακρασεως νοημα καθαρον αντι σαρκος βαρειας γενομενος. επειδη
τοινυν σοφια εστιν η λαλουσα, αγαπησον οσον δυνασαι εξ ολης καρδιας τε και
δυναμεως, επιθυμησον οσον χωρεις. προστιθημι δε θαρρων τοις ρημασι τουτοις και
το ερασθητι· ανεγκλητον γαρ τουτο και απαθες επι των ασωματων το παθος, καθως
φησιν η σοφια εν ταις Παροιμιαις του θειου καλλους νομοθετουσα τον ερωτα. αλλα
και ο νυν προκειμενος λογος τα ισα διακελευεται ου γυμνην σοι την περι τουτου
συμβουλην προσαγων, αλλα δι' απορρητων φιλοσοφει τοις νοημασιν εικονα τινα
των κατα τον βιον ηδεων εις την των δογματων τουτων κατασκευην
προστησαμενος. η δε εικων γαμικη τις εστι διασκευη, εν ηι καλλους επιθυμια
μεσιτευει τωι ποθωι, ου κατα την ανθρωπινην συνηθειαν του νυμφιου της επιθυμιας
καταρξαντος, αλλα προλαμβανει τον νυμφιον η παρθε νος ανεπαισχυντως τον
ποθον δημοσιευουσα και ευ 6.24 χην ποιουμενη του νυμφικου ποτε κατατρυφησαι
φιληματος. επειδη γαρ οι αγαθοι της παρθενου προμνηστορες, πατριαρχαι τε και
προφηται και νομοθεται, προσηγαγον τηι μεμνηστευ μενηι τα θεια χαρισματα, απερ
εδνα καλει η συνηθεια τα προ των γαμων δωρα ουτω κατονομαζουσα (ταυτα δε ην
αφεσις παραπτωματων, αμνηστια κακων, αμαρτιας αναιρεσις, μεταστοιχειωσις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

φυσεως, του φθαρτου προς το αφθαρτον μεταποιησις, παραδεισου τρυφη, βασιλειας
αξιωμα, ευφροσυνη τελος ουκ εχουσα), ταυτα τοινυν η παρθενος δεξαμενη τα θεια
δωρηματα παρα των καλων εδνοφορων των δια της προφητικης διδασκαλιας αυτηι
προσαγαγοντων τα δωρα και ομολογει την επιθυμιαν και επισπευδει την χαριν ηδη
της ωρας του ποθουμενου κατατρυφησαι σπουδαζουσα. ακροωνται δε αυτης
συνηθεις τινες και ομηλικες προς μειζονα την νυμφην επιθυμιαν διερεθιζουσαι.
παραγινεται δε και ο νυμφιος φιλων αυτωι τινων και καταθυμιων χορον
επαγομενος. ουτοι δ' αν ειεν η τα λειτουργικα πνευματα, δι' ων οι ανθρωποι
συζονται, η οι προφηται οι αγιοι, οι της φωνης του νυμφιου ακουοντες χαιρουσι τε
και αγαλλονται της ακηρατου συζυγιας αρμοζομενης, δι' ης η κολλωμενη 6.25 τωι
κυριωι ψυχη εν πνευμα γινεται, καθως φησιν ο αποστολος. Παλιν τοινυν τον εν τοις
προοιμιοις επαναληψομαι λογον· μη τις εμπαθης και σαρκωδης ετι της νεκρας του
παλαιου ανθρωπου δυσωδιας αποζων προς τας κτηνωδεις αλογιας κατασυρετω τας
των θεοπνευστων νοηματων τε και ρηματων εμφασεις, αλλ' εκβας εκαστος αυτος
εαυτου και εξω του υλικου κοσμου γενομενος και επανελθων τροπον τινα δι'
απαθειας εις τον παραδεισον και δια καθαροτητος ομοιω θεις τωι θεωι ουτως επι το
αδυτον των προφαινομενων ημιν δια του βιβλιου τουτου μυστηριων χωρειτω. ει δε
τισιν απαρασκευαστος εστιν η ψυχη προς την τοιαυτην ακροασιν, ακουσατωσαν του
Μωυσεως νομοθετουντος μη κατατολμησαι της επι το ορος το πνευματικον
αναβασεως, πριν πλυναι των καρδιων ημων τα ιματια και τοις καθηκουσι των
λογισμων περιρραντηριοις τας ψυχας αφαγνισασθαι. ωστε νυν εν ωι χρονωι
προσεδρευομεν τηι θεωριαι ταυτηι, ληθην των γαμικων νοηματων ποιησασθαι κατα
το παραγγελ μα του Μωυσεως του καθαρευειν απο των γαμων τοις
μυσταγωγουμενοις νομοθετησαντος και δια παντων αναλαβειν 6.26 οιμαι δειν ημας
τα του νομοθετου προσταγματα μελλοντας προσβαινειν τωι πνευματικωι της
θεογνωσιας ορει, εν ωι το θηλυ γενος των λογισμων μετα της υλικης αποσκευης τωι
κατω καταλειπεται βιωι. παν δε αλογον νοημα ει περι το τοιουτον ορος οφθειη, τοις
στερροτεροις λογισμοις οιον τισι λιθοις καταφονευεται. μογις γαρ αν ουτω
χωρησαιμεν την φωνην της σαλπιγγος ταυτης μεγα τι και εξαισιον και υπερ την
δυναμιν των δεχομενων ηχουσης, ην αυτος ο γνοφος της ασαφειας προΐεται, εν ωι
εστιν ο θεος ο το υλικον απαν επι του τοιουτου ορους τωι πυρι καταφλεγων. Ἤδη
τοινυν εντος του αγιου των αγιων γενωμεθα, οπερ εστι το ᾆσμα των ᾀσματων. ως
γαρ εν τωι αγιωι των αγιων πλεονασμον τινα και επιτασιν της αγιοτητος δια της
υπερθετικης ταυτης φωνης διδασκομεθα, ουτω και δια του αισματος των ᾀσματων
μυστηριων μυστηρια διδασκειν ημας ο υψηλος λογος κατεπαγγελλεται. πολλων γαρ
οντων κατα την θεοπνευστον διδασκαλιαν ᾀσματων, δι' ων τα μεγαλα νοηματα περι
του θεου διδασκομεθα παρα τε του μεγαλου ∆αβιδ και Ἠσαΐου και Μωυσεως και
αλλων 6.27 πολλων, τουτο παρα της επιγραφης ταυτης μανθανομεν, οτι οσον απεχει
των της εξω σοφιας ᾀσματων τα των αγιων αισματα, τοσουτον υπερκειται των αγιων
ᾀσματων το εν τωι αισματι των ᾀσματων μυστηριον, ου το πλεον εις κατανοησιν ουτε
ευρειν ουτε χωρησαι η ανθρωπινη δυναται φυσις. και τουτου χαριν το σφοδροτατον
των καθ' ηδονην ενεργουμενων (λεγω δε το ερωτικον παθος) της των δογματων
υφηγησεως αινιγματωδως προεστησατο, ινα δια τουτου μαθωμεν, οτι χρη την
ψυχην προς το απροσιτον της θειας φυσεως καλλος ενατενιζουσαν τοσουτον εραν
εκεινου, οσον εχει το σωμα την σχεσιν προς το συγγενες και ομοφυλον,
μετενεγκουσαν εις απαθειαν το παθος, ωστε πασης κατασβεσθεισης σωματικης
διαθεσεως μονωι τωι πνευματι ζεειν ερωτικως εν ημιν την διανοιαν δια του πυρος
εκεινου θερμαινομενην, ο βαλειν επι την γην ηλθεν ο κυριος. Ἀλλα ταυτα μεν, οπως
χρη διακεισθαι την ψυχην των μυστικων ρηματων ακουοντας, ικανως εχειν φημι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

καιρος δε αν ειη και αυτας τας θειας του αισματος των ᾀσματων φωνας ηδη
προσθειναι τηι θεωριαι του λογου. και προτερον γε την της επιγραφης κατανοησωμεν
δυναμιν· ου γαρ αργως μοι δοκει τωι Σολομωντι το βιβλιον εκ της επιγραφης 6.28
ανατεθεισθαι, αλλ' ωστε γενεσθαι διανοιαν τοις εντυγχανουσι του μεγα τι και θειον
εν τοις λεγομενοις προσδεχεσθαι. επειδη γαρ ανυπερβλητον εστι παρ' εκαστωι δια
της περι αυτου μαρτυριας επι τηι σοφιαι το θαυμα, τουτου χαριν ευθυς εκ προοιμιων η
του ονοματος μνημη παραλαμβανεται, ωστε τι μεγα και της περι αυτου δοξης
επαξιον ελπισθηναι δια του βιβλιου τουτου τοις εντυγχανουσιν. ωσπερ δε κατα την
γραφικην επιστημην υλη μεν τις παντως εστιν εν διαφοροις βαφαις η συμπληρουσα
του ζυου την μιμησιν, ο δε προς την εικονα βλεπων την εκ της τεχνης δια των
χρωματων συμ πληρωθεισαν ου ταις επιχρωσθεισαις τωι πινακι βαφαις εμφιλοχωρει
τωι θεαματι, αλλα προς το ειδος βλεπει μονον, ο δια των χρωματων ο τεχνιτης
ανεδειξεν, ουτω προσηκει και επι της παρουσης γραφης μη προς την υλην των εν
τοις ρημασι χρωματων βλεπειν, αλλα καθαπερ τι βασιλεως ειδος εν αυτοις καθοραν
το δια των καθαρων νοηματων ανατυπουμενον. λευκον γαρ η ωχρον η μελαν η
ερυθρον η κυανεον η αλλο τι χρωμα εστι τα ρηματα ταυτα κατα τας προχειρους
εμφασεις, στομα και φιλημα και μυρον και οινος και τα των μελων ονοματα και
κλινη και νεανιδες και τα τοιαυτα· η δε δια τουτων αποτελουμενη μορφη
μακαριοτης εστι και απαθεια και η προς το θειον συναφεια και η των κακων
αλλοτριωσις και η προς το οντως καλον 6.29 τε και αγαθον εξομοιωσις. ταυτα εστι
τα νοηματα τα μαρ τυρουντα τωι Σολομωντι την σοφιαν εκεινην την υπερβαινουσαν
τους ορους της ανθρωπινης σοφιας. τι γαρ αν γενοιτο τουτου παραδοξοτερον η το
αυτην ποιησαι την φυσιν των ιδιων παθηματων καθαρσιον δια των νομιζομενων
εμπαθων ρηματων την απαθειαν νομοθετουσαν τε και παιδευουσαν; ου γαρ λεγει το
δειν εξω των της σαρκος γινεσθαι κινηματων και νεκρουν τα μελη τα επι της γης και
καθαρευειν απο των εμπαθων ρηματων τωι στοματι, αλλ' ουτω διεθηκε την ψυχην,
ως δια των απεμφαινειν δοκουντων προς την καθα ροτητα βλεπειν, δια των
εμπαθων ρησεων την ακηρατον ερμηνευων διανοιαν. εν μεν δη τουτο δια των
προοιμιων ημας παιδευσατω ο λογος, το μηκετι ανθρωπους ειναι τους επι τα αδυτα
των του βιβλιου τουτου μυστηριων εισαγομενους αλλα μεταποιηθηναι τηι φυσει δια
της του κυριου μαθητειας προς το θειοτερον, καθως μαρτυρει τοις εαυτου μαθηταις
ο λογος, οτι κρειττους ησαν η κατα ανθρω πον, ους διεκρινεν απο των ανθρωπων η
γενομενη προς αυτους παρα του κυριου διαστολη, οτε φησι· Τινα με λεγουσιν οι
ανθρωποι ειναι; Ὑμεις δε τινα με λεγετε ειναι; αληθως 6.30 γαρ ο δια των τοιουτων
ρηματων, ων η προχειρος εμφασις τας σαρκωδεις ηδυπαθειας ενδεικνυται, μη
κατολισθαινων εις την ρυπωσαν διανοιαν αλλα προς την των θειων φιλοσοφιαν,
επι τας καθαρας εννοιας δια των ρηματων τουτων χειραγω γουμενος δεικνυσι το
μηκετι ανθρωπος ειναι μηδε σαρκι και αιματι συμμεμιγμενην την φυσιν εχειν, αλλα
την ελπιζομενην εν τηι αναστασει των αγιων ζωην επιδεικνυται ισαγγελος δια της
απαθειας γενομενος. ως γαρ μετα την αναστασιν το μεν σωμα μεταστοιχειωθεν προς
το αφθαρτον τηι ψυχηι του ανθρωπου συμπλεκεται, τα δε νυν δια σαρκος ημιν
ενοχλουντα παθη τοις σωμασιν εκεινοις ου συνανισταται αλλα τις ειρηνικη
καταστασις την ζωην ημων διαδεξεται, μηκετι του φρονηματος της σαρκος προς την
ψυχην στασιαζοντος μηδε δια του εμφυλιου πολεμου των εμπαθων κινηματων
αντιστρατευομενου τωι νομωι του νοος και ωσπερ αιχμαλωτον τινα τηι αμαρτιαι
προσαγοντος την ηττηθεισαν ψυχην, αλλα παντων των τοιουτων καθαρευσει τοτε η
φυσις και εν δι' αμφοτερων εσται το φρονημα (της σαρκος φημι και του πνευματος)
πασης σωματικης διαθεσεως εξαφανισθεισης απο της φυσεως, ουτω παρακελευεται
και δια του βιβλιου 6.31 τουτου ο λογος τοις επαΐουσι, καν εν σαρκι ζωμεν, μηδ' εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

τοις νοημασι προς αυτην επιστρεφεσθαι, αλλα προς μονην την ψυχην βλεπειν και
τας αγαπητικας των ρηματων εμφασεις καθαρας τε και αμολυντους ανατιθεναι τωι
υπερεχοντι παντα νουν αγαθωι, ο μονον εστιν ως αληθως γλυκυ τε και επιθυμητον
και ερασμιον, ου η απολαυσις η αει γινομενη αφορμη μειζονος επιθυμιας γινεται τηι
μετουσιαι των αγαθων τον ποθον συνεπιτεινουσα. ουτως ο Μωυσης, η νυμφη, τον
νυμφιον εφιλει κατα την εν τωι Ἄισματι παρθενον την λεγουσαν Φιλησατω με απο
φιληματων στοματος αυτου, ος δια της στομα κατα στομα γινομενης αυτωι παρα του
θεου ομιλιας, καθως μαρτυρει η γραφη, ετι εν επιθυμιαι μειζονι των τοιουτων
φιληματων εγινετο μετα τοσαυτας θεοφανειας 6.32 ως μηπω τεθεαμενος ιδειν αξιων
τον ποθουμενον, ουτως οι λοιποι παντες, οις ο θειος ποθος δια βαθους ενεκειτο,
ουδαμου της επιθυμιας ισταντο παν το θεοθεν αυτοις εις απολαυσιν του ποθουμενου
γινομενον υλην και υπεκκαυμα της σφοδροτερας επιθυμιας ποιουμενοι. ωσπερ δη
και νυν η τωι θεωι συναπτομενη ψυχη ακορεστως εχει της απολαυσεως, οσωι
δαψιλεστερον εμφορειται του καλλους, τοσουτωι σφοδροτερον τοις ποθοις
ακμαζουσα. επειδη γαρ τα ρηματα του νυμφιου πνευμα εστι και ζωη εστι, πας δε ο τωι
πνευματι κολλωμενος πνευμα γινεται και ο τηι ζωηι συναπτομενος απο θανατου εις
ζωην μεταβαινει κατα την του κυριου φωνην, δια τουτο ποθει προσεγ γισαι τηι πηγηι
της πνευματικης ζωης η παρθενος ψυχη. η δε πηγη εστι του νυμφιου το στομα, οθεν
τα ρηματα της αιωνιου ζωης αναβρυοντα πληροι το στομα το εφελκομενον, καθως
εποιει ο προφητης δια του στοματος ελκων το πνευμα. επειδη τοινυν χρη προσθειναι
το στομα τωι στοματι τον εκ της πηγης ποτον εφελκομενον, πηγη δε ο κυριος ο ειπων
Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με και πινετω, δια τουτο η ψυχη η διψωσα προσαγαγειν το
εαυτης στομα τωι την ζωην πηγαζοντι 6.33 στοματι βουλεται λεγουσα Φιλησατω με
απο φιληματων στοματος αυτου. και ο πασι την ζωην βρυων και παντας σωθηναι
θελων ουδενα βουλεται των σωιζομενων του τοιουτου φιληματος ειναι αμετοχον·
καθαρσιον γαρ εστι ρυπου παντος τουτο το φιλημα. διο μοι δοκει τωι λεπρωι Σιμωνι
το τοιουτον ονειδιστικως προφερειν ο κυριος, οτι Φιλημα μοι ουκ εδωκας. η γαρ αν
εκαθαρισθης του παθους τωι στοματι σπασας την καθαροτητα. αλλ' εκεινος μεν
εικοτως ανεραστος ην υπερσαρ κησας δια της νοσου και προς την θειαν επιθυμιαν
μενων υπο του παθους ακινητος, η δε κεκαθαρμενη ψυχη μηδεμιας σαρκω δους
λεπρας επιπροσθουσης βλεπει τον των αγαθων θησαυρον. ονομα δε εστι τωι
θησαυρωι η καρδια, αφ' ης εστι τοις μαζοις η χορηγια του θειου γαλακτος, ωι
τρεφεται η ψυχη κατα την αναλογιαν της πιστεως εφελκομενη την χαριν. δια τουτο
φησιν οτι Ἀγαθοι μαστοι σου υπερ οινον, εκ της τοπικης θεσεως δια των μαζων την
καρδιαν υποσημαινουσα. παντως δε καρδιαν μεν την κεκρυμμενην τε και απορρητον
της θεοτητος δυναμιν νοων τις ουχ αμαρτησεται. μαζους δε τας αγαθας της θειας
δυναμεως υπερ ημων ενεργειας εικοτως αν τις υπονοησειε, δι' ων τιθηνειται την
εκαστου ζωην ο θεος καταλληλον εκαστωι των δεχομενων την τροφην χαριζομενος.
6.34 Μανθανομεν δε τι κατα παροδον και ετερον δογμα δια της του βιβλιου τουτου
φιλοσοφιας, οτι διπλη τις εστιν εν ημιν η αισθησις, η μεν σωματικη η δε θειοτερα,
καθως φησι που της Παροιμιας ο λογος οτι αισθησιν θειαν ευρησεις· αναλογια γαρ
τις εστιν εν τοις ψυχικοις ενεργημασι προς τα του σωματος αισθητηρια. και τουτο εκ
των παροντων <ρηματων> μανθανομεν· ο μεν γαρ οινος τε και το γαλα τηι γευσει
κρινεται, νοητων δε οντων εκεινων νοητη παντως και η αντιληπτικη τουτων της
ψυχης εστι δυναμις. το δε φιλημα δια της απτικης αισθησεως ενεργειται· εφαπτεται
γαρ αλληλων τα χειλη εν τωι φιληματι. εστι δε τις και αφη της ψυχης η απτομενη
του λογου δια τινος ασωματου και νοητης επαφησεως ενεργουμενη, καθως ειπεν ο
ειπων οτι Αι χειρες ημων εψηλαφησαν περι του λογου της ζωης. ωσαυτως δε και η
των θειων μυρων οσμη ου μυκτηρων εστιν οσμη, αλλα τινος νοητης και αΰλου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

δυναμεως τηι του πνευματος ολκηι την του Χριστου συνεφελκομενης ευωδιαν. ουτω
γαρ η ακολουθια της παρθενικης ευχης εν προοιμιοις εχει Ὅτι αγαθοι μαστοι σου
υπερ οινον και οσμη 6.35 μυρων σου υπερ παντα τα αρωματα. δηλουται δε δια
τουτων, καθως ημεις υπειληφαμεν, ου μικρον τι ουδε ευκαταφρονητον νοημα· ταχα
γαρ εν τωι υπερθειναι δια συγκρισεως το εκ των θειων μαστων γαλα της εκ του οινου
γινομενης ημιν ευφρο συνης μανθανομεν δια των ειρημενων, οτι πασα ανθρωπινη
σοφια και επιστημη των οντων και πασα δυναμις θεωρητικη και καταληπτικη
φαντασια αδυνατως εχει παρισωθηναι δια συγκρισεως τηι απλουστεραι των θειων
μαθηματων τροφηι. εκ γαρ των μαστων το γαλα φερεται· νηπιων δε εστι το γαλα
τροφη. ο δε οινος δι' ευτονιαν τε και θερμοτητα των τελειοτερων απολαυσις γινεται.
αλλ' ομως το εν τηι εξω σοφιαι τελειον της νηπιωδους του θειου λογου διδασκαλιας
εστι μικροτερον. δια τουτο κρειττους οι θειοι μαστοι του ανθρωπινου οινου. η δε
οσμη των θειων μυρων καλλιων εστι πασης της εν τοις αρωμασιν ευωδιας. οπερ
τοιουτον μοι δοκει νουν υποδεικνυειν· αρωματα νοουμεν τας αρετας οιον σοφιαν
σωφροσυνην δικαιοσυνην ανδρειαν φρονησιν και τα τοιαυτα, οις προσχρωννυμενος
κατα την εαυτου δυναμιν και προαιρεσιν εκαστος αλλος αλλως εν ευωδιαι γινομεθα·
ο 6.36 μεν εκ σωφροσυνης η σοφιας, ο δε εκ δικαιοσυνης η ανδρειας η αλλου τινος
των κατ' αρετην νοουμενων, ο δε τυχον και εκ παντων των τοιουτων αρωματων
συγκεκραμενην εχει εν εαυτωι την ευωδιαν. αλλ' ομως ταυτα παντα ουκ αν εις
συγκρισιν ελθοι της παντελους αρετης εκεινης, ην τους ουρανους διειληφεναι φησιν
Ἀμβακουμ ο προφητης ειπων Ἐκαλυψεν ουρανους η αρετη αυτου, ητις εστιν
αυτοσοφια και αυτοδικαιοσυνη και αυτοαληθεια και τα καθ' εκαστον παντα. των
ουν σων μυρων η οσμη, φησιν, απαραθετον εχει την χαριν προς ταυτα τα αρωματα
τα παρ' ημων γινωσκομενα. Παλιν εν τοις εφεξης υψηλοτερας απτεται φιλοσοφιας η
ψυχη, η νυμφη, το απροσιτον τε και αχωρητον λογισμοις ανθρωπινοις της θειας
δυναμεως ενδεικνυμενη, εν οις φησι Μυρον εκκενωθεν ονομα σοι· τοιουτον γαρ τι
δοκει μοι δια του λογου τουτου σημαινεσθαι, οτι ουκ εστιν ονοματικηι σημασιαι
περιληφθηναι δι' ακριβειας την αοριστον φυσιν· αλλα πασα νοηματων δυναμις και
πασα ρηματων τε και ονοματων εμφασις, καν τι μεγα και θεοπρεπες εχειν δοξηι,
αυτου του οντος εφαψασθαι φυσιν ουκ εχει· αλλ' ωσπερ εξ 6.37 ιχνων τινων και
εναυσματων ο λογος ημων του αδηλου καταστοχαζεται δια των καταλαμβανομενων
εικαζων εκ τινος αναλογιας το ακαταληπτον. ο τι γαρ αν επινοησωμεν, φησιν,
ονομα γνωριστικον του της θεοτητος μυρου, ουκ αυτο το μυρον δια της εμφασεως
των λεγομενων σημαινομεν, αλλα βραχυ τι λειψανον ατμου της θειας ευωδιας τοις
θεολογι κοις ονομασιν ενδεικνυμεθα. ως επι των αγγειων, ων αν εκκενωθηι το
μυρον, αυτο μεν τηι εαυτου φυσει αγνοειται το μυρον το εκκενωθεν των αγγειων,
οιον εστιν· εξ αμυδρας δε τινος της υπολειφθεισης εκ των ατμων τωι αγγειωι ποιοτη
τος στοχασμον τινα περι του εκκενωθεντος μυρου ποιουμεθα. τουτο ουν εστιν ο δια
των ειρημενων μανθανομεν, οτι αυτο μεν το της θεοτητος μυρον, ο τι ποτε κατ'
ουσιαν εστιν, υπερ παν εστιν ονομα τε και νοημα· τα δε τωι παντι ενθεωρουμενα
θαυματα των θεολογικων ονοματων την υλην διδωσι, δι' ων σοφον, δυνατον,
αγαθον, αγιον, μακαριον τε και αΐδιον και κριτην και σωτηρα και τα τοιαυτα
κατονομαζομεν· απερ παντα ποιοτητα τινα βραχειαν του θειου μυρου ενδει 6.38
κνυται, ην πασα η κτισις δια των ενθεωρουμενων θαυματων σκευους τινος
μυρεψικου δικην εν εαυτηι απεμαξατο. ∆ια τουτο, φησι, νεανιδες ηγαπησαν σε,
ειλκυσαν σε. ειπε την αιτιαν της επαινετης επιθυμιας και της αγαπητικης διαθεσεως.
τις γαρ του τοιουτου καλλους ανεραστος γινεται, ει μονον οφθαλμον εχοι τον
ενατενισαι τηι ωραι δυναμενον, ου πολυ μεν το καταλαμβανομενον καλλος,
απειροπλασιον δε το δια του φαινομενου στοχαστικως εικαζομενον; αλλ' ωσπερ ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

υλικος ερως των ετι νηπιαζοντων ουχ απτεται (ου γαρ χωρει το παθος η νηπιοτης),
ουδε μην τους εν εσχατωι γηραι πεπονηκοτας εν τοις τοιουτοις εστιν ιδειν, ουτω και
επι του θειου καλλους ο τε νηπιος ετι και κλυδωνιζο μενος και περιφερομενος παντι
ανεμωι της διδασκαλιας και ο παλαιος και γηρασας και τωι αφανισμωι προσεγγισας
ακινητοι προς την επιθυμιαν ταυτην ευρισκονται· ου γαρ απτεται των τοιουτων το
αορατον καλλος, μονη δε η τοιαυτη ψυχη η διαβασα μεν την νηπιωδη καταστασιν
και δια της πνευματικης ηλικιας ακμασασα, μη προσλαβουσα δε σπιλον η ρυτιδα η τι
των τοιουτων, η μητε υπο νηπιοτητος αναισθη τουσα μητε υπο παλαιοτητος
αδρανουσα, ην νεανιν ονομαζει ο λογος, αυτη πειθεται τηι μεγαληι και πρωτηι εντοληι
του νομου εξ ολης καρδιας τε και δυναμεως αγαπωσα το καλλος εκεινο, ου
υπογραφην και υποδειγμα και ερμηνειαν ουχ 6.39 ευρισκει η ανθρωπινη διανοια. αι
τοιαυται τοινυν νεανιδες αι δια των αρετων αυξηθεισαι και καθ' ωραν ηδη των
μυστηριων του θειου θαλαμου γενομεναι αγαπωσι του νυμφιου το καλλος και δια
της αγαπης προς εαυτας επιστρεφουσι. τοιουτος γαρ ο νυμφιος, ως αντιδιδοναι τοις
αγαπωσι τον ποθον, ο ουτως ειπων εκ προσωπου της σοφιας οτι Ἐγω τους εμε
φιλουντας αγαπω· και οτι Μεριω τοις εμε αγαπωσιν υπαρξιν (αυτος δε εστιν η
υπαρξις) και τους θησαυρους αυτων εμπλησω αγαθων. ελκουσι τοινυν αι ψυχαι προς
εαυτας του αφθαρτου νυμφιου τον ποθον οπισω, καθως γεγραπται, κυριου του θεου
πορευομεναι. της δε αγαπης αυτων αιτια η του μυρου ευωδια γινεται, προς ην αει
τρεχουσαι τοις εμπροσθεν επεκτεινονται του κατοπιν ληθην ποιουμεναι. Ὀπισω γαρ
σου, φησιν, εις οσμην μυρων σου δραμουμεθα. αλλα αι μεν ουπω της αρετης το
τελειον εχουσαι και καθ' ηλικιαν ετι νεαζουσαι δραμεισθαι προς τον σκοπον, ον
υποδεικνυσιν η οσμη των μυρων, κατεπαγγελλονται (λεγουσι γαρ οτι Εις οσμην
μυρων σου δραμουμεθα), η δε τελειοτερα ψυχη σφοδροτερον επεκταθεισα τοις
εμπροσθεν ηδη τυγχανει του σκοπου, δι' ον ο δρομος ανυεται, και των εν τοις
ταμειοις θησαυρων 6.40 αξιουται. φησι γαρ οτι Εισηγαγε με ο βασιλευς εις το
ταμειον αυτου. η γαρ ακροις χειλεσι του αγαθου ψαυσαι ποθησασα και τοσουτον
μονον εφαψαμενη του καλλους, οσον η της ευχης ενδεικνυται δυναμις (ηυξατο δε
οιον τινος φιληματος αξιωθηναι δια της του λογου ελλαμψεως), αυτη δι' ων ετυχε
και επι το ενδοτερον των απορρητων τωι λογισμωι διαδυεισα βοαι το μη μονον εν
προθυροις των αγαθων ειναι τον δρομον, αλλα τηι απαρχηι του πνευματος, ου δια της
πρωτης χαριτος οιον δια τινος φιληματος ηξιωθη, διερευναν του θεου τα βαθη και
εν τοις αδυτοις γενομενη του παραδεισου κατα τον μεγαν Παυλον οραν τε φησι τα
αθεατα και των αλαλητων επακροασθαι ρηματων. Ἡ δε εφεξης ρησις την
εκκλησιαστικην οικονομιαν εκκαλυπτει τωι λογωι. οι γαρ πρωτοι μαθητευθεντες τηι
χαριτι και αυτοπται του λογου γενομενοι ουκ εν εαυτοις το αγαθον περιωρισαν,
αλλα και τοις μετ' εκεινους εκ διαδοσεως την αυτην ενεποιησαν χαριν. δια τουτο
προς την νυμφην φασιν αι νεανιδες την πρωτην δια του κατα στομα γενεσθαι του
λογου των αγαθων πληρωθεισαν και των κεκρυμμενων μυστηριων αξιωθεισαν οτι
Ἀγαλλιασωμεθα και ευφρανθωμεν εν σοι (κοινη γαρ ημων εστι χαρα 6.41 το σον
αγαλλιαμα) και οτι ως συ αγαπας υπερ οινον τους μαζους του λογου, ουτω και ημεις
σε μιμησωμεθα και τους σους μαζους, δι' ων τους νηπιους εν Χριστωι γαλα ποτιζεις,
υπερ τον ανθρωπινον αγαπησωμεν οινον. και, ως αν τις επι το σαφεστερον
προαγαγοι το νοημα, τοιουτον εστι το λεγομενον· ηγαπησε τους μαζους του λογου ο
επι το στηθος του κυριου αναπεσων Ἰωαννης και οιον τινα σπογγιαν την εαυτου
καρδιαν παραθεις τηι πηγηι της ζωης και πληρης εκ τινος αρρητου διαδοσεως των
εγκειμενων τηι του κυριου καρδιαι μυστηριων γενομενος και ημιν επεχει την
πληρωθει σαν υπο του λογου θηλην και πληρεις ποιει των εντεθεντων αυτωι παρα
της πηγης αγαθων κηρυσσων εν μεγαλοφωνιαι τον αει οντα λογον. οθεν εικοτως και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ημεις προς αυτον ερουμεν οτι Ἀγαπησωμεν μαστους σου υπερ οινον, ειπερ δη
τοιουτοι γεγοναμεν, ως νεανιδες ειναι και μητε ταις φρεσι νηπιαζειν υπο της τηι
ματαιοτητι συνεζευγμενης νεοτητος μητε ρυτιδουσθαι δι' αμαρτιας εν παλαιοτητι τηι
εις αφανισμον καταληγουσηι· δια τουτο δε αγαπωμεν την των σων 6.42 διδαγματων
επιρροην, οτι Σε η ευθυτης ηγαπησεν. ουτος γαρ εστιν ο μαθητης, ον ηγαπα ο
Ἰησους. Ἰησους δε εστιν η ευθυτης. καλλιον δε και θεοπρεπεστερον ο λογος ουτος
παρα τον προφητην ∆αβιδ ονομαζει τον κυριον· ο μεν γαρ φησιν οτι Ευθυς κυριος ο
θεος, ουτος δε ευθυτητα ονομαζει, ωι παν το σκολιον προς το ορθον απευθυνεται,
αλλα γενοιτο και ημιν παν το σκολιον εις ευθειαν και τα τραχεα εις οδους λειας
χαριτι του κυριου ημων Ἰησου Χριστου· ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων.
αμην.
Λογος βʹ Μελαινα ειμι και καλη, θυγατερες Ἰερουσαλημ, ως σκηνωματα
κηδαρ, ως δερρεις Σολομων.
Μη βλεψητε με οτι εγω ειμι μεμελανωμενη, οτι παρεβλεψε με ο ηλιος· υιοι
μητρος μου εμαχεσαντο εν εμοι, εθεντο με φυλακισσαν εν αμπελωσιν· αμπελωνα
εμον ουκ εφυλαξα. Ἀπαγγειλον μοι, ον ηγαπησεν η ψυχη μου, 6.43 που ποιμαινεις,
που κοιταζεις εν μεσημβριαι, μηποτε γενωμαι ως περιβαλλομενη επ' αγελαις εταιρων
σου. Ἐαν μη γνωις σεαυτην, η καλη εν γυναιξιν, εξελθε συ εν πτερναις των ποιμνιων
και ποιμαινε τας εριφους επι σκηνωμασι των ποιμνιων. Της ιερας του μαρτυριου
σκηνης ουχ ομοτιμον ην τωι ενδοθεν κεκρυμμενωι καλλει το εκτος προφαινομενον·
αυλαιαι μεν γαρ εκ λινων υφασματων και αι δια των τριχων των αιγων δερρεις και
αι των ερυθρων δερματων περιβολαι τον εξωθεν της σκηνης κοσμον επληρουν και
ουδεν ην μεγα και τιμιον τοις τα εκτος ορωσι παρα ταυτα φαινομενον, εσωθεν δε
χρυσωι και αργυρωι και τοις τιμιοις των λιθων πασα η του μαρτυριου σκηνη
κατελαμπετο· οι στυλοι, αι βασεις, αι κεφαλιδες, το θυμιατηριον, το θυσιαστηριον,
6.44 η κιβωτος, η λυχνια, το ιλαστηριον, οι λουτηρες, τα των εισοδων
καταπετασματα, οις το καλλος εκ παντος ειδους της ευχροουσης βαφης συνεκιρνατο,
νημα χρυσεον υακινθωι και πορφυραι και βυσσωι και κοκκωι δια τινος τεχνικης
λεπτουργιας ευκοσμως συνυφαινομενον, συγκρατον εκ παντων, καθαπερ εν ιριδος
αυγαις αποστιλβειν εποιει την αυγην του υφασματος. προς ο τι δε βλεπων εντευθεν
προοιμιαζομαι, προδηλον υμιν παντως εκ των ρηθησομενων γενησεται. παλιν
προκειται ημιν το Ἆισμα των Ἀισματων εις πασαν φιλοσοφιας τε και θεογνωσιας
υφηγησιν. αυτη εστιν η αληθινη του μαρτυριου σκηνη, ης προκαλυμματα μεν και
δερρεις και η της αυλαιας περιβολη ερωτικοι τινες γινονται λογοι και ρηματα την
προς το ποθουμενον σχεσιν εμφαινοντα και καλλους υπογραφη και μνημη
σωματικων μελων, των τε προφαινομενων εν τωι προσωπωι και των υποκεκρυμ
μενων τηι της εσθητος περιβοληι. τα δε εντος πολυφωτος τις εστιν ως αληθως λυχνια
και κιβωτος μυστηριων πληρης. και το της ευωδιας θυμιατηριον και το καθαρσιον
της αμαρτιας, το παγχρυσον εκεινο της ευσεβειας θυσιαστηριον, το τε των
καταπετασματων καλλος, το δια της των αρετων ευχροιας ευσχημονως
εξυφαινομενον, και οι ακλινεις των λογισμων στυλοι και αι αμεταθετοι των
δογματων βασεις 6.45 το τε των κεφαλιδων καλλος, δι' ων η περι το ηγεμονικον της
ψυχης ερμηνευεται χαρις και οι των ψυχων λουτηρες και παντα οσα προς την
ουρανιαν τε και ασωματον πολιτειαν βλεπει, α δι' αινιγματων ο νομος διακελευεται,
εν τοις υποκεκρυμμενοις τηι λεξει νοημασιν εστιν ευρειν, ει μονον επιτηδειους προς
την εις τα αγια των αγιων εισοδον εαυτους δι' επιμελειας ποιησαιμεν τωι λουτηρι
του λογου παντα ρυπον αισχρας εννοιας αποκλυσαμενοι, μηποτε θιγοντες παρα το
παραγγελμα του νομου θνησιμαιου νοηματος η τινος των ακαθαρτων ενθυμιων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

αψαμενοι αθεατοι των εντος της σκηνης θαυματων αποκλεισθωμεν. ου γαρ
παραδεχεται των τοιουτων την εισοδον ο του πνευματος νομος, εαν μη τις πλυνηι το
της συνειδησεως εαυτου ιματιον κατα το Μωυσεως παραγγελμα ο νεκρας τινος και
βδελυκτης εννοιας αψαμενος. Ἄγει δε τον λογον η ακολουθια των προεξητασμενων
προς την θεωριαν των παρα της νυμφης προς τας νεανιδας ειρημενων. εστι δε
ταυτα· Μελαινα ειμι και καλη, θυγατερες Ἰερουσαλημ, ως σκηνωματα κηδαρ, ως
δερρεις Σολομων. καλως η διδασκαλος αφ' ων εδει ταις μαθητευομεναις ψυχαις 6.46
αρχεται ποιεισθαι των αγαθων την υφηγησιν· αι μεν γαρ προθυμως εχουσι, δι' ων
επαγγελλονται, παντος ανθρωπινου λογου, ον οινον τροπικως ονομαζουσι,
προτιμοτεραν ποιεισθαι την εκ των λογικων αυτης μαζων απορρεουσαν χαριν ουτως
ειπουσαι τωι ρηματι οτι Ἀγαπησωμεν μαστους σου υπερ οινον, επειδη σε η ευθυτης
ηγαπησεν, η δε προσθηκην ποιει ταις μαθητευομεναις του περι αυτην θαυματος, ως
αν μαλλον μαθοιμεν την αμετρητον του νυμφιου φιλανθρωπιαν του δια της αγαπης
επιβαλλοντος τηι αγαπηθεισηι το καλλος· μη θαυμασητε γαρ φησι, οτι εμε η ευθυτης
ηγαπησεν, αλλ' οτι μελαιναν ουσαν εξ αμαρτιας και προσωικειωμενην τωι ζοφωι δια
των εργων καλην δια της αγαπης εποιησε το ιδιον καλλος προς το εμον αισχος
ανταλλαξαμενος. μεταθεις γαρ προς εαυτον τον των εμων αμαρτιων ρυπον
μετεδωκε μοι της εαυτου καθαροτητος κοινωνον με του εαυτου καλλους
απεργασαμενος, ος πρωτον εποιησεν εξ ειδεχθους ερασμιαν και ουτως ηγαπησεν.
μετα ταυτα προτρεπεται τας νεανιδας και αυτας γενεσθαι καλας το καθ' εαυτην
προδεικνυουσα καλλος καθ' ομοιοτητα του μεγαλου Παυλου του λεγοντος Γινεσθε
ως εγω, οτι και εγω ως υμεις· και Μιμηται μου 6.47 γινεσθε καθως καγω Χριστου.
δια τουτο γαρ ουκ εαι τας μαθητευομενας αυτηι ψυχας προς το παρωιχηκος του βιου
βλεπουσας απελπιζειν του γινεσθαι καλας, αλλα προς αυτην ορωσας τουτο
μανθανειν δια του υποδειγματος, οτι το παρον γινεται του παρωιχηκοτος
προκαλυμμα, εαν αμωμον ηι. λεγει γαρ οτι καν νυν μοι επιλαμπηι το καλλος, ο μοι
δια του αγαπηθηναι παρα της ευθυτητος επεμορφωθη, αλλ' οιδα εμαυτην ου
λαμπραν ουσαν το κατ' αρχας αλλα μελαιναν. το δε τοιουτον ειδος περι εμε, το
σκοτεινον και ζοφωδες, ο προλαβων βιος εποιησεν. αλλ' ομως εκεινο ουσα τουτο
ειμι. μετεσκευασθη γαρ το ομοιωμα του σκοτους εις καλλους μορφην. και υμεις
τοινυν, ω θυγατερες Ἰερουσαλημ, αναβλεψατε προς την μητερα υμων Ἰερουσαλημ.
καν σκηνωματα του κηδαρ ητε δια του ενοικησαι υμιν τον αρχοντα της εξουσιας του
σκοτους (σκοτασμος γαρ η του κηδαρ λεξις διερμηνευεται), δερρεις του Σολομωντος
γενη σεσθε, τουτεστι ναος του βασιλεως εσεσθε ενοικησαντος υμιν 6.48 του
βασιλεως Σολομωντος. Σολομων δε ο ειρηνικος εστιν, ο τηι ειρηνηι επωνυμος.
δερρεις γαρ Σολομωντος απο μερους πασαν την βασιλικην σκηνην κατωνομασεν.
τουτοις μοι δοκει τοις νοημασιν ο μεγας Παυλος προσεχεστερον εν τωι προς
Ῥωμαιους φιλοχωρησαι λογωι, εν οις συνιστησι του θεου την περι ημας αγαπην, οτι
αμαρτωλους οντας ημας και μελανας φωτοειδεις τε και ερασμιους δια του
επιλαμψαι την χαριν εποιησεν. ωσπερ γαρ εν νυκτι παντα τωι επικρατουντι
συμμελαινεται ζοφωι, καν λαμπρα κατα φυσιν οντα τυχηι, φωτος δε επιλαβοντος ου
παραμενει τοις εν τωι ζοφωι σκοτισθεισιν η προς το σκοτος ομοιωσις, ουτω
μετατεθεισης της ψυχης απο της πλανης προς την αληθειαν και η σκοτεινη του βιου
μορφη προς την φωτεινην χαριν συμμεταβαλλεται. ταυτα και προς τον Τιμοθεον, ως
αυτη προς τας νεανιδας, λεγει η του Χριστου νυμφη, ο Παυλος, ο λαμπρος εκ
μελανος μετα ταυτα γενομενος οτι καλος ηξιωθη και αυτος γενεσθαι το προτερον
βλασφημος ων και διωκτης και υβριστης και μελας και οτι Χριστος εις τον κοσμον
ηλθε 6.49 λαμπρους ποιησαι τους μελανας, ου δικαιους προς εαυτον καλων αλλα
αμαρτωλους εις μετανοιαν, ους τωι λουτρωι της παλιγγενεσιας λαμπειν ως φωστηρας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

εποιησε το ζοφωδες αυτων ειδος αποκλυσας τωι υδατι· το αυτο τουτο και ο του ∆αβιδ
οφθαλμος εν τηι ανω πολει οραι και εν θαυματι ποιειται το θεαμα, πως εν τηι πολει
του θεου, περι ης τα δεδοξασμενα λελαληται, Βαβυλων οικιζεται και η πορνη Ῥααβ
μνημονευεται, αλλοφυλοι τε και Τυρος και ο των Αιθιοπων λαος εν αυτηι γινονται,
ως μηκετι των ανθρωπων τινα τηι πολει ταυτηι την των οικητορων ερημιαν
επονειδιζειν λεγοντα Μη τις ετι τηι Σιων ερει· ανθρωπος εγεννηθη εν αυτηι; κακει
γαρ φυλεται της πολεως γινονται οι αλλοφυλοι και Ἱεροσολυμιται οι Βαβυλωνιοι
και παρθενος η πορνη και λαμπροι οι Αιθιοπες και Τυρος η ανω πολις· ουτω και
ενταυθα τας θυγατερας Ἰερουσαλημ προθυμοποιειται η νυμφη συνιστωσα του
νυμφιου την αγαθοτητα, οτι καν μελαιναν τινα λαβηι ψυχην, τηι προς εαυτον
κοινωνιαι καλην απεργαζεται, καν τις σκηνωμα ηι κηδαρ, φωτος οικητηριον γινεται
του αληθινου Σολομωντος, τουτεστι του ειρηνικου 6.50 βασιλεως εν αυτηι
κατοικησαντος. δια τουτο φησι Μελαινα ειμι και καλη, θυγατερες Ἰερουσαλημ, ινα
προς εμε βλεπουσαι και υμεις γενησθε δερρεις Σολομωντος, καν σκηνωματα ητε
κηδαρ. Ειτα επαγει τοις ειρημενοις τα εφεξης, δι' ων αναγκαιως ασφαλιζεται την
των μαθητευομενων διανοιαν μη τωι δημιουργωι την αιτιαν του σκοτεινου ειδους
ανατιθεναι αλλα την εκαστου προαιρεσιν του τοιουτου ειδους τας αρχας
καταβαλλεσθαι. Μη βλεψητε γαρ προς με, φησιν, οτι εγω ειμι μεμελανωμενη. ου
τοιαυτη γεγονα παρα την πρωτην· ουδε γαρ εικος ην ταις φωτειναις του θεου χερσι
πλασσομενην σκοτεινωι τινι και μελανι περιχρωσθηναι τωι ειδει. ουκ ημην τοινυν
τοιαυτη, φησιν, αλλα γεγονα. ου γαρ εκ φυσεως ειμι μεμελανωμενη, αλλ'
επεισακτον μοι το τοιουτον αισχος εγενετο του ηλιου προς το μελαν εκ λαμπρου την
μορφην μεταχρωσαντος. Ὁ ηλιος γαρ, φησι, παρεβλεψε με. τι ουν εστιν ο δια τουτων
μανθανομεν; λεγει δια παραβολης τοις οχλοις ο κυριος οτι ο σπειρων τον λογον ου
την αγαθην 6.51 μονον κατασπειρει καρδιαν, αλλα καν λιθωδης τις ηι καν ταις
ακανθαις υλομανουσα καν παροδιος τε και πεπατημενη, πασιν υπο φιλανθρωπιας
επιβαλλει του λογου τα σπερματα. και εκαστου τα ιδιωματα ερμηνευων τωι λογωι
τουτο φησιν επι της λιθωδους συμβαινειν ψυχης, οτι ουκ εν βαθει ριζουται το
εσπαρμενον, αλλα παραχρημα μεν δι' επιπολαιου βλαστης τον σταχυν
κατεπαγγελλεται, θερμοτερον δε του ηλιου το υποκειμενον θαλψαντος τωι μη
υποκεισθαι ταις ριζαις ικμαδα καταξηραινεται. πειρασμον δε δια της ερμηνειας
ονομαζει τον ηλιον. ουκουν τουτο παρα της διδασκαλου το δογμα μανθανομεν, οτι
γεγονε μεν η ανθρωπινη φυσις του αληθινου φωτος απεικονισμα πορρω των
σκοτεινων χαρακτη ρων τηι του αρχετυπου καλλους ομοιοτητι στιλβουσα, ο δε
πειρασμος τον φλογωδη καυσωνα δι' απατης επιβαλων απαλην ετι και αρριζον την
πρωτην βλαστην κατελαβε και, πριν εξιν τινα του αγαθου κτησασθαι και δια της των
λογισμων γεωργιας δουναι ταις ριζαις τοπον επι το βαθος, ευθυς δια της παρακοης
αποξηρανας το χλοερον τε και ευθαλες ειδος δια της καυσεως μελαν εποιησεν. ει δε
ηλιος η αντικειμενη του πειρασμου προσβολη ονομαζεται, μηδεις 6.52 ξενιζεσθω
των ακουοντων εν πολλοις το τοιουτον παρα της θεοπνευστου γραφης
διδασκομενος. και γαρ εν δευτεραι των αναβαθμων ωιδηι ταυτην ποιειται την
ευλογιαν τωι την βοηθειαν εχοντι παρα κυριου, του ποιησαντος τον ουρανον και την
γην, το μη συγκαιεσθαι αυτον υπο του ηλιου δια της ημερας. και ο προφητης Ἠσαΐας
την της εκκλησιας καταστα σιν προφητευων ωσπερ τινα πομπην υπογραφει την
πολιτειαν φαιδρυνων τον λογον τωι διηγηματι. λεγει γαρ θυγατερας επ' ωμων
αιρομενας και παιδας εν λαμπηναις κομιζομενους και σκιαδειοις τον φλογμον
αποκρουοντας· δι' ων εν αινιγμασι τον εν αρετηι διαγραφει βιον δια μεν της
νηπιωδους ηλικιας υποδεικνυων το αρτιγενες τε και ακακον, δια δε των σκια δειων
την εξ εγκρατειας τε και καθαροτητος προσγινομενην ταις ψυχαις παραμυθιαν του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

καυσωνος. δι' ων μανθανομεν οτι χρη επ' ωμων αιρεσθαι την τωι θεωι
νυμφοστολουμενην ψυχην, ου πατουμενην υπο της σαρκος αλλ' επικαθημενην τωι
ογκωι του σωματος. λαμπηνην δε ακουοντες την εκλαμπτικην του φωτισματος χαριν
μανθανομεν, δι' ης παιδες γινομεθα ουκετι 6.53 τηι γηι το ιχνος ερειδοντες, αλλ' απ'
εκεινης προς την ουρανιαν ζωην κομιζομενοι. σκιερος δε γινεται ημιν και δροσωδης
ο βιος δια των της αρετης σκιαδειων κατασβεννυμενου του καυσωνος. ουτος ουν
εστιν ο παραβλαπτων ηλιος, οταν μη διατειχιζηται ο παρ' αυτου φλογμος τηι νεφεληι
του πνευματος, ην διεπετασε τοις τοιουτοις ο κυριος εις σκεπην αυτοις· ουτος γαρ
εστιν ο ηλιος ο την λαμπραν του σωματος επιφανειαν τηι προσβοληι των πειρασμων
επικαιων και μελαινων εν δυσμορφιαι το ειδος. Ειτα διηγειται, οθεν την αρχην εσχεν
η προς το μελαν της ευχροιας ημων μεταποιησις. Υιοι μητρος μου, φησιν,
εμαχεσαντο εν εμοι, εθεντο με φυλακισσαν εν αμπελωσιν· αμπελωνα εμον ουκ
εφυλαξα. και μοι τουτο παρασχεσθω η ακοη, μη λιαν ακριβολογεισθαι προς την της
λεξεως συνταξιν αλλα προς τον ειρμον του νοηματος βλεπειν. ει δε τι μη ακριβως
συνηρτημενον εστιν εκ της συμφρασεως, τηι ασθενειαι λογισασθω των την Ἑβραιων
γλωτταν μεταβαλοντων εις την Ἑλλαδα φωνην· οις γαρ εν επιμελειαι γεγονε
παιδευθηναι την Ἑβραιων διαλεκτον, ουδεν ευρισκεται τοιουτον, οιον δοκειν
ασυναρτητως εχειν. ο δε σχηματισμος 6.54 της ημετερας γλωττης μη συμβαινων τωι
σχηματι της Ἑβραικης ευγλωττιας συγχυσιν τινα ποιει τοις επιπολαιοτε ρον
ακολουθουσι τηι σημασιαι της λεξεως. η μεν ουν διανοια των προκειμενων ρηματων
αυτη εστιν, οσον ημεις κατειληφα μεν, οτι· γεγονε το κατ' αρχας ο ανθρωπος
ουδενος των θειων αγαθων ενδεης, ωι εργον ην φυλαξαι μονον τα αγαθα, ουχι
κτησασθαι. η δε των εχθρων επιβουλη γυμνον αυτον των προσοντων εποιησε μη
φυλαξαντα την δοθεισαν αυτωι φυσει παρα τωι θεωι ευκληριαν. αυτη μεν ουν εστιν η
των ρηματων διανοια, η δε δια των αινιγματικων λογων του νοηματος τουτου
παραδοσις τουτον εχει τον τροπον· Υιοι μητρος μου, φησιν, εμαχεσαντο εν εμοι,
εθεντο με φυλακισσαν εν αμπελωσιν· αμπελωνα εμον ουκ εφυλαξα. πολλα δι'
ολιγων δογματικως ημας εκπαιδευει ο λογος. πρωτον μεν οπερ και ο μεγας
αποφαινεται Παυλος, οτι τα παντα εκ του θεου και Εις θεος ο πατηρ εξ ου τα παντα,
και ουδεν των οντων εστιν ο μη δι' εκεινου τε και εξ εκεινου το ειναι εχει 6.55
(Παντα γαρ, φησι, δι' αυτου εγενετο και χωρις αυτου εγενετο ουδεν· αλλ' επειδη
παντα εποιησεν ο θεος, καλα λιαν εστι. παντα γαρ εν σοφιαι εποιησεν), εδωκε δε τηι
λογικηι φυσει την αυτεξουσιον χαριν και προσεθηκε δυναμιν ευρετικην των
καταθυμιων, ως αν το εφ' ημιν χωραν εχοι και μη κατηναγκασμενον ειη το αγαθον
και ακουσιον, αλλα κατορ θωμα προαιρεσεως γενοιτο. τουτου δε του αυτεξουσιου
κινηματος αυτοκρατορικως προς το δοκουν ημας αγοντος ηυρεθη τις εν τηι φυσει
των οντων ο κακως τηι εξουσιαι χρησαμενος και κατα την του αποστολου φωνην
κακων εφευρετης γενομενος· ος τωι μεν εκ θεου και αυτος ειναι αδελφος εστιν
ημετερος, τωι δε της του αγαθου μετουσιας εκουσιως απορρυηναι την των κακων
εισοδον καινοτομησας και πατηρ ψευδους γενομενος εις πολεμιου ταξιν εαυτον
κατεστησε πασιν, οις ο σκοπος της προαιρεσεως προς το κρειττον βλεπει. δια τουτου
τοινυν και τοις λοιποις της των αγαθων αποπτωσεως της αφορμης εγγενομενης (ο
δη και τηι φυσει των ανθρωπων εγενετο) καλως η ποτε μεν μελαινα, 6.56 νυν δε
καλη την αιτιαν της ζοφωδους οψεως εις τους τοιουτους της μητρος υιους ανατιθησι
παιδευουσα δια των λεγομενων ημας, οτι μια μεν πασιν εστι τοις ουσιν οιον τις
μητηρ η των οντων αιτια. και δια τουτο αδελφα παντα εστιν αλληλων τα εν τοις
ουσι νοουμενα. η δε της προαιρεσεως διαφορα προς το φιλιον τε και πολεμιον την
φυσιν διεσχισεν· οι γαρ αφεστωτες της προς το αγαθον σχεσεως και δια της του
κρειττονος αποστασεως το κακον υποστησαντες (ουδε γαρ εστιν αλλη τις κακου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

υποστασις ει μη ο χωρισμος του βελτιονος) πασαν ποιουνται σπουδην και επινοιαν
του και αλλους προς την των κακων κοινωνιαν προσεταιρισασθαι. και δια τουτο
φησιν· ουτοι οι υιοι της μητρος μου (τηι γαρ πληθυντικηι σημασιαι το πολυσχιδες της
κακιας ενδεικνυται) πολεμον εν εμοι συνεστησαντο, ουκ εξωθεν εξ επιδρομης
πολεμουντες αλλ' αυτην την ψυχην ποιησαμενοι του εν αυτηι 6.57 πολεμου
μεταιχμιον· εν εκαστωι γαρ εστιν ο πολεμος, καθως ερμηνευει ο θειος αποστολος
λεγων οτι Βλεπω ετερον νομον εν τοις μελεσι μου αντιστρατευομενον τωι νομωι του
νοος μου και αιχμαλωτιζοντα με τωι νομωι της αμαρτιας τωι οντι εν τοις μελεσι μου.
ταυτης τοινυν της εμφυλιου μαχης εν εμοι συστασης παρα των αδελφων μεν,
εχθρων δε της εμης σωτηριας, μελαινα εγενομην ηττηθεισα των πολεμιων και τον
αμπελωνα τον εμον ουκ εφυλαξα. ταυτον δε χρη νοειν τωι παραδεισωι τον
αμπελωνα· και γαρ κακει φυλασσειν εταχθη ο ανθρωπος τον παραδεισον. η δε της
φυλακης αμελεια εκβαλλει του παραδεισου τον ανθρωπον και οικητορα των
δυσμων ποιει της ανατολης αποστησασα. δια τουτο η ανατολη ταις δυσμαις
επιφαινεται· Ψαλατε γαρ, φησι, τωι κυριωι τωι επιβεβηκοτι επι δυσμων, ινα του φωτος
εν τηι σκοτιαι λαμψαντος μεταποιηθηι προς την ακτινα το σκοτος και γενηται καλη
παλιν η μελαινα. το δε δοκουν ασυναρτητον της λεξεως ως προς την ευρεθεισαν
διανοιαν τουτωι τωι τροπωι δυνατον εστι παραμυθησασθαι· Ἔθεντο με, φησι,
φυλακισσαν εν αμπελωσιν, οπερ ισον εστι τωι Ἔθεντο την Ἰερουσαλημ ως
οπωροφυλακιον. ου γαρ εκεινοι κατεστησαν αυτην φυλακα του θειου αμπελωνος,
6.58 ως αν τις εκ του προχειρου νοησειεν, αλλ' ο καταστησας μεν εστι θεος, εκεινοι
δε εμαχεσαντο μονον εν αυτηι και εθεντο αυτην Ὡς σκηνην εν αμπελωνι και ως
οπωροφυλακιον εν σικυηρατωι. της γαρ φυλασσομενης οπωρας δια την παρακοην
στερηθεισα αχρηστον θεαμα κατελειφθη του φυλασσομενου εν αυτηι μη οντος. και
επειδη εθετο ο θεος τον ανθρωπον εργαζεσθαι και φυλασσειν τον παραδεισον, τουτο
ειπεν η νυμφη οτι του θεου θεμενου την ψυχην μου εις ζωην (ζωη γαρ ην η του
παραδεισου τρυφη, εν ωι εθετο ο θεος τον ανθρωπον εργαζεσθαι και φυλασσειν
αυτον) οι εχθροι μετεστησαν αυτην απο της του παραδεισου φυλακης εις το
σπουδαζειν περι τον αυτων αμπελωνα, ου ο βοτρυς γεωργει την πικριαν και η
σταφυλη την χολην. τοιουτος αμπελων Σοδομα ην, τοιαυτη κληματις Γομορρα η
συγκατα δικασθεισα Σοδομοις, δι' ων ο των δρακοντων θυμος ο ανιατος εν ταις
πονηραις ληνοις των Σοδομιτων υπερεχεθη. εστι δε και μεχρι του νυν των τοιουτων
αμπελωνων επι μελητας τε και φυλακας τους πολλους των ανθρωπων ιδειν, οι εν
σπουδηι τα παθη παρ' εαυτοις τηρουσιν ωσπερ δεδοικοτες μη το κακον απολεσωσιν.
οραις τους πονηρους της 6.59 ειδωλολατριας φυλακας της τε κατα την ασεβειαν και
της κατα την πλεονεξιαν ενεργουμενης, πως επαγρυπνουσι τηι φυλακηι των κακων
ζημιαν το στερηθηναι της ανομιας νομιζοντες. και επι των αλλων ωσαυτως εστιν
ιδειν τους εν παθει παραδεξαμενους την ηδονην η υπερηφανιαν η τυφον η αλλο τι
των τοιουτων, πως περιεχονται δια πασης φυλακης των τοιουτων κακων κερδος
ποιουμενοι το μηδεποτε των κακων την ψυχην καθαρευσαι. ταυτα ουν η νυμφη
οδυρεται λεγουσα οτι δια τουτο εγενομην μελαινα, επειδη τα ζιζανια του εχθρου και
τας πονηρας αυτων κληματιδας φυλασσουσα τε και περιεπουσα τον αμπελωνα τον
εμον ουκ εφυλαξα. ω ποσον κινει πενθος εν τοις αισθητικως επαΐουσιν Ἀμπελωνα
εμον ουκ εφυλαξα. θρηνος αντικρυς εστιν η φωνη, θρηνος τους των προφητων
στεναγμους κινων εις συμπαθειαν· πως εγενετο πορνη πολις πιστη Σιων πληρης
κρισεως; πως κατελειφθη η θυγατηρ Σιων ως σκηνη εν αμπελωνι; Πως εκαθισε μονη
η πολις η πεπληθυμμενη λαων, αρχουσα εν χωραις εγενηθη εις φορον; Πως
ημαυρωθη το χρυσιον, 6.60 ηλλοιωθη το αργυριον το αγαθον; πως εγενετο μελαινα
η τωι αληθινωι φωτι τα πρωτα συναναλαμπουσα; παντα ταυτα εγενετο μοι, φησι, οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

τον αμπελωνα τον εμον ουκ εφυλαξα. αμπελων εστιν η αθανασια, αμπελων η
απαθεια και η προς το θειον ομοιωσις και η παντος κακου αλλοτριωσις. τουτου του
αμπελωνος καρπος η καθαροτης, ο λαμπρος ουτος και ωριμος βοτρυς ο ηλιαζων τωι
ειδει και καταγλυ καινων εν αγνειαι τα της ψυχης αισθητηρια, ελιξ δε του
αμπελωνος η προς την αΐδιον ζωην περιπλοκη τε και συμ φυΐα, κληματα δε
βλυζανομενα τα των αρετων εστιν υψωματα τα προς το υψος των αγγελων
αναδενδρουμενα, φυλλα δε τεθηλοτα και τωι ηρεμαιωι πνευματι γλαφυρως τοις
κλαδοις επισειομενα ο πολυειδης των θειων αρετων εστι κοσμος των
συναναθαλλοντων τωι πνευματι. ταυτα παντα κεκτημενη, φησι, και εν τηι απολαυσει
τουτων λαμπρυνομενη δια το μη φυλαξαι τον αμπελωνα κατεμελανθην τωι πενθει·
της γαρ καθαροτητος εκπεσουσα το ζοφωδες ειδος ενεδυσαμην (τοιουτος γαρ τωι
ειδει ο χιτων ο δερματινος), νυν δε δια την αγαπησασαν με παλιν ευθυτητα καλη τε
και φωτοειδης γενομενη υποπτευω την ευκληριαν, μη παλιν απολεσω το καλλος
αγνοιαι του κατα την ασφαλειαν τροπου περι την φυλακην αστοχησασα. 6.61 ∆ια
τουτο καταλιπουσα τον προς τας νεανιδας λογον παλιν δι' ευχης ανακαλει τον
νυμφιον ονομα ποιησαμενη του ποθουμενου την προς αυτον ενδιαθετον σχεσιν. τι
γαρ φησιν; Ἀπαγγειλον μοι, ον ηγαπησεν η ψυχη μου, που ποιμαινεις, που κοιταζεις
εν μεσημβριαι, μηποτε γενωμαι ως περι βαλλομενη επ' αγελαις εταιρων σου. που
ποιμαινεις ο ποιμην ο καλος ο αιρων επι των ωμων ολον το ποιμνιον; εν γαρ εστι
προβατον πασα η ανθρωπινη φυσις, ην επι των ωμων ανελαβες. δειξον μοι τον
τοπον της χλοης, γνωρισον μοι το υδωρ της αναπαυσεως, εξαγαγε με προς την
τροφιμον ποαν, καλεσον με εκ του ονοματος, ινα ακουσω της σης φωνης, εγω το σον
προβατον, και δος μοι δια της φωνης σου την ζωην την αιωνιον. απαγγειλον μοι, ον
ηγαπησεν η ψυχη μου. ουτω γαρ σε κατονομαζω, επειδη το ονομα σου υπερ παν
εστιν ονομα και πασηι φυσει λογικηι αφραστον τε και αχωρητον. ουκουν ονομα σοι
εστι γνωριστικον της σης αγαθοτητος η της ψυχης μου περι σε σχεσις. πως γαρ σε μη
αγαπησω τον ουτω με αγαπησαντα και ταυτα μελαιναν ουσαν, ωστε την ψυχην σου
υπερ των προβατων θειναι, α συ ποιμαινεις; μειζονα ταυτης αγαπην ουκ εστιν
επινοησαι η το της σης ψυχης την σωτηριαν την εμην ανταλλαξασθαι. 6.62 διδαξον
ουν με, φησι, που ποιμαινεις, ινα ευρουσα την σωτηριον νομην εμφορηθω της
ουρανιας τροφης, ης ο μη φαγων ου δυναται εις την ζωην εισελθειν, και δραμουσα
προς σε την πηγην σπασω του θειου ποματος, ο συ τοις διψωσι πηγαζεις προχεων το
υδωρ εκ της πλευρας του σιδηρου την φλεβα ταυτην αναστομωσαντος, ου ο
γευσαμενος πηγη γινεται υδατος αλλομενου εις ζωην αιωνιον. εαν γαρ εν τουτοις με
ποιμανηις, κοιτασεις με παντως εν μεσημβριαι, οταν εν ειρηνηι επι το αυτο κοιμηθεισα
εν τωι ασκιωι φωτι αναπαυσωμαι· ασκιος γαρ πανταχοθεν η μεσημβρια του ηλιου της
κορυφης υπερλαμποντος, εν ηι συ κοιταζεις τους υπο σου ποιμανθεντας, οταν τα
παιδια σου δεξηι μετα σεαυτου εις την κοιτην. ουδεις δε της αναπαυσεως της
μεσημβρινης αξιουται μη υιος φωτος και υιος ημερας γενομενος. ο δε κατα το ισον
εαυτον του τε εσπερινου και του ορθρινου σκοτους χωρισας (τουτεστιν οπου αρχεται
το κακον και εις ο καταληγει) ουτος εν τηι μεσημβριαι παρα του ηλιου της
δικαιοσυνης κοιταζεται. γνωρισον ουν μοι, φησι, που χρη με ποιμαινεσθαι και τις η
οδος της μεσημβρινης αναπαυσεως, μηποτε με της αγαθης χειραγωγιας
αποσφαλεισαν ταις 6.63 αλλοτριαις των σων ποιμνιων αγελαις η της αληθειας
αγνοια συναγελασηι. ταυτα ειπε περι του γενομενου καλλους αυτηι θεοθεν αγωνιωσα
και, οπως αν εις το διηνεκες αυτηι παραμενοι η ευμορφια, μαθειν αξιουσα. αλλ' ουπω
καταξιουται της του νυμφιου φωνης του θεου περι αυτης κρειττον τι προβλεψα
μενου, ως αν εις μειζονα ποθον την επιθυμιαν αυτης ανα φλεξειεν η αναβολη της
απολαυσεως, ωστε συναυξηθηναι τωι ποθωι την ευφροσυνην. Ἀλλ' οι φιλοι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

νυμφιου προς αυτην διαλεγονται τον τροπον της των προσοντων αγαθων
ασφαλειας δια συμβουλης υφηγουμενοι. εστι δε κεκαλυμμενος δι' ασαφειας και ο
παρ' εκεινων λογος· εχει γαρ ουτως η λεξις Ἐαν μη γνωις σεαυτην, η καλη εν
γυναιξιν, εξελθε συ εν πτερναις των ποιμνιων και ποιμαινε τας εριφους επι
σκηνωμασι των ποιμνιων. τουτων δε των ρηματων η μεν διανοια προδηλος εκ της
των εξετασθεντων ακολουθιας εστιν, η δε συνταξις δοκει πως την ασαφειαν εχειν.
τις ουν εστιν η διανοια; ασφαλεστατον εστι φυλακτηριον ημων το εαυτον μη
αγνοησαι μηδε τι αλλο των περι αυτον βλεποντα εαυτον οιεσθαι βλεπειν. οπερ δη
πασχουσιν οι εαυτων ανεπισκεπτοι· ισχυν η καλλος η δοξαν η δυναστειαν η τινα
πλουτου περιουσιαν η τυφον η ογκον η σωματος μεγεθος η μορφης ευμοιριαν η 6.64
αλλο τι εν εαυτοις τοιουτον ορωντες τουτο εαυτους ειναι νομιζουσιν. δια τουτο
σφαλεροι φυλακες εισιν εαυτων τηι περι το αλλοτριον σχεσει αφυλακτον
περιορωντες το ιδιον. πως γαρ αν τις φυλαξειε τι, ο μη επισταται; ουκουν ασφαλε
στατη φρουρα των εν ημιν αγαθων το εαυτους μη αγνοησαι και το γνωναι εκαστον
εαυτον οπερ εστι και ακριβως εαυτον απο των περι αυτον διακρινειν, ως αν μη
λαθοι φυλασσων ανθ' εαυτου το αλλοτριον· ο γαρ προς την εν τωι κοσμωι τουτωι
βλεπων ζωην και τα ενταυθα τιμια φυλακης αξια κρινων ουκ οιδε το ιδιον διακριναι
του αλλοτριου· ουδεν γαρ των παρερχομενων εστιν ημετερον. πως γαρ αν τις
κρατησειε του παροδικου τε και ρεοντος; επει ουν εν μονον ωσαυτως εχει, η νοητη
τε και αυλος φυσις, η δε υλη παρερχε δια ροης τινος και κινησεως παντοτε
αλλοιουμενη, αναγκαιως ο του εστωτος χωριζομενος τωι αστατουντι παντως
συμπαραφερεται και ο το παρερχομενον διωκων και το εστως καταλειπων
αμφοτερων διαμαρτανει το μεν 6.65 αφιεις, το δε κατασχειν μη δυναμενος. δια
τουτο φησιν η των φιλων του νυμφιου συμβουλη τα ειρημενα οτι Ἐαν μη γνωις
σεαυτην, η καλη εν γυναιξιν, εξελθε συ εν πτερναις των ποιμνιων και ποιμαινε τας
εριφους επι σκηνωμασι των ποιμνιων. τουτο δε εστι τι; οτι ο εαυτον αγνοησας
εκπιπτει μεν της των προβατων αγελης, συννομος δε γινεται τοις εριφοις, ων η
στασις επι το σκαιον απεωσθη, ουτω του καλου ποιμενος εκ δεξιων μεν τα προβατα
στησαντος, αφορισαντος δε της κρειττονος ληξεως επι το αριστερον τα εριφια. τουτο
τοινυν εκ της των φιλων του νυμφιου συμβουλης παιδευομεθα το δειν εις αυτην
βλεπειν την των πραγματων φυσιν και μη πεπλανημενοις ιχνεσι της αληθειας
παραστοχαζεσθαι. Σαφεστερον δε χρη τον περι τουτων εκθεσθαι λογον. πολλοι των
ανθρωπων ουκ αυτοι κρινουσιν οπως εχει τα πραγματα φυσεως, αλλα προς την
συνηθειαν των προβεβιω κοτων ορωντες της υγιους των οντων κρισεως
αμαρτανουσιν ουκ εμφρονα τινα λογισμον αλλα συνηθειαν αλογον του καλου
κριτηριον προβαλλομενοι· οθεν εις αρχας τε και δυναστειας εαυτους εισωθουσι και
τας εν τωι κοσμωι τουτωι περιφανειας και τους υλικους ογκους περι πολλου
ποιουνται, αδηλον ον, εις ο τι τουτων εκαστον καταληξει μετα τον τηιδε 6.66 βιον· ου
γαρ ασφαλης των μελλοντων εγγυητης η συνηθεια, ης το περας εριφων ευρισκεται
πολλακις ουχι προβατων αγελη. νοεις δε παντως τον λογον εκ της του ευαγγελιου
φωνης. ο δε προς το ιδιον της ανθρωπινης φυσεως βλεπων (τουτο δε εστιν ο λογος)
καταφρονησει μεν της αλογου συνηθειας, ουδεν δε ως καλον αιρησεται, ο μη τηι
ψυχηι φερει τι κερδος. ουκουν ου χρη προς τα ιχνη των βοσκηματων βλεπειν, α τωι
γεωδει βιωι δια των πτερνων ενσημαινονται οι προωδευκοτες τον βιον· αφανης γαρ
εκ των φαινομενων η του προτιμοτερου κρισις, εως αν εξω του βιου γενωμεθα κακει
γνωμεν, τισιν ηκολουθησαμεν. ο τοινυν μη εξ αυτων των πραγματων διακρινων το
καλον εκ του χειρονος αλλα τοις ιχνεσι των προωδευκοτων επομενος την
παρελθουσαν του βιου συνηθειαν διδασκαλον της ιδιας ζωης προβαλλομενος
λανθανει πολλακις κατα τον καιρον της δικαιας κρισεως εριφος αντι προβατου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

γενομενος. ουκουν ταυτα λεγοντων εστιν ακουειν των φιλων οτι συ, ω ψυχη, η εκ
μελαινης γενομενη καλη, ει σοι μελει του διαιωνιζειν σοι της ευμορφιας 6.67 την
χαριν, μη τοις ιχνεσιν επιπλανω των προωδευκοτων τον βιον· αδηλον γαρ ει μη
τριβος εριφων εστι το φαινομενον, ηι συ κατοπιν ακολουθουσα δια το μη φαινεσθαι
σοι τους δια των ιχνων την ατραπον τριψαντας, επειδαν παρελθηις τον βιον και
κατακλεισθηις εν τηι του θανατου μανδραι, μηποτε προστεθηις τηι των εριφων αγεληι,
οις αγνοουσα δια των ιχνων του βιου κατοπιν επηκολουθησας. Ἐαν γαρ μη γνωις
σεαυτην, φησιν, η καλη εν γυναιξιν, εξελθε συ εν πτερναις των ποιμνιων και
ποιμαινε τας εριφους επι σκηνωμασι των ποιμνιων. οπερ δι' ετερου τινος αντιγρα
φου σαφεστερον εστι κατανοησαι, ως μηδε την συνταξιν των ρηματων δοκειν
ασυναρτητως εχειν. φησι γαρ οτι Ἐαν μη γνωις σεαυτην, η καλη εν γυναιξιν, εξηλθες
εκ των πτερνων του ποιμνιου και ποιμαινεις εριφους αντι σκηνω ματων ποιμνιων·
ωστε δι' ακριβειας συμβαινειν την εν τοις ρημασι τουτοις εμφαινομενην διανοιαν τηι
προαποδοθεισηι θεωριαι του λογου. ουκουν ινα μη ταυτα παθηις, προσεχε σεαυτηι,
φησιν ο λογος· τουτο γαρ εστι το ασφαλες των 6.68 αγαθων φυλακτηριον· γνωθι
ποσον υπερ την λοιπην κτισιν παρα του πεποιηκοτος τετιμησαι. ουκ ουρανος
γεγονεν εικων του θεου, ου σεληνη, ουχ ηλιος, ου το αστρωιον καλλος, ουκ αλλο τι
των κατα την κτισιν φαινομενων ουδεν. μονη συ γεγονας της υπερεχουσης παντα
νουν φυσεως απεικονισμα, του αφθαρτου καλλους ομοιωμα, της αληθινης θεοτητος
αποτυπωμα, της μακαριας ζωης δοχειον, του αληθινου φωτος εκμαγειον, προς ο
βλεπουσα εκεινο γινηι, οπερ εκεινος εστι, μιμουμενη τον εν σοι λαμποντα δια της
αντιλαμπουσης αυγης εκ της σης καθαροτητος. ουδεν ουτω των οντων μεγα, ως τωι
σωι μεγεθει παραμετρεισθαι. ο ουρανος ολος τηι του θεου σπιθαμηι περιλαμβανεται,
γη δε και θαλασσα τηι δρακι της χειρος αυτου περιειργεται. αλλ' ομως ο τοσουτος, ο
τοιουτος, ο πασαν τηι παλαμηι περισφιγγων την κτισιν, ολος σοι χωρητος γινεται και
εν σοι κατοικει και ου στενοχω ρειται τηι σηι φυσει ενδιοδευων ο ειπων Ἐνοικησω εν
αυτοις και εμπεριπατησω. εαν ταυτα βλεπηις, εις ουδεν των περιγειων τον οφθαλμον
ασχολησεις. τι τουτο λεγω; αλλ' ουδε ο ουρανος σοι θαυμαστος νομισθησεται. πως
γαρ θαυμασεις 6.69 τους ουρανους, ω ανθρωπε, σεαυτον βλεπων των ουρανων
μονιμωτερον; οι μεν γαρ παρερχονται, συ δε τωι αει οντι συνδιαμενεις προς το
αΐδιον. ου θαυμασεις πλατη γης ουδε πελαγη προς απειρον εκτεινομενα, ων
επιστατειν εταχθης ωσπερ τινος ξυνωριδος πωλων ηνιοχος ευπειθη προς το δοκουν
εχων τα στοιχεια ταυτα και υπεξουσια· η τε γαρ γη σοι προς τας του βιου χρειας
υπηρετειται και η θαλασσα καθαπερ τις πωλος ευηνιος υπεχει σοι τα νωτα και
επιβατην εαυτης τον ανθρωπον δεχεται. Ἐαν ουν γνωις σεαυτην, η καλη εν γυναιξιν,
παντος του κοσμου υπερφρονη σεις και προς το αυλον αγαθον δια παντος ορωσα
περιοψηι των κατα τον βιον τουτον ιχνων την πλανην. ουκουν αει προσεχε σεαυτηι,
και ου μη πλανηθησηι περι την των εριφων αγελην ουδε εριφος αντι προβατου εν τωι
καιρωι της κρισεως επιδειχθησηι ουδε της εκ δεξιων στασεως αφορισθησηι, αλλ'
ακουσηι της γλυκειας φωνης, η φησι προς τα εριοφορα τε και ημερα προβατα οτι
∆ευτε οι ευλογημενοι του πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν
βασιλειαν προ κατα βολης κοσμου. ης και ημεις αξιωθειημεν εν Χριστωι Ἰησου τωι
κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας. αμην.
6.70 Λογος γʹ Τηι ιππωι μου εν αρμασι Φαραω ωμοιωσα σε, η πλησιον μου.
Τι ωραιωθησαν σιαγονες σου ως τρυγονος, τραχηλος σου ως ορμισκοι;
Ὁμοιωματα χρυσιου ποιησομεν σοι μετα στιγματων του αργυριου. Ἕως ου ο
βασιλευς εν ανακλισει αυτου, ναρδος μου εδωκεν οσμην αυτου. Ἀποδεσμος στακτης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

αδελφιδος μου εμοι, ανα μεσον των μαστων μου αυλισθησεται· Βοτρυς της κυπρου
αδελφιδος μου εμοι εν αμπελωσιν εν Γαδι. Ὅσα προ της παρουσης αναγνωσεως εν
τοις προοιμιοις του Ἄισματος των ᾀσματων ημιν τεθεωρηται, ομοιως εχει τηι
γινομενηι μετα την νυκτα περι τον ορθρον αυγηι. ουτε γαρ εκεινη καθαρον φως, αλλα
φωτος εστι προοιμιον· και τα ειρημενα τοιαυτα, ως την ανατολην μεν ημιν του
αληθινου καταμηνυειν φωτος, ου μην εν εαυτοις εχειν αυτον του ηλιου τον κυκλον
τηλαυγως προφαινομενον. εν εκεινοις μεν γαρ η νυμφη φθεγγεται και οι φιλοι και
αι νεανιδες, νυν δε αυτου του νυμφιου φωνη καθαπερ τις κυκλος ηλιακος 6.71
ανατελλει αποκρυπτων ταις των ακτινων αυγαις πασαν των τε προφανεντων
αστερων και του υπαυγασαντος ορθρου την λαμπηδονα. κακεινα μεν παντα
καθαρσιων τινων και περιρραντηριων δυναμιν εχει, δι' ων αφαγνισθεισαι αι ψυχαι
προς την υποδοχην των θειων παρασκευαζονται, ο δε νυν λογος αυτης της θεοτητος
εστι μετουσια αυτου του θεου λογου δια της ιδιας φωνης μεταδιδοντος τωι ακουοντι
της ακηρατου δυναμεως την κοινωνιαν. και ωσπερ επι του ορους Σινα
προπαρασκευασθεις τοις καθαρσιοις ο Ἰσραηλ εν ημεραις δυο τηι τριτηι κατα τον
ορθρον αξιουται της θεοφανειας ουκετι περι την πλυσιν των ιματιων ασχολος ων,
αλλ' αυτον δεχομενος εμφανως τον θεον, ου χαριν τον της ψυχης ρυπον δια των
προλαβοντων καθαρσιων απεπλυ νατο, ουτω και νυν η εν τοις φθασασι λογοις
γεγενημενη των προοιμιων του Ἄισματος των Ἀισματων θεωρια κατα τας
προλαβουσας δυο ημερας τοσουτον ωφελησεν, οσον εκπλυναι και αποκλυσαι του
ρυπου της σαρκος την εν τοις λεγομενοις διανοιαν. αυτος δε ο θεος λογος σημερον,
ητις εστι τριτη μετα την πρωτην τε και δευτεραν, καθαρθεισιν επιφανησεται, ου
γνοφωι και θυελληι και σαλπιγγος ηχωι 6.72 και πυρι φοβερωι εκ πυθμενος εις
ακρωρειαν του ορους την περιοχην διασμυχοντι φανεραν και επιδηλον εαυτου την
παρουσιαν ποιουμενος, αλλ' ηδυς και ευπροσιτος εκ του φοβερου ειδους εκεινου
προς την νυμφικην ευφροσυνην μεθαρμοσαμενος. της γαρ νυμφης δεηθεισης μαθειν
τους της αναπαυσεως τοπους, εν οις ο αγαθος ποιμην την διατριβην εχει, ωστε μη τι
κατα αγνοιαν των αβουλητων παθειν, ειτα των φιλων του νυμφιου το ασφαλες της
αληθειας κριτηριον υφηγησαμενων το προς εαυτην βλεπειν την ψυχην και εαυτην
γινωσκειν (το γαρ εαυτην αγνοειν αρχην απεφηναντο και ακολουθιαν ειναι του
μηδε αλλο τι των δεοντων ειδεναι. πως γαρ αν τις αλλο τι μαθοι εαυτον αγνοων;)
επι τουτοις ως ικανως ηδη του ηγεμονικου της ψυχης κεκαθαρμενου επανατελλει τηι
ποθουσηι ο λογος προτροπην προς το τελειοτερον ποιουμενος δια της αποδοχης των
παροντων· ο γαρ επι τοις κατορθωμασιν επαινος σφοδροτεραν 6.73 τοις
κατορθωσασι την προς το κρειττον προθυμιαν εντιθησιν. Τις ουν ο παρα του
αληθινου λογου γεγονως προς την παρθενον λογος; Τηι ιππωι μου, φησιν, εν αρμασι
Φαραω ωμοιωσα σε, η πλησιον μου. αλλ' επειδη ουκ εστιν εκ του προχειρου την των
ειρημενων θεωρησαι διανοιαν, εξετασαι προσηκει δι' επιμελειας καθως αν οιον τε ηι
το προκειμενον. αλλην δυναμιν την αντιταχθεισαν τηι ιππωι του Φαραω παρα της
ιστοριας εμαθομεν, νεφελην και ραβδον και βιαιον ανεμον και πελαγος διχηι
διαιρουμενον και βυθον εν κονει και την εκ κυματων τειχοποιΐαν και ξηραν
αβυσσον την δια του μεσου των εξ υδατος τειχων χερσωθεισαν, δι' ων απαντων
εγινετο τοις Ἰσραηλιταις η σωτηρια πανστρατιαι του Φαραω μετα των ιππων τε και
αρματων συγκαλυφθεντος τοις κυμασιν. ουδεμιας τοινυν ιππικης δυναμεως αντιτα
χθεισης τωι Αιγυπτιωι στρατωι απορον αν ειη μαθειν, ποιαι ιππωι τηι διαφανεισηι κατα
των Αιγυπτιων αρματων η νυμφη παρα του λογου νυν προσεικαζεται· Τηι ιππωι γαρ
μου, φησι, τηι εν τοις αρμασι του Φαραω κατειργασμενηι την νικην ωμοιωσα σε, η
πλησιον μου. η δηλον εστιν οτι ωσπερ ουκ εστι δια ναυμαχιας ηττηθηναι τινας μη
ναυτικου στρατου την εν ταις ναυσι των εναντιων δυναμιν καταδυσαν τος, ουτως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

ουδε αν εν ιππομαχιαι τις ηττηθειη μη τινος 6.74 ιππικης εκ των εναντιων
αντιταχθεισης δυναμεως; επειδη τοινυν το κρατιστον της των Αιγυπτιων στρατιας η
ιππος ην, την επαχθεισαν αυτηι κατα το αορατον δυναμιν, δι' ης η νικη κατα των
Αιγυπτιων εγενετο, ιππον ο λογος ωνομασεν· ηισθανοντο γαρ κακεινοι του
πολεμουντος και προς αλληλους εβοων Κυριος πολεμει τους Αιγυπτιους και
Φυγωμεν απο προσωπου κυριου. δηλον δε οτι καταλληλως τηι παρασκευηι των
εναντιων ο αληθινος αρχιστρατηγος την ιδιαν ανθωπλιζε δυναμιν. ουκουν ην τις
αορατος δυναμις η δια των περι την θαλασσαν θαυματων ενεργουσα των Αιγυπτιων
τον ολεθρον, ην ιππον ο λογος ωνομασεν. αγγελικην δε στρατιαν ειναι ταυτην
υπονοουμεν, περι ης φησιν ο προφητης οτι Ἐπιβησηι επι τους ιππους σου, και η
ιππασια σου σωτηρια. αλλα και αρματος θεου μνημην ο ∆αβιδ εποιησατο λεγων Το
αρμα του θεου μυριοπλασιον, ωι υποζευγνυνται των ευθηνουντων αι χιλιαδες. ετι δε
και η τον προφητην Ἠλιαν μεταρσιον εκ γης επι τον αιθεριον χωρον
αναλαμβανουσα δυναμις τωι των ιππων ονοματι παρα της γραφης ονομαζεται και
αυτον δε τον προφητην αρμα λεγει του Ἰσραηλ και ιππεα η ιστορια και τους
περιοδευοντας πασαν την οικουμενην, 6.75 δι' ων η γη κατοικιζεται και ησυχαζει,
Ζαχαριας ο προφητης 6.75 ιππους ωνομασε διαλεγομενους προς τον ανθρωπον τον
μεσον εστωτα των δυο ορων. ουκουν εστι τις ιππος τωι το παν κεκτημενωι· η μεν τον
προφητην αναγουσα, η δε την οικουμενην οικιζουσα, η δε υποζευγνυμενη τωι
αρματι, αλλη δε τον θεον εποχον επι σωτηριαι των ανθρωπων λαμβα νουσα, αλλη δε
την Αιγυπτιαν καταδυουσα δυναμιν. πολλης τοινυν ουσης εν ταις θειαις ιπποις της
δια των ενεργειων φαινομενης διαφορας τηι καθαιρετικηι της Αιγυπτιας δυναμεως
ιππωι παρεικαζεται η δια του δρομου της αρετης τωι θεωι πλησιασασα· ουτω γαρ φησι
προς αυτην ο λογος οτι Τηι ιππωι μου εν αρμασι Φαραω ωμοιωσα σε, η πλησιον μου.
πολλους δε και μεγαλους επαινους ο λογος εν εαυτωι περιειληφε και τις
κατορθωματων καταλογος εστιν η προς την ιππον ταυτην ομοιωσις· οσα γαρ του
Ἰσραηλ εν τηι παροικιαι των Αιγυπτιων μνημονευεται, η δουλεια, η καλαμη, ο πηλος,
η πλινθεια, πασα η περι την γην ασχολια, οι χαλεποι των τοιουτων εργων επισταται,
οι τον πηλινον αυτους καθ' εκαστην ημεραν απαιτουντες φορον, δι' ους το υδωρ
αιμα γινεται και το φως σκοτιζεται και βατραχοι τοις οικοις 6.76 εισερπουσι και η
καμιναια κονις τας φλυκτιδας εκ των σωματων αναζεειν ποιει, και τα καθ' εκαστον
παντα, η ακρις, οι σκνιπες, ο βρουχος, η χαλαζα, των πρωτοτοκων τα παθη, παντα
ταυτα και οσα προς το κρειττον η ιστορια διεξεισι, δι' ων γινεται τοις Ἰσραηλιταις η
σωτηρια, επαινων εστιν υποθεσις τηι τωι θεωι συναπτομενηι ψυχηι· ου γαρ αν ωμοιωθη
τηι δυναμει εκεινηι τηι καθαιρετικηι των Αιγυπτιων κακων, δι' ης ελευθερουται ο
Ἰσραηλ της πονηρας τυραννιδος, ει μη παντα ταυτα και ταυτηι κατωρθωτο τα τε
καθαιρετικα της Αιγυπτου και τα παρασκευαστικα της προς τον θεον πορειας των
μετοικιζομενων προς την γην της επαγγελιας απο της Αιγυπτιας ιλυος. ουκουν
επειδη, καθως φησιν ο θειος αποστολος, παντα προς νουθεσιαν ημων αναγεγραπται,
οσα η θεοπνευστος περιεχει γραφη, ουδεν αλλο η συμβουλευει δια των προς την
νυμφην ειρημενων ο λογος ημιν οτι χρη και ημας εποχον δεξαμενους εφ' εαυτων
τον λογον και καταγωνισαμενους την Αιγυπτιαν ιππον αυτοις αρμασι και αναβαταις
και πασαν αυτων την πονηραν δυναστειαν τωι υδατι καταπνιξαντας ουτως
ομοιωθηναι τηι δυναμει εκεινηι καθαπερ τινα ρυπον την αντικειμενην στρατιαν
εναφεντας τωι 6.77 υδατι. ως δ' αν σαφεστερον μαθοιμεν το λεγομενον, τοιουτον
εστιν· ουκ εστιν ομοιωθηναι τηι ιππωι, δι' ης τα αρματα των Αιγυπτιων τωι βυθωι
κατεποντισθη, ει μη τις δια του μυστικου υδατος της του αντικειμενου δουλειας
ελευθερουμενος παν Αιγυπτιαζον νοημα και πασαν αλλοφυλον κακιαν τε και
αμαρτιαν <εν> τωι υδατι καταλιπων καθαρος αναδυηι μηδεν της Αιγυπτιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

συνειδησεως τωι μετα ταυτα βιωι συνεπαγο μενος· ο γαρ ακριβως πασων καθαρευσας
των Αιγυπτιων πληγων, αιματος και βατραχων και φλυκτιδων και σκοτους, ακριδος
τε και σκνιπων και χαλαζης και της του πυρος επομβριας και των λοιπων, ων ο της
ιστοριας μεμνηται λογος, ουτος αξιος εστιν ομοιωθηναι τηι δυναμει εκεινηι, ης
εποχος ο λογος γινεται. παντως δε ουκ αγνοουμεν τα δια των πληγων σημαινομενα,
πως γινεται τοις Αιγυπτιοις το αιμα πληγη και η των βατραχων οσμη και η του
φωτος εις το σκοτος μεταβολη και τα καθ' εκαστον παντα. τις γαρ ουκ οιδε, δια
ποταπου βιου αιμα τις γινεται εκ ποτιμου του προτερον εις διαφθοραν αλλοιουμενος
και τι ποιων ζωογονει τωι ιδιωι οικωι την των βατραχων δυσωδιαν και πως μεταποιει
τον φωτεινον βιον εις εργα νυκτι φιλα και ζοφωδη, δι' ων η της γεεννης καμινος
τας πονηρας της κατακρισεως φλυκτιδας αναζεειν ποιει; ουτω δε και τα καθ'
εκαστον των εν Αιγυπτωι κακων ραιδιον μεταλαβειν εις παιδευσιν τε και
σωφρονισμον του ακουοντος, αλλα περιττον 6.78 αν ειη μηκυνειν δια των
ομολογουμενων τον λογον. τουτων τοινυν και των τοιουτων κρειττους γενομενοι
και τωι θεωι πλησιασαντες και αυτοι παντως ακουσομεθα οτι Τηι ιππωι μου εν αρμασι
Φαραω ωμοιωσα σε, η πλησιον μου. Ἀλλα λυπει τυχον τους τον σωφρονα και
καθαρον εξησκη κοτας βιον η προς τον ιππον ομοιωσις, διοτι πολλοι των προφητων
απαγορευουσιν ημιν το ομοιουσθαι τοις ιπποις, του μεν Ἰερεμιου την μοιχικην
λυσσαν τωι ονοματι των ιππων διασημαναντος, εν οις φησιν Ἵπποι θηλυμανεις
εγενηθησαν, εκαστος επι την γυναικα του πλησιον αυτου εχρεμετιζεν, του δε
μεγαλου ∆αβιδ φοβερον ποιουμενου το ως ιππον τινα και ημιονον γινεσθαι, ων
κελευει καταγχειν εν κημωι τε και χαλινωι τας σιαγονας. δια τουτο παραμυθειται τωι
εφεξης λογωι την τοιαυτην διανοιαν λεγων οτι ου τοιαυται σου εισιν αι σιαγονες,
καν ιππος ηις, ως κημου χρηιζειν και χαλινου εις αγχονην, αλλα σοι δια της
καθαροτητος των τρυγονων η σιαγων καλλωπιζεται. φησι γαρ Τι ωραιωθη σαν
σιαγονες σου ως τρυγονος; μαρτυρειται δε παρα των τα 6.79 τοιαυτα τετηρηκοτων
τουτο το ορνεον μενειν, ει διαζευχθειη της συζυγιας, εις το εφεξης ασυνδυαστον, ως
φυσικως εν αυτωι κατορθουσθαι την σωφροσυνην. δια τουτο τωι αινιγματι των
επαινων συμπαρεληφθη υπο του λογου τουτο το ορνεον, ως αντι χαλινου γενεσθαι
τηι σιαγονι της θειας ιππου την της τρυγονος ομοιωσιν, δι' ης η καθαρα ζωη
επιπρεπειν τηι τοιαυτηι ιππωι διασημαινεται. διο θαυμαστικως φησι προς αυτην ο
λογος Τι ωραιωθησαν σιαγονες σου ως τρυγονος. Ἐπαγει δε τουτωι και ετερον δι'
ομοιωσεως επαινον λεγων Τραχηλος σου ως ορμισκοι. απαξ γαρ εμπεσων τηι
τροπικηι σημασιαι δια των περι των ιππων θεωρουμενων επινοει τηι νυμφηι τον
επαινον· επαινει γαρ τον τραχηλον τον εν σχηματι κυκλου γυρουμενον, ο δη περι
τους γαυρους των πωλων ορωμεν γινομενον· η γαρ των ορμισκων μνημη τον
κυκλον ενδεικνυται, ου το σχημα επι του αυχενος δεικνυμενον ευπρεπεστερον
εαυτου τον πωλον ποιει. ορμος δε λεγεται κυριως μεν επι των παραλιων τοπων, εν
οις η οχθη κατα το εντος μηνοειδως κοιλανθεισα υποδεχεται τωι κολπωι την
θαλασσαν και αναπαυει δι' εαυτης τους εκ του πελαγους προσπλεοντας, εκ
μεταφορας δε δια του σχηματος 6.80 ο περιτραχηλιος κοσμος ορμος λεγεται. οταν δε
υποκορι στικως ορμισκον αντι ορμου λεγωμεν, την εν ολιγωι του σχηματος
ομοιοτητα δια της τοιαυτης φωνης ενδεικνυμεθα. πολλα τοινυν εις εγκωμια
συντελουντα τηι νυμφηι η προς τους ορμισκους ομοιοτης του τραχηλου ενδεικνυται·
πρωτον μεν οτι εις κυκλου σχημα καμπτων ο πωλος τον αυχενα προς τας ιδιας των
ποδων βασεις οραι, δι' ων απροσκοπον τε και ασφαλη ποιειται τον δρομον μητε τωι
λιθωι προσπταιων μητε κενεμβατων εν τωι βοθρωι (τουτο δε ου μικρον εις ευφημιαν
εστι ψυχης το προς εαυτην βλεπειν και δι' ασφαλειας πασης προς τον θειον δρομον
επειγεσθαι παντα τα εκ πειρασμων τινων εγγινομενα προς τον δρομον εμποδια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

διαλλομενην και υπερβαινουσαν), επειτα δε και αυτο το πρωτοτυπον των ορμων
ονομα, οθεν δια την του σχηματος ομοιοτητα ο περιδεραιος κοσμος ορμισκος ωνομα
σται, μεγαλων τινων εγκωμιων υπερβολην περιεχει, οταν ομοιωθηι τοις ορμισκοις ο
τραχηλος. τινα δε εστι τα εγκωμια τα δια τουτων ημιν υπο του λογου δηλουμενα;
ηδυ τι και σωτηριον εστι τοις καταπλεουσιν ο λιμην και το μετα την εν θαλασσηι
κακοπαθειαν ορμον τινα καταλαβειν ευδιαζοντα, εν ωι ληθην ποιησαμενοι των εν
θαλασσηι κακων ολοι της αναπαυσεως γινονται τους μακρους πονους δι' ησυχιας
6.81 παραμυθουμενοι. ουκ εστιν αυτοις ουκετι ναυαγιου φοβος ουτε η των υφαλων
υπονοια ουτε πειρατων κινδυνος ουτε πνευματων ταραχη ουτε εκ βυθων ανοιδαινει
δια των ανεμων η θαλασσα, αλλα παντων των τοιουτων κινδυνων εκτος γινονται οι
χειμαζομενοι του πελαγους εν τωι ορμωι γαληνιαζοντες. ει τοινυν ουτω τις την
εαυτου ψυχην καταστησειεν, ως αυτην τε γαληνην εχειν εν ακυμονι τηι ησυχιαι
μηδεν παρακινουμενην εκ των πνευματων της πονηριας μητε δι' υπερηφανιας
οιδαινουσαν μητε τοις του θυμου κυμασιν εξαφριζουσαν μητε κατ' αλλο τι παθος
κλυδωνιζομενην και περιφερομενην παντι ανεμωι τωι τα ποικιλα κυματα των
παθηματων εγειροντι, ει τοινυν αυτη τε ουτως εχοι και τους εν τωι πελαγει του βιου
χειμαζομενους εν ταις παντοδαπαις των κακων τρικυμιαις εν εαυτηι καταστελλοι
λειαν αυτοις και ακυμαντον την δι' αρετης ζωην υφαπλωσασα, ωστε τους εν αυτηι
γεγονοτας εκτος γενεσθαι των εκ ναυαγιου κακων, καλως υπο του λογου τοις
ορμισκοις ομοιουται της πληθυντικης σημασιας την εν εκαστωι ειδει της αρετης
τελειοτητα σημαινουσης· ει γαρ ην ενι μονωι προσεικασμενη ορμισκωι, ατελης αν
παντως ο επαινος ην ως ου την αυτην 6.82 και επι των λοιπων αρετων μαρτυριαν
εχων· νυν δε πασων συλλαμβανει τωι λογωι των αρετων την μαρτυριαν η προς το
πληθος των ορμισκων ομοιωσις. και τουτο συμβουλη τις εστι παρα του λογου τωι
κοινωι της εκκλησιας προσαγομενη το μη δειν ημας προς εν τι των αγαθων
βλεποντας αμελως περι τα λοιπα των κατορθωματων εχειν, αλλ' ει σοι γεγονεν
ορμος η σωφροσυνη καθαπερ τισι μαργαριταις τωι καθαρωι βιωι λαμπρυνων τον
τραχηλον, εστω σοι και ετερος ορμος ο τους τιμιους λιθους των εντολων εν εαυτωι
περιειργων <ζηλος> και δι' εαυτου της δερης πλεοναζων το καλλος, εστω σοι και
αλλος κοσμος περιαυχενιος η ευσεβης τε και υγιαινουσα πιστις κυκλωι τον της
ψυχης αυχενα διαλαμβανουσα. ουτος εστιν ο κλοιος ο χρυσεος ο εκ του ακηρατου
της θεογνω σιας χρυσιου τωι τραχηλωι περιλαμπομενος, περι ου φησιν η Παροιμια οτι
Στεφανον χαριτων δεξηι σηι κορυφηι και κλοιον χρυσεον περι σωι τραχηλωι. Ἡ μεν ουν
δια των ορμισκων συμβουλη τοιαυτη, καιρος δ' αν ειη και τον εφεξης λογον
προσθειναι τηι θεωριαι, ον οι φιλοι του νυμφιου προς την παρθενον πεποιηνται. 6.83
εστι δε η λεξις αυτη· Ὁμοιωματα χρυσιου ποιησομεν σοι μετα στιγματων του
αργυριου, εως ου ο βασιλευς εν ανακλισει αυτου. τουτων δε τωι μεν προς τον ειρμον
βλεποντι της προαποδοθεισης ημιν θεωριας δοκει πως η διανοια συνηρ τησθαι και
το ακολουθον εχειν, η δε λεξις εμβαθυνουσα ταις τροπικαις σημασιαις
δυσκατανοητον ποιει το δια των αινιγματων δηλουμενον. επειδη γαρ το της ψυχης
καλλος τηι ιππωι τηι καθαιρετικηι των Αιγυπτιων αρματων αφωμοιωθη (τουτεστι τηι
αγγελικηι στρατιαι), τηι δε ιππωι εκεινηι φησιν ο καλος επιβατης χαλινον μεν ειναι την
καθαροτητα, ην δια του ομοιωσαι τας σιαγονας ταις της τρυγονος εσημανε, κοσμον
δε περιαυχενιον τους ποικιλους ορμους τους δια των αρετων περιστιλβοντας,
βουλονται τινα και οι φιλοι προσθηκην τωι καλλει της ιππου ποιησασθαι εξ
ομοιωματων χρυσιου κατακοσμουντες τα φαλαρα, οις ενστιζουσι και του αργυριου
την καθαροτητα, ως αν μαλλον διαλαμποι το καλλος του προκοσμηματος της αυγης
του αργυριου προς την λαμπηδονα του χρυσιου συγκιρναμενης. αναγκαιον δ' αν ειη
τας τροπικας 6.84 εμφασεις καταλιποντας της ωφελουσης ημας διανοιας μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

αποστησαι τον λογον. προσεικασθη μεν εκεινηι τηι ιππωι η δια των αρετων
κεκαθαρμενη ψυχη· αλλ' ουπω του λογου γεγονεν υποχειριος ουδε εβασταξεν εφ'
εαυτης τον επι σωτηριαι τοις τοιουτοις εποχουμενον ιπποις· χρη γαρ πρωτον δια
παντων κατακοσμηθηναι τον ιππον, ειθ' ουτω τον βασιλεα εποχον δεξασθαι. ειτε δε
ανωθεν εαυτωι εφαρμοζοι τον ιππον ο κατα τον προφητην επιβαινων εφ' ημας τους
ιππους και επι σωτηριαι ημων εφ' ημων ιππαζομενος, ειτε και εν ημιν γενοιτο ο
ενοικων τε και εμπεριπατων και επι τα βαθη της ψυχης ημων διαδυομενος, ουδεν
διαφερει κατα την εννοιαν· ωι γαρ αν το εν εξ αμφοτερων γενηται, συγκατωρθωθη
και το λειπομενον· ο τε γαρ εφ' εαυτου τον θεον εχων και εν εαυτωι παντως εχει και
ο εν εαυτωι δεξαμενος υπεβη τον εν αυτωι γεγονοτα. ουκουν μελλει ο βασιλευς τωι
ιππωι τουτωι επαναπαυεσθαι. ταυτον δε εστιν επι της θειας δυναμεως, καθως ειρηται,
καθεδρα τε και ανακλισις· οποτερον γαρ αν εξ αμφοτερων εν ημιν γενηται, το ισον
6.85 η χαρις εχει. επειδη τοινυν οι ετοιμασται του βασιλεως ευθετον προς υποδοχην
αυτωι δια των προκοσμηματων τον ιππον ποιουσι, ταυτον δε εστιν επι θεου το εν τινι
και το επι τινος γενεσθαι, καταλιποντες το κατα την τροπικην σημασιαν ακολουθον
οι παρασκευασται και θεραποντες κλινην τον ιππον εποιησαν· χρη γαρ ημας, φησιν,
ομοιωματα χρυσιου ποιησαι μετα στιγματων του αργυριου τα του ιππου την μορφην
ωραΐζοντα, ινα γενηται ο βασιλευς ουκ εν καθεδραι, φησιν, αλλ' εν ανακλισει αυτου.
Ἡ μεν ουν ακολουθια της λεξεως, καθως ο λογος υπεδειξεν, τουτον εχει τον τροπον,
αξιον δε τουτο μη παραδραμειν αθεωρητον, τι δη ποτε ουκ αυτο το χρυσιον εις
κοσμον παραλαμβανεται αλλα του χρυσιου τα ομοιωματα και ουκ αυτος ο αργυρος
αλλα τα εκ της υλης ταυτης τωι ομοιωματι του χρυσιου εγκροτουμενα στιγματα. ο
τοινυν περι τουτων υπενοησαμεν τοιουτον εστι· πασα η περι της αρρητου φυσεως
διδασκαλια, καν οτι μαλιστα δοκηι θεοπρεπη τινα και υψηλην εμφαινειν διανοιαν,
ομοιωματα χρυσιου εστιν, ουκ αυτο το χρυσιον· ου γαρ εστι παραστησαι δι' ακριβειας
το υπερ εννοιαν αγαθον. καν Παυλος τις ηι ο εν παραδεισωι μυηθεις τα απορρητα, καν
των αλαλητων ρηματων επα 6.86 κροασηται, ανεκφραστα μενει περι θεου τα
νοηματα· αρρητα γαρ φησιν ειναι των νοηματων τουτων τα ρηματα. οι τοινυν
λογισμους τινας ημιν αγαθους εντιθεντες περι της των μυστηριων κατανοησεως
αυτο μεν ειπειν οπως εχει φυσεως αδυνατουσι, λεγουσι δε απαυγασμα δοξης,
χαρακτηρα υποστασεως, μορφην θεου, λογον εν αρχηι, λογον θεον· απερ παντα ημιν
μεν τοις αθεατοις εκεινου του θησαυρου χρυσιον δοκει, τοις δε δυναμενοις
αναβλεπειν προς την αληθειαν ομοιωματα εστι χρυσιου και ου χρυσος εν τοις
λεπτοις του αργυριου διαφαινομενος στιγμασιν. αργυριον δε η ρηματικη σημασια
εστι, καθως φησιν η γραφη Ἄργυρος πεπυρωμενος γλωσσα δικαιου. το τοινυν δια
τουτων δηλου μενον τοιουτον εστιν οτι η θεια φυσις πασης υπερκειται
καταληπτικης διανοιας. το δε περι αυτης ημιν εγγινομενον νοημα ομοιωμα εστι του
ζητουμενου· ου γαρ αυτο δεικνυσιν εκεινου το ειδος, ο ουτε τις ειδεν ουτε ιδειν
δυναται, αλλα δι' εσοπτρου και δι' αινιγματος εμφασιν τινα σκιαγραφει του
ζητουμενου εκ τινος εικασμου ταις ψυχαις εγγινομενην. πας δε λογος των τοιουτων
νοηματων σημαντικος στιγμης 6.87 τινος αμερους δυναμιν εχει μη δυναμενος
εμφηναι οπερ η διανοια βουλεται· ως ειναι πασαν μεν διανοιαν κατωτεραν της θειας
κατανοησεως, παντα δε λογον ερμηνευτικον στιγμην βραχειαν δοκειν μη δυναμενον
τωι πλατει της διανοιας συνεπεκτεινεσθαι. την ουν δια των τοιουτων νοηματων
χειραγωγουμενην ψυχην προς την των αληπτων περινοιαν δια μονης πιστεως
εισοικιζειν εν εαυτηι λεγει δειν την παντα νουν υπερεχουσαν φυσιν. και τουτο εστι
το παρα των φιλων λεγομενον, οτι σοι ποιησομεν, ω ψυχη, τηι καλως προς την ιππον
απεικασθεισηι ινδαλματα τινα της αληθειας και ομοιωματα (τοιαυτη γαρ και του των
λογων αργυριου η δυναμις, ως εναυσματα τινα σπινθηροειδη δοκειν ειναι τα ρηματα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

μη δυναμενα δι' ακριβειας εμφηναι το εγκειμενον νοημα), συ δε ταυτα δεξαμενη
υποζυγιον τε και οικητηριον γενησηι δια πιστεως του σοι ενανακλινεσθαι μελλοντος
δια της εν σοι κατοικησεως· του γαρ αυτου και θρονος εσηι και οικος γενησηι. ταχα δ'
αν τις ειποι την του Παυλου ψυχην η ει τις αλλη γεγονε κατ' εκεινην των τοιουτων
αξιουσθαι 6.88 ρηματων· εκεινος γαρ σκευος εκλογης απαξ γενομενος και εφ'
εαυτου και εν εαυτωι ειχε τον κυριον εν μεν τωι βασταζειν αυτου το ονομα εναντιον
εθνων και βασιλεων ιππος γενομενος, εν δε τωι μηκετι αυτον ζην, αλλ' εν εαυτωι
δεικνυειν ζωντα εκεινον και δοκιμην διδοναι του εν αυτωι λαλουντος Χριστου οικος
περιληπτικος της απεριληπτου γενομενος φυσεως. Ταυτα των φιλων του νυμφιου
τηι καθαραι και παρθενωι χαρισαμενων ψυχηι (ειεν δ' αν ουτοι τα Λειτουργικα
πνευματα τα εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας κληρονο μειν
σωτηριαν) τελειοτερα πως γινεται τηι προσθηκηι των χαρισματων η νυμφη. και
μαλλον προσεγγισασα τωι ποθου μενωι, πριν το καλλος αυτου τοις οφθαλμοις
εμφανηναι, δια της οσφραντικης αισθησεως του ζητουμενου εφαπτεται οιον τινος
χρωτος ιδιοτητα τηι οσφραντικηι δυναμει κατανοη σασα και φησιν επεγνωκεναι
αυτου την οσμην τηι ευωδιαι του μυρου, ωι ναρδος εστι το ονομα, ταυτηι προς τους
φιλους τηι φωνηι χρησαμενη Ναρδος μου εδωκεν οσμην αυτου. ως γαρ υμεις, φησιν,
ουκ αυτο το ακηρατον της θεοτητος 6.89 χρυσιον αλλ' ομοιωματα δια των χωρητων
ημιν νοηματων του χρυσιου χαριζεσθε, ου τηλαυγει τωι λογωι τα κατ' αυτον
εκκαλυπτοντες, αλλα δια της βραχυτητος των του λογικου αργυριου στιγματων
εμφασεις τινας παρασχομενοι του ζητουμενου, ουτω καγω δια της ευπνοιας του
εμου μυρου την αυτου εκεινου ευωδιαν τηι αισθησει παρεδεξαμην. τοιουτον δε τινα
νουν δοκει μοι το λεγομενον εχειν· επειδη πολλων και διαφορων αρωματων αλλου
κατ' αλλην ιδιοτητα ευπνοουντων τεχνικη τις και εμμετρος μιξις το τοιουτον
απεργαζεται μυρον μιας τινος ποας ευωδους εκ των συνεμβαλλομενων, ηι ονομα
ναρδος εστιν, ολωι τωι σκευασματι παρεχομενης το ονομα, το δε εκ παντων των
αρωματικων ιδιωματων εις μιαν συνερανιζομενον ευπνοιαν ως αυτην του νυμφιου
την ευωδιαν η κεκαθαρμενη αισθησις δεχεται, ταυτα δια των ειρημενων παιδευειν
ημας τον λογον οιομεθα οτι εκεινο μεν, ο τι ποτε κατ' ουσιαν εστι, το πασης
υπερκειμενον της των οντων συστασεως τε και διοικησεως απροσιτον τε και αναφες
εστι και αληπτον, η δε εν ημιν δια της των αρετων καθαροτητος μυρεψουμενη
ευωδια αντ' εκεινου ημιν γινεται μιμουμενη τωι καθ' εαυτην καθαρωι το τηι φυσει
ακηρατον και τωι αγαθωι το αγαθον και τωι αφθαρτωι το αφθαρτον και τωι
αναλλοιωτωι το 6.90 αναλλοιωτον και πασι τοις κατ' αρετην εν ημιν κατορθου
μενοις την αληθινην αρετην, περι ης φησιν Ἀμβακουμ ο προφητης ως τους
ουρανους παντας διαλαβουσης. ουκουν η ταυτα προς τους φιλους του νυμφιου
διεξιουσα, οτι την οσμην αυτου η εμη ναρδος εμοι διδωσι, ταυτα μοι και τα τοιαυτα
δοκει φιλοσοφουσα λεγειν οτι, ει τις παν ανθος ευωδιας η αρωμα εκ των ποικιλων
της αρετης λειμωνων ανθολογησας και παντα εαυτου τον βιον εμμυρον δια της των
καθ' εκαστον επιτηδευματων ευοσμιας απεργασαμενος δια παντων γενοιτο τελειος,
προς αυτον μεν τον θεον λογον ως προς ηλιου κυκλον ατενως ιδειν φυσιν ουκ εχει,
εν εαυτωι δε καθαπερ εν κατοπτρωι βλεπει τον ηλιον· αι γαρ της αληθινης εκεινης
και θειας αρετης ακτινες τωι κεκαθαρμενωι βιωι δια της απορρεουσης αυτων απαθειας
ελλαμπουσαι ορατον ποιουσιν ημιν το αορατον και ληπτον το απροσιτον τωι
ημετερωι κατοπτρωι ενζωγραφουσαι τον ηλιον. ταυτον δε εστιν ως προς το
εγκειμενον νοημα η ακτινας ειπειν ηλιου η της αρετης απορροιας η τας αρωματικας
ευωδιας· ο τι γαρ αν εκ τουτων προς τον του λογου σκοπον υποθωμεθα, εν εξ
απαντων 6.91 εστι το εγγινομενον νοημα το δια των αρετων ημιν του παντα νουν
υπερεχοντος αγαθου την γνωσιν εγγινεσθαι, ωσπερ εστι δια τινος εικονος το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

αρχετυπον καλλος αναλογι σασθαι. ουτω και Παυλος, η νυμφη, ο δια των αρετων
τον νυμφιον μιμουμενος και ζωγραφων εν εαυτωι δια του ευωδους το απροσιτον
καλλος εκ τε των καρπων του πνευματος, αγαπης τε και χαρας και ειρηνης και των
τοιουτων ειδων, μυρεψων ταυτην την ναρδον Χριστου ευωδιαν εαυτον ελεγεν ειναι
την απροσιτον εκεινην και υπερεχουσαν χαριν εν εαυτωι οσφραινομενος και τοις
αλλοις παρεχων εαυτον ωσπερ τι θυμιαμα κατ' εξουσιαν αντιλαμβανεσθαι, οις κατα
την προσουσαν εκαστωι διαθεσιν η ζωοποιος εγινετο η θανατηφορος η ευπνοια· ως
γαρ το αυτο μυρον, ει κανθαρωι και περιστεραι προστεθειη, ου ταυτον εφ' εκατερων
εργαζεται, αλλ' η μεν περιστερα ρωμαλεωτερα δια της ευπνοιας του μυρου γινεται, ο
δε κανθαρος φθειρεται, ουτω και ο μεγας Παυλος, το θειον εκεινο θυμιαμα, ει μεν
τις ην περιστερα κατα Τιτον η Σιλουανον η Τιμοθεον, συμμετειχεν αυτωι 6.92 της
ευωδιας του μυρου προκοπτων εν παντι καλωι τοις κατ' αυτον υποδειγμασιν, ει δε
∆ημας τις ην η Ἀλεξανδρος η Ἑρμογενης, ου φεροντες το της εγκρατειας θυμιαμα
κανθαρων δικην υπο της ευωδιας εφυγαδευοντο. ου χαριν ελεγεν ο τοις τοιουτοις
ευπνοων μυροις οτι Χριστου ευωδια εσμεν εν τοις σωιζομενοις και εν τοις
απολλυμενοις, οις μεν οσμη θανατου εις θανατον, οις δε οσμη ζωης εις ζωην. ει δε τι
συγγενες και η ευαγγελικη ναρδος εχει προς το μυρον της νυμφης, εξεστι τωι
βουλομενωι δια των γεγραμ μενων αναλογισασθαι, τις ην εκεινη η ναρδος η πιστικη,
η πολυτιμος, η καταχεθεισα μεν της κεφαλης του κυριου, παντα δε τον οικον της
ευωδιας πληρωσασα· ταχα γαρ ουκ απεξενωται του μυρου το μυρον, ο τηι νυμφηι μεν
την οσμην του νυμφιου διδωσιν, εν δε τωι ευαγγελιωι αυτου καταχεθεν του κυριου
πληροι της ευωδιας τον οικον, εν ωι το συμποσιον ην. δοκει γαρ μοι κακει
προφητικωι τινι πνευματι προμηνυσαι δια του μυρου η γυνη το του θανατου
μυστηριον, καθως μαρτυρει τοις παρ' αυτης γεγενημενοις ο κυριος λεγων οτι
Προελαβεν εις το ενταφιασαι με. και τον οικον τον πληρωθεντα της ευωδιας αντι
παντος του κοσμου και ολης της οικουμενης νοειν υποτιθεται ειπων οτι 6.93 Ὅπου
εαν κηρυχθηι το ευαγγελιον τουτο εν ολωι τωι κοσμωι, η οσμη του μυρου
συνδιαδοθησεται τωι του ευαγγελιου κηρυγματι και μνημοσυνον εσται, φησι, ταυτης
το ευαγγελιον. ουκουν επειδη εν μεν τωι Ἄισματι των ᾀσματων η ναρδος την οσμην
του νυμφιου τηι νυμφηι διδωσιν, εν δε τωι ευαγγελιωι ολου του σωματος της
εκκλησιας εν πασηι τηι οικουμενηι και εν παντι τωι κοσμωι χρισμα η ευωδια γινεται η
τοτε τον οικον πληρωσασα, ταχα τις ευρισκεται κοινωνια δια τουτων εν αμφοτεροις,
ως εν τα δυο δοκειν. Και ταυτα μεν εις τοσουτον. η δε εφεξης ρησις καταλληλως μεν
τηι του επιθαλαμιου δραματος υποθεσει ως παρα της εν πασταδι παρεσκευασμενης
εχειν δοκει, μειζονα δε και τελειοτεραν εμφαινει φιλοσοφιαν, ην κατορθωσαι
μονων των ηδη τετελειωμενων εστιν. τι ουν εστι το ειρημενον; Ἀποδεσμος στακτης
αδελφιδος μου εμοι· ανα μεσον των μαστων μου αυλισθησεται· φασιν επιμελειαν
ειναι ταις φιλοκοσμοις των γυναικων μη τοις εξωθεν προκοσμημασι μονον επινοειν
εαυταις το επι των συμβιουντων ερασμιον, 6.94 αλλ' επιτηδευειν δια τινος ευπνοιας
ηδιω τα σωματα τοις εαυτων ανδρασι φαινεσθαι το καταλληλως ενεργουν προς την
τοιαυτην χρειαν αρωμα εντος της κατα την εσθητα περιβολης αποκρυπτουσαι· ου
τον οικειον ατμον εκδιδοντος και το σωμα τηι του αρωματος ευπνοιαι
συγκαταχρωννυται. ταυτης δε ουσης εν αυταις της συνηθειας οιον τολμαι η
μεγαλοφρων αυτη παρθενος. εμοι, φησιν, αποδεσμος, ον εξαρτω του αυχενος επι το
στηθος, δι' ου την ευοσμιαν παρεχω τωι σωματι, ουκ αλλο τι των ευπνοουντων
αρωματων εστιν, αλλ' αυτος ο κυριος στακτη γενομενος εγκειται εν τωι αποδεσμωι
της συνειδησεως, αυτηι μου τηι καρδιαι εναυλιζομενος. η γαρ τοπικη της καρδιας θεσις
εν τωι μεσωι των μαζων παρα των τα τοιαυτα επεσκεμμενων ειναι λεγεται. εκει δε
φησιν η νυμφη εχειν τον αποδεσμον, εν ωι τοπωι το αγαθον θησαυριζεται. αλλα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

πηγην τινα του εν ημιν θερμου την καρδιαν φασιν, αφ' ης δια των αρτηριων εφ'
απαν η θερμοτης το σωμα καταμεριζεται, δι' ης ενθερμα τε και ζωτικα τα μελη του
σωματος γινεται τωι πυρι της καρδιας υποθαλπομενα, η τοινυν εν τωι ηγεμονικωι
παραδεξαμενη του κυριου την ευωδιαν και την καρδιαν εαυτης ενδεσμον του
τοιουτου ποιησασα θυμιαματος παντα τα καθ' εκαστον του βιου επιτηδευματα οιον
τινος σωματος μελη ζεειν 6.95 παρασκευαζει τωι εκ της καρδιας διηκοντι πνευματι
μηδεμιας ανομιας την προς τον θεον αγαπην εν μηδενι μελει του σωμα τος
καταψυχουσης. Ἀλλ' επι τον εφεξης λογον μετελθωμεν. ακουσωμεν, τι η αμπελος η
ευθηνουσα περι των καρπων εαυτης διαλεγεται η εν πασι τοις κλιτεσι της του θεου
οικιας, καθως φησιν ο προφητης, διηπλωμενη και δια των της αγαπης ελικων
περιελισσομενη τηι θειαι τε και ακηρατωι ζωηι. Βοτρυς, φησι, της κυπρου αδελφιδος
μου εμοι εν αμπελωνι εν Γαδι. τις ουτω μακαριος, μαλλον δε τις ουτω κρειττων
πασης μακα ριοτητος, ωστε τον ιδιον καρπον βλεπων εν αυτωι τωι βοτρυι της εαυτου
ψυχης οραν τον του αμπελωνος δεσποτην; ιδου γαρ οσον ηυξηθη εν τηι ιδιαι ναρδωι
του νυμφιου επιγνουσα την ευπνοιαν· η στακτην αυτον ευωδη ποιησαμενη και
διαλαβουσα τωι της καρδιας ενδεσμωι το αρωμα, ως αν παραμενοι αυτηι το αγαθον
δια παντος αδιαπνευστον, μητηρ του θειου βοτρυος γινεται του προ μεν του παθους
κυπριζον τος, οπερ εστιν ανθουντος, εν δε τωι παθει τον οινον προχεον τος. ο γαρ
την καρδιαν ημων ευφραινων οινος αιμα σταφυλης 6.96 μετα την του παθους
οικονομιαν γινεται τε και ονομαζεται. διπλης ουν ουσης εν τωι βοτρυι της
απολαυσεως, της μεν εκ του ανθους, οταν ευφραινηι τηι ευοσμιαι τα αισθητηρια, της
δε δια του τελειωθεντος ηδη καρπου, οταν υπαρχηι κατ' εξου σιαν η της βρωσεως
κατατρυφαν η εν συμποσιοις τωι οινωι φαιδρυνεσθαι ενταυθα η νυμφη ετι τον
ανθουντα βοτρυν καρποφορει κυπρον την οινανθην κατονομαζουσα· το γαρ
γεννηθεν <εν> ημιν παιδιον, ο Ἰησους ο εν τοις δεξαμενοις αυτον διαφορως
προκοπτων σοφιαι τε και ηλικιαι και χαριτι ουκ εν πασιν ο αυτος εστιν, αλλα προς το
μετρον του εν ωι γινεται, καθως αν ο χωρων αυτον ικανως εχηι, τοιουτος φαινεται η
νηπιαζων η προκοπτων η τελειουμενος κατα την του βοτρυος φυσιν, ος ου παντοτε
μετα του αυτου ειδους επι της αμπελου οραται, αλλα συνεξαλλασσει τωι χρονωι το
ειδος, ανθων, κυπριζων, τελειουμενος, πεπαινο μενος, οινος γενομενος.
επαγγελλεται τοινυν η αμπελος τωι ιδιωι καρπωι, ος ουπω μεν εστι προς οινον
ωριμος, αλλ' 6.97 αναμενει το πληρωμα των καιρων, ου μην ως εις τρυφην
αναπολαυστος· την οσφρησιν γαρ ευφραινει αντι της γευσεως τηι προσδοκιαι των
αγαθων τοις ατμοις της ελπιδος ηδυνων τα της ψυχης αισθητηρια· το γαρ πιστον τε
και αναμφιβολον της ελπιζομενης χαριτος απολαυσις τοις δι' υπομονης
απεκδεχομενοις το προσδοκωμενον γινεται. ουτος ουν ο της κυπρου βοτρυς εστι,
βοτρυς οινον επαγγελλομενος, ουπω δε οινος γινομενος, αλλα δια του ανθους (η δε
ελπις το ανθος εστι) την εσομενην χαριν πιστουμενος. η δε του <εν> Γαδι προσθηκη
σημαινει τον πιονα χωρον, ωι ενριζωθεισα η αμπελος ευτροφον και ηδυν τον καρπον
απεργαζεται· ουτω γαρ οι τοπικως ιστορησαντες λεγουσι τον κληρον του Γαδ
επιτηδειως εχειν προς ευτροφιαν βοτρυων. επειδη τοινυν ο τωι νομωι του κυριου
συμφωνον εχων το θελημα και δια πασης νυκτος τε και ημερας ταυτην την μελετην
ποιουμενος αειθαλες γινεται δενδρον ταις των υδατων επιρροαις πιαινομενος και εν
τωι καθηκοντι καιρωι τον καρπον παρεχομενος, τουτου χαριν και η του νυμφιου
αμπελος εν τωι 6.98 Γαδι, τωι πιονι τουτωι τοπωι ερριζωμενη (τουτεστιν εν βαθειαι τηι
διανοιαι τηι δια των θειων διδαγματων καταρδομενηι) και αυξουσα τον ευανθη
τουτον και κυπριζοντα βοτρυν εκαρποφορησεν, ωι τον γεωργον τε και φυτηκομον
εαυτης ενοραι. ως μακαριον το τοιουτον γεωργιον, ου ο καρπος προς την του
νυμφιου ομοιουται μορφην. επειδη γαρ φως αληθινον εστιν εκεινος και αληθινη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ζωη και δικαιοσυνη αληθης, καθως η Σοφια φησι, και παντα τα τοιαυτα, οταν τις δια
των εργων ταυτα γενηται, α εκεινος εστιν, ουτος τον της ιδιας συνειδησεως βοτρυν
βλεπων αυτον τον νυμφιον εν τουτωι βλεπει τηι φωτεινηι τε και ακηλιδωτωι ζωηι το
φως της αληθειας ενοπτριζομενος. δια τουτο φησιν η αμπελος η ευθηνουσα, οτι εμος
βοτρυς ο δια του ανθους κυπριζων αυτος εκεινος εστιν ο αληθινος βοτρυς, ο επι των
ξυλινων αναφορεων εαυτον δειξας, ου το αιμα τοις σωιζομενοις τε και ευφραινο 6.99
μενοις ποτιμον τε και σωτηριον γινεται, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων.
αμην.
Λογος δʹ Ἰδου ει καλη, η πλησιον μου, ιδου ει καλη· οφθαλμοι σου
περιστεραι. Ἰδου ει καλος, αδελφιδος μου, και γε ωραιος. προς κλινηι ημων συσκιος,
∆οκοι οικων ημων κεδροι, φατνωματα ημων κυπαρισσοι.
Ἐγω ανθος του πεδιου, κρινον των κοιλαδων. Ὡς κρινον εν μεσωι ακανθων,
ουτως αδελφη μου ανα μεσον των θυγατερων. Ὡς μηλον εν τοις ξυλοις του δρυμου,
ουτως αδελφιδος μου ανα μεσον των υιων· υπο την σκιαν αυτου επεθυμησα και
εκαθισα, και ο καρπος αυτου γλυκυς εν τωι λαρυγγι μου. Εισαγαγετε με εις οικον του
οινου, ταξατε επ' εμε αγαπην. Στηρισατε με εν μυροις στοιβασατε με εν μηλοις, οτι
τετρωμενη αγαπης εγω. Ευωνυμος αυτου υπο την κεφαλην μου 6.100 και η δεξια
αυτου περιληψεται με. Ὥρκισα υμας, θυγατερες Ἰερουσαλημ, εν δυναμεσι και εν
ισχυσεσι του αγρου, εαν εγειρητε και εξεγειρητε την αγαπην, εως ου θελησηι. Φασι
τους το χρυσιον τεχνικως εκκαθαιροντας, ει δια τινος ρυπαρωτερας υλης κατ'
επιβουλην εμμιχθεισης αμαυρωθειη της λαμπηδονος το καλλος, τηι δια του πυρος
χωνειαι θερα πευειν την δυσχροιαν και πολλακις τουτο ποιειν και καθ' εκαστην
χωνειαν επισκοπειν, οσον παρα την προτεραν εν τοις εφεξης γεγονεν ο χρυσος
ευχροωτερος, και μη προτερον παυεσθαι τωι πυρι την υλην αποκαθαιροντας, εως αν
αυτο του χρυσιου το ειδος εαυτωι μαρτυρησηι το καθαρον τε και ακιβδηλευτον. τινος
δε χαριν της παρουσης των ανεγνω σμενων θεωριας απτομενοι τουτων την μνημην
εποιησαμεθα, δηλον υμιν εξ αυτης ηδη της διανοιας των γεγραμμενων γενησεται.
χρυσιτις ην το κατ' αρχας η ανθρωπινη φυσις και λαμπουσα τηι προς το ακηρατον
αγαθον ομοιοτητι, αλλα δυσχρους και μελαινα μετα τουτο τηι επιμιξιαι της κακιας
εγενετο, καθως εν τοις πρωτοις του Ἄισματος της νυμφης ηκουσαμεν οτι μελαιναν
αυτην εποιησεν η της φυλακης του αμπελωνος ολιγωρια· ης θεραπευων την
δυσμορφιαν 6.101 ο παντα εν σοφιαι τεχνιτευων θεος ου καινον τι καλλος επ' αυτης
μηχαναται ο μη προτερον ην, αλλ' επι την πρωτην επαναγει χαριν δι' αναλυσεως
την τωι κακωι μελανθει σαν μεταχωνευων προς το ακηρατον. ωσπερ τοινυν οι
ακριβεις χρυσογνωμονες μετα την πρωτην χωνειαν επισκοπουσιν, οσον επεδωκεν
εις καλλος η υλη τωι πυρι τον ρυπον ενδαπανη σασα, και παλιν δευτερας γενομενης
χωνειας, ει μη ικανως παρα την πρωτην απεκαθαρθη, το προστεθεν καλλος επι
λογιζονται και πολλακις το ισον ποιουντες αει τας του καλλους προσθηκας δια της
επιστημονικης δοκιμασιας επιγινωσκουσιν, ουτω και νυν ο θεραπευτης του
μελανθεντος χρυσιου καθαπερ τινι χωνηι την ψυχην λαμπρυνας δια των
προσαχθεντων αυτηι φαρμακων εν μεν τοις φθασασιν ιππου τινος ευμορφιαν τωι
φαινομενωι προσεμαρτυρησε, νυν δε ως παρθενου λοιπον αποδεχεται το αναφανεν
αυτης καλλος. φησι γαρ Ἰδου ει καλη, η πλησιον μου, ιδου ει καλη· οφθαλμοι σου
περιστεραι. παιδευει δε δια των ειρημενων ο λογος ταυτην ειναι του καλλους την
επαναληψιν τωι προσεγγισαι παλιν τωι αληθινωι καλλει, ου απεφοιτησε· φησι γαρ
Ἰδου ει καλη, η πλησιον μου· 6.102 οπερ εστιν οτι δια τουτο προτερον ουκ ησθα
καλη, διοτι του αρχετυπου καλλους αποξενωθεισα τηι πονηραι γειτνιασει της κακιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

προς το ειδεχθες ηλλοιωθης. το δε λεγομενον τοιουτον εστι· δεκτικη των κατα
γνωμην η ανθρωπινη γεγονε φυσις και προς οπερ αν η ροπη της προαιρεσεως αυτην
αγηι, κατ' εκεινο και αλλοιουται· του τε γαρ θυμου παραδεξαμενη το παθος θυμωδης
γινεται και της επιθυμιας επικρατησασης εις ηδονην διαλυεται, προς δειλιαν τε και
φοβον και τα καθ' εκαστον παθη της ροπης γενομενης τας εκαστου των παθων
μορφας υποδυεται, ωσπερ δη και εκ 6.103 του εναντιου το μακροθυμον, το καθαρον,
το ειρηνικον, το αοργητον, το αλυπον, το ευθαρσες, το απτοητον, παντα ταυτα εν
εαυτηι δεξαμενη εκαστου τουτων επισημαινει τον χαρακτηρα τηι καταστασει της
ψυχης εν αταραξιαι γαληνιαζουσα. συμβαινει τοινυν αμεσως προς την κακιαν της
αρετης διεστωσης μη δυνασθαι κατα ταυτον αμφοτερα τωι ενι παραγινεσθαι· ο γαρ
του σωφρονειν αποστας εν τωι ακολαστωι παντως γινεται βιωι και ο τον ακαθαρτον
βδελυξα μενος βιον κατωρθωσεν εν τηι αποστροφηι του κακου το αμολυντον. ουτω
και τα αλλα παντα· ο ταπεινοφρονων της υπερηφανιας κεχωρισται και ο δια του
τυφου εαυτον εξογκω σας την ταπεινοφροσυνην απωσατο. και τι χρη τα καθ'
εκαστον λεγοντα διατριβειν, πως επι των αντικειμενων τηι φυσει η του ενος απουσια
θεσις και υπαρξις του ετερου γινεται; ουτω τοινυν εχουσης ημων της προαιρεσεως,
ως κατ' εξουσιαν εχειν οπερ αν εθεληι τουτωι συσχηματιζεσθαι, καλως φησι προς την
ωραισθεισαν ο λογος, οτι αποστασα μεν της του κακου κοινωνιας εμοι προσηγγισας,
πλησιασασα 6.104 δε τωι αρχετυπωι καλλει και αυτη καλη γεγονας οιον τι κατοπτρον
τωι εμωι χαρακτηρι εμμορφωθεισα· κατοπτρωι γαρ εοικεν ως αληθως το ανθρωπινον
κατα τας των προαι ρεσεων εμφασεις μεταμορφουμενον· ει τε γαρ προς χρυσον ιδοι,
χρυσος φαινεται και τας ταυτης αυγας της υλης δια της εμφασεως δεικνυσιν, ει τε τι
των ειδεχθων εμφανειη, και τουτου το αισχος δι' ομοιωσεως απομασσεται βατραχον
τινα η φρυνον η σκολοπενδραν η αλλο τι των αηδων θεαματων τωι οικειωι ειδει
υποκρινομενον, ωιπερ αν τουτων ευρεθηι αντιπροσωπον. επειδη τοινυν κατα νωτου
την κακιαν ποιησαμενη η κεκαθαρμενη υπο του λογου ψυχη τον ηλιακον εν εαυτηι
κυκλον εδεξατο και τωι οφθεντι εν αυτηι φωτι συνεξελαμψε, δια τουτο φησι προς
αυτην ο λογος, οτι γεγονας ηδη καλη πλησιασασα τωι εμωι φωτι δια του
προσεγγισμου την κοινωνιαν εφελκυσαμενη του καλλους. Ἰδου ει καλη, φησιν, η
πλησιον μου. ειτα επισχων και οιον εν προσθηκηι τινι 6.105 και επιτασει γενομενην
του καλλους αυτην θεασαμενος παλιν τον αυτον επαναλαμβανει λογον ειπων Ἰδου
ει καλη. αλλ' εν μεν τωι προτερωι την πλησιον ωνομασεν, ενταυθα δε την εκ του
ειδους των ομματων γνωριζομενην· Ὀφθαλμοι γαρ σου, φησι, περιστεραι· προτερον
μεν γαρ, οτε τηι ιππωι αφωμοιωθη, εν σιαγονι τε και τραχηλωι ο επαινος ην, νυν δε
οτε το ιδιον αυτης ανεφανη καλλος, η των οφθαλμων χαρις εγκωμιαζεται. ο δε των
οφθαλμων επαινος εστι το περιστερας ειναι τα ομματα· οπερ μοι δοκει τοιαυτην
εμφαινειν διανοιαν· επειδη ταις καθαραις των ομματων κοραις ενοραται των
ενατενιζοντων τα προσωπα (φασι γαρ οι τα τοιαυτα φυσιολογειν επιστημονες οτι
τας των ειδωλων εμπτωσεις δεχομενος, αι των ορατων απορρεουσιν, ουτως ενεργει
την οψιν ο οφθαλμος), τουτου χαριν επαινος γινεται της των οφθαλμων ευμορφιας
το της περιστερας ειδος το ταις κοραις αυτων εμφαινομενον. προς ο γαρ αν τις
ενατενισηι, τουτου δεχεται εν εαυτωι το ομοιωμα. επει ουν ο μηκετι προς σαρκα και
αιμα βλεπων προς τον πνευματι κον βιον οραι, καθως φησιν ο αποστολος, ζων
πνευματι και στοιχων πνευματι και τας πραξεις του σωματος θανατων τωι πνευματι
και ολος δι' ολου πνευματικος γινομενος, ου 6.106 ψυχικος ουδε σαρκικος, τουτου
χαριν μαρτυρειται η της σωματικης προσπαθειας απηλλαγμενη ψυχη το της περιστε
ρας ειδος εν τοις ομμασιν εχειν, τουτεστι τον χαρακτηρα της πνευματικης ζωης τωι
διορατικωι της ψυχης εναυγαζεσθαι. επει ουν γεγονεν ο καθαρος αυτης οφθαλμος
δεκτικος του της περιστερας χαρακτηρος, δια τουτο χωρει και το του νυμφιου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

καλλος θεασασθαι· νυν γαρ πρωτως η παρθενος ατενιζει τηι του νυμφιου μορφηι, οτε
εσχε την περιστεραν εν τοις ομμασιν (Ουδεις γαρ δυναται ειπειν κυριον Ἰησουν ει μη
εν πνευματι αγιωι), και φησιν Ἰδου ει καλος, αδελφιδος μου, και γε ωραιος· αφ' ου
γαρ ουδεν αλλο μοι καλον ειναι δοκει, αλλ' απεστραφην παντα οσα το προτερον εν
καλοις ενομιζετο, ουκετι μοι πεπλανηται η του καλου κρισις, ωστε αλλο τι παρα σε
καλον οιεσθαι· ουκ επαινος τις ανθρωπινος, ου δοξα, ου περιφανεια, ου κοσμικη
δυναστεια· ταυτα γαρ τοις προς την αισθησιν βλεπουσιν επικεχρωσται μεν τηι του
καλου φαντασιαι, ου μην εστιν οπερ νομιζεται. πως γαρ αν τι ειη καλον, ο μηδε ολως
εστι καθ' υποστασιν; το γαρ εν τωι κοσμωι τουτωι τετιμημενον εν μονηι τηι οιησει των
νομιζοντων ειναι το ειναι εχει. συ δε αληθως ει καλος, 6.107 ου καλος μονον αλλ'
αυτη του καλου η ουσια, αει τοιουτος υπαρχων, παντοτε ων οπερ ει, ουτε κατα
καιρον ανθων ουτε επι καιρου παλιν αποβαλλων το ανθος, αλλα τηι αιδιοτητι της
ζωης συμπαρατεινων την ωραν· ωι ονομα η φιλανθρωπια εγενετο. οτι αρα εξ Ἰουδα
ανετειλας ημιν, αδελφος δε ο Ἰουδαιων λαος του εξ εθνων σοι προσιοντος, καλως
δια την εν σαρκι γεγενημενην της θεοτητος σου φανερωσιν αδελφιδος της ποθουσης
κατωνομασθης. Ειτα επηγαγε Προς κλινηι ημων συσκιος. τουτεστιν εγνω σε ητοι
γνωσεται η ανθρωπινη φυσις συσκιον τηι οικονομιαι γενομενον· ηλθες γαρ φησι συ ο
καλος αδελφιδος, ο ωραιος, 6.108 προς τηι κλινηι ημων συσκιος γενομενος. ει γαρ μη
συνεσκιασας αυτος σεαυτον την ακρατον της θεοτητος ακτινα συγκαλυψας τηι του
δουλου μορφηι, τις αν υπεστη σου την εμφανειαν; ουδεις γαρ οψεται προσωπον
κυριου και ζησεται. ηλθες τοινυν ο ωραιος, αλλ' ως χωρουμεν δεξασθαι τοιουτος
γενομενος· ηλθες τας της θεοτητος ακτινας τηι περιβοληι συσκιασας του σωματος.
πως γαρ αν εχωρησε θνητη και επικηρος φυσις τηι ακηρατωι και απροσιτωι συζυγιαι
συναρ μοσθηναι, ει μη τοις εν σκοτωι ζωσιν ημιν η σκια του σωματος προς το φως
εμεσιτευσεν; κλινην δε ονομαζει η νυμφη τηι τροπικηι σημασιαι την προς το θειον
ανακρασιν της ανθρωπινης φυσεως ερμηνευουσα, ως και ο μεγας αποστολος
αρμοζεται τωι Χριστωι την παρθενον, ημας, και νυμφοστολει [την ψυχην] και την
προσκολλησιν των δυο εις ενος σωματος κοινωνιαν το μεγα μυστηριον ειναι λεγει
της του Χριστου προς την εκκλησιαν ενωσεως· ειπων γαρ οτι Ἔσονται οι δυο εις
σαρκα μιαν επηγαγεν οτι Το μυστηριον τουτο μεγα εστιν, εγω δε λεγω εις Χριστον
και εις την εκκλησιαν. δια τουτο τοινυν το μυστηριον κλινην η παρθενος ψυχη την
6.109 προς το θειον κοινωνιαν ωνομασεν. ταυτην δε ουκ αλλως ην δυνατον
γενεσθαι ει μη δια του συσκιον ημιν δια του σωματος επιφανηναι τον κυριον, ος ου
νυμφιος μονον αλλα και οικοδομος εστιν, αυτος εν ημιν και τεχνιτευων τον οικον
και υλη της τεχνης γινομενος· οροφον γαρ επιβαλλει τωι οικωι δια της ασηπτου υλης
καλλωπιζων το εργον. τοιαυτη δε εστιν η κεδρος και η κυπαρισσος, ων ο εγκειμενος
τοις ξυλοις τονος πασης σηπτικης αιτιας κρειττων εστιν, ου χρονωι εικων, ου σητας
φυων, ουκ ευρωτι φθειρομενος. εκ τουτων κεδροι μεν δια το επιμηκεις ειναι τα
πλατη του οικου τωι οροφωι διαλαμβανουσιν, αι δε κυπαρισσοι δια της λεγομενης
φατνωσεως την ενδοθεν κατασκευην ωραΐζουσιν. εχει δε η λεξις ουτως· ∆οκοι
οικων ημων κεδροι, φατνωματα ημων κυπαρισσοι. παντως δε τα δηλουμενα δια των
ξυλων αινιγματα φανερα τοις επακολουθουσι τωι ειρμωι της διανοιας εστιν. βροχην
ονομαζει τας ποικιλας των πειρασμων προσβολας εν τωι ευαγγελιωι ο κυριος λεγων
επι του καλως την οικιαν επι της πετρας οικοδομησαντος οτι Κατεβη η βροχη και
επνευσαν οι ανεμοι και ηλθον οι ποταμοι και απαθες εμεινεν εν τουτοις το
οικοδομημα. ταυτης ουν ενεκεν της κακης επομβριας χρεια τοιουτων ημιν εστιν
δοκων. αυται δ' αν ειεν αι αρεται, αι τας των πειρασμων επιρροας 6.110 εντος
εαυτων ου προσιενται στερραι τε ουσαι και ανενδοτοι και το προς κακιαν αμαλακτον
εν τοις πειρασμοις διασυζου σαι. μαθοιμεν δ' αν το λεγομενον την εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

Ἐκκλησιαστηι ρησιν τωι προκειμενωι συνεξετασαντες· εκει γαρ φησιν Ἐν οκνηριαις
ταπεινωθησεται δοκωσις και εν αργιαι χειρων σταξει οικια. ωσπερ γαρ ει ασθενη τε
και ατονα υπο λεπτοτη τος ειη τα ξυλα τα διειληφοτα τον οροφον, οκνηρως δε εχοι
προς την του δωματος επιμελειαν ο του οικου δεσποτης, ουδεν απωνατο της στεγης
του ομβρου δια σταγονων εισρεοντος (κοιλαινεται γαρ εξ αναγκης ο οροφος εικων
τωι βαρει του υδατος και ουκ αντεχει των ξυλων η ατονια προς την του βαρους
προσβολην υποκλαζουσα. δια τουτο επι τα εντος διαδιδοται το εναπειλημμενον τηι
κοιλοτητι υδωρ και αι σταγονες αυται κατα τον Παροιμιωδη λογον εκβαλλουσι του
οικου τον ανθρωπον εν τηι ημεραι του υετου), ουτως ημιν τωι της παραβολης
αινιγματι διακελευεται δια της των αρετων ευτονιας ανενδοτους ειναι προς τας των
πειρασμων επιρροας, μη ποτε μαλακισθεντες δια της των παθηματων εμπτωσεως
κοιλοι γενωμεθα και την επιρροην των τοιουτων υδατων εξωθεν επι την καρδιαν
εισρεουσαν εντος των ταμιειων παραδεξωμεθα, δι' ων 6.111 φθειρεται ημιν τα
αποθετα. αι δε κεδροι αυται του Λιβανου, ας εφυτευσεν ο κυριος, αις εννοσσευουσι
τα στρουθια, ων η του ερωδιου καλια καθηγειται, αυται τοινυν αι κεδροι, αι αρεται,
τον οικον της νυμφικης πασταδος κατασφαλιζονται, αις εννοσσευουσιν αι ψυχαι
στρουθια γινομεναι και των παγιδων υπεριπταμεναι, ων καθηγειται η του ερωδιου
καλια, ην οικιαν ονομαζει ο λογος. λεγουσι δε απεχθως περι τας μιξεις εχειν τουτο
το ορνεον και τινι φυσεως αναγκηι προς αλληλα συνδυαζεσθαι, κραζοντα τε και
δυσανασχε τουντα και την αηδιαν επισημαινοντα. οθεν μοι δοκει την καθαροτητα εν
αινιγματι δια του ονοματος τουτου σημαινειν ο λογος. ταυτας ουν τας δοκους επι
του οροφου της καθαρας πασταδος βλεπει η νυμφη, οραι δε και τον εκ της
κυπαρισσου κοσμον δια τινος ευξεστου τε και εναρμονιου συνθεσεως το 6.112
ορωμενον καλλος επαγλαΐζοντα· κυπαρισσον γαρ ειπεν ειναι τα του οροφου
φατνωματα. φατνωματα δε λεγεται ευρυθμος τις και διαγλυφος σανιδων πηξις το
της οροφης καλλος διαποικιλλουσα. τι ουν δια τουτων μανθανομεν; ευπνοει
φυσικως η κυπαρισσος· η δε αυτη και σηπεδονος εστιν απαραδεκτος και προς πασαν
τεκτονικην φιλοτεχνιαν επιτηδειως εχει λεια τε γινομενη και εναρμονιος και προς
τους δια των γλυφιδων καλλωπισμους επιτηδειος. τουτο ουν οιμαι δια των
λεγομενων ημας παιδευεσθαι μη μονον εν τηι ψυχηι τας αρετας εν εξει κατορθουσθαι
κατα το αδηλον, αλλα μηδε της κατα το φαινομενον ευσχημοσυνης αμελως εχειν·
χρη γαρ προνοειν καλα ενωπιον θεου και ανθρωπων και θεωι μεν πεφανερωσθαι,
ανθρωπους δε πειθειν και μαρτυ ριαν καλην εχειν απο των εξωθεν και λαμπειν τοις
φωτεινοις εργοις εμπροσθεν των ανθρωπων και ευσχημονως περιπατειν προς τους
εξωθεν. ταυτα εστι τα φατνωματα τα δια της του Χριστου ευωδιας, ης αινιγμα εστιν
η κυπαρισσος, εν τηι ευσχημοσυνηι του βιου φιλοτεχνουμενα, καθως ᾔδει τα τοιαυτα
συντιθεναι καλως τε και εναρμονιως ο σοφος αρχι τεκτων Παυλος ο λεγων Παντα
κατα ταξιν εν υμιν και ευσχημονως γινεσθω. 6.113 Τουτων δε ουτω κατορθωθεντων
επαυξησις του εν ημιν γινεται καλλους της πλατειας ημων φυσεως το ευωδες και
καθαρον ανθος αναδιδουσης. ονομα δε τωι ανθει κρινον εστιν, ωι η φυσικως
ενθεωρουμενη λαμπροτης την της σωφροσυνης μαρμαρυγην υπαινισσεται. ταυτα
γαρ η νυμφη περι εαυτης διεξερχεται λεγουσα· εγω μετα το γενεσθαι προς τηι κλινηι
ημων τον νυμφιον συσκιασθεντα τωι σωματι, ος ωικοδομησεν εαυτωι τον οικον, εμε,
ταις των αρετων κεδροις οροφωσας την στεγην και τηι ευπνοιαι των κυπαρισσων
καλλωπισας τον οροφον, γεγονα εκ του πεδιου της φυσεως ανθος ευχροιαι τε και
ευωδιαι των λοιπων ανθων διαφερουσα· κρινον γαρ ανεφυην εκ των κοιλαδων. εχει
δε η λεξις ουτως· Ἐγω ανθος του πεδιου, κρινον των κοιλαδων. αληθως γαρ η δια
των προθεωρηθεντων ημιν <εν> τωι πλατει της φυσεως γεωργηθεισα ψυχη (πεδιον
γαρ ακουσαντες την πλατυτητα της ανθρωπινης φυσεως ενοησαμεν δια το πολλων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

τε και απειρων αυτην δεκτικην ειναι νοηματων τε και πραγματων και μαθηματων)
η τοινυν κατα τον ειρημενον τροπον παρα του γεωργουντος την φυσιν ημων
εμπονηθεισα ψυχη ανθος ευοσμον τε και λαμπρον και καθαρον αναφυεται εκ του
της φυσεως ημων πεδιου. το δε πεδιον τουτο, καν συγκρισει της 6.114 ουρανιας
διαγωγης κοιλας ονομαζηται, ουδεν ηττον πεδιον εστι και ου κωλυεται η εν αυτωι
γεωργηθεισα καλως ανθος γενεσθαι· εκ γαρ του κοιλου επι το υψηλον ο βλαστος
ανατελλει, καθως εστιν ιδειν επι του κρινου γινομενον· επι πολυ γαρ επι το ορθιον
εκ της ριζης καλαμοειδως αναδραμουσα η βοτανη του κρινου τοτε το ανθος εκ της
κορυφης αναδιδωσιν ουκ ολιγωι τωι μεταξυ διαστηματι της γης αποστησασα, ως αν,
οιμαι, καθαρον εν μετεωρωι διαμενοι το καλλος τηι προς την γην επιμιξιαι μη
μολυνομενον. δια ταυτα και ο δικαιος οφθαλμος την τουτο γενομενην ητοι
γενησεσθαι ποθησασαν (αμφοτερα γαρ εκ των ειρημενων υπενοησαμεν, η οτι
μεγαλαυχειται ως ηδη γεγενημενη οπερ εποθησεν, η οτι δειται του γεωργου ανθος
γενεσθαι δια της εκεινου σοφιας εκ των κοιλαδων της ανθρωπινης ζωης εις κρινου
καλλος αναδραμουσα), ειτε ουν γενεσθαι βουλεται τουτο ειτε και γεγονεν οπερ
ηθελησε, καλως ο δικαιος οφθαλμος του νυμφιου προς την αγαθην επιθυμιαν της
προς αυτον ορωσης ιδων επενευσε γενεσθαι κρινον αυτην μη συμπνιγομενον ταις
του βιου ακανθαις, ας θυγατερας ωνομασεν ενδειξαμενος, οιμαι, κατα το
σιωπωμενον τας εχθρας της ανθρωπινης ζωης δυναμεις, ων πατηρ ο της 6.115
κακιας ευρετης κατονομαζεται. Ὡς κρινον ουν φησιν εν μεσωι των ακανθων, ουτως
αδελφη μου ανα μεσον των θυγατερων. οσην ορωμεν της εις το υψος ανοδου την
προκοπην επι της ψυχης γινομενην· πρωτη ανοδος το προς την καθαι ρετικην της
Αιγυπτιας δυναμεως ιππον ομοιωθηναι, δευτερα ανοδος το πλησιον αυτην γενεσθαι
και περιστερας ποιησαι τα ομματα, τριτη νυν ανοδος το μηκετι πλησιον, αλλ'
αδελφην του δεσποτου ονομασθηναι· Ὃς γαρ αν ποιησηι, φησι, το θελημα του πατρος
μου του εν τοις ουρανοις, ουτος αδελφος μου και αδελφη και μητηρ εστιν. επει ουν
γεγονεν ανθος μηδεν υπο των ακανθοφορων πειρασμων προς το γενεσθαι κρινον
παραβλαβεισα, επιλαθομενη δε του λαου και του οικου του πατρος αυτης προς τον
αληθινον ειδε πατερα (διο και αδελφη του υιου ονομαζεται τωι της υιοθεσιας
πνευματι προς την συγγενειαν ταυτην εισποιηθεισα και της προς τας θυγατερας του
ψευδωνυμου πατρος κοινωνιας απαλλαγεισα), 6.116 παλιν εαυτης γινεται
υψηλοτερα και βλεπει τι μυστηριον δια των της περιστερας οφθαλμων (λεγω δε τωι
πνευματι της προφητειας). ο δε βλεπει, τουτο εστιν· Ὡς μηλον εν τοις ξυλοις του
δρυμου, ουτως αδελφιδος μου ανα μεσον των υιων. τι ουν εστιν, ο τεθεαται; δρυμον
ονομαζει συνηθως η θεια γραφη τον υλωδη των ανθρωπων βιον τον τα ποικιλα ειδη
των παθηματων υλομανησαντα, εν ωι τα φθαρτικα θηρια φωλευει και
κατακρυπτεται, ων η φυσις εν φωτι και ηλιωι ανενεργητος μενουσα δια σκοτους την
ισχυν εχει· μετα γαρ το δυναι τον ηλιον φησιν ο προφητης νυκτος επιγενομενης εν
αυτηι τα θηρια του δρυμου των φωλεων αναδυεσθαι. επειδη τοινυν ο μονιος ο εν τωι
δρυμωνι τρεφο μενος την καλην της ανθρωπινης φυσεως αμπελον ελυμηνατο,
καθως φησιν ο προφητης οτι Ἐλυμηνατο αυτην υς εκ δρυμου και μονιος αγριος
κατενεμησατο αυτην, δια τουτο εμφυε τωι δρυμωνι το μηλον, ο τωι μεν ξυλον ειναι
της ανθρω πινης υλης εστιν ομοουσιον (επειρασθη γαρ κατα παντα 6.117 καθ'
ομοιοτητα χωρις αμαρτιας), τωι δε τοιουτον φερειν καρπον, δι' ου γλυκαινεται τα
της ψυχης αισθητηρια, πλειονα εχει την προς τον δρυμον παραλλαγην η οσην εχει
προς τας ακανθας το κρινον· το μεν γαρ κρινον μεχρι του ειδους και της ευπνοιας το
τερπνον εχει, η δε του μηλου χαρις προς τας τρεις αισθησεις αρμοδιως καταμεριζεται
και οφθαλμον ευφραινουσα τηι ωραι του ειδους και την οσφραντικην ηδυνουσα
αισθησιν δια της ευπνοιας και τροφη γινομενη καταγλυκαινει τα γευστικα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

αισθητηρια. καλως ουν ειδεν η νυμφη το εαυτης προς τον δεσποτην διαφορον, οτι
εκεινος μεν ημιν και οφθαλμων γινεται χαρις φως γινομενος και μυρον [εν] τηι
οσφρησει και ζωη τοις εσθιουσιν (ο γαρ φαγων αυτον ζησεται, καθως φησι που το
ευαγγελιον), η δε ανθρωπινη φυσις δι' αρετης τελειω θεισα ανθος γινεται μονον, ου
τον γεωργον τρεφουσα αλλ' εαυτην καλλωπιζουσα· ου γαρ εκεινος ενδεης των
ημετερων αγαθων, αλλ' ημεις των εκεινου δεομεθα, καθως φησιν ο προφητης Ὅτι
των αγαθων μου ου χρειαν εχεις. ∆ια τουτο βλεπει τον νυμφιον η κεκαθαρμενη
ψυχη μηλον εν τοις του δρυμου ξυλοις γενομενον, ινα εγκεντρισας 6.118 εαυτωι
παντας τους αγριους του δρυμωνος κλαδους τωι ομοιωι καρπωι βρυειν παρασκευασηι.
ωσπερ τοινυν τας θυγατερας δια το ταις ακανθαις ομοιωθηναι τα του ψευδωνυμου
πατρος ενοησαμεν τεκνα, αιτινες τωι ανθει συμπαρα φυεισαι τωι χρονωι και αυται
προς την του κρινου μεταβαινουσι χαριν, ουτω και ενταυθα τους προσεικασθεντας
τοις ξυλοις του δρυμου ακουσαντες ου φιλους σημαινεσθαι του νυμφιου αλλα τους
εναντιους υπενοησαμεν, ους υιους οντας του σκοτους και τεκνα οργης τηι κοινωνιαι
του καρπου εις υιους φωτος και υιους ειρηνης μετασκευαζει. δια τουτο φησιν η
γεγυμνασμενη τα αισθητηρια οτι Ὁ καρπος αυτου γλυκυς εν τωι λαρυγγι μου. καρπος
δε η διδασκαλια παντως εστιν· Ὡς γλυκεα γαρ φησιν ο προφητης τωι λαρυγγι μου τα
λογια σου, υπερ μελι τωι στοματι μου. Ὡς μηλον εν τοις ξυλοις του δρυμου, ουτως
αδελφιδος μου ανα μεσον των υιων. υπο την σκιαν αυτου επεθυμησα και εκαθισα
και ο καρπος αυτου γλυκυς εν τωι λαρυγγι μου. τοτε γαρ ως αληθως γλυκαινεται τωι
λογωι τα της ψυχης αισθητηρια, οταν ημας προς τον εκ των πειρασμων 6.119
φλογμον η σκια του μηλου διατειχισηι, ως μη συγκαιεσθαι ημας υπο του τοιουτου
ηλιου γυμνης της κεφαλης υπερζεον τος. ουκ εστι δε αλλως υπο την σκιαν του
ξυλου της ζωης αναψυξαι μη της επιθυμιας προς τουτο την ψυχην αναγουσης. οραις
δια τι σοι η επιθυμητικη δυναμις εγκειται, ινα σοι ποθον εμποιησηι του μηλου, ου
πολυειδης γινεται τοις προσεγγισασιν η απολαυσις· ο τε γαρ οφθαλμος τηι ωραι του
καλλους προσαναπαυεται και ο μυκτηρ αναπνει την ευωδιαν και το σωμα τρεφεται
και το στομα γλυκαινεται και ο καυσων αποστρεφεται και η σκια θρονος γινεται, ηι
εγκαθηται η ψυχη η των λοιμων την καθεδραν αρνησαμενη. Ειτα φησιν Εισαγαγετε
με εις οικον του οινου, ταξατε επ' εμε αγαπην, στηρισατε με εν μυροις, στοιβασατε με
εν μηλοις, οτι τετρωμενη αγαπης εγω. ω πως τρεχει τον θειον δρομον η καλως τηι
ιππωι προσεικασθεισα ψυχη, ως πυκνοις τε και συντεταμενοις τοις αλμασι τοις
εμπροσθεν επεκτει νεται, προς δε το κατοπιν ουκ επιστρεφεται· ποσων ετυχεν εν
τοις φθασασιν. και ετι διψηι. και τοσαυτη του διψους εστιν η επιτασις, ο τι ουκ
αρκειται τωι της σοφιας κρατηρι. 6.120 ουδ' ικανον οιεται προς θεραπειαν της διψης
ολον εγχεασθαι τον κρατηρα τωι στοματι, αλλ' εις αυτον του οινου τον οικον
παραχθηναι ζητει και αυταις ταις ληνοις υποσχειν το στομα, αι τον οινον τον ηδυν
υπερβλυζουσι, και ιδειν τον βοτρυν τον ταις ληνοις ενθλιβομενον και την αμπελον
εκεινην την τον τοιουτον βοτρυν εκτρεφουσαν και τον γεωργον της αληθινης
αμπελου τον ουτως ευτροφον τον βοτρυν και ηδυν εργαζομενον· ων εκαστον
περιττον αν ειη διευκρι νεισθαι φανερας ουσης της εκαστωι τουτων ενθεωρουμενης
τροπικης σημασιας. παντως δε κακεινο βουλεται κατιδειν το μυστηριον, πως
ερυθαινεται τωι πατητωι της ληνου τα του νυμφιου ιματια, περι ου φησιν ο προφητης
∆ια τι σου ερυθρα τα ιματια και τα ενδυματα σου ως απο πατητου ληνου; δια ταυτα
και τα τοιαυτα εντος γενεσθαι του οικου ποθει, εν ωι το κατα τον οινον εστι
μυστηριον. ειτα εντος γενομενη παλιν επι το μειζον εξαλλεται· ζητει γαρ υποταγη
ναι τηι αγαπηι. αγαπη δε εστιν ο θεος κατα την Ἰωαννου φωνην, ωι το υποταγηναι την
ψυχην σωτηριαν ειναι ο ∆αβιδ 6.121 απεφηνατο. επει ουν γεγονα, φησιν, εν τωι οικωι
του οινου, υποταξατε με τηι αγαπηι ητοι ταξατε επ' εμε την αγαπην. οπως γαρ αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

χρησηι τηι αναστροφηι του λογου, ταυτον εστι δι' εκατερου το σημαινομενον, εκ τε
του υπο την αγαπην ταχθηναι και εκ του την αγαπην αυτηι επιταχθηναι. Ἦ ταχα τι
και δογμα των αστειοτερων δια ταυτης της φωνης διδασκομεθα, οιαν ανατιθεναι
προσηκει τωι θεωι την αγαπην και οπως προς τους ανθρωπους εχειν· ει γαρ χρη παντα
κατα ταξιν και ευσχημονως γινεσθαι, πολυ μαλλον εν τοις τοιουτοις η ταξις
αρμοδιος. ου γαρ αν ουδε ο Καιν επι τωι κακως διελειν κατεκριθη, ει μετα του ορθως
προσενεγκειν και το πρεπον εν τηι ταξει εφυλαξε των αυτωι τε προς την χρειαν
καταλειπομενων και των τωι θεωι αφιερουμενων· δεον γαρ εκ των πρωτογενηματων
τωι θεωι της θυσιας απαρξασθαι, αυτος των τιμιωτερων εμφορηθεις τον θεον τοις
λειψανοις εδεξιωσατο. χρη τοινυν 6.122 ειδεναι της αγαπης την ταξιν, ην υφηγειται
δια του νομου, πως μεν αγαπασθαι χρη τον θεον, πως δε τον πλησιον και την
γυναικα και τον εχθρον, μηποτε ατακτος τις και ενηλλαγμενη γενηται της αγαπης η
αποπληρωσις· δει γαρ τον θεον μεν αγαπαν εξ ολης καρδιας τε και ψυχης και
δυναμεως και αισθησεως, τον δε πλησιον ως εαυτον, την γυναικα δε, ει μεν τις
καθαρωτερας εστι ψυχης, ως ο Χριστος την εκκλησιαν, ο δε εμπαθεστερος, ως το
ιδιον σωμα (ουτω γαρ κελευει ο των τοιουτων διατακτης Παυλος), τον εχθρον δε εν
τωι μη κακον αντιδουναι κακου, αλλα δι' ευεργεσιας την αδικιαν αμειψασθαι. νυν δε
συγκεχυμενην εστιν ιδειν και ατακτον επι των πολλων την αγαπην, δια της
ακαταλληλου αναρμοστιας πεπλανημενως ενεργουμενην, οι χρηματα μεν και τιμας
και γυναικας, αν τυχωσι θερμοτερον προς αυτας διακειμενοι, εξ ολης αγαπωσι
ψυχης και δυναμεως, ως και την ζωην αν υπερ αυτων εθελησαι προεσθαι, θεον δε
τοσουτον οσον δοκειν· τωι δε πλησιον μογις αν επιδειξαιντο την τοις εχθροις
αφορισθεισαν αγαπην. η δε προς τον μισουντα 6.123 σχεσις εστι το μειζονι κακωι
τους προλελυπηκοτας αμυνεσθαι. ταξατε ουν, φησιν, επ' εμε την αγαπην, ωστε θεωι
μεν αναθειναι οσον οφειλεται, επι δε των αλλων εκαστου του προσηκοντος μετρου
μη αστοχησαι. η και τουτο τυχον εστιν υπονοησαι δια του λογου, οτι επειδη
αγαπηθεισα παρα την πρωτην δια της παρακοης εν τοις εχθροις ελογισθην, νυνι δε
παλιν εις την αυτην επανηλθον χαριν δι' αγαπης τωι δεσποτηι συναρμοσθεισα,
κυρωσατε μοι το της χαριτος ταυτης τεταγμενον και αμεταστατον, υμεις οι φιλοι του
νυμφιου, δι' επιμελειας και προσοχης τωι παγιωι συντηρουντες μοι την προς το
κρειττον ροπην; Ταυτα δε ειπουσα παλιν προς το υψηλοτερον μετεισι· στηριχθηναι
γαρ προς την των αγαθων βεβαιοτητα τοις μυροις ζητει. Στηρισατε με, φησιν, εν
μυροις. ω παραδοξων στυλων και καινων ερεισματων. πως τα μυρα στυλοι του
οικου γινονται; πως τηι ευπνοιαι το παγιον της του οροφου κατα σκευης διερειδεται;
η δηλον παντως εστιν οτι το των αρετων χρημα πολυειδως εν ημιν κατορθουμενον
κατα τας διαφορας των ενεργηματων και ονομαζεται; αρετη γαρ εστιν ου 6.124
μονον το βλεπειν το αγαθον και το εν μετουσιαι του κρειττονος γινεσθαι, αλλα και
το αμεταπτωτον εν τωι καλωι διασυζεσθαι. ο τοινυν στηριχθηναι βουλομενος εν τοις
μυροις το βεβαιον εν ταις αρεταις αυτωι προσγενεσθαι ζητει· αρετη γαρ το μυρον,
διοτι πασης δυσωδιας αμαρτηματων κεχωρι σται. θαυμασειε δ' αν τις και το των
ειρημενων ακολουθον, δια τινων στοιβασθηναι τον εαυτης οικον επιθυμει· ου
βατοις τισι και ακανθαις και φορυτωι και καλαμηι (μαλλον δε καθως φησιν ο
αποστολος ου ξυλοις και καλαμηι και χορτωι), οις οι υλωδεις οικοι κατασκευαζονται,
αλλα στοιβη της του οικου τουτου στεγης τα μηλα γινεται· λεγει γαρ Στοιβασατε με
εν μηλοις, ινα γενηται παντα εν πασιν αυτηι ο καρπος ουτος· το καλλος, το μυρον, ο
γλυκασμος, η τροφη, η δια της σκιας αναψυξις, ο αναπαυων θρονος, ο βεβαιων
στυλος, ο επισκεπαζων οροφος. ως καλλος γαρ μετα επιθυμιας οραται, ως μυρον
ηδυνει την οσφρησιν, ως τροφη πιαινει το σωμα και γλυκαινει την γευσιν, ως σκια
καταψυχει τον καυσωνα, ως θρονος αναπαυει τον κοπον, ως στεγη του οικου σκεπη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

τωι ενοικουντι γινεται, ως στυλος παρεχει το αμεταπτωτον, ως ευφανες μηλον
ωραΐζει τον οροφον. τι 6.125 γαρ αν τις επινοησειε περικαλλεστερον θεαμα μηλων
συνθε σεως, οταν ευδιαθετος η οπωρα κατα το συνεχες εφ' υπτιου τινος προς εαυτην
ηνωμενη κατα την πεψιν ποικιλληται του ερυθηματος της οπωρας καταμειγνυμενου
προς το υπολευκον. ει τοινυν δυνατον ην την εξ επιπεδου των μηλων θεσιν ανωθεν
επαιωρουμενην ορασθαι, τι αν της τοιαυτης οψεως ην γλαφυρωτερον; οπερ επι της
των νοητων αγαθων επιθυμιας εστιν ουκ αδυνατον· ου γαρ βαρυ της οπωρας
εκεινης το ειδος ουδε εις γην βριθον και καθελκομενον, αλλα προς το υψος την
ροπην εκ φυσεως εχει· ανωφυης γαρ η αρετη και προς το ανω βλεπει. διο τωι καλλει
των τοιουτων μηλων επιθυμει η νυμφη τον οροφον του ιδιου οικου ενωραΐζεσθαι·
ου γαρ μοι τουτο δοκει κατα το προηγου μενον τωι λογωι σπουδαζεσθαι, ως ευφανες
τι θεαμα δια της των μηλων συνθεσεως επι της στεγης ορασθαι. τις γαρ αν γενοιτο
δια τουτων προς αρετην οδηγια, ει μη τι νοημα των ωφελουντων ημας ειη τοις
ειρημενοις ενθεωρουμενον; τι ουν εστιν ο εικαζομεν; ο εν τωι δρυμωνι της φυσεως
ημων υπο φιλανθρωπιας αναβλαστησας δια του μετασχειν σαρκος τε και αιματος
μηλον εγενετο· προς εκατερον γαρ τουτων εστιν ιδειν εν τηι οπωραι ταυτηι δια της
χροας 6.126 την ομοιωσιν· τωι μεν γαρ υπολευκαινοντι μιμειται την της σαρκος
ιδιοτητα, το δε επικεχρωσμενον ερυθημα συγγενως εχειν προς την του αιματος
φυσιν δια του ειδους μαρτυρειται. οταν τοινυν η εντρυφωσα τοις θειοις ψυχη κατα
την στεγην ταυτα βλεπειν επιθυμησηι, τουτο τωι αινιγματι παιδευομεθα· εκ γαρ του
ανω βλεποντας ημας προσεχειν τοις μηλοις προς την ουρανιον εστι πολιτειαν
οδηγεισθαι δια των ευαγγελικων διδαγματων. απερ ο ανωθεν ερχομενος και επανω
παντων ων υπεδειξεν ημιν δια της εν σαρκι φανερωσεως παντων των αγαθων
πολιτευματων εν εαυτωι δειξας τα υποδειγματα, καθως φησιν οτι Μαθετε απ' εμου,
οτι πραος ειμι και ταπεινος τηι καρδιαι. το δε αυτο τουτο και ο αποστολος την ταπεινο
φροσυνην ημιν υφηγουμενος λεγει (δυνατον γαρ δι' ενος θεωρηματος πασαν την
αληθειαν του λογου πιστωσασθαι)· προς γαρ τους τα ανω βλεποντας Τουτο
φρονεισθω, φησιν, εν υμιν, ο και εν Χριστωι Ἰησου, ος εν μορφηι θεου υπαρχων ουχ
αρπαγμον ηγησατο το ειναι ισα θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσε μορφην δουλου λαβων ο
δια σαρκος και αιματος επιδημησας τωι βιωι και αντι της προκειμενης αυτωι χαρας εν
μετουσιαι της ταπεινοτητος ημων εκουσιως γενομενος και μεχρι της του θανατου
κατελθων πειρας. δια ταυτα φησιν η νυμφη Στοιβασατε με εν μηλοις, ινα παντοτε
εις 6.127 υψος ορωσα βλεπω στερρως τα των αγαθων υποδειγματα τα εν τωι νυμφιωι
δεικνυμενα· εκει η πραοτης, εκει το αοργητον, εκει το προς τους εχθρους
αμνησικακον και το προς τους λυπουντας φιλανθρωπον και το δι' ευεργεσιας την
κακιαν αμειβεσθαι, εκει το εγκρατες, το καθαρον, το μακροθυμον, το πασης
κενοδοξιας τε και απατης βιωτικης ανεπιμικτον. Ταυτα ειπουσα επαινει τον τοξοτην
της ευστοχιας ως καλως επ' αυτης το βελος ευθυνοντα· Τετρωμενη γαρ φησιν
αγαπης εγω. δεικνυσι δε τωι λογωι το βελος το τηι καρδιαι δια βαθους εγκειμενον. ο δε
τοξοτης του βελους η αγαπη εστιν· την δε αγαπην τον θεον ειναι παρα της αγιας
γραφης μεμαθηκαμεν, ος το εκλεκτον εαυτου βελος, τον μονογενη θεον, επι τους
σωιζομενους εκπεμπει τωι πνευματι της ζωης την τριπλην της ακιδος ακμην
περιχρωσας (ακις δε η πιστις εστιν), ινα, εν ωι αν γενηται, συνεισαγαγηι μετα του
βελους και τον τοξοτην, ως φησιν ο κυριος οτι εγω και ο πατηρ Ἐλευσομεθα και
μονην παρ' αυτωι ποιησομεθα. οραι τοινυν η δια των θειων αναβασεων υψωθεισα
ψυχη το 6.128 γλυκυ της αγαπης βελος εν εαυτηι, ωι ετρωθη, και καυχημα ποιειται
την τοιαυτην πληγην λεγουσα οτι Τετρωμενη αγαπης εγω. ω καλου τραυματος και
γλυκειας πληγης, δι' ης η ζωη επι τα εντος διαδυεται ωσπερ τινα θυραν και εισοδον
την εκ του βελους διαιρεσιν εαυτηι υπανοιξασα. ομου τε γαρ το της αγαπης βελος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

εδεξατο και παραχρημα εις γαμικην θυμηδιαν η τοξεια μετεσκευασθη· φανερον γαρ
εστιν οπως αι χειρες το τοξον μεταχειριζονται μεριζομεναι προς την χρειαν ταις
ενεργειαις· η μεν γαρ ευωνυμος του τοξου απτεται, η δεξια δε την νευραν προς
εαυτην επισπαται συνεφελκομενη δια των γλυφιδων το βελος τηι προσβοληι της
αριστερας χειρος προς τον σκοπον ευθυνομενον. η τοινυν προ ολιγου σκοπος
γενομενη του βελους νυν εαυτην αντι βελους εν ταις χερσι του τοξοτου βλεπει,
αλλως της δεξιας και ετερως της ευωνυμου διαλαμβανουσης το βελος. αλλ' επειδη
δια της επιθαλαμιου τροπης αι των θεωρηματων εμφασεις δι' ακο λουθου
προαγονται, ουκ εποιησε την ακιδα του βελους υπο της αριστερας ανεχομενην ουδε
την δεξιαν το ετερον μερος διαλαμβανουσαν, ως αν γενοιτο η ψυχη βελος εν τηι
χειρι του δυνατου προς τον ανω σκοπον ευθυνομενον, αλλ' εποιησε την μεν
ευωνυμον αντι της ακιδος τηι κεφαληι υποβαλλεσθαι, 6.129 διαλαμβανεσθαι δε τηι
δεξιαι το λειπομενον, ως αν, οιμαι, κατα ταυτον εν τοις διπλοις αινιγμασι τα περι της
θειας αναβασεως ο λογος φιλοσοφησειε, δεικνυς οτι ο αυτος και νυμφιος και
τοξοτης εστιν ημων, νυμφηι τε και βελει τηι κεκαθαρμενηι κεχρημενος ψυχηι, ως
βελος προς τον αγαθον ευθυνων σκοπον, ως νυμφην εις μετουσιαν αναλαμβανων
της αφθαρτου αιδιοτητος, μηκος βιου και ετη ζωης δια της δεξιας χαριζομενος, δια
δε της αριστερας τον των αιωνιων αγαθων πλουτον και την του θεου δοξαν, ης οι
την του κοσμου ζητουντες δοξαν αμετοχοι γινονται. δια τουτο φησιν Ευωνυμος
αυτου υπο την κεφαλην μου, δι' ης ευθυνεται προς τον σκοπον το βελος, η δεξια δε
αυτου προς εαυτην με διαλαβουσα και εφελκυσαμενη κουφην με προς την ανω
φοραν απεργαζεται, κακει πεμπομενην και του τοξοτου μη χωριζομενην, ως ομου τε
φερεσθαι δια της βολης και ταις χερσι του τοξοτου εναναπαυεσθαι. τα δε των χειρων
τουτων ιδιωματα φησιν η Παροιμια οτι Μηκος βιου και ετη ζωης εν τηι δεξιαι της
σοφιας, εν δε τηι αριστεραι αυτης πλουτος και δοξα. Ειτα προς τας θυγατερας της ανω
Ἰερουσαλημ τρεπει τον λογον. ο δε λογος παρακλησις εστιν ενορκως προσαγομενη
6.130 του πλεοναζειν και επαυξειν αει την αγαπην, εως αν ενεργον εαυτου ποιησηι το
θελημα ο θελων παντας σωθηναι και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν. ο δε λογος
ουτος εστιν ον πεποιη Ὥρκισα υμας, θυγατερες Ἰερουσαλημ, εν δυναμεσι και εν
ισχυσεσι του αγρου, εαν εγειρητε και εξεγειρητε την αγαπην, εως ου θελησηι. ορκος
εστι λογος πιστουμενος δι' εαυτου την αληθειαν. διπλη δε η κατα τον ορκον
ενεργεια· η γαρ αυτος τις πιστουται τωι ακουοντι την αληθειαν η αλλοις δια του
ορκισμου την αναγκην επαγει του μηδεν παραψευσα σθαι, οιον Ὤμοσε κυριος τωι
∆αβιδ αληθειαν και ου μη αθετησει αυτην. ενταυθα το πιστον της υποσχεσεως εμπε
δουται τωι ορκωι. οταν δε φροντιδα ποιουμενος ο Ἀβρααμ της ευγενους επι τωι
μονογενει συζυγιας προστασσηι τωι ιδιωι θεραποντι μη τινα των του γενους Χανααν
των τηι δουλειαι καταδεδικασμενων συνοικισαι προς γαμον τωι Ἰσαακ, ως αν μη
λυμηναιτο τηι ευγενειαι της διαδοχης η του δουλικου γενους επιμιξια, αλλ' εκ της
πατρυας αυτου γης και συγγε νειας αρμοσασθαι τωι παιδι την συζυγιαν, αναγκην
επαγει 6.131 του μη ραιθυμησαι περι το προσταγμα δια του ορκισαι αυτον η μην
επιτελη ποιησειν, οσα περι του παιδος εδοκιμασεν. [ορκιζεται τοινυν υπο του
Ἀβρααμ ο θεραπων, ινα τωι Ἰσαακ την πρεπουσαν συζυγιαν αρμοσηται.] διπλης
τοινυν ουσης της κατα τον ορκον ενεργειας ενταυθα η προς τοσουτον υψος
αναδραμουσα ψυχη, οσον εν τοις προεξητασμενοις εθεωρησαμεν, ταις
μαθητευομεναις ψυχαις την προς το τελειον προοδον υφηγουμενη ουχ ων αυτη
τετυχηκε παρεχει ταις ακουουσαις δια του ορκου το αναμφιβολον, αλλ' εκεινας δια
του ορκισμου προς τον κατ' αρετην χειραγωγει βιον, μεχρι τοτε ακοιμητον τε και
εγρηγορυιαν την αγαπην εχειν, εως αν εις περας ελθηι το αγαθον αυτου θελημα,
τουτο δε εστι το παντας σωθηναι και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν. ο δε ορκισμος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

ωσπερ εκει εν τωι μηρωι του πατριαρχου εγενετο, ουτως ενταυθα εν δυναμεσι και εν
ισχυσεσι του 6.132 αγρου γινεται ουτως ειποντος του λογου Ὥρκισα υμας, θυγατερες
Ἰερουσαλημ, εν δυναμεσι και εν ισχυσεσι του αγρου, εαν εγειρητε και εξεγειρητε την
αγαπην, εως ου θελησηι. Θεωρητεον τοινυν εν τουτοις πρωτον μεν τις ο αγρος,
επειτα δε τις η ισχυς του αγρου και η δυναμις και ει διαφοραν εχει ταυτα προς
αλληλα η εν δι' αμφοτερων εστι το σημαινο μενον· προς τουτοις τι το εγειρεσθαι και
τι το εξεγειρεσθαι την αγαπην. το γαρ Ἕως ου θελησηι δια των ειρημενων
προαποδεδοται. οτι μεν ουν δια του αγρου σημαινει τον κοσμον η του δεσποτου
φωνη, παντι που δηλον εκ των ευαγγελιων εστιν, οτι δε παραγει το σχημα του
κοσμου τουτου και ουδεν παγιον εν τηι αστατουσηι δεικνυται φυσει, δηλον εκ της του
Ἐκκλησιαστου μεγαλοφωνιας εστιν, ος παν το φαινομενον τε και παρερχομενον εν
ματαιοις ηριθμησεν. τις ουν η δυναμις του τοιουτου αγρου, ος εστιν ο κοσμος, η τις η
ισχυς, ων η μνημη απαραβατον ποιει δια του ορκισμου ταις θυγατρασιν Ἰερουσαλημ
το παραγγελ μα; ει μεν γαρ προς τα φαινομενα βλεποιμεν ως ουσης τινος εν τουτοις
δυναμεως, παραγραφεται την τοιαυτην υποληψιν ο 6.133 Ἐκκλησιαστης ματαιον
ονομαζων παν το εν τουτοις δεικνυμενον τε και σπουδαζομενον· το γαρ ματαιον ουχ
υφεστηκε, το δε μη υφεστως κατα την ουσιαν ισχυν ουκ εχει. η ταχα δια της
πληθυντικης σημασιας της κατα την δυναμιν εστι τινα στοχασμον ευρειν του
νοηματος· τοιαυτην γαρ ευρομεν παρα τηι αγιαι γραφηι διαφοραν επι των τοιουτων
ονοματων· οταν μοναδικως η δυναμις λεγηται, προς το θειον αναπεμ πεται δια
ταυτης της φωνης η διανοια, οταν δε δια του πληθυντικου σχηματος εκφωνηται,
την αγγελικην φυσιν τωι λογωι παριστησιν. οιον Χριστος θεου δυναμις και θεου
σοφια. ενταυθα τωι μοναδικωι το θειον εγνωρισεν. Ευλογειτε τον κυριον, πασαι αι
δυναμεις αυτου. ωδε το πληθυντικον των δυναμεων της νοητης των αγγελων
φυσεως την σημασιαν ενδεικνυται. το δε της ισχυος ονομα συμπαραληφθεν μετα της
δυναμεως επιτασιν της του νοηματος εμφασεως εχει ουτω της γραφης δια της
επαναληψεως των ισοδυναμουντων ρηματων βεβαιοτερον εμφαινουσης ο βουλεται,
ως το Κυριε, η ισχυς μου, κυριος στερεωμα μου· ταυτον γαρ εκατερου των ρηματων
το σημαινομενον, αλλ' η των ισοδυναμουντων συνθηκη ενδειξιν ποιειται της κατα
το σημαινομενον επιτα 6.134 σεως. η τοινυν των δυναμεων πληθυντικη σημασια και
η ομοιοτροπος των ισχυων μνημη προς την αγγελικην εοικε φυσιν απαγειν των
ακουοντων την εννοιαν, ωστε τον ορκισμον τον επι βεβαιωσει των κεκριμενων
παρα της διδασκαλου ταις μαθητευομεναις ψυχαις προσαγομενον μη κατα του
παραγοντος γινεσθαι κοσμου αλλα κατα της επιδιαμενουσης εις αει φυσεως των
αγγελων, προς ους βλεπειν διακελευεται, ινα το παγιον τε και στασιμον της κατ'
αρετην πολιτειας βεβαιωσηι τωι υποδειγματι. επειδη γαρ τον μετα την αναστασιν βιον
ομοιον επηγγελται τηι αγγελικηι καταστασει [των ανθρωπων] γενησεσθαι (αψευδης
δε ο επαγγειλαμενος), ακολουθον αν ειη και την εν τωι κοσμωι ζωην προς την
ελπιζομενην μετα ταυτα παρασκευαζε σθαι, ωστε εν σαρκι ζωντας και εν τωι αγρωι
του κοσμου διαγοντας μη κατα σαρκα ζην μηδε συσχηματιζεσθαι τωι κοσμωι τουτωι,
αλλα προμελεταν τον ελπιζομενον βιον δια της εν τωι κοσμωι ζωης. δια τουτο την
δια του ορκου βεβαιωσιν εμποιειται ταις ψυχαις των μαθητευομενων η νυμφη, ωστε
την ζωην αυτων την εν τωι αγρωι τουτωι κατορθουμενην 6.135 προς τας δυναμεις
βλεπειν, μιμουμενην δια της απαθειας την αγγελικην καθαροτητα· ουτω γαρ
εγειρομενης της αγαπης και εξεγειρομενης (οπερ εστιν υψουμενης τε και αει δια
προσθηκης προς το μειζον επαυξομενης) το αγαθον ειπε θελημα του θεου
τελειουσθαι ως εν ουρανωι και επι γης της αγγελικης και εν ημιν απαθειας
κατορθουμενης. ταυτα κατενοησαμεν εις το Ὥρκισα υμας, θυγατερες Ἰερουσαλημ,
εν δυναμεσι και εν ισχυσεσι του αγρου, εαν εγειρητε και εξεγειρητε την αγαπην, εως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

ου θελησηι. ει δε τις ευρεθειη λογος ετερος μαλλον προσεγγιζων τηι αληθειαι των
ζητουμενων, δεξωμεθα την χαριν και ευχαριστησωμεν τωι αποκαλυπτοντι τα
κεκρυμμενα μυστηρια δια του αγιου πνευματος εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, ωι
η δοξα εις τους αιωνας. αμην.
Λογος εʹ Φωνη του αδελφιδου μου· ιδου ουτος ηκει πηδων επι τα ορη, διαλλομενος
επι τους βουνους.
Ὅμοιος εστι αδελφιδος μου τηι δορκαδι η νεβρωι ελαφων επι τα ορη Βαιθηλ.
6.136 ιδου ουτος εστηκεν οπισω του τοιχου ημων παρακυπτων δια των θυριδων,
εκκυπτων δια των δικτυων. Ἀποκρινεται ο αδελφιδος μου και λεγει μοι· αναστα
ελθε, η πλησιον μου, καλη μου, περιστερα μου, Ὅτι ιδου ο χειμων παρηλθεν, ο υετος
απηλθεν, επορευθη εαυτωι, Τα ανθη ωφθη εν τηι γηι, καιρος της τομης εφθακεν,
φωνη του τρυγονος ηκουσθη εν τηι γηι ημων, Ἡ συκη εξηνεγκε τους ολυνθους αυτης,
αι αμπελοι κυπριζουσιν, εδωκαν οσμην. αναστα ελθε, η πλησιον μου, καλη μου,
περιστερα μου, ∆ευρο σεαυτηι, περιστερα μου, εν σκεπηι της πετρας εχομενα του
προτειχισματος. δειξον μοι την οψιν σου και ακουτισον με την φωνην σου, οτι η
φωνη σου ηδεια και η οψις σου ωραια. Πιασατε ημιν αλωπεκας μικρους αφανιζοντας
αμπελωνας, και αι αμπελοι ημων κυπριζουσιν. Ἀδελφιδος μου εμοι καγω αυτωι, ο
ποιμαινων εν τοις κρινοις, Ἕως ου διαπνευσηι η ημερα και κινηθωσιν αι σκιαι. 6.137
αποστρεψον ομοιωθητι, αδελφιδε μου, τηι δορκαδι η νεβρωι ελαφων επι τα ορη των
κοιλωματων. Τα νυν προτεθεντα δια της αναγνωσεως ημιν εκ της του Ἄισματος των
Ἀισματων φιλοσοφιας και εις επιθυμιαν αγει της των υπερκειμενων αγαθων
θεωριας και λυπην εντιθησιν ημων ταις ψυχαις απογνωσιν εμποιουντα τροπον τινα
της των αληπτων κατανοησεως· πως γαρ αν τις αλυπως διατεθειη σκοπων οτι εν
τοσαυταις ανοδοις υψωθεισα δι' αγαπης προς την του αγαθου μετουσιαν η
κεκαθαρμενη ψυχη ουπω, καθως φησιν ο αποστολος, κατειληφεναι δοκει το
ζητουμενον; καιτοι γε προς τας ανοδους εκεινας βλεπων τας προδιηνυσμενας εν τοις
προ τουτων λογοις εμακαριζον αυτην της αναβασεως, οτε το γλυκυ μηλον επεγνω
της ακαρπιας του δρυμου διακρινασα και ως επιθυμητην αυτου την σκιαν εποιησατο
και τωι καρπωι καταγλυκανθεισα εν τοις ταμιειοις της ευφροσυνης εγενετο (οινον δε
ονομαζει την 6.138 ευφροσυνην, ωι η καρδια των μετεχοντων ευφραινεται) και ως εν
τηι αγαπηι ταχθεισα τοις μυροις στηριζεται διαληφθεισα τηι των μηλων περιβοληι και
ως εγκαρδιον δεξαμενη της αγαπης το βελος παλιν εν ταις χερσι του τοξοτου και
αυτη βελος γινεται προς τον της αληθειας σκοπον εν ταις χερσι του δυνατου
ευθυνομενη· ταυτα και τα τοιαυτα βλεπων του ακροτατου της μακαριοτητος
επειληφθαι την δια τοσουτων υψωθεισαν ελογιζομην. αλλ' ως εοικεν ετι προοιμια
της ανοδου τα προδιηνυσμενα εστι· πασας γαρ τας αναβασεις εκεινας ου θεωριαν τε
και καταληψιν εναργη της αληθειας αλλα φωνην του ποθουμενου κατονομαζει δια
της ακοης χαρακτηριζομενην τοις ιδιωμασιν, ου δια της κατανοησεως
γινωσκομενην τε και ευφραινουσαν. ει ουν εκεινη τοσουτον υψωθεισα, καθως περι
του μεγαλου Παυλου μανθανομεν του τριων ουρανων υπεραρθεντος, ουπω
κατειληφεναι το ζητουμενον δι' ακριβειας ενδεικνυται, τι παθειν εικος ημας η εν
τισιν ειναι λογισασθαι τους μηπω τοις προθυροις των αδυτων της θεωριας
εγγισαντας; εξεστι δε δι' αυτων των παρ' αυτης ειρημενων κατιδειν του ζητουμενου
το δυσθεωρη 6.139 τον· Φωνη του αδελφιδου μου, φησιν, ουκ ειδος, ου προσωπον,
ου χαρακτηρ εμφαινων του ζητουμενου την φυσιν, αλλα φωνη στοχασμον μαλλον η
βεβαιωσιν εμποιουσα περι του φθεγγο μενου, οστις εστιν, οτι γαρ εικασμωι μαλλον
εοικε το λεγο μενον και ουχι αναμφιβολωι τινι πληροφοριαι της καταληψεως, δηλον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

εστιν εκ του μη μιαι τινι προσφυηναι διανοιαι τον λογον μηδε προς εν ειδος οραν,
αλλ' επι πολλα φερεσθαι ταις οπτασιαις αλλοτε αλλως βλεπειν οιομενην και ου
παντοτε τωι αυτωι παραμενουσαν χαρακτηρι του καταληφθεντος [δηλον εκ των
λεγομενων εστιν]· Ἰδου γαρ φησιν ουτος ηκει, ουχ εστως ουδε παραμενων, ως δια
της επιμονης γνωρισθηναι τωι ατενι ζοντι αλλ' αφαρπαζων εαυτον των οψεων, πριν
εις τελειαν γνωσιν ελθειν· Πηδων γαρ φησιν επι τα ορη και τοις βουνοις
εφαλλομενος. και νυν μεν δορκας νομιζεται, παλιν δε νεβρωι προσεικαζεται· Ὅμοιος
γαρ φησιν αδελφιδος μου εστι τηι δορκαδι η νεβρωι ελαφων επι τα ορη Βαιθηλ. ουτως
6.140 το αει καταλαμβανομενον αλλοτε αλλος εστι χαρακτηρ. Ταυτα εστιν, α με
κατα την προχειρον εννοιαν εις λυπην αγει απογνωσιν εμποιουντα της ακριβους
των υπερκειμενων κατανοησεως. πλην αλλα πειρατεον αναθεντας τωι θεωι την
ελπιδα, τωι διδοντι ρημα τοις ευαγγελιζομενοις δυναμει πολληι, προσαρμοσαι τοις
προκατανενοημενοις εν ειρμωι τινι δι' ακολουθου την θεωριαν. Φωνη του
αδελφιδου μου φησι και ευθυς επηγαγεν Ἰδου ουτος ηκει. τι ουν εν τουτοις
υπενοησαμεν; προβλεπει ταχα την δια του ευαγγελιου φανερωθεισαν ημιν του θεου
λογου οικονομιαν τα ειρημενα, την προκαταγγελθεισαν μεν δια των προφητων,
φανερωθεισαν δε δια της κατα σαρκα του θεου επιφανειας· μαρτυρειται γαρ τοις
εργοις η θεια φωνη και συναπτεται τωι λογωι της επαγγελιας η εκβασις, καθως φησιν
ο προφητης οτι Καθαπερ ηκουσαμεν, ουτω και ειδομεν. Φωνη, φησι, του αδελφιδου
μου· τουτο εστιν ο ηκουσαμεν. Ἰδου ουτος ηκει· τουτο ο τοις οφθαλμοις εδεξαμεθα.
Πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο θεος λαλησας τοις πατρασιν εν τοις προφηταις·
αυτη η της φωνης ακοη. Ἐπ' εσχατων των ημερων ελαλησεν 6.141 ημιν εν υιωι·
τουτο εστι το ειρημενον Ἰδου ουτος ηκει επιπηδων τοις ορεσι και κατα των βουνων
διαλλομενος, προσφυως και καταλληλως τηι τε δορκαδι κατα τινα ιδιον λογον και
παλιν τωι νεβρωι των ελαφων καθ' ετεραν εννοιαν ομοιουμενος. η δορκας σημαινει
την οξυωπιαν του το παν επιβλεποντος· φασι γαρ τουτο το ζωιον υπερφυως
δερκομενον εκ της ενεργειας εχειν το ονομα. αλλα μην ταυτον εστι τωι θεασθαι το
δερκεσθαι. ουκουν ο εφορων τα παντα και επιβλεπων εκ του θεασθαι τα παντα θεος
των παντων επονομαζεται. επειδη τοινυν θεος εφανερωθη εν σαρκι ο επι καθαιρεσει
των αντικειμενων δυναμεων επιφανεις τωι βιωι, δια τουτο δορκαδι μεν ομοιουται ο
εκ των ουρανων επι την γην επιβλεψας, νεβρωι δε ο τα ορη και τους βουνους
διαλαμβανων τοις αλμασι, τουτεστιν ο καταπατων τε και καταλυων τα πονηρα της
των δαιμονων κακιας υψωματα· ορη μεν γαρ λεγει τα εν τηι κραταιοτητι αυτου
ταρασσομενα, ως φησιν ο ∆αβιδ, τα μετατιθεμενα εν καρδιαι θαλασσων και τωι
συγγενει τοπωι της αβυσσου καταδυομενα, περι ων προς τους μαθητας ειπεν ο κυριος
οτι Ἐαν εχητε 6.142 πιστιν ως κοκκον σιναπεως, ερειτε τωι ορει τουτωι (δεικνυς τωι
λογωι το πονηρον εκεινο το σεληναιον δαιμονιον), οτι Ἄρθητι και βληθητι εις την
θαλασσαν. επειδη τοινυν ιδιον της των νεβρων εστι φυσεως το αναλωτικον των
θηριων και το φυγαδευειν τωι ασθματι και τηι του χρωτος ιδιοτητι το των οφεων
γενος, δια τουτο δορκαδι μεν ο εφορων τα παντα ωμοιωται, νεβρωι δε ελαφων ως
πατων τε και αναλισκων την εναντιαν ενεργειαν, ην η τροπικη σημασια ορη και
βουνους κατωνομασεν. γεγονε τε ουν η του νυμφιου φωνη δια των προφητων, εν
οις ελαλησεν ο θεος, και μετα την φωνην ηλθεν ο λογος επιπηδων τοις
αντικειμενοις ορεσι και των βουνων καθαλλομενος, πασαν εκ του ισου την
αποστατικην δυναμιν υπιχνιον εαυτωι ποιων, την τε υποδεεστεραν και την
προαγουσαν· τουτο γαρ η των βουνων προς τα ορη διαστολη υπαινισσεται οτι και το
εξεχον εν τοις αντικειμενοις ομοιως τωι υποβεβηκοτι καθαιρειται εν τηι αυτηι
δυναμει τε και εξουσιαι πατουμενον· ομοιως γαρ καταπατειται ο λεων τε και ο
δρακων, τα υπερεχοντα, ο τε οφις και ο σκορπιος, τα 6.143 δοκουντα καταδεεστερα.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

οιον τι λεγω· ην εν τοις ακολου θουσιν αυτωι οχλοις ορη δαιμονια, ην εν ταις
συναγωγαις, ην εν τηι χωραι των Γερασηνων, ην εν ετεροις τοποις πολλοις, κατα της
ανθρωπινης φυσεως υψουμενα τε και κορυφουμενα. εκ τουτων ησαν και βουνοι και
ορη, υπερεχοντες τε και υποκειμενοι. αλλ' ο νεβρος των ελαφων, ο αναλωτικος των
οφεων, ο και τους μαθητας εις την των ελαφων καταρτιζο μενος φυσιν, εν οις λεγει
οτι ∆εδωκα υμιν εξουσιαν του πατειν επανω οφεων και σκορπιων, πασιν επισης
επιβαλλει το ιχνος, ταυτα τε φυγαδευων και μεθαλλομενος απο τουτων προς ετερα,
ως δια τουτων το μεγεθος των κατ' αρετην υψουμενων αναφανηναι μηκετι τοις
γεωλοφοις της κακιας επισκοτουμενον· τα γαρ ορη Βαιθηλ εοικεν εκ της του
ονοματος ερμηνειας τον υψηλον και ουρανιον ενδεικνυσθαι βιον· οικον γαρ θεου
σημαινειν την λεξιν ταυτην φασιν οι της Ἑβραιων φωνης επιστημονες. διο φησιν
Ἐπι τα ορη Βαιθηλ. Ειδε ταυτα ο κεκαθαρμενος τε και διορατικος της ψυχης 6.144
οφθαλμος, ο τοις θειοις εκεινοις αλμασι τοις κατα των αντικειμενων γεωλοφων
γινομενοις συμμεθαλλομενος, και περι του χρονοις υστερον γενησομενου ως ηδη
παροντος ποιειται τον λογον δια το πιστον τε και αναμφιβολον της ελπιζομενης
χαριτος ως εργον την ελπιδα βλεπων· φησι γαρ οτι ο κατα των ορεων πηδων εν
ευκινητωι τωι ταχει και εις βουνους απο βουνων διαλλομενος στασιμον δεικνυσιν
ημιν εαυτον κατοπιν του τοιχου γενομενος και εκ των δικτυων των θυριδων
διαλεγομενος. εχει δε ουτως η λεξις· Ἰδου ουτος εστηκεν οπισω του τοιχου ημων
παρακυπτων δια των θυριδων, εκκυπτων δια των δικτυων. το μεν ουν σωματικως
εν τωι λογωι υπογραφομενον τοιουτον εστι, οτι ενδον οικου ρουσηι τηι νυμφηι δια των
θυριδων ο εραστης διαλεγεται και του τοιχου κατα το μεσον αμφοτερους
διειργοντος ανεμπο διστος γινεται του λογου η κοινωνια δια μεν των θυριδων της
κεφαλης παρακυπτουσης, δια δε των δικτυων των εν ταις θυρισι προς τα εντος του
οφθαλμου διακυπτοντος, η δε κατα αναγωγην θεωρια της προεξητασμενης εχεται
διανοιας· οδωι γαρ και ακολουθιαι προσοικειοι τωι θεωι την 6.145 ανθρωπινην φυσιν ο
λογος, πρωτον μεν αυτην δια των προφητων καταυγαζων και των νομικων
παραγγελματων (ουτω γαρ νοουμεν· θυριδας μεν τους προφητας τους το φως
εισαγοντας, δικτυα δε την των νομικων παραγγελ ματων πλοκην, δι' ων αμφοτερων
η αυγη του αληθινου φωτος επι τα εντος παραδυεται)· μετα ταυτα δε η τελεια του
φωτος ελλαμψις γινεται, οταν επιφανηι το φως το αληθινον τοις εν σκοτει και σκιαι
θανατου καθημενοις δια της προς την φυσιν ημων συνανακρασεως. προτερον ουν αι
αυγαι των προφητικων τε και νομικων νοηματων ελλαμπουσαι τηι ψυχηι δια των
νοηθεισων ημιν θυριδων τε και δικτυων επιθυμιαν εμποιουσι του ιδειν εν υπαιθρωι
τον ηλιον, ειθ' ουτω το ποθουμενον εις εργον προερχεται. Ἀκουσωμεν δε οια προς
την εκκλησιαν λαλει ο μηπω εντος του τοιχου γενομενος αλλ' ετι δια των
φωταγωγων αυτηι προσφθεγγομενος· Ἀποκρινεται, φησιν, ο αδελφιδος μου και λεγει
μοι· Ἀναστα, ελθε, η πλησιον μου, καλη μου, περιστερα μου, οτι ιδου ο χειμων
παρηλθεν, ο υετος απηλθεν, επορευθη εαυτωι, τα ανθη ωφθη εν τηι γηι, ο καιρος της
τομης εφθακεν, 6.146 φωνη του τρυγονος ηκουσθη εν τηι γηι ημων, η συκη εξηνεγκε
τους ολυνθους αυτης, αι αμπελοι κυπριζουσιν, εδωκαν οσμην. Ὢ πως γλαφυρως
ημιν υπογραφει την του εαρος χαριν ο πλαστης του εαρος, προς ον φησιν ο ∆αβιδ οτι
Θερος και εαρ συ επλασας αυτα. λυει την του χειμωνος κατηφειαν παρεληλυθεναι
λεγων την χειμερινην σκυθρωποτητα και την των υετων αηδιαν· λειμωνας δεικνυσι
βρυοντας και ωραιζομενους τοις ανθεσιν, τα δε ανθη εν ακμηι ειναι λεγει και προς
τομην επιτηδειως εχειν, ως εις στεφανου πλοκην η μυρου κατασκευην αναιρεισθαι
παντως τους ανθολογους. ηδυνει δε τον καιρον ο λογος και ταις των ορνιθων ωιδαις
κατα τα αλση περιηχουμενον της ηδειας των τρυγονων φωνης ταις ακοαις
προσηχουσης, συκην δε λεγει και αμπελον την απ' αυτων γενησομενην τρυφην τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

φαινομενοις προοιμιαζεσθαι, την μεν τους ολυνθους εκφερουσαν, την δε τωι ανθει
κυπριζουσαν, ως κατατρυφαν της ευωδιας την οσφρησιν. ουτω μεν ουν αβρυνεται
τηι υπογραφηι της εαρινης ωρας ο λογος το τε σκυθρωπον αποβαλλων και τοις
γλυκυτε 6.147 ροις εμφιλοχωρων διηγημασιν. χρη δε, οιμαι, μη παραμειναι την
διανοιαν τηι των γλαφυρων τουτων υπογραφηι, αλλα δι' αυτων οδηγηθηναι προς τα
δηλουμενα δια των λογιων τουτων μυστηρια, ωστε ανακαλυφθηναι τον θησαυρον
των νοηματων τον εγκεκρυμμενον τοις ρημασιν. τι ουν εστιν ο φαμεν; πεπηγει ποτε
τωι της ειδωλολατριας κρυμωι το ανθρωπινον της ευκινητου φυσεως των ανθρωπων
προς την των ακινητων σεβασματων φυσιν μεταβληθεισης· Ὅμοιοι γαρ φησιν
αυτοις γενοιντο οι ποιουντες αυτα και παντες οι πεποιθοτες επ' αυτοις. και το εικος
εν τοις γινομενοις ην· ωσπερ γαρ οι προς την αληθινην θεοτητα βλεποντες εφ'
εαυτων δεχονται τα της θειας φυσεως ιδιωματα, ουτως ο τηι ματαιοτητι των
ειδωλων προσανεχων μετεστοι χειουτο προς το βλεπομενον λιθος εξ ανθρωπου
γινομενος. επειδη τοινυν απολιθωθεισα δια της των ειδωλων λατρειας ακινητος ην
προς το κρειττον η φυσις εμπεπηγυια τωι της ειδωλολατριας κρυμωι, τουτου χαριν
επανατελλει τωι χαλεπωι τουτωι χειμωνι ο της δικαιοσυνης ηλιος και εαρ ποιει του
μεσημβρινου πνευματος, του την τοιαυτην διαλυοντος πηξιν, αμα τηι ανατοληι των
ακτινων συνεπιθαλποντος απαν το υποκειμενον, ινα διαθερμανθεις τωι πνευματι ο
δια του κρυους λιθωθεις ανθρωπος και υποθαλφθεις τηι ακτινι 6.148 του λογου
παλιν γενηται υδωρ αλλομενον εις ζωην αιωνιον· Πνευσεται γαρ το πνευμα αυτου
και ρυησεται υδατα Στρεφομενης της πετρας εις λιμνας υδατων και της ακροτομου
εις πηγας υδατων. οπερ γυμνοτερον προς τους Ἰουδαιους ο βαπτιστης ανεβοησε
λεγων τους λιθους τουτους εγειρεσθαι εις το γενεσθαι τεκνα του πατριαρχου δι'
αρετης ομοιουμενα. ταυτα τοινυν ακουει του λογου η εκκλησια δια των προφη
τικων θυριδων και των νομικων δικτυων δεχομενη την της αληθειας αυγην ετι
συνεστωτος του τυπικου της διδασκαλιας τοιχου, του νομου λεγω, του την σκιαν
ποιουντος των μελλοντων αγαθων, ουκ αυτην την εικονα των πραγματων
δεικνυοντος, ου κατοπιν ισταται η αληθεια εχομενη του τυπου πρωτον μεν δια των
προφητων εναυγαζουσα τηι εκκλησιαι τον λογον, μετα ταυτα δε τηι φανερωσει του
ευαγγελιου πασαν του τυπου την σκιοειδη φαντασιαν εξαναλισκουσα, δι' ης
καθαιρειται μεν το μεσοτοιχον, συνα πτεται δε ο εν τωι οικωι αηρ προς το αιθριον
φως, ως μηκετι δια των θυριδων χρειαν εχειν περιαυγαζεσθαι αυτου του αληθινου
φωτος δια των ευαγγελικων ακτινων τα ενδον παντα καταφωτιζοντος. δια τουτο
εμβοαι δια των φωταγωγων τηι εκκλησιαι ο λογος ο ανορθων τους κατερραγμενους
6.149 λεγων Ἀναστηθι (δηλαδη εκ του πτωματος) η τωι γλισχρωι της αμαρτιας
ενολισθησασα, η συμποδισθεισα δια του οφεως και εις γην πεσουσα και εν τωι
πτωματι της παρακοης γενομενη, αναστα. ουκ αρκει δε σοι, φησι, το ανορθωθηναι
μονον εκ του πτωματος, αλλα και προελθε δια της των αγαθων προκοπης τον εν
αρετηι διανυουσα δρομον. οπερ δη και επι του παραλυτικου μεμαθηκαμεν· ου γαρ
διανιστησι μονον ο λογος το επικλινιον αχθος εκεινο, αλλα και περιπατειν
εγκελευεται. οπερ μοι δοκει την προς το κρειττον προοδον τε και επαυξησιν δια της
μεταβατικης κινησεως σημαινειν [ο λογος]. Ἀναστα ουν φησι και Ἐλθε. ω
προσταγματος δυναμις. οντως φωνη δυναμεως εστιν η φωνη του θεου, καθως η
ψαλμωιδια φησιν οτι Ἰδου δωσει την φωνην αυτου, φωνην δυναμεως· και Αυτος
ειπε και εγενηθησαν, αυτος ενετειλατο και εκτισθησαν. ιδου και νυν ειπε προς την
κειμενην οτι Ἀναστηθι και οτι Ἐλθε και ευθυς εργον το προσταγμα γινεται· ομου
γαρ τωι δεξασθαι του λογου την 6.150 δυναμιν και ισταται και παρισταται και
πλησιον γινεται του φωτος, ως υπ' αυτου του καλεσαντος αυτην μεμαρτυρηται
ουτως ειποντος του λογου Ἀναστα, ελθε, η πλησιον μου, καλη μου, περιστερα μου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

τις η ταξις αυτη του λογου; πως εχεται του ετερου το ετερον; πως συζεται καθ'
ειρμον ωσπερ εν αλυσει τινι το των νοηματων ακολουθον; ακουει του
προσταγματος, ενδυναμουται τωι λογωι, εγειρεται, προερχεται, πλησιαζει, καλη
γινεται, περιστερα ονομαζεται. πως γαρ εστι δυνατον καλην οψιν εν κατοπτρωι
γενεσθαι μη καλης τινος μορφης δεξαμενωι την εμφασιν; ουκουν και το της
ανθρωπινης φυσεως κατοπτρον ου προτερον εγενετο καλον, αλλ' οτε τωι καλωι
επλησιασε και τηι εικονι του θειου καλλους ενεμορφωθη. ωσπερ γαρ το του οφεως
ειχεν ειδος εως εκειτο επι της γης και προς αυτον αφεωρα, κατα τον αυτον τροπον
επειδη ανεστη και τωι αγαθωι εδειξεν εαυτην αντιπροσωπον κατα νωτου την κακιαν
ποιησαμενη, προς ο βλεπει κατ' εκεινο και σχηματιζεται· βλεπει δε προς το
αρχετυπον καλλος. δια τουτο τωι φωτι προσεγγισασα φως γινεται, τωι δε φωτι το
καλον της 6.151 περιστερας ειδος ενεικονιζεται, εκεινης λεγω της περιστερας, ης το
ειδος την του αγιου πνευματος παρουσιαν εγνωρισεν. ουτω τοινυν αυτηι
προσφωνησας ο λογος και ονομασας αυτην καλην μεν δια το πλησιον, περιστεραν δε
δια το καλλος, και τα εφεξης διεξερχεται ουκετι λεγων κρατειν του χειμωνος των
ψυχων την κατηφειαν· ου γαρ αντεχει προς την ακτινα το κρυος. Ἰδου, φησιν, ο
χειμων παρηλθεν, ο υετος απηλθεν, επορευθη εαυτωι. πολυωνυμον ποιει το κακον
κατα τας διαφορας των ενεργηματων ονομαζομενον· ο αυτος γαρ και χειμων και
υετος και σταγονες, καθ' εκαστον των ονοματων πειρασμου τινος κατα το ιδιαζον
σημαινομενου· χειμων λεγεται δια την πολυειδη των κακων σημασιαν· εν γαρ τωι
χειμωνι τα τεθηλοτα μαραινεται, το επι των δενδρων καλλος, ο δια των φυλλων
φυσικως ωραΐζεται, απορρει των κλαδων και τηι γηι καταμιγνυται, σιγαι των
μουσικων ορνιθων η μελωιδια, φευγει η αηδων, ναρκαι η χελιδων, αποξενουται της
καλιας η τρυγων, μιμειται τα παντα την του θανατου κατηφειαν, νεκρουται ο
βλαστος, αποθνηισκει η ποα· ωσπερ οστεα σαρκων κεχωρισμενα ουτως οι κλαδοι των
φυλλων γυμνωθεντες ειδεχθες θεαμα γινονται αντι της 6.152 προσουσης αυτοις εκ
των βλαστων αγλαΐας. τι δ' αν τις λεγοι τα κατα θαλασσαν παθη, τα δια του
χειμωνος γινομενα, πως εκ βυθων αναστρεφομενη και διοιδαινουσα σκοπελους και
ορη μιμειται προς το ορθιον σχημα κορυφουμενη τωι υδατι, πως εφορμαι καθαπερ
πολεμια τηι γηι υπερ τας ηιονας εαυτην επεκβαλλουσα και ταις επαλληλοις των
κυματων πληγαις οιον τισι μηχανηματων προσβολαις αυτην κατασειουσα; αλλα μοι
νοει τα του χειμωνος παθη ταυτα και τα τοιαυτα παντα μεταλαμβανων εις τροπικην
σημασιαν, τι εστιν εν χειμωνι το απανθουν τε και μαραινομενον, τι το εις γην εκ των
ακρεμονων αναλυομενον, τις η σιωπωσα των ωιδικων ορνιθων φωνη, τις η θαλασσα
η επωρυομενη τοις κυμασι, τις επι τουτοις ο υετος, τινες του υετου αι σταγονες, πως
εαυτωι πορευεται ο υετος· δια τουτου γαρ το εμψυχον τε και προαιρετικον του
τοιουτου χειμωνος υποσημαινει το αινιγμα. ταχα γαρ καν μη τα καθ' εκαστον
διασαφησηι ο λογος, προδηλος εστι τωι ακουοντι η εκαστωι τουτων εμφαινο μενη
διανοια, πως τεθηλει το κατ' αρχας η ανθρωπινη φυσις, εως εν τωι παραδεισωι ην τωι
της πηγης εκεινης υδατι πιαινο 6.153 μενη και θαλλουσα, οτε ην αντι φυλλων ο της
αθανασιας βλαστος ωραΐζων την φυσιν· αλλα του χειμωνος της παρακοης την ριζαν
αποξηραναντος απετιναχθη το ανθος και εις γην ανελυθη, και εγυμνωθη του
καλλους της αθανασιας ο ανθρωπος και η των αρετων ποα κατεξηρανθη της προς
τον θεον αγαπης δια το πληθυνθηναι την ανομιαν καταψυγεισης, οθεν τα ποικιλα
παθηματα τοις αντικειμενοις πνευμασιν εν ημιν εκορυφωθη, δι' ων τα πονηρα της
ψυχης ναυαγια γινεται. αλλα ελθοντος του το εαρ ημιν των ψυχων εμποιησαντος,
ος του πονηρου ανεμου την θαλασσαν ποτε διεγειραντος και τοις πνευμασιν επιτιμαι
και τηι θαλασσηι λεγει Σιωπα πεφιμωσο, παντα εις γαληνην και νηνεμιαν
μετεσκευασθη, και παλιν αναθαλλειν αρχεται και τοις ιδιοις ανθεσιν η φυσις ημων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

ωραΐζεσθαι. ανθη δε της ζωης ημων αι αρεται νυν μεν ανθουσαι, τον δε καρπον
αυτων τωι ιδιωι καιρωι παρεχομεναι. δια τουτο φησιν ο λογος Ὁ χειμων παρηλθεν, ο
υετος απηλθεν, επορευθη εαυτωι, τα ανθη ωφθη εν τηι γηι, καιρος της τομης εφθακεν.
οραις, φησι, τον 6.154 λειμωνα τον δια των αρετων ανθουντα, οραις την
σωφροσυνην, τουτεστι το λαμπρον τε και ευωδες κρινον, οραις την αιδω, το ροδον,
οραις το ιον, του Χριστου την ευωδιαν. τι ουν ου στεφανηπλοκεις δια τουτων; ουτος
εστιν ο καιρος, εν ωι χρη δρεψαμενον τηι πλοκηι των τοιουτων στεφανων
εγκαλλωπισα σθαι. ο καιρος της τομης αυτων εφθακεν. τουτο σοι διαμαρτυ ρεται η
φωνη του τρυγονος, τουτεστιν η φωνη του βοωντος εν τηι ερημωι· Ἰωαννης γαρ
εστιν ο τρυγων ουτος, ο του φαιδρου τουτου εαρος προδρομος ο τα καλα της αρετης
ανθη τοις ανθρωποις δεικνυων και τοις βουλομενοις ανθολογειν προτεινων, δι' ων
υπεδεικνυε το εκ της ριζης του Ἰεσσαι ανθος, τον αμνον του θεου τον αιροντα την
αμαρτιαν του κοσμου, και υπετιθετο την εκ των κακων μετανοιαν και την κατ'
αρετην πολιτειαν· Ἠκουσθη γαρ φησιν η φωνη του τρυγονος εν τηι γηι ημων. ταχα
γην τους κατεγνωσμενους εν κακιαι κατονομαζει, ους τελωνας τε και πορνας λεγει
το ευαγγελιον, εν οις ηκουσθη του Ἰωαννου ο λογος των λοιπων ου παραδεξαμενων
το κηρυγμα. το δε περι της συκης ειρημενον οτι Ἐξηνεγκε τους ολυνθους αυτης
ουτωσι τωι λογωι κατανοησωμεν· ελκτικη της εν τωι βαθει νοτιδος 6.155 διαφεροντως
υπο θερμοτητος εστιν η συκη, πολλης δε κατα τας εντεριωνας της ικμαδος
συνισταμενης αναγκαιως η φυσις δια της των υγρων πεψεως της εν τωι φυτωι
γινομενης το αχρειον τε και γεωδες της ικμαδος εκ των ακρεμονων αποσκευαζεται,
και πολλακις τουτο ποιει, εως αν το ειλικρινες τε και τροφιμον εν τωι καθηκοντι
καιρωι προβαληι κεκαθαρ μενον της αχρηστου ποιοτητος. το τοινυν προ του γλυκεος
τε και τελειου καρπου υπο της συκης εν καρπων ειδει προβαλλομενον ολυνθος
λεγεται, οπερ και αυτο μεν εδωδιμον εσθ' οτε τοις βουλομενοις εστιν. ου μην εκεινο
εστιν ο καρπος, αλλα του καρπου προοιμιον γινεται· ο ταυτα τοινυν θεασαμε νος και
τον καρπον οσον ουδεπω παντως εκδεχεται· σημειον γαρ των εδωδιμων συκων οι
ολυνθοι γινονται, ους εξενηνοχε ναι φησι την συκην. επειδη γαρ το πνευματικον
εαρ υπογραφει τηι νυμφηι ο λογος, ο δε καιρος ουτος μεθοριος εστι των δυο καιρων,
της τε χειμερινης κατηφειας και της εν τωι θερει των καρπων μετουσιας, δια τουτο
το μεν παρωιχηκεναι τα κακα διαρρηδην ευαγγελιζεται, τους δε καρπους της αρετης
ουπω τελειως προδεικνυσιν. αλλα τουτους μεν εν τωι καθηκοντι καιρωι ταμιευσεται,
οταν ενστηι το θερος (οιδας δε παντως το δια του θερους δηλουμενον εκ της του
κυριου φωνης, η τουτο φησιν οτι Ὁ θερισμος συντελεια του αιωνος 6.156 εστιν), νυν
δε τας ελπιδας δεικνυσι δια των αρετων ανθουσας, ων ο καρπος, καθως φησιν ο
προφητης, εν τωι καιρωι τωι ιδιωι προφαινεται. της τοινυν ανθρωπινης φυσεως κατα
την μνημονευθεισαν ενταυθα συκην πολλην δια του νοηθεντος ημιν χειμωνος την
κακην ικμαδα συλλεξαμενης καλως ο το ψυχικον εαρ ημιν εργαζομενος και τηι
καθηκουσηι γεωπονιαι φυτηκομων το ανθρωπινον πρωτον μεν εκβαλλει της φυσεως
παν οσον γεωδες και αχρηστον αντι ακρεμονων δι' εξομο λογησεως αποσκευαζων
τα περιττωματα, ειθ' ουτως χαρα κτηρα τινα της ελπιζομενης μακαριοτητος δια της
αστειοτερας ζωης επιβαλλων τωι βιωι οιον τισιν ολυνθοις την μελλουσαν γλυκυτητα
των συκων ευαγγελιζεται. και τουτο εστι το λεγομενον οτι Ἡ συκη εξηνεγκε τους
ολυνθους αυτης. Ουτω μοι νοησον και την κυπριζουσαν αμπελον, ης ο μεν οινος ο
την καρδιαν ευφραινων πληρωσει ποτε τον της σοφιας κρατηρα και προκεισεται
τοις συμποταις εκ του υψηλου κηρυγματος κατ' εξουσιαν αρυεσθαι εις αγαθην τε και
νηφαλιον μεθην. εκεινην λεγω την μεθην, δι' ης τοις ανθρωποις εκ των υλικων
προς το θειοτερον η εκστασις γινεται. νυν μεντοι κυπριζει δια του ανθους η αμπελος
και 6.157 τις εκδιδοται παρ' αυτης ατμος ευωδιαζων, ηδυς και προση νης, προς το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

περιεχον πνευμα κατακιρναμενος. οιδας δε το πνευμα παντως, ο την ευωδιαν
ταυτην τοις σωιζομενοις εργαζεται, παρα του Παυλου μαθων. Ταυτα προδεικνυσι τηι
νυμφηι ο λογος του καλου των ψυχων εαρος τα γνωρισματα και επισπευδει προς την
των προκειμενων απολαυσιν διεγειρων αυτην τωι λογωι Ἀναστα, λεγων, ελθε, η
πλησιον μου, καλη μου, περιστερα μου. οσα δογματα δι' ολιγων εν τοις ρημασι
τουτοις ο λογος ημιν υποδεικνυσιν. ου γαρ κατα τινα περιττην και παρελ κουσαν
ματαιολογιαν τοις αυτοις ρημασιν εμφιλοχωρειν την θεοπνευστον διδασκαλιαν
εστιν εικος, αλλα τι μεγα και θεοπρεπες νοημα δια της παλιλλογιας ημιν
υποδεικνυται. το δε λεγομενον τοιουτον εστιν· η μακαρια και αΐδιος και παντα νουν
υπερεχουσα φυσις παντα τα οντα εν εαυτηι περιειργουσα υπ' ουδενος περιεχεται
ορου· ουδεν γαρ εστι περι αυτην θεωρουμενον, ου χρονος, ου τοπος, ου χρωμα, ου
σχημα, ουκ ειδος, ουκ ογκος, ου πηλικοτης, ου διαστημα, ουδε αλλο τι
περιγραπτικον ονομα η πραγμα η νοημα, αλλα παν το περι αυτην νοουμενον αγαθον
εις απειρον τε και αοριστον προεισιν. οπου γαρ κακια χωραν ουκ εχει, αγαθου 6.158
περας εστιν ουδεν. επι γαρ της τρεπτης φυσεως δια το ισην εγκεισθαι την δυναμιν τηι
προαιρεσει προς την εφ' εκατερα των εναντιων ροπην το τε αγαθον το εν ημιν και το
κακον ταις διαδοχαις αλληλων εναποληγει και γινεται του αγαθου ορος η
επιγινομενη κακια και παντα τα των ψυχων ημων επιτηδευματα, οσα κατα το
εναντιον αλληλοις αντικαθ εστηκεν, εις αλληλα ληγει και υπ' αλληλων οριζεται· η
δε απλη και καθαρα και μονοειδης και ατρεπτος και αναλλοιωτος φυσις αει
ωσαυτως εχουσα και ουδεποτε εαυτης εξισταμενη δια το απαραδεκτος ειναι της προς
το κακον κοινωνιας αοριστος εν τωι αγαθωι μενει, ουδεν εαυτης βλεπουσα περας δια
το μηδεν περι εαυτην των εναντιων βλεπειν. οταν τοινυν εφελκηται προς μετουσιαν
εαυτης την ανθρωπινην ψυχην, αει τωι ισωι μετρωι κατα την προς το κρειττον
υπεροχην της μετεχουσης υπερανεστηκεν· η μεν γαρ ψυχη μειζων εαυτης παντοτε
δια της του υπερεχοντος μετουσιας γινεται και αυξομενη ουχ ισταται, το δε
μετεχομενον αγαθον εν ισωι μενει ωσαυτως υπο της επι πλειον αει μετεχουσης εν
ισηι παντοτε τηι υπεροχηι ευρισκομενον. ορωμεν τοινυν ωσπερ εν βαθμων αναβασει
χειραγωγουμενην δια των της αρετης ανοδων επι τα υψη παρα του λογου την
νυμφην, ηι ενιησι 6.159 πρωτον δια των προφητικων θυριδων και των δικτυωτων
του νομου παραγγελματων την ακτινα ο λογος και προσκα λειται αυτην εγγισαι τωι
φωτι και καλην γενεσθαι προς το ειδος της περιστερας εν τωι φωτι μορφωθεισαν.
ειτα μετα σχουσαν των καλων οσον εχωρησε παλιν εξ υπαρχης ως ετι των καλων
ουσαν αμετοχον προς την του υπερκειμενου καλλους μετουσιαν εφελκεται, ωστε
αυτηι κατα την αναλογιαν της προκοπης προς το αει προφαινομενον και την
επιθυμιαν συναυξεσθαι και δια την υπερβολην των παντοτε κατα το υπερκειμενον
ευρισκομενων αγαθων πρωτως απτεσθαι της ανοδου δοκειν. δια τουτο φησι παλιν
προς την εγηγερμενην οτι Ἀναστηθι και προς την ελθουσαν οτι Ἐλθε· ουτε γαρ τωι
ουτως ανισταμενωι λειψει ποτε το αει ανιστασθαι ουτε τωι τρεχοντι προς τον κυριον
η προς τον θειον δρομον ευρυχωρια δαπανηθησεται. αει τε γαρ εγειρεσθαι χρη και
μηδεποτε δια του δρομου προσεγγιζοντας παυεσθαι. ωστε οσακις αν λεγηι το
Ἀναστηθι και το Ἐλθε, τοσαυτακις της προς το κρειττον αναβασεως την δυναμιν
διδωσιν. ουτω νοει και τα 6.160 εφεξης τωι λογωι προσκειμενα· ο γαρ καλην εκ καλης
γενεσθαι κελευων το αποστολικον αντικρυς υποτιθεται την αυτην εικονα
προστασσων απο δοξης εις δοξαν μεταμορφουσθαι, ως παντοτε δοξαν ειναι το
λαμβανομενον και το αει ευρισκομενον, καν οτι μαλιστα μεγα τε και υψηλον ηι,
μικροτερον ειναι του ελπιζομενου πιστευεσθαι. ουτω τοινυν περιστεραν ουσαν εν
τοις προκατωρθωμενοις ουδεν ηττον περιστεραν αυτην παλιν δια της προς το
κρειττον μεταμορφωσεως γενεσθαι διακελευεται και, ει τουτο γενοιτο, το υπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

τουτο παλιν ο λογος καθεξης δια του ονοματος υποδειξει λεγει γαρ ∆ευρο σεαυτηι,
περιστερα μου, εν σκεπηι της πετρας εχομενα του προτειχισματος. τις ουν η προς το
τελειον ανοδος, ητις τοις νυν ειρημενοις εμφαινεται; το μηκετι προς την των
εφελκομενων βλεπειν σπουδην, αλλ' οδηγον προς το κρειττον την ιδιαν επιθυμιαν
εχειν. ∆ευρο, γαρ φησι, σεαυτηι, μη εκ λυπης μηδε εξ αναγκης, αλλα σεαυτηι, τοις
ιδιοις λογισμοις την επιθυμιαν προς το καλον επιρρωσασα, ουκ αναγκης
καθηγουμενης· αδεσποτον 6.161 γαρ η αρετη και εκουσιον και αναγκης πασης
ελευθερον. τοιουτος ην ο ∆αβιδ ο τα εκουσια μονα των παρ' αυτου γινομενων
ευδοκηθηναι τωι θεωι προσευχομενος και εκουσιως θυειν επαγγελλομενος· τοιουτος
εκαστος των αγιων εαυτον τωι θεωι προσαγων, ουκ εξ αναγκης αγομενος, και συ
τοινυν δειξον την τελειαν καταστασιν εν τωι σεαυτηι της προς το κρειττον ανοδου
την επιθυμιαν λαβειν. τοιαυτη δε γενομενη, φησιν, ηξεις επι την σκεπην της πετρας
εχομενα του προτει χισματος. το δε λεγομενον τοιουτον εστιν (χρη γαρ μεταβαλειν
τον λογον απο των αινιγματων προς το σαφεστερον)· μια σκεπη της ανθρωπινης
εστι ψυχης το υψηλον ευαγγελιον, εν ωι ο γενομενος της σκιοειδους διδασκαλιας δια
των τυπικων τε και συμβολικων νοηματων ουκετι προσδεεται φανερουσης της
αληθειας τα κεκαλυμμενα των προσταγματων αινιγματα· πετραν δε την
ευαγγελικην ονομαζεσθαι χαριν ουδεις αν αντειποι των οπωσουν μετεχοντων της
πιστεως· πολλαχοθεν γαρ εστιν εκ της γραφης τουτο μαθειν το πετραν ειναι το
ευαγγελιον. το τοινυν λεγομενον τοιουτον εστι· ει ενεγυμνα σθης, ω ψυχη, τωι
νομωι, ει τας δια των προφητικων θυριδων αυγας τηι διανοιαι τεθεασαι, μηκετι υπο
την του νομικου 6.162 τοιχου σκιαν μενε (σκιαν γαρ ο τοιχος ποιει των μελλοντων
αγαθων, ουκ αυτην την εικονα των πραγματων), αλλ' επι την πετραν εκ του
συνεγγυς απο του τοιχου μεταβηθι· εχεται γαρ η πετρα του προτειχισματος, επειδη
της ευαγγε λικης πιστεως ο νομος προτειχισμα γεγονε, και εχεται αλληλων τα
δογματα γειτνιωντα κατα την δυναμιν. τι γαρ εγγυτερον του Μη μοιχευσαι τωι Μη
επιθυμησαι και του καθαρευειν απο φονου τωι μηδε οργηι την καρδιαν μολυνεσθαι;
επει ουν εχεται του προτειχισματος η σκεπη της πετρας, αδιαστατος εστι σοι η απο
του τοιχου επι την πετραν μετα στασις· περιτομη εν τωι τοιχωι και περιτομη εν τηι
πετραι, προβατον και προβατον, αιμα και αιμα, πασχα και πασχα, και παντα σχεδον τα
αυτα και δια των αυτων αλληλων εχομενα, πλην οσον πνευματικη μεν η πετρα,
χοικος δε ο τοιχος, ωι συναναπεπλασται το σωματικον και γεωδες. η δε ευαγγελικη
πετρα τον σαρκωδη των νοηματων πηλον ουκ εχει (αλλα και περιτομην λαμβανει ο
ανθρωπος και ολος υγιης μενει μηδεμιας λωβης ακρωτηριαζουσης το πλασμα της
φυσεως και φυλασσει εν τηι των κακων απραξιαι το σαββατον και την προς το καλον
αργιαν ου καταδεχεται 6.163 μαθων οτι Ἔξεστι τωι σαββατωι καλον ποιειν, και
αδιακριτον ποιειται της τροφης την μετουσιαν και ακαθαρτου ουχ απτεται· ουδεν
γαρ των εισερχομενων δια του στοματος κοινον ειναι παρα της πετρας παιδευεται),
αλλα δια παντων τας σωματικας του νομου παρατηρησεις απωσαμενη προς το
πνευματικον τε και νοητον μεταλαμβανει των ρηματων την διανοιαν, ουτως
ειποντος του Παυλου οτι Ὁ νομος πνευματικος εστιν. ο γαρ ουτως εκλαβων τον
νομον υπο την σκεπην της ευαγγελικης γινεται πετρας την εχομενην του σωματικου
προτειχισματος. Ταυτα του λογου δια των θυριδων αυτηι εμβοησαντος καλως
αποκρινεται η περιστερα η περιλαμφθεισα δια της των νοηματων αυγης και την
πετραν νοησασα, ητις εστιν ο Χριστος· λεγει γαρ ∆ειξον μοι την οψιν σου και
ακουτισον με την φωνην σου, οτι η φωνη σου ηδεια και η οψις σου ωραια. το δε
λεγομενον τοιουτον εστι· μηκετι μοι διαλεγου δια των προφητικων τε και νομικων
αινιγματων, αλλ' ως ιδειν δυναμαι, ουτω μοι δειξον σαυτον εμφανως, ινα εντος
γενωμαι της ευαγγελικης πετρας καταλιπουσα το του νομου προτειχισμα, και ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

χωρει η ακοη μου, ουτω δος την φωνην σου εν τοις ωσι μου γενεσθαι· ει γαρ η δια
6.164 των θυριδων φωνη τοσουτον εστιν ηδεια, πολυ μαλλον η κατα προσωπον σου
εμφανεια το ερασμιον εξει. ταυτα λεγει η νυμφη νοησασα το κατα την ευαγγελικην
πετραν μυστηριον, εις οπερ αυτην ο πολυμερως και πολυτροπως εν ταις θυρισι
γενομενος λογος εχειραγωγησε, και εν επιθυμιαι γινεται της δια σαρκος θεοφανειας,
ωστε τον λογον γενεσθαι σαρκα και τον θεον εν σαρκι φανερωθηναι και παραθεσθαι
ταις ακοαις ημων τας θειας φωνας τας επαγγελλομενας τοις αξιοις την αιωνιαν
μακαριοτητα. πως συμβαινουσι τηι ευχηι της νυμφης αι του Συμεωνος φωναι, ος φησι
Νυν απολυεις τον δουλον σου, δεσποτα, κατα το ρημα σου εν ειρηνηι, οτι ειδον οι
οφθαλμοι μου το σωτηριον σου; ειδε γαρ εκεινος, ως ιδειν επεποθησεν αυτη. την δε
φωνην αυτου την ηδειαν οι δεξαμενοι του ευαγγελιου την χαριν επιγινωσκουσιν οι
ειποντες οτι Ῥηματα ζωης αιωνιου εχεις. ∆ια ταυτα δεχεται την ευχην της νυμφης
δικαιαν ουσαν ο καθαρος νυμφιος και μελλων δεικνυειν εαυτον εμφανως πρωτον
τους θηρευτας παρορμαι προς την αγραν των αλω πεκων, ως μηκετι τον αμπελωνα
δι' αυτων προς τον κυπρι σμον εμποδιζεσθαι, λεγων Πιασατε ημιν αλωπεκας,
μικρους μεν οντας, αφανιστικους δε των αμπελωνων· ανθησουσι 6.165 γαρ αι
αμπελοι, ει μηκετι ειη τα λυμαινομενα. Πιασατε ημιν αλωπεκας μικρους
αφανιζοντας αμπελωνας, και αι αμπελοι ημων κυπριζουσιν. αρ' εστι δυνατον κατ'
αξιαν εφικεσθαι της μεγαλοφυΐας των νοηματων; οσον θαυμα της θειας
μεγαλειοτητος περιεχει ο λογος, οσην εμφαινει της δυναμεως του θεου την
υπερβολην η των ειρημενων διανοια. πως εκεινος, περι ου τα τηλικαυτα λεγεται, ο
ανθρωποκτονος, ο εν κακιαι δυνατος, ου η γλωσσα ωσει ξυρον ηκονημενον, περι ου
φησιν ο προφητης οτι Τα βελη του δυνατου ηκονημενα συν τοις ανθραξι τοις
ερημικοις, και Ἐνεδρευει ως λεων εν τηι μανδραι αυτου, ο δρακων ο μεγας, ο
αποστατης, ο ᾅδης ο πλατυνων το στομα αυτου, ο κοσμοκρατωρ της εξουσιας του
σκοτους, ο εχων του θανατου το κρατος, και οσα εκ προσωπου αυτου διηγειται η
προφητεια, ο αφαιρουμενος ορια εθνων α εστησε (δηλονοτι ο υψιστος) κατ' αριθμον
αγγελων αυτου, ο καταλαμβανων την οικουμενην ως νοσσιαν και ως
καταλελειμμενα ωα αιρων αυτην, ο λεγων τιθεναι επανω των νεφελων τον θρονον
αυτου και ομοιος γινεσθαι τωι υψιστωι, και οσα εν τωι Ἰωβ ο λογος περι 6.166 αυτου
διεξερχεται τα φοβερα και φρικωδη, ου χαλκαι μεν αι πλευραι, σιδηρος δε χυτος η
ραχις, εγκατα δε αυτου σμιριτης λιθος, και παντα τα τοιαυτα, δι' ων την φοβεραν
φυσιν εκεινην υπογραφει ο λογος, ουτος ουν ο τοσουτος και τοιουτος, ο στρατηγος
των εν τοις δαιμοσι λεγεωνων, πως ονομαζεται παρα της αληθινης τε και μονης
δυναμεως; μικρον αλωπεκιον. και οι περι αυτον παντες, η υποχειριος αυτωι στρατια,
παντες κατα το ισον εξευτελισθεντες κατονο μαζονται παρα του παρορμωντος προς
την κατ' αυτων αγραν τους θηρευτας. ειεν δ' αν ουτοι ταχα μεν αι αγγελικαι
δυναμεις αι της δεσποτικης παρουσιας επι την γην προπομ πευουσαι και τον βασιλεα
της δοξης εντος του βιου παραγου σαι, αι τοις αγνοουσιν υποδεικνυουσαι, Τις εστιν
ουτος ο βασιλευς της δοξης, ο κραταιος και δυνατος εν πολεμωι, ισως δ' αν τις ειποι
και τα Λειτουργικα πνευματα τα εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας
κληρονομειν σωτηριαν, ταχα δε θηρευτας ειποι τις αν και τους αγιους αποστολους
ειναι τους εις την αγραν των θηριων τουτων εκπεμπομενους, 6.167 προς ους ειπεν
οτι Ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων· ου γαρ αν ενηργησαν την ανθρωπινην αλειαν τηι
των λογων περιβοληι τας των σωιζομενων ψυχας σαγηνευοντας, ει μη προτερον εκ
των φωλεων τα θηρια ταυτα εξεβαλον, τους μικρους εκεινους αλωπεκας εκ των
καρδιων λεγω, αις ενεφωλευον, ωστε ποιησαι τοπον τωι υιωι του θεου, οπου εαυτου
την κεφαλην αναπαυσει, μηκετι του γενους των αλωπεκων εν ταις καρδιαις
φωλευοντος. πλην ουσπερ αν υποθηται τους αγρευτας ειναι ο λογος, το μεγαλειον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

και αφραστον της θειας δυναμεως δια των προστεταγμενων αυτοις διδασκο μεθα· ου
γαρ ειπεν οτι θηρασατε τον υν τον εκ του δρυμου την αμπελον του θεου
λυμαινομενον η τον μονιον τον αγριον η τον ωρυομενον λεοντα η το μεγα κητος η
τον υποβρυχιον δρακοντα (η γαρ αν τινα δυναμιν των αντιμαχουντων δια των
τοιουτων ο λογος τοις θηρευταις ενεδεικνυτο), αλλα πασαι, φησιν, εκειναι αι
περιγειοι δυναστειαι, προς ας η παλη τοις ανθρωποις εστιν, αρχαι τε και εξουσιαι και
κοσμοκρατορες σκοτους και πνευματα πονηριας, αλωπεκια εστι μικρα, δολερα τε και
δυστηνα, προς την υμετεραν κρινομενα δυναμιν. 6.168 εαν εκεινων κατακρατησητε,
τοτε αποληψεται την ιδιαν χαριν ο αμπελων ο ημετερος, η ανθρωπινη φυσις, και
την των βοτρυων φοραν δια του ανθους της εναρετου πολιτειας προοιμιασεται.
Πιασατε ουν ημιν αλωπεκας μικρους αφανι ζοντας αμπελωνας και αι αμπελοι ημων
κυπριζουσιν. Ἤκουσε του θειου προσταγματος η αμπελος, η γυνη, περι ης φησιν ο
∆αβιδ οτι Ἡ γυνη σου ως αμπελος ευθηνουσα, και ειδεν εαυτην εν τηι δυναμει του
κελευσαντος της εκ των θηριων τουτων λυμης κεκαθαρμενην και ευθυς διδωσιν
εαυτην τωι γεωργωι τωι το μεσοτοιχον του φραγμου λυσαντι· ουκετι γαρ τωι τοιχωι του
νομου προς την συναφειαν του ποθουμενου διατειχιζεται, αλλα φησιν Ἐγω τωι
αδελφιδωι μου και ο αδελφιδος μου εμοι, ο ποιμαινων εν τοις κρινοις, εως ου
διαπνευσηι η ημερα και κινηθωσιν αι σκιαι. τουτο δε εστιν· ειδον, φησι, προσωπον
προς προσωπον τον αει μεν οντα οπερ εστι, δι' εμε δε εκ της αδελφης μου της
συναγωγης ανθρωπικως ανατειλαντα και εν αυτωι αναπαυομαι και γινομαι αυτωι
οικητηριον. ουτος γαρ εστιν ο ποιμην ο καλος, ος ουχι χορτον ποιειται την των
ποιμνιων νομην, αλλα 6.169 καθαροις κρινοις τρεφει τα προβατα· αληθως γαρ ο
μηκετι τωι χορτωι τρεφων τον χορτον· ιδια γαρ τροφη της αλογου φυσεως ο χορτος
εστιν, ο δε ανθρωπος λογικος ων τωι αληθινωι τρεφεται λογωι, ει δε του τοιουτου
χορτου εμφορη θειη, και αυτος γινεται χορτος· Πασα γαρ φησι σαρξ χορτος εστιν,
εως αν ηι σαρξ. ει δε τις πνευμα γενοιτο γεννηθεις εκ του πνευματος, ουκετι τον
χορτωδη επιβοσκηθησεται βιον, αλλα το πνευμα εσται αυτου τροφη, οπερ η
καθαροτης και η ευπνοια του κρινου αινισσεται. εσται ουν και αυτος κρινον
καθαρον και ευπνουν προς την φυσιν της τροφης αλλοιουμενος. τουτο εστιν η
διαχεομενη ταις ακτισιν ημερα ητοι διαπνεουσα, καθως ωνομασεν η θεια φωνη την
δια του πνευματος των ακτινων γινομενην διαχυσιν διαπνοην ονομασασα, οθεν αι
του βιου μετακινουνται σκιαι, περι ας κατα σπουδην ορωσιν 6.170 οι μηπω τωι φωτι
της αληθειας τον της ψυχης οφθαλμον καταυγασαντες, οι την σκιαν και το ματαιον
ως υφεστως ορωντες και το αληθως ον ως μη ον παραβλεποντες. αλλ' οι δια των
κρινων τρεφομενοι (τουτεστιν οι τηι καθαραι τε και ευπνοουσηι τροφηι την ψυχην
πιαινομενοι) πασαν απατηλην τε και σκιοειδη φαντασιαν των κατα τον βιον τουτον
σπουδα ζομενων εαυτων αποστησαντες προς την αληθινην των πραγματων
υποστασιν οψονται υιοι φωτος και υιοι ημερας γινομενοι. Ταυτα βλεπει η νυμφη και
κατεπειγει τον λογον δια ταχους εις εργον προαγαγειν των αγαθων την ελπιδα Ἀπο
στρεψον λεγουσα των κακων την φοραν, ω αδελφιδε, ομοιωθητι τηι δορκαδι η
νεβρωι ελαφων επι τα ορη των κοιλωματων, ιδε ως δορκας ο τας ενθυμησεις των
ανθρωπων βλεπων, ο τους διαλογισμους των καρδιων αναγινωσκων, αφανισον την
γονην της κακιας ως νεβρος ελαφων εξαναλισκων το γενος του οφεως· οραις τα
κοιλα ορη του ανθρωπινου βιου, ων τα επαναστηματα ουχι ακρωρειαι εισιν αλλα
φαραγγες. τρεχει τοινυν εως ταχους ο λογος επι τα κοιλα ορη· παν γαρ το κατα της
αληθειας υψουμενον βαραθρον εστι και ουχι 6.171 ορος, κοιλωμα και ουκ αναστημα.
εαν ουν επιδραμηις επι ταυτα, φησι, πασα η τοιαυτη φαραγξ πληρωθησεται και παν
το τοιουτον ορος ταπεινωθησεται. ταυτα φθεγγεται η ψυχη, ην ποιμαινει ο λογος
ουκ εν ακανθαις τισιν η χορτοις αλλ' εν τηι ευοδμιαι των κρινων της καθαρας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

πολιτειας. ων γενοιτο και ημας εμφορηθηναι ποιμαινομενους υπο του λογου, ωι η
δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.
Λογος ς ʹ Ἐπι κοιτην μου εν νυξιν εζητησα ον ηγαπησεν η ψυχη μου, εζητησα αυτον
και ουχ ευρον αυτον, εκαλεσα αυτον και ουχ υπηκουσε μου.
Ἀναστησομαι δη και κυκλωσω εν τηι πολει εν ταις αγοραις και εν ταις
πλατειαις και ζητησω ον ηγαπησεν η ψυχη μου· εζητησα αυτον και ουχ ευρον αυτον.
ευροσαν με οι τηρουντες οι κυκλουντες εν τηι πολει. 6.172 Μη ον ηγαπησεν η ψυχη
μου ειδετε; ως μικρον οτε παρηλθον απ' αυτων, Ἕως ου ευρον ον ηγαπησεν η ψυχη
μου. εκρατησα αυτον και ουκ αφηκα αυτον, εως ου εισηγαγον αυτον εις οικον
μητρος μου και εις ταμιειον της συλλαβουσης με. Ὥρκισα υμας, θυγατερες
Ἰερουσαλημ, εν ταις δυναμεσι και εν ταις ισχυσεσι του αγρου, εαν εγειρητε και
εξεγειρητε την αγαπην, εως ου θελησει. Τις αυτη η αναβαινουσα απο της ερημου ως
στελεχη καπνου, τεθυμιαμενη σμυρνα και λιβανος, απο παντων κονιορτων
μυρεψου; Ἰδου η κλινη του Σαλωμων, εξηκοντα δυνατοι κυκλωι αυτης απο δυνατων
Ἰσραηλ, Παντες κατεχοντες ρομφαιαν, δεδιδαγμενοι πολεμον, ανηρ ρομφαια αυτου
επι τον μηρον αυτου απο θαμβους εν νυξιν. Παλιν τα μεγαλα τε και υψηλα δογματα
παρα του Ἄισμα τος των ᾀσματων δια της παρουσης αναγνωσεως παιδευομεθα.
φιλοσοφια γαρ εστι το της νυμφης διηγημα, δι' ων τα περι εαυτης διεξερχεται, οπως
χρη περι το θειον εχειν τους 6.173 εραστας του υπερκειμενου καλλους
δογματιζουσης. ο δε μανθανομεν δια των προκειμενων λογιων τοιουτον εστιν (χρη
γαρ οιμαι προεκθεσθαι προτερον την τοις ρητοις εγκειμενην διανοιαν, ειθ' ουτως
εφαρμοσαι τοις προθεωρη θεισι τα θεοπνευστα ρηματα), εστι τοινυν, ως εν ολιγωι
συνελοντα φρασαι, τοιουτον τι δογμα δια των ειρημενων αναφαινομενον· διχηι
τετμηται κατα την ανωτατω διαιρεσιν η των οντων φυσις· το μεν γαρ εστιν
αισθητον και υλωδες, το δε νοητον τε και αυλον. αισθητον μεν ουν λεγομεν οσον τηι
αισθησει καταλαμβανεται, νοητον δε το υπερπιπτον την αισθητικην κατανοησιν. εκ
τουτων το μεν νοητον απειρον εστι και αοριστον, το δε ετερον παντως τισι
διαλαμβανεται περασιν. πασης γαρ υλης τωι ποσωι τε και τωι ποιωι διειλημ μενης εν
ογκωι και ειδει και επιφανειαι και σχηματι, περας γινεται της περι αυτην
κατανοησεως τα περι αυτην θεωρου μενα, ως μηδεν εχειν τον την υλην
διερευνωμενον εξω τι τουτων εν φαντασιαι λαβειν· το δε νοητον τε και αυλον της
τοιαυτης περιοχης καθαρευον εκφευγει τον ορον εν ουδενι 6.174 περατουμενον.
παλιν δε και της νοητης φυσεως διχηι διηιρη μενης η μεν ακτιστος εστι και ποιητικη
των οντων, αει ουσα οπερ εστι και παντοτε ωσαυτως εχουσα, κρειττων τε
προσθηκης απασης και της ελαττωσεως των αγαθων ανεπιδεκτος, η δε δια κτισεως
παραχθεισα εις γενεσιν προς το πρωτον αιτιον αει βλεπει των οντων και τηι μετουσιαι
του υπερεχοντος δια παντος εν τωι αγαθωι συντηρειται και τροπον τινα παντοτε
κτιζεται δια της εν τοις αγαθοις επαυξησεως προς το μειζον αλλοιουμενη, ως μηδε
ταυτηι τι περας ενθεωρεισθαι μηδε ορωι τινι την προς το κρειττον αυξησιν αυτης
περιγραφεσθαι αλλ' ειναι παντοτε το αει παρον αγαθον, καν οτι μαλιστα μεγα τε και
τελειον ειναι δοκηι, αρχην του υπερκειμενου και μειζονος, ως και εν τουτωι τον
αποστολικον αληθευεσθαι λογον δια της των εμπροσθεν επεκτασεως εν ληθηι
γινομενων των προδιηνυ σμενων· το γαρ αει τι μειζον και καθ' υπερβολην αγαθον
ευρισκομενον, περι εαυτο κατεχον την των μετεχοντων διαθεσιν, ουκ εαι προς τα
παρωιχηκοτα βλεπειν τηι των προτιμοτερων απολαυσει των καταδεεστερων την
μνημην παρακρουομενον. 6.175 Το μεν ουν νοημα το τηι φιλοσοφιαι του νυμφικου
διηγημα τος ημιν δογματιζομενον τοιουτον ειναι νομιζομεν, καιρος δ' αν ειη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

πρωτον μεν αυτης επιμνησθηναι της λεξεως των θεο πνευστων λογιων, ειθ' ουτως
εφαρμοσαι τοις προθεωρηθεισι την τοις ρητοις εγκειμενην διανοιαν. Ἐπι κοιτην μου
εν νυξιν εζητησα, φησιν, ον ηγαπησεν η ψυχη μου, εζητησα αυτον και ουχ ευρον
αυτον, εκαλεσα αυτον και ουχ υπηκουσε μου. αναστησομαι δη και κυκλωσω εν τηι
πολει, εν ταις αγοραις και εν ταις πλατειαις και ζητησω ον ηγαπησεν η ψυχη μου.
εζητησα αυτον και ουχ ευρον αυτον. ευροσαν με οι τηρουντες, οι κυκλουντες εν τηι
πολει. μη ον ηγαπησεν η ψυχη μου ειδετε; ως μικρον οτε παρηλθον απ' αυτων, εως
ου ευρον ον ηγαπησεν η ψυχη μου· εκρατησα αυτον και ουκ αφηκα αυτον, εως ου
εισηγαγον αυτον εις οικον μητρος μου και εις ταμιειον της συλλαβουσης με. Πως
τοινυν εν τοις ειρημενοις ευρισκομεν τα δογματικως ημιν προθεωρηθεντα νοηματα;
γεγονεν εν ταις προλαβουσαις ανοδοις προς λογον της εκαστοτε γινομενης
αυξησεως αει προς το κρειττον αλλοιουμενη και ουδεποτε επι του καταλη φθεντος
αγαθου ισταμενη, νυν μεν ιππωι παραβαλλομενη τηι καταστρεψαμενηι τον Αιγυπτιον
τυραννον, παλιν δε ορμισκοις τε και τρυγοσιν εικαζομενη κατα τον περιαυχενιον
κοσμον. 6.176 ειτα ως ουκ αρκεσθεισα τουτοις ετι προς το ανωτερον προεισι· δια γαρ
της ιδιας ναρδου την θειαν επιγινωσκει ευωδιαν και ουδε εν τουτωι μενει, αλλα
παλιν αυτον τον ποθουμενον οιον τι αρωμα ευπνουν εαυτηι περιαπτει μεταξυ των
λογικων μαζων, οθεν βρυει τα θεια διδαγματα, τωι χωρηματι της καρδιας
ενδησαμενη, μετα τουτο καρπον εαυτης ποιειται τον γεωργον βοτρυν αυτον
ονομαζουσα ηδυ τι και προσηνες δια του ανθους ευωδιαζοντα, και ουτως αυξηθεισα
δια των τοιουτων οδων καλη λεγεται και πλησιον γινεται και περιστε ραις το εν τοις
ομμασιν αυτης παρεικαζεται καλλος. ειτα παλιν προς το μειζον χωρει·
διορατικωτερα γαρ γινομενη κακεινη του λογου καταμανθανει την ωραν και
θαυμαζει, πως συσκιος επι την κλινην της κατω ζωης καταβαινει τηι υλικηι του
ανθρωπινου σωματος φυσει συσκιαζομενος. προς τουτοις τον της αρετης οικον
διαγραφει τωι λογωι, ου γινεται η ερεψιμος υλη κεδρος τε και κυπαρισσος σηπεδονος
6.177 τε και διαφθορας ανεπιδεκτος, δι' ων το μονιμον τε και αμεταβλητον της προς
το αγαθον σχεσεως διερμηνευει τωι λογωι. επι τουτοις δια συγκρισεως η προς το
κρειττον αυτης παραλλαγη διαδεικνυται και κρινον εν ακανθαις δοκει. και παλιν
παρ' εκεινης καθοραται του νυμφιου το προς τους αλλους διαφορον· μηλον γαρ
ονομαζεται μεταξυ δρυμωνος ακαρπου τηι ευχροιαι της οπωρας ωραιζομενον, ου την
σκιαν υπελθουσα εν τωι οικωι του οινου γινεται. και μυροις στηριζεται και τοις
καρποις του μηλου στοιβαζεται και το εκλεκτον βελος εν τηι καρδιαι δεξαμενη δια
της γλυκειας πληγης παλιν και αυτη γινεται βελος εν ταις χερσι του τοξοτου της μεν
ευωνυμου την κεφαλην προς τον ανω σκοπον ευθυνουσης, της δεξιας δε προς
εαυτην διαλαμβανουσης το βελος. μετα ταυτα ως ηδη προς το τελειον φθασασα και
ταις λοιπαις την επι τα αυτα προθυμιαν υφηγειται τωι λογωι δι' ορκισμου τινος την
περι την αγαπην αυτων σπουδην επεγειρουσα. τις ουν ουκ αν ειποι την επι τοσουτον
υψωθεισαν ψυχην εν τωι ακροτατωι γεγενησθαι ορωι της τελειοτητος; αλλ' ομως το
περας των προδιηνυσμενων αρχη γινεται της επι 6.178 τα υπερκειμενα χειραγωγιας·
παντα γαρ εκεινα φωνης ηχος ενομισθη προς την των μυστικων θεωριαν την ψυχην
δια της ακοης επιστρεφουσης. και βλεπειν αρχεται τον ποθουμενον αλλωι ειδει τοις
οφθαλμοις εμφαινομενον· δορκαδι γαρ ομοιουται και νεβρωι παρεικαζεται, και ουχ
εστηκεν ουτε επι της μιας οψεως ουτε επι του τοπου του αυτου το φαινομενον, αλλ'
επιπηδαι τοις ορεσιν απο των ακρωρειων επι τας των βουνων εξοχας μεθαλλομενος.
και παλιν εν μειζονι καταστασει η νυμφη γινεται φωνης δευτερας προς αυτην
ελθουσης, δι' ης παρορμαται καταλιπειν την εκ του τοιχου σκιαν και εν υπαιθρωι
γενεσθαι και τηι σκεπηι της πετρας εναναπαυσασθαι της εχομενης του προτειχισματος
και της εαρινης ωρας κατατρυφησαι δρεπομενην του καιρου τα ανθη ακμαια οντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

και ωρια και προς τομην επιτηδεια και οσα αλλα προς απολαυσιν ο καιρος τοις
τρυφωσι χαριζεται εν ταις των μουσικων ορνιθων φωναις. δι' ων παλιν τελειοτερα
γινομενη η νυμφη αυτην αξιοι του φθεγγομενου την οψιν ιδειν εμφανως και τον
λογον παρ' αυτου δεξασθαι μηκετι δι' ετερων φθεγγομενον. παλιν εικος εστιν επι
τουτοις μακαρισθηναι την ψυχην της υψηλης αναβασεως, του ακροτατου των
ποθουμενων εφικομενην· τι γαρ αν τις μειζον εις μακαρισμον εννοησειε του ιδειν
τον θεον; αλλα και τουτο 6.179 των μεν προδιηνυσμενων περας εστι, της δε των
υπερκει μενων ελπιδος αρχη γινεται· παλιν γαρ της φωνης ακουει της
διακελευομενης τοις θηρευταις επι σωτηριαι των λογικων αμπελωνων αγρευσαι τα
βλαπτικα των καρπων θηρια, τους μικρους εκεινους αλωπεκας. και τουτου
γενομενου μεταχωρει τα δυο εις αλληλα· ο τε γαρ θεος εν τηι ψυχηι γινεται και παλιν
εις τον θεον η ψυχη μετοικιζεται. λεγει γαρ οτι Ἀδελφιδος μου εμοι καγω αυτωι, τωι
εν κρινοις ποιμαινοντι και μετατιθεντι την ανθρωπινην ζωην απο των σκιοειδων
φαντασματων επι την των οντων αληθειαν. οραις εις οσον αναβεβηκεν υψος η εκ
δυναμεως εις δυναμιν κατα τον προφητικον λογον πορευομενη, ως του ακροτατου
της των αγαθων ελπιδος τετυχηκεναι δοκειν· τι γαρ ανωτερον του εν αυτωι γενεσθαι
τωι ποθουμενωι και εν εαυτωι τον ποθουμενον δεξασθαι; αλλ' ομως εν τουτωι
γενομενη παλιν ως ενδεης ουσα του αγαθου οδυρεται και ως μηπω εχουσα το τηι
επιθυμιαι προκειμενον αμηχανει τε και δυσχεραινει και την τοιαυτην της ψυχης
αμηχανιαν δημοσιευει τωι διηγηματι και οπως ευρε το ζητουμενον υπογραφει τωι
λογωι. Ταυτα δε παντα δια της των προκειμενων ημιν ρητων θεωριας μανθανομεν,
δι' ων σαφως διδασκομεθα το μητε 6.180 τινι περατι το μεγαλειον της θειας
οριζεσθαι φυσεως μητε τι γνωσεως μετρον ορον γινεσθαι της των ζητουμενων κατα
νοησεως, μεθ' ον στηναι χρη της επι το προσω φορας τον των υψηλων ορεγομενον,
αλλ' ουτως εχειν τον δια της των υπερκειμενων κατανοησεως επι το ανω τρεχοντα
νουν, ως πασαν τελειοτητα γνωσεως την εφικτην τηι ανθρωπινηι φυσει αρχην
γινεσθαι της των υψηλοτερων επιθυμιας. και μοι σκοπει δι' ακριβειας τον
προκειμενον τηι θεωριαι λογον τουτο προκατανοησας οτι θαλαμος εστιν η σωματικη
του λογου υπογραφη και γαμικη τις διασκευη, η διδωσι τηι θεωριαι τας υλας, ων η
φιλοσοφια προς το καθαρον τε και αυλον μετενεγκουσα τας των νοηματων
εμφασεις δια των εν αυτοις επιτελουμενων προαγει τα δογματα τοις των γινο μενων
αινιγμασι συγχρησαμενη προς την των δηλουμενων σαφηνειαν. επει τοινυν νυμφην
μεν υπεθετο την ψυχην ο λογος, ο δε εξ ολης καρδιας τε και ψυχης και δυναμεως
παρ' αυτης αγαπωμενος νυμφιος κατονομαζεται, ακολουθως η 6.181 επι το
ακροτατον ως ᾤετο των ελπιζομενων ελθουσα και ηδη προς τον ποθουμενον
ανακεκρασθαι νομισασα κοιτην ονομαζει την τελειοτεραν του αγαθου μετουσιαν και
νυκτα λεγει τον της κοιτης καιρον. δια δε του ονοματος της νυκτος ενδεικνυται των
αορατων την θεωριαν καθ' ομοιοτητα Μωυσεως του εν τωι γνοφωι γεγονοτος εν ωι
ην ο θεος, ος Ἔθετο, καθως φησιν ο προφητης, σκοτος αποκρυφην αυτου κυκλωι
αυτου. εν ωι καταστασα τοτε διδασκεται οτι τοσουτον απεσχε του επιβηναι της
τελειοτητος οσον οι μηδε την αρχην εγχειρησαντες· ηδη γαρ φησιν ως των τελειων
αξιωθεισα καθαπερ επι κοιτης τινος της των εγνωσμενων καταληψεως εμαυτην
αναπαυουσα οτε των αορατων εντος εγενομην καταλιπουσα τα αισθητηρια, οτε
περιεσχεθην τηι θειαι νυκτι τον εν τωι γνοφωι κεκρυμμενον αναζητουσα, τοτε την μεν
αγαπην προς τον ποθουμενον ειχον, αυτο δε το αγαπωμενον διεπτη των λογισμων
την λαβην· εζητουν γαρ αυτον επι την κοιτην μου εν ταις νυξιν, ωστε γνωναι τις η
ουσια, ποθεν αρχεται, εις τι καταληγει, εν τινι το ειναι εχει· αλλ' ουχ ευρον αυτον.
εκαλουν αυτον εξ ονοματος ως ην μοι δυνατον εξευρειν επι του ακατονομαστου
ονοματα, αλλ' ουκ ην ονοματος εμφασις η καθικνουμενη του ζητουμενου. 6.182 πως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

γαρ αν ο υπερ παν ονομα ων δια της ονομαστικης κλησεως εξευρεθειη; ου χαριν
φησιν οτι Ἐκαλεσα αυτον και ουχ υπηκουσε μου. τοτε εγνων οτι της
μεγαλοπρεπειας, της δοξης, της αγιωσυνης αυτου ουκ εστι περας. διο παλιν
ανιστησιν εαυτην και περιπολει τηι διανοιαι την νοητην τε και υπερκοσμιον φυσιν,
ην πολιν κατονομαζει, εν ηι αι αρχαι τε και κυριοτητες και οι ταις εξουσιαις
αποτεταγμενοι θρονοι η τε των επουρανιων πανηγυρις, ην αγοραν ονομαζει, και το
απεριληπτον αριθμωι πληθος, ο τωι της πλατειας διασημαινει ονοματι, ει αρα εν
τουτοις ευρεθειη το αγαπωμενον. η μεν ουν περιηιει διερευνωμενη πασαν αγγελικην
διακοσμησιν και ως ουκ ειδεν εν τοις ευρεθεισιν αγαθοις το ζητουμενον τουτο καθ'
εαυτην ελογισατο· αρα καν εκεινοις ληπτον εστι το παρ' εμου αγαπωμενον; και φησι
προς αυτους· μη καν υμεις ον ηγαπησεν η ψυχη μου ειδετε; σιωπησαντων δε προς
την τοιαυτην ερωτησιν και δια της σιωπης ενδειξα μενων το κακεινοις αληπτον
ειναι το παρ' αυτης ζητουμενον, ως διεξηλθε τηι πολυπραγμοσυνηι της διανοιας
πασαν εκεινην την υπερκοσμιον πολιν και ουδε εν τοις νοητοις τε και 6.183
ασωματοις ειδεν οιον εποθησεν, τοτε καταλιπουσα παν το ευρισκομενον ουτως
εγνωρισε το ζητουμενον, το εν μονωι τωι μη καταλαμβανεσθαι τι εστιν οτι εστι
γινωσκομενον, ου παν γνωρισμα καταληπτικον εμποδιον τοις αναζητουσι προς την
ευρεσιν γινεται. δια τουτο φησι Μικρον οτε παρηλθον απ' αυτων αφεισα πασαν την
κτισιν και παρελθουσα παν το εν τηι κτισει νοουμενον και πασαν καταληπτικην
εφοδον καταλιπουσα, τηι πιστει ευρον τον αγαπωμενον και ουκετι μεθησω τηι της
πιστεως λαβηι του ευρεθεντος αντεχομενη, εως αν εντος γενηται του εμου ταμιειου.
καρδια δε παντως το ταμιειον εστιν, η τοτε γινεται δεκτικη της θειας αυτου
ενοικησεως, οταν επανελθηι προς την καταστασιν εκεινην, εν ηι το κατ' αρχας ην οτε
επλασθη υπο της συλλαβουσης. μητερα δε παντως την πρωτην της συστασεως ημων
αιτιαν νοων τις ουχ αμαρτησεται. Καιρος δ' αν ειη παλιν επ' αυτης της λεξεως
παραθεσθαι τας θειας φωνας, ωστε τοις θεωρηθεισιν εφαρμοσθηναι τα ρηματα· Ἐπι
κοιτην μου εν νυξιν εζητησα ον ηγαπησεν 6.184 η ψυχη μου, εζητησα αυτον και ουχ
ευρον αυτον, εκαλεσα αυτον και ουχ υπηκουσε μου. αναστησομαι δη και κυκλωσω
εν τηι πολει εν ταις αγοραις και εν ταις πλατειαις και ζητησω ον ηγαπησεν η ψυχη
μου. εζητησα αυτον και ουχ ευρον αυτον. ευροσαν με οι τηρουντες οι κυκλουντες εν
τηι πολει. μη ον ηγαπησεν η ψυχη μου ειδετε; ως μικρον οτε παρηλθον απ' αυτων,
εως ου ευρον ον ηγαπησεν η ψυχη μου. εκρατησα αυτον και ουκ αφηκα αυτον, εως
ου εισηγαγον αυτον εις οικον μητρος μου και εις ταμιειον της συλλαβουσης με. Ἐπι
τουτοις παλιν υπο φιλανθρωπιας και ταις θυγατρασιν Ἰερουσαλημ διαλεγεται, ας εν
τοις εμπροσθεν συγκρισει του της νυμφης καλλους του παρεικασθεντος τωι κρινωι
ακανθας ο λογος ωνομασε, και δια του ορκου των εν τωι κοσμωι δυναμεων προς το
ισον της αγαπης διανιστησι μετρον, ωστε το θελημα του νυμφιου και επ' αυτων
ενεργον γενεσθαι. ειρηται δε εν τοις φθασασι τις τε ο κοσμος, εν ωι αι ισχυες και αι
δυναμεις, και τι το θελημα του εξ ολης καρδιας τε και ψυχης αγαπωμενου, ως μη
χρειαν ειναι παλιν δια των 6.185 αυτων τον λογον μηκυνεσθαι της προθεωρηθεισης
ημιν εν τοις ρημασι διανοιας και το εν τωι τοπωι τουτωι νοουμενον ικανως
φανερουσης. αλλα προς το εφεξης τωι λογωι προΐωμεν, ει πως γενοιτο δυνατον και
ημιν συναναβηναι τηι τελειαι περιστεραι προς το υψος ανιπταμενηι και ακουσαι της
των φιλων του νυμφιου φωνης εν θαυματι ποιουμενων την αναβασιν αυτης την εκ
της ερημου, ο δη και μαλλον πλεοναζει τοις θεαταις την εκπληξιν, ει τοιαυτην η
ερημος αναδιδωσι, ως μιμεισθαι δενδρων καλλος των εν τηι ερημωι δια τον ατμον
του θυμιαματος γεωργουμενων. τα δε θυμιαματα σμυρνα και λιβανος ην. τωι δε απο
τουτων ατμωι και κονιορτος τις δια των λεπτοποιηθεντων αρωματων συνηγειρετο
τε και συνανεβαινεν, ως αντι κονεως ειναι της ανακεκραμενης προς τον αερα την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

λεπτομερη των αρωματων διαχυσιν, δι' ης ορθιος ο κονιορτος ην και μετεωρος. εχει
δε ουτως η λεξις· Τις αυτη η αναβαινουσα εκ της ερημου ως στελεχη καπνου τε
θυμιαμενη σμυρνα και λιβανος απο παντων κονιορτων μυρεψου; ει τις ακριβως
επιστησειε τοις ειρημενοις τον νουν, ευρησει του προκατανοηθεντος ημιν δογματος
την αληθειαν· ωσπερ γαρ εν ταις πομπαις των θεατρων, καν οι αυτοι ωσιν οι την
προτεθεισαν αυτοις ιστοριαν υποκρινο 6.186 μενοι, ομως ετεροι εξ ετερων
νομιζονται φαινεσθαι οι τηι διαφοραι των προσωπειων το ειδος το περι αυτους
εναμειβον τες και ο νυν δουλος η ιδιωτης φαινομενος μετ' ολιγον αριστευς τε και
στρατιωτης οραται και παλιν καταλιπων το υποχειριον σχημα στρατηγικον ειδος
αναλαμβανει η και βασιλεως μορφην υποδυεται, ουτω και εν ταις κατα την αρετην
προκοπαις ου παντοτε τωι αυτωι παραμενουσι χαρακτηρι οι απο δοξης εις δοξαν δια
της των υψηλοτερων επιθυμιας μεταμορφουμενοι, αλλα προς λογον της αει
κατορθωθεισης εκαστωι δια των αγαθων τελειοτητος ιδιος τις τωι βιωι χαρακτηρ
επιλαμπει αλλος εξ αλλου γινομενος τε και φαινομενος δια της των αγαθων
επαυξησεως. διο μοι δοκουσι ξενιζεσθαι προς το φαινομενον οι φιλοι του νυμφιου οι
προτερον μεν αυτην εγνωκοτες καλην αλλ' ως εν γυναιξι καλην, μετα ταυτα δε δι'
ομοιοτητος χρυσιου μετα στιγματων αργυριου το καλλος αυτης ωραΐζοντες. νυνι δε
μηδεν των προλαβοντων σημειων περι αυτην καθορωντες αλλ' απο των
υψηλοτερων χαρακτηριζοντες θαυμαζουσιν ου μονον την ανοδον αλλα και οθεν
ανεδραμεν· τουτο γαρ εστιν ο την επιτασιν ποιει της εκπληξεως· μια οραται η
αναβαινουσα, και αλσει δενδρων το φαινομενον παραβαλλεται· στελεχη γαρ 6.187
ορασθαι νομιζεται εις υψος ανατρεχοντα και αυξανομενα, το δε υποτρεφον τα
στελεχη ταυτα ου πιων τις εστι γη και καταρρυ τος, αλλ' αυχμηρα και διψωδης και
ερημος. τινι τοινυν ενριζουται τα στελεχη ταυτα και ποθεν αυξεται; ριζα μεν αυτοις
η των αρωματων κονις εστιν, αρδεια δε ο εκ των θυμιαματων ατμος επιδροσιζων δια
της ευωδιας τουτο το αλσος. οσον επαινον περιεχει της επι τοις τοιουτοις μαρτυρη
θεισης ο λογος. το τε γαρ αλληλους διερωταν περι της οφθεισης ως εν αλλωι
δεικνυμενης τωι ειδει και ου κατα την προτεραν μορφην εγκωμιον εστι της κατ'
αρετην προκοπης τελεωτατον πολλην αυτηι μαρτυρουν την προς το κρειττον
παραλλαγην και μεταστασιν· ξενιζομενων γαρ εστιν η φωνη παρα το συνηθες ειδος
εν θαυματι ποιουμενων την επανθουσαν μορφην οτι· αυτη η αναβαινουσα εκ της
ερημου μελαινα το προτερον ημιν εωρατο. πως την σκοτεινην μορφην απεκλυσατο;
πως αυτηι χιονωδες επαστραπτει το καλλος; η ερημος εστιν ως εοικεν αιτια τουτων,
η καθαπερ τι ερνος αναδραμειν αυτην εις υψος ποιησασα και προς το τοιουτον 6.188
μεταβαλλουσα καλλος· ου γαρ εξ αυτοματου τινος συντυχιας ουδε κατ' ακριτον τινα
αποκληρωσιν γεγονεν αυτηι η προς το υψος αναδρομη, αλλ' εξ οικειων πονων δι'
εγκρατειας τε και επιμελειας το καλλος εκτησατο. ουτω ποτε και η του προφητου
ψυχη διψωδης εγενετο της θειας πηγης, επειδη αυτωι η σαρξ ερημος τε και αβατος
και ανυδρος γενομενη το θειον διψος εν εαυτηι παρεδεξατο. το τοινυν εκ της ερημου
αναβαινειν αυτην μαρτυριαν περιεχει του δια προσοχης τε και εγκρατειας εις
τοσουτον υψος αναδραμειν, ως και τοις φιλοις του νυμφιου θαυμα γενεσθαι, οι δια
πολλων υποδειγματων το καλλος αυτης ερμηνευουσιν, επειδη δι' ενος απαν
περιληφθηναι ουχ οιον τε ην· πρωτον μεν γαρ στελεχει την ωραν εικαζουσι και ουδε
τουτο ενι, αλλ' εις πληθος δενδρων αγεται των εν αυτηι θαυματων η εικασια, ως αν
το πολυειδες και ποικιλον των αρετων τηι υπογραφηι του αλσους διαδεικνυοιτο· ειτα
καπνος εκ θυμιαματων εις την εικονα του καλλους παραλαμβανεται και ουδε ουτος
απλους αλλα σμυρνης και λιβανου συγκεκραμενων, ως μιαν εξ αμφοιν γενεσθαι των
ατμων την χαριν, δι' ων το της νυμφης 6.189 υπογραφεται καλλος· αλλος επαινος
αυτης η των αρωματων τουτων γινεται μιξις· η σμυρνα προς τον ενταφιασμον των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

σωματων επιτηδειως εχει, ο δε λιβανος κατα τινα λογον αφιερωται τηι του θειου
τιμηι. ο τοινυν εαυτον μελλων ανατιθεναι τηι του θεου θεραπειαι ουκ αλλως εσται
λιβανος τωι θεωι θυμιωμενος, ει μη προτερον σμυρνα γενοιτο, τουτεστιν ει μη τα επι
της γης εαυτου μελη νεκρωσειε συνταφεις τωι υπερ ημων αναδεξαμενωι τον θανατον
και την σμυρναν εκεινην την εις τον ενταφιασμον του κυριου παραληφθεισαν τηι
σαρκι τηι ιδιαι δια του νεκρωσαι τα μελη καταδεξαμενος. ων γενομενων παν ειδος
των κατ' αρετην αρωματων εν τωι κυκλωι του βιου καθαπερ εν θυΐαι τινι
λεπτοποιηθεντων τον ηδυν εκεινον κονιορτον απεργαζεται, ον ο αναλαβων εν τωι
ασθματι ευπνους γινεται του μεμυρισμενου πνευματος πληρης γενομενος. Μετα δε
την επι τωι καλλει μαρτυριαν οι φιλοι του νυμφιου και παρασκευασται του αγνου
θαλαμου και της καθαρας 6.190 νυμφης προμνηστορες υποδεικνυουσιν αυτηι της
βασιλικης κλινης το καλλος, ως αν μαλλον εις επιθυμιαν την νυμφην αγαγοιεν της
θειας τε και αχραντου μετ' αυτου συμβιωσεως. η δε υπογραφη της του βασιλεως
κλινης αυτη εστιν, ην τωι δεικτικωι λογωι υπ' οψιν αγουσιν αυτηι δι' ων διεξερχονται·
λεγουσι γαρ· Ἰδου η κλινη του Σαλωμων, εξηκοντα δυνατοι κυκλωι αυτης απο
δυνατων Ἰσραηλ, παντες κατεχοντες ρομφαιαν, δεδιδαγμενοι πολεμον· ανηρ
ρομφαια αυτου επι τον μηρον αυτου απο θαμβους εν νυξιν. οτι μεν ουν ουκ εκ της
ιστοριας ο περι της κλινης λογος εστι, παντι δηλον αν γενοιτο δια των σωματικως
περι του Σολομωνος ιστορηθεντων, ου και τα βασιλεια και την τραπεζαν και την
λοιπην εν τηι βασιλειαι διαγωγην μετα πασης ακριβειας ο λογος υπεγραψεν. καινον
δε τι και παρηλλαγμενον ειπε περι της κλινης ουδεν, ως πασαν αναγκην ειναι μη
παραμειναι τωι γραμματι την εξηγησιν, αλλα δια τινος επιμελεστερας κατανοησεως
μεταλαβειν τον λογον εις πνευματικην θεωριαν της υλικης εμφασεως τον νουν
αποστησαντας. τις γαρ αν εξ οπλιτων εξηκοντα καλλωπισμος γενοιτο κλινης
νυμφικης, οις μαθημα μεν τα φοβερα του πολεμου, κοσμος δε η ρομφαια 6.191
προβεβλημενη του σωματος, θαμβος δε περι αυτους νυκτερι νον; (την γαρ φοβεραν
εκπληξιν την εκ δειματων τινων νυκτερινων γινομενην δια της του θαμβους λεξεως
ο λογος ενδεικνυται, ην τοις οπλιταις τουτοις προσειναι λεγει.) ουκουν παντι τροπωι
ζητητεον αν ειη διανοιαν τινα δια των ρητων τουτων τοις προτεθεωρημενοις
ακολουθον. τις ουν εστιν η διανοια; εοικε το θειον καλλος εν τωι φοβερωι το
ερασμιον εχειν απο των εναντιων τωι σωματικωι καλλει δεικνυμενον· ενταυθα μεν
γαρ ελκτικον εις επιθυμιαν εστι το προσηνες τηι οψει και μειλιχιον και πασης
φοβερας τε και θυμωδους διαθεσεως κεχωρισμενον, το δε ακηρατον καλλος εκεινο η
φοβερα τε και καταπληκτος ανδρεια εστιν. επειδη γαρ η εμπαθης και ρυπωσα των
σωματων επιθυμια τοις της σαρκος μελεσιν εγκαθημενη καθαπερ τι συνταγμα
ληιστρικον ενεδρευει τον νουν και αιχμαλωτον αγει πολλακις προς το εαυτης
βουλημα συναρπασασα, εχθρον δε τωι θεωι το γινομενον, καθως φησιν ο αποστολος
οτι Το φρονημα της σαρκος εχθρα εις θεον, δια τουτο ακολουθον εστιν εκ των 6.192
εναντιων τηι σωματικηι επιθυμιαι τον θειον ερωτα γινεσθαι, ωστε ει ταυτης
καθηγειται εκλυσις και ανεσις και βλακωδης διαχυσις, εκει την επιφοβον τε και
καταπληκτον ανδρειαν υλην του θειου ερωτος γινεσθαι· του γαρ ανδρωδους θυμου
τον της ηδονης λοχον καταπτοησαντος τε και φυγαδευσαντος ουτω το καθαρον της
ψυχης αναφαινεται καλλος μηδενι παθει σωματικης επιθυμιας καταρρυπουμενον.
ουκουν αναγκαιως η νυμφικη του βασιλεως κλινη τοις οπλιταις εν κυκλωι διαλαμ
βανεται, ων η του πολεμειν εμπειρια και το προχειρον εχειν επι του μηρου την
ρομφαιαν θαμβος και εκπληξιν εμποιει τοις σκοτεινοις λογισμοις τοις εν νυξι τε και
σκοτομηνηι τους ευθεις τηι καρδιαι λοχωσι τε και τοξευουσιν. οτι γαρ αναιρετικη των
ρυπαρων ηδονων εστιν η των περιεστοιχισμενων την κλινην εξοπλισις, δηλον αν
γενοιτο δια της υπογραφης του λογου ος φησιν οτι Παντες δεδιδαγμε νοι πολεμον,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

ανηρ ρομφαια αυτου επι τον μηρον αυτου· αληθως γαρ ειδοτων εστιν, οπως
αντιστρατευεσθαι χρη τηι σαρκι τε και τωι αιματι, το την ρομφαιαν τωι μηρωι εχειν
εφηρμοσμενην. νοει δε παντως ο των γραφικων αινιγματων 6.193 ουκ απειρος εκ τε
της του μηρου μνημης το σημαινομενον και οτι ρομφαια ο λογος εστιν. ο τοινυν το
φοβερον οπλον, λεγω δε την της σωφροσυνης ρομφαιαν, διεζωσμενος ουτος εστι τηι
αφθαρτωι κλινηι ερασμιος, εις των δυνατων Ἰσραηλ και του καταλογου των
εξηκοντα αξιος. τον δε αριθμον τουτον εχειν μεν τινα μυστικον λογον ουκ
αμφιβαλλομεν, αλλα μονοις εκεινοις δηλον, οις αποκαλυπτει τα κεκρυμμενα
μυστηρια η του πνευματος χαρις, ημεις δε καλως εχειν φαμεν των προχειρων του
λογου νοηματων εμφορηθεντας, καθως επι του πασχα νομοθετει Μωυσης των
προφαινομενων σαρκων εμφαγοντας απολυπραγμονητον εασαι το τοις οστεοις της
ασαφειας εγκεκρυμμενον. ει δε τις εστιν επιθυμη της των κρυφιων μυελων του
λογου, ζητειτω παρα του τα κεκρυμμενα τοις αξιοις αποκαλυπτοντος. ως δ' αν μη
δοκοιημεν αγυμναστον παρατρεχειν τον λογον μηδε καταρραθυμειν του θειου
προσταγματος του ερευναν τας θειας διακελευο μενου γραφας, ουτωσι τον περι των
εξηκοντα λογον διασκο πησωμεν· δωδεκα ραβδοι κατ' αριθμον των φυλων του
Ἰσραηλ 6.194 κατα προσταγμα θειον παρα του Μωυσεως λαμβανονται, αλλα μια των
πασων προετιμηθη μονη παρα τας αλλας βλαστησασα. παλιν παρα του του Ναυη
Ἰησου ισαριθμοι ταις φυλαις του Ἰσραηλ λιθοι εκ του Ἰορδανου λαμβανονται, ων
ουδε εις αποβλητος γινεται παντων ομοτιμως εις μαρτυ ριαν του κατα τον Ἰορδανην
μυστηριου παραληφθεντων. και πολυ το ακολουθον εν τοις ιστορουμενοις εστιν·
προκοπην γαρ τινα του λαου προς το τελειοτερον ο λογος ενδεικνυται, ως εν αρχαις
μεν της νομοθεσιας μιαν ευρεθηναι ραβδον ζωσαν τε και βλαστανουσαν, τας δε
λοιπας ως ξηρας τε ουσας και ακαρπους αποβληθηναι. πλειονος δε διαγεγονοτος
χρονου και των νομικων αυτοις παραγγελματων εν ακριβεστεραι κατανοησει
γεγενημενων, ως και την εκ δευτερου περιτομην την παρα του Ἰησου αυτοις
επαγομενην και νοησαι και δεξασθαι της πετρινης μαχαιρας περιελουσης αυτων παν
το ακαθαρτον (νοει δε παντως ο συνετος ακροατης της τε πετρας και της μαχαιρας
το σημαινομενον), εικος ην βεβαιω θεισης εν αυτοις της νομιμου τε και εναρετου
ζωης μηδενα των λιθων των επ' ονοματι των Ἰσραηλιτικων φυλων
παραληφθεντων ευρεθηναι αποβλητον. επει δε χρη παντοτε των αγαθων τας
επαυξησεις επιζητειν, οτε προηλθεν ο 6.195 χρονος, και η δυναμις του Ἰσραηλ
μειζων εγενετο· ουτω γαρ φησιν εν τοις προκειμενοις ημιν ρητοις ο λογος οτι απο
δυνατων Ἰσραηλ τοτε ουκετι εις απο φυλης λιθος η μια ραβδος λαμβανεται, αλλα
πεντε αντι ραβδων η λιθων αφ' εκαστης φυλης ανδρες πολεμισται, δεδιδαγμενοι
πολεμον, αιροντες ρομφαιαν, απο δυνατων Ἰσραηλ την θειαν κλινην περιστοιχι
ζονται, ων δια τουτο ουδεις αποβλητος γινεται, διοτι πασης φυλης απαρχη οι πεντε
γινονται, ων ο αριθμος δωδεκακις κεφαλαιουμενος το πληρωμα ποιει των εξηκοντα.
χρη τοινυν πεντε αφ' εκαστης φυλης φοβερους οπλομαχους φυλακας της του
βασιλεως κλινης γενεσθαι, ως, ει γε λειποι τωι αριθμωι των πεντε, απαραδεκτον ειναι
και το λειπομενον. Ἆρ' εστι λοιπον κατατολμησαι του ενθυμηματος, πως αφ'
εκαστης φυλης οι πεντε οπλιζονται, ινα της βασιλικης κλινης φυλακες γενωνται,
πως εκαστος των πεντε τουτων φοβερος τοις αντιτεταγμενοις δια της οπλισεως
γινεται την ρομφαιαν του μηρου προβαλλομενος; η δηλον εστιν οτι ο εις ανθρωπος
οι πεντε ουτοι οπλιται εισιν εκαστης αισθησεως 6.196 την προσφορον εαυτηι
ρομφαιαν εις καταπληξιν των εναντιων προβαλλομενης; οφθαλμου ρομφαια το δια
παντος οραν προς τον κυριον και ορθα βλεπειν και μηδενι των ρυπαρων θεαματων
καταμολυνεσθαι, ακοης οπλον ωσαυτως η των θειων διδαγματων ακροασις και το
μηδεποτε ματαιον λογον εν εαυτηι παραδεξασθαι. ουτως εστιν οπλισαι και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

γευσιν και την αφην και την οσφρησιν τηι της εγκρατειας ρομφαιαι καταλληλως
εκαστην των αισθησεων θωρακιζοντα, δι' ων γινεται θαμβος και εκπληξις τοις
σκοτεινοις εχθροις, ων καιρος εις την κατα των ψυχων επιβουλην η νυξ γινεται και
το σκοτος. εν ταυτηι γαρ ειπεν ο προφητης τα θηρια του αγρου την πονηραν βρωσιν
εαυτοις εκ των του θεου ποιμνιων περιεργαζεσθαι· Ἔθου γαρ, φησι, σκοτος και
εγενετο νυξ· εν αυτηι διελευσονται παντα τα θηρια του δρυμου, σκυμνοι ωρυομενοι
αρπασαι. επειδη τοινυν Ἰσραηλ γινεται πας ο σωιζομενος (Ου γαρ παντες οι εξ
Ἰσραηλ ουτοι Ἰσραηλ, αλλ' οσοι βλεπουσι τον θεον εκ της ενεργειας 6.197 κυριως τηι
προσηγοριαι ταυτηι κατονομαζονται), ιδιον δε του ορωντος εστι τον θεον το μηδενι
των αισθητηριων προς αμαρτιαν βλεπειν (ουδεις γαρ δυναται προς δυο κυριους
οραν, αλλα χρη τον ενα μισηθηναι παντως, ει μελλοι αγαπα σθαι ο ετερος), τουτου
χαριν μια κλινη του βασιλεως γινεται παν το σωιζομενον· ει γαρ παντες οψονται τον
θεον οι καθαροι τηι καρδιαι γενομενοι, οι δε τον θεον ιδοντες Ἰσραηλ κυριως
γινονται τε και ονομαζονται, δωδεκα δε διαιρειται φυλαις κατα τινα λογον
απορρητον τουτο το ονομα, καλως το πληρωμα των σωιζομενων τωι αριθμωι των
εξηκοντα κεφα λαιουται ενος μεν αφ' εκαστου μερους λαμβανομενου, εις πεντε δε
οπλιτας κατα τον αριθμον των αισθησεων του ενος τουτου μεριζομενου. ουκουν
παντες οι την θειαν ενδυσαμενοι πανοπλιαν μιαν κυκλουσι του βασιλεως κλινην εις
Ἰσραηλ οι παντες γενομενοι και δια των δωδεκα φυλων της πενταχηι νοουμενης
αριστειας εις τον αριθμον των εξηκοντα παντως ανακεφαλαιουμενου του των
αριστεων πληρωματος μια παραταξις και στρατος εις και μια κλινη, τουτεστιν
εκκλησια μια και λαος εις και νυμφη μια οι παντες γενησονται υφ' ενι 6.198
ταξιαρχηι και εκκλησιαστηι και νυμφιωι προς ενος σωματος κοινωνιαν
συναρμοζομενοι. το δε κλινην την αναπαυσιν ειναι των σωιζομενων και εκ της του
κυριου φωνης διδασκο μεθα, ος φησι προς τον αναιδως εν νυκτι θυροκρουστουντα
οτι Ἤδη η θυρα κεκλεισται και τα παιδια μετ' εμου επι της κοιτης εστιν. καλως δε
τους δια των οπλων της δικαιοσυνης το απαθες εαυτοις κατορθωσαντας παιδια
κατονομαζει ο λογος δογμα δια τουτων ημιν υφηγουμενος, οτι το εξ επιμελειας
προσγινομενον ημιν αγαθον ουκ αλλο τι εστι παρα το εξ αρχης εναποτεθεν τηι φυσει·
ο τε γαρ τωι μηρωι την ρομφαιαν διαζωσαμενος δια προσοχης του κατ' αρετην βιου το
παθος απεσκευασατο το τε νηπιον τηι ηλικιαι αναισθητως εχει του τοιουτου παθους·
ου γαρ χωρει το παθος η νηπιοτης. ουκουν ταυτον εστιν οπλιτας τε περι την κλινην
ειναι μαθειν και νηπια επι της κοιτης αναπαυομενα· μια γαρ επ' αμφο τερων η
απαθεια των τε μη παραδεξαμενων και των απωσα μενων το παθος· οι μεν γαρ ουπω
εγνωσαν, οι δε προς την τοιαυτην καταστασιν εαυτους επανηγαγον στραφεντες και
παιδια τηι απαθειαι γενομενοι, ως μακαριον το εν τουτοις 6.199 ευρεθηναι η παιδιον η
οπλιτην η αληθινον Ἰσραηλιτην γενομενον, ως μεν Ἰσραηλιτην εν καθαραι καρδιαι
τον θεον ορωντα, ως δε οπλιτην εν απαθειαι και καθαροτητι την του βασιλεως
κλινην, τουτεστιν την εαυτου καρδιαν φυλασσον τα, ως δε παιδιον επι της μακαριας
κοιτης αναπαυομενον εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. αμην.
Λογος ζʹ Φορειον εποιησεν εαυτωι ο βασιλευς Σαλωμων απο ξυλων του
Λιβανου, Στυλους αυτου εποιησεν αργυριον και το ανακλιτον αυτου χρυσιον,
επιβασεις αυτου πορφυραν, εντος αυτου λιθοστρωτον αγαπην απο θυγατερων
Ἰερουσαλημ.
Ἐξελθετε και ιδετε, θυγατερες Σιων, εν τωι βασιλει Σαλωμων, εν τωι
στεφανωι, ωι εστεφανωσεν αυτον η μητηρ αυτου εν ημεραι νυμφευσεως αυτου 6.200
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

και εν ημεραι ευφροσυνης καρδιας αυτου. Ἰδου ει καλη, η πλησιον μου, ιδου ει καλη.
οφθαλμοι σου περιστεραι εκτος της σιωπησεως σου. τριχωμα σου ως αγελαι των
αιγων, αι απεκαλυφθησαν απο του Γαλααδ. Ὀδοντες σου ως αγελαι των
κεκαρμενων, αι ανεβησαν απο του λουτρου, αι πασαι διδυμευουσαι, και ατεκνουσα
ουκ εστιν εν αυταις. Ὡς σπαρτιον κοκκινον χειλη σου, και η λαλια σου ωραια. ως
λεπυρον ροας μηλον σου εκτος της σιωπησεως σου. Ὡς πυργος ∆αβιδ τραχηλος σου ο
ωικοδομημενος εν θαλπιωθ· χιλιοι θυρεοι κρεμανται επ' αυτον, πασαι βολιδες των
δυνατων. ∆υο μαστοι σου ως δυο νεβροι διδυμοι δορκαδος οι νεμομενοι εν τοις
κρινοις, Ἕως ου διαπνευσηι η ημερα και κινηθωσιν αι σκιαι. πορευσομαι εμαυτωι
προς το ορος της σμυρνης 6.201 και προς τον βουνον του λιβανου. Ὅλη καλη ει, η
πλησιον μου, και μωμος ουκ εστιν εν σοι. Ἐν πολλοις ο βασιλευς Σολομων εις τυπον
του αληθινου βασιλεως παραλαμβανεται, πολλοις δε φημι τοις προς το κρειττον
περι αυτου παρα της αγιας γραφης ιστορουμενοις· ειρηνικος τε γαρ λεγεται, και
ναον οικοδομει και σοφιαν αμε τρητον εχει, βασιλευει τε του Ἰσραηλ και κρινει τον
λαον εν δικαιοσυνηι και εκ του σπερματος εστι του ∆αβιδ, αλλα και η των Αιθιοπων
βασιλισσα προς αυτον φοιται. ταυτα γαρ παντα και τα τοιαυτα περι αυτου μεν
λεγεται τυπικως, προδιαγραφει δε του ευαγγελιου την δυναμιν. τις γαρ ουτως
ειρηνικος ως ο αποκτεινας την εχθραν και τωι σταυρωι προσηλωσας, ο τους εχθρους
εαυτου ημας, μαλλον δε τον κοσμον ολον εαυτωι καταλλαξας και το μεσοτοιχον του
φραγμου λυσας, Ἵνα τους δυο κτισηι εν εαυτωι εις ενα καινον ανθρωπον ποιων
ειρηνην, ο κηρυξας τοις μακραν τε και τοις εγγυς την ειρηνην δια των
ευαγγελιζομενων τα αγαθα; τις δε 6.202 τοιουτος οικοδομος ναου ο τους θεμελιους
μεν αυτου τιθεις εν τοις ορεσι τοις αγιοις, τουτεστιν εν τοις προφηταις τε και τοις
αποστολοις, εποικοδομων δε, καθως φησιν ο αποστολος, Ἐπι τωι θεμελιωι των
αποστολων και προφητων τους ζωντας τε και εμψυχους λιθους τους δι' εαυτων
προς την των τοιχων αρμονιαν κατα τον προφητικον λογον κυλιομενους, ωστε
συναρμοσθεντας εν τηι ενοτητι της πιστεως και τωι συνδεσμωι της ειρηνης αυξησαι δι'
εαυτων τον ναον τον αγιον εις το γενεσθαι κατοικητηριον θεου εν πνευματι; οτι δε
και τηι σοφιαι τηι εαυτου ο Σολομων την αληθινην μηνυει σοφιαν, ουδεις αν αντειποι
προς τε την ιστοριαν και προς την αληθειαν βλεπων· μαρτυρειται μεν γαρ υπο της
ιστοριας εκεινος, οτι παρηλθε τους της ανθρωπινης σοφιας ορους παντων την
γνωσιν εν τωι πλατει της καρδιας χωρησας, ως και τους προλαβοντας παραδραμειν
και τοις εφεξης γενεσθαι ανεφικτος, ο δε κυριος κατα την εαυτου φυσιν αυτο, οπερ
εστιν αληθεια τε και σοφια και δυναμις, ουσιαι 6.203 εστιν. δια τουτο του ∆αβιδ
ειποντος οτι Παντα εν σοφιαι εγενετο, ερμηνευων τον προφητην ο θειος αποστολος
Ἐν αυτωι εκτισθαι τα παντα λεγει, ως τουτον του προφητου δια της σοφιας
σημαινοντος. το δε βασιλεα του Ἰσραηλ ειναι τον κυριον και παρα των εχθρων
μεμαρτυρηται των υπογεγραφηκοτων τωι σταυρωι την ομολογιαν της βασιλειας
αυτου οτι Ουτος εστιν ο βασιλευς των Ἰουδαιων· δεχομεθα γαρ την μαρτυριαν, ει και
κατασμικρυνειν νομιζεται το μεγαλειον του κρατους τηι των Ἰσραηλιτων βασιλειαι
την δεσποτειαν οριζουσα. ου γαρ ουτως εχει, αλλ' απο μερους την κατα παντων
αρχην η επιγραφη αυτη τωι σταυρωι ανατι θησι τωι μη προσθειναι οτι μονων των
Ἰουδαιων ουτος εστι βασιλευς· απολυτως γαρ αυτωι προσμαρτυρησας ο λογος την
των Ἰουδαιων αρχην και το κατα παντων κρατος κατα το σιωπωμενον τηι ομολογιαι
ταυτηι συμπεριελαβεν· ο γαρ βασιλευς πασης της γης και του μερους παντως 6.204
την δεσποτειαν εχει. η δε περι την δικαιαν κρισιν του Σολομωνος σπουδη τον
αληθινον κριτην του παντος κοσμου διασημαινει, ος φησιν οτι Ὁ πατηρ κρινει
ουδενα, αλλα την κρισιν πασαν δεδωκε τωι υιωι· και οτι Ου δυναμαι απ' εμαυτου
ποιειν ουδεν, αλλα καθως ακουω κρινω και η κρισις η εμη δικαια εστιν. ουτος γαρ ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

ακροτατος της δικαιας κρισεως ορος το μη αφ' εαυτου τι κατα τινα προσπαθειαν η
αποκληρω σιν τοις κρινομενοις νεμειν, αλλα πρωτον ακουειν των υποδικων τηι
κρισει, ειθ' ουτω την επ' αυτοις ψηφον εκτιθε σθαι. ου χαριν η του θεου δυναμις τινα
ομολογει και μη δυνασθαι· το γαρ εξω του δικαιου παρατρεψαι την κρισιν αδυνατει
η αληθεια. το δε εκ του σπερματος ∆αβιδ ειναι το κατα σαρκα τον κυριον παρα του
γεγονοτος εκ του ∆αβιδ προμηνυεσθαι ως ομολογουμενον τωι λογωι παρησομεν. το
δε κατα την Αιθιοπιδα μυστηριον, πως καταλιπουσα των 6.205 Αιθιοπων την
βασιλειαν και τοσουτον διαβασα τον εν τωι μεσωι τοπον προς τον Σολομωνα δια το
κλεος της σοφιας επειγεται λιθοις τε τιμιοις και χρυσωι και τοις των αρωματων
ηδυσμασι δεξιουμενη τον βασιλεα, δηλον αν γενοιτο τωι επιστησαντι, προς ο τι των
ευαγγελικων βλεπει θαυματων· τις γαρ ουκ οιδεν οτι μελαινα ην εξ ειδωλολατριας
το κατ' αρχας η εξ εθνων εκκλησια πριν εκκλησια γενεσθαι πολλωι μεταξυ τωι της
αγνοιας διαστηματι της προς τον αληθινον θεον γνωσεως απωικισμενη; αλλ' οτε
επεφανη η χαρις του θεου και η σοφια διελαμψε και το φως το αληθινον προς τους
εν σκοτει και σκιαι θανατου καθημενους την ακτινα διεπεμψε, τοτε του Ἰσραηλ προς
το φως επιμυσαντος και της των αγαθων μετουσιας εαυτον αποστησαντος ερχονται
οι Αιθιοπες, οι εξ εθνων τηι πιστει προστρεχοντες και οι ποτε οντες μακραν εγγυς
γινονται τωι μυστικωι υδατι την μελανιαν αποκλυσαμενοι, ωστε την Αιθιοπιαν
προφθασαι χειρα αυτης τωι θεωι και προσαγαγειν δωρα τωι βασιλει τα τε της
ευσεβειας αρωματα και το της θεογνωσιας χρυσιον και τους τιμιους λιθους της των
εντολων τε και των αρετων εργασιας. 6.206 Ἀλλα προς ο τι βλεπων εντευθεν
αρχομαι της προκειμενης ημιν των ρητων θεωριας, ηδη διασαφησω τωι λογωι αυτην
προεκθεμενος την λεξιν των θειων λογιων εχουσαν ουτω· Φορειον εποιησεν εαυτωι
ο βασιλευς Σαλωμων απο ξυλων του Λιβανου, στυλους αυτου εποιησεν αργυριον και
το ανακλιτον αυτου χρυσιον, επιβασεις αυτου πορφυραν, εντος αυτου λιθοστρωτον
αγαπην απο θυγατερων Ἰερουσαλημ. ωσπερ τοινυν εν τοις προεξητασμενοις περι
του Σολομωνος ευρεν ο λογος δι' ων το περι του κυριου μυστηριον εν εκεινωι τωι
προσωπωι προδιαγραφεται, ουτω και δια της του φορειου κατασκευης η περι ημων
οικονομια του κυριου διασημαινεται· πολυτροπως γαρ ο θεος εν τοις αξιοις εαυτου
γινεται, καθως αν εκαστος εχηι δυναμεως τε και αξιας ουτως εν εκαστωι γινομενος. ο
μεν γαρ τις γινεται θεου τοπος, ο δε οικος, αλλος δε θρονος και ετερος υποποδιον.
εστι δε τις ο και αρμα γινομενος η ιππος ευηνιος δεχομενος εφ' εαυτου τον αγαθον
αναβατην και προς το δοκουν τωι ευθυνοντι διανυων τον δρομον. ως δε νυν
διδασκομεθα και φορειον 6.207 αυτου τις γινεται ο κατα την εκεινου σοφιαν ου
μονον τοις εκ του Λιβανου κατασκευαζομενος ξυλοις αλλα και χρυσωι και αργυρωι
και πορφυραι και λιθοις καταλληλως εν εκαστωι μερει καλλωπιζομενος· δι' ων η
αγαπη αυτου ενεργος γινεται ου παντων χωρουντων την της αγαπης ενεργειαν,
αλλ' ει τις θυγατηρ της ανω Ἰερουσαλημ της ελευθερας δια του βιου γνωριζοιτο. οτι
μεν ουν ο τον θεον εν εαυτωι φερων φορειον εστι του εν αυτωι καθιδρυμενου, δηλον
και προ των ημετερων λογων αν ειη· ο γαρ κατα τον αγιον Παυλον μηκετι αυτος
ζων αλλα ζωντα εχων εν εαυτωι τον Χριστον και δοκιμην διδους του εν αυτωι
λαλουντος Χριστου ουτος κυριως φορειον λεγεται τε και γινεται του εν αυτωι
φερομενου και υπ' αυτου βασταζομενου. Ἀλλ' ου τουτο εστι το ζητουμενον. εκεινο
δε μαλλον προσηκει δι' επιμελειας κατανοησαι, τι βουλεται το της υλης ποικιλον τε
και πολυειδες και πως συμπαραλαμβανεται χρυσωι και αργυρωι και πορφυραι και
λιθοις και η του ξυλου φυσις εις την κατασκευην του φορειου. καιτοι γε το ξυλον
6.208 ο σοφος αρχιτεκτων Παυλος μετα του χορτου και της καλαμης εις την
οικοδομην του οικου κρινει αποβλητον ως τηι αναλωτικηι του πυρος δυναμει τηι
δοκιμαζουσηι το εργον ενδαπανωμενον. αλλ' οιδαμεν τινα ξυλου φυσιν μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

διαμενουσαν εν ωι εστιν αλλα προς χρυσον η αργυρον η αλλο τι των τιμιων εαυτην
μεταβαλλουσαν· εν γαρ τηι μεγαληι του θεου οικιαι φησιν ο αποστολος τα μεν ειναι
σκευη χρυσα τηι φυσει και αργυρα, την ασωματον ως οιμαι και νοεραν κτισιν δια
τουτων υπαινισσομενος, τα δε ξυλινα τε και οστρακινα, ημας ταχα δια τουτων
αποσημαινων, ους απεγεωσε μεν η παρακοη και οστρακινους εποιησεν, η δε δια του
ξυλου αμαρτια ξυλινα ημας σκευη αντι χρυσων απειργασατο. μεμερισται δε προς την
αξιαν της υλης και η των σκευων χρησις· τα μεν γαρ της τιμιωτερας υλης εις τιμην
αποτετακται, τα δε εις την ατιμον υπηρεσιαν απερριπται. αλλα τι φησι περι των
τοιουτων ο Παυλος; οτι εξουσιαν εχει το σκευος εκ της ιδιας προαιρεσεως η χρυσεον
απο ξυλινου η αργυρεον εξ οστρακινου γενεσθαι· Ἐαν γαρ τις, φησιν, εκκαθαρηι
εαυτον, εσται σκευος εις 6.209 τιμην τωι δεσποτηι προς παν εργον αγαθον
ητοιμασμενον. ταχα τοινυν δια των ειρημενων προσαγομεθα πως τηι προκειμενηι
θεωριαι του λογου· το ορος ο Λιβανος εν πολλοις της αγιας γραφης εις ενδειξιν της
αντικειμενης δυναμεως μνημονευεται, ως οταν λεγηι δια του προφητου οτι
Συντριψει κυριος τας κεδρους του Λιβανου και λεπτυνει αυτας τε και τον Λιβανον
ως τον μοσχον, εκεινον δηλαδη τον εν τηι ερημωι καταλεανθεντα υπο του Μωυσεως
και ποτιμον δια λεπτοτητα τοις Ἰσραηλιταις γενομενον. δηλουται γαρ ωδε δια της
προφητειας οτι ου μονον τα εκφυεντα παρα της αντικειμενης δυναμεως κακα αλλα
και αυτο το ορος, η πρωτη του κακου ριζα, ο Λιβανος ο υποτρεφων των τοιουτων
κεδρων την υλην εις το μη ον περιστησεται. ουκουν ημεις ημεν ποτε του Λιβανου τα
ξυλα, εως εν εκεινωι ημεν ερριζω μενοι δια τε του πονηρου βιου και της των
ειδωλων απατης. αλλ' επειδη εκειθεν υπο της λογικης αξινης ετμηθημεν και εν ταις
του τεχνιτου χερσιν εγενομεθα, φορειον εαυτου ημας εποιησε μεταστοιχειωσας του
ξυλου την φυσιν δια της παλιγγενεσιας εις αργυριον τε και χρυσιον και εις ευανθη
πορφυραν και εις τας των λιθων αυγας. και ωσπερ φησιν ο αποστολος οτι
καταλληλως εμερισεν ο θεος εκαστωι 6.210 τας του αγιου πνευματος δωρεας και ωι
μεν διδωσι προφητειαν 6.210 κατα την αναλογιαν της πιστεως, αλλωι δε αλλο τι των
ενεργηματων, προς ο πεφυκε τε και δυναται εκαστος την χαριν δεξασθαι η
οφθαλμος του σωματος της εκκλησιας γινομενος η εις χειρα τασσομενος η αντι
ποδος υποστηριζων, ουτω και εν τηι του φορειου κατασκευηι ο μεν τις στυλος, ο δε
επιβασις γινεται, ετερος δε το προς τηι κεφαληι μερος, ο ανακλιτον προσηγορευσεν,
εισι δε τινες οι εις το εντος τεταγμενοι. ων απαντων κατα τινα λογον ο τεχνιτης ου
μονοειδη προς τον καλλωπισμον επινοει την υλην, αλλα παντα μεν κατακοσμειται
τωι καλλει, διαφορος δε και καταλληλος εκαστωι τουτων επινοειται η ωρα. εισι
τοινυν αργυριον μεν οι στυλοι του φορειου, αι δε τουτων επιβασεις πορφυρα, εκ
χρυσιου δε το ανακλιτον το την κεφαλην υποβαινον, εν ωι κλινει την εαυτου
κεφαλην ο νυμφιος, τοις δε τιμιοις λιθοις το ενδον απαν καταποικιλλεται. ουκουν
στυλους μεν νοητεον τους στυλους της εκκλησιας, οις ακριβως αργυριον καθαρον τε
και πεπυρωμενον ο λογος εστιν, οι της βασιλειας εν τωι υψηλωι της πολιτειας
επιβεβη κασιν (εξαιρετον γαρ γνωρισμα της βασιλειας η πορφυρα 6.211 νομιζεται),
το δε ηγεμονικον αυτων, εν ωι την κεφαλην εαυτου κλινει ο το φορειον
κατασκευασας, το των καθαρων δογματων χρυσιον εστιν, οσα δε αφανη τε και
κρυφια, τηι καθαραι συνειδησει των τιμιων λιθων ενωραΐζεται, δι' ων απαντων απο
των θυγατερων Ἰερουσαλημ η αγαπη συνιστα. ει δε βουλοιτο τις φορειον μεν πασαν
λεγειν την εκκλη σιαν, καταμεριζοι δε κατα τας των ενεργειων διαφορας εις
προσωπα τινα του φορειου τα μερη ως ηδη περι τουτου προειρηται, πολλην και
ουτως ευκολιαν ο λογος εχει εκαστωι ταγματι των κατα την εκκλησιαν τεταγμενων
εφαρμοσαι του φορειου τα μερη (καθως φησιν ο αποστολος οτι Ἔθετο ο θεος εν τηι
εκκλησιαι πρωτον αποστολους δευτερον προφητας τριτον διδασκαλους επειτα τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

καθ' εκαστον παντα προς τον καταρτισμον των αγιων), ως δια των ονοματων
τουτων των προς την του φορειου κατασκευην συντελουντων ιερεας νοεισθαι και
διδασκαλους και την σεμνην παρθενιαν την εντος του φορειου τηι καθαροτητι των
αρετων οιον τισι λιθων αυγαις εναστραπτουσαν. Ἀλλα περι μεν τουτων τοσαυτα. ο
δε εφεξης λογος προτροπην περιεχει προς τας θυγατερας Ἰερουσαλημ παρα της
νυμφης γινομενος. ως γαρ ο μεγας Παυλος ζημιαν 6.212 ηγειτο, ει μη πασι των ιδιων
αγαθων εκοινωνησεν (διο τα τοιαυτα προς τους ακουοντας ελεγεν οτι Γινεσθε ως
εγω, και γαρ αυτος ημην ποτε καθ' υμας· και οτι Μιμηται μου γινεσθε καθως καγω
Χριστου), ουτω και η φιλανθρωπος αυτη νυμφη των θειων του νυμφιου μυστηριων
αξιωθεισα, οτε την κλινην ειδε και φορειον του βασιλεως εγενετο, βοαι προς τας
νεανιδας (αυται δ' αν ειεν αι των σωιζομενων ψυχαι) εως ποτε λεγουσα τωι σπηλαιωι
του βιου εναποκλειεσθε; εξελθετε των προκαλυμματων της φυσεως και ιδετε το
θαυμαστον θεαμα Σιων θυγατερες γενομεναι, θεασασθε περιπρεποντα τηι κεφαληι
του βασιλεως τον στεφανον, ον η μητηρ αυτωι περιεθηκε κατα την του προφητου
φωνην, ος φησιν Ἔθηκας επι την κεφαλην αυτου στεφανον εκ λιθου τιμιου. παντως
δε ουδεις των κρινειν τους περι θεου λογους επεσκεμμενων ακριβολογειται περι την
του ονοματος εμφασιν, οτι μητηρ αντι του πατρος μνημονευεται, μιαν 6.213 αφ'
εκατερας φωνης αναλαμβανων διανοιαν. επειδη γαρ ουτε αρρεν ουτε θηλυ το θειον
εστιν (πως γαρ αν επι της θεοτητος τι νοηθειη τοιουτον, οποτε ουδε ημιν τοις
ανθρωποις τουτο εις το διηνεκες παραμενει, αλλ' οταν εν Χριστωι παντες εις
γενωμεθα, τα σημεια της διαφορας ταυτης μετα ολου του παλαιου ανθρωπου
συνεκδυομεθα;), τουτου χαριν ισοδυναμει προς την ενδειξιν της αφραστου φυσεως
παν το ευρισκομενον ονομα ουτε θηλεος ουτε αρρενος την σημασιαν της ακηρατου
καταμολυνοντος φυσεως. δια τουτο εν μεν τωι ευαγγελιωι ο πατηρ λεγεται ποιειν τωι
υιωι τους γαμους, ο δε προφητης προς τον θεον λεγει οτι Ἔθηκας επι την κεφαλην
αυτου στεφανον εκ λιθου τιμιου, ενταυθα δε παρα της μητρος φησιν επιτεθεισθαι τωι
νυμφιωι τον στεφανον. επει ουν εις εστιν ο γαμος και μια η νυμφη και παρα ενος
επιβαλλεται τωι νυμφιωι ο στεφανος, διαφερει παντως ουδεν η υιον του θεου τον
μονογενη λεγειν θεον η υιον της αγαπης αυτου κατα την Παυλου φωνην μιας ουσης
καθ' 6.214 εκατερον ονομα της νυμφοστολουσης αυτον επι τηι ημετεραι συνοικησει
δυναμεως. εξελθετε ουν φησιν η νυμφη προς τας νεανιδας, και θυγατερες Σιων
γενεσθε, ωστε απο σκοπιας υψηλης (ουτω γαρ η Σιων ερμηνευεται) δυνηθηναι το
θαυμαστον ιδειν θεαμα στεφανηφορουντα τον νυμφιον. στεφανος δε αυτωι η
εκκλησια γινεται δια των εμψυχων λιθων την κεφαλην εν κυκλωι διαλαμβανουσα,
στεφανηπλοκος δε του τοιουτου στεφανου η αγαπη εστιν, ην ειτε μητερα ειτε
αγαπην τις λεγοι, ουχ αμαρτησεται· θεος γαρ εστιν η αγαπη κατα την Ἰωαννου
φωνην. τουτωι δε τωι στεφανωι ενευφραινεσθαι λεγει αυτον η νυμφη τωι νυμφικωι
κοσμωι εναγαλλομενον· χαιρει γαρ ως αληθως ο συνοικον την εκκλησιαν εαυτωι
ποιησαμενος ταις αρεταις των διαπρεποντων εν αυτηι στεφανουμενος. κρειττον δ' αν
ειη αυτας παραθεσθαι τας θειας φωνας επι λεξεως εχουσας ουτως· Ἐξελθετε και
ιδετε, θυγατερες Σιων, εν τωι βασιλει Σαλωμων εν τωι στεφανωι, ωι εστεφανωσεν
αυτον η μητηρ αυτου εν ημεραι νυμφευσεως αυτου και εν ημεραι ευφροσυνης
καρδιας αυτου. Την ουν τοιαυτην φιλανθρωπιαν της νυμφης ο λογος αποδεξαμενος,
οτι κατα μιμησιν του δεσποτου και 6.215 αυτη Παντας θελει σωθηναι και εις
επιγνωσιν αληθειας ελθειν, σεμνοτεραν αυτην απεργαζεται κηρυξ του καλλους
αυτης και ζωγραφος γινομενος· ου γαρ απλως ο της ωρας επαινος γινεται καθολικην
τινα την ευφημιαν περιεχων του καλλους, αλλ' εμφιλοχωρει τωι λογωι τοις καθ'
εκαστον μελεσιν ιδιον εκαστωι μελει δια συγκρισεως τε και ομοιωσεως χαριζομενος
το εγκωμιον. λεγει δε ουτως· Ἰδου ει καλη, η πλησιον μου, ιδου ει καλη· η γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

μιμησαμενη του δεσποτου το φιλανθρωπον βουλημα και εξελθειν εγκελευσαμενη
καθ' ομοιοτητα του Ἀβρααμ τας νεανιδας, εκαστην απο της γης εαυτης και απο της
περι τα αισθητηρια συγγενειας αυτης, ωστε ιδειν τον καθαρον νυμφιον
στεφανηφορουντα την εκκλησιαν, αληθως πλησιον γινεται της δεσποτικης
αγαθοτητος δια της προς τον πλησιον αγαπης τωι θεωι προσεγγισασα. καλη ουν ει,
φησι προς αυτην ο λογος, τηι αγαθηι προαιρεσει τωι καλωι πλησιασασα. η δε
επαναληψις του επαινου το αψευστον της μαρτυριας ενδεικνυται· εν γαρ τηι διπληι
μαρτυριαι βεβαιουσθαι την αληθειαν ο θειος αποφαινεται 6.216 νομος. δια τουτο
φησιν Ἰδου ει καλη, η πλησιον μου, ιδου ει καλη. Ἀλλ' επειδη εν σωμα του Χριστου η
εκκλησια πασα, εν δε τωι ενι σωματι, καθως φησιν ο αποστολος, μελη εστι πολλα,
παντα δε τα μελη ου την αυτην εχει πραξιν, αλλα τον μεν οφθαλμον επλασεν ο θεος
εν τωι σωματι, ετερος δε τις ους εφυτευθη, εισι δε τινες δια της ενεργειας των
δυναμεων χειρες γινομενοι και ποδες λεγονται τινες οι τα βαρη βαστα ζοντες, ειη δ'
αν τι και γευσεως εργον και οσφρησεως και τα καθ' εκαστον παντα, δι' ων το
ανθρωπινον συγκειται σωμα, δυνατον εστιν ευρειν εν τωι κοινωι σωματι της
εκκλησιας χειλη τε και οδοντας και γλωσσαν, μαζους τε και κοιλιαν και τραχηλον,
ως δε ο Παυλος φησι και αυτα τα δοκουντα ασχημονα ειναι του σωματος. τουτου
χαριν ο ακριβης του καλλους δοκιμαστης των αρεσαντων αυτωι μελων εξ ολου του
σωματος ιδιον τε και προσφορον εκαστωι ποιειται τον επαινον. αρχεται δε των
εγκωμιων απο των κυριωτερων μελων. τι γαρ οφθαλμων εν τοις μελεσιν ημων εστι
τιμιωτε ρον, δι' ων η του φωτος αντιληψις γινεται, παρ' ων εστιν η των φιλιων τε
και πολεμιων επιγνωσις, οις το ιδιον τε και το 6.217 αλλοτριον διακρινομεν, οι
πασης εργασιας υφηγηται και διδασκαλοι γινονται και της απλανους οδοιποριας
οδηγοι συμφυεις και αχωριστοι, ων η θεσις των αλλων αισθητηριων υπερκειμενη το
προτιμοτερον της απ' αυτων γινομενης ημιν προς τον βιον ωφελειας ενδεικνυται.
παντως δε προδηλον εστι τοις ακουουσιν εις ποια μελη της εκκλησιας ο των
οφθαλμων επαινος βλεπει· οφθαλμος ην Σαμουηλ ο βλεπων (ουτω γαρ ωνομαζετο),
οφθαλμος Ἰεζεκιηλ ο σκοπειν υπο του θεου τεταγμενος επι τηι των φυλασσομενων
παρ' αυτου σωτηριαι, οφθαλμος Μιχαιας ο ορων και Μωυσης ο θεωμενος ο δια τουτο
και θεος ωνομασμενος, οφθαλμοι παντες εκεινοι οι εις οδηγιαν του λαου
τεταγμενοι. ους και ορωντας ωνομαζον οι τοτε ανθρωποι· και νυν οι τον εκεινων
τοπον αναπληρουντες <εν> τωι σωματι της εκκλησιας οφθαλμοι κυριως
κατονομαζονται, εαν ακριβως προς τον της δικαιο συνης βλεπωσιν ηλιον μηδαμου
τοις εργοις του σκοτους εναμβλυωττοντες, και ει διακρινοιεν του αλλοτριου το ιδιον
εν τωι γινωσκειν οτι παν αλλοτριον εστι της φυσεως ημων το φαινομενον τε και
προσκαιρον, ιδιον δε το δι' ελπιδος 6.218 προκειμενον, ου η κτησις μενει προς το
διηνεκες αναφαιρετος. οφθαλμων εργον και το διαγινωσκειν το φιλιον τε και το
πολεμιον, ωστε αγαπαν μεν τον αληθινον φιλον εξ ολης καρδιας τε και ψυχης και
δυναμεως, τελειον δε μισος κατα του εχθρου της ζωης ημων επιδεικνυσθαι. αλλα
και ο των πρακτεων υφηγητης και των συμφεροντων διδασκαλος και της επι τον
θεον πορειας χειραγωγος του καθαρου τε και υγιαινοντος οφθαλμου το εργον δι'
ακριβειας ποιει καθ' ομοιοτητα των σωματικων ομματων δια της υψηλης πολιτειας
των λοιπων προφαινομενος. δια τουτο εντευθεν επαινειν ο λογος το της νυμφης
αρχεται καλλος και φησιν Ὀφθαλμοι σου περιστεραι· ακεραιους γαρ εις το κακον
τους εν οφθαλμων ταξει προβεβλημενους ορων την απλοτητα τε και το ακεραιον
του ηθους αυτων αποδεξαμενος περιστερας αυτους κατωνο μασεν· ιδιον γαρ εστι
περιστερων το ακεραιον. η ταχα και τοιουτον τινα ο λογος μαρτυρει τοις ομμασιν
επαινον· επειδη γαρ παντων των ορατων αι εικονες τωι καθαρωι της κορης
εμπιπτουσαι την ορατικην ενεργειαν αποτελουσιν, αναγκη πασα προς ο τις οραι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

τουτου την μορφην αναλαμβανειν δια του οφθαλμου κατοπτρου δικην του ορατου
το ειδος 6.219 αναμασσομενον. οταν τοινυν ο την οπτικην ταυτην εξουσιαν επι της
εκκλησιας λαβων προς μηδεν υλωδες και σωματικον βλεπηι, ο πνευματικος τε και
αυλος εν αυτωι κατορθουται βιος. η δε τοιαυτη ζωη τηι του αγιου πνευματος χαριτι
καταμορφουται. ουκουν ο τελεωτατος των οφθαλμων εστιν επαινος το προς την του
πνευματος του αγιου χαριν μεμορφωσθαι αυτων της ζωης το ειδος· περιστερα γαρ το
πνευμα το αγιον. η δε δυας των οφθαλμων επαινειται, ως αν ολος γενοιτο εν επαινωι
ο ανθρωπος, ο φαινομενος τε και νοουμενος. δια τουτο γαρ προσεθηκε τωι επαινωι
και αλλην υπερβολην ειπων οτι Ἐκτος της σιωπησεως σου· του γαρ αγαθου βιου το
μεν τι προδηλον εστιν, ως και ανθρωποις γνωριμον ειναι, το δε κρυφιον τε και
απορρη τον μονωι θεωι καθορωμενον. ο τοινυν το ακατεργαστον βλεπων και εις τα
κρυφια καθορων μαρτυρει επι του επαινου μενου προσωπου πλεον ειναι του
ορωμενου το σιωπωμενον. δι' ων φησιν οτι Ὀφθαλμοι σου περιστεραι εκτος της
σιωπησεως σου· εξωθεν γαρ εστι του επαινεθεντος ηδη το δια της σιωπης
θαυμαζομενον. Ὁδωι δε προαγει καθεξης το του καλλους εγκωμιον επι τας τριχας
μεταγαγων τον λογον και φησι Τριχωμα 6.220 σου ως αγελαι των αιγων, αι
ανεκαλυφθησαν απο του Γαλααδ. νοησαι δε προσηκει πρωτον της τριχος την φυσιν,
ειθ' ουτως επιγνωναι τον επαινον, ον δια των τριχων ο λογος τηι νυμφηι χαριζεται.
ουκουν δοξα μεν γυναικος η θριξ παρα του Παυλου ωνομασται και αντι περιβολαιου
δεδοσθαι τηι γυναικι την κομην λεγει. αιδω δε και σωφροσυνην το πρεπον ειναι φησι
ταις γυναιξι περιβολαιον ουτω γραψας τωι ρηματι οτι Ὡς πρεπει γυναιξιν
επαγγελλομεναις θεοσε βειαν Μετα αιδους και σωφροσυνης κοσμειν εαυτας, ως δια
τουτων τας επι της κεφαλης τριχας, αις κομαι η γυνη, αιδω και σωφροσυνην δια της
του Παυλου σοφιας καταλαμ βανεσθαι· ουδε γαρ αλλην τινα πρεπει δοξαν
ονομαζεσθαι επι της επαγγελλομενης θεοσεβειαν ψυχης ει μη την αιδω τε και
σωφροσυνην, ην κομην ωνομασεν, ην οταν μη εχηι Καταισχυνει την κεφαλην
εαυτης, καθως φησιν ο αποστολος. ει δε ταυτα περι των τριχων ο Παυλος
εφιλοσοφησε, 6.221 προσακτεον αν ειη τα του αποστολου νοηματα τωι επαινωι της
εκκλησιας εν τωι περι του τριχωματος λογωι κατα την προκειμενην φωνην η φησιν
οτι Τριχωμα σου ως αγελαι των αιγων, αι ανεκαλυφθησαν απο του Γαλααδ· δια
τουτων γαρ την εναρετον πολιτειαν εν επαινωι ποιειται ο λογος. αλλα κακεινο
προστεθηναι τωι περι των τριχων λογωι προσηκει οτι πασης αισθησεως ζωτικης
αμοιρουσιν αι κομαι· ου μικρον γαρ εις επαυξησιν εγκωμιων και τουτο το μητε
πονου μητε ηδονης αισθησιν εν ταις θριξιν ειναι· το μεν γαρ σωμα, οθεν εκφυονται,
οδυναται παρατιλλομενον, αυτη δε η θριξ ουτε ει τεμνοιτο ουτε ει φλεγοιτο ουτε ει
δια τινος κομμωτικης επιμελειας καταλεαινοιτο των γινο μενων αισθησιν δεχεται.
το δε αμοιρειν της αισθησεως των νεκρων εστιν ιδιον. ουκουν ο μηδεμιαν των εν τωι
κοσμωι τουτωι σπουδαζομενων παραδεχομενος αισθησιν μητε υπο δοξης τε και τιμης
εξογκουμενος μητε δι' υβρεως τε και ατιμιας αλγεινως διατιθεμενος, αλλ' εν ομοιωι
καθ' εκατερον των εναντιων εαυτον φυλασσων, ουτος εστιν η επαινουμενη της
νυμφης κομη, νεκρος αντικρυς και ακινητος προς τα του κοσμου φαινομενος
πραγματα, ειτε ουτως ειτε ως ετερως εχοι. Ει δε το πλεονεκτημα των τριχων αγελαις
αιγων παρα 6.222 βαλλεται ταις απο του Γαλααδ ανακαλυφθεισαις, α μεν χρη δι'
ακριβειας περι τουτων γινωσκειν, ουπω καταλαβειν ηδυνηθημεν, στοχαζομεθα δε
οτι ωσπερ τα ξυλα του Λιβανου εις χρυσον τε και αργυρον και πορφυραν και λιθους
τιμιους μεταποιησας φορειον ο βασιλευς κατεσκευασεν εαυτωι, ουτως οιδεν ο ποιμην
ο καλος αιγων αγελας παραλαβων εις ποιμνια μεταβαλειν τα αιπολια του Γαλααδ
ορους. αλλοφυλου δε ορους ονομα τουτο του την τοιαυτην χαριν ανακαλυπτοντος,
ωστε τους εξ εθνων τωι καλωι ποιμενι ακολουθησαντας εις το τριχωμα συντελεσαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

του της νυμφης καλλους, δι' ων σωφροσυνη τε και αιδως και εγκρατεια και η του
σωματος νεκρωσις κατα τον προθεωρηθεντα λογον διασημαινεται. η ταχα
συμβαλλεται τι προς την των αιγων θεωριαν και ο Ἠλιας τωι ορει τωι Γαλααδ εμφι
λοσοφησας χρονον πολυν, ος μαλιστα του κατ' εγκρατειαν καθηγησατο βιου
αυχμηρος το ειδος, λασιος την τριχα, αντι μαλακης τινος εσθητος δερματι αιγος
σκεπαζομενος; παντες ουν οι κατα τον προφητην εκεινον τον εαυτων κατορθουντες
βιον κοσμος γινονται της εκκλησιας, αγεληδον 6.223 κατα τον νυν επικρατουντα της
φιλοσοφιας τροπον μετ' αλληλων την αρετην εκπονουντες. το δε εκ του Γαλααδ τας
τοιαυτας αποκαλυφθηναι αγελας μειζονα του θαυματος την υπερβολην εχει, οτι εκ
του εθνικου βιου γεγονεν ημιν η προς την κατα θεον φιλοσοφιαν μεταστασις· ου γαρ
Σιων ορος το αγιον αυτου της τοιαυτης καθηγησατο πολι τειας, αλλα το τοις
ειδωλοις ανακειμενον εθνος εις τοσαυτην ηλθε του βιου μεταβολην, ωστε την
κεφαλην κοσμησαι της νυμφης τοις κατ' αρετην προτερημασιν. Ειτα τους οδοντας τηι
ακολουθιαι των επαινων ο λογος προτιθησι παραδραμων του στοματος τε και των
χειλων τα εγκωμια, οπερ αξιον μη παριδειν ανεξεταστον. τι δη ποτε των χειλων οι
οδοντες εν τοις επαινοις προτιθενται; ταχα μεν ουν ειποι τις αν γλαφυρωτερον το
καλλος δειξαι βουλομενος μειδιαμα στοματος δια της των οδοντων υπο γραφης
κατα το λεληθος συνενδεικνυσθαι, εγω δε προς ετερον βλεπων προτερευειν εν τοις
επαινοις το των οδοντων καλλος προ των του στοματος εγκωμιων λογιζομαι· μετα
τουτο γαρ ουδε το χειλος αφηκεν ανεγκωμιαστον, σπαρτιον ειπων κοκκινον ειναι τα
χειλη αυτης και την λαλιαν ωραιαν. τι ουν εστιν ο περι τουτου στοχαζομαι; αριστη
ταξις εστιν 6.224 εν τοις μαθημασι πρωτον διδασκεσθαι και τοτε φθεγγεσθαι. τα δε
μαθηματα ψυχης βρωματα τις ειπων ειναι του εικοτος ουχ αμαρτησεται. ωσπερ δε
την σωματικην τροφην τοις οδουσι καταλεαναντες καταλληλον αυτην τοις
σπλαγχνοις γενεσθαι παρασκευαζομεν, κατα τον αυτον τροπον εστι τις
λεπτοποιητικη των διδαγματων δυναμις εν τηι ψυχηι, δι' ης ωφελιμον γινεται τωι
δεχομενωι το μαθημα. τους τοινυν κριτικους τε και διαιρετικους των διδαγματων
καθηγητας, δι' ων ευληπτος γινεται ημιν και επωφελης η διδασκαλια, οδοντας υπο
του λογου φημι τροπικως ονομαζε σθαι. ου χαριν προλαμβανει των οδοντων ο
επαινος, ειθ' ουτως επαγεται των χειλων το εγκωμιον· ου γαρ αν επηνθιστο τωι
λογικωι καλλει το χειλος μη των οδοντων εκεινων δια της φιλοπονωτερας των
μαθηματων κατανοησεως την εν τοις λογοις χαριν επιβαλλοντων τοις χειλεσιν,
αιτιαν μεν ουν της εν τοις επαινοις ακολουθιας ταυτην επι των οδοντων
κατενοησαμεν. καιρος δ' αν ειη και αυτον εξετασαι τον επαινον, πως παραβαλλει το
εν τοις οδουσι καλλος ταις κεκαρμεναις αγελαις, αι νυν του λουτρου αναδυεισαι
διδυμοις επαγαλλονται τοκοις κατα το ισον αι πασαι. εχει δε κατα 6.225 την λεξιν
ουτως ο επαινος· Ὀδοντες σου ως αγελαι των κεκαρμενων, αι ανεβησαν απο του
λουτρου, αι πασαι διδυμευουσαι και ατεκνουσα ουκ εστιν εν αυταις. τουτο τοινυν ει
προς το σωματικον του υποδειγματος βλεποιμεν, ουκ οιδα πως αν τις επαινεισθαι
τους οδοντας ειποι δια της προς τας πολυγονουσας αγελας συγκρισεως· οδοντων μεν
γαρ επαινος η στερροτης εστι και η εναρμονιος θεσις και το παγιως δι' ομαλης και
ακολουθου της αρμονιας εμπεφυκεναι τοις ουλοις, αι δε αναβαινουσαι του λουτρου
αγελαι μετα της διδυμου γονης επισκεδασθεισαι ταις ναπαις ποιαν οδοντων
υπογραφουσιν ωραν τωι καθ' εαυτας υποδειγματι, ουκ εστιν εκ του προχειρου
κατανοησαι· ουτοι στοιχηδον συνεστηκασιν εναρμονιως αλληλων εχομενοι, εκειναι
δε απ' αλληλων διασκεδαννυνται προς την χρειαν της νομης αραιουμεναι. αλλα και
γυμνωι τωι οδοντι κατα φυσιν οντι εις συγκρισιν το εριοφορουν ουκ ευαρμοστον.
ουκουν ερευνη τεον αν ειη, πως ο κοσμων δι' εγκωμιων την των οδοντων
ευαρμοστιαν ταις διδυμοτοκοις αγελαις παραβαλλει το καλλος, ταις αποκειραμεναις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

το εριον και λουτρωι τον ρυπον αποκλυσαμεναις του σωματος. τι ουν περι τουτων
υπενοησα μεν; οι τα θεια μυστηρια δια σαφεστερας εξηγησεως λεπτο ποιουντες, ως
ευπαραδεκτον την πνευματικην ταυτην τροφην γενεσθαι τωι σωματι της εκκλησιας,
ουτοι το των οδοντων εργον αποτελουσι παχυν τε και συνεστωτα του λογου τον
αρτον τωι εαυτων λαμβανοντες στοματι και δια 6.226 της λεπτομερεστερας θεωριας
ευβρωτον ταις ψυχαις των δεχομενων παρασκευαζοντες, οιον (κρειττον γαρ επι υπο
δειγματων παραστησαι το νοημα) ο μακαριος Παυλος νυν μεν απλως τε και
ακατασκευως ωσπερ τινα ψωμον ακατεργα στον προτιθησιν ημιν το του νομου
παραγγελμα λεγων Ου φιμωσεις βουν αλοωντα, παλιν δε δια της επεξηγησεως
απαλυνας ευπαραδεκτον ποιει του νομου το βουλημα λεγων Μη των βοων μελει τωι
θεωι; η δι' ημας παντως εγραφη και αλλα τοιαυτα πολλα, οιον Ἀβρααμ δυο υιους
εσχεν, ενα εκ της παιδισκης και ενα εκ της ελευθερας. τουτο ο ακατεργαστος αρτος.
αλλα πως αυτον διαλεπτυνων εδωδιμον ποιει τοις τρεφομενοις; εις δυο διαθηκας
μεταλαμβανει την ιστοριαν, την μεν εις δουλειαν γεννωσαν, την δε της δουλειας
ελευθερουσαν. ουτω και παντα τον νομον (ινα μη τα καθ' εκαστον λεγοντες
διατριβωμεν) παχυμερες σωμα λαβων λεπτυνει δια της θεωριας πνευματικον αυτον
εκ σωματικου εργαζομενος, Οιδαμεν, λεγων, οτι ο νομος πνευματικος εστιν. οπερ
τοινυν επι του Παυλου κατενοησαμεν 6.227 ως οδοντων χρειαν τηι εκκλησιαι
πληρουντος εν τωι διαλε πτυνειν την των δογματων σαφηνειαν, τουτο και επι
παντος του κατα μιμησιν εκεινου διασαφουντος ημιν τα μυστηρια λεγομεν. ουκουν
οδοντες εισι της εκκλησιας οι την ακατ εργαστον των θειων λογιων ποαν
λεπτοποιουντες ημιν και μηρυκιζοντες. ωσπερ τοινυν υπογραφει των του καλου
εργου της επισκοπης ορεγομενων τον βιον ο θειος αποστολος λεγων τα καθ'
εκαστον, οιον ειναι προσηκει τον της ιερωσυνης επειλημμενον, ως μετα παντων και
την διδακτικην χαριν εχειν, ουτως ενταυθα τους εις οδοντων υπηρεσιαν
τεταγμενους εν τηι εκκλησιαι βουλεται ο λογος πρωτον κεκαρμενους ειναι, τουτεστι
πασης υλικης αχθηδονος γεγυμνωμενους, ειτα τωι λουτρωι της συνειδησεως παντος
μολυσμου σαρκος και πνευματος καθαρευοντας, προς τουτοις αει δια προκοπης
αναβαινοντας και μηδεποτε προς το εμπαλιν κατασυρομενους επι το βαραθρον, επι
πασι δε διπλαις ταις των αγαθων κυηματων γοναις κατα παν ειδος αρετης
επαγαλλεσθαι και εν μηδενι των καλων επιτηδευματων αγονειν. το δε διπλουν
κυημα αινιγμα γινεται της καθ' εκατερον των εν ημιν 6.228 νοουμενων
ευδοκιμησεως, ωστε διδυμοτοκους ειναι τους τοιουτους οδοντας, τηι μεν ψυχηι την
απαθειαν, τωι δε σωμα τικωι βιωι την ευσχημοσυνην γεννωντας. Ἐπαγει τουτοις δι'
ακολουθου τον επιπρεποντα τοις χειλεσιν επαινον σπαρτιωι κοκκοβαφει παρεικαζων
το καλλος, ου την ερμηνειαν αυτος επηγαγε λαλιαν ωραιαν το σπαρτιον
κατονομασας. τουτο δε εν τοις φθασασιν ηδη προτεθεωρηται, οπως τηι των οδοντων
υπηρεσιαι το εν τοις χειλεσιν ωραΐζεται καλλος· τηι γαρ των οδοντων (τουτεστι τηι
των διδασκαλων) υφηγησει το στομα της εκκλησιας συμφθεγγεται. δια τουτο
πρωτον οι οδοντες κειρονται και λουονται και ουκ ατεκνουσι και διδυμευουσι, και
τοτε τωι κοκκινωι ειδει τα χειλη περιανθιζεται, οταν γενηται πασα η εκκλησια κατα
την του αγαθου συμφωνιαν χειλος εν και φωνη μια. διπλουν δε του καλλους εστι το
υποδειγμα· ου γαρ μονον απλως σπαρτιον φησιν ειναι τα χειλη, αλλα προσεθηκε και
της ευχροιας το ανθος, ωστε δι' αμφοτερων καλλωπισθηναι της εκκλησιας το στομα
δια τε του σπαρτιου και του κοκκινου ιδιαζοντως καθ' εκατερον μερος· τωι μεν γαρ
σπαρτιωι την ομογνωμο συνην παιδευεται, ωστε πασαν αυτην εν σπαρτιον και μιαν
γενεσθαι σειραν εκ διαφορων νηματων συγκεκλωσμενην, 6.229 δια δε του κοκκινου
προς το αιμα δι' ου ελυτρωθημεν βλεπειν διδασκεται και αει την ομολογιαν δια
στοματος φερειν του εξαγορασαντος ημας δια του αιματος· δι' αμφοτε ρων γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

τουτων εστι πληρουμενη τοις της εκκλησιας χειλεσιν η ευπρεπεια, οταν και η πιστις
της ομολογιας προλαμπηι και η αγαπη τηι πιστει συμπλεκηται. και ει χρη ωσπερ
ορισμωι τινι περιλαβειν το υποδειγμα, ουτω το ρηθεν οριουμεθα· κοκκινον σπαρτιον
εστι Πιστις δι' αγαπης ενεργουμενη, ως τηι πιστει μεν δηλουσθαι το κοκκινον, τηι δε
αγαπηι το σπαρτιον διερμηνευεσθαι. τουτοις κεκοσμησθαι τα χειλη της νυμφης
μαρτυρει η αληθεια. η δε ωραια λαλια θεωριας τινος λεπτοτερας η ερμηνειας αλλης
ουκ επιδεεται· φθασας γαρ διεσαφησεν ο αποστολος οτι η λαλια αυτη το ρημα της
πιστεως εστιν ο κηρυσσομεν, λεγων Ἐαν ομολογησηις τωι στοματι σου κυριον Ἰησουν
και πιστευσηις εν τηι καρδιαι σου οτι ο θεος αυτον ηγειρεν εκ νεκρων, σωθησηι· καρδιαι
γαρ πιστευεται εις δικαιοσυνην, στοματι δε ομολογει εις σωτηριαν. αυτη εστιν η
ωραια λαλια, δι' ης τα χειλη της εκκλησιας κατα το κοκκινον εκεινο σπαρτιον
ευπρεπως επανθιζεται. Ἀρεσκεται δε μετα την του στοματος ωραν ο νυμφιος και τωι
της παρειας ερυθηματι. μηλον δε τουτο του προσωπου το μερος εκ καταχρησεως
καλει η συνηθεια. προσεικαζει 6.230 τοινυν το της παρειας μηλον τωι λεπυρωι της
ροας γραψας ουτω τον επαινον αυτον επι λεξεως· Ὡς λεπυρον ροας μηλον σου εκτος
της σιωπησεως σου. οτι μεν ουν αιδως εστι το επαινουμενον παντι ραιδιον εκ της
ακολουθιας των τεθεωρημενων λογισασθαι· σωματοποιησας γαρ την εκκλησιαν ο
λογος εις το της νυμφης ειδος και τας καθ' εκαστον αρετας καταλληλως τηι
υπογραφηι της κατα το προσωπον ωρας επιμερισας νυν δια του ερυθηματος του ταις
παρειαις επιζεοντος προσφορως επαινει την σωφροσυνην αιδοι κατακοσμησας εν τωι
της ροας αινιγματι· ο γαρ καρπος ουτος στυφηι τε και αβρωτωι τηι επιφανειαι
εντρεφεται. διο καλως τε και οικειως εις το της σωφροσυνης κατορθωμα δια της
θεωριας μεταλαμβανεται· ως γαρ η στυψις του της ροας λεπυρου τρεφει τε και
φυλασσει του εμπεριεχομενου καρπου την γλυκυτητα, ουτως ο στυφος τε και
εγκρατης και κατεσκληκως βιος φυλαξ γινεται των της σωφροσυνης καλων.
διπλους δε και ενταυθα της αρετης ταυτης ο επαινος γινεται δια τε των
προφαινομενων κατα τον ευσχημονα βιον και δια των εν τηι της ψυχης απαθειαι
κατορθουμενων, ων Ὁ επαινος, καθως φησιν ο αποστολος, ουκ εξ ανθρωπων αλλ'
εκ 6.231 θεου· η γαρ επιλαμπουσα τοις γινομενοις αιδως ιδιον μεν εκ των προδηλων
εχει τον επαινον, εκτος δε των σιωπωμενων εστι και υποκεκρυμμενων θαυματων, α
μονωι καθοραται τωι οφθαλμωι εκεινωι τωι εις τα κρυφια βλεποντι. ∆ια δε των μετα
ταυτα μανθανομεν οτι παν το παρα των θεοφορουμενων αγιων γινομενον τυπος τις
και διδα σκαλια των εις αρετην κατορθουμενων εγινετο· οι γαμοι, αι αποικιαι, οι
πολεμοι, αι των οικοδομηματων κατασκευαι, παντα κατα τινα λογον εις νουθεσιαν
τωι μετα ταυτα προδιετυπουτο βιωι· Ἐγραφη γαρ ταυτα, φησι, προς νουθεσιαν ημων,
εις ους τα τελη των αιωνων κατηντησεν· ο μεν γαρ κατα των αλλοφυλων πολεμος
συμβουλευει κατα της κακιας ημας ανδριζεσθαι, η δε κατα τους γαμους σπουδη την
των αρετων συνοικησιν δι' αινιγματων ημιν υποτιθεται. ωσαυτως δε και η αποικια
του εναρετου βιου τον οικισμον υποβαλλει, τα δε οσα περι τας κατασκευας των
οικοδομηματων παρ' αυτων εσπουδαζετο, των ημετερων οικων των δι' αρετης
οικοδομουμενων επιμελειαν ποιεισθαι διακελευεται. διο μοι δοκει κακει τον
περιφανη πυργον εκεινον, <εν> ωι τα ακροθινια των λαφυρων ανεθηκεν ο ∆αβιδ,
6.232 προς την προκοπην της εκκλησιας βλεπων [των τι κατ' αρετην
σπουδαζομενων] προδιατυπωσαι τουτωι τωι εργωι, ος υπερφαινεται μεν ακρωρειας
τινος εις υψος ανατεινομενος, επιτηδειος δε κατα τον χρονον εκεινον προς την των
λαφυρων φυλακην ενομισθη, οσα δουλωσαμενος τους αλλοφυλους μετα των
λοιπων χρηματων ιδιον κερδος ο βασιλευς εποιη σατο. εδειξεν ουν δια της εαυτου
σοφιας ο βασιλευς προς ο τι βλεπων ο ∆αβιδ αγαθον τηι των ανθρωπων ζωηι ωσπερ
τινα συμβουλην τωι μετα ταυτα βιωι δια της του πυργου κατασκευης προαπεθετο·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

παντος γαρ του σωματος της εκκλησιας των καθ' εκαστον μελων δια της προς τι
παραθε σεως τε και ομοιωσεως εγκωμιαζειν το καλλος μελλων δι' ακολουθου τους
εν τωι λαωι τον του τραχηλου τοπον επεχοντας οιους τινας ειναι προσηκει
διαγραφων τωι λογωι του πυργου μεμνηται τουτου, ωι επονομαζεται μεν ο ∆αβιδ, εχει
δε και απο των επαλξεων το γνωριμον· θαλπιωθ γαρ αι επαλξεις κατονομαζονται.
ουτω δε η λεξις εχει· Ὡς πυργος ∆αβιδ τραχηλος σου ο ωικοδομημενος εν θαλπιωθ·
χιλιοι θυρεοι κρεμανται επ' αυτον, πασαι βολιδες των δυνατων. 6.233 η μεν ουν
σωματικη του πυργου κατασκευη το περιβλεπτον εχει εκ τε του εργον ειναι του
βασιλεως ∆αβιδ και εκ της περιφανειας του τοπου και εκ των ανατεθεντων οπλων
εν αυτωι, των θυρεων τε και των βολιδων, ων το πληθος ενδει κνυται ο λογος τωι της
χιλιαδος ονοματι, ημιν δε σκοπος εστι κατανοησαι του θειου λογιου την δυναμιν.
πως παρα βαλλεται τωι πυργωι τουτωι το μερος εκεινο της εκκλησιας, ωι τραχηλος
εστι το ονομα; πρωτον τοινυν εξετασαι προσηκει, ποιον εν τωι καθ' ημας σωματι
μερος τωι ονοματι του τραχηλου προσαγορευεται, ειθ' ουτως εφαρμοσαι τωι της
εκκλησιας μελει το ονομα. ουκουν το ερριζωμενον μεν εν τωι μεσωι των ωμων,
ανεχον δε την κεφαλην εφ' εαυτου και αντι βασεως του υπερκειμενου γινομενον
τραχηλος ονομαζεται, ου το κατοπιν μεν οστεοις ερειδεται, το δε προβεβλημενον
ελευθερον εστι της των οστεων περιβολης. η δε του οστεου φυσις ου καθ' ομοιοτητα
του πηχεος η της κνημης συνεχης προς εαυτην εστι και αδιαιρετος, αλλα πολλαχηι
των οστεων εν σπονδυλων σχηματι διηιρημενων δια των περιπεφυκοτων αυτοις
νευρων τε και μυων και συνδεσμων η ενωσις αυτων προς αλληλα γινεται και δια
του μυελου του αυλοειδως κατα το μεσον διηκοντος. ου η περιοχη μεν προς τας
μηνιγγας αυτο δε το εγκειμενον προς τον εγκεφαλον ηνωται. εν δε τοις εμπροσθεν
περιεχει μεν την αρτηριαν ο τραχηλος, η 6.234 δοχειον εστι του πνευματος του
εξωθεν ημιν εισοικιζομενου τε και εισρεοντος, δι' ου το εγκαρδιον πυρ προς την
ενεργειαν αυτου την κατα φυσιν αναρριπιζεται, περιεχει δε και της τροφης τας
εισοδους δια του λαιμου τε και του λαρυγγος παν το δια του στοματος εισαγομενον
προς την κοιλοτητα την δεκτικην τουτων διαπορθμευων. εχει δε και αλλο παρα τα
λοιπα των μελων εξαιρετον τι ο τραχηλος· κατα γαρ την ανω της αρτηριας θεσιν
εστιν εν αυτωι το της φωνης εργαστηριον, εν ωι τα φωνητικα παντα παρεσκευασται
οργανα, δι' ων απογενναται ο ηχος τωι αναδιδομενωι πνευματι περιδονουμενης εν
κυκλωι της αρτηριας. ουτω δε του σωματι κου μελους ημιν διαγραφεντος ευκολον αν
ειη δια των ενταυθα θεωρηθεντων και τον του εκκλησιαστικου σωματος τραχηλον
κατανοησαι, οστις εστιν ο δια των καταλληλων ενεργειων το ονομα τουτο κυριως
αναλαμβανων τραχηλος τε ονομαζομενος και τωι πυργωι του ∆αβιδ ομοιουμενος.
πρωτον μεν ουν ο δη και πρωτον εστιν, ει τις την αληθινην του παντος κεφαλην εφ'
εαυτου βασταζοι (εκεινην λεγω την κεφαλην ητις εστιν ο Χριστος, εξ ου παν το
σωμα συναρμολογειται και συμβιβαζεται), ουτος κυριως εφ' εαυτου φερει τουτο το
ονομα. προς τουτοις ει του πνευματος εστι δεκτικος του την καρδιαν ημων πυροειδη
ποιουντος και 6.235 εκθερμαινοντος και ει δια της ευηχου φωνης υπηρετει τωι λογωι·
ουδε γαρ αλλου τινος ενεκεν την ανθρωπινην φωνην ο θεος τηι φυσει των
ανθρωπων ενετεκτηνατο η ινα οργανον ηι του λογου διαρθρουσα δι' εαυτης τα της
καρδιας κινηματα. εχετω δε ουτος ο τραχηλος και την θρεπτικην ενεργειαν, την
διδασκαλιαν λεγω, δι' ης παντι τωι σωματι της εκκλησιας συντηρειται η δυναμις·
επιρρεουσης γαρ αει της τροφης εν τωι ειναι διαμενει το σωμα, επιλειπουσης δε
φθινει και διαφθειρεται. μιμεισθω δε και την εναρμονιον των σπονδυλων θεσιν εν
τωι τους καθ' εκαστον τωι λαωι συντελουντας δια του συνδεσμου της ειρηνης εν
απεργαζεσθαι μελος κλινομενον τε και ανορθουμενον και καθ' εκατερον των
πλαγιων ευκινητως μεταστρεφομενον. τοιουτος τραχηλος ο Παυλος ην και ει δη τις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

αλλος κατα μιμησιν εκεινου τον βιον κατωρθωσεν, ος εβαστασε μεν το ονομα του
κυριου σκευος εκλογης τωι δεσποτηι γενομενος, και ουτως αυτωι δι' ακριβειας η
κεφαλη των ολων εφηρμοστο, ωστε και οσα ελαλει μηκετι αυτον ειναι τον
λαλουντα, αλλα την κεφαλην αυτου φθεγγεσθαι, καθως επεδειξε τοις Κορινθιοις
τον Χριστον εν αυτωι λαλουντα τε και φθεγγομενον. ουτως αυτου ευφωνος τε και
ευηχος ην η αρτηρια δια του αγιου 6.236 πνευματος διαρθρουσα της αληθειας τον
λογον, ουτως αυτωι παντοτε τοις θειοις λογιοις ο λαρυγξ κατεγλυκαινετο τρεφων
ολον δι' εαυτου το σωμα τοις ζωοποιοις εκεινοις διδαγμασιν. ει δε και το των
σπονδυλων ζητεις, τις ουτω τους παντας εις εν σωμα συνηρμοσε τωι συνδεσμωι της
ειρηνης και της αγαπης; τις ουτως εδιδαξε κλινεσθαι τον τραχηλον εν τωι τοις
ταπεινοις συμπεριφερεσθαι και ανορθου σθαι παλιν εν τωι τα ανω φρονειν και προς
τα πλαγια περι σκοπειν ευστροφως τε και ευκινητως εν τωι τας ποικιλας του
διαβολου μεθοδειας εκκλινειν και ασφαλιζεσθαι; ο τοιουτος ουν τραχηλος οντως
παρα του ∆αβιδ ωικοδομηται. νοει δε δια του ∆αβιδ τον βασιλεα, τον του βασιλεως
πατερα, ος εξ αρχης τον ανθρωπον κατεσκευασε πυργον ειναι και ουχι συμπτωμα
και δια της χαριτος αυτον παλιν ανωικοδομη σεν ασφαλισαμενος τοις πολλοις
θυρεοις, ωστε μηκετι αυτον ταις των πολεμιων εφοδοις ευεπιβατον ειναι· οι γαρ
κρεμαμενοι θυρεοι, ουκ επι γης κειμενοι αλλα διαεριοι περι αυτον θεωρουμενοι, και
μετα των θυρεων αι των δυνατων βολιδες φοβον εμποιουσι τοις πολεμιοις, ωστε
μηδε την αρχην εγχειρησαι καταδραμειν του πυργου. οιμαι δε την αγγελικην
φρουραν εν κυκλωι περιεστοιχισμενην τον τοιουτον 6.237 πυργον τωι πληθει των
θυρεων ημιν διασημαινεσθαι. δεικνυσι δε και η των βολιδων μνημη την τοιαυτην
διανοιαν· ου γαρ απλως ειπε βολιδας, αλλα τηι των δυνατων προσθηκηι τους
υπερμαχουντας ημων ενεδειξατο, ωστε συμβαινειν το λεγομενον τωι της ψαλμωιδιας
ρητωι οτι Παρεμβαλει αγγελος κυριου κυκλωι των φοβουμενων αυτον και ρυσεται
αυτους. ο δε των χιλιων αριθμος ου μοι δοκει δι' ακριβειας σημαινειν την των
εκατονταδων δεκαδα, αλλ' εις πληθους ενδειξιν παρεληφθη υπο του λογου· συνηθες
γαρ εστιν εκ της καταχρησεως της γραφικης τωι αριθμωι τουτωι το πληθος
ενδεικνυσθαι, ως φησιν ο ∆αβιδ αντι του πληθους οτι Χιλιαδες ευθηνουντων, και
Ὑπερ χιλιαδας χρυσιου και αργυριου. Ουτω μεν ουν τον τραχηλον τον επι των
ωμων ερριζωμενον κατενοησαμεν. ωμους δε νοουμεν, οις επιπεφυκε, τας πρακτικας
τε και ενεργητικας σπουδας, δι' ων οι βραχιονες ημων την σωτηριαν εαυτων
κατεργαζονται. την δε προς το μειζον επαυξησιν της κατα θεον υψουμενης ψυχης
συνοιδε παντως ο επιστατικως τοις λεγομενοις ακολουθων, οτι προτερον μεν
αγαπητον ην τηι νυμφηι ιππωι ομοιωθηναι τηι καταγωνισαμενηι τον Αιγυπτιον
τυραννον και προς τους ορμισκους εμφερως εχειν την επι του τραχηλου 6.238
ευπρεπειαν· νυνι δε ποσην αυτηι μαρτυρει την προς το αγαθον τελειοτητα, οτι ουχ
ορμισκοις τισι περιδεραιοις προσεικαζει του τραχηλου την ωραν, αλλα πυργος ειναι
δια το μεγεθος λεγεται, ον περιβλεπτον ποιει και τοις πορρω θεν αφεστηκοσιν
αποσκοπουμενον ου μονον η περι την οικοδομην φιλοτιμια εφ' ο τι μηκιστον το
υψος εγειρουσα, αλλα και η του τοπου θεσις φυσικως υπερανεστωσα των
γειτνιωντων; οταν τοινυν βασιλεως μεν εργον ο πυργος ηι, επι δε της υψηλης
πολιτειας βεβηκως τυχηι, τοτε αληθες επιδεικνυται το παρα του κυριου λεγομενον
οτι Ου δυναται πολις κρυβηναι επανω ορους κειμενη. νοει δε μοι τον πυργον αντι
της πολεως. Καιρος δ' αν ειη και τους δυο νεβρους της δορκαδος κατανοησαι, οι περι
την καρδιαν της νυμφης αυλιζονται μαστοι κληθεντες παρα του λογου [καθως φησι
∆υο μαστοι 6.239 σου ως δυο νεβροι διδυμοι δορκαδος οι νεμομενοι εν τοις κρινοις]
δια το μεταξυ τουτων ειναι της καρδιας την θεσιν, ων η νομη ου χορτος εστιν η
ακανθα αλλα κρινα παντι τωι της νομης χρονωι το ανθος εαυτων παρατεινοντα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

ου κατα καιρον ανθουντα ουδε επι καιρου μαραινομενα, αλλα διαρκη παρεχομενα
τοις νεβροις τουτοις δι' εαυτων την τροφην, εως αν μηκετι αι σκιαι κρατωσι της
σπουδαζο μενης περι τον βιον απατης, αλλ' ηδη του φωτος πανταχηι διαλαμψαντος
καταυγασθηι τα παντα δια της ημερας της οπου θελει διαπνεουσης το φως. [ουτω γαρ
φησιν ο λογος Ἕως ου διαπνευσηι η ημερα και κινηθωσιν αι σκιαι.] οιδας δε παντως
παρα του ευαγγελιου μαθων οτι το πνευμα εστι το αγιον το δια του πνειν οπου
βουλεται φως εμποιουν τοις επισταμενοις οθεν ερχεται και που υπαγει· περι ου νυν
ο λογος ουτωσι διεξερχεται ∆υο μαστοι σου ως δυο νεβροι διδυμοι δορκαδος οι
νεμομενοι εν τοις κρινοις, εως ου διαπνευσηι η ημερα και κινηθωσιν αι σκιαι. αλλα
το μεν ημεραν λεγεσθαι το πνευμα το αγιον, φως πνεον οις αν 6.240 εγγενηται, ουκ
οιμαι τινα των νουν εχοντων επιδιστασαι τωι λογωι· ει γαρ υιοι φωτος και υιοι
ημερας γινονται οι γεννηθεντες παρα του πνευματος, τι αλλο χρη νοειν το πνευμα
το αγιον η φως και ημεραν, ης η πνοη φυγαδευτικη των σκιων της ματαιοτητος
γινεται; αναγκη γαρ πασα του ηλιου φανεντος τας σκιας μη μενειν αλλα μεταχωρειν
τε και μετανιστασθαι. το δε περι των δυο νεβρων της δορκαδος μυστηριον ευκαιρον
αν ειη προσθειναι τηι εξετασει του λογου, ων διδυμος μεν εστιν η γενεσις, τροφη δε
το κρινον, τοπος δε νομης η αγαθη τε και πιειρα γη. αυτη δ' εστιν η καρδια κατα τον
της παραβολης του κυριου λογον· εν αυτηι δε νεμομενοι και τους καθαρους εξ αυτης
λογισμους ανθολογουντες πιαινονται. το δε ανθος των κρινων διπλην εχει την
χαριν παρα της φυσεως ευπνοιας τηι ευχροιαι συμμεμιγμενης, ως καθ' εκατερον ειναι
τοις δρεπομενοις ερασμιον, ειτε τηι οσφρησει προσαγοιεν ειτε τοις οφθαλμοις του
καλλους της ωρας κατατρυφωιεν· η μεν γαρ οσφρησις της του Χριστου ευωδιας
πληρης γινεται, δια δε του ειδους ενδεικνυται το καθαρον τε και ακηλιδωτον. Ταχα
τοινυν ηδη δια των ειρημενων σεσαφηνισται ημιν το υπο του λογου δηλουμενον οτι
δυο ανθρωπων εν τοις 6.241 καθ' εκαστον θεωρουμενων, του μεν σωματικου τε και
φαινομενου, του δε νοητου τε και αορατου, διδυμος μεν αμφοτερων εστιν η γενεσις
κατα ταυτον αλληλοις συνεπιδη μουντων τωι βιωι· ουτε γαρ προυπαρχει του σωματος
η ψυχη ουτε προκατασκευαζεται της ψυχης το σωμα, αλλ' ομοχρονως εν τηι ζωηι
γινονται. τροφη δε τουτοις κατα φυσιν μεν εστιν η καθαροτης και η ευωδια και
παντα τα τοιαυτα, ων ευφορουσιν αι αρεται, εστι δε οτε το δηλητηριον τισιν αντι του
τροφιμου σπουδαζεται, οι ουχι τα ανθη των αρετων επιβοσκονται, αλλ' ακανθαις
επιτερπονται και τριβολοις· ουτω γαρ της παραβολης του ευαγγελιου ονομαζουσης
τας αμαρτιας ηκουσαμεν, ων η καταρα του οφεως την κακην βλαστην
εδημιουργησεν. επειδη τοινυν διακριτικων οφθαλμων εστι χρεια των δυναμενων εν
ακριβειαι διαγνωναι το κρινον τε και την ακανθαν και το μεν σωτηριον προελεσθαι,
το δε φθοροποιον αποπεμψασθαι, δια τουτο τον καθ' ομοιοτη 6.242 τα του μεγαλου
Παυλου μαζον τοις νηπιοις γινομενον και γαλακτοτροφουντα τους αρτιγενεις της
εκκλησιας δυαδα μαζων αλληλοις συγγεννηθεντων των τοις νεβροις της δορκαδος
απεικαζομενων ωνομασεν δια παντων μαρ τυρων τωι τοιουτωι μελει της εκκλησιας
το δοκιμον, οτι τε καθ' εκατερον ευοδουται προς την των καθαρων κρινων νομην
οξυ δεδορκως και διακρινων του τροφιμου την ακανθαν και οτι περι το ηγεμονικον
αναστρεφεται, ου συμβολον η καρδια εστιν η δι' εαυτης τους μαζους υποτρεφουσα
και ετι προς τουτοις οτι ουκ εν εαυτωι κατακλειει την χαριν, αλλ' επεχει τοις
δεομενοις του λογου την θηλην, Ὡς εαν τροφος θαλπηι τα εαυτης τεκνα, καθως
εποιει τε και ελεγεν ο αποστολος. Μεχρι τουτων δε των μελων της εκκλησιας
προαγαγων ο λογος τον επαινον εν τοις εφεξης ολοσωματον ποιειται αυτης το
εγκωμιον, οταν ∆ια του θανατου καταργησηι τον το κρατος εχοντα του θανατου και
παλιν επαναγαγηι εαυτον προς την ιδιαν δοξαν της θεοτητος, ην ειχεν απ' αρχης προ
του τον κοσμον ειναι· ειπων γαρ οτι Πορευσομαι 6.243 εμαυτωι εις το ορος της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

σμυρνης και εις τον βουνον του λιβανου, δια μεν της σμυρνης το παθος, δια δε του
λιβανου την δοξαν της θεοτητος ενδειξαμενος προσεθηκεν Ὅλη καλη ει, η πλησιον
μου, και μωμος ουκ εστιν εν σοι, διδασκων δια των ειρημενων πρωτον μεν οτι
ουδεις αιρει την ψυχην αυτου απ' αυτου, αλλ' εξουσιαν εχει θειναι αυτην και
εξουσιαν εχει παλιν λαβειν αυτην πορευομενος εαυτωι επι το ορος της σμυρνης, ουκ
εκ των ημετερων εργων ινα μη τις καυχησηται, αλλ' εξ ιδιας χαριτος τον υπερ των
αμαρτωλων αναδεχομενος θανατον· επειτα δε οτι ουκ εστιν αλλως καθαρθηναι του
μωμου την ανθρωπινην φυσιν μη του αμνου του αιροντος την αμαρτιαν του κοσμου
πασαν δι' εαυτου την κακιαν εξαφανισαντος. ο τοινυν ειπων οτι Ὅλη καλη ει, η
πλησιον μου, και μωμος ουκ εστιν εν σοι· και επαγαγων το κατα το παθος μυστηριον
δια του κατα την σμυρναν αινιγματος ειτα του λιβανου μνησθεις, δι' ου το θειον
ενδεικνυται, τουτο παιδευει ημας οτι ο συμμετασχων αυτωι της σμυρνης συμμεθεξει
παντως και του λιβανου· ο γαρ συμπαθων και συνδοξαζεται παντως, ο δε απαξ εν τηι
θειαι δοξηι γενομενος ολος γινεται καλος εξω του αντικειμενου μωμου γενομενος, ου
και ημεις χωρισθειημεν 6.244 δια του υπερ ημων αποθανοντος και εγερθεντος, ωι η
δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.
Λογος ηʹ ∆ευρο απο Λιβανου, νυμφη, δευρο απο Λιβανου· ελευσηι και
διελευσηι απο αρχης πιστεως, απο κεφαλης Σανιρ και Ἑρμων, απο μανδρων
λεοντων, απο ορεων παρδαλεων.
Ἐκαρδιωσας ημας, αδελφη ημων νυμφη, εκαρδιωσας ημας ενι απο
οφθαλμων σου, εν μιαι, ενθεματι τραχηλου σου. Τι εκαλλιωθησαν μαστοι σου,
αδελφη μου νυμφη, τι εκαλλιωθησαν μαστοι σου απο οινου; και οσμη ιματιων σου
υπερ παντα τα αρωματα. Κηριον αποσταζουσι χειλη σου, νυμφη, μελι και γαλα υπο
την γλωσσαν σου, και οσμη ιματιων σου ως οσμη λιβανου. 6.245 Κηπος
κεκλεισμενος αδελφη μου νυμφη, κηπος κεκλεισμενος, πηγη εσφραγισμενη.
Ἀποστολαι σου παραδεισος ροων μετα καρπου κυπροι μετα ναρδων, ακροδρυων,
Ναρδος και κροκος, καλαμος και κινναμωμον μετα παντων ξυλων του Λιβανου,
σμυρνα, αλοη μετα παντων πρωτομυρων, Πηγη κηπων, φρεαρ υδατος ζωντος και
ροιζουντος απο του Λιβανου. Ὁ τας μεγαλας οπτασιας διεξελθων προς τους
Κορινθιους, ο μεγας αποστολος, οτε και αμφιβολος περι της εαυτου φυσεως εφησεν
ειναι ειτε σωμα ην ειτε νοημα εν τωι καιρωι της εν τωι παραδεισωι μυσταγωγιας, ταυτα
διαμαρτυραμενος λεγει οτι Ἐμαυτον ουπω λογιζομαι κατειληφεναι, αλλ' ετι τοις
εμπροσθεν επεκτεινομαι των προδιηνυσμενων ληθην ποιουμενος, δηλων οτι και
μετα τον τριτον ουρανον εκεινον ον αυτος εγνω μονος (ου γαρ τι Μωυσης εν τηι
κοσμογενειαι περι αυτου διηγησατο) και μετα την αρρητον των του παραδεισου
μυστηριων ακροασιν ετι επι το ανωτερον ιεται και ου ληγει της αναβασεως
ουδεποτε το καταλαμβανομενον αγαθον ορον της επιθυμιας ποιουμενος, διδασκων
οιμαι δια τουτων ημας οτι της μακαριας εκεινης των αγαθων 6.246 φυσεως πολυ μεν
εστι το αει ευρισκομενον, απειροπλασιον δε του παντοτε καταλαμβανομενου το
υπερκειμενον και τουτο εις το διηνεκες γινεται τωι μετεχοντι εν πασηι τηι των
αιωνων αιδιοτητι δια των αει μειζονων της επαυξησεως τοις μετεχουσι γινομενης· ο
μεν γαρ καθαρος την καρδιαν κατα την αψευδη του δεσποτου φωνην οραι τον θεον,
αει κατα την αναλογιαν της δυναμεως οσον χωρησαι δυναται τοσουτον τηι
κατανοησει δεχομενος. το μεντοι αοριστον τε και απεριληπτον της θεοτητος
επεκεινα πασης καταληψεως διαμενει· ου γαρ της μεγαλοπρεπειας της δοξης ουκ
εστι περας, καθως ο προφητης μαρτυρεται, τουτο παντοτε ωσαυτως εχει εν τωι αυτωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

υψει δια παντος θεωρουμενον. ωσπερ δη και ο μεγας ∆αβιδ ο τας καλας αναβασεις
εν τηι καρδιαι διατιθεμενος και εκ δυναμεως εις δυναμιν αει πορευομενος τουτο προς
τον θεον ανεβοησεν οτι Συ δε υψιστος εις τον αιωνα, κυριε· τουτο οιμαι δια της
φωνης ταυτης σημαινων οτι εν πασηι τηι του ατελευτητου αιωνος αιδιοτητι ο μεν
προς σε τρεχων εαυτου μειζων παντοτε και ανωτερος γινεται αει δια της των
αγαθων αναβασεως αναλογως αυξομενος, συ δε ο αυτος ει υψιστος εις τον αιωνα
μενων, ουδεποτε χθαμαλωτερος τοις ανιουσι φανηναι δυναμενος τωι κατα το ισον
ανωτερος παντοτε και υψηλοτερος 6.247 ειναι της των υψουμενων δυναμεως. ταυτα
τοινυν περι της φυσεως των αφραστων αγαθων δογματιζειν τον αποστολον
υπειληφαμεν λεγοντα οτι το αγαθον εκεινο Ὀφθαλμος ουκ ειδεν, καν αει βλεπηι (ου
γαρ οσον εστι βλεπει, αλλ' οσον τωι οφθαλμωι δυνατον εστι δεξασθαι), Και ους ουκ
ηκουσεν, καθ' οσον εστι το δηλουμενον, καν παντοτε δεχηται τηι ακοηι τον λογον,
Και επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, καν δια παντος ο καθαρος τηι καρδιαι οσον
δυναται βλεπηι· το γαρ αει καταλαμβανομενον των μεν προκαταληφθεντων παντως
μειζον εστιν, ου μην οριζει εν εαυτωι το ζητουμενον, αλλα το περας του ευρεθεντος
αρχη προς την των υψηλοτερων ευρεσιν τοις αναβαινουσι γινεται και ουτε ο ανιων
ποτε ισταται αρχην εξ αρχης μεταλαμβανων ουτε τελειται περι εαυτην η των αει
μειζονων αρχη· ουδεποτε γαρ επι των εγνωσμενων η του ανιοντος επιθυμια μενει,
αλλα δια μειζονος παλιν ετερας επιθυμιας προς ετεραν υπερκειμενην κατα το
εφεξης η ψυχη ανιουσα παντοτε δια των ανωτερων οδευει προς το αοριστον.
Τουτων δε ημιν ουτω διηιρημενων καιρος αν ειη 6.248 προθειναι των θειων λογιων
την θεωριαν· ∆ευρο απο λιβανου, νυμφη, δευρο απο λιβανου· ελευσηι και διελευσηι
απο αρχης πιστεως, απο κεφαλης Σανιρ και Ἑρμων, απο μανδρων λεοντων, απο
ορεων παρδαλεων. τι τοινυν εν τουτοις υπενοησαμεν; αει των αγαθων η πηγη προς
εαυτην τους διψωντας εφελκεται, καθως εν τωι ευαγγελιωι φησιν η πηγη οτι Ει τις
διψαι, ερχεσθω προς με και πινετω· εν τουτοις γαρ ουτε της διψης ουτε της προς
αυτον ορμης ουτε της εν τωι πινειν απολαυσεως εδωκεν ορον, αλλα τωι παρατατικωι
του προσταγματος προς το διηνεκες ποιειται την προτροπην και του διψην και του
πινειν και του προς αυτον την ορμην εχειν. τοις δε γευσαμενοις ηδη και τηι πειραι
μαθουσιν οτι χρηστος ο κυριος οιον τις προτροπη προς την του πλειονος μετουσιαν η
γευσις γινεται. δια τουτο ουδεποτε λειπει τωι αναβαινοντι η γινομενη προς αυτον
προτροπη η παντοτε προς το μειζον εφελκομενη· υπομνησθωμεν γαρ της πολλακις
εν τοις φθασασιν ηδη γεγενημενης παρορμησεως παρα του λογου τηι νυμφηι. 6.249
Ἐλθε, η πλησιον μου, λεγει και παλιν ∆ευρο περιστερα μου, και ∆ευρο σεαυτηι εν
σκεπηι της πετρας. και αλλας τοιαυτας φωνας προτρεπτικας τε και ελκτικας της των
μειζονων επιθυμιας ο λογος προς την ψυχην ποιησαμενος και μαρτυρησας ηδη τηι
προς αυτον ανιουσηι το δια παντων αμωμητον ειπων οτι Ὅλη καλη ει και μωμος ουκ
εστιν εν σοι, ως αν μη τηι μαρτυριαι ταυτηι εγχαυνωθεισα προς την των μειζονων
ανοδον εμποδισθειη, παλιν δια της προτρεπτικης ταυτης φωνης επι την των
υπερκειμενων επιθυμιαν αναβηναι παρακελευεται λεγων ∆ευρο απο λιβανου,
νυμφη. το δε λεγομενον τοιουτον εστι· καλως, φησιν, εν τοις φθασασιν
ηκολουθησας, ηλθες μετ' εμου προς το ορος της σμυρνης (συνεταφης γαρ μοι δια του
βαπτισματος εις τον θανατον), συνανηλθες μοι και επι τον βουνον του λιβανου
(συνανεστης γαρ μοι και υψωθης εν τηι της θεοτητος κοινωνιαι, ην ενδεικνυται του
λιβανου το ονομα), αναβηθι μοι και απο τουτων επι ετερα ορη προκοπτουσα τε και
υψουμενη δια της ενεργους γνωσεως, δευρο τοινυν απο του λιβανου, φησιν, ουκετι
μνηστη αλλα νυμφη. ου γαρ εστι δυνατον εμοι συζησαι μη αλλοιωθεντα δια της του
θανατου σμυρνης προς την του λιβανου θεοτητα. επει ουν εν τουτωι γεγονας 6.250
ηδη τωι υψει, μη στης ανιουσα ως ηδη δια τουτων επιβασα της τελειοτητος· αρχη γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

σοι πιστεως ο λιβανος ουτος γινεται, ου μετεσχες δια της αναστασεως, αρχη δε της
επι τα υψηλοτερα των αγαθων πορειας. απο τοινυν της αρχης ταυτης, ητις εστιν η
πιστις, ελευσηι και διελευσηι· τουτεστι και νυν ηξεις και εις αει διερχομενη δια των
τοιουτων ανοδων ουκ αποληξεις. Ἔχει δε η λεξις ουτως· Ἐλευσηι και διελευσηι απο
αρχης πιστεως, απο κεφαλης Σανιρ και Ἑρμων. δια τουτων δε το της ανωθεν
γεννησεως υποφαινει μυστηριον· εντευθεν γαρ προχεισθαι φασι τας του Ἰορδανου
πηγας, ων υπερκειται τουτο το ορος δυο λοφιαις μεριζομενον, αις ταυτα επικειται τα
ονοματα Σανιρ και Ἑρμων. επει ουν το εκ των πηγων τουτων ρειθρον αρχη γεγονεν
ημιν της προς το θειον μεταποιησεως, τουτου χαριν ακουει του προς εαυτον
καλουντος αυτην ος φησι ∆ευρο απο λιβανου και απο αρχης πιστεως και απο
κεφαλης των ορεων τουτων, οθεν σοι γεγονασιν αι του μυστηριου πηγαι. καλως δε
προστιθησι την των λεοντων τε και παρδαλεων μνημην, ινα δια της των λυπηρων
παραθεσεως γλυκυτεραν ποιησηι 6.251 την των ευφραινοντων απολαυσιν· επειδη
γαρ αποθεμενος ποτε το θειον ειδος ο ανθρωπος προς την ομοιοτητα της αλογου
φυσεως εθηριωθη παρδαλις και λεων δια των πονηρων επιτηδευματων γενομενος
(ο γαρ υπο του λεοντος ελκυοθεις του ενεδρευοντος εν τηι μανδραι, καθως φησιν ο
προφητης, και εν τηι παγιδι αυτου ταπεινωθεις προς την εκεινου φυσιν
μεταμορφουται κατακρατησαντος του θηριου της φυσεως· Ὅμοιοι γαρ αυτοις, φησι,
γενοιντο οι ποιουντες αυτα και παντες οι πεποιθοτες επ' αυτοις. ομοιως δε και
παρδαλις γινεται ο δια των του βιου κηλιδων την ψυχην στιγματισας), επει ουν ην
ποτε οτε εν τουτοις ην το ανθρωπινον δια της ειδωλολατριας και της Ἰουδαικης
απατης και της ποικιλης των αμαρτιων κακιας πλανωμενον, μετα ταυτα δε δια του
Ἰορδανου και της σμυρνης και του λιβανου προς τοσουτον υψωθη, ωστε αυτωι ηδη
συμμετεωροπορειν τωι θεωι, τουτου χαριν πλεοναζει των παροντων αγαθων την
ευφροσυνην ο λογος δια της των ποτε γεγενημενων ανιαρων παραθεσεως
προφερων, εν τισιν ην η ψυχη προ του λιβανου και της αρχης της πιστεως και προ
των επι του Ἰορδανου γνωρι σθεντων ημιν μυστηριων· ως γαρ η κατ' ειρηνην ζωη
γλυκυ τερα μετα τον πολεμον γινεται τοις σκυθρωποις διηγημασιν ηδυνομενη και
το της υγειας αγαθον μαλλον καταγλυκαινει τα του σωματος ημων αισθητηρια, ει εκ
τινος αρρωστηματων 6.252 αηδιας προς εαυτην επανελθοι παλιν η φυσις, τον αυτον
τροπον επιτασιν τινα και πλεονασμον της εν τοις αγαθοις ευφροσυνης οικονομων ο
αγαθος νυμφιος τηι προς αυτον ανιουσηι ψυχηι ου μονον το εαυτου καλλος τηι νυμφηι
προδεικνυσιν, αλλα και του φρικωδεστατου των θηριων ειδους υπομιμνησκει τωι
λογωι, ινα μαλλον εντρυφυη τοις παρουσι καλοις μανθανουσα δια της παραθεσεως,
οια ανθ' οιων ηλλαξατο. ταχα δε τι και ετερον δια τουτων εκ προνοιας αγαθον τηι
νυμφηι κατασκευαζεται· επειδη γαρ βουλεται ημας ο λογος τρεπτους οντας κατα την
φυσιν μη προς το κακον δια της τροπης απορρεειν, αλλα δια της αει προς το κρειττον
γινομενης αυξησεως συνεργον την τροπην προς την των υψηλοτερων ανοδον εχειν,
ωστε κατορθωθηναι δια του τρεπτου της φυσεως ημων το προς το κακον αναλλοιω
τον, τουτου χαριν ωσπερ τινα παιδαγωγον και φυλακα προς την των κακων
αλλοτριωσιν την μνημην των ποτε κατακρατησαντων θηριων ο λογος προηνεγκεν,
ινα τηι 6.253 αποστροφηι των χειρονων το ακλινες τε και απαρατρεπτον εν τοις
αγαθοις κατορθωσωμεν ουτε ισταμενοι της επι το κρειτ τον τροπης ουτε προς το
κακον αλλοιουμενοι. δια ταυτα και ελθειν εγκελευεται απο του λιβανου την νυμφην
και της μανδρας των λεοντων υπομιμνησκει, ηι ενηυλιζετο, και τα των παρδαλεων
ορη προφερει τωι λογωι, οις ενδιετριβεν οτε τοις θηριοις ομοδιαιτος ην. Ἀλλ' επειδη
παντοτε η του λογου φωνη δυναμεως εστι φωνη, καθαπερ επι της πρωτης κτισεως
συνεξελαμψε το φως τωι προσταγματι και συνυπεστη παλιν τωι προστα κτικωι ρηματι
το στερεωμα και η λοιπη πασα κτισις ωσαυτως τωι ποιητικωι συνανεφαινετο λογωι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

τον αυτον τροπον και νυν του λογου την ψυχην κρειττονα γενομενην προς εαυτον
ελθειν εγκελευσαμενου αδιαστατως δυναμωθεισα τωι προσταγ ματι τοιαυτη γινεται,
οιαν ο νυμφιος εβουλετο, μεταποιηθεισα προς το θειοτερον και απο της δοξης εν ηι
ην προς την ανωτεραν δοξαν μεταμορφωθεισα δια της αγαθης αλλοιω σεως, ως
θαυμα γενεσθαι τωι περι τον νυμφιον των αγγελων χορωι και παντας ευφημως προς
αυτην την θαυμαστικην ταυτην προεσθαι φωνην οτι Ἐκαρδιωσας ημας, αδελφη
6.254 ημων νυμφη· ο γαρ της απαθειας χαρακτηρ ομοιως επιλαμ πων αυτηι τε και
τοις αγγελοις εις την των ασωματων αυτην αγει συγγενειαν τε και αδελφοτητα την
εν σαρκι το απαθες κατορθωσασαν. δια τουτο φασι προς αυτην οτι Ἐκαρδιωσας
ημας, αδελφη ημων νυμφη, κυριως εκατερωι των ονοματων σεμνυνομενη· αδελφη
μεν ημετερα δια την της απαθειας συγγενειαν, νυμφη δε δια την προς τον λογον
συναφειαν. του δε εκαρδιωσας το σημαινομενον τοιουτον ειναι νομιζομεν οιον εστι
και το εψυχωσας, ως ει ελεγον προς αυτην οτι καρδιαν ημιν ενεθηκας. σαφηνειας δε
χαριν, ως αν γενοιτο μαλλον καταφανες ημιν το λεγομενον, τον θειον αποστολον
προς την των μυστηριων τουτων ερμηνειαν παραληψομεθα· φησι γαρ που των
εαυτου λογων εκεινος προς Ἐφεσιους γραφων, οτε την μεγαλην οικονομιαν της δια
σαρκος γεγενημενης θεοφανειας ημιν διηγησατο, οτι ου μονον η ανθρωπινη φυσις
επαιδευθη τα θεια δια της χαριτος ταυτης μυστηρια, αλλα και ταις αρχαις και ταις
εξουσιαις εν τοις επουρανιοις εγνωρισθη η πολυποικιλος σοφια του θεου δια της
κατα Χριστον εν τοις ανθρωποις οικονομιας φανερωθεισα. εχει δε η λεξις ουτως·
Ἵνα γνωρισθηι νυν ταις αρχαις και ταις εξουσιαις εν τοις επουρανιοις δια 6.255 της
εκκλησιας η πολυποικιλος σοφια του θεου κατα προθεσιν των αιωνων ην εποιησεν
εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, εν ωι εχομεν την παρρησιαν και προσαγωγην εν
πεποιθησει δια της πιστεως αυτου· τωι οντι γαρ δια της εκκλησιας γνωριζεται ταις
υπερκοσμιοις δυναμεσιν η ποικιλη του θεου σοφια η δια των εναντιων
θαυματουργησασα τα μεγαλα θαυμασια, πως γεγονε δια θανατου ζωη και
δικαιοσυνη δια της αμαρτιας και δια καταρας ευλογια και δοξα δια της ατιμιας και
δια της ασθενειας η δυναμις· μονην γαρ εν τοις προ τουτου χρονοις την απλην τε και
μονοειδη του θεου σοφιαν αι υπερκοσμιοι δυναμεις εγινωσκον καταλληλως
ενεργουσαν τηι φυσει τα θαυματα (και ποικιλον ην εν τοις ορωμενοις ουδεν εν τωι
δυναμιν ουσαν την θειαν φυσιν πασαν την κτισιν κατ' εξουσιαν εργαζεσθαι εν μονηι
τηι ορμηι του θεληματος την των οντων φυσιν εις γενεσιν αγουσαν και ποιειν τα
παντα καλα λιαν τα απο της του καλου πηγης αναβρυοντα), το δε ποικιλον τουτο
της σοφιας ειδος το εκ της προς τα εναντια διαπλοκης συνισταμενον νυν δια της
εκκλησιας σαφως εδιδαχθησαν, πως ο λογος σαρξ γινεται, πως η ζωη θανατωι
μιγνυται, πως τωι ιδιωι μωλωπι την ημετεραν εξιαται πληγην, πως τηι ασθενειαι του
σταυρου καταπαλαιει του αντικειμενου την δυναμιν, πως το αορατον 6.256 εν σαρκι
φανερουται, πως εξωνειται τους αιχμαλωτους αυτος τε ων ο ωνουμενος και αυτος
χρημα γινομενος (εαυτον γαρ εδωκε λυτρον υπερ ημων τωι θανατωι), πως και εν τωι
θανατωι γινεται και της ζωης ουκ εξισταται, πως και τηι δουλειαι καταμιγνυται και εν
τηι βασιλειαι μενει· ταυτα γαρ παντα και τα τοιαυτα ποικιλα οντα και ουχ απλα της
σοφιας εργα δια της εκκλησιας οι φιλοι του νυμφιου μαθοντες εκαρδιωθησαν,
αλλον χαρακτηρα της θειας σοφιας εν τωι μυστηριωι κατανοησαντες. ει δε μη
τολμηρον εστιν ειπειν, ταχα κακεινοι δια της νυμφης το του νυμφιου καλλος
ιδοντες εθαυμασαν το πασι τοις ουσιν αορατον τε και ακαταληπτον· ον γαρ Ουδεις
εωρακε πωποτε, καθως φησιν Ἰωαννης, Ουδε ιδειν τις δυναται, καθως ο Παυλος
μαρτυρε, ουτος σωμα εαυτου την εκκλησιαν εποιησε και δια της προσθηκης των
σωιζομενων οικοδομει εαυτον εν αγαπηι, Μεχρις αν καταντησωμεν οι παντες εις
ανδρα τελειον, εις μετρον ηλικιας του πληρωματος του Χριστου. ει ουν σωμα του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

Χριστου η εκκλησια, κεφαλη δε του σωματος ο Χριστος τωι ιδιωι χαρακτηρι μορφων
της εκκλησιας το προσωπον, ταχα δια τουτο προς ταυτην βλεποντες οι φιλοι του
νυμφιου εκαρδιωθησαν, οτι τρανοτερον εν αυτηι τον 6.257 αορατον βλεπουσιν·
καθαπερ οι αυτον του ηλιου τον κυκλον ιδειν αδυνατουντες, δια δε της του υδατος
αυγης εις αυτον ορωντες, ουτω κακεινοι ως εν κατοπτρωι καθαρωι τηι εκκλησιαι τον
της δικαιοσυνης ηλιον βλεπουσι τον δια του φαινομενου κατανοουμενον. τουτου
χαριν ουχ απαξ ειρηται τηι νυμφηι παρα των φιλων το εκαρδιωσας ημας (οπερ εστιν
οτι ψυχην τινα και διανοιαν προς την του φωτος κατανοησιν δι' εαυτης ημιν
ενεποιησας), αλλα και παλιν τον αυτον επαναλαμβανουσι λογον αξιοπιστιαν
προστιθεντες τωι λεγο μενωι δια της δευτερωσεως· λεγουσι γαρ επαναλαμβανοντες
οτι Ἐκαρδιωσας ημας ενι απο οφθαλμων σου. τουτο εστι μαλιστα ο την θαυμαστικην
ενεποιησε τοις φιλοις περι της νυμφης διαθεσιν· διπλης γαρ ουσης τηι ψυχηι της
οπτικης ενεργειας και της μεν την αληθειαν ορωσης, της δε ετερας περι τα ματαια
πλανωμενης, επειδη περι μονην του αγαθου την φυσιν ανεωικται της νυμφης ο
καθαρος οφθαλμος, αργει δε ο ετερος, τουτου χαριν τωι ενι των οφθαλμων 6.258
προσαγουσιν οι φιλοι τον επαινον, δι' ου μονου θεωρει τον μονον, εκεινον λεγω τον
μονον τον εν τηι ατρεπτωι τε και αιδιωι καταλαμβανομενον φυσει, τον τε αληθινον
πατερα και τον μονογενη υιον και το αγιον πνευμα· μονον γαρ εστιν ως αληθως το
εν μιαι θεωρουμενον φυσει, μηδενα χωρισμον η αλλοτριωσιν της κατα τας
υποστασεις διαφορας εμποιουσης. εισι γαρ τινες οι διαφοροις οφθαλμοις κακως περι
το ανυπαρ κτον οξυωπουσιν εις πολλας φυσεις το εν ταις των ενδιαστρο φων
οφθαλμων φαντασιαις καταμεριζοντες. ουτοι εισιν οι λεγομενοι πολυβλεποντες, οι
δια του πολλα βλεπειν ορωντες ουδεν. και οσοι νυν μεν προς τον θεον ορωσι, παλιν
δε ταις υλικαις φαντασιαις επιπλανωνται, αναξιοι της των αγγελων ευφημιας εισι
ταις των ανυπαρκτων φαντασιαις εμματαιαζοντες, ο δε προς μονον το θειον
οξυωπων τυφλος εν τοις αλλοις πασιν εστιν, προς απερ αι των πολλων βλεπουσιν
οψεις. δια τουτο τωι ενι των οφθαλμων ποιει τοις φιλοις η νυμφη το θαυμα. ουκουν
τυφλος μεν εστιν ο πολυομματος ο προς τα ματαια πολλοις οφθαλμοις βλεπων,
οξυδερκης δε και διορατικος εκεινος ο δι' ενος του της ψυχης οφθαλμου προς μονον
το αγαθον βλεπων. Τις δε εκεινη εστιν η μια η τι το ενθεμα του τραχηλου της
νυμφης, ου χαλεπον αν ειη δια των εξητασμενων 6.259 επιλογισασθαι, καν δοκηι
πως ασαφης η λεξις ειναι, κατα την συμφρασιν· ουτω γαρ ο λογος φησιν οτι
Ἐκαρδιωσας ημας ενι απο οφθαλμων σου, εν μιαι, ενθεματι τραχηλου σου, ως το μεν
Ἐν μιαι συμφωνον ειναι τωι Ἑνι απο οφθαλμων σου, νοουντων ημων κατα
παραλειψιν το Ἐν μιαι ψυχηι. πολλαι γαρ εν εκαστωι γινονται των απαιδευτων ψυχαι,
εν οις τα παθη δια της επικρατησεως εις τον της ψυχης τοπον αντιμεθισταται προς
λυπην και ηδονην η θυμον και φοβον και δειλιαν και θρασος μεταβαλλομενου του
της ψυχης χαρακτηρος. η δε προς τον λογον ορωσα τωι μονοειδει της κατ' αρετην
ζωης μιαι ψυχηι συζην μεμαρτυρη. ουκουν ουτω διασταλτεον τον λογον, ως το μεν
Ἐν μιαι τωι προλαβοντι συνημμενον ειναι κατα την εννοιαν νοουντων ημων η εν μιαι
ψυχηι η εν μιαι καταστασει, το δε εφεξης ετεραν εχειν διανοιαν το Ἐνθεματι
τραχηλου σου. ως αν τις ολον προς το σαφεστερον μεταλαβων ειποι οτι σου και
οφθαλμος εις εστιν εν τωι προς το εν βλεπειν 6.260 και ψυχη μια δια το μη προς
διαφορους διαθεσεις μεριζεσθαι και η θεσις του τραχηλου σου το τελειον εχει τον
θειον ζυγον εφ' εαυτης αραμενη. επει ουν επι οψει εν μεν τωι ενθεματι του τραχηλου
σου τον του Χριστου ορωμεν ζυγον, εν δε τηι περι το οντως αγαθον διαθεσει ενα
οφθαλμον και μιαν ψυχην, δια τουτο ομολογουμεν οτι τοις σοις ημας θαυμασιν
εκαρδιωσας ενα δεικνυουσα οφθαλμον και μιαν ψυχην εν τωι ενθεματι του
τραχηλου σου. [ενθεμα δε του τραχηλου της νυμφης ο ζυγος εστι καθως ειρηται.]
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

αυτη μεν ουν η των αγγελων εστιν ευφημια ην επι τωι καλλει της νυμφης
πεποιηνται (τουτους γαρ ειναι τους φιλους του νυμφιου κατελαβομεθα), ως δ' αν μη
δοκοιη ακριτος τις αυτων ειναι και διημαρτημενος ο επαινος, κυροι των φιλων την
επι τωι καλλει της νυμφης κρισιν επιψηφισας ο λογος και προστιθησι και αυτος τα
μειζω θαυματα τηι μαρτυριαι του καλλους την αυτοις τοις μελεσιν επιφαινομενην
ωραν διαγραφων τωι λογωι, α εν τοις εφεξης θεου διδοντος προσθησομεν, ει γε τις
γενοιτο ημιν εκ της ανωθεν συμμαχιας δυναμις προς την κατανοησιν 6.261 του
μυστηριου εις επιγνωσιν του καλλους της εκκλησιας και εις επαινον της δοξης της
χαριτος αυτου εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, ωι πρεπει η δοξα εις τους αιωνας
των αιωνων. αμην.
Λογος θʹ Τι εκαλλιωθησαν μαστοι σου, αδελφη μου νυμφη, τι εκαλλιωθησαν
μαστοι σου απο οινου; και οσμη μυρων σου υπερ παντα τα αρωματα.
Κηριον αποσταζουσι χειλη σου, νυμφη, μελι και γαλα υπο την γλωσσαν σου,
και οσμη ιματιων σου ως οσμη λιβανου. Κηπος κεκλεισμενος αδελφη μου νυμφη,
κηπος κεκλεισμενος, πηγη εσφραγισμενη. Ἀποστολαι σου παραδεισος ροων μετα
καρπου κυπρος μετα ναρδου, ακροδρυων, Ναρδος και κροκος, καλαμος και
κινναμωμον μετα παντων ξυλων του λιβανου, σμυρνα, αλοη μετα παντων
πρωτομυρων, Πηγη κηπων, φρεαρ υδατος ζωντος και ροιζουντος απο του λιβανου.
6.262 Ει συνηγερθητε τωι Χριστωι, τα ανω φρονειτε, μη τα επι της γης. λεγει ταυτα
προς ημας ο εν Παυλωι λαλων· Ἀπεθανετε γαρ, φησι, και η ζωη υμων κεκρυπται συν
τωι Χριστωι εν τωι θεωι. οταν ο Χριστος φανερωθηι η ζωη υμων, τοτε και υμεις συν
αυτωι φανερωθησεσθε εν δοξηι. ει τοινυν νεκροι τηι κατω φυσει γεγοναμεν εις
ουρανον απο γης την ελπιδα της ζωης μετοικισαντες και η δια σαρκος ζωη
κεκρυπται αφ' ημων κατα τον παροιμιωδη λογον ος φησιν οτι Σοφοι κρυψουσιν
αισθησιν, αναμενομεν δε την αληθινην εν ημιν φανερωθηναι ζωην, ητις εστιν ο
Χριστος, ωστε και ημας εν δοξηι φανερωθηναι μεταποιηθεντας προς το θειοτερον,
ουτω των παροντων ακουσωμεν ως αποθανοντες τωι σωματι προς μηδεμιαν
σαρκωδη διανοιαν εκ των λεγομενων κατασυρομενοι· ο γαρ νεκρος τοις παθημασι
και ταις επιθυμιαις επι το καθαρον και ακηρατον μετοισει τας των ρηματων
εμφασεις τα ανω φρονων, Ου ο Χριστος εστιν εν δεξιαι του πατρος καθημενος, εν ωι
παθος ουκ εστι των ταπεινων τε και χαμαιζηλων νοηματων ληθην ποιουμενος.
ακουσωμεν τοινυν των θειων ρηματων, δι' ων υπογραφει ο λογος της αμιαντου
νυμφης το καλλος, ακουσωμεν δε ως εξω γεγονοτες ηδη σαρκος τε και αιματος, εις
δε την πνευματικην μεταστοιχειωθεντες φυσιν. 6.263 Τι εκαλλιωθησαν μαστοι σου,
αδελφη μου νυμφη; τι εκαλλιωθησαν μαστοι σου απο οινου και οσμη μυρων σου
υπερ παντα τα αρωματα; οτι μεν ουν πας ο ποιων το θελημα του κυριου αδελφος
αυτου και αδελφη και μητηρ εστι και οτι η αρμοσθεισα τωι κυριωι παρθενος αγνη
προς μετουσιαν της αχραντου πασταδος νυμφη κυριως κατονομαζεται, παντι δηλον
αν ειη τουτο τωι μη αγνοουντι τας θεοπνευστους φωνας· εγω δε των θειων ρητων
τουτων διερευνωμενος την διανοιαν ου ψιλον επαινον εκ της τοιαυτης κλησεως
ορω προσαγομενον παρα του λογου τηι νυμφηι, αλλα τας αιτιας της εις το καλλος
αυτης επιδοσεως διεξιεναι τον νυμφιον φημι, ως ουκ αν αυτης καλλιωθεισης εν ταις
των αγαθων διδαγματων πηγαις, ας μαζους δια της τροπικης σημασιας κατονομαζει,
ει μη πρωτον αδελφην εαυτην του κυριου δια των αγαθων εργων εποιησε και εις
παρθενιαν δια της ανωθεν γεννησεως ανακαινισθεισα μνηστη και νυμφη του
αρμοσαμενου εγενετο. ο τοινυν αδελφην εαυτου και νυμφην αυτην κατονομασας
την αιτιαν λεγει της προς το κρειττον τε και τελειοτερον των μαζων αυτης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

αλλοιωσεως, οι ουκετι γαλα βρυουσι την των νηπιων τροφην, αλλα 6.264 τον
ακηρατον οινον επι ευφροσυνηι των τελειοτερων πηγα ζουσιν, ου την χαριν το των
καπηλων υδωρ ουκ ελυμηνατο. συζεται δε πως εν τοις λεγομενοις ως εν γαμικηι
θυμηδιαι η αγαπητικη φιλοφροσυνη δι' αμοιβης παρ' αμφοτερων αλληλοις την
ερωτικην αντιχαριζομενων διαθεσιν· ταις γαρ ομοιαις φωναις αντιδεξιουται ο
νυμφιος την εκκλησιαν, οιαις εκεινη προλαβουσα το εκεινου καλλος εν τοις
προοιμιοις ανυμνησεν· ευθυς γαρ εν ταις πρωταις φωναις, οτε τον απο του θειου
στοματος λογον τωι στοματι αυτης εγγενεσθαι εποθησε τωι του φιληματος αινιγματι
τουτο διασημανασα, την αιτιαν της τοιαυτης επιθυμιας ειπε το αγαθους ειναι αυτου
τους μαστους νικωντας τηι παρ' εαυτων χορηγιαι την του οινου φυσιν και παριοντας
πασαν μυρων τε και αρωματων ευωδιαν ουτως ειπουσα τωι λογωι Ὅτι αγαθοι μαστοι
σου υπερ οινον και οσμη μυρων σου υπερ παντα τα αρωματα. επειδη τοινυν και εν
τοις αλλοις πασι τουτο παρα της θειας φιλοσοφιας το δογμα μανθανομεν οτι
τοιουτον αει γινεται το θειον ημιν, οιους αν εαυτους 6.265 τωι θεωι δια της
προαιρεσεως δειξωμεν (αγαθον μεν γαρ αυτον ειναι τοις αγαθοις ο ∆αβιδ εν τηι
προφητειαι μαρτυρεται, τοις δε θηριωθεισι δια του βιου ετερος τις των προφητων
αρκον αυτον λεγει και παρδαλιν δι' αινιγματων τα ευαγγελικα προεκτιθεμενος
δογματα, εν οις αλλος τοις δεξιοις και ετερος τοις ευωνυμοις ο των λογων του
βασιλεως χαρακτηρ καθοραται, τοις μεν αγαθος τε και μειλιχος, τοις δε φοβερος και
αμειλικτος καταλληλως τηι προαιρεσει των κρινομενων εαυτον μεθαρμοζων),
τουτου χαριν και νυν προσφορος τηι νυμφηι παρα του λογου η αντιδοσις γινεται· εν
οις υμνησε του δεσποτου το καλλος, εν τοις ομοιοις αυτηι του κυριου
αντιχαρισαμενου τον επαινον· αποδεχεται γαρ και αυτος των μαζων αυτης την δια
της ενεργειας προς το κρειττον γεγενημενην αλλοιωσιν, οτι του γαλακτοφορειν
παυσαμενοι οινον και ουχι γαλα προχεουσι, δι' ου ταις τελειοτεραις 6.266 καρδιαις η
ευφροσυνη γινεται των μηκετι υπο νηπιοτητος κλυδωνιζομενων, αλλ' εκ του
κρατηρος της σοφιας εμφο ρεισθαι δυναμενων τωι στοματι τα αγαθα και εφελκεσθαι.
Ἐπαινεσας τοινυν τους μαζους δια την του οινου φοραν προστιθησι και της ευοδμιας
τον επαινον ειπων οτι Και οσμη μυρων σου υπερ παντα τα αρωματα. νοησαι δε χρη
τον τοιουτον επαινον εκ της αγιας γραφης των ονομασθεντων αρωματων
διδαχθεντας την φυσιν. παν το ευπνουν αρωμα της οσφραντικης αισθησεως ηδονη
γινεται. ουκουν εκεινα λεγειν αρωματα τον λογον νοησομεν, οσα παρα της γραφης
ευπνοειν εδιδαχθημεν· οιον προσαγει Νωε τωι θεωι την θυσιαν Και ωσφρανθη κυριος
οσμην ευωδιας. ουκουν αρωματα γινεται τωι θεωι η θυσια. πολλαι και μετα ταυτα
προσαγονται τωι θεωι δια του νομου ιλεωτικαι θυσιαι, χαριστηριοι τε και σωτηριοι
και καθαρσιοι και περι αμαρτιας· παντα ταυτα τιθει εν τοις αρωμασι, και τας
ολοκαρπωσεις και τας ολοκαυτωσεις και τας μερικας των αφαιρεματων αφιερωσεις,
το στηθυνιον του ιερειου, τον λοβον του ηπατος, το επινεφρι 6.267 διον στεαρ και
ετι προς τουτοις τον λιβανον, την τωι ελαιωι διαβεβρεγμενην σεμιδαλιν, το θυμιαμα
της συνθεσεως, και τα αλλα παντα οσα δια πυρος ειχε την αγιστειαν εν τωι καταλογωι
των αρωματων εστω. οταν ουν ακουσωμεν το της νυμφης μυρον πλειονος υπερ
παντα τα αρωματα της αποδοχης αξιουμενον, τουτο τωι λογωι μανθανομεν, οτι το
της αληθειας μυστηριον το δια της ευαγγελικης διδα σκαλιας επιτελουμενον μονον
ευωδες εστι τωι θεωι, παντων των νομικων αρωματων προκεκριμενον, ατε μηκετι
τυπωι τινι και σκιαι καλυπτομενον αλλα τηι φανερωσει της αληθειας ευπνουν
γινομενον· ει γαρ τι και των προλαβοντων αρωματων ωσφρανθη κυριος εις οσμην
ευωδιας, κατα τον εμφαινομενον λογον τοις γινομενοις εκαστον αυτων της
αποδοχης ηξιωθη ου κατα το προχειρον τε και σωματικον ειδος των γινομενων. και
τουτο δηλον εστι εκ της μεγαλης του προφητου φωνης η φησιν οτι Ου δεξομαι εκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

του οικου σου μοσχους ουδε εκ των ποιμνιων σου χιμαρους· ου γαρ φαγομαι κρεα
ταυρων ουδε αιμα τραγων πιομαι. καιτοι παλαι πολλακις αι ζωοθυσιαι γεγονασιν.
αλλα καν γενηται ταυτα, ετερον εστι το δια τουτων εν αινιγματι σοι
νομοθετουμενον το 6.268 δειν τα παθη τα εν σοι σφαγιαζεσθαι· Θυσια γαρ, φησι, τωι
θεωι πνευμα συντετριμμενον, καρδιαν συντετριμμενην και τεταπεινωμενην ο θεος
ουκ εξουδενωσει. οθεν γινεται η θυσια της αινεσεως ημων η δοξαζουσα τον την
τοιαυτην οσμην οσφραινομενον. επειδη τοινυν τα τυπικα παντα του νομου αρωματα
υπερβασα η πνευματικως ευπνοουσα κατα τον Παυλον ψυχη, ος Χριστου ευωδια ην,
αυτη δια του βιου εγενετο και το μυρον της ιερωσυνης και το θυμιαμα της
συνθεσεως δια της ποικιλης των αρετων συνεισφορας τε και μιξεως καλως
ευπνοησασα, ης ο βιος εφανη τηι οσφρησει του νυμφιου εις οσμην ευωδιας, δια τουτο
η θεια αισθησις, καθως ο Σολομων ονομαζει, των σωματικων αρωματων του νομου
προτιθησι την αυλον εκεινην και καθαραν την δια των αρετων μυρεψουμενην
ευωδιαν λεγων Και οσμη μυρων σου υπερ παντα τα αρωματα. Ὁ δε εφεξης λογος
προς το υψηλοτερον προαγει τον επαινον την εκ μελετης τε και προσοχης
γενομενην αυτηι των πνευματικων χαρισματων περιουσιαν μαρτυρων τωι 6.269
λογωι· επειδη γαρ παρα την μελισσαν φοιταν τον της σοφιας μαθητην ο παροιμιακος
βουλεται λογος (νοεις δε παντως εκ των μαθηματων την διδασκαλον ητις εστιν)
λεγων τοις ερασταις της σοφιας Πορευθητι προς την μελισσαν και μαθε ως εργατις
εστι την τε εργασιαν ως σεμνην εμπο ρευεται, ης τους πονους βασιλεις τε και ιδιωται
προς υγειαν προσφερονται (ποθεινην δε λεγει πασιν ειναι αυτην και επιδοξον,
ασθενουσαν μεν κατα την ρωμην, την δε σοφιαν τιμησασαν και δια τουτο
προαχθεισαν εις υποδειγμα βιου τοις εναρετοις· Την γαρ σοφιαν, φησι, τιμησασα
προηχθη), συμβουλευει δη δια των ειρημενων μηδενος απεχεσθαι των αγαθων
μαθηματων, αλλα τωι λειμωνι των θεοπνευστων εφιπταμενον λογων, αφ' εκαστου
τι προς την κτησιν της σοφιας απανθιζομενον κηροπλαστειν εαυτωι το κηριον, οιον
εν σιμβλωι τινι τηι εαυτου καρδιαι την φιλεργιαν ταυτην αποτιθεμενον, ωσπερ τινας
εν κηριωι συριγγας των πολυειδων μαθηματων ασυγχυτους εν τηι μνημηι τας θηκας
δημιουργη σαντα, και ουτω κατα μιμησιν της σοφης εκεινης μελισσης, ης ηδυ μεν το
κηριον απληκτον δε το κεντρον, την σεμνην ταυτην των αρετων εργασιαν δια
παντος εμπορευεσθαι. εμπορευεται γαρ ως αληθως ο τα αγαθα τα αιωνια των τηιδε
πονων διαμειβομενος και τους ιδιους πονους εις ψυχικην υγειαν βασιλευσι τε και
ιδιωταις νεμων, ωστε ποθεινην 6.270 τωι νυμφιωι την τοιαυτην γενεσθαι ψυχην και
τοις αγγελοις επιδοξον εν ασθενειαι τελειουσαν την δυναμιν δια την της σοφιας
τιμην. επειδη τοινυν παιδευσεως εστι και φιλοπονιας υποδειγματα τα περι την
σοφην εκεινην μελισσαν διηγηματα και αι ποικιλαι των πνευματικων χαρισματων
διαιρεσεις κατα την της σπουδης αναλογιαν τοις πεπονηκοσι προγινον, δια τουτο
φησι προς την νυμφην οτι πληρης σοι γεγονεν η καρδια των εκ της παντοδαπης
παιδευσεως κηριων, οθεν προφερεις εκ του αγαθου θησαυρου της καρδιας τας
μελιχρας των λογων σταγονας, ως ειναι σοι μελι τον λογον συναναμεμιγμενον τωι
γαλακτι· Κηριον γαρ, φησιν, αποσταζει χειλη σου, νυμφη, μελι και γαλα υπο την
γλωσσαν σου. παρεσκευασται γαρ σοι ο λογος ου μονοειδως τοις ακουουσι την
ωφελειαν επιδεικνυμενος αλλα καταλληλως προς την των δεχομενων δυναμιν
αρμοζομενος, ως και τοις τελειοτεροις και τοις νηπιαζουσιν οικειως εχειν, τοις μεν
τελειοις μελι, τοις δε νηπιοις γαλα γινομενος. οιος ο Παυλος ην, τοις μεν
απαλωτεροις των λογων τους αρτιγενεις τιθηνουμενος, σοφιαν δε λαλων εν τοις
τελειοις εν μυστηριωι την αποκε κρυμμενην απο των αιωνων, ην ου χωρει ο αιων
ουτος ουδε οι αρχοντες του αιωνος τουτου. την ουν τοιαυτην παρα 6.271 σκευην του
μελιτος τε και του γαλακτος υποκεισθαι λεγει τηι γλωσσηι την τεταμιευμενην τε και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

ευκαιρον των λογων χρησιν δια της τοιαυτης φωνης ενδεικνυμενος· ο γαρ ειδως,
πως δει ενι εκαστωι αποκρινεσθαι, εχων υπο την γλωσσαν την ποικιλην ταυτην του
λογου δυναμιν αρμοδιως εκαστωι των ακουοντων το προς την χρειαν επι καιρου
προχειριζεται. Τοιουτον δε προσαγαγων τωι στοματι τε και τηι γλωσσηι της νυμφης
τον επαινον παλιν προς τα μειζω των εγκωμιων μετερχεται λεγων οτι Ὀσμη
ιματιων σου ως οσμη λιβανου. ο δε λογος ουτος φιλοσοφια τις εστιν εις οτι βλεπει
τοις ανθρω ποις ο κατ' αρετην βιος υποδεικνυων· περας γαρ της εναρετου ζωης η
προς το θειον εστιν ομοιωσις· και τουτου χαριν η τε της ψυχης καθαροτης και το
πασης εμπαθους διαθεσεως ανεπιμικτον δι' επιμελειας κατορθουται τοις εναρετοις,
ωστε τινα χαρακτηρα της υπερκειμενης φυσεως δια της αστειοτερας ζωης και εν
αυτοις γενεσθαι. επειδη τοινυν ου μονοειδης τις εστιν ουδε μονοτροπος η κατ'
αρετην πολιτεια, αλλ' ωσπερ επι της των υφασματων κατασκευης δια πολλων
νηματων, των μεν επ' ευθειας ανατεταμενων των δε κατα το πλαγιον διηιρμενων, η
υφαντικη τεχνη την εσθητα ποιει, ουτω και επι της εναρετου ζωης πολλα χρη
συνδραμειν, δι' ων ο αστειος εξυφαινεται βιος, καθως απαριθμειται τα τοιαυτα
νηματα ο θειος αποστολος, δι' ων 6.272 η των καθαρων εργων ιστουργια συνισταται,
αγαπην λεγων και χαραν και ειρηνην, μακροθυμιαν τε και χρηστοτητα και παντα τα
τοιαυτα, οις κατακοσμειται ο εκ του φθαρτου τε και γηΐνου βιου την ουρανιον
αφθαρσιαν μετενδυομενος, τουτου χαριν αποδεχεται τον εν τηι εσθητι κοσμον της
νυμφης ως τωι λιβανωι κατα την οσμην ομοιουμενον. καιτοι γε προ τουτου παντων
ειπε των αρωματων προεχειν την του μυρου της νυμφης ευωδιαν, ως δοκειν εν
τουτωι καθαιρεσιν ειναι των εγκωμιων, ειπερ η παντος αρωματος υπερτεθεισα νυν
προς εν των αρωματων ομοιουται δια συγκρισεως, ουτως ειποντος του λογου οτι
κατα την οσμην του λιβανου η των ιματιων σου εστιν ευωδια. αλλ' επειδη
ιδιαζοντως κατα τινα λογον εις την του θειου τιμην αποτεταγμενον ην το του
λιβανου θυμιαμα, τουτου χαριν η υπερ παντα τα αρωματα ειναι κριθεισα αξιουται
της προς το εν αρωμα ομοιωσεως το τωι θεωι ανακειμενον, ως το νοημα του αινιγ
ματος τοιουτον ειναι οτι· σοι, ω νυμφη, των αρετων η περιβολη την θειαν μιμειται
μακαριοτητα δια καθαροτητος τε και απαθειας τηι απροσιτωι φυσει ομοιουμενη·
τοιαυτη γαρ, φησιν, η των σων ιματιων οσμη, ως προς τον λιβανον εμφερως εχειν
τον ανακειμενον εις την του θειου τιμην. Παλιν μανθανομεν δια των εφεξης
επαινων, πως αν 6.273 τις γενοιτο του κυριου αδελφη και ομοζυγος, δι' ων φησιν οτι
Κηπος κεκλεισμενος αδελφη μου νυμφη. ουκουν ει τις μεταποιειται νυμφη μεν δια
του προσκολληθηναι τωι κυριωι γενεσθαι, αδελφη δε δια του το θελημα αυτου
κατεργα ζεσθαι, καθως λεγει το ευαγγελιον, κηπος ευθαλης γενεσθω παντων εχων
εν εαυτωι των φυτων την ωραν, την τε γλυκειαν συκην και την κατακαρπον ελαιαν
και τον υψικομον φοινικα και την ευθηνουσαν αμπελον, μη θαμνον ακανθωδη τινα
μηδε κονυζαν, αλλα κυπαρισσον αντ' αυτων και μυρσινην. ουτω γαρ τον τοιουτον
κηπον οιδεν ωραΐζειν ο μεγας τε ∆αβιδ και ο υψηλος Ἠσαΐας, ο μεν λεγων ∆ικαιος
ως φοινιξ ανθησει· και Ἐγω δε ωσει ελαια κατακαρπος· και Ἡ γυνη σου ως αμπελος
ευθηνουσα· ο δε Ἠσαΐας αντι θαμνου μεν την κυπαρισσον, αντι δε κονυζης την
μυρσινην φησιν αναβησεσθαι· και παρ' ετερωι τινι προφητηι μακαριζεται ο υποκατω
της συκης της ιδιας αναπαυομενος. τα δε καθ' εκαστον περι των δενδρων τουτων
αινιγματα των 6.274 υπο της προφητειας ημιν υποδειχθεντων παρελκον αν ειη δι'
ακριβειας εκτιθεσθαι, προδηλου πασιν οντος, τις μεν ο γλυκυς της συκης εστι καρπος
ο εκ του δριμυτατου οπου πεπαινομενος, ο κατ' αρχας μεν πικρος τε και αβρωτος,
υστερον δε καρπος ειρηνικος γινομενος και καταγλυκαινων τα της ψυχης
αισθητηρια, τι δε ημιν η της ελαιας καρπογονια χαριζεται δια του δριμυτατου τε και
πικροτατου χυμου του κατ' αρχας εντρεφομενου τηι οπωραι μετα ταυτα δια της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

καταλληλου πεπανσεως τε και γεωργιας εις ελαιου μεταβαλλουσα φυσιν ο του
φωτος γινεται υλη και καματων λυτηριον και πονων ανεσις και κεφαλης φαιδροτης
και προς τους αγωνας τοις νομιμως αθλουσι συνεργεια, πως δε δυσεπιχειρητον ποιει
τον εαυτου καρπον τοις κλεπταις ο φοινιξ ανω θησαυριζων και ουχι προσγειον
αυτον εκφερων· η τε της αμπελου χαρις και η ευωδης κυπαρισσος και το ηδυ της
μυρσινης· ταυτα παντα δια τροπικης θεωριας προς τον κατ' αρετην μεταληφθεντα
λογον προδηλα πασιν εστι τοις νουνεχως επαΐουσι προς ο τι βλεπει. ουκουν ο των
τοιουτων δενδρων κηπος γεγονως ευθαλης και καταφυτος και τωι των εντολων
ερκιωι πανταχοθεν ησφαλισμενος, ως 6.275 μηδεμιαν καθ' εαυτου παρασχειν τωι
κλεπτηι και τοις θηριοις την παροδον (ο γαρ εν κυκλωι τωι φραγμωι των εντολων
διειλημμενος ανεπιβατος εστι τωι μονιωι τωι αγριωι και ο εκ του δρυμου αυτον υς ου
λυμαινεται), ει τις τοινυν και κηπος εστι και ησφαλισμενος, ουτος αδελφη και
νυμφη γινεται του προς την τοιαυτην ειποντος ψυχην οτι Κηπος κεκλεισμενος
αδελφη μου νυμφη. Ἀλλα τωι κηπωι τουτωι και πηγης εστι χρεια, ως αν ευθαλες
διαμενοι το αλσος τωι υδατι προς το διηνεκες πιαινομενον. δια τουτο συνεζευξεν εν
τοις επαινοις την πηγην τωι κηπωι ειπων οτι Κηπος κεκλεισμενος, πηγη
εσφραγισμενη. τον δε περι της πηγης λογον η Παροιμια διδασκει ημας δι' αινιγματος
εν οις φησιν οτι Ἡ πηγη του υδατος σου εστω σοι ιδια· και Ἔστω σοι μονωι και
μηδεις αλλοτριος μετασχετω σοι. ως γαρ εκει κωλυει τοις αλλοτριοις ενδαπανασθαι
της πηγης το υδωρ, ουτως ενταυθα το μηδαμου διαχεισθαι προς αλλοτριους την
πηγην μαρτυρει δια του ειπειν οτι Ἐσφραγισμενη, οπερ ισον εστι τωι ειπειν οτι
πεφυλαγμενη. το δε λεγομενον τοιουτον εστι· πηγη κυριως κατονομαζεται κατα γε
τον εμον λογον η διανοητικη της ψυχης ημων δυναμις η παντοιους λογισμους εν
ημιν βρυουσα τε και πηγαζουσα. αλλα τοτε ημετερον γινεται της διανοιας το κινημα,
οταν προς τα συμφεροντα ημιν 6.276 κινηται πασαν ημιν συνεργιαν προς την κτησιν
των αγαθων παρεχομενον. οταν δε τις τρεψηι των λογισμων την ενεργειαν προς
κακιας επινοιαν, τοτε τοις αλλοτριοις ενδαπαναται το ρειθρον, ως ευτροφειν μεν
τον ακανθωδη βιον τηι συμμαχιαι των λογισμων καταρδομενον, αποξηραινεσθαι δε
και μαραι νεσθαι την κρειττω φυσιν μηδεμιας της εκ λογισμων ικμαδος
υποτρεφουσης την ριζαν. επειδη τοινυν η σφραγις το ασυλον τωι δι' αυτης
φυλασσομενωι χαριζεται φοβουσα τωι σημαντρωι τον κλεπτην, παν δε το μη
κλεπτομενον τωι δεσποτηι μενει ακεραιον, την ακροτατην εοικεν αρετην μαρτυρειν
τηι νυμφηι ενταυθα ο επαινος, οτι ανεπαφος αυτης μενει τοις εχθροις η διανοια εν
καθαροτητι και απαθειαι φυλασσομενη τωι ιδιωι δεσποτηι· σφραγιζεται γαρ την πηγην
ταυτην η καθαροτης μηδεμιαι νοηματων ιλυι το διαυγες τε και αερωδες της καρδιας
επιθολωσασα. ως δ' αν τις επι το σαφεστερον προαγαγοι το νοημα, τοιουτον εστιν·
επειδη των εν ημιν τα μεν ως αληθως εστιν ημετερα, οσα της ψυχης εστιν ιδια, τα δε
οικειουμεθα ως ημετερα, τα περι το σωμα τε και τα 6.277 εξωθεν λεγω, δια τινος
ημαρτημενης υποληψεως ιδια νομιζοντες τα αλλοτρια (τι γαρ κοινον τηι αΰλωι της
ψυχης φυσει προς την υλικην παχυμερειαν;), τουτου χαριν ο γε παροιμιωδης
συμβουλευει λογος μη τοις αλλοτριοις ημων, τοις περι το σωμα φημι και τα εξωθεν,
την πηγην της διανοιας εναναλισκεσθαι, αλλα περι τον ιδιον αναστρεφεσθαι κηπον
την του θεου φυτειαν πιαινουσαν. αρετας δε ειναι την φυτειαν του θεου
μεμαθηκαμεν, περι ας η διανοητικη της ψυχης ημων δυναμις ασχολουμενη και προς
ουδεν των εξωθεν απορρεουσα τωι χαρακτηρι της αληθειας σφραγι ζεται, τηι προς το
αγαθον σχεσει εμμορφουμενη. Ἴδωμεν δε και των εφεξης επαινων την δυναμιν·
Ἀποστο λαι σου, φησι, παραδεισος ροων μετα καρπου ακροδρυων, κυπρος μετα
ναρδου, ναρδος και κροκος, καλαμος και κινναμωμον μετα παντων ξυλων του
λιβανου, σμυρνα, αλοη μετα παντων πρωτομυρων, πηγη κηπων, φρεαρ υδατος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

ζωντος και ροιζουντος απο του λιβανου. οτι μεν ουν παμμεγεθες τι και εξαισιον τοις
ειρημενοις εγκειται 6.278 νοημα, δι' ου της κατα θεον υψωθεισης το καλλος εν
θαυματι γινεται ταις πολυτροποις των επαινων υπερβολαις ευφημου μενης, δηλον
και εκ της προχειρου λεξεως των ειρημενων εστιν. τις δε η αληθης εστι διανοια, ην
διασημαινει ταυτα τα ρηματα μονου αν ειη σαφως ειδεναι του κατα τον αγιον
Παυλον επισταμενου πνευματι λαλειν τα θεια μυστηρια· πως γαρ το
αποστελλομενον παρα της νυμφης ροων εστι παραδεισος; πως δε εκ των ροων ο
καρπος των ακροδρυων προφερεται; πως δε τα ακροδρυα μυρων γινεται και αρωμα
των καταλογος; εν γαρ τοις των ακροδρυων καρποις κυπρος και ναρδος και κροκος
εστι, καλαμος τε και κινναμωμον και παν του λιβανου ξυλον ως ουδεμιας της κατα
το αρωμα του λιβανου διαφορας εν τοις απηριθμημενοις λειπουσης. οις προστιθεται
σμυρνα τε και αλοη και τα πρωτομυρα παντα· και η προτερον κηπος [εν τοις ανω]
παρα του επαινουν τος ονομασθεισα νυν πηγη λεγεται κηπων και φρεαρ υδατος
ζωντος και ροιζουντος απο του λιβανου. αλλα τον μεν αληθη περι τουτων λογον
ειδειεν αν, καθως προειπον, οι το βαθος του πλουτου και της σοφιας και της
γνωσεως του θεου διερευνασθαι δυναμενοι, ημεις δε, ως αν μη παντελως 6.279
αγευστοι των εν τωι τοπωι τουτωι προκειμενων αγαθων και αναπολαυστοι
καταλειφθειημεν, δι' ολιγων τωι λογωι προσαξομεν αυτον τον θεον λογον
καθηγεμονα της σπουδης ποιησαμενοι. εοικεν απας ο των επαινων καταλογος, ο τε
προ τουτων ειρημενος και οσα νυν περι αυτης ημιν ο λογος παρεθετο, μη προς
ευφημιαν τινα ψιλην κατα το προηγου μενον βλεπειν, αλλα δυναμιν εντιθεναι δια
των λεγομενων προς την επι τα μειζω τε και υψηλοτερα της καρδιας αναβασιν· οιον
αδελφη και νυμφη του λογου κατονομαζεται, αλλα συναπτει των ονοματων τουτων
εκατερον την ψυχην τωι νυμφιωι της μεν κατα την νυμφην σημασιας συσσωμον
αυτην, καθως ονομαζει ο Παυλος, ποιουσης τωι αφθαρτωι νυμφιωι, της δε περι τα
θεληματα σπουδης εις αδελφικην αγχιστειαν προσαγουσης κατα την του ευαγγελιου
φωνην· ειτα επαινειται φυσις μαζων η αντι γαλακτος οινον προχε ουσα και δηλον
οτι εργον ο επαινος γινεται (ου γαρ εγκωμια ζεται το ανυπαρκτον)· προς τουτοις το
μυρον αυτης παντων των αρωματων υπερτερον κρινεται, οπερ ουκ αν ουτως εχειν
εκριθη μη κατ' αληθειαν προς εκεινο το υψος αυτης δια της εν τωι κρειττονι
προκοπης αναδραμουσης· θαυμαζεται μετα τουτο τα κηρια του λογου τα του
στοματος αυτης 6.280 αποσταζοντα και η συγκρατος της σοφιας παρασκευη η
υποκειμενη τηι γλωσσηι γαλακτος προς μελι συγκεκραμενου· και ταυτα δυναμις εστιν
ου ρηματα· προς γαρ την των υψη λοτερων ανοδον χειραγωγουμενη υπο του λογου
τοσουτον ηυξηθη, ωστε μελιτος ποιησαι πηγην το στομα και ταμιειον της συμμικτου
σοφιας την γλωσσαν, ηι ενθεωρειται η γη της επαγγελιας η ρεουσα γαλα και μελι·
τοσουτον δε αυτην δια των αναβασεων υψωσας ο λογος ετι προς το υψηλοτερον
αγει την εσθητα αυτης ευπνοειν λεγων κατα την του λιβανου οσμην, δι' ου το
ενδεδυσθαι αυτην τον Χριστον μαρτυρει ο λογος· παντος γαρ εναρετου βιου τελος η
του θεου μετουσια γινεται (δια γαρ του λιβανου το θειον ενδεικνυται)· και ουδε εν
τουτοις εστη η προς το υψηλοτερον αει χειραγωγου μενη υπο του λογου ψυχη, αλλα
μετα το ομοιωθηναι τωι λιβανωι την ευοδμιαν κηπος γινεται καθ' ομοιοτητα του
παραδεισου, κηπος ουχ ως εν τοις πρωτοις ανθρωποις ην ανετος τε και αφυλακτος,
αλλα τηι μνημηι της εντολης πανταχοθεν τετειχισμενος. Ὁραις οσην προσελαβεν εις
το ανω την δυναμιν. παλιν ορα μοι την υπερ τουτο αναβασιν· ου γαρ μονον κηπος
κεκλεισμενος εγενετο την ιδιαν καρποφορουσα τροφην, αλλα και ποτιμος γινεται
τοις διψωσιν εις πηγης φυσιν μετατεθεισα και ταυτης εσφραγισμενης. και ουδε εν
τουτοις 6.281 εστη, αλλ' εις τοσουτον εφθασε της επι το μειζον αυξησεως, ως εκ του
στοματος αυτης βλαστανειν παραδεισον (ο γαρ ακριβεστερον προσσχων τηι της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

Ἑβραικης λεξεως εμφασει αντι του ειπειν· Ἀποστολαι σου εκ στοματος σου, φησι·
Παραδεισος ροων, οπερ τοιουτον εστιν οτι ο λογος σου, ο δια του στοματος σου
αποστελλομενος, παραδεισος εστι ροων. αι δε ροαι παγκαρπιαν τινα των ακροδρυων
εκφυουσι, τα δε ακροδρυα κυπρος μετα ναρδου, ναρδος και κροκος, καλαμος τε και
κινναμωμον και παν ειδος του λιβανου και σμυρνα και αλοη και τα πρωτομυρα).
επειδη τοινυν κατα τον εν τηι ψαλμωιδιαι μακαρισμον της αντιληψεως αυτηι παρα του
θεου γινομενης τας καλας ταυτας αναβασεις εν τηι καρδιαι διεθετο παντοτε εκ
δυναμεως πορευομενη εις δυναμιν, καλως επι της τελειοτερας καταστασεως ροων
παραδεισος αι του στοματος αυτης αποστολαι ονομαζονται. προσφυως δε τωι
υποκειμενωι νοηματι η λεξις της αποστολης εφηρμοσθη· το γαρ αποστελλομενον απο
του πεμποντος εις τον υποδεχο μενον μεταβαινει. και τουτο εκ της συνηθους του
ρηματος 6.282 καταχρησεως εστι μαθειν, ως και το ευαγγελιον λεγει, οτι τους
μαθητας τους προς το κηρυγμα της αληθειας εκπεμπομενους αποστολους ο λογος
ωνομασεν. τι ουν εστιν ο αποστελλει το στομα της νυμφης; δηλον οτι τον λογον της
πιστεως, ος εν τοις υποδεχομενοις γενομενος παραδεισος γινεται δια της ακοης ταις
καρδιαις εμφυτευο μενος. το δε καταφυτον και συνηρεφες τοις δενδροις αλσος
παραδεισον ειωθε καλειν η συνηθεια. ως αν ουν και το γενος μαθοιμεν των φυτων,
οπερ δια του λογου ταις ψυχαις των πεπιστευκοτων κηπευεται, ροας ονομαζει τα
δενδρα, ας φυτηκομει ο λογος ο παρα του στοματος της νυμφης αποστελλομενος. η
δε ροα δυσεπιχειρητος εστι τωι κλεπτηι ακανθωδεις προβαλλομενη τους ορπηκας και
τον καρπον αυστηρωι τινι και πικραινοντι κατα την γευσιν τωι προκαλυμ ματι
περιεχουσα τε και υποτρεφουσα, ος κατα τον ιδιον καιρον μετα το πεπανθηναι του
ελυτρου περιρραγεντος ενδοθεν διαφαινεται, ηδυς μεν την οψιν και ευδιαθετος,
μελιηδης δε την γευσιν και αλυπος, ο καταγλυκαινων τωι οινωδει χυμωι τα γευστικα
αισθητηρια. δια τουτο μοι δοκει ροων παραδεισους εν ταις των ακουοντων ψυχαις ο
αποστελλο μενος εκ του στοματος της νυμφης λογος εργαζεσθαι, ινα διδαχθωμεν
δια των λεγομενων μη δια τινος εκλυσεως 6.283 και τρυφης κατα την παρουσαν
ζωην μαλακιζεσθαι, αλλα τον κατεσκληκοτα δια της εγκρατειας αιρεισθαι βιον·
ουτω γαρ αν απροσιτος γενοιτο τοις κλεπταις ο της αρετης καρπος τηι στυφηι της
εγκρατειας περιβοληι πεφραγμενος και δια της σεμνης τε και αμειδους καταστασεως
οιον τισιν ακανθων ακμαις αμυσσων τους επι κακωι προσεγγι ζοντας. αλλ' οταν ο
καιρος παρασχηι της απολαυσεως των καρπων το ενδοσιμον, παγκαρπια της τρυφης
εκ παντος γενους των ακροδρυων η ροα γινεται ουκ εν βραβυλοις η βαλανοις η τισι
τοιουτοις της των καρπων απολαυσεως γινομενης, αλλα ποικιλη τις και πολυειδης
αρωματων φυσις εν τοις ακροδρυοις ευρισκεται· κυπρος γαρ εστι μετα ναρδου η
καλη συζυγια, το μεν θερμον το δε ευωδες· ου γαρ επαινετον εφ' εαυτου το θερμον,
οταν δυσωδης πυρωσις η θερμοτης ηι, αλλα συμμαρτυρεισθαι χρη τωι θερμωι δια της
ευπνοιας την καθαροτητα, ινα γενηται τωι αγιωι πνευματι ζεων ο της αηδους
θερμοτητος κεκαθαρμενος. εν τουτοις εστιν ευρειν τοις ακροδρυοις και αλλα
αρωματα· ναρδον φησι και κροκον. αλλα της μεν ναρδου την ευπνοιαν εν τοις ανω
μεμαθηκαμεν λογοις, υπολοιπον δ' αν ειη του κροκου το αινιγμα παραστησαι τωι
λογωι. φασι μεν ουν οι 6.284 την δυναμιν του ανθους τουτου κατανοησαντες μεσως
6.284 εχειν ψυξεως τε και θερμοτητος και τωι φευγειν την εφ' εκατερον αμετριαν
παρηγορικην των οδυνων εχειν την δυναμιν, ως δια τουτου ταχα τον περι της
αρετης ημιν λογον φιλοσοφειν τωι αινιγματι, διοτι πασα αρετη δυο κακιων εστι
μεση, της τε ελλειψεως του καλου και της υπερπτωσεως. οιον την ανδρειαν η την
ελευθεριαν φασι, την μεν δειλιας τε και θρασυτητος, την δε μικρολογιας τε και
ασωτιας εν μεσωι θεωρεισθαι· και την μεν δειλιαν τε και μικρολογιαν κατ' ελλειψιν
του καθηκοντος εν κακιαι λεγουσι γινεσθαι, την δε ασωτιαν και την θρασυτητα κατα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

πλεονασμον και υπερπτωσιν, της δε καθ' εκατερον αμετριας το μεσον αρετην
ονομαζουσιν. ουκουν εχοι αν τι προς την αρετην ο περι του κροκου λογος
ακολουθον τηι της δυναμεως μεσοτητι το ανελλιπες τε και το απεριττον της
εναρετου καταστασεως ερμηνευων, εγω δε φημι, καν ιδιωτικωτερον ηι το
λεγομενον, ταχα μαλλον προς τον της πιστεως λογον οικειοτερον το αινιγμα του
κροκου παραλαμβανεσθαι· τριπλωι μεν 6.285 γαρ υποτρεφεται το ανθος τωι καλυκι
και αυτος δε ο καλυξ εν αεροειδει τηι χροαι ανθος εστιν, εκδυθεισης δε της των
καλυκων περιβολης τρια ευρισκεται παντως τα ευπνοουντα και χρησιμευοντα προς
τας ιασεις ανθη τα υποκεκρυμμενα τοις καλυξι, μεγεθει και καλλει και ευπνοιαι και
τηι της δυναμεως ιδιοτητι ωσαυτως προς αλληλα εχοντα και εν τα τρια δια παντων
δεικνυμενα ευχροιαι τε, καθως ειρηται, και ευπνοιαι και τωι ποιωι της δυναμεως. οις
συμπαραπεφυκεν ετερα τρια, ξανθα μεν ιδειν αποια δε προς πασαν υγιεινην
ευχρηστιαν. περι α γινεται τοις απειροις η πλανη τοις δια την ευχροιαν το νοθον
δρεπομενοις αντι του κρειττονος. οπερ και νυν ποιουσιν οι περι την πιστιν
εξαμαρτανοντες τας σεσοφισμενας απατας προ των υγιεινων δογματων αιρουμενοι.
ελεσθω δε εξ εκατερων η του ακροατου κρισις ο βουλεται, ειτε το ετερον εξ αυτων
ειτε αμφοτερα· εν γαρ τροπον τινα εστιν αμφοτερα η τε της τελειας αρετης και η της
θεοτητος κτησις· ου γαρ εξω η αρετη της θεοτητος. Ἡμεις δε επι την των λοιπων
αρωματων θεωριαν μετελθω μεν των δι' ακολουθου μνημονευθεντων υπο του
λογου. καλαμος, φησι, και κινναμωμον εστι τα ακροδρυα τα εκ των ροων του
παραδεισου της νυμφης καρποφορουμενα. αλλα τον μεν καλαμον ευπνοιαι προεχειν
υπερ τα αλλα 6.286 φασιν, ως και προς το ιερατικον θυμιαμα υπο του νομου
παραλαμβανεσθαι, το δε κινναμωμον πολυειδη τινα και ποικιλην ενεργειαν δια
τινος φυσικης δυναμεως επαγγελλε σθαι, ων τα πολλα και υπερ πιστιν ειναι δοκει·
και γαρ ζεοντος φασι του εν τωι λεβητι υδατος ειπερ θιγοι μονον τουτο το αρωμα,
ευθυς καταψυχειν το υδωρ και λουτρωι επεισενεχθεν διαπυρωι μεταποιειν τον εν τωι
αερι φλογμον εις ψυχροτητα και αφανιστικην των εκ φθορας τινος ζωο γονουμενων
την φυσιν εχειν. και αλλα τοιαυτα περι αυτου διεξερχονται, α υπερ την πιστιν των
ακουοντων ειναι δοκει· λεγουσι γαρ, ει εντεθειη τωι στοματι του καθευδοντος, μηδεν
εμποδιζεσθαι προς την των πυνθανομενων αποκρισιν τον καθευδοντα, αλλα και εν
τωι υπνωι μενειν αυτον και νηφαλιους και διηρθρωμενας ποιεισθαι προς επος τας
αποκρισεις. περι ων διαβεβαιωσασθαι μεν ουτως εχειν τον μη δια της πειρας
μαθοντα των ιστορουμενων περι αυτου την αληθειαν προπετες αν ειη και
ανεπισκεπτον· πλην αλλ' επειδη κατα τινα μυστικον λογον ενηριθμηθη τωι
καταλογωι των ακροδρυων και τουτο το αρωμα ουκ αληθως ροων εκφυομενον (ουδε
γαρ οντως αισθητους παραδεισους το στομα της νυμφης προΐεται, αλλ' ωστε
συμβολον γενεσθαι 6.287 νοηματος τινος των εις επαινον συντελουντων τηι νυμφηι),
ουκ οιμαι καλως εχειν αποβαλειν τα περι του κινναμωμου μυθολογουμενα, ταυτα τε
α νυν περι αυτου διεξηλθεν ο λογος και ει τι μετα τουτων αλλο τοις τα περι αυτου
διηγου μενους διεξιεναι δοκει· γενοιτο γαρ αν τις προς τον κατ' αρετην επαινον εκ
των
λεγομενων
συνεισφορα
εκαστου
των
ιστορηθεντων
ευσημως
μεταλαμβανομενου προς ενδειξιν της του βιου του κατ' αρετην τελειοτητος· εστι γαρ
εν τοις πεπαιδευμενοις τε και λελογισμενοις τουτο ευρειν εν τηι ψυχηι το
κινναμωμον· οταν τις ητοι δι' επιθυμιας ζεων η τωι θυμωι πυρακτουμενος τωι
λογισμωι κατασβεσηι τα παθη η εν τωι υπνωι του βιου δια στοματος εχων το νηφαλιον
τουτο του λογισμου κινναμωμον παραπλησιως τοις αΰπνοις τε και εγρηγοροσιν
αγγελοις απλανη και ασυγχυτον επιδεικνυηι την των λεγομενων διανοιαν
μιμουμενος δια της αληθειας του λογου την αυπνον των αγγελων φυσιν, ους
ουδεμια φαντασιας αναγκη της αληθειας εξιστησιν, ουτος λεγοιτο αν βρυειν δια του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

στοματος το κινναμωμον, δι' ου και της επιθυμιας η πυρωσις και η περικαρδιος 6.288
του θυμου κατασβεννυται ζεσις, και πασης της κατα τον βιον τουτον ονειρωδους
φαντασιας τε και συγχυσεως καθα ρευειν τωι λογωι. και μηδεις προς το απιθανον
βλεπων των περι του κινναμωμου λεγομενων διαβαλλετω τον λογον ως ουκ εκ των
αληθων προσαγοντα τηι νυμφηι τον επαινον· οιδε γαρ πολλακις η αγια γραφη και
μυθους τινας εκ των εξωθεν συμπαραλαμβανειν εις την του ιδιου σκοπου συνεργιαν
και ανεπαισχυντως εκ της μυθικης ιστοριας ονοματων μνημονευειν τινων εις
εναργεστεραν ενδειξιν του προκειμενου νοηματος, ως επι των του Ἰωβ θυγατερων,
ων το καλλος υπερθαυμασας ο λογος και δια των ονοματων την υπερβολην του περι
αυτων θαυματος ενεδειξατο λεγων την μεν Ἡμεραν λεγεσθαι την δε Κασιαν την δε
τριτην Ἀμαλθειας Κερας. τουτο δε παντι δηλον εστιν οτι μυθος Ἑλληνικος επλασε το
κατα την Ἀμαλθειαν διηγημα, ην αιγα ουσαν τροφον γενεσθαι του Κρητος εκεινου
μυθολογουσιν, ης του ενος εκπε σοντος κερως βρυειν εκ του κοιλου την παγκαρπιαν
ο μυθος εποιησεν. αρ' ουν επιστευσε τοις περι της Ἀμαλθειας μυθολογουμενοις η
αγια γραφη; ουκ εστι ταυτα. αλλα το 6.289 παμφορον των κατ' αρετην αγαθων
μαρτυρουσα τηι θυγατρι του Ἰωβ δια του ονοματος τουτου παριστησιν, ωστε τον
λελογισμενως της γραφης επαΐοντα τον σκοπον του επαινου νοησαι μονον εκ του
ονοματος, τας δε μυθικας τερατειας χαιρειν εασαι· ως και την Κασιαν και την
Ἡμεραν ακουσαντες ουτε την αρωματικην υλην ουτε τον υπερ γης του ηλιου
δρομον δια των ονοματων εμαθομεν, αλλα της κατ' αρετην αυτων πολιτειας
ενδειξιν περιεχειν φαμεν τα ονοματα· ων η μεν Κασια το καθαρον τε και ευωδες των
επιτηδευματων ενδεικνυται, η δε Ἡμερα το ευσχημον, καθως φησιν ο αποστολος
τους καθαρως βιοτευοντας τεκνα φωτος και υιους ημερας κατονομαζεσθαι. ουτως
ουν και ενταυθα ουκ ασυντελη προς τους επαινους της νυμφης εστι τα περι του
κινναμωμου λεγομενα δια της τροπικης εξηγησεως μεταλαμ βανομενα εις εγκωμιων
υποθεσιν. Ὁ δε τοσουτος ηδη γενομενος και προς τουτο φθασας των εγκωμιων το
υψος δια του βιου δια παντων της θειας εικονος εφ' εαυτου δεικνυσι τους
χαρακτηρας· τουτο γαρ ενδεικνυται ο ειπων οτι Ἀπο παντων ξυλων του λιβανου· ου
γαρ μονοειδες του λιβανου το ξυλον ειναι φασιν οι τα τοιαυτα παρατηρησαντες,
οθεν ο λιβανωτος απορρεει, αλλ' εστι 6.290 τις εν τοις ξυλοις διαφορα το του
αρωματος σχημα τωι ειδει του ξυλου συνεξαλλασσουσα. ο τοινυν εν πασι τοις
επιτηδευμασι του βιου επισημαινων εν εαυτωι το θεοειδες παντων δεικνυσιν εν
εαυτωι των του λιβανου ξυλων το καλλος, δι' ων το θειον ειδος χαρακτηριζεται.
Ουδεις δε κοινωνος της του θεου γινεται δοξης μη συμμορφος πρωτον τωι ομοιωματι
του θανατου γενομενος. διο φησι και τουτο εν τωι καταλογωι των αρωματων ο
επαινος οτι ροων ακροδρυα τα τε λοιπα των αρωματων εστιν α διεξηλθεν ο λογος
και μετ' αυτων η σμυρνα τε και η αλοη και τα πρωτομυρα· δι' εκεινων μεν γαρ, της
σμυρνης λεγω και της αλοης, την της ταφης κοινωνιαν ενδεικνυται (καθως φησι το
υψηλον ευαγγελιον οτι δια τουτων εγενετο ο ενταφιασμος τωι υπερ ημων
γευσαμενωι θανατου), δια δε των πρωτομυρων το καθαρον τε και αμιγες πασης
καπηλικης ραιδιουργιας ο λογος ενδεικνυται, ωσπερ και Ἀμως τοις δια τουτων
τρυφωσι τα τοιαυτα προφερει λεγων Οι τον διυλισμενον πινοντες οινον και τα
πρωτομυρα χριομενοι και προ τουτων Οι εσθιοντες, φησιν, 6.291 εριφους εκ
ποιμνιου και μοσχαρια εκ μεσου βουκολιων γαλαθηνα και οι επικροτουντες προς
την φωνην των οργανων, ως ουτε τον οινον τρυγιας αναθολουσης ουτε επι του
μυρου μιξεως τινος το ακραιφνες της ευοδμιας διαφθειρουσης. αλλ' εκει μεν παντως
ονειδιζειν οιεσθαι χρη τοις Ἰσραηλιταις την προφητειαν, οτι ακρατον τον της
γραφης εμφορουμενοι λογον πασης τρυγιας διυλισμενον και αδολωτον εχοντες των
μυρων την ευοδμιαν και δια παντων κατατρυφωντες της πνευματικης πανδαισιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

ουδεν απωναντο της τοιαυτης τρυφης της κακης αυτων προαιρεσεως και το διαυγες
του οινου εις ανατροπην θολεραν μεταποιουσης και το καθαρον των πρωτομυρων
δια της των πονηρων νοηματων επιμιξιας λυμαινομενης, ενταυθα μεντοι το
ακιβδηλευτον τε και καθαρον των δογματων μαρτυρει τηι νυμφηι ο λογος δια της
των πρωτομυρων καρποφοριας. Και ουδε εν τουτοις εστη ουτε η νυμφη τοις
υψηλοτεροις εαυτην επεκτεινουσα ουτε ο λογος συνεργων αυτηι προς την ανοδον· ης
γαρ αι εκ του στοματος αποστολαι ροων εισι και αρωματων παραδεισοι, αυτη νυν
πηγη γινεται τους εξ αυτης αναφυεντας παραδεισους καταρδουσα· ουχ ως επι του
Παυλου τε και Ἀπολλω μεμαθηκαμεν ως του μεν φυτευοντος του δε ετερου
ποτιζοντος, αλλ' αυτη τα δυο εργαζεται φυουσα τε τους παραδεισους ομου και
ποτιζουσα. 6.292 η ταχα και υψηλοτερον τινα λογον περιεχει ο επαινος· πηγην γαρ
αυτην ου ναματος προχεομενου τινος αλλα κηπων ειναι φησιν, ουχ υδατων τινας
απορροας αλλ' αυτους κηπους πηγαζουσαν τε και αναβρυουσαν. ουτως ανεβρυε τους
εμψυχους κηπους ο θειος αποστολος, παρ' οις αν εγενετο τον της εκκλησιας
παραδεισον δια της διδασκαλιας εκφυων. ειτα προς το ακροτατον αγει την νυμφην
δια των επαινων ο λογος φρεαρ αυτην ονομασας υδατος ζωντος και ροιζουντος απο
του λιβανου· α γαρ περι της ζωοποιου μεμαθηκαμεν φυσεως παρα της αγιας γραφης,
νυν μεν της προφητειας λεγουσης εκ προσωπου του θεου οτι Ἐμε εγκατελιπον
πηγην υδατος ζωντος, παλιν δε του κυριου προς την Σαμαρειτιν ειποντος Ει ᾔδεις
την δωρεαν του θεου και τις εστιν ο λεγων σοι· δος μοι πιειν, συ αν ᾔτησας αυτον
και εδωκεν αν σοι υδωρ ζων· και Ει τις διψαι, ερχεσθω προς με και πινετω· ο γαρ
πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η γραφη, ποταμοι εκ της κοιλιας αυτου ρευσουσιν
υδατος ζωντος. τουτο δε ελεγε περι του πνευματος ου ημελλον λαμβανειν οι
πιστευοντες εις αυτον–πανταχου τοινυν της θειας φυσεως δια του ζωντος υδατος
νοουμενης 6.293 ενταυθα η αψευδης μαρτυρια του λογου φρεαρ υδατος ζωντος την
νυμφην ειναι συνιστησιν, ωι εκ του λιβανου εστιν η φορα. τουτο δε το παντων
παραδοξοτατον· παντων γαρ των φρεατων εν συστηματι το υδωρ εχοντων μονη η
νυμφη διεξοδικον εν εαυτηι εχει το υδωρ, ωστε το μεν βαθος εχειν του φρεατος, του
ποταμου δε το αεικινητον. τις αν κατ' αξιαν εφικοιτο των υποδεικνυμενων
θαυματων ως δια της νυν γενομενης αυτηι ομοιωσεως; ταχα ουκετι εχει οπου εαυτην
υπεραρηι δια παντων ομοιωθεισα προς το αρχετυπον καλλος· μεμιμηται γαρ δι'
ακριβειας τηι μεν πηγηι την πηγην, τηι δε ζωηι την ζωην, το δε υδωρ τωι υδατι· ζων γαρ
ο λογος εστι του θεου, ζηι και η τον λογον δεξαμενη ψυχη· εκεινο το υδωρ εκ του
θεου ρεει, καθως φησιν η πηγη οτι Ἐκ του θεου εξηλθον και ηκω, αυτη δε περιεχει
το εισρεον τωι της ψυχης φρεατι και δια τουτο γινεται ταμιειον του ζωντος εκεινου
υδατος του εκ του λιβανου ρεοντος, μαλλον δε ροιζουντος, καθως ο λογος
ωνομασεν· ου και ημεις γενοιμεθα μετοχοι κτησαμενοι το φρεαρ εκεινο, ινα κατα το
της σοφιας παραγγελμα ημετερον πινωμεν υδωρ και μη αλλοτριον εν Χριστωι Ἰησου
6.294 τωι κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.
Λογος ιʹ Ἐξεγερθητι, βορρα, και ερχου, νοτε, διαπνευσον κηπον μου και
ρευσατωσαν αρωματα μου. καταβητω ο αδελφιδος μου εις κηπον αυτου και φαγετω
καρπον ακροδρυων αυτου.
Κατεβην εις κηπον μου, αδελφη μου νυμφη, ετρυγησα σμυρναν μου μετα
αρωματων μου εφαγον αρτον μου μετα μελιτος μου, επιον οινον μου μετα γαλακτος
μου. φαγετε, οι πλησιον μου, και πιετε και μεθυσθητε, αδελφοι μου. Ἐγω καθευδω
και η καρδια μου αγρυπνει. Της νυν προτεθεισης ημιν των θειων ρητων θεωριας εκ
της του Ἄισματος των Ἀισματων ακολουθιας δυσεφικτα τινα και κεκαλυμμενα δι'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

ασαφειας εν απορρητοις περιεχουσης νοηματα μειζονος ημιν προσοχης εστι χρεια,
μαλλον δε πλειονος της δια των ευχων συνεργιας και της παρα του αγιου πνευματος
οδηγιας, ως αν μη ταυτον παθοιμεν 6.295 επι της των υψηλων τουτων θαυματων
εκπληξεως, οπερ και επι των αστερων πασχειν ειωθαμεν· και γαρ εκεινων πορρωθεν
το καλλος θαυμαζοντες ουδεμιαν μηχανην προς την κτησιν αυτων επινοησαι
δυναμεθα, αλλα μια του καλλους αυτων εστιν ημιν η απολαυσις το θαυμαστικως
περι το φαινομενον εχειν. αστερες γαρ τινες εισιν ατεχνως αι των θειων τουτων
λογιων μαρμαρυγαι τε και λαμπηδονες των της ψυχης ομματων υπερλαμπουσαι τε
και υπερκειμεναι Κατα το υψος του ουρανου απο της γης, ως φησιν ο προφητης. ει
δε γενοιτο και περι την ημετεραν ψυχην, ο περι τον Ἠλιαν ακουομεν, και
αναληφθεισα τωι πυρινωι αρματι ημων η διανοια μεταρσιος προς τα ουρανια καλλη
μετατεθειη (πνευμα δε αγιον ειναι το πυρ εννοησομεν, οπερ βαλειν επι την γην
ηλθεν ο κυριος, το εν γλωσσων ειδει τοις μαθηταις μεριζομενον), ουκ απ' ελπιδος
ημιν γενησεται το πλησιασαι τουτοις τοις αστροις, τοις θειοις λεγω νοημασι, τοις δια
των ουρανιων τε και πνευματικων λογιων τας ψυχας ημων 6.296 περιαστραπτουσιν.
αναβλεψον γαρ τωι της ψυχης οφθαλμωι, προς σε λεγω τον ακροατην την προς τον
πατριαρχην γενομενην παρα του κυριου φωνην, Ἀναβλεψον εις τον ουρανον τουτον
και ιδε τους αστερας τουτους, ει δυνασαι αυτων εκμετρησαι των νοηματων το υψος,
βλεπε την εξουσιαν της βασιλιδος εκ των προσταγματων αυτης την δυναστειαν
κατανοησας, ως αυτοκρατορικη τις αυθεντια τοις λεγομενοις εμφαινεται· ου δι'
ευχης κατορθοι οπερ βουλεται αλλα κατα την αψευδη του επαγγειλαμενου φωνην,
ος φησι τον πιστον και φρονιμον οικονομον παντων των υπαρχοντων τωι δεσποτηι
κυριον γινεσθαι. ταυτης επιλαβομενη της εξουσιας βασιλικως εαυτηι διοικειται τα
καταθυμια των δυο ανεμων, τον μεν βορραν δια προσταγματος εαυτης αφοριζουσα,
τον δε νοτον φιλοφρονως καλουσα και προς εαυτην ελθειν κατεπειγουσα. Ἔχει δε η
λεξις ουτως· Ἐξεγερθητι, βορρα, και ερχου, νοτε. ταχα τι συγγενες εστι τοις
λεγομενοις ευρειν εν τοις του εκατονταρχου λογοις, ους αυτος ο θεος λογος
εθαυμασε, καθως ο ευαγγελιστης διηγησατο λεγων οτι Ἀκουσας δε ο Ἰησους
εθαυμασε και υπερεθηκε της του 6.297 Ἰσραηλ πιστεως την του εκατονταρχου
φωνην· ου γαρ προς τον λαον μοι δοκει τον Ἰσραηλιτικον ποιεισθαι του
εκατονταρχου την συγκρισιν εν τωι της πιστεως λογωι αλλα προς αυτον εκεινον τον
Ἰσραηλ, ος εν τηι προς τον αντικειμενον παληι μετα της του θεου συμμαχιας μογις το
πτωμα διεφυγεν ουκ ακριβως της του αντιπαλου βλαβης εξω γενομενος· εν γαρ τωι
μηρωι το παθος εδεξατο. ουτος δε ο εκατονταρχης, περι ου νυν ο λογος εστι, βασιλικηι
τινι δυναμει το αλλοτριον κατ' εξουσιαν αποπεμπομενος οικειουται το καταθυμιον·
επι τουτωι γαρ μοι δοκει μαλιστα τετυχηκεναι του θαυματος ο ανηρ, οτι φησιν εν
τοις υποχειριοις αυτου στρατιωταις εν αυθεντικηι εξουσιαι αποπεμπεσθαι τε ον
βουλεται και προσκαλεισθαι τον καταθυμιον και τωι δουλωι την καθηκουσαν
επιταττειν υπηρεσιαν. κακει γαρ φιλοσοφια τις εστιν η του εκατονταρχου φωνη, οτι
τον απαξ αποπεμ φθεντα ουκετι προς εαυτον επαναγει, αλλα τουτου αποφοιτη
σαντος ετερον αντ' αυτου εισοικιζεται (Τουτωι γαρ ειπων οτι πορευθητι, και
πορευεται, αλλον προσκαλεισθαι φησιν, ουχ ον απεπεμψατο) παιδευοντος οιμαι του
λογου το τοιουτον δογμα οτι τα αλληλοις αντικειμενα τωι αυτωι μετ' αλληλων 6.298
συνεπιχωριαζειν φυσιν ουκ εχει· ουδεμια γαρ κοινωνια φωτι προς σκοτος, φησιν ο
αποστολος, αλλ' αναγκη πασα του σκοτους εκχωρησαντος φως ειναι το αντ' εκεινου
ορωμενον και της κακιας εκποδων γενομενης την αρετην αντεισαγεσθαι, τουτου δε
κατορθωθεντος μηκετι το φρονημα της σαρκος ανταιρειν τωι πνευματι (μηδε γαρ
δυνασθαι νεκρωθεισης αυτου της εις το αντιτεινειν δυναμεως), αλλα προς πασαν
καθηκουσαν υπηρεσιαν ευθετον γινεσθαι τηι δυναστειαι του πνευματος επιπειθες
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

υπαρχον και υποχειριον. οταν γαρ αποδιωχθηι μεν ο της κακιας συμμαχος
στρατιωτης, αντεισελθηι δε ο της αρετης οπλιτης ενδεδυκως τον θωρακα της
δικαιοσυνης και την μαχαιραν του πνευματος δια χειρος φερων, προβαλλομενος δε
τα σκεπαστηρια των οπλων· την τε περικεφαλαιαν του σωτηριου και τον θυρεον της
πιστεως, και πασαν φερων εν εαυτωι την πνευ ματικην πανοπλιαν, τοτε φοβειται τον
εαυτου κυριον τον νουν ο δουλος το σωμα και προθυμως τα του κρατουντος
παραγγελματα δεχεται, δι' ων η αρετη κατορθουται τηι υπουργιαι του σωματος. τουτο
γαρ ενδεικνυται του εκατοντ αρχου ο λογος ειπων οτι Και τωι δουλωι μου λεγω·
ποιησον τουτο, και ποιει. Ἀλλ' ακουσωμεν της βασιλιδος, οπως απανιστησιν αφ'
εαυτης τον βορραν εις το εμπαλιν αυτου την πνοην αναστρεψασα· ου γαρ ηρεμειν
επιτασσει, καθαπερ επι 6.299 του κλυδωνιου της θαλασσης ο κυριος εις ησυχιαν αγει
την λαιλαπιαν σιωπαν παραγγειλας τοις κυμασιν, αλλ' αποχωρειν και φευγειν
παρακελευεται, ως αν ακωλυτως ο νοτος ρεοι μηδεμιας αντιπνοιας εμποδιζουσης
αυτου την φοραν, Ἐξεγερθητι λεγουσα τωι βορραι. τις δε η αιτια της του ανεμου
τουτου μεταναστασεως; Σκληρος ανεμος ο βορρας εστι, φησι [που τουτο;] της
Παροιμιας ο λογος, ονοματι δε επιδεξιος καλειται. αλλ' ουδενι δεξιος ο βορρας πλην
ει τις κατα νωτου την ανατολην εχοι προς τας δυσμας τον δρομον ποιουμενος. νοεις
δε παντως των λεγομενων το αινιγμα, οτι ο της ανατολης αποστας (ουτω γαρ παρα
της προφητειας ο Χριστος ονομαζεται) και προς τας δυσμας του φωτος εαυτον
συνελαυνων, οπου εστιν η εξουσια του σκοτους, δεξιον εχει εφ' εαυτου τον βορραν
τοις πονηροις εφοδιοις αυτον δεξιουμενον, δι' ων ο προς το σκοτος γινεται δρομος.
ουτως ευρισκει τον βορραν εαυτου δεξιον ο ακολαστος τωι παθει της ατιμιας
συμπνεοντα, ουτω γινεται τωι πλεονεκτηι δεξιον το πνευμα τουτο της πονηριας, οταν
αυτωι τας υλας 6.300 της πλεονεξιας οιον τινα ψαμμον η κονιν περισωρευηι, ουτω
προς εκαστον των πλημμεληματων την παρ' εαυτου συνεργιαν χαριζομενος
επιδεξιος γινεται, οις αν γενηται, σκληρος μεν κατα την φυσιν ων, επικρυπτων δε
ταις ηδοναις το αντιτυπον. δια τουτο φυγαδευει της ιδιας αρχης τον βορραν η κατα
των παθων αναδησαμενη το κρατος Ἐξεγερθητι λεγουσα ω βορρα. δια τι δε τωι
ονοματι τουτωι η αντικει μενη διασημαινεται δυναμις, παντι δηλον αν ειη τωι κατανε
νοηκοτι την των οντων φυσιν. τις γαρ ουκ οιδε του ηλιου την κινησιν, οτι εκ των
ανατολων δια του νοτιου τον δρομον ποιουμενος προς τας δυσμας επικλινεται; το δε
σχημα της γης σφαιροειδες ον, καθως φασιν οι τα τοιαυτα κατανοησαν τες, εν ωιπερ
αν τωι ηλιωι περιλαμφθηι, κατα πασαν αναγκην εν τωι αντικειμενωι σκοτιζεται τηι
αντιφραξει του ναστου σκιαζομενον. επει ουν αφεγγης ο τοπος εκεινος και κατεψυγ
μενος εις αει διαμενει μητε λαμπομενος υπο των ηλιακων ακτινων μητε
θαλπομενος, δια τουτο τον αρχοντα της εξουσιας του σκοτους, τον την απαλην των
ψυχων φυσιν 6.301 υδατος δικην απολιθουντα δια της πηξεως και σκληραν
εργαζομενον, βορραν τε και σκληρον ονομαζει ο λογος, τον της κατηφειας του
χειμωνος εργατην, εκεινου λεγω του χειμωνος, εν ωι την φυγην των κινδυνων
αμηχανον λεγει το ευαγγελιον· εν αυτωι γαρ των κατ' αρετην ανθουντων η ωρα
μαραινεται. Καλως ουν απελαυνει τουτον κατ' εξουσιαν η της βασιλιδος φωνη,
προσκαλειται δε το μεσημβρινον πνευμα το θερμον τε και αειφεγγες, οπερ ονομαζει
νοτον, δι' ου ο χειμαρρους της τρυφης ρεει, λεγουσα Και ερχου, νοτε, διαπνευσον
κηπον μου και ρευσατωσαν αρωματα μου, ωστε τηι βιαιαι πνοηι, καθως εν τωι υπερυωι
γεγενησθαι τοις μαθηταις ακουομεν, τοις εμψυχοις φυτοις επιπεσοντα κινησαι την
του θεου φυτειαν προς την των αρωματων φοραν και ρεειν παρασκευασαι δια του
στοματος την ευωδη προφητειαν και τα σωτηρια της πιστεως δογματα κατα παν
ειδος γλωσσης ακωλυτως την ευωδιαν των διδαγματων προχεοντα. ουτως οι εκατον
και εικοσι μαθηται οι εν τωι οικωι του θεου πεφυτευμενοι τηι πνοηι του τοιουτου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

νοτου την δια των γλωσσων διδασκαλιαν εξηνθησαν. δια τουτο τοινυν 6.302 φησι
τωι τοιουτωι νοτωι η νυμφη οτι ∆ιαπνευσον κηπον μου, επειδη μητηρ κηπων εγενετο
παρα της του νυμφιου φωνης του ποιησαντος αυτην, καθως περιεχει ο λογος,
Κηπων πηγην. ου χαριν τον κηπον αυτης την εκκλησιαν την τοις εμψυχοις
βρυουσαν δενδροις διαπνευσθηναι βουλεται, ωστε ρευσαι απ' αυτων τα αρωματα· ο
μεν γαρ προφητης φησιν οτι Πνευσεται το πνευμα αυτου και ρυησεται υδατα, η δε
τωι βασιλικωι πλουτωι κομωσα νυμφη προς το μεγαλο φυεστερον εξαλλασσει τα
ρευματα αρωματων ποταμους ποιουσα των του κηπου δενδρων εκρεοντας δια της
βιας του πνευματος, ωστε δια τουτου μαθειν της παλαιας διαθηκης προς την καινην
το διαφορον, οτι ο μεν προφητικος ποταμος επληρωθη υδατων, ο δε ευαγγελικος
αρωματων. τοιουτος ποταμος αρωματων ην εκ του κηπου της εκκλησιας ρεων δια
του πνευματος ο μεγας Παυλος, ου το ρειθρον Χριστου ευωδια ην, τοιουτος αλλος ο
Ἰωαννης, ο Λουκας, ο Ματθαιος, ο Μαρκος και οι αλλοι παντες, τα ευγενη φυτα του
κηπου της νυμφης, οι τωι φωτεινωι εκεινωι τωι μεσημβρινωι νοτωι 6.303
διαπνευσθεντες πηγαι αρωματων εγενοντο βρυοντες την των ευαγγελιων ευωδιαν.
Καταβητω, φησιν, ο αδελφιδος μου εις κηπον αυτου και φαγετω καρπον ακροδρυων
αυτου. ω πεπαρρησιασμενης φωνης. ω φιλοτιμου τε και μεγαλοδωρου ψυχης πασαν
υπερβολην μεγαλοφροσυνης νικωσης. τινα δεξιουται προς ευωχιαν τοις ιδιοις
καρποις; τινι παρασκευαζει δια των ιδιων αγαθων την πανδαισιαν; τινα καλει προς
την των παρεσκευασμενων εστιασιν; τον εξ ου τα παντα και δι' ου τα παντα και εν ωι
τα παντα, τον διδοντα τοις πασι τροφην εν ευκαιριαι, τον ανοιγοντα την χειρα αυτου
και πληρουντα παν ζωιον ευδοκιας, τον αρτον τον εκ του ουρανου καταβαι νοντα και
ζωην διδοντα τωι κοσμωι, τον πασι τοις ουσι την ζωην εκ της ιδιας πηγης επιρρεοντα·
τουτωι η νυμφη προτιθησι τραπεζαν. κηπος δε εστιν η τραπεζα ο δια των εμψυχων
δενδρων πεφυτευμενος, ημεις δε τα δενδρα, ειπερ δη και ημεις, οι τροφην αυτωι
προτιθεντες την των ψυχων ημων σωτηριαν ουτως ειποντος του την ημετεραν
ευωχου μενου ζωην οτι Ἐμον βρωμα εστιν, ινα ποιω το θελημα του πατρος μου.
δηλος δε ο σκοπος του θειου θεληματος, 6.304 Ὃς παντας ανθρωπους θελει σωθηναι
και εις επιγνωσιν αληθειας ελθειν. αυτη ουν εστιν η ετοιμασθεισα βρωσις αυτωι το
σωθηναι ημας. καρπος δε ημων η προαιρεσις γινεται η τωι δρεπομενωι ημας θεωι δι'
εαυτης ως δια τινος ακρεμονος την ψυχην εγχειριζουσα. χρη δε δια τουτων ιδειν οτι
προτερον η νυμφη τωι καρπωι του μηλου καταγλυκαι νεται ειπουσα· Και ο καρπος
αυτου γλυκυς εν τωι λαρυγγι μου· και τοτε καρπος και αυτη γινεται ωραιος τε και
γλυκαζων και τωι γεωργωι προς ευφροσυνην προκειμενος. η δε του Καταβητω λεξις
ευκτικην εχει την σημασιαν ομοιοτροπως εκφωνηθεισα τωι Ἁγιασθητω το ονομα σου
και Γενηθητω το θελημα σου· ως γαρ εκει την ευκτικην εμφασιν ο των ρητων
εκεινων σχηματισμος περιεχει, ουτω και ενταυθα το Καταβητω ευχη της νυμφης
εστιν επιδεικνυμενης τωι θεωι των της αρετης ακροδρυων την ευφοριαν. η δε
καταβασις το της φιλανθρωπιας εργον διασημαινει· επειδη γαρ ουκ εστιν αλλως
αναληφθηναι ημας προς τον υψιστον, ει μη προς το χθαμαλον επικλιθειη ο
Ἀναλαμβανων τους πραεις κυριος, δια τουτο η ανιουσα προς το ανω ψυχη την παρα
του υπερκειμενου χειραγωγιαν 6.305 προσκαλουμενη υποκαταβηναι αυτον του ιδιου
μεγεθους ευχεται, ινα τοις κατω εφικτος γενηται. ο δε ειπων δια του προφητου οτι
Ἔτι λαλουντος σου ερει· ιδου παρειμι, πριν επεξελθειν τηι ευχηι την νυμφην, και
ηκουσεν ων εδεηθη και τηι ετοιμασιαι της καρδιας αυτης προσεσχε και εν τωι κηπωι
εγενετο τωι διαπνευσθεντι υπο του νοτου και τους καρπους των αρωματων
εδρεψατο και των της αρετης ακροδρυων ενεφορηθη και διηγημα την ευωχιαν
πεποιηται λεγων ουτωσι προς την νυμφην· Κατεβην εις κηπον μου, αδελφη μου
νυμφη, ετρυγησα σμυρναν μου μετα αρωματων μου, εφαγον αρτον μου μετα μελιτος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

μου, επιον οινον μου μετα γαλακτος μου. φαγετε, οι πλησιον μου, και πιετε και
μεθυσθητε, αδελφοι μου. Ὁραις πως υπερβαλλει τηι μεγαλοδωρεαι την αιτησιν·
αρωματων ηυξατο γενεσθαι πηγας η νυμφη τα εαυτης εν τωι κηπωι φυτα
διαπνευσθεντα τωι εκ μεσημβριας επιπνεοντι νοτωι και τωι καρπωι των ακροδρυων
τον γεωργον δεξιωσασθαι (τουτο δε παντι δηλον οτι πασα ευπνοια της οσφραντικης
αισθησεως ηδονη γινεται, τα δε ακροδρυα της του αρτου δυναμεως κατα την βρωσιν
ως προς την των τρεφομενων ευεξιαν εστιν ατονωτερα), ο δε καταβας επι τον
εαυτου κηπον και προς το μειζον τε και τιμιωτερον την των καρπων μεταβαλων
φυσιν δρεπεται μεν εκ του κηπου σμυρναν 6.306 ευρων μετα αρωματων αυτου (παρ'
αυτου γαρ ειναι ει τι καλον, εν ωιπερ αν ευρεθηι, ο προφητικος υμνησε λογος), αντι
δε των ακροδρυων αρτωι βριθειν παρασκευαζει τα δενδρα συναναμεμιγμενωι μετα
του μελιτος αυτου (και τουτωι το προφητικον συνεκφωνεισθω οτι αυτου το μελι ως
και τα λοιπα των καλων) και τον οινον απ' αυτων αρυεται συνανακεκραμενον τωι
γαλακτι αυτου· Ἐξ αυτου γαρ και δι' αυτου και εις αυτον τα παντα. ω μακαριων
κηπων εκεινων, ων τα φυτα τοιουτοις βρυειν καρποις μεμαρτυρηται, ως προς απαν
ειδος τρυφης κατα την επιθυμιαν της απολαυσεως αρμοδιως μεταποιεισθαι. τωι μεν
γαρ δια της ευωδιας τρυφωντι σμυρνα γινεται μετα αρωματων δια της των επιγειων
μελων νεκροτητος τον καθαρον και ευωδη μυρεψουντα βιον τον εκ ποικιλων τε και
διαφορων των της αρετης αρωματων συγκεραννυμενον, τωι δε την τελειοτεραν
επιζητουντι τροφην αρτος γινεται ουκετι επι πικριδων εσθιομενος, ως ο νομος
διακελευεται 6.307 (προς γαρ το παρον εστιν η πικρια), αλλ' οψον εαυτου το μελι
ποιουμενος, οταν εν τωι ιδιωι καιρωι ο καρπος της αρετης καταγλυκαινηι τα της ψυχης
αισθητηρια (ου αποδειξις ο μετα την αναστασιν του κυριου προφανεις τοις μαθηταις
αρτος εστι) τωι κηριωι του μελιτος ηδυνομενος, τωι διψωντι δε κρατηρ γινεται πληρης
οινου και γαλακτος, ου σπογγια χοληι τε και οξει διαβροχος, οιαν οι Ἰουδαιοι τωι
ευεργετηι την φιλοτησιαν δια του καλαμου προτεινουσιν. παντως δε ουκ αγνοουμεν
τα των ειρημενων αινιγματα· πως δενδρον ην σμυρνοφορον ο Παυλος ο καθ' ημεραν
αποθνηισκων και αυτος εαυτωι διδους το του θανατου αποκριμα και δια καθαροτητος
τε και απαθειας αρωματιζων οσμη ζωης τοις σωιζομενοις γινομενος, πως δε σιτοποιει
[τωι κυριωι] τα εμψυχα του κηπου φυτα τωι δεσποτηι του κηπου, οις μαρτυρει ο επι του
θρονου καθημενος οτι Ἐπεινασα και εδωκατε μοι φαγειν (αρτος γαρ ευφροσυνης
εστιν η ευποιΐα τωι μελιτι της εντολης γλυκαινομενος), πως δε παλιν οινοχοει τωι
νυμφιωι τα ευερνη του κηπου φυτα, προς ους τουτο φησιν οτι Ἐδιψησα και εποτισατε
με, γαλακτι τον οινον 6.308 κερασαντες, ουχ υδατι κατα την των καπηλων
συνηθειαν. το δε γαλα η πρωτη της ανθρωπινης φυσεως εστι τροφη, η καθαρα τε και
απλη και οντως νηπιωδης και αδολος και πασης πονηρας αιτιας κεκαθαρμενη.
Ταυτα ειπων προς την νυμφην ο λογος παρατιθεται τοις πλησιον τα του ευαγγελιου
μυστηρια λεγων Φαγετε, οι πλησιον μου, και πιετε και μεθυσθητε, αδελφοι μου· τωι
γαρ επισταμενωι τας μυστικας του ευαγγελιου φωνας ουδεμια φανησεται διαφορα
των ενταυθα ρητων προς την εκει τοις μαθηταις γινομενην μυσταγωγιαν· ωσαυτως
γαρ εκει τε και ενταυθα φησιν ο λογος το Φαγετε και το Πιετε. η δε προς την μεθην
προτροπη, ην ενταυθα τοις αδελφοις ο λογος πεποιηται, δοξειεν αν τοις πολλοις
πλειον τι παρα το ευαγγελιον εχειν. ει δε τις ακριβως εξετασειεν, και τουτο
συμφωνον τοις ευαγγελικοις ευρεθησεται· οπερ γαρ ενταυθα τωι λογωι τοις φιλοις
παρεκελευσατο, τουτο εκει δια των εργων εποιησεν, διοτι πασα μεθη εκστασιν ειωθε
ποιειν της διανοιας τοις κεκρατημενοις υπο του οινου. ουκουν οπερ ενταυθα
προτρεπεται, τουτο δια της θειας εκεινης βρωσεως τε και ποσεως και τοτε εγενετο
και παντοτε γινεται 6.309 συνεισιουσης τηι βρωσει τε και τηι ποσει της απο των
χειρονων προς τα βελτιω μεταβολης και εκστασεως. ουτω μεθυουσι, καθως η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

προφητεια φησιν, οι την πιοτητα του οικου του θεου πινοντες και τωι χειμαρρωι της
τρυφης ποτιζομενοι. ωσπερ εμεθυσθη ποτε και ο μεγας ∆αβιδ, οτε εκβας αυτος
εαυτου και εν εκστασει γενομενος ειδε το αθεατον καλλος και την αοιδιμον εκεινην
φωνην εξεβοησεν οτι Πας ανθρωπος ψευστης, ο λογωι των αφραστων αγαθων
επιτρεπων την ερμηνειαν. ουτως εμεθυσθη και ο νεωτερος Βενιαμιν Παυλος, οτε εν
εκστασει εγενετο λεγων Ειτε γαρ εξεστημεν, θεωι (προς εκεινον γαρ αυτωι η εκστασις
ην), Ειτε σωφρονουμεν, υμιν, οις εδεικνυεν εν τοις προς τον Φηστον λογοις εαυτον
μη μαινομενον, αλλα σωφροσυνης τε και δικαιοσυνης αποφθεγγομενον ρηματα.
οιδα και τον μακαριον Πετρον εν τωι τοιουτωι της μεθης ειδει προσπεινον τε οντα
ομου και 6.310 μεθυοντα· πριν γαρ την σωματικην τροφην προσενεγκασθαι, οτε
Ἐγενετο προσπεινος και ηθελε γευσασθαι, παρασκευα ζοντων αυτωι των ιδιων την
τραπεζαν γινεται αυτωι η θεια τε και νηφαλιος μεθη, δι' ης εξισταται αυτος εαυτου
και θεωρει την ευαγγελικην οθονην τεσσαρσιν αρχαις ανωθεν καθιεμενην παν
γενος ανθρωπων εν εαυτηι περιεχουσαν εν μυριοις ειδεσι πετεινων τε και
τετραποδων και ερπετων και θηριων κατα τας των σεβασματων διαφορας με
μορφωμενων, ων το θηριωδες τε και αλογον ειδος θυσαι τωι Πετρωι ο λογος
διακελευεται, ινα καθαρθεντων αυτων το λειπομενον εδωδιμον γενηται, οτε και
γυμνος ο της ευσεβειας παραδιδοται λογος ουχ απαξ ειπουσης της θειας φωνης οτι
ουκ εστι κοινον, οπερ ο θεος εκαθαρισεν, αλλ' εις τρις γενομενου του τοιουτου
κηρυγματος, ινα μαθωμεν τηι μιαι φωνηι θεον καθαριζοντα τον πατερα και εν τηι
ετεραι ωσαυτως τον καθαριζοντα θεον τον μονογενη θεον ειναι και εν τηι αλληι
παραπλησιως οτι ο παν ακαθαρτον καθαριζων θεος το πνευμα εστι το αγιον.
τοιαυτης τοινυν γινομενης της εκ του οινου μεθης, ον προτιθησι τοις συμποταις ο
κυριος, δι' ης προς τα θειοτερα τηι ψυχηι η εκστασις γινεται, 6.311 καλως
παρακελευεται τοις πλησιον δια των αρετων γεγονοσιν, ου τοις πορρωθεν
αφεστηκοσιν [ο κυριος] οτι Φαγετε, οι πλησιον μου, και πιετε και μεθυσθητε· Ὁ γαρ
αναξιως εσθιων και πινων κριμα εαυτωι εσθιει και πινει, καλως δε τους αξιους της
βρωσεως αδελφους προσηγορευσεν· ο γαρ ποιων τα θεληματα αυτου και αδελφος
και αδελφη και μητηρ υπο του λογου κατονομαζεται. Ἀκολουθως δε διαδεχεται την
μεθην ο υπνος, ως αν δια της πεψεως αναδοθειη τοις δαιτυμοσιν εις ευεξιαν η
δυναμις. δια τουτο μετα την πανδαισιαν εκεινην εν τωι υπνωι η νυμφη γινεται. ξενος
δε τις ουτος ο υπνος εστι και της φυσικης συνηθειας αλλοτριος· επι μεν γαρ του
συνηθους υπνου ουτε ο καθευδων εγρηγορεν και ο εγρηγορως ου καθευδει, αλλ' εν
αλληλοις ληγει αμφοτερα ο τε υπνος και η εγρηγορσις ταις διαδοχαις αλληλων
υπεξισταμενα και ανα μερος εκαστωι παραγινομενα, ενταυθα δε τις καινη και
παραδοξος μιξις των εναντιων και συνοδος περι αυτην θεωρειται· Ἐγω γαρ, φησι,
καθευδω και η καρδια μου αγρυπνει. τινα ουν χρη διανοιαν περι τουτων λαβειν;
υπνος θανατου εστιν ομοιωμα· λυεται γαρ εν αυτωι πασα αισθητικη των σωματων
ενεργεια, ουκ οψεως, ουκ ακοης, ουκ οσφρη 6.312 σεως, ου γευσεως, ουχ αφης παρα
τον του υπνου καιρον ενεργουσης το ιδιον· αλλα και λυει τον τονον του σωματος,
ποιει δε και ληθην των εν τωι ανθρωπωι φροντιδων και κατευναζει τον φοβον και
ημεροι τον θυμον και υποχαλαι των πικραινομενων το συντονον και παντων των
κακων αναισθησιαν ποιει, εως αν κατακρατων τυχηι του σωματος. ουκουν τουτο δια
των ειρημενων μανθανομεν οτι υψηλοτερα γεγονεν εαυτης η ταυτα
μεγαλαυχουμενη και λεγουσα οτι Ἐγω καθευδω και η καρδια μου αγρυπνει. τωι οντι
γαρ εφ' ων μονος ο νους εφ' εαυτου βιοτευει ουδενι των αισθητηριων
παρενοχλουμενος, ως υπνωι τινι και κωματι παρετος η του σωματος γινεται φυσις
και αληθως εστιν ειπειν οτι κοιμαται δι' απραξιας η ορασις ατιμαζομενων των
θεαματων εκεινων, οσα τας παιδικας οψεις εκπληττειν ειωθεν. ου ταυτα λεγω μονα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

α της γεωδους υλης εστιν, οιον χρυσιον τε και αργυριον και των λιθων εκεινα οσα
δια τινος ευχροιας κινει τοις οφθαλμοις την λιχνειαν, αλλα και τα περι τον ουρανον
φαινομενα θαυματα, αι τε των αστερων αυγαι και του ηλιου ο κυκλος και το
πολυμορφον της σεληνης ειδος και ει τι αλλο τοις οφθαλμοις ηδονην φερει δια το
μηδεν εις αει μενειν αλλα συμμετακινεισθαι τηι παροδωι 6.313 του χρονου και
συμπαραγεσθαι. παντων των τοιουτων υπεροφθεντων δια την των αληθινων
αγαθων θεωριαν παρετος εστιν ο του σωματος οφθαλμος προς ουδεν των παρ' αυτου
υποδεικνυμενων της τελειοτερας ψυχης καθελκομενης δια το μονα βλεπειν τηι
διανοιαι τα των ορατων υπερκειμενα. ουτω και η ακοη νεκρα τις και ανενεργητος
γινεται προς τα υπερ λογον της ψυχης ασχολουμενης. τας δε κτηνωδε στερας των
αισθησεων ουδε λεγειν αξιον οτι πορρωθεν καθαπερ τις νεκρωδης δυσωδια της
ψυχης απορριπτεται η τε ρινηλατουσα τας οδμας οσφρησις και η τηι λατρειαι της
κοιλιας προσκαθημενη γευσις και η αφη προς τουτοις, το ανδραποδωδες και τυφλον
αισθητηριον ο ταχα δια τους τυφλους μονον η φυοις εποιησεν, ων παντων ωσπερ εν
υπνωι τινι δι' απραξιας κεκρατημενων καθαρα της καρδιας εστιν η ενεργεια και προς
το ανω βλεπει ο λογισμος απεριηχη τος μενων εκ της αισθητικης κινησεως και
αθολωτος. διπλης γαρ ουσης εν τηι ανθρωπινηι φυσει της ηδονης, της μεν εν ψυχηι δι'
απαθειας ενεργουμενης, της δε δια παθους εν σωματι, ηνπερ αν εξ αμφοτερων η
προαιρεσις εληται, αυτη κατα της ετερας το κρατος εχει. ως ει τις προς την αισθησιν
βλεποι την δι' αυτης εμφυομενην τωι σωματι ηδονην εφελκομενος, αγευστος της
θειας ευφροσυνης δια βιωσεται, διοτι πεφυκε πως επισκοτεισθαι το κρειττον υπο του
χειρονος. οις δ' αν η επιθυμια την προς το 6.314 θειον εχηι ροπην, τουτοις
ανεπισκοτητον μενει το αγαθον και φευκτον απαν ειναι νομιζεται το καταγοητευον
την αισθησιν. δια τουτο η ψυχη, οταν μονηι τηι θεωριαι του οντος ευφραινηται, προς
ουδεν εγρηγορε των ενεργουμενων καθ' ηδονην δι' αισθησεως, αλλα πασαν
σωματικην κατακοιμησασα κινησιν γυμνηι τε και καθαραι τηι διανοιαι δια της θειας
εγρηγορσεως δεχεται του θεου την εμφανειαν· ης και ημεις αξιωθειημεν δια του
ειρημενου υπνου κατορθουν τες της ψυχης την εγρηγορσιν εν Χριστωι Ἰησου τωι
κυριωι ημων ωι πρεπει η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.
Λογος ιαʹ Φωνη του αδελφιδου μου κρουει επι την θυραν· ανοιξον μοι, αδελφη μου,
η πλησιον μου, περιστερα μου, τελεια μου, οτι η κεφαλη μου επλησθη δροσου και οι
βοστρυχοι μου ψεκαδων νυκτος.
Ἐξεδυσαμην τον χιτωνα μου, πως ενδυσομαι αυτον; ενιψαμην τους ποδας
μου, πως μολυνω αυτους; 6.315 Ἀδελφιδος μου απεστειλε χειρα αυτου δια της οπης
και η κοιλια μου εθροηθη επ' αυτον. Ἀνεστην εγω ανοιξαι τωι αδελφιδωι μου, <αι>
χειρες μου εσταξαν σμυρναν, οι δακτυλοι μου σμυρναν πληρη. επι χειρας του
κλειθρου Ἤνοιξα εγω τωι αδελφιδωι μου, αδελφιδος μου παρηλθεν· η ψυχη μου
εξηλθεν εν λογωι αυτου. εζητησα αυτον και ουχ ευρον αυτον, εκαλεσα αυτον και ουχ
υπηκουσε μου. Ευροσαν με οι φυλακες οι κυκλουντες εν τηι πολει, επαταξαν με,
ετραυματισαν με, ηραν το θεριστρον απ' εμου οι φυλακες των τειχεων. Ἓν και τουτο
των μεγαλων παραγγελματων εστι του κυριου, δι' ων η διανοια των
μαθητευομενων τωι λογωι καθαπερ τινα χουν απαν το υλωδες της φυσεως αφ'
εαυτης εκτιναξασα προς την επιθυμιαν των υπερκειμενων επαιρεται, [τουτο δε εστι]
το δειν κρειττους ειναι του υπνου τους προς την ανω ζωην αναβλεποντας και δια
παντος εγρηγορεναι τηι διανοιαι οιον απατεωνα τινα των ψυχων και της αληθειας
επιβουλον τον νυσταγμον των οφθαλμων απελαυνοντας. 6.316 εκεινον λεγω τον
νυσταγμον και τον υπνον, δι' ων πλασσεται τοις εμβαθυνουσι τηι του βιου απατηι τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

ονειρωδη ταυτα φαντασματα· αι αρχαι, οι πλουτοι, αι δυναστειαι, ο τυφος, η δια των
ηδονων γοητεια, το φιλοδοξον τε και απολαυστικον και φιλοτιμον και παντα οσα
κατα τον βιον τουτον τοις ανεπισκεπτοις δια τινος φαντασιας ματην σπουδαζεται, α
τηι παροδικηι του χρονου συμπαραρρεοντα φυσει εν τωι δοκειν εχει το ειναι ουτε οντα
οπερ νομιζεται ουτε εν αυτωι τωι νομιζεσθαι προς το διηνεκες παραμενοντα αλλ'
ομου γινεσθαι τε δοκουντα και απολλυμενα κυματων δικην των εγκορυφου μενων
τοις υδασιν, α προς καιρον τηι κινησει των ανεμων συνδιογκουμενα αβεβαιον εις
διαμονην εχει τον ογκον· εν βραχει γαρ τηι ροπηι συνανασταντα του πνευματος παλιν
εν ομαλωι την της θαλασσης επιφανειαν δεικνυσι συγκαταστα λεντα τωι πνευματι.
ως αν ουν εξω των τοιουτων γενοιτο 6.317 φαντασματων ημιν η διανοια, τον βαρυν
τουτον υπνον αποσειεσθαι των της ψυχης ομματων διακελευεται, ινα μη τηι περι το
ανυπαρκτον σπουδηι των υφεστωτων τε και ως αληθως οντων απολισθησωμεν. δια
τουτο και υποτιθεται ημιν επινοιαν της εγρηγορσεως λεγων Ἔστωσαν υμων αι
οσφυες περιεζω σμεναι και οι λυχνοι καιομενοι· τοις τε γαρ οφθαλμοις το φως
εμφαινομενον αποσοβει των ομματων τον υπνον και η οσφυς διεσφιγμενη δια της
ζωνης απαραδεκτον του υπνου παρασκευαζει το σωμα ου προσιεμενης την εκ του
υπνου ανεσιν της των πονων αισθησεως. σαφη δε παντως εστι τα δια των
αινιγματων δηλουμενα, οτι ο τηι σωφροσυνηι διεζωσμενος εν φωτι ζηι του καθαρου
συνειδοτος τωι λυχνωι της παρρησιας τον βιον περιαυγαζοντος, δι' ων της αληθειας
προφαινομενης αυπνος τε και ανεξαπατητος η ψυχη διαμενει ουδενι των απατηλων
τουτων ονειρων εμμααζουσα. ει δε τουτο κατορθωθειη κατα την του λογου
υφηγησιν, αγγελικος τις ημας διαδεξεται βιος· τουτοις γαρ ημας ομοιοι το θειον
παραγγελμα, δι' ων φησιν οτι Και υμεις ομοιοι ανθρωποις προσδεχομενοις τον
κυριον εαυτων, 6.318 ποτε αναλυσει εκ των γαμων, ινα ελθοντος και κρουσαντος
ευθεως ανοιξωσιν αυτωι· εκεινοι γαρ εισιν οι προσδεχομενοι του κυριου την εκ των
γαμων επανοδον και ταις επουρανιαις πυλαις εγρηγοροτι τωι οφθαλμωι
προσκαθημενοι, ινα παλιν εισελθηι δι' αυτων αναλυσας εκ των γαμων ο βασιλευς
της δοξης εις την υπερουρανιον εκεινην μακαριοτητα. οθεν κατα την ψαλμωιδιαν ως
εκ πασταδος ο νυμφιος εκπορευθεις ηρμοσατο εαυτωι την παρθενον, ημας, δια της
μυστικης αναγεννησεως, την τοις ειδωλοις εκπορνευθεισαν, εις αφθαρσιαν
παρθενικην αναστοιχειωσας την φυσιν. των ουν γαμων ηδη τετελεσμενων και
νυμφευθεισης υπο του λογου της εκκλησιας, καθως φησιν ο Ἰωαννης οτι Ὁ εχων
την νυμφην νυμφιος εστι, και εις τον των μυστηριων θαλαμον αυτης παραδεχθεισης
ανεμενον οι αγγελοι την επανοδον του βασιλεως της δοξης επι την κατα φυσιν
μακαριοτητα. τουτοις ουν ειπε δειν ομοιουσθαι κατα τον ημετερον βιον, ινα
καθαπερ εκεινοι πορρω κακιας και απατης πολιτευομενοι προς υποδοχην εισιν
ευτρεπεις της δεσποτικης παρουσιας, 6.319 ουτω και ημεις τοις προθυροις των
καταγωγιων ημων προσαγρυπνουντες ετοιμους προς υπακοην εαυτους ποιησω μεν,
οταν επιστας κρουηι την θυραν· Μακαριοι γαρ, φησιν, οι δουλοι εκεινοι, ους ελθων ο
κυριος ευρησει ποιουντας ουτως. επει ουν μακαριον εστι το υπακουειν τωι κρουοντι,
τουτου χαριν η δια παντος προς την μακαριοτητα βλεπουσα αισθανεται του
παρεστωτος τηι θυραι, η καλως τοις ιδιοις θησαυροις επαγρυπνουσα ψυχη, και φησιν
Φωνη του αδελφι δου μου κρουει επι την θυραν. πως αν τις την προς τα θειοτερα της
νυμφης ανοδον δια των λεγομενων αξιως κατανοησειεν; η μετα τοσαυτης εξουσιας
τε και πεποιθησεως τον σκληρον εκεινον βορραν αφ' εαυτης εξοικισασα και το
φωτεινον πνευμα προς εαυτην εφελκυσαμενη, η παραδει σους ροων δια του
στοματος εργαζομενη ων αρωματα ην τα ακροδρυα, η τον κηπον εαυτης τραπεζαν
προθεισα τωι δεσποτηι της κτισεως, ης αποβλητον εφανη των προτεθεντων ουδεν,
αλλα παντα καλα ειναι εμαρτυρηθη· η σμυρνα, το αρωμα, ο μετα του μελιτος αρτος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

ο μετα του γαλακτος οινος, ηι εμαρτυρησεν ο λογος το τελειον ο ειπων οτι Ὅλη 6.320
καλη ει και μωμος ουκ εστιν εν σοι, αυτη νυν ουτω διακειται· ως πρωτως μελλουσα
δεχεσθαι του θεου την εμφανειαν και ως ουδεπω τον νυν εστωτα προ των θυρων
λογον εισδεξα μενη και εισοικισασα εν θαυματι της φωνης ποιειται την δυναμιν. δια
τουτο φησιν ουπω εαυτης αλλα της θυρας αυτης απτεσθαι την του νυμφιου φωνην·
Φωνη γαρ, φησι, του αδελφιδου μου κρουει επι την θυραν. Ὁραις, πως αοριστος εστι
τοις προς τον θεον ανιουσιν ο δρομος, πως το αει καταλαμβανομενον αρχη προς το
υπερκειμενον γινεται· οτε γαρ στασιν τινα του δρομου της επι τα υψηλα πορειας δια
των προς αυτην ειρημενων ηλπισαμεν (τι γαρ αν τις μετα την της τελειοτητος
μαρτυριαν πλεον ζητησειεν;) τοτε βλεπομεν ετι ενδον ουσαν αυτην και ουπω των
θυρων εκτος γεγενημενην ουδε της κατα προσωπον εμφανειας κατατρυφησασαν
αλλ' ετι δια της ακοης προς την των αγαθων μετουσιαν οδηγουμενην. τουτο ουν δια
των ειρημενων το δογμα μανθανομεν, οτι παντοτε τοις επι το μειζον προκοπτουσιν
αρμοδιος εστιν η του αποστολου φωνη η λεγουσα οτι Ει τις δοκει εγνωκεναι τι,
ουπω εγνω καθως δει γνωναι· εγνω μεν γαρ αυτον εν 6.321 τοις φθασασιν η ψυχη
τοσουτον οσον κατελαβεν, αλλ' επειδη το μηπω κατειλημμενον απειροπλασιον του
καταλη φθεντος εστι, δια τουτο και ωφθη πολλακις τηι ψυχηι ο νυμφιος και ως
μηδεπω εν οφθαλμοις γενομενος οφθησεσθαι τηι νυμφηι δια της φωνης
επαγγελλεται. ως δ' αν σαφεστερον ημιν το νοημα γενοιτο, εικονα τινα δι'
υποδειγματος προσθησω τωι λογωι· ωσπερ γαρ ει τις πλησιον εκεινης γενοιτο της
πηγης, ην αναβαινειν ειπεν εκ της γης κατ' αρχας η γραφη τοσαυτην ουσαν το
πληθος ως απαν της γης επικλυζειν το προσωπον, θαυμασει μεν ο τηι πηγηι
πλησιασας το απειρον υδωρ εκεινο το παντοτε αυτης ανομβρουν τε και
προχεομενον, ου μην ειποι αν ολον εωρακεναι το υδωρ (πως γαρ αν ιδοι το ετι τοις
κολποις της γης εγκρυπτομενον; ωστε καν επι πολυ παραμεινηι τωι βρυοντι, αει εν
αρχαις εστι της θεωριας του υδατος· ου γαρ παυεται το υδωρ αει τε ρεον και αει του
βρυειν αρχομενον), ουτως ο προς το θειον εκεινο και αοριστον καλλος βλεπων,
επειδη το παντοτε ευρισκομενον καινοτερον τε και παραδοξοτερον παντως παρα το
ηδη κατειλημμενον οραται, θαυμαζει μεν το αει προφαινομενον, ουδεποτε δε
ισταται της του ιδειν επιθυμιας δια το παντως του εωραμενου μεγαλοπρεπεστερον
τε και θειοτερον ειναι το προσδοκωμενον. δια τουτο ουν και ενταυθα η νυμφη αει
θαυμαζουσα τε και εκπληττομενη το γινωσκομενον ουδεποτε εν τοις εγνωσμενοις
ιστησι του θεωρουμενου τον ποθον. ου χαριν και νυν ως ετι 6.322
θυροκρουστουντος του λογου αισθανεται και προς την υπακοην διανισταται και
φησι Φωνη του αδελφιδου μου κρουει επι την θυραν. Ειτα ησυχιαν ταις ακοαις
ενδουσα ακουει του δια της φωνης προσηχησαντος λογου. ο δε λογος τοιουτος εστιν·
Ἄνοιξον μοι, αδελφη μου, η πλησιον μου, περιστερα μου, τελεια μου, οτι η κεφαλη
μου επλησθη δροσου και οι βοστρυ χοι μου ψεκαδων νυκτος. τουτου δε την διανοιαν
ουτως αν τις καταλαβοι τηι θεωριαι· τωι μεγαλωι Μωυσηι δια φωτος ηρξατο η του θεου
επιφανεια, μετα ταυτα δια νεφελης αυτωι ο θεος διαλεγεται, ειτα υψηλοτερος και
τελειοτερος ηδη γενομενος εν γνοφωι τον θεον βλεπει. ο δε δια τουτου μανθανο μεν
τοιουτον εστιν· η πρωτη απο των ψευδων και πεπλανη μενων περι θεου υποληψεων
αναχωρησις η απο του σκοτους εις φως εστι μεταστασις, η δε προσεχεστερα των
κρυπτων κατανοησις η δια των φαινομενων χειραγωγουσα την ψυχην προς την
αορατον φυσιν οιον τις νεφελη γινεται το φαινομενον μεν απαν επισκιαζουσα προς
δε το κρυφιον 6.323 βλεπειν την ψυχην χειραγωγουσα και συνεθιζουσα, η δε δια
τουτων οδευουσα προς τα ανω ψυχη, οσον εφικτον εστι τηι ανθρωπινηι φυσει
καταλιπουσα, εντος των αδυτων της θεογνωσιας γινεται τωι θειωι γνοφωι
πανταχοθεν διαληφθεισα, εν ωι του φαινομενου τε και καταλαμβανομενου παντος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

εξω καταλειφθεντος μονον υπολειπεται τηι θεωριαι της ψυχης το αορατον τε και
ακαταληπτον, εν ωι εστιν ο θεος, καθως φησι περι του νομοθετου ο λογος οτι
Εισηλθε δε Μωυσης εις τον γνοφον ου ην ο θεος. Τουτων δε ημιν ουτω
θεωρηθεντων σκεπτεον αν ειη και των προκειμενων ημιν ρητων την προς τα
ειρημενα συγγενειαν. ην οτε μελαινα ην η νυμφη τοις αφωτιστοις δογμασιν
εσκοτισμενη παραβλεψαντος αυτην του ηλιου του δια των πειρασμων την αρριζον
επι των πετρων σποραν επικαιοντος, οτε των εν αυτηι μαχεσαμενων ηττηθεισα τον
αμπελωνα τον εαυτης ουκ εφυλαξεν, οτε εαυτην αγνοησασα τας των εριφων αγελας
αντι των προβατων εποιμαινεν. αλλ' επειδη της προς το κακον συμφυΐας εαυτην
αποσπασασα δια του μυστικου εκεινου φιληματος τηι πηγηι του φωτος προσαγαγειν
το στομα εποθησε, τοτε καλη γινεται τωι 6.324 φωτι της αληθειας περιλαμφθεισα και
το μελαν της αγνοιας αποκλυσαμενη τωι υδατι. ειτα ιππωι ομοιουται δια το ευδρομον
και τηι περιστεραι δια το ταχος της πτησεως. δι' ων παν το καταλαμβανομενον τε και
φαινομενον ως ιππος διαδραμουσα και ως περιστερα διαπτασα προτερον μεν τηι σκιαι
του μηλου μετα επιθυμιας επαναπαυεται μηλον αντι νεφελης το επισκιαζον
κατονομασασα, νυν δε ηδη υπο της θειας νυκτος περιεχεται, καθ' ην ο νυμφιος
παραγινεται μεν ου φαινεται δε. πως γαρ αν εν νυκτι φανειη το μη ορωμενον; αλλ'
αισθησιν μεν τινα διδωσι τηι ψυχηι της παρουσιας, εκφευγει δε την εναργη
κατανοησιν τωι αορατωι της φυσεως εγκρυπτομενος. τις τοινυν εστιν η γινομενη τηι
ψυχηι δια της νυκτος ταυτης μυσταγωγια; απτεται της θυρας ο λογος. θυραν δε
νοουμεν την στοχαστικην των αρρητων διανοιαν, δι' ης εισοικιζεται το ζητουμενον.
εξω τοινυν εστωσα της φυσεως ημων η αληθεια δια της εκ μερους γνωσεως, καθως
φησιν ο αποστολος, εν υπονοιαις τισι και αινιγμασι θυροκρουστει την διανοιαν
Ἄνοιξον λεγουσα και μετα της προτροπης υποτιθεμενη τον τροπον, οπως ανοιγηναι
προσηκει την θυραν, οιον τινας κλεις ορεγουσα τα καλα ταυτα ονοματα, δι' ων το
κεκλεισμενον ανοιγεται· κλειδες γαρ εισιν αντικρυς αι των ονοματων 6.325 τουτων
εμφασεις αι τα κρυπτα διανοιγουσαι· αδελφη και πλησιον και περιστερα και τελεια.
ει γαρ βουλει σοι, φησιν, ανοιγηναι την θυραν και επαρθηναι της ψυχης σου τας
πυλας, ινα εισελθηι ο βασιλευς της δοξης, χρη σε αδελφην μου γενεσθαι εν τωι τα
θεληματα μου τηι ψυχηι παραδεξασθαι, καθως εν τωι ευαγγελιωι φησιν αδελφον
αυτου και αδελφην γινεσθαι τον εν τοις θελημασιν αυτου ζωντα, χρη δε σε και
προσεγγισαι τηι αληθειαι και πλησιον ακριβως γενεσθαι, ωστε μηδενι μεσωι
διατειχιζεσθαι και εν τηι φυσει της περιστερας εχειν το τελειον, τουτο δε εστι το
ανελλιπη τε και πεπληρωμενην ειναι πασης ακακιας και καθαροτητος. ταυτα
λαβουσα, ω ψυχη, οιον τινας κλεις τα ονοματα ανοιξον δι' αυτων τηι αληθειαι την
εισοδον αδελφη γενομενη και πλησιον και περιστερα και τελεια. εσται δε σοι το
κερδος εκ του εισδεξασθαι με και εισοικισασθαι η εκ της κεφαλης μου δροσος, ης
πληρης ειμι, και αι της νυκτος ψεκαδες αι των βοστρυχων των εμων απορρεουσαι.
εκ τουτων δε το μεν ιασιν ειναι την δροσον παρα του προφητου σαφως
μεμαθηκαμεν ος φησιν οτι Ἡ δροσος η παρα σου ιαμα αυτοις εστιν, αι δε της νυκτος
ψεκαδες της προθεωρηθεισης εχονται διανοιας· ου γαρ εστι δυνατον τον εντος των
αδυτων τε 6.326 και αθεωρητων γενομενον ομβρωι τινι της γνωσεως εντυχειν η
χειμαρρωι, αλλ' αγαπητον ει λεπταις τισι και αμυδραις διανοιαις επιψεκαζοι την
γνωσιν αυτων η αληθεια δια των αγιων τε και θεοφορουμενων της λογικης
σταγονος απορρεουσης. βοστρυχους γαρ οιμαι της του παντος κεφαλης εξηρτη
μενους τροπικως ονομαζεσθαι προφητας και ευαγγελιστας και αποστολους, ων
εκαστος οσον εχωρουν εκ των σκοτεινων τε και αποκρυφων και αορατων θησαυρων
αρυομενοι ημιν μεν ποταμοι γινονται πληρεις υδατων. ως δε προς την οντως
αληθειαν δροσωδεις εισι ψεκαδες, καν τωι πληθει τε και μεγεθει της διδασκαλιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

πλημυρωσιν. οιος ο Παυλος ην ποταμος υπερ τον ουρανον τοις των νοηματων
κυμασι κορυφουμενος εως τριτου ουρανου, εως του παραδεισου, εως των αρρητων
τε και ανεκφωνητων ρηματων και δια πασης της τοιαυτης μεγαληγοριας πελαγιζων
τωι λογωι δεικνυσι παλιν οτι ψεκας τις εστι δροσωδης ο λογος ουτος συγκρισει του
οντως λογου, δι' ων φησιν οτι Ἐκ μερους γινωσκομεν και εκ μερους προφητευομεν·
και Ει τις δοκει εγνωκεναι τι, ουπω εγνω καθως δει γνωναι· και Ἐγω εμαυτον ουπω
λογιζομαι κατειληφεναι. ει τοινυν η ικμας της δροσου και η των βοστρυχων ψεκας
ποταμοι δοκουσι 6.327 και πελαγη και κυματα προς την ημετεραν κρινομενα
δυναμιν, τι χρη περι της πηγης εκεινης λογισασθαι της ειπουσης οτι Ει τις διψαι,
ερχεσθω προς με και πινετω; αυτος εκαστος των ακουοντων δι' αναλογιας των
ειρημενων στοχασμον λαμβανετω του θαυματος. ει γαρ η ψεκας εις ποταμων
εξηρκεσε γενεσιν, τι αυτον τον του θεου ποταμον δια της ψεκαδος ταυτης εστιν
αναλογισασθαι; Ἴδωμεν δε και πως υπακουει τωι λογωι η νυμφη, πως ανοιγει τωι
νυμφιωι την εισοδον. Ἐξεδυσαμην, φησι, τον χιτωνα μου· πως ενδυσομαι αυτον;
ενιψαμην τους ποδας μου· πως μολυνω αυτους; καλως ηκουσε του κελευσαντος
αδελφην αυτην και πλησιον γενεσθαι και περιστεραν και τελειαν, ινα δια τουτων
εισοικισθηι τηι ψυχηι η αληθεια· εποιησε γαρ απερ ηκουσεν εκδυσαμενη τον
δερματινον εκεινον χιτωνα, ον μετα την αμαρτιαν περιεβαλετο, και απονιψαμενη
των ποδων το γεωδες, ωι ενειληθη απο της εν παραδεισωι διαγωγης εις την γην
αναλυσασα, οτε ηκουσεν οτι Γη ει και εις γην απελευσηι. δια τουτων ηνοιξεν επι την
ψυχην τωι λογωι την εισοδον διασταλεντος του της 6.328 καρδιας παραπετασματος,
τουτεστι της σαρκος. σαρκα δε ειπων τον παλαιον λεγω ανθρωπον, ον εκδυσασθαι τε
και αποθεσθαι κελευει ο θειος αποστολος τους μελλοντας τωι λουτρωι του λογου τον
ρυπον των βασεων της ψυχης αποκλυ ζεσθαι. ουκουν ο τον παλαιον απεκδυσαμενος
ανθρωπον και περιελων της καρδιας το καλυμμα, ηνοιξε τωι λογωι την εισοδον, ον
εντος γενομενον ενδυμα ποιειται εαυτης η ψυχη κατα την του αποστολου υφηγησιν,
ος κελευει τον εκδυσαμενον την ρακωδη του παλαιου ανθρωπου περιβολην
Ἐνδυσασθαι τον καινον χιτωνα τον κατα θεον κτισθεντα εν οσιοτητι και
δικαιοσυνηι· Ἰησουν δε λεγει ειναι το ενδυμα. η δε ομολογια της νυμφης του μηκετι
τον αποβληθεντα χιτωνα παλιν αναλαμβανειν, αλλ' αρκεισθαι τωι ενι χιτωνι κατα
τον δοθεντα τοις μαθηταις νομον, ον δια της ανωθεν γεννησεως ανακαινισθεισα
μετημφιασατο, βεβαιοι του κυριου τον λογον τον κελευοντα τους απαξ τωι θειωι
κοσμηθεντας ενδυματι μηκετι επενδυσασθαι τον της αμαρτιας χιτωνα, μηδε δυο
χιτωνας εχειν, αλλα τον ενα μονον, ινα μη δυο περι τον αυτον ωσιν οι ασυμβατοι
προς αλληλους χιτωνες. τις γαρ κοινωνια τωι σκοτεινωι ενδυματι προς το φωτοειδες
6.329 τε και αυλον; ου μονον δε τουτο φησιν ο νομος το μη δειν δυο χιτωνας εχειν,
αλλα μηδε επιρραπτειν το καινον υφασμα τωι παλαιωι ιματιωι, ινα μη χειρων γενηται
η ασχημοσυνη του το τοιουτον περιβαλλομενου μητε του ενραφεντος μειναντος και
του παλαιου χειρον το σχισμα παθοντος και δυσθεραπευτον· Αιρει γαρ, φησι, το
πληρωμα το καινον του παλαιου και χειρον σχισμα γινεται, ως δημοσιευεσθαι δι'
αυτου τα ασχημονα. δια τουτο φησιν Ἐξεδυσαμην τον χιτωνα μου· πως ενδυσομαι
αυτον; τις γαρ αν βλεπων περι εαυτον τον ηλιοειδη του κυριου χιτωνα τον δια
καθαροτητος και αφθαρσιας ιστουργηθεντα, οιον επι της <επι> του ορους
μεταμορφωσεως εδειξεν, ειτα καταδεχεται το πτωχον τε και ρακωδες ιματιον εαυτωι
περιθειναι, οπερ ο μεθυσος και πορνοκοπος, καθως η Παροιμια φησι, περιβαλλεται;
Ἀλλ' ουδε τους ποδας νιψαμενη παλιν τηι βασει τον εκ της γης μολυσμον
παραδεχεται· Ἐνιψαμην γαρ, φησι, τους ποδας μου· πως μολυνω αυτους; ουδε γαρ
Μωυσης τωι θειωι προσταγματι της νεκρας των δερματων περιβολης ελευθερω 6.330
σας τους ποδας, οτε της αγιας τε και πεφωτισμενης επεβαινε γης, παλιν ιστορειται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

διαλαβων τους ποδας τοις υποδημασιν, ος γε και την ιερατικην εσθητα κατα τον
τυπον τον εν τωι ορει δειχθεντα φιλοτεχνησας, χρυσου και πορφυρας και βυσσου και
υακινθου και κοκκου τας αυγας συγκερασας εν τωι υφασματι, ωστε συμμικτον εκ
παντων απαστραπτειν το καλλος, ουδενα τοις ποσι κοσμον επετεχνησατο, αλλ' ην
καλλωπισμος του ιερατικου ποδος το γυμνον ειναι πασης περιβολης και ελευθερον·
χρη γαρ τον ιερεα παντως επι της αγιας βεβηκεναι γης, ης μετα νεκρων δερματων
επιβατευειν ου θεμις. δια τουτο και τοις μαθηταις ο κυριος απαγορευει τα
υποδηματα, επειδη κελευει αυτους εις οδον εθνων μη πορευεσθαι αλλα δια της αγιας
οδου προιεναι. ουκ αγνοεις δε παντως την αγιαν οδον, δι' ης οι μαθηται τρεχειν
κελευονται, μαθων παρα του ειποντος οτι Ἐγω ειμι η οδος, ης ουκ εστιν αψασθαι
τον μη υπολυσαμενον την του νεκρου ανθρωπου περιβολην. επει ουν εν ταυτηι
εγενετο τηι οδωι η νυμφη, εν ηι των δι' αυτης περιπατουντων ο κυριος νιπτει τους
ποδας τωι υδατι και εκμασσει τωι λεντιωι ωι διεζωσατο (δυναμις δε εστι καθαρτικη
των αμαρτιων το του κυριου διαζωσμα· Ἐνεδυσατο γαρ, φησι, κυριος δυναμιν και
περιεζωσατο), δια τουτο καθαρθεια τους ποδας επι της οδου της βασιλικης εαυτην
φυλασσει ουκ 6.331 εκκλινουσα εις δεξια η εις αριστερα, ινα μη καθ' εκατερον εξω
της οδου παρενεγκουσα το ιχνος μολυνηι τωι πηλωι τον ποδα. νοεις δε παντως το δια
των ειρημενων δηλουμενον οτι η απαξ δια του βαπτισματος υπολυσαμενη τα
υποδηματα (ιδιον γαρ του βαπτιζοντος εργον το λυειν τους ιμαντας των
υποδεδεμενων, καθως Ἰωαννης διεμαρτυρατο μη δυνασθαι τουτο επι μονου του
κυριου ποιησαι· πως γαρ αν ελυσε τον μηδε την αρχην τωι ιμαντι της αμαρτιας
ενδεδε μενον;) αυτη τους ποδας ενιψατο παντα γηινον ρυπον συναποβαλουσα τοις
υποδημασιν. φυλασσει τοινυν επι της πεπλακωμενης οδου την βασιν αμολυντον, ως
και ο ∆αβιδ εποιει, οτε του πηλου την ιλυν αποκλυσαμενος επι της πετρας εστησε
τους εαυτου ποδας ουτως ειπων τωι λογωι οτι Ἀνηγαγε με εκ λακκου ταλαιπωριας
και απο πηλου ιλυος και εστησεν επι πετραν τους ποδας μου και κατευθυνε τα
διαβηματα μου. πετραν δε νοουμεν τον κυριον ος εστι φως και αληθεια και
αφθαρσια και δικαιοσυνη, δι' ων η πνευματικη 6.332 οδος διαπλακουται. ων ο μη
παρατραπεις καθ' εκατερον καθαρον διασυζει το ιχνος ουδαμοθεν τωι πηλωι της
ηδονης μολυνομενον. ταυτα εστι κατα γε τον εμον λογον, δι' ων η θυρα τωι λογωι
παρα της νυμφης ανοιγεται· η γαρ ομολογια του μηκετι αναλαβειν τον αποβληθεντα
πηλον μηδε τηι πορειαι του βιου τον γεωδη μολυσμον παραδεξασθαι εισοδος γινεται
του αγιασμου επι την ουτω παρεσκευασμενην ψυχην. αγιασμος δε ο κυριος. και
τουτο μεν τοις ειρημενοις επεραιωθη το νοημα. Παλιν δε μετα τουτο της
υπερκειμενης αναβασεως απτεται η ψυχη ουκετι φωνης την καρδιαν
θυροκρουστουσης αλλ' αυτης της θειας χειρος δια της οπης επι τα εντος παραδυσης·
Ἀδελφιδος μου γαρ, φησιν, απεστειλε την χειρα αυτου δια της οπης, και η κοιλια μου
εθροηθη επ' αυτον. δηλον δε παντως εστι τωι συνετως επαΐοντι, οσον πλεοναζει τωι
υψει τα νυν ειρημενα παρα τα προτερον· Ἄνοιξον λεγει προς την νυμφην ο λογος·
διδωσιν αυτηι δια των θειων ονοματων του ανοιξαι την δυναμιν· υπακουει τωι λογωι
η νυμφη (γινεται γαρ οπερ ηκουσεν· αδελφη και πλησιον και περιστερα και τελεια)·
αποδυεται τον δερματινον εκεινον χιτωνα και τον ρυπον των ποδων απονιπτεται
και ουτε το ειδεχθες και ρωγαλεον εκεινο ιματιον παλιν εαυτηι περιτιθησιν 6.333
ουτε τηι γηι προς το λοιπον εναπερειδει το ιχνος· ηκουσεν ουν αυτου της φωνης και
τωι προσταγματι πειθεται· ανοιγει την θυραν περιελομενη της καρδιας το καλυμμα·
διεσχε της θυρας το της σαρκος παραπετασμα· πασα ηνοιγη της ψυχης η πυλη, ινα
εισελθηι ο βασιλευς της δοξης. αλλ' η της πυλης ευρυχωρια μικρα τις απεδειχθη
τρυμαλια στενη και βραχεια, δι' ης ουκ αυτος ο νυμφιος αλλ' η χειρ αυτου μογις
εχωρησεν, ωστε δι' αυτης επι το εντος γενεσθαι και αψασθαι της επιθυμουσης τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

νυμφιον ιδειν, η τοσουτον εκερδανε μονον οσον γνωναι οτι η χειρ εκεινη του
ποθουμενου εστιν. οια δε ημιν υποδεικνυται δογματα δια της εν τοις ειρημενοις
φιλοσοφιας μαθοιμεν αν, ει μικρον τωι λογωι προσδιατριψαιμεν· η ανθρωπινη ψυχη
δυο φυσεων ουσα μεθοριος, ων η μεν ασωματος εστι και νοερα και ακηρατος η δε
ετερα σωματικη και υλωδης και αλογος, επειδαν ταχιστα της προς τον παχυν τε και
γεωδη βιον σχεσεως 6.334 εκκαθαρθεισα δι' αρετης αναβλεψηι προς το συγγενες και
θειοτερον, ου παυεται διερευνωμενη και αναζητουσα την των οντων αρχην, τις η
του καλλους των οντων πηγη, ποθεν βρυει η δυναμις, τι το πηγαζον την
εμφαινομενην τοις ουσι σοφιαν. παντας δε λογισμους και πασαν ερευνητικην νοη
ματων δυναμιν ανακινουσα και περιεργαζομενη καταλαβειν το ζητουμενον ορον
ποιειται της καταληψεως του θεου την ενεργειαν μονην την μεχρις ημων
κατιουσαν, ης δια της ζωης ημων αισθανομεθα. και ωσπερ το τωι υδατι συνανα
διδομενον εκ της γης πνευμα ουχ ισταται περι τον πυθμενα της λιμνης, αλλα
πομφολυξ γενομενον επι το ανω προς το συγγενες ανατρεχει και, οταν διελθηι την
ακραν του υδατος επιφανειαν και καταμιχθηι προς τον αερα, τοτε της επι το ανω
κινησεως ισταται, τοιουτον τι πασχει και η τα θεια διερευνωμενη ψυχη· επειδαν εκ
των κατωθεν προς την των υπερκειμενων γνωσιν εαυτην ανατεινηι, τα της
ενεργειας αυτου θαυματα καταλαβουσα περαιτερω προελθειν δια της
πολυπραγμοσυνης τεως ου δυναται, αλλα θαυμαζει και 6.335 σεβεται τον οτι εστι
μονον δι' ων ενεργει γινωσκομενον. οραι το ουρανιον καλλος, τας των φωστηρων
αυγας, την οξειαν του πολου κυκλοφοριαν, την ευτακτον τε και εναρμονιον των
εντος αστρων περιφοραν, τον ενιαυσιον κυκλον τεσσαρσι καιροις εις εαυτον
αναστρεφοντα, την γην συνδιατιθεμενην τωι περιεχοντι και τηι διαφοραι της των
υπερκειμενων κινησεως τας ιδιας ενεργειας συνεξαλλασσουσαν, τας τε πολυειδεις
εν τοις ζυοις φυσεις των τε καθ' υδατος διαιτωμενων και των την διαεριον
απολαχοντων φοραν και οις χερσαιος ο βιος, τας τε παντοδαπας των φυτων ιδεας
και τας ποικιλας ποας ποιοτητι και δυναμει και σχηματι αλληλων διαφερουσας και
τας των καρπων τε και χυμων ιδιοτητας· <ταυτα τοινυν> και τα αλλα, δι' ων η
ενεργεια του θεου διαδεικνυται, βλεπουσα η ψυχη δια του θαυματος των
φαινομενων αναλογιζεται τηι διανοιαι τον δια των εργων νοουμενον οτι 6.336 εστιν.
ισως δε κατα τον αιωνα τον μελλοντα, οταν παρελθηι παν το ορωμενον κατα την του
κυριου φωνην, ος φησιν οτι Ὁ ουρανος και η γη παρελευσεται, και εις εκεινην
μετελθωμεν την ζωην, η υπερ οφθαλμον τε εστι και ακοην και διανοιαν, τοτε ουκετι
εκ μερους δια των εργων επιγνωσομεθα την του αγαθου φυσιν ωσπερ και νυν ουδε
δια της των φαινομενων ενεργειας το υπερκειμενον νοηθησεται, αλλ' ετερως
καταλη φθησεται παντως το ειδος της αφραστου μακαριοτητος και αλλος τροπος της
απολαυσεως, ος νυν Ἐπι καρδιαν ανθρωπου αναβηναι φυσιν ουκ εχει. τεως δε νυν
ορος τηι ψυχηι της του αφραστου γνωσεως εστιν η εμφαινομενη τοις ουσιν ενεργεια,
ην χειρα λεγεσθαι τροπικως ενοησαμεν. τουτο τοινυν ημιν το δογμα δια των θειων
τουτων λογιων πεφιλοσοφηται, δι' ων η καθαρα ψυχη, ουκετι του γηΐνου τε και
υλικου βιου επιβατευουσα, ινα μη μολυνηι εαυτης το ιχνος τοις κατω ενερειδομενον,
προσδοκησασα αυτον υποδεξασθαι τον νυμφιον ολον εν τωι οικωι γενομενον,
ηγαπησε μονην τεως την χειρα θεασαμενη, δι' ης ερμηνευεται η ενεργητικη αυτου
δυναμις· Ἀδελφιδος μου γαρ, φησιν, απεστειλε την χειρα 6.337 αυτου δια της οπης.
ου γαρ χωρει η ανθρωπινη πενια την αοριστον τε και απεριληπτον φυσιν εν εαυτηι
δεξασθαι. Ἡ δε κοιλια μου, φησιν, εθροηθη επ' αυτον. εκπληξιν τινα σημαινει και
ξενισμον επι τωι φανεντι θαυματι το της θροησεως ονομα· πασα γαρ αυτης η
διανοητικη δυναμις συνεκινηθη προς το θαυμα των δια της θειας χειρος ενεργου
μενων, ων η κατανοησις υπερκειμενη της ανθρωπινης δυναμεως το ακαταληπτον τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

και αχωρητον της του ενεργουν τος φυσεως δι' εαυτης ερμηνευει. πασα γαρ η των
οντων κτισις της χειρος εκεινης της δια της οπης ημιν φανερωθεισης εργον εστιν,
ως ο Ἰωαννης τε βοαι λεγων και ο προφητης τωι ευαγγελιωι συμφθεγγεται· ο μεν γαρ
φησιν οτι Παντα δι' αυτου εγενετο, ο δε προφητης χειρα ονομαζει την ποιη τικην
των οντων δυναμιν ειπων οτι Ἡ χειρ μου εποιησε ταυτα παντα. ει ουν της ενεργειας
εκεινης εργα τα τε αλλα παντα και τα ουρανια καλλη, ουπω δε κατειληφεν η
ζητητικη του ανθρωπου διανοια, τι κατ' ουσιαν ο ουρανος εστιν η ο ηλιος η αλλο τι
των φαινομενων εν τηι κτισει θαυματων, τουτου χαριν θροειται προς την θειαν
ενεργειαν η καρδια, οτι ει ταυτα καταλαβειν ου χωρει, πως την υπερκειμενην
τουτων καταληψεται φυσιν; 6.338 Ταχα δε τις και αλλως μεταλαβων τα των
ειρημενων αινιγματα ουκ εξω του εικοτος προαξει την θεωριαν· οιμαι γαρ οικον
νοεισθαι της νυμφης πασαν την ανθρωπινην ζωην, ταυτηι δε την χειρα την παντων
των οντων ποιητικην ενδημησασαν προς το βραχυ τε και ουτιδανον του
ανθρωπινου βιου εαυτην συστειλαι δια του μετασχειν της φυσεως ημων Κατα παντα
καθ' ομοιοτητα χωρις αμαρτιας, εν ημιν δε γενομενην θροησιν εμποιησαι και
ξενισμον ταις ψυχαις· πως ο θεος εν σαρκι φανερουται; πως ο λογος γινεται σαρξ;
πως εν παρθενιαι τοκος και εν μητρι παρθενια; πως τωι σκοτει το φως καταμιγνυται
και τωι θανατωι η ζωη κατακιρνα; πως χωρει η βραχεια του βιου τρυμαλια την
περιεκτικην παντων των οντων χειρα εν εαυτηι δεξασθαι, ηι πας ο ουρανος
εκμετρειται και η γη πασα και το υδωρ απαν εμπεριεχεται; εικος τοινυν την του
ευαγγελιου χαριν δια του της χειρος αινιγματος προφητικως ημιν υπο της νυμφης
διασημαινεσθαι· οτε γαρ επι της γης ωφθη και τοις ανθρωποις συνανεστραφη ο
κυριος, το καθαρον τε και αυλον του νυμφιου καλλος και την του λογου θεοτητα και
την του αληθινου φωτος λαμπηδονα δια της των ενεργειων χειρος εγνωρισαμεν·
χειρα γαρ νοουμεν την των θαυματων απεργαστικην αυτου δυναμιν, 6.339 δι' ης
εζωοποιουντο μεν οι νεκροι και των τυφλων αι οψεις αποκαθισταντο και το της
λεπρας παθος εφυγαδευετο και παν ειδος ανιατου και χαλεπης αρρωστιας απεχωρει
των σωματων δια προσταγματος. Προτεθεισης δε ημιν της διπλης ταυτης επι τηι χειρι
θεωριας, ων η μεν υποτιθεται την θειαν φυσιν ακαταληπτον ουσαν παντελως και
ανεικαστον δια μονης της ενεργειας γινωσκεσθαι, η δε την ευαγγελικην χαριν
προαναφωνεισθαι λεγει δια των λογων τουτων υπο της νυμφης, επι τωι ακροατηι
ποιησομεθα την προσφυεστεραν τε και μαλλον τοις υποκειμενοις αρμοζουσαν προ
της ετερας εκλεξασθαι. πλην οτιπερ αν νομισθηι ψυχωφελεστερον ειναι, γενοιτο αν
ημιν δι' εκατερου των ειρημενων αυταρκης η προς το αγαθον οδηγια· εκ μεν γαρ του
γνωναι, οτι του θεου το γνωστον κατα την του Παυλου φωνην δια της του κοσμου
κτισεως νοουμενον καθοραται, της περι των ακαταληπτων πολυπραγμοσυνης
φεισομεθα, ως αν μη δια του φυσιολογεισθαι την ανεφικτον τε και ανεκφωνητον
φυσιν υλην λαβοι κατα της αληθειας η αιρεσις· ει δε προς το ευαγγελιον βλεπειν το
αινιγμα της χειρος υποθωμεθα, και ουτω βεβαιο τερα ημιν των μυστικων δογματων
η πιστις γενησεται δια 6.340 της προαναφωνησεως των δογματων προσλαβουσα το
αναμφιβολον, εν Χριστωι Ἰησου, ωι η δοξα εις τους αιωνας. αμην.
Λογος ιβʹ Ἀνεστην εγω ανοιξαι τωι αδελφιδωι μου, <αι> χειρες μου εσταξαν
σμυρναν, οι δακτυλοι μου σμυρναν πληρη. επι χειρας του κλειθρου.
Ἤνοιξα εγω τωι αδελφιδωι μου, αδελφιδος μου παρηλθεν, η ψυχη μου
εξηλθεν εν λογωι αυτου. εζητησα αυτον και ουχ ευρον αυτον, εκαλεσα αυτον και ουχ
υπηκουσε μου. Ευροσαν με οι φυλακες οι κυκλουντες εν τηι πολει, επαταξαν με,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

ετραυματισαν με, ηραν το θεριστρον απ' εμου οι φυλακες των τειχεων. Οι την
διαποντιον αποδημιαν κατ' ελπιδα πλουτου στελλομενοι, οταν ηδη την ολκαδα του
λιμενος αποσαλευσωσι 6.341 και προς το πελαγος στρεψηι δια των πηδαλιων την
πρωραν ο των οιακων υπερκαθημενος, ευχην ποιουνται της ναυτιλιας προοιμιον
θεον γενεσθαι καθηγεμονα σφισι της ευπλοιας αιτουμενοι. το δε κεφαλαιον εστιν
αυτοις της ευχης πνευμα προσηνες τε και πλοιμον εμπεσειν τωι ιστιωι προς τον
σκοπον του κυβερνητου, κατα πρυμναν ισταμενον· ου καταθυμιως αυτοις
επιπνεοντος ηδεια μεν η θαλασσα γινεται τοις ηρεμαιοις κυμασι γλαφυρως
υποφρισσουσα, αλυπα δε του πελαγους τα πλατη δι' ευκολιας της νεως εφιπταμενης
και επολισθαινουσης τοις υδασι, προ οφθαλμων δε ο πλουτος ο δια της εμποριας
αυτοις ελπιζομενος ηδη της ευπλοιας εγγυωμενης και προ της πειρας την ευποριαν.
αλλα προς ο τι βλεπων εντευθεν προοιμιαζομαι, δηλον παντως εστι τοις
ευμαθεστεροις των ακροατων το τωι σκοπωι του προοιμιου προκειμενον· μεγα
προκειται τωι λογωι το πελαγος της των θειων ρητων θεωριας, πολυς δε δια της
ναυτιλιας ταυτης ο της γνωσεως πλουτος ελπιζεται, η δε εμψυχος αυτη ναυς, η
εκκλησια, εν παντι τωι ιδιωι πληρωματι προς τον πλουν της εξηγησεως βλεπει
μετεωρος. 6.342 αλλ' ου προτερον απτεται των οιακων ο κυβερνητης λογος, πριν αν
εκ κοινου γενηται του πληρωματος της νεως προς τον θεον η ευχη, ως επιπνευσαι τε
ημιν την του αγιου πνευματος δυναμιν και ανακινησαι των νοηματων τα κυματα
και δι' αυτων ευπλοουντα προαγαγειν δι' ευθειας τον λογον, ινα ουτω πελαγιοι δια
της θεωριας γενομενοι τον της γνωσεως πλουτον εμπορευσωμεθα, ειπερ ελθοι δια
των ευχων υμων το πνευμα το αγιον επι τον λογον πλησιστιον. Ἀρχη δε γενεσθω
του λογου των θεοπνευστων ρηματων η μνημη επι λεξεως εχουσα ουτως· Ἀνεστην
εγω ανοιξαι τωι αδελφιδωι μου· <αι> χειρες μου εσταξαν σμυρναν, οι δακτυλοι μου
σμυρναν πληρη. οτι μεν ουν ουκ εστιν αλλως εν ημιν γενεσθαι τον ζωντα λογον
(τον καθαρον λεγω και ασωματον νυμφιον τον δι' αφθαρσιας και αγιοτητος εαυτωι
την ψυχην συνοικιζοντα), ει μη τις δια του νεκρωσαι τα μελη τα επι της γης
περιελοιτο το της σαρκος παραπετασμα και ουτως 6.343 ανοιξοι τωι λογωι την θυραν,
δι' ης εις την ψυχην εισοικιζεται, δηλον εστιν ου μονον εκ των θειων του αποστολου
δογματων αλλα και εκ των νυν ειρημενων παρα της νυμφης· Ἀνεστην γαρ, φησιν,
ανοιξαι τωι αδελφιδωι μου δια του ποιησαι τας χειρας μου της σμυρνης πηγας αφ'
εαυτων ρεουσας το αρωμα και πληρωμα των δακτυλων δειξαι την σμυρναν. τον γαρ
τροπον, δι' ου ανοιγεται τωι νυμφιωι η θυρα, φησι δια των ειρημενων οτι δια του
Συνταφηναι αυτωι δια του βαπτισματος εις τον θανατον ανεστην· ου γαρ αν
ενηργησεν η αναστασις μη προκαθηγησαμενης της εκουσιου νεκροτητος.
ενδεικνυται δε το εκουσιον η εκ των χειρων αυτης απορρεουσα της σμυρνης σταγων
και το πεπληρωσθαι τους δακτυλους αυτης του αρωματος τουτου· ου γαρ ετερωθεν
εγγενεσθαι τηι χειρι λεγει την σμυρναν (η γαρ αν ενομισθη δια τουτου περιστατικον
αυτηι και ακουσιον συμβηναι το δια της σμυρνης δηλουμενον), αλλ' αυτας φησι τας
χειρας (σημαινει δε δια των 6.344 χειρων τας ενεργητικας της ψυχης κινησεις) αφ'
εαυτων σταξαι την σμυρναν, την οικοθεν εκ προαιρεσεως των σωματικων
παθηματων γινομενην νεκρωσιν δια τουτου σημαινων, ην εν πασι τοις δακτυλοις
πεπληρωσθαι λεγει, τα καθ' εκαστον ειδη τα διηιρημενως δι' αρετης σπουδαζομενα
τωι των δακτυλων διερμηνευων ονοματι· ως ειναι παντα τον νουν των λεγομενων
τοιουτον, οτι ελαβον δυναμιν αναστασεως δια του νεκρωσαι τα μελη μου τα επι της
γης εκουσιως μοι της των τοιουτων μελων ενεργηθεισης νεκρωσεως, ου παρ' αλλου
ταις χερσιν εντεθεισης της σμυρνης αλλ' εκ της εμης προαιρεσεως απορρεουσης, ως
και πασι τοις κατ' αρετην επιτηδευμασιν, απερ δακτυλους ωνομασεν, ανελλιπη την
τοιαυτην ενορασθαι διαθεσιν· εστι γαρ επι των ατελως την αρετην μετιοντων ιδειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

ενι μεν αυτους τινι τεθνεωτας παθει εν ετεροις δε ζωντας, καθαπερ ορωμεν τινας
νεκρουντας μεν εν εαυτοις το ακολαστον, αν ουτω τυχηι, τρεφοντας δε δι' επιμελειας
τον τυφον η ετερον τι παθος το τηι ψυχηι λυμαινομενον, οιον το φιλοχρηματον η το
οργιλον η το φιλοδοξον η αλλο τι τοιουτον, ου κακως εν τηι ψυχηι ζωντος ουκ εστι
6.345 πληρεις τους δακτυλους επιδειξαι της σμυρνης· ου γαρ δια παντων φαινεται
των επιτηδευματων η του κακου νεκρωσις τε και αλλοτριωσις, παντων δε
πληρωθεντων των τοιουτων δακτυλων της νοηθεισης σμυρνης και ανισταται η
ψυχη και ανοιγει τωι νυμφιωι την εισοδον. δια τουτο ταχα και ο μεγας Παυλος καλως
νοησας την του δεσποτου φωνην η φησιν οτι ουκ εστι φυηναι σταχυν, εαν μη
προδιαλυθηι τωι θανατωι ο κοκκος, τουτο κηρυσσει τηι εκκλησιαι το δογμα οτι χρη
θανατον της ζωης καθηγησασθαι, ως ουκ ενδεχομενον αλλως εν ανθρωπωι την ζωην
γενεσθαι, ει μη δια θανατου λαβοι την παροδον· διπλης γαρ εν ημιν ουσης της
φυσεως, της μεν λεπτης τε και νοερας και κουφης, της δε παχειας και υλικης και
βαρειας, αναγκη πασα ασυμβατον προς την ετεραν εν εκατεραι τουτων την ορμην
ειναι και ιδιαζουσαν· το μεν γαρ νοερον τε και κουφον οικειαν εχει την επι το ανω
φοραν, το δε βαρυ και υλωδες αει προς το κατω ρεπει και φερεται. εξ εναντιου
τοινυν γινομενης αυτοις φυσικως της κινησεως ουκ εστιν ευοδωθηναι το ετερον μη
ατονησαντος του αλλου προς την κατα φυσιν φοραν. μεση δε αμφοιν εστωσα η
αυτεξουσιος ημων δυναμις τε και προαιρεσις δι' εαυτης εμποιει και τονον τωι
καμνοντι και 6.346 ατονιαν τωι κατισχυοντι· εν ωι γαρ αν γενηται μερει, τουτωι
διδωσι κατα του αλλου τα νικητηρια. ουτως εν τωι ευαγγελιωι επαινειται μεν ο
πιστος και φρονιμος οικονομος (ουτος γαρ εστι κατα γε τον εμον λογον η καλως των
εν ημιν επιστατουσα προαιρεσις· επαινειται γαρ οτι τρεφει την οικετειαν του
δεσποτου δια της των εναντιων νεκρωσεως· η γαρ εκεινων φθορα τροφη τε και
ευεξια των κρειττονων εστιν), κατηγορειται δε ο κακος δουλος εκεινος ο δια του
τοις μεθυουσι συνειναι πληγαις αικιζομενος την του θεου οικετειαν· πληγη γαρ
εστιν ως αληθως κατα των αρετων η της κακιας ευημερια. ουκουν καλως εχει τον
προφητικον ζηλωσαντας λογον πρωΐαν εαυτοις ποιειν δια του αποκτειναι Παντας
τους αμαρτωλους της γης του εξολεθρευσαι εκ πολεως κυριου (ψυχη δε η πολις)
παντας τους λογισμους τους εργαζομενους την ανομιαν, ων ο ολεθρος ζωη γινεται
των αμεινονων. ουτως ουν δια του θανατου ζωμεν, οταν των εν ημιν, καθως φησιν
ο προφητης, το μεν αποκτεινηι το δε ζωοποιησηι ο λογος ο ειπων οτι Ἐγω αποκτενω
και ζην 6.347 ποιησω, ως και ο Παυλος αποθανων εζη και ασθενων ισχυε και
δεδεμενος ενηργει τον δρομον και πτωχευων επλουτιζε και παντα κατειχεν εχων
ουδεν, Παντοτε την νεκρωσιν του Ἰησου εν τωι ιδιωι σωματι περιφερων και παντοτε
την ζωην αυτου εν εαυτωι φανερων. Ἀλλ' επι το προτεθεν επανελθωμεν· οτι δια
θανατου η ψυχη εκ του θανατου ανισταται (εαν γαρ μη αποθανηι, νεκρα δια παντος
μενει και της ζωης απαραδεκτος· εκ δε του αποθανειν εν ζωηι γινεται πασαν
αποθεμενη νεκροτητα), και τουτο ημιν εκ του προκειμενου ρητου βεβαιουται το
δογμα ουτως ειπουσης της νυμφης οτι Ἀνεστην εγω ανοιξαι τωι αδελφιδωι μου· αι
χειρες μου εσταξαν σμυρναν, οι δακτυλοι μου σμυρναν πληρη. θανατου δε συμβολον
ειναι την σμυρναν ουκ αν τις αμφιβαλοι των ταις θειαις ωμιληκοτων γραφαις. πως
ουν ο θανατος ημας εκ του θανατου ανιστησιν, επιζητειν οιμαι τινας τον περι τουτου
λογον ευκρινηθηναι σαφεστερον. ερουμεν τοινυν οπως αν οιον τε ηι ταξιν τινα δι'
ακολουθιας επιθεντες τωι λογωι. παντα οσα εποιησεν ο θεος καλα λιαν ειναι ο της
κοσμογενειας λογος μαρτυρεται. εν δε των λιαν καλων ην και ο ανθρωπος, μαλλον
δε πλειον 6.348 των αλλων κεκοσμημενος τωι καλλει· τι γαρ αν ετερον ουτως ειη
καλον ως το του ακηρατου καλλους ομοιωμα; ει δε παντα καλα λιαν, εν δε τοις
πασιν η και προ παντων ο ανθρωπος ην, ουκ ην παντως εν τωι ανθρωπωι ο θανατος·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

ου γαρ αν καλον τι ο ανθρωπος ην, ειπερ ειχεν εν εαυτωι της του θανατου κατηφειας
τον σκυθρωπον χαρακτηρα. αλλα της αιδιου ζωης απεικονισμα ων και ομοιωμα
καλος ην ως αληθως και λιαν καλος τωι φαιδρωι της ζωης χαρακτηρι
καλλωπιζομενος. ην δε αυτωι και ο θειος παραδεισος δια της ευκαρπιας των δενδρων
βρυων ζωην, και η εντολη του θεου ζωης ην νομος το μη αποθανειν
παραγγελλουσα. οντος δε κατα το μεσον της του παραδεισου φυτειας του την ζωην
βρυοντος ξυλου, τι ποτε χρη το ξυλον νοειν εκεινο ου ο καρπος η ζωη, και του
θανατηφορου δε ξυλου, ου καλον αμα και κακον ειναι τον καρπον αποφαινεται ο
λογος, και 6.349 αυτου κατα το μεσον οντος του παραδεισου, αδυνατου δε οντος εν
τωι μεσαιτατωι τοις δυο ξυλοις χωραν γενεσθαι; οποτερον γαρ αν δωμεν εξ
αμφωτερων επεχειν το μεσον, κατα πασαν αναγκην το ετερον της του μεσου χωρας
παντως εξειργεται· προς γαρ το περιεχον η ακριβης του μεσου θεσις
καταλαμβανεται, οταν ισοις απαντοχοθεν τοις διαστημασιν απεχηι του περατος.
επειδαν τοινυν εν δι' ακριβειας ηι του κυκλου το μεσον, ουκ αν γενοιτο μηχανη του
αυτου μενοντος κυκλου δυο κεντρα κατα το μεσον χωραν ευρειν· ει γαρ ετερον
παρατεθειη κεντρον τωι προλαβοντι, προς τουτο κατ' αναγκην συμμετατεθεντος του
κυκλου εξω του μεσου το προτερον γινεται της του κυκλου περιοχης τωι δευτερωι
κεντρωι περιγραφεισης. αλλα μην εν τωι μεσωι φησιν ειναι του παραδεισου και τουτο
και τουτο, καιτοι εναντιως προς αλληλα κατα την δυναμιν εχοντα, το τε ζωοποιον
λεγω ξυλον και ου θανατος ην ο καρπος, οπερ αμαρτιαν ο Παυλος ωνομασεν ειπων
οτι Καρπος αμαρτιας ο θανατος. νοησαι αρα προσηκει δια της των ειρημενων
φιλοσοφιας τουτο το δογμα οτι της μεν του θεου φυτειας το μεσαιτατον εστιν η ζωη,
ο δε θανατος αφυτευτος καθ' εαυτον εστι και αρριζος ιδιαν ουδαμου χωραν εχων, τηι
δε στερησει της ζωης 6.350 εμφυτευεται, οταν αργησηι τοις ζωσιν η μετουσια του
κρειττονος. επει ουν εν τωι μεσωι των θειων φυτων εστιν η ζωη, τηι δε αποπτωσει
ταυτης ενυφισταται η του θανατου φυσις, δια τουτο και το θανατηφορον ξυλον ο το
δογμα τουτο δι' αινιγματων φιλοσοφησας εν τωι μεσωι ειναι του παραδεισου λεγει,
ου τον καρπον ειπε συμμικτον εχειν εκ των εναντιων την δυναμιν· το γαρ αυτο
καλον τε ειναι αμα και κακον διωρισατο, της αμαρτιας οιμαι δια τουτου την φυσιν
υπαινιττομενος. επειδη γαρ παντων των δια κακιας ενεργου μενων ηδονη τις
καθηγειται παντως και ουκ εστιν ευρειν αμαρτιαν ηδονης διεζευγμενην, οσα τε δια
θυμου και οσα δι' επιθυμιας γινεται παθη, τουτου χαριν και καλος ο καρπος
ονομαζεται κατα την ημαρτημενην του καλου κρισιν τοις το καλον εν ηδονηι
τιθεμενοις τοιουτος δοκων. πονηρος δε μετα ταυτα τηι πικραι της βρωσεως αναδοσει
ευρισκεται κατα την παροιμιωδη φωνην η φησι Μελι των χειλεων της κακιας
αποσταζειν, η προς καιρον μεν λιπαινει τον φαρυγγα, μετα ταυτα δε πικροτερον
χολης τοις κακως γλυκανθεισιν ευρισκεται. επειδη τοινυν αποστας της των αγαθων
παγκαρπιας ο ανθρωπος του φθοροποιου καρπου δια της παρακοης ενεπλησθη
(ονομα δε του καρπου τουτου η θανατοποιος αμαρτια), ευθυς ενεκρωθη τωι κρειττονι
6.351 βιωι την αλογον και κτηνωδη ζωην της θειοτερας ανταλλαξα μενος. και
καταμιχθεντος απαξ του θανατου τηι φυσει συνδιεξηλθε ταις των τικτομενων
διαδοχαις η νεκροτης. οθεν νεκρος ημας διεδεξατο βιος αυτης τροπον τινα της ζωης
ημων αποθανουσης· νεκρα γαρ αντικρυς εστιν ημων η ζωη της αθανασιας
εστερημενη. δια τουτο ταις δυο ταυταις ζωαις μεσιτευει ο Ἐν μεσωι των δυο ζωων
γινωσκομενος, ινα τηι αναιρεσει της χειρονος δωι τηι ακηρατωι τα νικητηρια. ωσπερ
τοινυν τωι αποθανειν τηι αληθινηι ζωηι ο ανθρωπος εις τον νεκρον τουτον μετεπεσε
βιον, ουτως οταν αποθανηι τηι νεκραι ταυτηι και κτηνωδει ζωηι, προς την αει ζωσαν
αντιμεθισταται, ως αναμφιβολον ειναι οτι ουκ εστιν εν τηι μακαριαι γενεσθαι ζωηι μη
νεκρον τηι αμαρτιαι γενομενον. ου χαριν εν τωι αυτωι κατα το μεσον εκατερον των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

ξυλων ειναι υπο του λογου πεφιλοσοφηται ως του μεν φυσει οντος, του δε
επιγινομενου τωι οντι δια στερησεως· εκ γαρ του αυτου επι του αυτου δια μετουσιας
τε και στερησεως η αντιμεταστασις γινεται και ζωης και θανατου επειδη ο νεκρωθεις
τωι αγαθωι ζηι τωι κακωι και ο νεκρος εν κακιαι 6.352 γενομενος προς την αρετην
ανεβιω. ουκουν καλως πληρεις δεικνυσι της σμυρνης τας εαυτης χειρας η νυμφη δια
της εν πασηι τηι κακιαι νεκροτητος ανισταμενη προς το ανοιξαι τωι λογωι την εις
εαυτην εισοδον· ζωη δε ο λογος ον εισοικιζεται. Προς τοσουτον δε μεγεθος
επαρθεισα δια των θεωρηθεντων ημιν η προς τον θεον ορωσα ψυχη Ουπω, καθως
φησιν ο Παυλος, ουτως εγνω καθως δει γνωναι, ουδε λογιζεται εαυτην
κατειληφεναι, αλλ' ετι προς το υπερκειμενον τρεχει Τοις εμπροσθεν εαυτην
επεκτεινουσα. η γαρ ακολουθια των εφεξης λογων ταυτα νοειν περι αυτης
υποτιθεται· Ἐπι χειρας του κλειθρου ηνοιξα εγω τωι αδελφιδωι μου, και επηγαγεν οτι
Ἀδελφιδος μου παρηλθεν, η ψυχη μου εξηλθεν εν λογωι αυτου. διδασκει γαρ δια
τουτων ημας οτι επι της παντα νουν υπερεχουσης δυναμεως εις καταληψεως εστι
τροπος ου το στηναι περι το κατειλημμενον αλλα το αει ζητουντα το πλειον του
καταληφθεντος μη ιστασθαι. η γαρ πληρης γενομενη της σμυρνης πασι τοις του βιου
επιτηδευμασιν, απερ δακτυλους τροπικως ονομαζει, την 6.353 προς το κακον
επισημαινουσα νεκρωσιν και το εκουσιον της αρετης δια του οικοθεν αποσταξαι των
χειρων την σμυρναν ενδειξαμενη αψασθαι φησι τας χειρας εαυτης του κλειθρου,
τουτεστι τα εργα εαυτης εγγισαι λεγει τηι στενηι και τεθλιμμενηι εισοδωι ης το
κλειθρον εγχειριζει τοις κατα Πετρον ο λογος. ανοιγει τοινυν δι' εκατερων εαυτηι
της βασιλειας την θυραν, δια τε των χειρων δι' ων τα εργα δηλουται και δια του
κλειθρου της πιστεως· δι' αμφοτερων γαρ τουτων, εργων τε λεγω και πιστεως, η
κλεις της βασιλειας ημιν υπο του λογου κατασκευαζεται. οτε τοινυν ηλπισε κατα τον
Μωυσεα γνωστως εμφανησεσθαι αυτηι του ποθουμενου το προσωπον, τοτε παρηλθε
την καταληψιν αυτης ο ζητουμενος. φησι γαρ οτι Ἀδελφιδος μου παρηλθεν, ου
καταλιπων την επομενην αυτωι ψυχην αλλα προς εαυτον εφελκομενος· Ἡ ψυχη γαρ
μου φησιν εξηλθεν εν λογωι αυτου. ω μακαριας εξοδου εκεινης ην εξερχεται η τωι
λογωι επομενη ψυχη. Κυριος φυλαξει την εξοδον σου και την εισοδον σου, φησιν ο
προφητης. αυτη εστιν ως αληθως η υπο του θεου φυλασσομενη τοις αξιοις εξοδος
αμα και 6.354 εισοδος γινομενη· η γαρ απο του εν ωι εσμεν εξοδος των υπερκειμενων
αγαθων εισοδος γινεται. ταυτην ουν εξηλθεν η ψυχη την εξοδον οδηγωι κεχρημενη
τωι λογωι τωι ειποντι οτι Ἐγω ειμι η οδος και η θυρα, και οτι ∆ι' εμου εαν τις εισελθηι,
και εισελευσεται και εξελευσεται, ουδεποτε ουτε του εισιεναι ληγων ουτε του
εξιεναι παυομενος, αλλα παντοτε δια προκοπης εις τα υπερκειμενα εισιων και αει
των κατειλημ μενων εξω γινομενος. ουτω παρηλθε ποτε και τον Μωυσεα το
ποθουμενον εκεινο προσωπον του κυριου και ουτως η ψυχη του νομοθετου αει εξω
εγινετο του εν ωι ην επομενη προιοντι τωι λογωι. τις γαρ ουκ οιδε τας αναβασεις
εκεινας ας ανεβη ο Μωυσης, ο αει μεγας γινομενος και μηδεποτε ισταμενος της επι
το μειζον αυξησεως; ηυξηθη κατ' αρχας οτε της των Αιγυπτιων βασιλειας
υψηλοτερον τον ονειδισμον του Χριστου εποιησατο Μαλλον ελομενος
συγκακουχεισθαι τωι λαωι του θεου η προσκαιρον εχειν αμαρτιας απολαυσιν· ηυξηθη
παλιν οτε καταπονουντος τον Ἑβραιον του Αιγυπτιου θανατοι τον αλλοφυλον υπερ
του Ἰσραηλιτου αγωνιζομενος. νοεις δε παντως εν τουτοις τον της αυξησεως τροπον
μεταβαλων την ιστοριαν εις τροπικην θεωριαν. παλιν 6.355 εαυτου μειζων εγενετο
απεριηχητον την ζωην φυλασσων δια της εν τηι ερημωι φιλοσοφιας εν χρονωι πολλωι.
ειτα τωι πυρι τωι επι της βατου φωτιζεται. μετα τουτο και την ακοην ταις του φωτος
ακτισι δια του λογου περιαυγαζεται. γυμνοι προς τουτοις της νεκρας περιβολης τας
εαυτου βασεις, αναλισκει τηι ραβδωι τους Αιγυπτιους δρακοντας, εξαιρειται της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

τυραννιδος του Φαραω το ομοφυλον, οδηγειται δια νεφελης, διαιρει το πελαγος,
υποβρυχιον ποιει την τυραννιδα, γλυκαινει την Μερραν, παιει την πετραν,
εμφορειται της των αγγελων τροφης, των σαλπιγγων ακουει, του καιομενου ορους
κατατολμαι, της ακρωρειας απτεται, την νεφελην υπερχεται, εντος του γνοφου
γινεται εν ωι ην ο θεος, την διαθηκην δεχεται, ηλιος γινεται απροσπελαστον τοις
προσεγ γιζουσιν εκ του προσωπου το φως απαστραπτων. και πως αν τις πασας αυτου
τας αναβασεις και τας ποικιλας θεοφα νειας διεξελθοι τωι λογωι; αλλ' ομως ο
τοσουτος, ο τοιουτος, ο εν τοσουτοις γενομενος και δια τοσουτων προς τον θεον
6.356 υψωθεις ετι απληστως της επιθυμιας εχει του πλειονος και του κατα
προσωπον ιδειν τον θεον ικετης γινεται καιτοι μαρτυρησαντος ηδη του λογου της
κατα προσωπον αυτον ομιλιας ηξιωσθαι. αλλ' ομως ουτε το ως φιλον φιλωι προσδια
λεγεσθαι ουτε η στομα κατα στομα γινομενη αυτωι προς τον θεον ομιλια της των
ανωτερων αυτον επιθυμιας ιστησιν, αλλ' Ει ευρηκα χαριν, φησιν, ενωπιον σου,
εμφανισον μοι σεαυτον γνωστως. και ο την αιτηθεισαν χαριν δωσειν
επαγγειλαμενος, ο ειπων Ἔγνων σε παρα παντας, παρερχεται αυτον επι του θειου
τοπου εν τηι πετραι υπο της θειας χειρος σκεπαζομενον, ωστε μογις ιδειν μετα την
παροδον αυτου τα οπισθια, διδασκων, οιμαι, δια τουτων ο λογος οτι ο ιδειν τον θεον
επιθυμων εν τωι αει αυτωι ακολουθειν οραι τον ποθουμενον και η του προσωπου
αυτου θεωρια εστιν η απαυστος προς αυτον πορεια δια του κατοπιν επεσθαι τωι λογωι
κατορθουμενη. ουτω τοινυν και νυν η ψυχη, οτε ανεστη δια του θανατου, οτε
επληρωθη της σμυρνης, οτε προσηγαγε τωι κλειθρωι δια των εργων τας χειρας και
εισοικισασθαι τον ποθουμενον ηλπισε, τοτε ο μεν παρερχεται, 6.357 η δε εξερχεται
ουκετι μενουσα εν οις ην, αλλα τωι λογωι επι τα προσω προηγουμενωι εφεπομενη. Ὁ
δε εφεξης λογος μαλλον ημιν βεβαιοι την προθεωρη θεισαν διανοιαν οτι ουκ εν τωι
καταλαμβανεσθαι το μεγεθος της θειας γνωριζεται φυσεως αλλ' εν τωι παριεναι
πασαν καταληπτικην φαντασιαν και δυναμιν· η γαρ εκβασα ηδη την φυσιν ψυχη, ως
αν μηδενι των συνηθων προς την γνωσιν των αορατων κωλυοιτο, ουτε ζητουσα το
μη ευρισκομενον ισταται ουτε καλουσα το ανεκφωνητον παυεται, φησι γαρ οτι
Ἐζητησα αυτον και ουχ ευρον αυτον. πως γαρ αν ευρεθειη ον μηνυει των
γινωσκομενων ουδεν, ουκ ειδος, ου χρωμα, ου περιγραφη, ου ποσοτης, ου τοπος, ου
σχημα, ου στοχασμος, ουκ εικασμος, ουκ αναλογια; αλλα πασης καταληπτικης
εφοδου εξωτερος αει ευρισκομενος εκφευγει παντως την των ζητουντων λαβην, δια
τουτο φησιν Ἐζητησα αυτον, δια των ερευνητικων της ψυχης δυναμεων εν
λογισμοις και νοημασι, και παντων εξωτερος ην τον προσεγγισμον της διανοιας
διαδιδρασκων. ο δε παντος γνωριστικου χαρακτηρος εξωτερος αει ευρισκομενος πως
αν δια τινος ονοματικης σημασιας περιληφθειη; τουτου χαριν επινοει 6.358 μεν
παντοιαν ονοματων δυναμιν εις την του αφραστου αγαθου σημασιαν, ητταται δε
πασα φραστικη λογου δυναμις και της αληθειας ελαττων ελεγχεται. διο φησιν οτι
εγω μεν εκαλουν ως εδυναμην επινοουσα φωνας ενδεικτικας της αφραστου
μακαριοτητος, ο δε κρειττων ην της των σημαινο μενων ενδειξεως. οιον δη εποιει
πολλακις και ο μεγας ∆αβιδ μυριοις ονομασι το θειον καλων και ηττασθαι της
αληθειας ομολογων· Συ γαρ, φησιν, ο θεος οικτιρμων και ελεημων, μακροθυμος και
πολυελεος και αληθινος, και ισχυς και στερεωμα και καταφυγη και δυναμις και
βοηθος και αντιληπτωρ και κερας σωτηριας και τα τοιαυτα. και παλιν ομολογει οτι
το ονομα αυτου εν πασηι τηι γηι ουχι γινωσκε αλλα θαυμαζεται· Ὡς θαυμαστον γαρ,
φησι, το ονομα σου εν πασηι τηι γηι. ουτω φησι και προς τον Μανωε ο περι του παιδος
αυτωι χρηματισας, οτε ηρωτηθη περι του ονοματος, οτι θαυμαστον εστι τουτο και
κρειττον η ωστε υπ' ανθρωπινης ακοης χωρηθηναι. δια τουτο και η ψυχη τον λογον
καλει μεν ως δυναται, δυναται δε ουχ ως βουλεται· βουλεται γαρ πλειον η δυναται.
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου μην ουδε θελησαι τοσουτον δυναται, 6.359 οσον εκεινος εστιν, αλλ' οσον
βουληθηναι η προαιρεσις δυναται. επει ουν ανεφικτος εστιν ο καλουμενος τηι του
καλουντος ορμηι, δια τουτο φησιν· Ἐκαλεσα αυτον και ουχ υπηκουσε μου. Ὅσα δε
τοις ειρημενοις η νυμφη προστιθησι, καν σκυθρωποτεραν κατα το προχειρον εχηι την
ενδειξιν, αλλ' εμοι δοκει προς τον αυτον σκοπον βλεπειν και της των υψηλοτερων
αναβασεως εχεσθαι· φησι γαρ οτι Ευροσαν με οι φυλακες οι κυκλουντες εν τηι πολει,
επαταξαν με, ετραυματισαν με, ηραν το θεριστρον απ' εμου οι φυλακες των τειχεων.
ταυτα γαρ ισως δοξει τισιν οδυρομενης μαλλον ηπερ ευφραινομενης ειναι τα
ρηματα, το Ἐπαταξαν και Ἐτραυματισαν και Ἦραν το θεριστρον· τωι δε ακριβως
επεσκεμμενωι την των λεγομενων διανοιαν μεγαλαυχουμενης επι τοις καλλιστοις
εισιν αι φωναι. ουτωσι δε γενοιτ' αν ημιν καταφανες το λεγομενον· μικρον προ
τουτων εν τοις κατοπιν καθαρευειν αυτην παντος προκαλυμματος ο λογος
μαρτυρεται, εν οις φησιν εκ προσωπου της νυμφης οτι Ἐξεδυσαμην τον χιτωνα μου,
πως ενδυσομαι αυτον; ενταυθα δε παλιν αφηιρησθαι αυτης λεγει το θεριστρον.
περιβολαιον δε νυμφικον εστι το θεριστρον συγκαλυπτον μετα της 6.360 κεφαλης
και το προσωπον, καθως περι της Ῥεβεκκας λεγει η ιστορια. πως ουν η γυμνωθεισα
παντος περιβληματος ετι το θεριστρον εχει οπερ νυν αυτης αφαιρουνται οι φυλακες;
η δηλον δια των ειρημενων εστιν, οσον απ' εκεινου παλιν επι το υψηλοτερον δια
προκοπης ανεληλυθεν; η γαρ απεκδυσα μενη τον παλαιον χιτωνα και πασης
περιβολης καθαρευσασα τοσουτον εαυτης γινεται καθαρωτερα, ως συγκρισει της
αρτι γενομενης αυτηι καθαροτητος μη δοκειν αποδεδυσθαι το περιβολαιον, αλλ'
ευρειν τι παλιν μετα την γυμνωσιν εκεινην περι εαυτην ο αποθηται. ουτως η προς το
θειον ανοδος του αει ευρισκομενου το περι αυτην παχυτερον δεικνυσιν. δια τουτο
συγκρισει της νυν καθαροτητος η προγενομενη του χιτωνος εκεινου γυμνωσις ως
καλυμμα παλιν περιαιρειται παρα των ευρισκοντων αυτην. ουτοι δε εισιν οι
φυλακες οι κυκλουντες την πολιν (ψυχη δε η πολις) οι δια του παταξαι και
τραυματισαι περιελοντες το θεριστρον, ων εργον εστι το φυλασσειν τα τειχη της
πολεως. οτι μεν ουν αγαθον τι εστιν η του θεριστρου περιαιρεσις, ωστε ελευθερον
του προκαλυμματος τον οφθαλμον απαραποδιστως ενατενιζειν τωι ποθουμενωι
καλλει, ουκ αν τις αμφιβαλοι 6.361 προς τον αποστολον βλεπων, ος τηι δυναμει του
πνευματος την του καλυμματος περιαιρεσιν ανατιθησι λεγων· Ὅταν δε επιστρεψηι
προς κυριον περιαιρειται το καλυμμα· ο δε κυριος το πνευμα εστιν. οτι δε το του
αγαθου παρασκευαστι κον και αυτο παντως εστιν αγαθον, ουκ αν τις αμφιβαλοι των
επισταμενων προς το ακολουθον βλεπειν. ει τοινυν αγαθον η του καλυμματος
περιαιρεσις, αγαθον αν ειη παντως και η πληγη και το τραυμα δι' ων κατορθουται η
περιαιρεσις. αλλ' επειδη κατα την προχειρον εννοιαν αηδια τις εμφαινεται τοις
ρημασι τουτοις (αλγημα γαρ ενδεικνυται η φωνη του Ἐπαταξαν με και
Ἐτραυματισαν με), καλως αν εχοι κατανοησαι πρωτον της αγιας γραφης την των
τοιουτων ρηματων χρησιν, ει που προς το κρειττον αυτων την μνημην πεποιηται,
ειθ' ουτω θεωρησαι των ενταυθα λεγομενων την δυναμιν. Πως ρυεται η σοφια την
του νεου ψυχην απο θανατου; τι συμβουλευει ποιειν, ινα μη αποθανηι ο νεος; αυτης
ακουσω μεν της σοφιας· Ἐαν παταξηις αυτον, φησι, ραβδωι, ου μη αποθανηι· συ μεν
γαρ ραβδωι παταξεις αυτον, την δε ψυχην αυτου ρυσηι εκ θανατου. εοικε τοινυν
αθανασιαν ερμηνευειν η του Ἐπαταξαν με λεξις, καθως ο λογος φησιν οτι Ἐαν
παταξηις τηι ραβδωι, ου μη αποθανηι, και οτι ουκ εστιν αλλως ρυσθηναι την ψυχην εκ
θανατου εαν μη παταχθηι 6.362 τηι ραβδωι. καλον αρα το παταχθηναι δια των
ειρημενων ημιν αποδεδεικται, διοτι καλον εστιν ως αληθως το εκ θανατου την
ψυχην ρυσθηναι. ουτω ποιειν και τον θεον ο προφητης φησι δια του αποκτεννειν
ζωοποιουντα και δια του πατασσειν ιωμενον· Ἐγω γαρ φησιν αποκτενω και ζην
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησω, παταξω καγω ιασομαι. δια τουτο και ο μεγας ∆αβιδ ουχι πληγην ειπεν αλλα
παρακλησιν εκ της τοιαυτης γινεσθαι ραβδου, λεγων Ἡ ραβδος σου και η βακτηρια
σου, αυται με παρεκαλεσαν· δι' ων γινεται η της θειας αυτωι τραπεζης ετοιμασια και
οσα κατα το ακολουθον περιεχει η ψαλμωιδια· και το επι της κεφαλης ελαιον και ο
του ποτηριου ακρατος, ο την νηφαλιον μεθην απεργαζομενος, και ο καλως αυτον
καταδιωκων ελεος και η εν τωι οικωι του θεου μακροβιωσις. ει ουν ταυτα παρεχει η
γλυκεια εκεινη πληγη κατα τε την παροιμιωδη διδασκαλιαν και κατα την του
προφητου φωνην, αγαθον αρα εστι το παταχθη ναι τηι ραβδωι, αφ' ης εστιν η των
τοσουτων αγαθων ευθηνια. Μαλλον δε το παρεθεν προ των ειρημενων
διεξετασωμεν· παρηλθε την νυμφην ο λογος ανεφικτος τηι λαβηι της ποθουσης 6.363
γενομενος· παρηλθε δε ουχ ωστε καταλιπειν ην παρεδραμεν, αλλ' ωστε μαλλον
αυτην προς εαυτον επισπασασθαι· φησι γαρ οτι Ἡ ψυχη μου εξηλθεν εν λογωι αυτου.
εξερχεται τοινυν πρωτον απο του εν ωι ην η ψυχη και ουτως υπο των φυλασσοντων
την πολιν ευρισκεται· Ευροσαν γαρ με, φησιν, οι φυλακες οι κυκλουντες εν τηι πολει.
ει μεν ουν η Κινδυνοι ᾅδου ευρον αυτην η ληισταις αυτην ευρησθαι ελεγε, χαλεπον
ην το των τοιουτων αυτην ευρημα γενεσθαι (Ὁ γαρ κλεπτης ουκ ερχεται, ει μη ινα
κλεψηι και θυσηι και απολεσηι), ει δε οι φυλακες αυτην ευρισκουσιν οι κυκλουντες εν
τηι πολει, μακαριστη παντως εστι της τοιαυτης ευρεσεως· ο γαρ υπο του φυλακος
ευρεθεις υπο ληιστων κλαπηναι ου δυναται. τινες ουν εισιν οι φυλακες; τινες αλλοι η
παντως οι υπηρεται του φυλασσοντος τον Ἰσραηλ, του δια της 6.364 φυλακης την
δεξιαν χειρα σκεπαζοντος, του απο παντος κακου την ψυχην φυλασσειν
πεπιστευμενου, ος και εισοδου και εξοδου γινεται φυλαξ; εκεινος εστιν ο φυλαξ της
πολεως περι ου φησιν οτι Ἐαν μη κυριος φυλαξηι πολιν, εις ματην ηγρυπνησεν ο
φυλασσων. τα τοινυν Λειτουργικα πνευματα, τα εις διακονιαν αποστελλομενα δια
τους μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν, ενδεικνυται δια των φυλακων ο λογος των
κυκλουντων την πολιν. ψυχη δε, καθως ειρηται, η πολις εστι, το του θεου
οικητηριον. παρα τουτων ουν ευρεθη, φησιν, η ψυχη, ως ευρεθη ποτε παρα του
καλου ποιμενος το προβατον, εφ' ου πασαι των αγγελων αι χορειαι προς
ευφροσυνην συνεκινηθησαν κατα την του κυριου φωνην. ουτως ευρεθη ποτε και η
δραχμη υπο του λυχνου, εφ' ηι χαιρουσι παντες οι φιλοι τε και οι γειτονες. τοιουτον
ευρημα και ∆αβιδ, ο δουλος του κυριου, γινεται, καθως η ψαλμωιδια φησιν εκ
προσωπου του θεου οτι Ευρον ∆αβιδ τον δουλον μου, εν ελαιωι αγιωι μου εχρισα
αυτον. ος επειδη κτημα του ευροντος εγενετο, ακουσωμεν οιων αξιουται· Ἡ χειρ
μου, φησιν, συναντιληψεται αυτωι και ο βραχιων μου 6.365 κατισχυσει αυτον· ουκ
ωφελησει εχθρος εν αυτωι και υιος ανομιας ου κακωσει αυτον, και συγκοψω απο
προσωπου αυτου τους εχθρους αυτου και τους μισουντας αυτον τροπωσο μαι· και
οσα αλλα ο της ευλογιας περιεχει καταλογος. ουκουν καλον εστι το ευρεθηναι υπο
των κυκλουντων την πολιν, την ψυχην, αγγελων. ουτω γαρ νοειν ο μεγας ∆αβιδ
υποτιθεται λεγων Παρεμβαλει αγγελος κυριου κυκλωι των φοβουμενων αυτον και
ρυσεται αυτους. ουκουν η ειπουσα οτι οι φυλακες με επαταξαν, προσθηκην τινα
γεγενησθαι αυτηι της επι το ανω προκοπης εκαυχησατο. ει δε και εν τραυματι
γεγενησθαι λεγει, τον εν βαθει γενομενον αυτηι δια της θειας ραβδου τυπον τωι λογωι
παριστησιν· ου γαρ επιπολαιως της πνευματικης ραβδου την ενεργειαν εφ' εαυτης
δεχεται, ως μη επιγνωσθηναι τον τοπον εν ωι την ραβδον εδεξατο, αλλ' επισημος δια
του τραυματος γινεται η πληγη ηι εγκαυχαται η νυμφη. το δε λεγομενον τοιουτον
εστιν· η θεια ραβδος εκεινη και η παρακλητικη βακτηρια, η δια του πατασσειν
ενεργουσα την ιασιν, το πνευμα εστιν, ου καρπος τα τε αλλα των αγαθων οσα ο
Παυλος 6.366 ηριθμησε, και μετα των αλλων η παιδαγωγος της εναρετου πολιτειας
εγκρατεια. ουτω γαρ και Παυλος, ο των τοιουτων πληγων στιγματιας, τοις τραυμασι
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτοις επαγαλλομενος ελεγεν οτι Τα στιγματα του Χριστου εν τωι σωματι μου
περιφερω, δεικνυς την εν παντι κακωι ασθενειαν, δι' ης η κατα Χριστον δυναμις εν
αρετηι τελειουται. καλον ουν και το τραυμα δια των ειρημενων ημιν αναπεφηνε, δι'
ου γεγονεν αυτηι του θεριστρου η περιαιρεσις, ωστε ανακαλυφθηναι το της ψυχης
καλλος μηκετι επισκοτουντος του επιβληματος. Ἀλλ' επαναλαβωμεν παλιν
ανακεφαλαιωσαμενοι την των ειρημενων διανοιαν· η προς τον θεον ορωσα ψυχη
και τον αγαθον εκεινον ποθον του αφθαρτου καλλους ανα λαμβανουσα αει νεαν την
προς το υπερκειμενον επιθυμιαν εχει ουδεποτε κορωι τον ποθον αμβλυνουσα. δια
τουτο παντοτε τοις εμπροσθεν επεκτεινομενη ου παυεται και απο του εν ωι εστιν
εξιουσα και προς το ενδοτερον εισδυομενη εν ωι ουπω εγενετο και το παντοτε
θαυμαστον αυτηι και μεγα φαινομενον κατωτερον ποιουμενη του εφεξης δια το περι
καλλεστερον παντως ειναι του προκατειλημμενου το αει ευρισκομενον, καθως και ο
Παυλος καθ' ημεραν απεθνηισκεν, επειδη παντοτε προς καινην τινα μετηιει ζωην
νεκρος αει τωι παρωιχηκοτι γινομενος και ληθην των προδιηνυσμενων ποιουμενος.
δια τουτο και η προς τον νυμφιον τρεχουσα νυμφη 6.367 στασιν τινα της επι το
μειζον προκοπης ουχ ευρισκει· παραδεισους ποιει ροων δια στοματος αρωματα
ρεοντας, τροφην ετοιμαζει τωι δεσποτηι της κτισεως τοις ιδιοις αυτον δεξιουμενη
καρποις, πηγαζει κηπους, φρεαρ γινεται υδατος ζωντος, ολη καλη και αμωμος
δεικνυται κατα την μαρτυριαν του λογου. παλιν υπερ ταυτα γενομενη αισθανεται
μεγαλοπρεπεστερον προσιοντος του λογου, πληρουμενου κατα την κεφαλην της
δροσου και των της νυκτος ψεκαδων των εν τοις βοστρυχοις γινομενων, νιπτεται
τους ποδας, τον χιτωνα εκδυεται, σμυρναν δια των χειρων αποσταζει, προσαγει τωι
κλειθρωι τας χειρας, ανοιγει την εισοδον, ζητει τον μη καταλαμβανομενον, φωνει
τον ανεφικτον, ευρισκεται υπο των φυλακων, δεχεται εφ' εαυτης την πατασσουσαν
ραβδον, μιμειται την πετραν περι ης φησιν ο προφητης οτι Ἐπαταξε πετραν και
ερρυησαν υδατα. οραις εις οσον ανεδραμεν υψος η νυμφη· δια τουτο πατασσομενη
ωσπερ η ακροτομος υπο του Μωυσεως, ινα καθ' ομοιοτητα εκεινης και αυτη πηγασηι
τοις διψωσι τον 6.368 λογον εκ της πληγης ανομβρησαντα. ειτα επι τουτοις γυμνοι
το καλλος της οψεως των φυλακων αυτης περιελοντων το θεριστρον. ταυτα εστιν α
κατα τον τοπον τουτον ημεις καταλαβειν ηδυνηθημεν. φθονος δε ουδεις γενεσθαι
τινι παρα του αποκαλυπτοντος τα κεκρυμμενα μυστηρια ψυχωφε λεστεραν τινα
θεωριαν εν τοις προκειμενοις. Ἴσως δε φησει τις και του Ἠσαΐου την οπτασιαν εχειν
τινα προς τα προκειμενα ρητα κοινωνιαν· εκεινην λεγω την οπτασιαν, οτε
αποθανοντος του λεπρου βασιλεως εωρακεναι φησι τον επι του υψηλου τε και
επηρμενου θρονου μεγαλοπρεπως προκαθημενον, ου σχημα μεν και ειδος και
μεγεθος ιδειν ουκ εχωρησεν (η γαρ αν ειπε παντως, ειπερ εχωρησε, καθαπερ και επι
των αλλων ων ειδεν εποιησε πτερυγας αριθμησας και στασιν και πτησιν
διηγησαμενος), φωνης δε μονης ακηκοεναι φησιν, οτε επηρθη το υπερθυρον υπο της
των Σεραφιμ υμνωιδιας και ο οικος επλησθη καπνου και δι' ενος των Σεραφιμ
επεβληθη τωι στοματι του προφητου διαπυρος ανθραξ, ου γενομενου ου τα χειλη
μονον αλλα και η ακοη προς την του λογου υποδοχην καθαριζεται. ως γαρ 6.369
ενταυθα παταχθηναι λεγει και τραυματισθηναι παρα των φυλακων η νυμφη και
ουτω γυμνωθηναι της του θεριστρου περιβολης, ουτω κακει αντι μεν του θεριστρου
το υπερθυρον αιρεται, ωστε ανεμποδιστον αυτωι γενεσθαι των εν τοις αδυτοις την
θεωριαν, αντι δε των φυλακων τα Σεραφιμ ονομαζεται, αντι δε της ραβδου ο
ανθραξ. αντι δε της πληγης η καυσις. κοινον δε το περας επι τε της νυμφης και επι
της του προφητου ψυχης η καθαροτης εστιν. ως ουν ο προφητης δια του ανθρακος
ουχι αλγυνεται καιομενος, αλλα δοξαζεται λαμπρυνομενος, ουτω και ενταυθα η
νυμφη, ουκ οδυνην εκ της πληγης αιτιαται, αλλ' επικαυχαται τηι της παρρησιας
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσθηκηι εν τηι αφαιρεσει του προκαλυμματος, ο θεριστρον ο λογος ωνομασεν. Ἔστι
δε τινα και αλλην διανοιαν εν τοις προκειμενοις ευρειν ουδεν των τεθεωρημενων
απαιδουσαν· η γαρ εξελθουσα ψυχη εν τωι λογωι αυτου και ζητουσα μεν τον ουχ
ευρισκο μενον, ανακαλουσα δε τον τηι σημασιαι των ονοματων ανεφικτον διδασκεται
παρα των φυλακων οτι του ανεφικτου εραι και του ακαταληπτου εφιεται. δι' ων
τροπον τινα πλησσεται και τραυματιζεται τηι ανελπιστιαι του ποθουμενου ατελη τε
και αναπολαυστον του καλου την επιθυμιαν νομισασα. αλλα περιαιρειται το της
λυπης θεριστρον δια του μαθειν οτι το αει προκοπτειν εν τωι ζητειν και το μηδεποτε
της 6.370 ανοδου παυεσθαι τουτο εστιν η αληθης του ποθουμενου απολαυσις της
παντοτε πληρουμενης επιθυμιας ετεραν επιθυμιαν του υπερκειμενου γεννωσης. ως
ουν περιειλετο της ανελπιστιας το θεριστρον και ειδε το αοριστον τε και
απεριγραπτον του αγαπωμενου καλλος εν πασηι τηι αιδιοτητι των αιωνων κρειττον
αει ευρισκομενον, εν σφοδροτερωι τεινεται ποθωι και μηνυει τωι αγαπωμενωι δια των
της Ἰερουσαλημ θυγατερων την της καρδιας διαθεσιν, οτι το εκλεκτον του θεου
βελος εν εαυτηι δεξαμενη δια της κατα την πιστιν ακιδος βεβληται την καρδιαν εν
τωι καιριωι δεξαμενη την της αγαπης τοξειαν. θεος δε εστιν η αγαπη, κατα την
Ἰωαννου φωνην, ωι πρεπει η δοξα και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.
Λογος ιγʹ Ὥρκισα υμας, θυγατερες Ἰερουσαλημ, εν ταις δυναμεσι και εν ταις
ισχυσεσι του αγρου, εαν ευρητε τον αδελφιδον μου, απαγγειλατε αυτωι, 6.371 οτι
τετρωμενη αγαπης ειμι εγω.
Τι αδελφιδος σου, η καλη εν γυναιξιν; τι αδελφιδος σου απο αδελφιδου, οτι
ουτως ωρκισας ημας; Ἀδελφιδος μου λευκος και πυρρος, εκλελοχισμενος απο
μυριαδων· Κεφαλη αυτου χρυσιον κεφαζ, βοστρυχοι αυτου ελαται, μελανες ως
κοραξ, Ὀφθαλμοι αυτου ως περιστεραι επι πληρωματα υδατων λελουμεναι εν
γαλακτι καθημεναι επι πληρωματα υδατων. Ὁ δια Μωυσεως μεν νομοθετησας τα
του νομου μυστηρια, πληρωσας δε δι' εαυτου ολον τον νομον και τους προφητας,
καθως εν τωι ευαγγελιωι φησιν οτι Ουκ ηλθον καταλυσαι τον νομον, αλλα πληρωσαι,
ο τηι μεν αναιρεσει της οργης συνεξαλειψας τον φονον, τωι δε αφανισμωι της
επιθυμιας συνεξελων της μοιχειας το αγος, ουτος εκβαλλει του βιου και την εκ της
επιορκιας καταραν τηι απαγορευσει του ορκου πεδησας εν απραξιαι το δρεπανον· ου
γαρ εστι δυνατον ορκου γενεσθαι παραβασιν μη οντος ορκου. διο φησιν 6.372
Ἠκουσατε οτι ερρεθη τοις αρχαιοις· ουκ επιορκησεις, αποδωσεις δε κυριωι τους
ορκους σου. εγω δε λεγω σοι, φησι, μη ομοσαι ολως· μητε εν τωι ουρανωι, οτι θρονος
εστι του θεου, μητε εν Ἱεροσολυμοις, οτι πολις εστι του μεγαλου βασιλεως, μητε εν
τηι κεφαληι σου ομοσηις, οτι ου δυνασαι ποιησαι τριχα λευκην η μελαιναν. εστω δε
υμων ο λογος το ναι ναι και το ου ου· το δε περισσον τουτων εκ του διαβολου εστιν.
η δε δια του Ἄισματος των Ἀισματων επι τελειοτητι μεμαρτυρημενη ψυχη και
περιελομενη μεν της καρδιας το καλυμμα εν τηι απεκδυσει του παλαιου χιτωνος, του
δε προσωπου το θεριστρον αποβαλουσα, οπερ νοουμεν πασαν δισταζουσαν τε και
κραδαινομενην διανοιαν, ωστε καθαρως τε και αναμφιβολως προς την αληθειαν
βλεπειν, ορκιζει τας θυγατερας Ἰερουσαλημ ουτε κατα του θειου θρονου, ον
ουρανον ονομαζει ο λογος, ουτε κατα των του θεου βασιλειων, οις ονομα εστιν
Ἱεροσολυμα, ου μην ουδε κατα 6.373 της κεφαλης της τιμιας, ης αι τριχες ουτε
λευκαι ουτε μελαιναι γενεσθαι δυνανται, αλλ' επι τον αγρον μεταφερει τον ορκον
κατα των εν αυτωι δυναμεων τον ορκισμον επαγουσα ταις νεανισι λεγουσα· Ὥρκισα
υμας, θυγατερες Ἰερουσαλημ, εν ταις δυναμεσι και εν ταις ισχυσεσι του αγρου. οτι
μεν ουν η δι' ολου μαρτυρηθεισα ειναι καλη και παντος καθα ρευουσα μωμου ουδεν
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φθεγγεται των περιττων, ο της του διαβολου μεριδος εστιν, αλλ' εκ του θεου
ποιειται τον λογον, παρ' ου κατα τον Μιχαιαν ει τι αγαθον εστι και ει τι καλον και
παρα ταυτα ουδεν, παντι δηλον εστι τωι δια της δεσποτικης μαρτυριας διδαχθεντι τα
προσοντα τηι νυμφηι πλεονεκτηματα. η γαρ; αφεισα παντα τα απηγορευ μενα ειδη
του ορκου και μητε την βασιλευουσαν πολιν μητε τον θρονον του μεγαλου βασιλεως
ορκιον ταις νεανισι ποιησαμενη (δια τουτου γαρ παιδευομεθα ποσον απεχειν ημας
χρη του κατατολμαν του θεου εν τοις ορκοις, οτι ουτε τον θρονον ουτε την πολιν εν
τωι ορκωι παραλαμβανειν επιτρεπομεθα) φεισαμενη τε προς τουτοις της κεφαλης της
τιμιας, ην εν τοις εφεξης χρυσην ειναι διαγραφει τωι λογωι, ης αι τριχες ουτε λευκαι
εισιν ουτε μελαιναι (πως γαρ αν η μελανθειη χρυσος η προς το λευκον ειδος
μεταχρωσθειη;); παντως, οτι τοιουτον τινα προτεινει τον 6.374 ορκισμον ταις
παρθενοις, ος ουτε τωι ευαγγελικωι μαχεται νομωι και επαινου γινεται τοις
ομωμοκοσιν υποθεσις κατα την του προφητου φωνην η φησιν οτι Ἐπαινεθησεται
πας ο ομνυων εν αυτωι, ωστε την των λεγομενων διανοιαν μη εξω ειναι του ναι ου,
ωι πιστουσθαι βουλεται την αληθειαν ο ευαγγελικος νομος λεγων Ἔστω δε υμων ο
λογος το ναι [ναι και το ου] ου. ει τοινυν εν τοις ορκιοις ονομασι κωλυεται μεν ο
θρονος του βασιλεως παραλαμβανεσθαι, κωλυεται δε και η πολις εν ηι τα βασιλεια,
κωλυεται δε ωσαυτως και η αληθινη κεφαλη προς την του ορκου παραλη ψιν, μονον
δε το ναι και το ου συγκεχωρηται δι' αμφοτερων κατα το ισον της αληθειας εν τωι
ναι θεωρουμενης, δηλον αν ειη οτι και νυν ο ταις νεανισιν επαγομενος ορκισμος
παρα της νυμφης περι την του ναι διανοιαν αναστρεφεται, οπου χρη ερηρεισμενην
ημων ειναι την της ψυχης συγκατα θεσιν. εχει δε η λεξις ουτως· Ὥρκισα υμας,
θυγατερες Ἰερουσαλημ, εν ταις δυναμεσι και εν ταις ισχυσεσι του αγρου, εαν ευρητε
τον αδελφιδον μου, απαγγειλατε αυτωι οτι τετρωμενη αγαπης ειμι εγω. 6.375 Ταυτα
δε τεθεωρηται μεν ηδη και εν τοις φθασασιν ως η ακολουθια των νοηματων
υπεβαλεν, ειρησεται δε και νυν δια βραχεων τα ευρισκομενα. αμεταθετον τι πραγμα
τον ορκον ειναι φησιν ο αποστολος βεβαιουντα δι' εαυτου την αληθειαν και πασης
αυτον αντιλογιας ειναι περας οριζεται εις την των εγνωσμενων βεβαιωσιν. επαγει
τοινυν τον ορκισμον ταις παρθενοις η νυμφη ωστε απαραβατον φυλαχθηναι αυταις
το λεγομενον. αλλ' επειδη πας ορκος κατα του μειζονος γινεται καθως φησιν ο
αποστολος (ου γαρ αν τις ορκιον ποιησαιτο το εαυτου ατιμοτερον), σκοπησαι
προσηκει, τι ταις νεανισιν εν τωι ορκωι παρα της νυμφης μειζον προτεινεται. Ὥρκισα,
φησιν, υμας, θυγατερες Ἰερουσαλημ, εν ταις δυναμεσι και εν ταις ισχυσεσι του
αγρου. τι ουν το υπερ ημας εν τουτοις εστιν; αγρον γαρ τον κοσμον δια της τροπικης
σημασιας νοεισθαι ουκ αμφι βαλλομεν ουτω του κυριου και ονομασαντος τον
κοσμον και ερμηνευσαντος. αι τοινυν πολλαι δυναμεις τε και ισχυες του κοσμου
τινες εισιν, αι τωι ορκωι προκειμεναι, ας χρη μειζονας ημων νομισθηναι, ινα ισχυν
λαβηι προς βεβαιωσιν της αληθειας ο ορκος κατα των μειζονων γινομενος; ουκουν
6.376 αναγκαιον αν ειη παραθεσθαι προς την σαφηνειαν των προκειμενων ετεραν
εκδοσιν ερμηνευτικην των ρητων εχουσαν ουτως· Ὥρκισα υμας, θυγατερες
Ἰερουσαλημ, κατα των δορκαδων και κατα των ελαφων του αγρου. διδασκομεθα
τοινυν δια των ονοματων τουτων, εν τινι εστιν η του κοσμου τουτου ισχυς και εν
τινι η δυναμις, α προς βεβαιωσιν της αληθειας δια του ορκου παραλαμβανεται. δυο
εστι τα τωι θεωι προσοικειουντα τον ανθρωπον· εν μεν το απλανες της περι το οντως
ον υποληψεως, ως μη ταις ηπατημεναις υπονοιαις εις εθνικας τε και αιρετικας περι
του θειου δοξας εκφερεσθαι, οπερ εστιν ως αληθως το ναι, ετερον δε ο καθαρος
λογισμος πασαν εμπαθη διαθεσιν της ψυχης εξοριζων, οπερ ουδε αυτο του ναι
ηλλοτριωται. της τοινυν διπλης ταυτης των αγαθων εξεως, ων η μεν προς το οντως
ον αναβλεπειν ποιει, η δε φυγαδευει τα παθη τα την ψυχην λυμαινομενα, η των
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δορκαδων τε και των ελαφων μνημη δια συμβολων γνωριζει την δυναμιν· τουτων
γαρ η μεν απλανως οραι, η δε βρωτικην τινα και αναλωτικην των θηριων δυναμιν
εχει. τουτο τοινυν προτεινει ταις παρθενοις η νυμφη το ναι· το τε ευσεβως δειν προς
το θειον βλεπειν 6.377 και το καθαρως εν απαθειαι παρατρεχειν τον βιον. ων
κατορθουμενων το αμεταθετον πραγμα εν ημιν βεβαιουται το ναι. ουτος γαρ εστιν ο
την αληθειαν πιστουμενος ορκος, ον Πας ο ομνυων εν αυτωι επαινειται, καθως
φησιν ο προφητης· αληθως γαρ ο εν τοις δυο τουτοις το ασφαλες εν εαυτωι
κατορθωσας εν τε τωι λογωι της πιστεως, οταν απλανως προς την αληθειαν βλεπηι,
και εν τωι τροπωι της ζωης, οταν παντος καθαρευηι του εκ πονηριας μολυσματος,
ουτος ομνυει τωι κυριωι μη αναβηναι επι κλινης στρωμνης, μη δουναι υπνον τοις
οφθαλμοις αυτου μηδε νυσταγμον τοις βλεφαροις, εως ου ευρηι εν εαυτωι τοπον τωι
κυριωι σκηνωμα του εν αυτωι οικουντος γενομενος. Ει τοινυν εσμεν και ημεις της
ανω Ἰερουσαλημ τεκνα, ακουσωμεν της διδασκαλου, πως εστιν ιδειν τον
ποθουμενον. τι ουν φησιν; εαν ορκιον εαυτοις τουτο ποιησωμεν το εν ταις
δυναμεσιν ειναι των διορατικων δορκαδων και εν ταις ισχυσεσι των αφανιστικων
της κακιας ελαφων, εστι δια τουτων ιδειν τον καθαρον νυμφιον, τον της αγαπης
τοξοτην, και ειπειν προς αυτον την εκαστου ψυχην οτι Τετρωμενη αγαπης ειμι. καλα
δε ειναι της αγαπης τα τραυματα και παρα της Παροιμιας εμαθομεν η φησιν Αιρετα
μεν του φιλου τα τραυματα, κακα δε της εχθρας και τα φιληματα. 6.378 τις δε ο
φιλος ου τα τραυματα των φιληματων του εχθρου προτιμοτερα, παντι δηλον εστι τωι
μη αγνοουντι τα της σωτηριας μυστηρια. φιλος μεν γαρ εστιν αληθινος τε και
βεβαιος ο και εχθρους γενομενους ημας του αγαπαν μη παυσαμενος, εχθρος δε
απιστος τε και ανημερος ο μηδεν ηδικηκοτας υπαγαγων τωι θανατωι. τραυμα τοις
πρωτοπλα στοις εδοκει η δια της εντολης γενομενη του κακου απαγορευσις (τραυμα
γαρ ενομισθη του ηδεος η αλλοτριωσις), φιλημα δε η προς το ηδυ και ευφανες
προτροπη. αλλ' εδειξεν η πειρα οτι τα νομιζομενα του φιλου τραυματα των
φιληματων ην του εχθρου λυσιτελεστερα τε και αιρετωτερα. επει ουν συνεστησεν
εαυτου την αγαπην ο καλος εραστης των ημετερων ψυχων, δι' ην και Ἁμαρτωλων
οντων ημων Χριστος υπερ ημων απεθανε, δια τουτο αντερασθεισα η νυμφη του
αγαπησαντος δεικνυσιν εν εαυτηι εγκειμενον δια βαθους της αγαπης το βελος,
τουτεστι την της θεοτητος αυτου κοινωνιαν· η γαρ αγαπη εστιν ο θεος, καθως
ειρηται, η δια της κατα την πιστιν ακιδος τηι καρδιαι εγγενομενη. ει δε χρη και ονομα
του βελους ειπειν τουτου, ερουμεν ο παρα του Παυλου εμαθομεν οτι το βελος τουτο
εστι Πιστις δι' αγαπης ενεργουμενη. 6.379 Ἀλλα ταυτα μεν εχετω ως αν τωι δοκηι,
ιδωμεν δε και την παρα των παρθενων προσαχθεισαν ερωτησιν τηι διδα σκαλωι· Τι
αδελφιδος σου, η καλη εν γυναιξιν; τι αδελφιδος σου απο αδελφιδου, οτι ουτως
ωρκισας ημας; τοιαυτην δε μοι τινα δοκει περιεχειν η ρησις διανοιαν, καθως η
ακολουθια των προεξητασμενων εικαζειν διδωσιν· επειδη γαρ ειδον αι παρθενοι την
καλην εξοδον της ψυχης, της νυμφης, οτε προσεφυη τωι λογωι η ειπουσα οτι
Ἐξηλθεν η ψυχη μου εν λογωι αυτου, και εγνωσαν οτι εζητει εξελθουσα τον δια
σημειων ουχ ευρισκομενον και εκαλει βοωσα τον ουχ υπακουοντα τοις ονομασι, δια
τουτο φασι· πως επιγνωμεν αυτον ημεις τον μηδενι σημειωι γνωριστικωι
ευρισκομενον, ος ουτε υπακουει καλουμενος ουτε κρατειται ζητουμενος; περιελε
τοινυν και συ των οφθαλμων των ημετερων τα θεριστρα, οπερ εποιησαν επι σοι οι
της πολεως φυλακες, ινα τις γενηται ημιν οδηγια προς το ζητουμενον. ειπε τι εστιν ο
αδελφιδος σου, καθ' ο εστιν εν τωι λογωι της φυσεως· δος ημιν εφοδον της
επιγνωσεως αυτου δια γνωριστικων 6.380 τινων τεκμηριων, συ η του καλου
πληρωθεισα και δια τουτο γενομενη καλη εν γυναιξι· γνωρισον ημιν το ζητουμενον·
διδαξον ημας δι' ων ευρισκεται σημειων ο μη ορωμενος, ως μηνυσαι αυτωι περι του
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βελους της αγαπης, ωι μεσην τετρωσαι την καρδιαν δια της γλυκειας οδυνης τον
ποθον επαυξουσα. Κρειττον δ' αν ειη παλιν την αυτην ρησιν επαναλαβειν επι
λεξεως, ως αν εφαρμοσθειη τοις ρητοις η εκτεθεισα διανοια· Τι αδελφιδος σου, η
καλη εν γυναιξιν; τι αδελφιδος σου απο αδελφιδου, οτι ουτως ωρκισας ημας;
ακουσωμεν τοινυν της ακριβως περιελομενης το θεριστρον και ανακεκα λυμμενωι
τωι της ψυχης οφθαλμωι βλεπουσης προς την αληθειαν. πως υπογραφει αυταις το
ζητουμενον; πως ζωγραφει τωι λογωι του ποθουμενου τον χαρακτηρα; πως υπ' οψιν
αγει ταις παρθενοις τον αγνοουμενον; επειδη γαρ του Χριστου το μεν κτιστον εστι το
δε ακτιστον (λεγομεν δε ακτιστον μεν ειναι αυτου το αΐδιον τε και προαιωνιον και
ποιητικον παντων των οντων, κτιστον δε το κατα την υπερ ημων οικονομιαν
συσχηματισθεν τωι σωματι της ταπεινωσεως ημων. μαλλον δε δι' αυτων των θειων
ρηματων την περι τουτου διανοιαν βελτιον αν ειη παραθεσθαι τωι λογωι· 6.381
ακτιστον λεγομεν τον εν αρχηι οντα λογον και αει προς τον θεον οντα και θεον οντα
λογον, τον δι' ου τα παντα εγενετο και ου χωρις των γεγονοτων εστιν ουδεν,
κτιστον δε τον σαρκα γενομενον και εν ημιν σκηνωσαντα, ου και σαρκωθεν τος η
εμφαινομενη δοξα δηλοι, οτι Θεος εφανερωθη εν σαρκι, θεος δε παντως ο
μονογενης, ο εν τοις κολποις ων του πατρος, ουτως ειποντος του Ἰωαννου οτι
Ἐθεασαμεθα την δοξαν αυτου, καιτοι το φαινομενον ανθρωπος ην, αλλα το δι'
αυτου γνωριζομενον ∆οξαν φησιν ως μονογενους παρα πατρος, πληρης χαριτος και
αληθειας) επειδη τοινυν το μεν ακτιστον αυτου και προαιωνιον και αΐδιον αληπτον
μενει καθ' ολου πασηι φυσει και ανεκφωνητον, το δε δια σαρκος ημιν φανερωθεν
δυναται ποσως και εις γνωσιν ελθειν, τουτου χαριν προς ταυτα η διδασκαλος βλεπει
και περι τουτων ποιειται τον λογον οσα δυναται γενεσθαι χωρητα τοις ακουουσιν.
λεγω δε Το μεγα της ευσεβειας μυστηριον, δι' ου ο θεος εφανερωθη εν σαρκι, ο εν
μορφηι θεου υπαρχων και τωι δουλικωι προσωπειωι δια σαρκος συναναστραφεις τοις
ανθρωποις, ος επειδη απαξ προς εαυτον δια της απαρχης επεσπασατο την επικηρον
της σαρκος φυσιν, ην δια της αφθορου παρθενιας ανελαβεν, αει τηι απαρχηι
συναγιαζει το κοινον της φυσεως φυραμα δια 6.382 των ενουμενων αυτωι κατα την
κοινωνιαν του μυστηριου τρεφων το εαυτου σωμα, την εκκλησιαν, και καταλληλως
τα εμφυομενα δια της πιστεως αυτωι μελη τωι κοινωι σωματι εναρμοζων ευπρεπες το
παν απεργαζεται εις οφθαλμους και στομα και χειρας και τα λοιπα μελη πρεποντως
τε και αρμοδιως διατιθεις τους πιστευοντας. ουτω γαρ φησιν ο Παυλος οτι Ἓν μεν
εστι σωμα, πολλα δε μελη. Τα δε μελη παντα ου την αυτην εχει πραξιν, αλλ' εστι τις
και οφθαλμος εν τωι σωματι μη καταφρονων της χειρος και κεφαλη τις ων ουκ
απωθειται τους ποδας, αλλα συγκεκραται προς εαυτο τηι ποικιλιαι των ενεργειων
απαν δια των μελων το σωμα, ινα μη στασιαζηι προς το ολον τα μερη. ταυτα δε δι'
αινιγματων προθεις τα νοηματα επι το σαφεστερον προαγει τον λογον ειπων οτι
Ἔθετο ο θεος εν τηι εκκλησιαι αποστολους και προφητας και διδασκαλους και
ποιμενας Προς τον καταρτισμον των αγιων, εις εργον διακονιας, εις οικοδομην του
σωματος του Χριστου, μεχρι καταντησωμεν οι παντες εις την ενοτητα της πιστεως
και της επιγνωσεως του υιου του θεου εις ανδρα τελειον εις μετρον ηλικιας του
πληρωματος του Χριστου. και παλιν Αυξησωμεν, φησιν, εις αυτον τα παντα, ος εστιν
η κεφαλη, ο Χριστος, εξ ου παν το σωμα συναρμολογουμενον και συμβιβαζομενον
6.383 δια πασης αφης της επιχορηγιας κατ' ενεργειαν εν μετρωι ενος εκαστου μερους
την αυξησιν του σωματος ποιειται εις οικοδομην εαυτου εν αγαπηι. ουκουν ο προς
την εκκλησιαν βλεπων προς τον Χριστον αντικρυς βλεπει τον εαυτον δια της
προσθηκης των σωιζομενων οικοδομουντα και μεγαλυνον τα. η τοινυν αποθεμενη
των ομματων το θεριστρον καθαρωι τωι οφθαλμωι το αφραστον οραι του νυμφιου
καλλος και δια τουτο τρωθεισα τωι ασωματωι και διαπυρωι βελει του ερωτος·
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιτεταμενη γαρ αγαπη ο ερως λεγεται, ωι ουδεις επαισχυνε οταν μη κατα σαρκος
γενηται παρ' αυτου η τοξεια, αλλ' επικαυχαται μαλλον τωι τραυματι οταν δια του
βαθους της καρδιας δεξηται την του αΰλου ποθου ακιδα. οπερ δη και αυτη πεποιηκε
ταις νεανισι λεγουσα οτι Τετρωμενη αγαπης ειμι εγω. Ἡ τοινυν εις τοσουτον
τελειοτητος προελθουσα, επειδη εδει και ταις παρθενοις υποδειξαι του νυμφιου το
καλλος, ουκ εκεινο λεγει ο ην εν αρχηι (ουδε γαρ οιον τε ην δυναμει λογων
φανερωθηναι το αρρητον), αλλα προς την δια σαρκος γενομενην ημιν θεοφανειαν
χειραγωγει τας παρθενους (οπερ δη και ο μεγας Ἰωαννης πεποιηκεν, Ὃ μεν ην απ'
αρχης σιωπησας, Ὃ δε εωρακαμεν και ακηκοαμεν και αι χειρες ημων εψηλαφησαν
περι του λογου της αληθειας τουτο 6.384 μετ' επιμελειας διηγησαμενος). φησιν ουν
προς αυτας η νυμφη· Ἀδελφιδος μου λευκος και πυρρος, εκλελοχισμενος απο
μυριαδων. κεφαλη αυτου χρυσιον κεφαζ, βοστρυχοι αυτου ελαται, μελανες ως
κοραξ, οι οφθαλμοι αυτου ως περιστεραι επι πληρωματα υδατων λελουμεναι εν
γαλακτι, καθημεναι επι πληρωματα υδατων. σιαγονες αυτου ως φιαλαι του
αρωματος φυουσαι μυρεψικα, χειλη αυτου κρινα σταζοντα σμυρναν πληρη, χειρες
αυτου τορευται, χρυσαι, πεπληρωμεναι θαρσεις, κοιλια αυτου πυξιον ελεφαντινον
επι λιθου σαπφειρου, κνημαι αυτου στυλοι μαρμαρινοι, τεθεμελιωμενοι επι βασεις
χρυσας. ειδος αυτου ως Λιβανος εκλεκτος, ως κεδροι, φαρυγξ αυτου γλυκασμος και
ολος επιθυμια. ουτος αδελφιδος μου και ουτος πλησιον μου, θυγατερες Ἰερουσαλημ.
ταυτα γαρ παντα, δι' ων η του καλλους γεγονεν υπογραφη, ου των αορατων τε και
ακαταληπτων της θεοτητος εστιν ενδεικτικα αλλα των κατ' οικονομιαν
φανερωθεντων, οτε επι της γης ωφθη και τοις ανθρωποις συνανεστραφη την
ανθρωπινην ενδυσαμενος φυσιν, δι' ων κατα τον αποστολικον λογον και τα αορατα
αυτου τοις ποιημασι νοουμενα καθοραται δια της του εκκλησιαστικου κοσμου
κατασκευης φανερουμενα. κοσμου γαρ κτισις εστιν η της εκκλησιας κατασκευη, εν ηι
6.385 κατα την του προφητου φωνην και ουρανος κτιζεται καινος (οπερ εστι το
στερεωμα της εις Χριστον πιστεως καθως ο Παυλος φησι) και γη καινη
κατασκευαζεται, Ἡ πινουσα τον επ' αυτην ερχομενον υετον, και ανθρωπος
πλασσεται αλλος, ο δια της ανωθεν γεννησεως ανακαινιζομενος κατ' εικονα του
κτισαντος αυτον, και φωστηρων φυσις ετερα γινεται, περι ων φησιν οτι Ὑμεις εστε
το φως του κοσμου, και Ἐν οις φαινεσθε ως φωστηρες εν κοσμωι, και αστερες
πολλοι, οι εν τωι στερεωματι της πιστεως ανατελλοντες. και ουπω τουτο θαυμαστον,
ει πληθη αστρων εστιν εν τωι καινωι τουτωι κοσμωι υπο του θεου αριθμουμενα και
ονομαζο μενα, ων τα ονοματα ο ποιητης των τοιουτων αστρων εν τοις ουρανοις
απογεγραφθαι λεγει (ουτω γαρ ηκουσα του δημιουργου της καινης κτισεως προς
τους ιδιους αυτου φωστηρας λεγοντος οτι Τα ονοματα υμων εγγεγραπται εν τοις
ουρανοις), ου τουτο τοινυν μονον της καινης κτισεως εστι το παραδοξον οτι αστρων
πληθος εν αυτηι δημιουργειται παρα του λογου, αλλ' οτι και ηλιοι πολλοι κτιζονται
ταις των αγαθων εργων ακτισι την οικουμενην φωτιζοντες ουτως ειποντος του
ποιητου των τοιουτων ηλιων· Λαμψατω το φως υμων εμπροσθεν των ανθρωπων,
και Τοτε οι δικαιοι λαμψουσιν ως ο ηλιος. ωσπερ τοινυν ο προς τον 6.386 αισθητον
απιδων κοσμον και την εμφαινομενην τωι καλλει των οντων σοφιαν κατανοησας
αναλογιζεται δια των ορωμενων το τε αορατον καλλος και την πηγην της σοφιας, ης
η απορροια την των οντων συνεστησατο φυσιν, ουτω και ο προς τον καινον τουτον
κοσμον της κατα την εκκλησιαν κτισεως βλεπων οραι εν αυτωι τον παντα εν πασιν
οντα τε και γινομενον δια των χωρητων τε και καταλαμβανομενων υπο της φυσεως
ημων χειραγωγων την γνωσιν προς το αχωρητον. ου χαριν επειδη ταυτην
προσαγουσι τηι προς το τελειον αναδραμουσηι ψυχηι την αιτησιν αι παρθενοι ψυχαι
του γνωρισθηναι αυταις τον ποθουμενον, δια των επι σωτηριαι φανερωθεντων ημιν
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπογραφει ταις παρθενοις τα του ζητουμενου γνωρισματα και πασαν την εκκλησιαν
εν σωμα του νυμφιου ποιησασα ιδιον τι νοημα δι' εκαστου των μελων εν τηι
υπογραφηι του καλλους ενδεικνυται, δι' ων ολον εκ των κατα μερος θεωρουμενων
το του σωματος καλλος συναπαρτιζεται. Ἀρχην ουν ποιειται της διδασκαλιας την
προσεχη και οικειαν ημιν· εκ γαρ του σωματος της κατηχησεως αρχεται. ωσπερ δη
και ο Ματθαιος πεποιηκεν· εκ του Ἀβρααμ τε και ∆αβιδ γενεαλογησας το κατα σαρκα
μυστηριον τωι μεγαλωι Ἰωαννηι εταμιευσατο τοις ηδη δια τουτων στοιχειω θεισι την
εξ αιδιου νοουμενην αρχην και τον τηι αρχηι 6.387 συγκατανοουμενον λογον
ευαγγελισασθαι. δια τουτων τοινυν των νοηματων η νυμφη μυσταγωγει τας
νεανιδας οτι· ου προτερον επι το αληπτον τε και αοριστον αναχθησεται υμων η
διανοια πριν του οφθεντος δια της πιστεως περι δραξασθαι. το δε οφθεν η της
σαρκος εστι φυσις· ειπουσα γαρ οτι Ἀδελφιδος μου λευκος και πυρρος, δια της των
δυο τουτων χρωματων μιξεως το της σαρκος ιδιωμα υπο γραφει τωι λογωι. τουτο δε
και εν τοις ανω εποιησε μηλον αυτον ονομασασα, ου προς εκατερον των χρωματων
συγκρατον καθοραται το ειδος· λευκον τε γαρ εστι το μηλον και ερυθραινεται, την
του αιματος οιμαι φυσιν συμβολικως ενδεικνυμενου του ερυθηματος. Ἀλλ' επειδη
πασα σαρξ εν τοκωι συνισταται γαμου παντως οδοποιουντος τον τοκον τοις εις την
ζωην ταυτην παριουσι δια γεννησεως, ως αν μη τις σαρκος γενεσιν περι το
μυστηριον της ευσεβειας παραδεξαμενος προς τα της φυσεως εργα και παθη τηι
διανοιαι κατολισθησειεν ομοιογενη τοις πασι κακεινης της σαρκος εννοησας την
γενεσιν, τουτου χαριν τον κοινωνησαντα σαρκος και αιματος λευκον μεν ειναι και
πυρρον ωμολογησε δια των δυο χρωματων την του σωματος φυσιν αινισσομενη, ου
μην ομοιοτροπον αυτου την λοχειαν τωι κοινωι τοκωι γεγενησθαι λεγει. αλλ' εκ 6.388
πασων των μυριαδων, των αφ' ου γεγονασιν ανθρωποι και εις οσον προελευσεται
ρεουσα δια του τοκου των επιγινομενων η φυσις, μονος ουτος εστι τωι καινωι της
λοχειας ειδει της ζωης ταυτης αψαμενος, ωι ουχι συνηργησε προς το γενεσθαι η
φυσις αλλ' υπηρετησεν. δια τουτο φησιν οτι ο λευκος ουτος και πυρρος, ο δια σαρκος
και αιματος επιδημησας τωι βιωι, μονος εστιν εκ πασων των μυριαδων εκ της
παρθενικης καθαροτητος εκλελοχισμενος· ου ασυνδυαστος μεν η κυοφο ρια,
αμολυντος δε η λοχεια, ανωδυνος δε η ωδις· ου θαλαμος η του υψιστου δυναμις οιον
τις νεφελη την παρθενιαν επισκιαζουσα, πυρσος δε γαμηλιος η του αγιου πνευματος
ελλαμψις, κλινη δε η απαθεια και γαμος η αφθαρσια. ο τοινυν εκ των τοιουτων
γενομενος καλως εκλελοχισμενος εκ πασων των μυριαδων κατωνομασθη, οπερ το
μη εκ λοχους αυτον ειναι σημαινει· τουτου γαρ μονου χωρις λοχειας η γεννησις
ωσπερ και χωρις γαμου η συστασις. ου γαρ εστιν επι της αφθορου τε και
απειρογαμου κυριως το ονομα της λοχειας ειπειν, διοτι παρθενιας τε και λοχειας
ασυμβατα εστι περι την αυτην τα ονοματα. αλλ' ωσπερ υιος εδοθη ημιν ανευ πατρος,
ουτω και το παιδιον ανευ λοχειας γεγεννηται. ως γαρ ουκ εγνω η παρθενος οπως εν
τωι σωματι αυτης το θεοδοχον συνεστη σωμα, ουτως ουδε του τοκου ᾔσθετο
μαρτυρουσης της προφητειας αυτηι το ανωδυνον 6.389 της ωδινος· φησι γαρ Ἠσαΐας
οτι Πριν ελθειν τους πονους των ωδινων εξεφυγε και ετεκεν αρσεν. δια τουτο
εκλελοχι σμενος και ξενιζων καθ' εκατερον την ακολουθιαν της φυσεως, ουτε
αρξαμενος εξ ηδονης ουτε προελθων δια πονων. και τουτο κατα το ακολουθον τε
γινεται και ουκ εξω του εικοτος εστιν· επειδη γαρ η τον θανατον δια της αμαρτιας
επεισαγα γουσα τηι φυσει εν λυπαις και πονοις τικτειν κατεδικασθη, εδει παντως την
της ζωης μητερα απο χαρας τε της κυοφοριας αρξασθαι και δια χαρας τελειωσαι τον
τοκον. Χαιρε γαρ, φησι, κεχαριτωμενη, προς αυτην ο αρχαγγελος εκβαλων τηι φωνηι
την λυπην την εξ αρχης υπο της αμαρτιας αποκληρω θεισαν τωι τοκωι. ουτος μεν ουν
ο τωι καινωι τε και ιδιαζοντι της γεννησεως εκ πασων των μυριαδων μονος τοιουτος
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενομενος, ο λευκος τε και πυρρος δια την σαρκα και το αιμα καλως ωνομασμενος,
και εκλελοχισμενος απο μυριαδων δια την αφθαρτον τε και απαθη του τοκου παρα
τους λοιπους ιδιοτητα. η ταχα και δια τα λοιπα της γεννησεως ειδη, τα διχα λοχειας
γενομενα, ταυτην εφηρμοσεν αυτωι την φωνην η νυμφη. ουκ αγνοεις δε παντως,
οσακις εγεννηθη ο της καινης κτισεως πασης πρωτοτοκος ο εν πολλοις αδελφοις
πρωτοτοκος, ο εκ νεκρων πρωτοτοκος, ο πρωτος λυσας 6.390 τας ωδινας του
θανατου και πασι τον εκ νεκρων τοκον οδοποιησας δια της αναστασεως. εν πασι μεν
γαρ τουτοις εγεννηθη, ου μην δια λοχειας παρηλθεν εις γεννησιν· η τε γαρ εκ του
υδατος γεννησις το της λοχειας παθος ου παρεδεξατο και η εκ νεκρων παλιγγενεσια
και η της θειας ταυτης κτισεως πρωτοτοκια, αλλ' εν πασι τουτοις καθαρευει της
λοχειας ο τοκος. δια τουτο φησιν Ἐκλελοχι σμενος απο μυριαδων. Οιον δε αυτου το
καλλος εν τοις καθ' εκαστον μελεσι διηγειται, καιρος αν ειη κατανοησαι δια των
ειρημενων. Κεφαλη αυτου, φησι, χρυσιον κεφαζ. η δε Ἑβραικη λεξις, ει προς την
ημετεραν μεταληφθειη φωνην, το καθαρον τε και απεφθον και πασης επιμιξιας
αλλοτριον χρυσιον δια της φωνης ταυτης ενδεικνυται. ανερμηνευτον δε μοι δοκουσι
καταλελοιπεναι την του κεφαζ λεξιν οι τας φωνας των Ἑβραιων εξελληνισαντες δια
το μη ευρειν εν τοις Ἑλληνικοις ρημασι μηδεμιαν φωνην εξαγγελτικην της
εμφασεως της ενθεωρουμενης τηι Ἑβραΐδι φωνηι. ημεις δε τουτο μαθοντες οτι το
ειλικρινως καθαρον και πασης υλης ρυπαρας αμιγες τε και απαραδεκτον η τοιαυτη
λεξις ενδεικνυται, ταυτα περι του προκειμενου ρητου νοειν εναγομεθα οτι κεφαλη
του σωματος της εκκλησιας εστιν ο Χριστος. Χριστον δε 6.391 νυν λεγομεν ου προς
το αΐδιον της θεοτητος αναπεμποντες τουτο το ονομα αλλα προς τον θεοδοχον
ανθρωπον, τον επι γης οφθεντα και τοις ανθρωποις συναναστραφεντα, τον της
παρθενιας βλαστον, εν ωι Κατυκησε παν το πληρωμα της θεοτητος σωματικως, την
απαρχην του κοινου φυραματος, δι' ου ο λογος την φυσιν ημων περιεβαλετο
ποιησας αυτην ακηρατον, παντων των συμπεφυκοτων αυτηι παθηματων
εκκαθαρθεισαν. ουτω γαρ φησι περι αυτου ο προφητης οτι Ἁμαρτιαν ουκ εποιησεν,
ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου, του πεπειραμενου κατα παντα καθ'
ομοιοτητα της φυσεως ημων χωρις αμαρτιας. η μεν ουν κεφαλη του σωματος της
εκκλησιας, η πασης της φυσεως ημων απαρχη, το καθαρον τε και πασης κακιας
αμιγες τε και απαραδεκτον χρυσιον εστιν, οι βοστρυχοι δε, οι ποτε ζοφωδεις και
μελανες και τοις κοραξιν ωμοιωμενοι τωι ειδει (εκεινοις λεγω τοις κοραξιν, οις
εργον εστι το τους οφθαλμους εκκοπτειν κατα τον παροιμιωδη λογον και τοις
νεοσσοις των αετων βρωμα τους πηρωθεντας των ορατικων αισθητηριων
παρασκευαζειν), ουτοι ελαται, τα υψηλα τε και ουρανομηκη δενδρα, γενομενοι δια
του αναδραμειν εκ γης επι το ουρανιον υψος προσθηκη του καλλους γινονται του
νυμφιου της θειας κεφαλης εαυτους 6.392 εξαρτησαντες. ουκ αγνοεις δε παντως, τι
των βοστρυχων τουτων εργον εστιν, εν τοις ανω μαθων παρ' αυτης της του νυμφιου
φωνης οτι Οι βοστρυχοι μου επλησθησαν ψεκαδων νυκτος. εκεινοι ουν εισιν οι
ψεκαζοντες βοστρυχοι, οι παρα των προφητων νεφελαι ωνομασμενοι, αφ' ων
γινεται της διδασκαλιας ο ομβρος, ο τας εμψυχους αρουρας ποτιζων προς την
ευκαρπιαν των του θεου γεωργιων. αποστολους δε οιμαι τροπικως τους βοστρυχους
υπο του λογου σημαινεσθαι, ων τινες ησαν προτερον ζοφωδεις τοις του βιου
επιτηδευμασιν· ο τελωνης, ο ληιστης, ο διωκτης, και ει τις αλλος τοιουτος κατα τον
μελανα τε και σαρκοβορον, τον των οφθαλμων αφανιστικον κορακα, λεγω δε τον
αρχοντα της εξουσιας του σκοτους, καθως φησιν ο απο κορακος ελατη γενομενος
και δια τουτο βοστρυχος της θειας κεφαλης χρηματισας οτι Το προτερον ων
βλασφημος και διωκτης και υβριστης, εως ην κοραξ, προς την χαριν ταυτην
μετεσκευασθη βοστρυχος γενομενος τηι ουρανιαι δροσωι διαβροχος, ο παντι τωι
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωματι 6.393 της εκκλησιας τον των αποκρυφων τε και σκοτεινων μυστηριων λογον
επιψεκαζων. τουτους μεν ουν λεγεσθαι παρα της νυμφης βοστρυχους υπενοησαμεν,
οι της χρυσης κεφαλης απηρτημενοι ου μικραν δι' εαυτων ποιουσι προσθηκην της
ωρας τηι του πνευματος αυραι περισοβουμενοι. ουτοι στεφανος γινονται καλλους τηι
ακηρατωι κεφαληι κοσμουντες αυτην τωι ιδιωι κυκλωματι· περι τουτων γαρ μοι δοκει
λεγειν η προφητεια οτι Ἔθηκας επι την κεφαλην αυτου στεφανον εκ λιθου τιμιου.
ωστε αυτους δι' εκατερων νοεισθαι των ονοματων· ευπρεπεις τε βοστρυχους και
λιθους τιμιους δι' εαυτων την κεφαλην καλλωπιζοντας. Ἀκολουθον δ' αν ειη και τα
περι των οφθαλμων ειρημενα θεωρησαι τωι λογωι. εστι δε η λεξις αυτη· Ὀφθαλμοι
αυτου ως περιστεραι επι πληρωματα υδατων, λελουμεναι εν γαλακτι, καθημεναι επι
πληρωματα υδατων. η δε των ειρημενων διανοια της μεν καταληψεως ημων εστιν
υψηλοτερα (ο γαρ αν εννοησωμεν περι τουτων, ελαττον ειναι της αληθειας
οιομεθα), σκοπουμενοις δε δι' επιμελειας ημιν τοιαυτη τις εδοξεν ειναι· φησι που
των εαυτου λογων ο θειος αποστολος μη δυνασθαι λεγειν τον οφθαλμον τηι χειρι
Χρειαν σου ουκ εχω, δογμα δια τουτων ποιουμενος οτι δι' αμφοτερων προσηκει το
σωμα της εκκλησιας πραττειν 6.394 καλως του διορατικου της αληθειας
συγκεκραμενου προς το δραστηριον, ουτε της θεωριας καθ' εαυτην την ψυχην
τελειουσης, ει μη και τα εργα παρειη, τα τον ηθικον κατορ θουντα βιον, ουτε της
πρακτικης φιλοσοφιας αυταρκη παρεχομενης την ωφελειαν μη της αληθινης
ευσεβειας των γινομενων καθηγουμενης. ει τοινυν αναγκαια των οφθαλμων προς
τας χειρας εστιν η συζυγια, ταχα προσαγο μεθα δια των ειρημενων πρωτον μεν τους
οφθαλμους, οιτινες εισι, κατανοησαι, επειτα δε και τον περι αυτων επαινον εν
θεωριαι λαβειν. τον δε περι των χειρων λογον τωι ιδιωι ταμιευσομεθα τοπωι.
οφθαλμων γαρ ιδιον εκ φυσεως εργον εστι το οραν. διο κατα την τοπικην θεσιν
παντων υπερκεινται των αισθητηριων εις οδηγιαν του παντος σωματος
προτεταγμενοι παρα της φυσεως. οταν ουν τους της αληθειας καθηγουμενους παρα
της θειας γραφης ουτως ονομαζομενους ακουσωμεν, ων ο μεν τις ελεγετο ο βλεπων,
ετερος δε ο ορων, αλλος δε σκοπος, ουτω παρα του θεου δια της προφητειας
ωνομασμενος, εναγομεθα δια τουτων τους εφοραν και επιβλεπειν και επισκοπειν
τεταγμενους οφθαλμους ενταυθα νομιζειν κατονομαζεσθαι. το δε περι αυτους θαυμα
καθ' ομοιοτητα τινα συγκριτικην γινεσθαι διδασκομεθα της προς 6.395 το κρειττον
παραθεσεως το καλλος αυτων υπογραφουσης· φησι γαρ οτι Ὀφθαλμοι αυτου ως
περιστεραι. καλος γαρ ως αληθως των τοιουτων ομματων επαινος η ακακια, ην
κατορθουσιν οι μηκετι τωι σαρκωδει βιωι εμμολυνομενοι αλλα ζωντες τε και
στοιχουντες τωι πνευματι· ο γαρ πνευ ματικος τε και αυλος βιος τωι της περιστερας
ειδει χαρακτη ριζεται, επειδη και αυτο το πνευμα το αγιον ουτως ωφθη παρα του
Ἰωαννου εκ των ουρανων επι το υδωρ ιπταμενον. ουκουν τον αντι οφθαλμου τωι
σωματι της εκκλησιας υπο του θεου τεταγμενον, ει μελλοι καθαρως επισκοπειν τε
και εφοραν και επιβλεπειν, πασαν την εκ κακιας λημην αποκλυζεσθαι προσηκει τωι
υδατι. εστι δε ουχ εν υδωρ ρυπτικον των ομματων, αλλα πολλα των τοιουτων
υδατων ειναι φησι τα πληρωματα. οσαι γαρ εισιν αρεται, τοσαυτας χρη τας των
καθαρσιων υδατων εννοησαι πηγας, δι' ων οι οφθαλμοι γινονται αει εαυτων
καθαρωτεροι· οιον πηγη του καθαρσιου υδατος εστιν η σωφροσυνη, αλλη τοιαυτη
πηγη η ταπεινοφροσυνη η αληθεια τε και η δικαιοσυνη και η ανδρεια και η του
αγαθου επιθυμια και η του κακου αλλοτριωσις. 6.396 ταυτα και τα τοιαυτα υδατα
εστιν εκ μιας μεν πηγης, διαφορων δε ρειθρων εις εν αθροιζομενα πληρωμα, δι' ων
πασης εμπαθους λημης γινεται τοις οφθαλμοις τα καθαρσια. αλλ' εισι μεν επι τα
πληρωματα των υδατων οι οφθαλμοι, οι δια της ακεραιοτητος τε και ακακιας ταις
περιστεραις ωμοιωμενοι, λουτρον δε αυτων ειναι το γαλα φησιν ουτως ειποντος του
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογου οτι Λελουμεναι εν γαλακτι. πρεπων δε τοις τοιουτοις ομμασιν επαινος το τωι
γαλακτι την τοιαυτην περιστεραν λουομενην ενωραΐζεσθαι· αληθης γαρ η του
γαλακτος εστι παρατηρησις οτι μονον των υγρων τουτο τοιαυτην εχει την ιδιοτητα
το μη εμφαινεσθαι αυτωι ειδωλον τινος και ομοιωμα. παντα γαρ οσα της υγρας εστι
φυσεως καθ' ομοιοτητα των κατοπτρων δια του λειου της επιφανειας των εις αυτα
βλεποντων αντιφαινεσθαι παρασκευαζει τα ομοιωματα, εν μονωι δε τωι γαλακτι η
τοιαυτη ειδωλοποιΐα χωραν ουκ εχει. ου χαριν τοιουτος των της εκκλησιας
οφθαλμων εστιν ο τελεωτατος επαινος το μηδεν ανυποστατον τε και πεπλανημενον
και ματαιον παρα την των οντων αληθειαν σκιαγραφειν εν εαυτοις δι' απατης αλλα
το οντως ον βλεπειν, τας δε ηπατημενας του τηιδε βιου οψεις τε και 6.397 φαντασιας
μη παραδεχεσθαι. δια τουτο προς την καθαροτητα των ομματων υπο της τελειας
ψυχης το του γαλακτος λουτρον ασφαλες εκριθη. Ὁ δε εφεξης λογος νομος εστι τοις
επαΐουσι περι α χρη τους οφθαλμους την σπουδην εχειν· Καθημεναι γαρ, φησιν, επι
πληρωματα υδατων. την γαρ διηνεκη προσεδρειαν της περι τα θεια μαθηματα
προσοχης ο τοιουτος υποτιθεται λογος, δι' ων επαινει τους καθαρους οφθαλμους και
ημας διδασκων, οπως αν το ιδιον καλλος των οφθαλμων αναλαβοι μεν αει
προσκαθημενοι τοις των υδατων πληρωμασιν, ως οι γε πολλοι των εις οφθαλμους
τεταγμενων καταλιποντες το τοις τοιουτοις πληρωμασι προσεδρευειν τοις
Βαβυλωνιοις ποταμοις παρακαθηνται πληρουντες την εκ προσωπου του θεου
γενομενην επι των τοιουτων κατηγοριαν Ἐμε εγκατελιπον, πηγην υδατος ζωντος,
και ωρυξαν εαυτοις λακκους συντετριμμενους, οι ου μη δυνωνται υδωρ συνεχειν.
μαθημα τοινυν εστιν, οπως αν γενοιτο καλος οφθαλμος, εμπρεπων τε και
εναρμοζων τηι χρυσηι κεφαληι, το ειναι αυτον ακεραιον μεν κατα την περιστεραν,
απλανη τε και ανεξαπατητον κατα την του γαλακτος φυσιν, μηδεμιαι 6.398 πλανηι
των ανυποστατων φαντασιουμενον, προσκαθησθαι δε δια παραμονης και
προσεδρειας τοις πληρωμασι των θειων υδατων καθ' ομοιοτητα του ξυλου του παρα
τας διεξοδους των υδατων πεφυτευμενου και μη μεθισταμενου· ουτω γαρ ο τε
καρπος επι του ιδιου καιρου προβληθησεται και ο κλαδος αειθαλης φυλαχθησεται τηι
ευχροιαι των φυλλων περισοβουμενος. νυνι δε πολλοι των οφθαλμων των πνευ
ματικων τουτων υδατων καταμελουντες και της του λογου προσεδρειας μικρα
φροντιζοντες ητοι τον της φιλοχρηματιας εαυτοις λακκον ορυσσουσιν η την
κενοδοξιαν λατομουσιν η την υπερηφανιαν φρεωρυχουσιν η αλλους τινας λακκους
απατης μετ' επιμελειας ορυσσουσιν, οι συνεχειν εις το διηνεκες το σπουδαζομενον
αυτοις υδωρ φυσιν ουκ εχουσιν αει της ωδε τιμης τε και δυναστειας και δοξης, περι
ην εστιν η σπουδη τοις πολλοις, ομου τωι συστηναι διαρρεουσης και ουδεν ιχνος της
ματαιας σπουδης εν τοις ηπατημενοις καταλειπουσης. τοιουτους ειναι βουλεται τους
ορωντας τε και επισκοπουντας ο λογος ων χρη προβεβλησθαι μεν οιον τινα οφρυων
περιβολην την των θειων διδαγματων ασφαλειαν, επικαλυπτεσθαι δε τηι
ταπεινοφροσυνηι καθαπερ τινι βλεφαρων περιβοληι το καθαρον τε και στιλβον της
πολιτειας, μη ποτε η της οιησεως δοκος εμπεσουσα τωι καθαρωι της κορης εμποδων
γενηται προς την ορασιν. τις δε μετα τους οφθαλμους 6.399 των μελων του νυμφιου
εστιν ο επαινος, εν τοις εφεξης θεου διδοντος επελευσομεθα χαριτι του κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, ωι η δοξα εις τους αιωνας. αμην.
Λογος ιδʹ Σιαγονες αυτου ως φιαλαι του αρωματος φυουσαι μυρεψικα, χειλη
αυτου κρινα σταζοντα σμυρναν πληρη.
Χειρες αυτου τορευται χρυσαι πεπληρωμεναι θαρσεις, κοιλια αυτου πυξιον
ελεφαντινον επι λιθου σαπφειρου, Κνημαι αυτου στυλοι μαρμαρινοι τεθεμελιωμενοι
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι βασεις χρυσας, ειδος αυτου ως Λιβανος εκλεκτος, ως κεδροι, Φαρυγξ αυτου
γλυκασμος και ολος επιθυμια. ουτος αδελφιδος μου και ουτος πλησιον μου,
θυγατερες Ἰερουσαλημ. Ὁ τωι αδολωι γαλακτι τρεφων το νηπιαζον ετι της πνευ
ματικης ηλικιας, τροφος, καθως φησιν αυτος ο αποστολος, των αρτιγενων εν τηι
εκκλησιαι γινομενος, ταμιευεται τον της σοφιας αρτον τοις τελειωθεισι κατα τον εσω
ανθρωπον ειπων· Σοφιαν δε λαλουμεν εν τοις τελειοις, οι δια την 6.400 των αγαθων
διδαγματων εξιν γεγυμνασμενα εχοντες τα της ψυχης αισθητηρια του αρτου της
σοφιας ευπαραδεκτοι γινονται της λεπτοποιουσης εν τοις οδουσι των λογισμων
σιαγονος εις τροφην προσδεομενοι. χρη τοινυν ειναι και σιαγονας εν τωι σωματι του
Χριστου τοις μηκετι προσανεχουσι τηι θηληι του λογου αλλ' ηδη της στερροτερας
εφιεμενοις τροφης, περι ων νυν ποιειται τον λογον η νυμφη λεγουσα ουτως·
Σιαγονες αυτου ως φιαλαι του αρωματος φυουσαι μυρεψικα. το μεν ουν ακολουθως
εχειν τον περι των σιαγονων λογον τοις περι των οφθαλμων θεωρηθεισι παντι
δηλον αν ειη τωι συνετως επαΐοντι· δια τουτο γαρ χρη τον οφθαλμον τωι πληρωματι
των πνευματικων υδατων προσεδρευοντα τωι απλανει τε και αδολωι λουεσθαι
γαλακτι τηι ακακωι περιστεραι ομοιουμενον, ινα κοινωνους ποιησηι των ιδιων αγαθων
παντας τους εις το σωμα συντελουντας της εκκλησιας. ου χαριν και ο μεγας Ἠσαΐας
τον επι το ορος το υψηλον αναβαντα δια της πολιτειας βοαν διακελευεται λαμπραι
τηι φωνηι, ωστε γνωναι δι' αυτου τους ακουοντας τον μετα ισχυος ερχομενον κυριον
και τον εξουσιαζοντα των οντων βραχιονα, τον ποιμαινοντα το ποιμνιον και τους
αρνας συναγοντα και τας καλως δια των αγαθων ελπιδων κυοφορου 6.401 σας
παρακαλουντα, τον διειληφοτα τον ουρανον σπιθαμηι και πασαν την γην δρακι
περισφιγγοντα, και οσα αλλα προς τουτοις η προφητεια φησι δειν παρα του της
ακρωρειας επιβεβηκοτος κηρυσσεσθαι. ει τοινυν επι τουτωι γινεται τοις οφθαλμοις η
εκ των υδατων τε και του γαλακτος δυναμις προς την της αληθειας επιγνωσιν,
ακολουθως επαινουνται μετ' εκεινους αι σιαγονες, ων εργον εστι το λεπτοποιειν την
τροφην δι' ης η του σωματος συντηρειται φυσις και δυναμις. Ἴδωμεν τοινυν εν τινι
των σιαγονων εστιν ο επαινος. αυτης ακουσωμεν της νυμφης οια περι αυτων
διεξερχεται· Σιαγονες αυτου, φησιν, ως φιαλαι του αρωματος φυουσαι μυρεψικα. ει
το διηπλωμενον των εκπωματων ειδος ο λογος σημαινει τωι της φιαλης ονοματι, εν
ωι κλεπτεται δια της κατασκευης η κοιλοτης ουτε αγαν βαθυνομενου του σχηματος
ουτε δι' ευθειας εξυπτιαζοντος, ως μητε κοιλον ακριβως ειναι δοκειν μητε επιπεδον,
ει τοινυν το τοιουτον ειδος υποδεικνυσι δια της φιαλης η νυμφη, ιδιον αν εχοι
λογον εκ του σχηματος τουτου των σιαγονων ο επαινος. ειποι γαρ αν τις το απλουν
τε και διηπλωμενον και αδολον της διδασκαλιας επαινεσαι τον λογον βουλομενον
μνημην της φιαλης ποιησασθαι, εν ηι το απηγορευμενον υπο του προφητου 6.402
βαθος συστηναι ου δυναται του ειποντος· Ῥυσθειην εκ των μισουντων με και εκ των
βαθεων των υδατων. την ουν εν απλοτητι φανερουμενην αληθειαν διχα τινος
δολερας κοιλοτη τος φαμεν δια του ονοματος της φιαλης σημαινεσθαι, ης υλη μεν
εστι το αρωμα, εργον δε το φυειν μυρεψικα· Σιαγονες γαρ αυτου ως φιαλαι του
αρωματος, ουκ εξ αργυρου γενο μεναι η χρυσου η υελου η τινος ετερας υλης
τοιαυτης, αλλ' αυτου του αρωματος, ταυτα εξ εαυτων φυουσαι, δι' ων τα μυρα
κατασκευαζεται. σαφης δε παντως δια των ειρημενων εστιν η τοις ρητοις τουτοις
ενθεωρουμενη διανοια οτι των καθαρων της εκκλησιας ομματων εστι τοιαυτην
παρασκευα ζειν τωι σωματι την τροφην τηι λεαντικηι των σιαγονων δυναμει ως
μηδεν βαθυ τε και υπουλον εν τοις λεγομενοις ορασθαι, αλλ' ειναι παντα τηλαυγη τε
και ελευθερα και πασης δολερας επικρυψεως και βαθυτητος κεχωρισμενα, ως και
νηπιοις ειναι καταδηλα, καθως φησιν ο προφητης οτι Ἡ μαρτυρια κυριου πιστη,
σοφιζουσα νηπια· και Ἡ εντολη κυριου τηλαυγης, φωτιζουσα οφθαλμους. ει γαρ
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιαυται ειεν αι φιαλαι του λογου, ουκ εκ της γηΐνης υλης δηλονοτι συστησονται,
αλλ' εκ του αρωματος αυτοις εσται η φυσις, εκεινου λεγω του αρωματος ο υπερ
παντα τα αρωματα φησιν ειναι η νυμφη εν τοις προοιμιοις του Ἄισματος. τοιαυτη
φιαλη ο Παυλος ην, ο μη εν πανουργιαι τον λογον 6.403 δολων αλλα τηι φανερωσει
της αληθειας εαυτον συνιστανων. ου η υλη το εκ γης ειναι απεθετο, αφ' ου δια του
βαπτισμου τας λεπιδας των οφθαλμων τηι σαρκι συναπεβαλεν, αλλ' εκ του
ευπνοουντος αρωματος ανεσκευασθη του αγιου πνευματος τεκνον γενομενος· ος
επειδη δια της τοιαυτης χαλκειας εκλογης σκευος κατεσκευασθη, προς την
οινοχοΐαν του λογου φιαλη γενομενος ουκετι χρειαν εσχεν ανθρωπου την γνωσιν
αυτωι των μυστηριων εγχεοντος (Ου γαρ προσανεθετο σαρκι και αιματι), αλλ' αυτος
εφυεν εν εαυτωι και ανεβρυε το θειον ποτον δια της του Χριστου ευωδιας τα ποικιλα
των αρετων ανθη μυρεψων τοις ακουουσιν, ωστε κατα τας διαφορας τε και
ιδιοτητας των δεχομενων τον λογον καταλληλον ευρισκεσθαι προς την του
ζητουντος χρειαν το αρωμα τοις Ἰουδαιοις, τοις Ἕλλησι, ταις γυναιξι, τοις ανδρασι,
τοις δεσποταις, τοις δουλοις, τοις γονευσι, τοις τεκνοις, τοις ανομοις, τοις υπο
νομον. ουτως αυτωι πολυειδης ην δια πασης αρετης κεκραμενη της διδασκαλιας η
χαρις, δια των ποικιλων διδαγματων καταλληλως τηι εκαστου χρειαι μυρεψουσης της
φιαλης τοις δεχομενοις τον λογον. τας ουν τοιαυτας επαινει σιαγονας η το του
σωματος του νυμφιου καλλος διαζωγραφουσα τωι λογωι. Και οτι προς τουτο βλεπει
των σιαγονων ο επαινος, ο εφεξης λογος δια της ακολουθιας μαρτυρεται· επαινειται
γαρ μετα τας σιαγονας τα χειλη δι' ων ο αρωματιζων 6.404 λογος προερχεται. ουτω
δε ο επαινος εχει· Χειλη αυτου κρινα σταζοντα σμυρναν πληρη. δυο κατα ταυτον
αρετας μαρτυρει τωι λογωι δια του διπλου υποδειγματος, ων εν μεν εστιν η αληθεια
λαμπρα τε και φωτοειδης εν τοις λεγομενοις θεωρουμενη (τοιουτον γαρ του κρινου
το ειδος, ου η λαμπροτης αινιγμα της των λεγομενων καθαροτητος τε και αληθειας
εστιν), ετερον δε το μονην την νοητην τε και αυλον ζωην υπο της διδασκαλιας
προδεικνυσθαι, δια της των νοητων θεωριας απονεκρουμενης της κατω ζωης της
δια σαρκος τε και αιματος ενεργουμενης. η γαρ απορ ρεουσα του στοματος σμυρνα
και πληρη ποιουσα εαυτης την του δεχομενου ψυχην της του σωματος νεκρωσεως
εμφασις γινεται· πολλαχη γαρ το τοιουτον εν τηι καταχρησει των θεοπνευστων
λογων παρατετηρηται το του θανατου σημαντικον ειναι της σμυρνης το ονομα. ο
τοινυν τελειος και καθαρος οφθαλμος, ο την σιαγονα φιαλην ποιων την τα μυρα εξ
εαυτης φυουσαν τε και πηγαζουσαν ουτος ανθει τα κρινα των λογων δια του
στοματος των τηι θειαι κεκαλλω πισμενων λαμπροτητι· ουτω γαρ τους καθαρους τε
και δι' αρετης ευπνοουντας ονομαζει ο λογος, αφ' ων γινεται η της σμυρνης σταγων
ανελλιπως πληρουσα την των δεχο μενων διανοιαν, οπερ εστιν η της υλικης ζωης
υπεροψια παντων των τηιδε σπουδαζομενων δια την των υπερκειμενων αγαθων
επιθυμιαν ανενεργητων τε και νεκρων γινομενων. 6.405 τοιαυτην ο Παυλος ποτε
σμυρναν προεχει του στοματος μεμιγμενην τωι καθαρωι κρινωι της σωφροσυνης εν
ακοαις της αγιας παρθενου (Θεκλα δε ην η παρθενος), η καλως τηι ψυχηι τας
απορρεουσας του κρινου σταγονας εν εαυτηι δεξαμενη θανατωι διαλαμβανει τον
εξωθεν ανθρωπον πασαν σαρκωδη διανοιαν τε και επιθυμιαν εαυτης αποσβεσασα. ης
μετα την αγαθην διδασκαλιαν νεκρα μεν ην η νεοτης, νεκρον δε το επιφαινομενον
καλλος, νεκρα δε παντα τα σωματικα αισθητηρια μονου ζωντος εν αυτηι του λογου,
δι' ου τεθνηκει μεν αυτηι απας ο κοσμος, τεθνηκει δε και η παρθενος τωι κοσμωι. ουτω
ποτε παρα Κορνηλιωι και ο μεγας Πετρος τα λαμπρα του λογου κρινα φθεγγομενος
πληρεις της σμυρνης τας των ακουοντων ψυχας παρε σκευασεν, οι παραχρημα τον
λογον δεξαμενοι τωι Χριστωι δια του βαπτισματος συνεταφησαν νεκροι τωι βιωι
γενομενοι. και μυρια προς τουτοις εστιν των αγιων ευρειν υποδειγματα, πως του
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοινου σωματος της εκκλησιας στομα γενομενοι της νεκρωτικης των παθηματων
σμυρνης πληρεις τους ακροωμενους εποιουν ανθοφορουντες δια των κρινων του
λογου, δι' ων οι μεγαλοι της πιστεως προμαχοι δια της αγαθης ομολογιας κατα τον
της μαρτυριας, καιρον εν τοις υπερ 6.406 ευσεβειας αγωσι κατεσμυρνωθησαν. και τι
χρη δια πλειονων μηκυνειν τον περι τουτων λογον φανερας δια των ειρημενων
γενομενης ημιν της διανοιας, πως το στομα της εκκλησιας κρινον γινεται και πως
αποσταζει του κρινου η σμυρνα και πως πληρουται της τοιαυτης σταγονος η των
δεχομενων ψυχη. Ἀλλα προς τον εφεξης ηδη λογον μετελθωμεν. φησι γαρ· Χειρες
αυτου τορευται, χρυσαι, πεπληρωμεναι θαρσεις. οτι μεν ουν ατελης εστιν επι του
σωματος της εκκλησιας η του οφθαλμου χαρις της των χειρων υπουργιας
διεζευγμενη, σαφως παρα του μεγαλου μεμαθηκαμεν Παυλου ος φησιν οτι Ου
δυναται ο οφθαλμος ειπειν τηι χειρι· χρειαν σου ουκ εχω. τοτε γαρ μαλιστα η των
οφθαλμων ενεργεια δεικνυται, οταν τα εργα μαρτυρηι την οξυωπιαν τωι ομματι δια
της περι τα καλα σπουδης την αγαθην οδηγιαν επισημαινοντα. επει δε χρη
προθεντας τον περι των χειρων του θειου σωματος επαινον οδηγηθηναι δια των
ειρημενων, οπως προσηκει κατηρτισθαι τους αντι χειρων οντας επι της εκκλησιας,
αυτο προθεντες το θειον λογιον, οπως αν οιον τε ηι, την εγκειμενην αυτωι θεωρησαι
διανοιαν διδοντος θεου πειρασο μεθα. Χειρες αυτου, φησι, τορευται, χρυσαι. τεως
μεν ουν τοσουτον προδηλον εστιν εκ των ειρημενων το νοημα, οτι οις το της
κεφαλης ειδος εγκωμιαζεται δια των αυτων 6.407 και ταις χερσι πληρουται ο
επαινος. κεφαλην δε τον κατα 6.407 σαρκα Χριστον ενοησαμεν, εν ωι ο θεος ην τον
κοσμον εαυτωι καταλλασσων κατα την του Παυλου φωνην, ο εν τηι σαρκι δια των
δυναμεων τε και των θαυματων εαυτον φανερωσας. ει ουν η νοηθεισα ημιν αυτη
κεφαλη χρυσιον ακηρατον παρα του λογου κατωνομασθη δια το πασης αμαρτιας
εκτος ειναι (Ὃς αμαρτιαν γαρ, φησιν, ουκ εποιησεν ουδε ευρεθη δολος εν τωι
στοματι αυτου), χρυσας δε ειναι φησι και τας χειρας ο λογος, προδηλον εστι το δια
τουτων νοουμενον οτι το καθολου καθαρον τε και αναμαρτητον και πασης κακιας
αμιγες τε και απαραδεκτον νομοθετει τηι χειρι ο λογος. χειρα δε νοουμεν παντως την
τα κοινα της εκκλησιας εις τας των εντολων χρειας διαχειριζουσαν, ης επαινος εστι
το ομοιωθηναι τηι της κεφαλης φυσει κατα το καθαρον τε και αναμαρτητον. καθαρα
δε γινεται τοτε η χειρ, οταν δια της τορειας απαν αποξυσηται το εμποδιζον τωι
καλλει· καθαπερ γαρ οι προς τινα ζυου μορφην αποτυπουντες το μαρμαρον εκεινα
δια της τορειας εκγλυφουσι του λιθου 6.408 και εκκολαπτουσιν ων περιαιρεθεντων
προς το αρχετυπον ειδος αποτυπουται το μιμημα, ουτω και επι του καλλους των του
σωματος της εκκλησιας χειρων πολλα χρη δια της των λογισμων τορειας
αποξυσθηναι, ινα γενηται η χειρ χρυση ως αληθως και ακηρατος. παντως δε
προδηλα πασιν εστιν, οσα μη περιαιρεθεντα της χειρος τωι καλλει λυμαινεται, οιον
το ανθρωπαρεσκον, το φιλοκερδες, το φιλο δοξον, το μονον προς το φαινομενον
βλεπειν, το περιφανειας τινας εαυτωι δια των εν χερσι πραγματευεσθαι, το εις
τρυφην και απολαυσιν ιδιαν τηι των εντολων αποκεχρησθαι παρασκευηι· α χρη παντα
ταυτα και τα τοιαυτα τοις των λογισμων οργανοις περιξυσαμενον εκεινο καταλιπειν
μονον το καθαρον τε και ακιβδηλευτον χρυσιον της προαιρεσεως το τηι ακηρατωι
κεφαληι ομοιουμενον. σαφεστερον δ' αν γενοιτο ημιν το λεγομενον δια της του
αποστολου φωνης, ος πιστον τον θεον ονομασας ουδεν αλλο και εν τοις οικονομοις
ζητειν αξιοι η το πιστον ευρεθηναι, ουτωσι γραψας τωι ρηματι· Ὧδε λοιπον ζητειται
εν τοις οικονομοις, ινα πιστος τις ευρεθηι. ουκουν ο πιστος και φρονιμος οικονομος
αντι χειρος ων τηι εκκλησιαι χρυσην καθ' ομοιοτητα της κεφαλης δεικνυσι την χειρα
του σωματος τον σοφον εαυτου δεσποτην δια του βιου μιμουμενος. ουκ ην τοιαυτη
χειρ εν τωι των απο στολων σωματι ο Ἰουδας εκεινος ο ελεεινος τε και δειλαιος,
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαλλον δε ο στυγητος τε και αποτροπαιος, ος οικονομιαν 6.409 πτωχων
πεπιστευμενος τον της φιλοχρηματιας λιθον ουκ απεξυσατο, αλλα φυλαξ ων του
γλωσσοκομου δια τους κλεπτοντας αυτος εαυτου κλεπτης εγενετο, ο εν ταις εαυτου
χερσιν ειχε δια των ιδιων χειρων υφαιρουμενος και ου προς την εντολην αλλα προς
τα χρηματα βλεπων. ων η απολαυσις εγενετο τις; αγχονη εκουσιος, ζωης
αλλοτριωσις, πανωλεθρια ψυχης, μνημοσυνον πονηρον παντι τωι μετ' αυτον χρονωι
συνεκτεινομενον. ουκουν χρη τορευτας ειναι και διαγλυφους τας χειρας, ινα
περιαιρεθεντων των κακως συμπεφυκοτων το λειπομενον χρυσος ηι τωι της κεφαλης
καλλει κατα το ειδος συμβαινον. Ἡ δε του θαρσεις λεξις πολυσημος εστιν εν τηι
γραφικηι συνηθειαι ου κατα της αυτης παντοτε διανοιας ευρισκομενη· αλλα πολλακις
μεν προς το κατεγνωσμενον, πολλακις δε προς το θειον τε και μακαριον η σημασια
μεταλαμβανεται. οιον οτε φευγει απο προσωπου του θεου Ἰωνας ο προφητης, ζητει
πλοιον επι θαρσεις πορευομενον· και ο μεγας ∆αβιδ πλοια θαρσεις βιαιωι πνευματι
λεγει συντριβεσθαι, βιαιον πνευμα ως οιμαι λεγων το τοις μαθηταις επιφανεν, τοις
6.410 εν τωι υπερυωι συνειλεγμενοις, ο προτερον μεν δι' ακοης προεγνωσθη ωσπερ
φερομενης πνοης βιαιας, μετα ταυτα δε και τοις οφθαλμοις εφανερωθη εις γλωσσων
σχημα τυπουμενον και τηι εκλαμπτικηι φυσει του πυρος ομοιουμενον, δι' ου
συντριβεται η πολυσχιδως επιπολαζουσα τηι ανθρωπινηι φυσει κακια, ην πλοια
θαρσεις ο προφητης ωνομασεν. ταυτα μεν ουν εστι δι' ων τωι ονοματι τουτωι τα
χειρω σημαινεται, ο δε μεγας Ἰεζεκιηλ εις υπογραφην αγων της γενομενης αυτωι
ποτε θεοφανειας την οπτασιαν ενος των θειων θεαματων το ειδος τηι λεξει ταυτηι
διασημαινει λεγων· Και το ειδος αυτων ως ειδος θαρσεις. φασι δε οι δι' ακριβειας
των Ἑβραικων λεξεων τας εμφασεις επεσκεμμενοι το αχρω ματιστον τε και νοητον
και ασωματον δια της λεξεως ταυτης εν τηι προφητειαι σημαινεσθαι. διπλης τοινυν
ουσης εν τηι λεξει ταυτηι της σημασιας, επειδη προδηλον εστιν οτι προς το κρειττον
νυν παρεληφθη το ταυτης της φωνης σημαινο μενον (ου γαρ αν εις επαινον
ελαμβανετο το υπαιτιον), ακολουθον αν ειη τουτο περι των εγκωμιαζομενων
εννοησαι χειρων οτι ακριβως αφ' εαυτων παν το περιττον τε και σωματωδες
αποτορευσασαι προς το θειον τε και νοητον μεταβαινουσι την υλωδη πασαν και
βαρειαν περι τα πραγματα σχεσιν εκτιναξαμεναι. οιον δη φασι και επι της 6.411
σμαραγδινης βωλου τους λιθογλυφους εργαζεσθαι· το γαρ αφεγγες και γεωδες δια
της ακονης εκδαπανησαντες τε και αποψηξαντες εκεινο μονον καταλειπουσιν
αδαπανητον, ωι καθοραται τις αυγη χλοερα τε αμα και ελαιαζουσα. οπερ μοι δοκει
σαφεστερον ερμηνευων ο θειος αποστολος τουτο συμβουλευειν εν τινι των εαυτου
λογων οτι χρη αποσκευα ζεσθαι την περι τα βλεπομενα σχεσιν, προς δε το αορατον
ταις επιθυμιαις ορμαν· Μη σκοπουντων γαρ ημων, φησι, τα βλεπομενα, αλλα τα μη
βλεπομενα· τα γαρ βλεπομενα προσκαιρα, τα δε μη βλεπομενα αιωνια. ταυτα μεν
ουν εν τωι επαινωι των χειρων ενοησαμεν, πως της υλωδους προσπα θειας
εκτορευθεισαι ακηρατοι γινονται προς το αυλον τε και νοητον αλλοιουμεναι δια της
προαιρεσεως· Χειρες γαρ αυτου, φησι, τορευται, χρυσαι, πεπληρωμεναι θαρσεις.
Ἀκολουθον δ' αν ειη και τον εφεξης λογον διασκοπησαι, ον περι της κοιλιας
πεποιηται. εχει δε ουτως ο λογος· Κοιλια αυτου πυξιον ελεφαντινον επι λιθου
σαπφειρου. οτε τωι Μωυσηι τον ταις λιθινοις δελτοις εγχαραχθεντα νομον ο της
φυσεως διδωσι νομοθετης, πυξια λιθινα τας πλακας ωνομασεν, αις ενετυπωθη τα
θεια χαραγματα, 6.412 ουτως ειποντος του προς τον Μωυσεα περι αυτων χρηματισαν
τος οτι Ἀναβηθι προς με εις το ορος και ισθι εκει, και δωσω σοι τα πυξια τα λιθινα,
τον νομον και τας εντολας. μετα ταυτα δε, επειδη παν το σωματικον και γεωδες
απεξυσατο δια της ευαγγελικης σαφηνειας ο νομος, ουκετι λιθινον το δεχομενον τα
γραμματα πυξιον εστιν αλλ' εκ του λαμπρου τε και νεοξυστου ελεφαντος· το γαρ
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεκτικον των εντολων και των νομων, οπερ κοιλιαν ωνομασε, πυξιον ειναι φησιν
ελεφαντινον επι λιθου σαπφειρου. πρωτον δε οιμαι χρηναι το σωματικον υποδειγμα
φανερον τωι λογωι ποιησαι, ειθ' ουτως επι την θεωριαν των ειρημενων ελθειν.
πυκνον τι ξυλον η πυξος εστι και υπολευκον, αφ' ης φιλοτε χνουσιν εαυτοις πινακας
οις των γραμματων μελει. το τοινυν τοιουτον πινακιον το προς την των γραμματων
χρειαν κατεσκευασμενον, καν αφ' ετερας υλης τυχηι γενομενον, πυξιον
καταχρηστικως ονομαζεται. ουκουν πυξιον ακουσαντες λειον τι σκευος επιτηδειον
προς γραμματων υποδοχην ενοησαμεν. επει τοινυν γενικον τι των τοιουτων
πινακων ονομα το πυξιον εστιν, ενταυθα και το ειδος της υλης τωι 6.413 υποδειγματι
ο λογος προστιθησι, ουκ απο ξυλου λεγων αλλ' εξ ελεφαντος ειναι την κατασκευην
του πυξιου. φασι δε δια πολλην πυκνοτητα και στερροτητα το τοιουτον οστεον
αδιαφθορον διαμενειν εφ' οτι μηκιστον μηδεμιαν εκ χρονου βλαβην
παραδεχομενον. ο δε σαπφειρος τωι κυανοειδει της χροας εις παραμυθιαν του
καματου των οφθαλμων επινοειται, τοις φιλοπονως προσανεχουσι τωι καταγεγραμ
μενωι πυξιωι φυσικως της τοιαυτης αυγης τας οψεις δι' εαυτης αναπαυουσης. το μεν
ουν υποδειγμα, ωι δια συγκρισεως ομοιουται η εγκωμιαζομενη της εκκλησιας κοιλια,
τοιουτον εστιν, εγω δε παρα της προφητειας ακουσας τουτο διακελευο μενης εκ
προσωπου του θεου οτι Γραψον ορασιν και σαφως εις πυξιον, εννοιαν λαμβανω, τι
δια του ονοματος της κοιλιας εν τωι επαινουμενωι σωματι του κυριου προσηκει
νοειν· ει γαρ την θειαν ορασιν σαφως εγγραφειν τωι πυξιωι ο λογος διακελευεται,
ταχα το καθαρον της καρδιας, ωι δια της μνημης τας θειας ορασεις απογραφομεθα,
τωι της κοιλιας ονοματι διασημαινει. καθαπερ και ο διαστειλας το στομα του
μεγαλου Ἰεζεκιηλ και ενθεις αυτωι την κεφαλιδα του βιβλιου πληρη γραμματων
καθ' εκατερον ουσαν, κατα τε το εξωθεν αυτου και το εσωθεν, φησι προς αυτον οτι
Το στομα σου φαγεται και η κοιλια σου πλησθησεται, το 6.414 διανοητικον και το
λογιστικον της ψυχης, ωι εναπεθετο τα θεια μαθηματα, κοιλιαν προσαγορευσας.
παραπλησιως δε και τον μεγαν Ἰερεμιαν την υπο των σκυθρωπων εκεινων
νοηματων οδυνωμενην καρδιαν κοιλιαν εγνωμεν ονομαζοντα, δι' ων φησιν οτι Την
κοιλιαν μου αλγω και τα αισθητηρια της καρδιας μου μαιμασσει. ει δε χρη το
κυριωτερον των εις την διανοιαν ταυτην οδηγουντων ημας απο της θειας παραθε
σθαι φωνης, τουτο φαμεν οπερ προς τους πεπιστευκοτας ειπεν ο κυριος ποταμους
λεγων εκ της κοιλιας απορρεειν υδατος ζωντος των εις αυτον πιστευοντων. εχει δε
ουτως η λεξις· Ὁ πιστευων εις εμε, καθως ειπεν η γραφη, ποταμοι εκ της κοιλιας
αυτου ρευσουσιν υδατος ζωντος. δια παντων τοινυν των ειρημενων την καθαραν
καρδιαν δια του της κοιλιας ονοματος νοειν εναγομεθα, ητις πυξιον του θειου
γινεται νομου, των, καθως φησιν ο αποστολος, Ἐνδεικνυ μενων το εργον του νομου
γραπτον εν ταις καρδιαις αυτων, Ου μελανι αλλα πνευματι θεου ζωντος
εγχαρασσομενων τηι ψυχηι των τοιουτων γραμματων, Ουκ εν πλαξι λιθιναις, καθως
φησιν ο αποστολος, αλλ' εν τωι της καρδιας πυξιωι 6.415 καθαρωι τε οντι και λειωι και
στιλβοντι· τοιουτον γαρ ειναι χρη το ηγεμονικον της ψυχης, ωστε τρανην εν αυτωι
και ασυγχυτον των θειων λογιων εντυπουσθαι την μνημην οιον τισι γραμμασιν
ευσημοις διηρθρωμενην. καλως δε συμπαρειληπται τωι τοιουτωι πυξιωι προς τον της
κοιλιας επαινον και ο σαπφειρος· ουρανοειδης γαρ η του σαπφειρου αυγη. το δε
τοιουτον αινιγμα συμβολον γινεται του την καρδιαν ημων τα ανω φρονειν τε και
βλεπειν, οπου τον θησαυρον αποτιθεται, κακει τας οψεις προσαναπαυειν, ωστε μη
καμνειν εν τηι προσοχηι των θειων παραγγελματων της ουρανιας ελπιδος το οπτικον
των της ψυχης ομματων αναπαυουσης. Ειτα διαδεχεται τον της κοιλιας επαινον τα
της κνημης εγκωμια· φησι γαρ οτι Κνημαι αυτου στυλοι μαρμαρινοι τεθεμελιωμενοι
επι βασεις χρυσας. πολυστυλος μεν εστι της σοφιας ο οικος ον εαυτηι ωικοδομησε,
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλοι δε και οι την του μαρτυριου σκηνην διερειδοντες στυλοι διαφοροις υλαις
κεκοσμημενοι, ων κεφαλιδες μεν ησαν και βασεις χρυσαι, το δε μεσον τηι του
αργυριου περιβοληι κεκαλλωπιστο. τους δε της εκκλησιας στυλους (οικος δε εστιν η
εκκλησια, καθως φησιν ο αποστολος οτι Πως δει εν οικωι θεου αναστρεφεσθαι)
μαρμαρινους ειναι φησιν η νυμφη επι 6.416 χρυσων βεβηκοτας των βασεων, οτι μεν
ουν συμφωνει τηι του Βεσελεηλ σοφιαι η νυμφη κατα την του καλλους υπογραφην
παραπλησιως εκεινωι την κεφαλην και τας βασεις τωι χρυσιωι κοσμησασα, παντι
δηλον εστι τωι τοις περι της σκηνης ειρημενοις καθομιλησαντι· ως γαρ εκεινος
χρυσην εκαστωι των στυλων την κεφαλην εφαρμοσας επι χρυσης ιστησι βασεως,
ουτω και ενταυθα φησιν η καθαρως προς το του νυμφιου βλεπουσα καλλος κεφαλην
μεν αυτου ειναι χρυσιον καθαρον και ακηρατον (τουτο γαρ η του κεφαζ λεξις
ενδεικνυται), τεθεμελιωσθαι δε τας κνημας επι χρυσων λεγει των βασεων. προς ο τι
δε χρη μεταληφθηναι τα περι των στυλων αινιγματα, τωι αγιωι Παυλωι
μαθητευομενοι της αληθους εννοιας ουκ εκπεσουμεθα, ος τους προεχοντας εν τοις
αποστολοις Πετρον και Ἰακωβον και Ἰωαννην στυλους της εκκλησιαςωνομασεν.
επει δε και τουτο προσηκει μαθειν, πως εστι γενεσθαι στυλον, ως αν και ημεις αξιοι
της τοιαυτης γενοιμεθα κλησεως, παλιν και τουτο παρα της του Παυλου σοφιας
ακουομεν, ος φησι στυλον ειναι το εδραιωμα της αληθειας. ουκουν χρυσιον μεν
εστιν η αληθεια, η και βασις των κνημων γινομενη και τας χειρας και την κεφαλην
δι' εαυτης καλλωπιζουσα, το δε εδραιωμα εις την του μαρμαρου 6.417 φυσιν
μεταλαβων τις ουχ αμαρτησεται. ως ειναι τοιαυτην την των λεγομενων διανοιαν οτι
αι κνημαι του σωματος, οι μαρμαρινοι στυλοι (τουτεστιν οι τωι λαμπρωι βιωι και τωι
υγιαινοντι λογωι το κοινον σωμα της εκκλησιας βασταζοντες τε και διερειδοντες, δι'
ων η τε βασις της πιστεως εχει το παγιον και ο κατ' αρετην δρομος ανυεται και εν
τοις αλμασι των θειων ελπιδων ολον το σωμα μετεωρον γινεται) δια των δυο
κατορθουνται τουτων, αληθειας και βεβαιοτητος, του μεν χρυσου
μεταλαμβανομενου προς την αληθειαν, ητις κατα την του Παυλου φωνην θεμελιος
της θειας οικοδομης γινεται τε και ονομαζεται (ουτω γαρ φησιν οτι Θεμελιον αλλον
ουδεις δυναται θειναι παρα τον κειμενον, ος εστιν Ἰησους Χριστος. Ἰησους Χριστος
δε εστιν η αληθεια, ηι ενθεμελιουνται αι κνημαι, οι στυλοι της εκκλησιας), δια δε του
μαρμαρου νοουντων ημων το τε λαμπρον του βιου και το προς την των αγαθων
διαθεσιν εμβριθες τε και αμεταθετον. αλλ' επειδη πολλοι μεν οι στυλοι της του
μαρτυριου σκηνης, πολλοι δε και οι τον της σοφιας οικον διαβασταζοντες, δυο δε
νυν εξαρκουσιν ολον ανεχειν εφ' εαυτων το σωμα, ταχα προς αλλην τινα διανοιαν
χρη μεταγαγειν τον σκοπον του αινιγματος· οιμαι γαρ δια 6.418 τουτων εκεινο
κατασκευαζεσθαι το πολυειδεις μεν γινεσθαι τας εκ του νομου προς αρετην οδηγιας,
πολλα δε και της σοφιας ειναι τα παραγγελματα προς τον αυτον ορωντα σκοπον, τον
δε συντετμημενον του ευαγγελιου λογον εις ευαριθμητον τε και συνεσταλμενον
αγαγειν πασαν του κατ' αρετην βιου την τελειοτητα ουτως ειποντος του κυριου οτι
Ἐν ταυταις ταις δυσιν εντολαις ολος ο νομος και οι προφηται κρεμανται. ισον δε
παντως εστιν εις δυναμιν η υποκρεμαμενον ανεχειν το βαρος η επικειμενον· εις γαρ
δι' αμφοτερων ο της δυναμεως θεωρειται τονος του καθ' εκατερον τροπον το αχθος
βασταζοντος· φερει γαρ ομοιως δι' εαυτου, ειτε απηρτημενον εχει το βαρος ειτε
υπολαμβανει τηι παλαμηι το βασταζομενον. επει ουν ο μεν κυριος εν ταυταις φησι
ταις δυσιν εντολαις ολον τον νομον κρεμασθαι και τους προφητας, νυν δε η νυμφη
δυο στυλοις επι χρυσων θεμελιων βεβηκοσι βασταζεσθαι λεγει το σωμα, καλως αν
εχοι προς την θεωριαν του κατα τας κνημας αινιγματος συμπαραλαβειν τας δυο
εντολας εκεινας, ων την μεν πρωτην ονομαζει ο κυριος, την δε ομοιαν τηι πρωτηι,
λεγων το μεν αγαπαν τον θεον εξ ολης καρδιας τε και ψυχης και δυναμεως την
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτην εντολην ειναι, το δε τον πλησιον ως εαυτον 6.419 ισοδυναμειν τηι πρωτηι.
αλλα και ο Παυλος οιον τινα οικον δεκτικον του θεου κατασκευαζων τον μεγαν
Τιμοθεον τους δυο τουτους εν αυτωι ιστησι στυλους, τωι μεν ονομα θεμενος πιστιν τωι
δε ετερωι συνειδησιν, δια μεν της πιστεως την εις θεον αγαπην την εξ ολης καρδιας
τε και ψυχης και δυναμεως σημαινων, δια δε της αγαθης συνειδησεως την
αγαπητικην εις τον πλησιον διαθεσιν. ταχα δε ουκ εναντιουται τωι προτερωι νοηματι
η νυν εφευρεθεισα διανοια· δι' αμφοτερων γαρ τουτων εστι το γενεσθαι στυλους
τους κατα Πετρον και Ἰακωβον και Ἰωαννην και ει δη τις αλλος κατ' εκεινους του
τοιουτου ονοματος αξιος η γεγονεν η γενησεται· ο γαρ εν ταυταις ταις δυσιν
εντολαις τελειωθεις στυλος και εδραιωμα της αληθειας κατασκευαζεται κατα την
του αποστολου φωνην, ωστε τοις δυο τουτοις κατορθωμασιν ολον το σωμα της
αληθειας καθαπερ κνημαις τισιν επερει δεσθαι, του χρυσου θεμελιου της κατα την
πιστιν βασεως το ακλινες τε και αμεταθετον και το εν παντι αγαθωι παγιον τοις
λογισμοις εμποιουντος. Μετα δε τους επαινους τουτους καθαπερ ανακεφαλαιου
μενη ολον του νυμφιου το καλλος φησιν· Ειδος αυτου ως Λιβανος εκλεκτος, ως
κεδροι· φαρυγξ αυτου γλυκασμος και ολος επιθυμια, ουτος αδελφιδος μου και ουτος
πλησιον 6.420 μου, θυγατερες Ἰερουσαλημ. εν τουτωι γαρ οιμαι σαφεστε ρον αυτην
διασημαινειν οτι περι το βλεπομενον του νυμφιου καλλος εστιν ο επαινος (εκεινο
φημι το βλεπομενον, ο δια των καθ' εκαστον μελων των συμπληρουντων την
εκκλησιαν σωματοποιει ο αποστολος)· εν γαρ ειδος αυτου φησιν ειναι τας μυριαδας
των κεδρων, αις διειληπται πανταχοθεν ο Λιβανος, δηλουσα δια των λεγομενων οτι
ουδεν ταπεινον και χαμαιζηλον συντελει προς την ευμορφιαν του σωματος, εαν μη
τι κατα την κεδρον υψηλον ηι και προς το ανω τηι κορυφηι επειγομενον. Μαλλον δε
το παρατεθεν εν τοις ειρημενοις πρωτον κατανοησωμεν· Ειδος αυτου, φησιν, ως
Λιβανος εκλεκτος. εκλογη δε παντος πραγματος δια της του εναντιου παραθεσεως
γινεται. επει ουν ομωνυμον εστι το αγαθον επι τε του οντως οντος τοιουτου και επι
του μη οντος μεν, υποκρινομενου δε δι' απατης και δοκουντος ειναι ο ουκ εστιν, ο
μη διαμαρτων της του καλου κρισεως το εξειλεγμενον αγαθον αντι του ηπατημενου
προειλετο. επει ουν ενταυθα τωι εκλεκτωι Λιβανωι το ειδος του νυμφιου προσεικασε,
δυο κατα το ακολουθον Λιβανους ο λογος νοειν υποτιθεται· ενα μεν τον 6.421
πονηρον και αποβλητον, τον ισα τωι μοσχωι κατα την προφητειαν μετα των κεδρων
των εφ' εαυτου συντριβομενον, ετερον δε τον εκλεκτον τε και τιμιον, ου το καλλος
θεοπρεπες εστι και θεοεικελον. ο δε νοουμεν δια των ειρημενων τοιουτον εστιν· εις
βασιλευς κυριως τε και αληθινως και πρωτως εστιν ο βασιλευς πασης της κτισεως.
αλλ' ομως και ο κοσμοκρατωρ του σκοτους σεμνυνει εαυτον τωι της βασιλειας
ονοματι. λεγεωνες αγγελων παρα τωι αληθινωι βασιλει και λεγεωνες δαιμονων παρα
τωι αρχοντι της εξουσιας του σκοτους. αρχαι και εξουσιαι και δυναμεις υπο τον
βασιλεα των βασιλευοντων και κυριον των κυριευοντων. εχει κακεινος κατα την
του αποστολου φωνην αρχας τε και εξουσιας και δυναμεις τας καταργουμενας, οταν
μελληι το κακον εις το μη ον αφανιζεσθαι (Ὅταν γαρ καταργησηι, φησι, πασαν αρχην
και εξουσιαν και δυναμιν). επι θρονου βλεπει ο προφητης τον βασιλεα της δοξης
καθημενον υψηλου τε και επηρμενου. κακεινος επαγγελλεται θησειν επανω των
αστρων τον ιδιον θρονον, ωστε ειναι ομοιον τωι υψιστωι. σκευη εκλογης εν τηι
μεγαληι εαυτου οικιαι ο του παντος εχει δεσποτης. εχει κακεινος σκευη οργης
κατηρτισμενα εις απωλειαν. παλιν ζωην και ειρηνην δι' αγγε 6.422 λων χορηγει τοις
αξιοις ο των αγγελων κυριος. κακεινος θυμον και οργην και θλιψιν αποστελλει δια
των αγγελων των πονηρων. και τι χρη τα καθ' εκαστον λεγειν, δι' ων κατα το
εναντιον αντεπαιρεται προς την του αγαθου φυσιν ο αντικειμενος; επει ουν κατα το
αισθητον περιφανες εστι θεαμα το ορος ο Λιβανος πανταχοθεν ταις υψηλαις κεδροις
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνηρεφης τε και δασκιος, τουτου χαριν προς τας εναντιας εννοιας δια των κατα το
φαινομενον υποδειγματων υπο της γραφης το ορος μεριζεται προσφορως
λαμβανομενον καθ' εκατερον. και ουτως εστι παρα τοις αυτοις προφηταις ιδειν το
αυτο ονομα κατα την των δηλουμενων διαφοραν επαινουμενον τε και κακιζομενον·
νυν μεν γαρ συντριβει κυριος τας κεδρους του Λιβανου και ολον τον Λιβανον μετα
των εν αυτωι κεδρων λεπτυνει καθ' ομοιοτητα του ειδωλο ποιηθεντος μοσχου εν τηι
ερημωι (δι' ου τουτο η προφητεια παριστησιν οτι αυτη τε η κακια και παν εξ αυτης
υψωμα το κατα της γνωσεως του θεου επαιρομενον εις το μη ον περιστησεται), νυν
δε προς το κρειττον αυτου μεταλαμβανει 6.423 την σημασιαν λεγων· ∆ικαιος ως
φοινιξ ανθησει, ωσει κεδρος η εν τωι Λιβανωι πληθυνθησεται· ο γαρ αληθως δικαιος
(κυριος δε εστιν ο δικαιος ο δι' ημας εκ γης ανασχων), εκεινος ο υψικομος φοινιξ ο
εν τηι υληι της φυσεως ημων ανατειλας ορος γινεται ταις κεδροις των ριζουμενων
δια πιστεως εν αυτωι πληθυνομενος, αιτινες οταν εν τωι οικωι του θεου φυτευθωσιν,
Ἐν ταις αυλαις του θεου εξανθησουσιν. οικον δε την εκκλησιαν κατα την του
αποστολου υφηγησιν ενοησαμεν, εν ωι γινεται η των κεδρων του θεου φυτεια, αυλας
δε τας αιωνιους σκηνας, εν αις η των αγαθων ελπιδων εξανθησις τε και φανερωσις
τοις καθηκουσι χρονοις γενησεται. επειδη τοινυν το σωμα του Χριστου δια των καθ'
εκαστον εκπληρουται μελων (τα γαρ πολλα μελη εν σωμα γινεται, καθως φησιν ο
αποστολος), τουτου χαριν ολον το του νυμφιου καλλος τον εκλεκτον ωνομασε
Λιβανον την προς τον αποβλητον Λιβανον διαφοραν τωι εκλεκτον διαστειλασα·
εκεινος γαρ εστιν ο Λιβανος ο κατα τον Ἠσαΐαν συν τοις υψηλοις πεσουμενος, οταν
εκ της του Ἰεσσαι ριζης ανατειληι το ανθος και η της εξουσιας ραβδος αναφυηι, δι' ης
μεταβαλλε 6.424 του τε λεοντος και της παρδαλεως και των ασπιδων η φυσις προς
το τιθασον τε και ημερον, ωστε συνδιαιτασθαι μεν τωι μοσχωι τον λεοντα,
συναναπαυεσθαι δε τωι εριφωι την παρδαλιν, επιστατειν δε τουτων το παιδιον εκεινο
το νηπιον ο εγεννηθη ημιν, ου η χειρ εν τηι τρωγληι των ασπιδων γινεται και των
εγγονων της ασπιδος εφαπτομενη και τον ιον αυτων απαμβλυνουσα, ων γινομενων
φησιν ο προφητης οτι και Ὁ Λιβανος συν τοις υψηλοις πεσειται. οσα δε μηνυει δια
των αινιγματων τουτων η προφητεια, ως προδηλα πασιν οντα περιττον αν ειη δι'
ακριβειας εκτιθεσθαι. τις γαρ ουκ οιδε το γεννηθεν ημιν παιδιον το των ασπιδων τηι
χειρι εφαπτομενον, ου η επιστασια τα δηλητηρια των θηριων ποιει τοις ημεροις
ομοσκηνα της φυσικης πικριας ληθην ποιουμενα; επει ουν πιπτει δια τουτων ο
Λιβανος, η κακια, και συγκαταπιπτει τηι πρωτηι των κακων αρχηι τα κατα της
αληθειας υψωματα, δια τουτο τωι εκλεκτωι Λιβανωι παρεικαζει η νυμφη του κυριου
το καλλος ουτως ειπουσα τοις ρημασιν· Ειδος αυτου ως Λιβανος εκλεκτος, ως
κεδροι. Προστιθησι δε και τωι φαρυγγι τον καταλληλον επαινον γλυκασμον τε αυτον
και επιθυμιαν ονομασασα. εχει δε η λεξις ουτως· Φαρυγξ αυτου γλυκασμος και ολος
επιθυμια. ο δε περι τουτου νοουμεν, τοιουτον εστι· το υπο τον ανθερεωνα μερος
φαρυγγα καλει η συνηθεια, ωι φασι 6.425 τον ηχον τηι προσπτωσει του εκ της
αρτηριας πνευματος απογεννασθαι περιδονουμενον. επει ουν κηρια μελιτος οι καλοι
εισι λογοι, λογου δε οργανον εστιν η φωνη, ης η γενεσις εστιν εκ φαρυγγος, ταχα
τους υπηρετας τε και υποφητας του λογου εν οις λαλει ο Χριστος τωι ονοματι τουτωι
σημαι νεσθαι νοων τις ουχ αμαρτησεται· και γαρ ο μεγας Ἰωαννης ερωτηθεις οστις
ειη φωνην εαυτον κατωνομασεν, επειδη του λογου προδρομος ην, και ο μακαριος
Παυλος δοκιμην εδιδου του εν αυτωι λαλουντος Χριστου, ωι την φωνην εαυτου
χρησας γλυκασμος ην δι' εκεινου φθεγγομενος, και παντες οι προφηται τα
φωνητικα εαυτων οργανα τωι ενηχουντι αυτοις πνευματι παραχωρησαντες
γλυκασμος εγινοντο το θειον μελι δια του λαρυγγος του ιδιου πηγαζοντες, ο
Βασιλεις τε και ιδιωται προς υγειαν προσφερονται, ου η απολαυσις ουκ επικοπτει
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την επιθυμιαν τωι κορωι, αλλα τρεφει μαλλον δια της των επιθυμουμενων μετουσιας
τον ποθον. δια τουτο και ολον αυτον επιθυμιαν κατονομαζει οιον τινι ορισμωι το του
ζητουμενου καλλος δια ταυτης της 6.426 φωνης υπογραφουσα· Ὅλος γαρ, φησιν,
επιθυμια. ως μακαρια τα μελη εκεινα, δι' ων το ολον επιθυμια γινεται, δια της εν
παντι αγαθωι τελειοτητος συγκρατον εκ παντων το ερασμιον απεργαζομενα καλλος,
ωστε ολον, μη εν οφθαλμωι μονον και κερασιν [η βοστρυχοις] αλλα και εν ποσι και
εν χερσι και εν κνημαις και κατα τον φαρυγγα παραπλησιως επιθυμητον ειναι
μηδενος εν τοις μελεσι κατα την υπερβολην του καλλους ελαττουμενου. Ουτος,
φησιν, αδελφιδος μου και ουτος πλησιον μου, θυγατερες Ἰερουσαλημ· παντα γαρ υπ'
οψιν αυταις αγαγουσα δια της του λογου γραφης τα γνωρισματα, δι' ων ην δυνατον
γενεσθαι την του ζητουμενου φανερωσιν, τοτε τωι δεικτικωι 6.427 κεχρηται λογωι,
ουτος εστι, λεγουσα, ο ζητουμενος, ος δια του αδελφος γενεσθαι εξ Ἰουδα ημιν
ανατειλας πλησιον εγενετο του εμπεπτωκοτος εις τους ληιστας ελαιωι και οινωι και
επιδεσμοις τας πληγας ιασαμενος και επι του ιδιου αρας υποζυγιου και τωι
πανδοχειωι εναναπαυσας και τα δυο δηναρια προς την ζωην παρασχομενος και εν τηι
επανοδωι αυτου το προστεθεν εις το της εντολης εργον αποδωσειν επαγγειλαμενος.
παντως δε φανερον εστι τουτων εκαστον εις ο τι βλεπει· τωι γαρ εκπειραζοντι τον
κυριον νομικωι βουλομενωι υπερ τους αλλους εαυτον δειξαι και εν υπερηφανιαι το
προς τους λοιπους ομοτιμον διαπτυοντι εν τωι λεγειν· Και τις εστι μου πλησιον; τοτε
εν διηγηματος ειδει πασαν την φιλανθρωπον οικονομιαν ο λογος εκτιθεται, την
ανωθεν καθοδον του ανθρωπου διηγησαμενος και την των ληιστων ενεδραν και την
του αφθαρτου ενδυματος περιαιρεσιν και τα της αμαρτιας τραυματα και το εις ημισυ
της φυσεως προχωρησαι τον θανατον της ψυχης αθανατου διαμεινασης και του
νομου την ανωφελη παροδον ουτε ιερεως ουτε Λευΐτου τας πληγας του
παραπεπτωκοτος τοις ληισταις θεραπευσαντος· αδυνατον γαρ αιμα ταυρων και
τραγων αφελειν αμαρτιας, αλλα τον πασαν την ανθρωπινην φυσιν δια της απαρχης
του φυραματος περιθεμενον, εν ηι παντος 6.428 ην εθνους το μερος, Ἰουδαιου τε και
Σαμαρειτου και Ἕλληνος και παντων απαξ ανθρωπων, τουτον μετα του σωματος,
οπερ εστιν υποζυγιον, τωι τοπωι της του ανθρωπου κακωσεως επισταντα και
θεραπευσαι τα τραυματα και επι του ιδιου αυτον κτηνους επαναπαυσαι και
καταγωγιον ποιησαι αυτωι την ιδιαν φιλανθρωπιαν, ηι παντες οι κοπιωντες και
πεφορτι σμενοι εναναπαυονται. ο δε εν αυτωι γενομενος δεχεται παντως εν εαυτωι
τον εν ωι εγενετο ουτως ειποντος του λογου οτι Ὁ μενων εν εμοι καγω εν αυτωι.
δεξαμενος ουν τωι ιδιωι χωρηματι πανδοχευει εν εαυτωι τον αχωρητον, παρ' ου
δεχεται τα δυο νομισματα, ων το μεν εστιν η εξ ολης ψυχης εις τον θεον αγαπη, το
δε ετερον η εις τον πλησιον ως εαυτον, καθως και ο νομικος απεκρινατο. αλλ'
επειδη Ουχ οι ακροαται του νομου δικαιοι παρα τωι θεωι, αλλ' οι ποιηται του νομου
δικαιωθησονται, χρη μη μονον δεξασθαι τα δυο ταυτα νομισματα (την πιστιν λεγω
την εις το θειον και την αγαθην προς τους ομοφυλους συνειδησιν), 6.429 αλλα τι και
αυτον συνεισενεγκειν δια των εργων προς την των εντολων τουτων εκπληρωσιν.
δια τουτο φησιν προς τον πανδοχεα ο κυριος οτι παν το περι την θεραπειαν του
κεκακωμενου παρ' αυτου γενομενον εν τηι δευτεραι αυτου παρουσιαι κατα την αξιαν
της σπουδης αποληψεται. ο τοινυν πλησιον ημων γεγονως δια της τοιαυτης
φιλανθρωπιας, ο δια του εξ Ἰουδα ημιν ανατειλαι αδελφιδος γενομενος ουτος εστιν,
ον μηνυει ταις νεανισιν ο της νυμφης λογος, ουτος εστιν ο ταις θυγατρασιν
Ἰερουσαλημ παρα της αχραντου νυμφης δηλουμενος, δι' ων φησιν οτι Ουτος
αδελφιδος μου και ουτος πλησιον μου, θυγατερες Ἰερουσαλημ· ον και ημεις δια των
δηλωθεντων γνωρισματων ευροιμεν τε και καταλαβοιμεν επι σωτηριαι των ψυχων
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημων δια της του αγιου πνευματος χειραγωγιας, ωι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. αμην.
Λογος ιεʹ Που απηλθεν ο αδελφιδος σου, η καλη εν γυναιξιν; που απεβλεψεν ο
αδελφιδος σου; και ζητησομεν αυτον μετα σου.
6.430 Ἀδελφιδος μου κατεβη εις κηπον αυτου εις φιαλας του αρωματος
ποιμαινειν εν κηποις και συλλεγειν κρινα. Ἐγω τωι αδελφιδωι μου και ο αδελφιδος
μου εμοι, ο ποιμαινων εν τοις κρινοις. Καλη ει, η πλησιον μου, ως ευδοκια, ωραια ως
Ἰερουσαλημ, θαμβος ως τεταγμεναι. Ἀποστρεψον οφθαλμους σου απεναντιον εμου
οτι αυτοι ανεπτερωσαν με. τριχωμα σου ως αγελαι των αιγων αι ανεφανησαν απο
του Γαλααδ, Ὀδοντες σου ως αγελαι των κεκαρμενων αι ανεβησαν απο του λουτρου,
αι πασαι διδυμευουσαι και ατεκνουσα ουκ εστιν εν αυταις, Ὡς σπαρτιον κοκκινον
χειλη σου και η λαλια σου ωραια, ως λεπυρον ροας μηλον σου εκτος της σιωπησεως
σου. Ἑξηκοντα εισι βασιλισσαι και ογδοηκοντα παλλακαι και νεανιδες ων ουκ εστιν
αριθμος. Μια εστι περιστερα μου, τελεια μου, μια εστι τηι μητρι αυτης, εκλεκτη εστι
τηι τεκουσηι αυτην. 6.431 Ὁ εκ της πολεως Ἀνδρεου και Πετρου μαρτυρηθεις ειναι
Φιλιππος ο αποστολος (εγκωμιον γαρ μοι δοκει του Φιλιππου το πολιτην αυτον των
αδελφων εκεινων ειναι των προθαυμασθεντων εν τωι ευαγγελιωι δια της περι αυτων
ιστοριας· ο μεν γαρ Ἀνδρεας υποδειξαντος του βαπτιστου, τις εστιν ο αμνος ο αιρων
την αμαρτιαν του κοσμου, αυτος τε το μυστηριον κατενοησε κατοπιν του δειχθεντος
ακολουθη σας και οπου μενει μαθων και τωι ιδιωι αδελφωι παρειναι τον
προμηνυθεντα παρα της προφητειας ευαγγελιζεται, ο δε φθασας μικρου δειν τηι
πιστει την ακοην οληι τηι ψυχηι προστιθεται τωι αμνωι και δια της του ονοματος
υπαλλαγης μεταποιειται παρα του κυριου προς το θειοτερον αντι Σιμωνος Πετρος
και ονομασθεις και γενομενος. καιτοι τωι Ἀβρααμ και τηι Σαρραι πολλοις υστερον
χρονοις μετα πολλας θεοφανειας της εκ των ονοματων μεταδιδωσιν ευλογιας ο
κυριος τον μεν πατερα την δε αρχουσαν δια της των ονοματων μεταποιησεως
χειροτονησας. ωσαυτως δε και ο Ἰακωβ μετα την παννυχιον παλην αξιουται της του
6.432 Ἰσραηλ επωνυμιας τε και δυναμεως. ο δε μεγας Πετρος ου κατα μικρον δι'
αυξησεως προηλθεν επι την χαριν ταυτην, αλλ' ομου τε ηκουσε του αδελφου και
επιστευσε τωι αμνωι και ετελειωθη δια της πιστεως και προσφυεις τηι πετραι Πετρος
εγενετο) ουτος τοινυν ο Φιλιππος ο αξιος των τοσουτων τε και τηλικουτων πολιτης,
επειδη ευρεμα του κυριου γενομενος, καθως φησι το ευαγγελιον οτι Ευρισκει τον
Φιλιππον ο Ἰησους, ακολουθος εχειροτονηθη του λογου του ειποντος οτι Ἀκολουθει
μοι και τωι φωτι τωι αληθινωι προσεγγισας καθαπερ τις λυχνος εκειθεν εσπασε προς
εαυτον την του φωτος κοινωνιαν, και περιλαμπει τον Ναθαναηλ δαιδουχησας αυτωι
το της ευσεβειας μυστηριον δι' ων φησιν· Ὃν εγραψε Μωυσης και οι προφηται
ευρηκαμεν, Ἰησουν τον απο Ναζαρετ της Γαλιλαιας. του δε Ναθαναηλ 6.433
επιστατικως δεξαμενου το ευαγγελιον δια το μετα πασης ακριβειας κατηχησθαι παρα
της προφητειας αυτον το περι του κυριου μυστηριον και ειδεναι μεν οτι εκ Βηθλεεμ
η πρωτη δια σαρκος γενησεται θεοφανεια, δια δε την εν Ναζαροις διαγωγην
Ναζωραιος κληθησεται, προς αμφοτερα τοινυν αποσκοπουντος και λογιζομενου, οτι
εν μεν τηι του ∆αβιδ Βηθλεεμ δια την οικονομιαν της κατα σαρκα γεννησεως
αναγκαιον ην γενεσθαι το κατα το σπηλαιον και τα σπαργανα και την φατνην
μυστηριον, η δε Γαλιλαια (εθνων δε τοπος η Γαλιλαια) επονομασθησεται ποτε τωι
τοις εθνεσιν εμφιλοχωρησαντι λογωι, και δια τουτο συνθεμενου τωι το φως αυτωι της
γνωσεως φηναντι και ειποντος οτι Ἐκ Ναζαρετ δυναται τι αγαθον ειναι, τοτε οδηγος
προς την χαριν ο Φιλιππος γινεται λεγων· Ἔρχου και ιδε. διο κατα λιπων ο
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ναθαναηλ την του νομου συκην, ης η σκια προς την μετουσιαν του φωτος διεκωλυε,
καταλαμβανει τον τα φυλλα της συκης δια την των αγαθων ακαρπιαν 6.434
αποξηραινοντα. διο και μαρτυρειται παρα του λογου γνησιος ειναι και ουχι νοθος
Ἰσραηλιτης εν τωι αδολωι της προαιρεσεως καθαρον εφ' εαυτου δεικνυς του
πατριαρχου τον χαρακτηρα· Ἴδε γαρ, φησιν, αληθινος Ἰσραηλιτης εν ωι δολος ουκ
εστιν. Προς ο τι δε βλεπει το εν τωι προοιμιωι διηγημα, φανερον εστι παντως τοις
ευμαθεστεροις ακροαταις εκ της προτεθεισης κατα το ακολουθον ημιν αναγνωσεως
των εκ του Ἄισματος των Ἀισματων· ως γαρ ο μεν Ἀνδρεας τηι φωνηι του Ἰωαννου
προς τον αμνον ωδηγηθη, ο δε Ναθαναηλ φωταγωγηθεις παρα του Φιλιππου και της
περιεχουσης αυτον του νομου σκιας εξω γενομενος εν τωι φωτι τωι αληθινωι γινεται,
ουτω και αι νεανιδες προς την ευρεσιν του μηνυθεντος αυταις αγαθου καθηγεμονι
χρωνται τηι τελειωθεισηι δια του καλλους ψυχηι λεγουσαι προς αυτην· Που απηλθεν ο
αδελφιδος σου, η καλη εν γυναιξιν; που απεβλεψεν ο αδελφιδος σου; και ζητησομεν
αυτον μετα σου. ακολουθως δε προσαγουσι τηι διδασκαλωι την πευσιν αι παρθενοι
ψυχαι· πρωτον γαρ τον περι του τι εστιν εποιησαντο λογον εν τωι προ ταυτης της
ρησεως ερωτηματι λεγουσαι· Τι αδελφιδος σου, η καλη εν γυναιξιν; οπερ
διδαχθεισαι δια των ειρημενων σημειων οτι λευκος και πυρρος και τα λοιπα, δι' ων
υπεγραφη το ειδος 6.435 του ζητουμενου, περι του που πυνθανονται. διο λεγουσι·
Που απηλθεν ο αδελφιδος σου; η Που απεβλεψεν; ινα παντως οπου μεν εστι
μαθουσαι προσκυνησωσιν εις τον τοπον ου εστησαν οι ποδες αυτου, οπου δε
αποβλεπει διδα χθεισαι ουτω στησωσιν εαυτας, ωστε και αυταις εποφθηναι την
δοξαν αυτου, ου η επιφανεια σωτηρια των εποπτευοντων γινεται, καθως φησιν ο
προφητης οτι Ἐπιφανον το προσωπον σου και σωθησομεθα. και η διδασκαλος καθ'
ομοιοτητα Φιλιππου του ειποντος· Ἔρχου και ιδε καθηγειται των παρθενων προς
την του ζητουμενου καταληψιν αντι του ειπειν το Ἴδε τον τοπον υποδεικνυουσα εν
ωι εστιν ο ζητου μενος και οπου βλεπει· φησι γαρ οτι Ἀδελφιδος μου κατεβη εις
κηπον αυτου εις φιαλας του αρωματος. εως τουτου το εν ωι εστιν υπο του λογου
σημαινεται, το δε απο τουτου, τι οραι και οπου βλεπει, τωι λογωι δεικνυσιν η
διδασκαλος ειπουσα οτι Ποιμαινει εν κηποις και συλλεγει κρινα. αυτη μεν ουν η
σωματικη του λογου προς τας νεανιδας εστιν οδηγια, δι' ων μανθανουσι και οπου
εστι και οπου βλεπει. 6.436 Χρη δε παντως και το ωφελιμον της θεοπνευστου ταυτης
επιγνωναι γραφης δια της πνευματικης θεωριας. ουκουν οταν ακουσωμεν οτι
Ἀδελφιδος μου κατεβη εις κηπον αυτου, το ευαγγελικον μυστηριον δια των
ειρημενων μανθανομεν εκαστου των ονοματων τουτων τον μυστικον λογον ημιν
σαφηνιζοντος· ο εν σαρκι φανερωθεις θεος δια το εξ Ἰουδα μεν ανατειλαι, λαμψαι δε
τοις εθνεσι τοις εν σκοτει και σκιαι θανατου καθημενοις καλως και προσφυως τωι
ονοματι του αδελφιδου παρα της μνηστευθεισης αυτωι προς αΐδιον συζυγιαν
κατονομαζεται αδελφης ουσης του εξ Ἰουδα λαου, το δε Κατεβη δηλοι οτι δια τον
απο Ἱεροσολυμων εις Ἱεριχω καταβαντα και εν τοις ληισταις γενομενον ανθρωπον
και αυτος τηι καθοδωι του εμπεσοντος τοις πολεμιοις συγκατερχεται, δι' ων σημαινει
την εκ της αφραστου μεγαλειοτητος γενομενην επι το ταπεινον της φυσεως ημων
συγκαταβασιν· δια δε του κατα τον κηπον αινιγματος τουτο μανθανομεν οτι
αναφυτευει το εαυτου γεωργιον ο αληθινος γεωργος, ημας τους ανθρωπους (ημεις
γαρ εσμεν αυτου το γεωργιον κατα την του Παυλου φωνην. 6.437 επει ουν εκεινος
εστιν ο κατ' αρχας εν τωι παραδεισωι γεωργησας την ανθρωπινην φυτειαν ην
εφυτευσεν ο πατηρ ο ουρανιος, δια τουτο του μονιου του αγριου κατανεμηθεντος
ημας, τον κηπον, και λυμηναμενου το θειον γεωργιον κατεβη του παλιν ποιησαι
κηπον την ερημον τηι των αρετων φυτειαι καλλωπιζομενον την καθαραν και θειαν
της διδασκαλιας πηγην επι την των τοιουτων φυτων επιμελειαν οχετηγησας τωι
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογωι)· αι δε του αρωματος φιαλαι εν μεν τηι του καλλους υπογραφηι προς το των
σιαγονων εγκωμιον παρεληφθησαν, δι' ων καταλεαινεται τα πνευματικα σιτια τοις
τρεφομενοις, ενταυθα δε τοπος ειναι του νυμφιου και ενδιαιτημα παρα του λογου
μηνυεται τουτο μανθανοντων ημων οτι ουτε εν ερημωι των αρετων ψυχηι ο νυμφιος
αυλιζεται και, ει τις κατα τον προαποδοθεντα λογον φιαλη αρωματος γενοιτο
φυουσα τα μυρεψικα, ο τοιουτος κρατηρ της σοφιας γενομενος δεχεται εν εαυτωι τον
θειον τε και ακηρατον οινον δι' ου γινεται τωι δεξαμενωι η ευφροσυνη. ο δε εφεξης
λογος διδασκει ημας ποιαις νομαις τα ποιμνια του καλου ποιμενος πιαινεται· ου γαρ
εις ερημους τινας και ακανθοφορους τοπους εξελαυνει 6.438 τα προβατα, ωστε την
χορτωδη δρεψασθαι ποαν, αλλα τροφη προκειται αυτοις τα εκ των κηπων αρωματα,
αντι δε χορτου το κρινον γινεται οπερ φησι παρα του ποιμενος εις διατροφην των
προβατων συλλεγεσθαι, ταυτα φιλοσοφουν τος ημιν δια τουτων του λογου οτι η
περιεκτικη των οντων φυσις και δυναμις παντα εν εαυτηι περιειρουσα τοπον εαυτης
και χωρημα ποιειται των δεχομενων την καθαροτητα, εν οις ο πολυειδως δια των
αρετων γεωργουμενος κηπος κομαι μεν τοις των κρινων ανθεσι, βρυει δε τηι των
αρωματων καρπογονιαι· τα μεν γαρ κρινα του λαμπρου και καθαρου της διανοιας
αινιγμα γινεται, η δε των αρωματων ευπνοια του πασης αμαρτιων δυσωδιας
αλλοτριως εχειν. τουτοις ουν φησι τον των λογικων επιστατην ποιμνιων
εναναστρεφε σθαι, εν μεν τοις κηποις νομευοντα, τα δε κρινα προς την των
προβατων διατροφην κειροντα τε και συλλεγοντα, απερ δια του μεγαλου Παυλου
τοις προβατοις προτιθησι του εκ της θειας αποθηκης προβαλλοντος ημιν την εκ των
κρινων διατροφην. εστι δε ταυτα Ὅσα αληθη, οσα σεμνα, οσα δικαια, οσα αγνα, οσα
προσφιλη, οσα ευφημα, ει τις αρετη και ει τις επαινος. ταυτα εστι κατα γε τον εμον
6.439 λογον τα κρινα οις διατρεφεται παρα του καλου ποιμενος τε και διδασκαλου
τα ποιμνια. Ὁ δε εφεξης λογος, ον η καθαρα και ακηλιδωτος νυμφη πεποιηται
λεγουσα· Ἐγω τωι αδελφιδωι μου και ο αδελφιδος μου εμοι, κανων και ορος της κατ'
αρετην εστι τελειοτητος· μανθανομεν γαρ δια τουτων το μη δειν πλην του θεου
μηδεν εν εαυτωι εχειν μηδε προς αλλο τι βλεπειν την κεκαθαρμενην ψυχην, αλλ'
ουτως εαυτην εκκαθαραι παντος υλικου πραγμα τος τε και νοηματος, ως ολην
διολου μετατεθεισαν προς το νοητον τε και αυλον εναργεστατην εικονα του
αρχετυπου καλλους εαυτην απεργασασθαι. και ωσπερ ο επι του πινακος ιδων την
γραφην δι' ακριβειας προς τι των αρχετυπων μεμορφωμενην, μιαν αμφοτερων ειναι
την μορφην αποφαινε και το επι της εικονος καλλος του πρωτοτυπου λεγων ειναι
και το αρχετυπον εναργως εν τωι μιμηματι καθορασθαι, τον αυτον τροπον η ειπουσα
οτι Ἐγω τωι αδελφιδωι μου και ο αδελφιδος μου εμοι, συμμεμορφωσθαι λεγει τωι
Χριστωι το ιδιον καλλος απολαβουσα, την πρωτην της φυσεως ημων μακαριοτητα,
κατ' εικονα και ομοιωσιν του πρωτου και μονου και αληθινου καλλους ωραισθεισα.
6.440 και οιον επι του κατοπτρου γινεται, οταν τεχνικως τε και καταλληλως τηι
χρειαι κατεσκευασμενον εν καθαραι τηι επιφανειαι δι' ακριβειας εν εαυτωι δειξηι του
εμφανεντος προσωπου τον χαρακτηρα, ουτως εαυτην η ψυχη προσφορως τηι χρειαι
κατασκευασασα και πασαν υλικην απορριψαμενη κηλιδα καθαρον του ακηρατου
καλλους εαυτηι το ειδος ενετυπωσατο. λεγει ουν την φωνην ταυτην το προαιρετικον
τε και εμψυχον κατοπτρον οτι· επειδη εγω ολωι τωι κυκλωι το του αδελφιδου
προσωπον βλεπω, δια τουτο ολον της εκεινου μορφης το καλλος εν εμοι καθοραται.
ταυτας αντικρυς μιμειται τας φωνας ο Παυλος λεγων τωι θεωι ζην ο νεκρος τωι
κοσμωι γενομενος και οτι ζηι εν αυτωι ο Χριστος μονος· ο γαρ ειπων οτι Ἐμοι το ζην
Χριστος, τουτο δια του λογου βοαι οτι ουδεν των ανθρωπινων τε και υλικων
παθηματων εν αυτωι ζηι, ουτε ηδονη ουτε λυπη ουτε θυμος ουτε φοβος ουτε δειλια
ουτε πτοησις ουτε τυφος ουτε θρασος, ου μνησικακια ου φθονος ουκ αμυντικη τις
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαθεσις ου φιλοχρηματια ου φιλοδοξια ου φιλοτιμια, ουκ αλλο τι των την ψυχην
δια τινος σχεσεως κηλιδουντων, αλλ' εκεινος μοι μονος εστιν ος ουδεν τουτων
εστιν· παν γαρ το εξω της εκεινου φυσεως θεωρουμενον αποξυσαμενος ουδεν εχω
εν εμαυτωι τοιουτον 6.441 οιον εν εκεινωι ουκ εστιν. ου χαριν Ἐμοι το ζην Χριστος, η,
καθως η νυμφη, Ἐγω τωι αδελφιδωι μου και ο αδελφιδος μου εμοι, ος εστιν αγιασμος
και καθαροτης και αφθαρσια και φως και αληθεια και τα τοιαυτα οσα. ποιμαινει την
εμην ψυχην ουκ εν χορτοις τισιν η φρυγανοις αλλ' εν ταις λαμπροτησι των αγιων· η
γαρ των κρινων φυσις εν τωι λαμπρωι της ευχροιας ταυτην υπαινισσεται ημιν την
διανοιαν. ουκουν δια τουτο επι τους λειμωνας των κρινων αγει το εαυτου ποιμνιον
ο εν τοις κρινοις ποιμαινων, ινα γενηται Ἡ λαμπροτης κυριου του θεου ημων εφ'
ημας· τωι γαρ ειδει της τροφης συνδιατιθεται παντως και το τρεφομενον. οιον τι
λεγω; εστω καθ' υποθεσιν κοιλον τι σκευος εξ υελου πεποιημενον, εν ωι παν το
βαλλομενον διαφαινεται οιονδη αν ηι, ειτε ασβολη το εγκειμενον ειη ειτε τι των
καθαρωτερων τε και λαμπροτερων. ουκουν την λαμπροτητα των κρινων ταις
ψυχαις εντιθεις λαμπρας δι' αυτων τας ψυχας απεργαζεται διαφαινομενου του
εγκειμενου ειδους επι το εξωθεν. ως δ' αν προς το σαφεστερον ημιν προαχθειη το
νοητον, τουτο φαμεν οτι τρεφεται μεν δια των αρετων η ψυχη, κρινα δε
κατονομαζει τας αρετας δι' αινιγματος, 6.442 ων ο δια της αγαθης πολιτειας
εμφορηθεις επιδηλον ποιει δια του βιου εκαστης αρετης το ειδος δια του ηθους
επιδεικνυ μενος. εστω κρινον καθαρον η σωφροσυνη τε και δικαιοσυνη και ανδρεια
και φρονησις και Ὅσα φησιν ο αποστολος αληθη και οσα σεμνα και οσα προσφιλη,
οσα δικαια, οσα αγνα, οσα ευφημα, ει τις αρετη και ει τις επαινος· παντα γαρ ταυτα
εντος της ψυχης γενομενα τωι καθαρωι διαδεικνυται βιωι, καλλωπιζοντα τε τον
περιεχοντα και αυτα δια του εισδεξαμενου καλλωπιζομενα. Ἡ τοινυν αναθεισα
εαυτην τωι αδελφιδωι και δεξαμενη του αγαπηθεντος το καλλος εν τηι ιδιαι μορφηι
οιων αξιουται παρα του τους δοξαζοντας αυτον δοξαζοντος, ακουσωμεν δια της
προσκειμενης τοις ειρημενοις ακολουθιας· φησι γαρ προς την νυμφην ο λογος· Καλη
ει, η πλησιον μου, ως ευδοκια, ωραια ως Ἰερουσαλημ, θαμβος ως τεταγμεναι. οτι μεν
ουν η δοξα παρα της ουρανιου στρατιας αναπεμπεται τωι εν υψιστοις θεωι υπερ της
εν ανθρωποις ευδοκιας εν ταις ακοαις των ποιμενων, οτε ειδον γεννηθεισαν επι γης
την 6.443 ειρηνην, και οτι πολις του μεγαλου βασιλεως η Ἰερουσαλημ παρα του
δεσποτου πασης κτισεως ονομαζεται, παντι δηλον αν ειη τωι τοις ευαγγελικοις
καθομιλησαντι λογοις, ως δια τουτων μη αγνοησαι, ποιον μαρτυρει τηι νυμφηι
καλλος ο λογος δια της προς την Ἰερουσαλημ και προς την ευδοκιαν συγκρισεως.
δηλον γαρ οτι τουτο περι αυτης ο λογος ενδεικνυται το δια της κατορθουμενης
ανοδου μεχρις εκεινου την ψυχην υψωθηναι, ως προς τα του δεσποτου θαυματα
εαυτην επεκτειναι· ει γαρ ο εν υψιστοις θεος, Ὁ ων εν τοις κολποις του πατρος, υπερ
της εν ανθρωποις ευδοκιας αιματι και σαρκι κατακιρναται, ινα γεννηθηι επι της γης
ειρηνη, δηλον οτι η προς ταυτην την ευδοκιαν το εαυτης ομοιωσασα καλλος τον
Χριστον μιμειται τοις κατορ θωμασιν, εκεινο γινομενη τοις αλλοις οπερ ο Χριστος τηι
φυσει των ανθρωπων εγενετο· καθαπερ και ο μιμητης του Χριστου Παυλος εποιει
εαυτον της ζωης αφοριζων, ινα του ιδιου παθους την σωτηριαν τωι Ἰσραηλ
ανταλλαξηται, λεγων· Ηυχομην αναθεμα ειναι απο του Χριστου υπερ των αδελφων
μου, των συγγενων μου κατα σαρκα. προς ον εικοτως ειπειν αρμοζει το ειρημενον τηι
νυμφηι οτι· 6.444 τοιουτον εστι της ψυχης σου το καλλος, οια η του δεσποτου
γεγονεν υπερ ημων ευδοκια, ος Ἑαυτον εκενωσε μορφην δουλου λαβων, και εδωκεν
εαυτον ανταλλαγμα υπερ της του κοσμου ζωης και ∆ι' ημας επτωχευσε πλουσιος ων,
ινα ημεις εν τωι θανατωι αυτου ζησωμεν και εν τηι πτωχειαι αυτου πλουτησωμεν και
εν τηι της δουλειας αυτου μορφηι βασιλευσωμεν. το δε αυτο μεγεθος και η προς
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰερουσαλημ ωραιοτητος ομοιοτης ενδεικνυται, την ανω δηλαδη Ἰερουσα λημ, την
ελευθεραν, την των ελευθερων μητερα, ην πολιν του μεγαλου βασιλεως ειναι παρα
της του δεσποτου φωνης μεμαθηκαμεν· η γαρ χωρησασα εν εαυτηι τον αχωρητον,
ωστε ενοικειν αυτηι και εμπεριπατειν τον θεον, τηι ωραιοτητι του εν αυτηι
κατοικουντος καλλωπισθεισα Ἰερουσαλημ επου ρανιος γινεται το εκεινης καλλος
εφ' εαυτης δεξαμενη. καλλος δε της πολεως του βασιλεως και ωραιοτης, αυτου
παντως εστι του βασιλεως το καλλος· εκεινου γαρ εστι κατα τον λογον της
ψαλμωιδιας η ωραιοτης και το καλλος, προς ον η προφητεια φησι Τηι ωραιοτητι σου
και τωι καλλει σου και εντεινον και κατευοδου και βασιλευε ενεκεν αληθειας και
πραοτητος και δικαιοσυνης· τουτοις γαρ το θειον καλλος χαρακτηριζεται, τηι
αληθειαι λεγω και τηι δικαιοσυνηι και τηι 6.445 πραοτητι. η τοινυν εν τοις τοιουτοις
καλλεσι μορφωθεισα ψυχη ωραια γινεται ως Ἰερουσαλημ τηι του βασιλεως ωραι
καλλωπισθεισα. Ἀλλα ταυτα μεν προδηλον εχει του της νυμφης καλλους τον
επαινον τηι προς την ευδοκιαν τε και την Ἰερουσαλημ συγκρισει πληρουμενον, τον
δε εφεξης λογον εγκωμιον μεν ειναι της νυμφης ουκ αμφιβαλλομεν, την δε
διανοιαν, καθ' ην τωι τοιουτωι επαινωι σεμνυνεται η της ευφημιας ταυτης αξιωθεισα,
ουκ εστιν εκ του προχειρου μαθειν. εχει γαρ η λεξις ουτως· Θαμβος ως τεταγμεναι.
ταχα δ' αν τις τοις προθεωρηθεισιν επομενος ειποι δια της προς την υπερκοσμιον
φυσιν συγκρισεως μεγαλυνεσθαι υπο του λογου δια των επαινων την νυμφην· εκει
γαρ εισιν αι τεταγμεναι [δυναμεις] οπου αι μεν εξουσιαι δια παντος εν τωι κυριευειν
εισι, κρατουσι δε διολου αι κυριοτητες, βεβηκασι δε παγιως οι θρονοι, αδουλωτοι δε
μενουσιν αι αρχαι, ευλογουσι δε αδιαλειπτως τον θεον αι δυναμεις, η τε πτησις των
Σεραφιμ ουχ ισταται και η στασις ου μετα βαινει και τα Χερουβιμ ανεχοντα τον
υψηλον τε και επηρμενον θρονον ουκ αποληγει, οι τε λειτουργοι ποιουντες το εργον
6.446 και ακουοντες των λογων ου παυονται. επει ουν αι εξουσιαι αυται υπο του
θεου τεταγμεναι εισι και η ταξις των νοητων και υπερκοσμιων δυναμεων ασυγχυτος
εις το διηνεκες μενει μηδεμιας κακιας ανατρεπουσης την ευταξιαν, δια τουτο και η
προς μιμησιν εκεινων [ψυχη] παντα κατα ταξιν και ευσχημονως ποιουσα τοιουτον
εφ' εαυτης κινει το θαυμα οιον εν ταις δυναμεσιν εκειναις ταις τεταγμεναις εστιν·
εκπληξιν γαρ η του θαμβους ερμηνευει διανοια, δια δε της εκπληξεως το θαυμα
νοουντες της αληθειας ουχ αμαρτανομεν. Ἡ δε τουτοις εκ του ακολουθου
προσκειμενη ρησις αμφιβολα ποιει τα προσωπα, παρ' ου τε ειρηται και προς ον ειπε
το Ἀποστρεψον τους οφθαλμους σου απεναντιον εμου, οτι αυτοι ανεπτερωσαν με·
τοις μεν γαρ δοκει παρα του δεσποτου προς την καθαραν ειρησθαι ταυτα ψυχην, εγω
δε τηι νυμφηι πρεπειν υπονοω μαλλον το ρητον εφαρμοζεσθαι. 6.447 ταυτηι γαρ
καταλληλον ευρισκω την των σημαινομενων υπο του λογου διανοιαν. τα δε μοι
παρασταντα δι' ολιγων εκθησομαι· ηκουσα πολλαχη της θεοπνευστου γραφης
πτερυγας ειναι τωι θεωι διηγουμενης, νυν μεν της προφητειας λεγουσης οτι Ἐν σκεπηι
των πτερυγων σου σκεπασεις με, και οτι Ὑπο τας πτερυγας αυτου ελπιεις, παλιν δε
του Μωυσεως εν τηι μεγαληι ωιδηι το αυτο υπογραφοντος εν οις φησιν οτι ∆ιεις τας
πτερυγας αυτου εδεξατο αυτους. και το παρα του κυριου προς την Ἰερουσαλημ
ειρημενον, οτι Ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν τα τεκνα σου ον τροπον ορνις
συναγει τα νοσσια υπο τας πτερυγας αυτης, ουκ εξω του προκειμενου νοηματος ειποι
τις αν ειναι προς το ακολουθον βλεπων. ει τοινυν κατα τινα λογον απορρητον
πτερυγας ειναι περι την θειαν φυσιν ο θεοπνευστος διοριζεται λογος, η δε πρωτη του
ανθρωπου Κατασκευη το κατ' εικονα και ομοιωσιν θεου γεγενησθαι την φυσιν ημων
μαρτυρεται, 6.448 οριζεται παντως οτι δια παντων ειχεν ο κατ' εικονα γενομενος
την προς το αρχετυπον ομοιοτητα. αλλα μην επτερωται κατα την αγιαν γραφην το
πρωτοτυπον. ουκουν πτεροεσσα και η του ανθρωπου κατεσκευασθη φυσις, ως αν και
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν ταις πτερυξιν εχοι προς το θειον ομοιως. δηλον δε οτι το των πτερυγων ονομα δια
τινος τροπικης θεωριας εις τι θεοπρεπες μεταληφθησεται νοημα, δυναμεως τε και
μακαριοτητος και αφθαρσιας και των τοιουτων δια του ονοματος των πτερυγων
σημαινομενων. επει ουν ταυτα και περι τον ανθρωπον ην, εως οτε τωι θεωι δια
παντων ομοιος ην, μετα ταυτα δε η προς την κακιαν ροπη των τοιουτων πτερυγων
ημας απεσυλησεν (εξω γαρ της σκεπης των του θεου πτερυγων γενομενοι και των
ιδιων πτερυγων εγυμνωθημεν), δια τουτο επεφανη η του θεου χαρις φωτιζουσα
ημας, ινα αποθεμενοι την ασεβειαν και τας κοσμικας επιθυμιας παλιν δι' οσιοτητος
τε και δικαιοσυνης πτεροφυησωμεν. ουκουν ει ταυτα της αληθειας ουκ
απεσχοινισται, πρεπει παρα της νυμφης ομολογεισθαι την επ' αυτης γεγενημενην
παρα 6.449 των θειων οφθαλμων χαριν· ομου τε γαρ επειδεν ημας τοις της
φιλανθρωπιας οφθαλμοις ο θεος και ημεις κατα την αρχαιαν χαριν ανεπτερωθημεν.
ταυτα ουν οιμαι δια των ειρημενων τον λογον ενδεικνυσθαι, α προσευχομενος ο
∆αβιδ εν εξκαιδεκατηι ψαλμωιδιαι φησι προς τον κυριον οτι Οι οφθαλμοι σου
ιδετωσαν ευθυτητας, τας εμας δηλονοτι· Ἐδοκιμασας γαρ, φησι, την καρδιαν μου,
επεσκεψω νυκτος, επυρωσας με και ουχ ευρεθη εν εμοι αδικια. ισον ουν εστιν ειπειν
οτι Οι οφθαλμοι σου ιδετωσαν ευθυτητας, και οτι οι οφθαλμοι σου το εναντιον μη
θεασασθωσαν· ο γαρ το ευθες ιδων σκολιον ουκ ειδε και ο σκολιον μη ιδων το ευθες
παντως τεθεαται. ουκουν δια της του εναντιου υπεξαιρεσεως το αγαθον τοις θειοις
οφθαλμοις υποδεικνυσι, δι' ων αναπτε ρουται παλιν η ψυχη, η δια της παρακοης
των πρωτοπλαστων πτερορρυησασα. τουτο τοινυν δια των ειρημενων
κατενοησαμεν οτι· οι οφθαλμοι σου, οταν επ' εμε επιβλεπωσιν, αποστρε φονται απο
του εναντιου· ου γαρ οψονται τι εν εμοι των εναντιουμενων μοι. δια τουτο γινεται
μοι απο των οφθαλμων σου το παλιν πτερωθηναι και αναλαβειν δια των αρετων τας
πτερυγας της ωσπερει περιστερας, δι' ης γινεται μοι η της 6.450 πτησεως δυναμις,
ωστε πετασθηναι και καταπαυσαι, εκεινην δηλαδη την καταπαυσιν ην κατεπαυσεν ο
θεος απο των εργων αυτου. Παλιν δε μετα τας φωνας ταυτας η του καλλους της
νυμφης υπογραφη διαδεχεται των εις την ωραν αυτης συντελουντων εκαστον δια
τινος προσφυους ομοιωσεως του λογου σεμνυνοντος· επαινειται γαρ αυτης των τε
τριχων το καλλος και των οδοντων η θεσις και το επι του χειλους ανθος και το ηδυ
της φωνης της τε παρειας το ερυθημα. ο δε περι εκαστου των ειρημενων επαινος δια
τινος καταλληλου συγκρισεως τε και παραθεσεως πληρουται τηι νυμφηι. αι μεν γαρ
τριχες αγελαις αιγων ταις αναφανεισαις απο του Γαλααδ ωμοιωθησαν, αι δε των
κεκαρμενων αγελαι αι διδυμοις τοκοις επαγαλλομεναι το των οδοντων εγκωμιον
πληρουσι δια της ομοιωσεως, σπαρτιωι δε κοκκο βαφει το χειλος εικαζεται και τωι
λεπυρωι της ροας η παρεια καλλωπιζεται. εχει δε η λεξις ουτω· Τριχωμα σου ως
αγελαι των αιγων αι ανεφανησαν απο του Γαλααδ, οδοντες σου ως αγελαι των
κεκαρμενων αι ανεβησαν απο του λουτρου, αι πασαι διδυμευουσαι και ατεκνουσα
ουκ εστιν εν αυταις, ως σπαρτιον κοκκινον χειλη σου και η λαλια σου ωραια, ως
λεπυρον ροας μηλον σου εκτος της σιωπησεως σου. ων απαντων εν τοις φθασασιν
ικανως εξητασμενων περιττον αν ειη δια της των αυτων θεωρηματων παλιλλογιας
οχλον 6.451 επεισαγειν τωι λογωι. ει δε τις και νυν τον περι των αυτων λογον
επιζητοιη γενεσθαι δια τους ανηκοους των πρωην εις τα ρητα ταυτα θεωρηθεντων,
δι' ολιγων την διανοιαν των αινιγματων επιδραμουμεθα· αι τριχες του σωματος
ιδιαζουσαν εχουσι παρα το λοιπον σωμα την φυσιν· παντος γαρ του σωματος
αισθητικηι δυναμει διοικουμενου, ης ανευ εν τωι ζην ειναι φυσιν ουκ εχει (ζωη γαρ
του σωματος εστιν η αισθησις), μονας ορωμεν τας τριχας και μερος ουσας του
σωματος και αμοιρουσας αισθησεως. δεικνυσι δε ταυτην επι του μερους τουτου την
ιδιοτητα το μητε δια καυσεως μητε δια τομης καθ' ομοιοτητα του αλλου σωματος
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ταυτας αλγυνεσθαι. επειδη τοινυν κατα την Παυλου φωνην δοξα της γυναικος
εστιν η κομη <η> δια των πλοκαμων την κεφαλην ωραΐζουσα, τουτο δια του επαινου
των της νυμφης τριχων διδασκομεθα οτι χρη τους περι την κεφαλην της νυμφης
θεωρουμενους, δι' ων η εκκλησια δοξαζεται, κρειττους των αισθησεων ειναι
κρυπτοντας δια της σοφιας την αισθησιν, καθως η Παροιμια φησιν οτι Σοφοι
κρυψουσιν αισθησιν· οις ουχ ορασις του καλου κριτηριον γινεται, ου τηι γευσει το
αγαθον δοκιμαζεται, ουκ οσφρησει τε και αφηι ουδε αλλωι τινι αισθητηριωι η του
καλου επιτρεπεται κρισις, αλλα πασης νεκρωθεισης αισθησεως δια μονης της ψυχης
των 6.452 κατ' εννοιαν φαινομενων αγαθων εφαπτονται τε και επορεγον και ουτω
δοξαζουσι την γυναικα, την εκκλησιαν, ουτε τιμαις διογκουμενοι ουτε μικροψυχιαις
προς τα λυπηρα συστελλομενοι, αλλα καν τεμνεσθαι δεηι δια την εις Χριστον πιστιν,
καν θηριοις η πυρι παραβαλλεσθαι, καν αλλο τι των λυπηρων υπομενειν, την των
τριχων αναισθησιαν εν τηι πειραι των αλγεινων υποκρινονται. τοιουτος Ἠλιας ην ο
εκ του Γαλααδ ανασχων εν δασει και αυχμωντι τωι σωματι, δερμασιν αιγος
σκεπαζομενος, προς πασαν απειλην του τυραννου μενων απτοητος. οσοι τοινυν
κατα μιμησιν της του προφητου μεγαλοφυΐας του κοσμου παντος εαυτους
υπεραιρουσιν, υστερουμενοι, θλιβομενοι, κακουχουμενοι, εν ορεσι και σπηλαιοις και
ταις οπαις της γης, ων ουκ εστιν αξιος ο κοσμος, ουτοι αγεληδον περι την του
παντος κεφαλην θεωρουμενοι δοξα γινονται της εκκλησιας επι την ουρανιον χαριν
τωι Γαλααδιτηι συναναβαινοντες. Το δε της αιγος ζωιον εις τον των τριχων επαινον
ανεληφθη ταχα μεν οτι και η φυσις του τοιουτου ζυου καταλληλος προς γενεσιν
τριχων κατεσκευασται, ωστε αινιγμα του δια των τριχων κοσμου γενεσθαι το ζωιον
το ταις θριξι φυσικως δασυνομενον, η οτι δια των πετρων ανολισθητως 6.453 βαινει
και περι τας κορυφας των ορων αναστρεφεται δια των δυσπορευτων τε και
αποτομων ευθαρσως την πορειαν ποιουμενον, οπερ τοις την τραχειαν της αρετης
οδον κατορ θουσι προσφυως αρμοσθησεται· μαλλον δ' αν τις ειποι δια το προς πολλα
της νομικης ιερουργιας υπο του νομοθετου παρειληφθαι το ζωιον συντελειν ταυτας
τηι κεφαληι προς εγκωμιον. οιδα δε και εν τοις της Παροιμιας αινιγμασιν εν τοις
τεσσαρσι τοις ευοδουμενοις εν και τουτο των καλως διαβαινοντων απηριθμησθαι
τον τραγον τον ηγουμενον του αιπολιου. ο δε περι τουτου στοχαστικως υπονοουμεν
τοιουτον εστι· παν επιτηδευμα δι' ενος αρχομενον εις πολλους διαδιδοται· ως επι της
χαλκευτικης η γραφη τον Θοβελ ευρετην της τεχνης ειπουσα παντων των μετ'
αυτον μεταχειριζομενων του σιδηρου την εργασιαν εις εκεινον αναγει την
επιστημην. ουτω και της ποιμαντικης ο Ἄβελ ηγησατο και ο Καιν της γεωργιας, και
τον Νεβρωδ αρχηγον λεγει της κυνηγετικης επιστημης και της αμπελουργιας τον
Νωε και της εις θεον ελπιδος τον Ἐνως φησιν αρξασθαι· και πολλα τοιαυτα παρα της
αγιας εστι διδαχθηναι γραφης, οτι ενος τι επιτηδευσαντος εισηλθε κατα μιμησιν εις
τον βιον το επιτηδευμα. επειδη τοινυν του θειου ζηλου διαφε ροντως κατα πασαν
εξοχην ο Ἠλιου καθηγησατο, οσοι μετ' εκεινον τον εκεινου μιμησαμενοι ζηλον τοις
αυτοις 6.454 ιχνεσι της του προφητου παρρησιας επηκολουθησαν, αιπολιον γεγονασι
του ηγησαμενου της τοιαυτης ζωης· οιτινες δοξα της εκκλησιας και επαινος γινονται
εις τον των τριχων καταταγεντες κοσμον, ων η αισθητικη ζωη κεχωρισται τε και
ηλλοτριωται. δια των ομοιων δε πληροι και τοις οδουσι τον επαινον. ουτοι δ' αν ειεν
οι τρεφοντες δι' εαυτων της εκκλησιας το σωμα, ους βουλεται παντοτε μεν ως απο
λουτρου καθαρους ορασθαι, απεριττους δε δια παντος ως απο προσφατου κουρας,
κατα δε τον τοκον των αρετων διδυ μευοντας της διπλης καθαροτητος γινομενους
πατερας, της τε κατα ψυχην και της κατα σωμα θεωρουμενης, ως εξοριστον ειναι
των οδοντων τουτων παν το αγονουν εν τωι κρειττονι. το δε σπαρτιον επι του
χειλους τιθεμενον την μεμετρημενην του λογου διακονιαν παραδηλοι τωι αινιγματι,
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οπερ ο προφητης φυλακην τε και θυραν περιοχης κατωνο μασεν, οταν εν καιρωι
ανοιγηται τωι λογωι το στομα και κατα καιρον επικλειηται. μετρου δε ονομα το
σπαρτιον ειναι παρα της προφητειας Ζαχαριου εμαθομεν, οτι σπαρτιον γεωμετρι κον
εν χερσιν ειχεν ο εν αυτωι λαλων αγγελος. τοτε δε μαλιστα τυγχανει του μετρου ο
λογος, οταν περικεχρωσμενος 6.455 τυχηι τωι ερυθηματι, οπερ του αιματος του
λυτρωσαμενου ημας αινιγμα γινεται. εαν ουν τις κατα τον Παυλον λαλουντα εχηι εν
εαυτωι τον Χριστον τον τωι ιδιωι αιματι ημας λυτρωσα μενον, ουτος εχει το
γεωμετρικον σπαρτιον επι του στοματος τηι βαφηι τηι αιματωδει καλλωπιζομενον. ο
δε εφεξης λογος ερμηνεια εστι του αινιγματος· λαλιαν γαρ ωραιαν ονομαζει το
σπαρτιον το κοκκινον, δι' ου παλιν σημαινει το καθ ωρον και εμμετρον· το γαρ
ακριβως ωραιον, εν τωι ιδιωι της ακμης καιρωι προφαινομενον, ουτε αωρον εστιν
ουτε εξωρον. τωι δε λεπυρωι της ροας το μηλον της παρειας ωραΐζων μεγαλην τινα
προσμαρτυρει τηι νυμφηι την εν τοις αγαθοις τελειοτητα· σημαινει γαρ μη εν αλλωι
τινι τον θησαυρον αυτηι παρεσκευασθαι, αλλ' αυτην ειναι θησαυρον εαυτης παντος
αγαθου παρασκευην εν εαυτηι περιεχουσαν. ως γαρ τωι λεπυρωι περιεχεται της ροας
το εδωδιμον, ουτως ενδεικνυ τωι φαινομενωι καλλει του βιου τον ενδον αυτης
θησαυρον περιεχεσθαι. ουτος ουν εστιν ο κρυπτος θησαυρος των ελπιδων, ο ιδιος
καρπος της ψυχης ο τωι εναρετωι βιωι 6.456 καθαπερ τινι ροας λεπυρωι
περικρατουμενος. το δε Ἐκτος της σιωπησεως σου ταυτην οιμαι την διανοιαν εχειν,
οτι ο επαινος ουκ εκ των φαινομενων τοσουτον εστιν οσα τωι λογωι μηνυεται, αλλα
μαλλον <εκ των> οσα τηι σιωπηι υποκεκρυπται την του λογου διαφευγοντα μηνυσιν·
ωσπερ γαρ το εκτος του λογου η σιωπη νοειται, ουτω και το εκτος της σιωπης τον
λογον νοων τις ουχ αμαρτησεται. εκεινο γαρ σιωπωμεν ο δια των ρηματων
εξαγγειλαι αδυνατουμεν. ει ουν το εκτος εκεινου η σιωπη νοειται, το εκτος της
σιωπης ακολουθον εστι παντως τον λογον οιεσθαι. ουκουν ο ειπων το Ἐκτος της
σιωπησεως, τουτο σαφως τωι λογωι παριστησιν οτι καλα μεν εστι και μεγαλα τα τωι
λογωι φανηναι δυναμενα, οσα εκτος εστι της σιωπησεως, τα δε του λογου εκτος, τα
τηι σιωπηι καλυπτομενα, τα αρρητα τε και ανεκφωνητα, μειζω παντως και
θαυμασιωτερα των εκφωνουμενων εστιν. Ἀκουσωμεν δε και των εφεξης επαινων,
ων η διανοια τωι της ιστοριας εοικε φρεατι ου βαρυς τις λιθος επεχων το στομιον
απορον εποιει ταις ποιμαινουσαις την μετουσιαν του υδατος. αλλ' ο Ἰακωβ επιστας
αναμοχλιζει τε του στομιου τον λιθον και πληρη τα ποτιστηρια ποιησας 6.457 του
υδατος εδωκε τοις θρεμμασι κατ' εξουσιαν εντρυφησαι τωι ναματι. τινα τοινυν εστιν
α τωι τοιουτωι φρεατι προσεικαζο μεν; Ἑξηκοντα εισι βασιλισσαι και ογδοηκοντα
παλλακαι και νεανιδες ων ουκ εστιν αριθμος. μια εστι περιστερα μου, τελεια μου·
μια εστι τηι μητρι αυτης, εκλεκτη εστι τηι τεκουσηι αυτην. τις ουν ημιν αποκυλισει της
ασαφειας ταυτης τον λιθον; τις εξαντλησει των νοηματων το υδωρ ουτως εν βαθει
κειμενον, ως ανεφικτον ειναι τωι ημετερωι λογωι; αλλα μοι καλως εχειν δοκει τουτο
ταις ακοαις υμων διαμαρτυρασθαι οτι το ταυτα γνωναι μονων εκεινων εστιν προς
ους φησιν ο αποστολος οτι Ἐν παντι επλουτισθητε, εν παντι λογωι και πασηι γνωσει.
η δε ημετερα πενια των προκειμενων του λογου θησαυρων περιδραξασθαι αδυνατως
εχει. πλην ως αν του της αργιας κατακριματος εξω γενοιμεθα, δια τον ερευναν τας
γραφας ημιν νομοθετησαντα μικρον τινα και τουτοις ιδρωτα προσθειναι ου
κατοκνησομεν. φαμεν τοινυν δογμα τι των αστειοτερων την εν τοις ρητοις τουτοις
φιλοσοφιαν δια των επαινων της νυμφης ημιν παρατιθεσθαι. το δε δογμα τοιουτον
εστιν· ου μετα της αυτης ακολουθιας και ταξεως κτιζεται τα οντα και ανακτι ζεται·
οτε μεν γαρ κατ' αρχας δια της θειας δυναμεως η της κτισεως υφισταται φυσις, εφ'
εκαστου των οντων 6.458 αδιαστατως τηι αρχηι συναπηρτισθη το περας πασι τοις εκ
του μη οντος εις το ειναι παραγομενοις ομου τηι αρχηι συνανασχουσης της
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελειοτητος. εν δε των κτισθεντων και η ανθρωπινη φυσις εστιν, ουδε αυτη καθ'
ομοιοτητα των αλλων εκ προαγωγης προελθουσα επι το τελειον, αλλ' απο της
πρωτης υπαρξεως συμπλασθεισα τηι τελειοτητι· εγενετο γαρ ο ανθρωπος, φησι, κατ'
εικονα θεου και ομοιωσιν. οπερ ενδεικνυται το των αγαθων ακροτατον τε και
τελειοτατον. τι γαρ αν υπερτερον ευρεθειη της προς τον θεον ομοιωσεως; επι μεν
ουν της πρωτης κτισεως αδιαστατως τηι αρχηι συνανεφανη το περας και απο της
τελειοτητος η φυσις του ειναι ηρξατο. επειδη δε τωι θανατωι δια της προς την κακιαν
σχεσεως οικειωθεισα της εν τωι αγαθωι διαμονης απερρυη, ουκ αθροαν καθ'
ομοιοτητα της πρωτης συστασεως επανα λαμβανει την τελειοτητα, αλλ' οδωι τινι
προεισιν επι το μειζον δια τινος ακολουθιας και ταξεως κατ' ολιγον απο
σκευαζομενη την προς τα εναντια προσπαθειαν· επι μεν γαρ της πρωτης κατασκευης
ουδεν ην το κωλυον συνδραμειν τηι γενεσει το της φυσεως τελειον κακιας ουκ
ουσης, επι δε της δευτερας αναστοιχειωσεως αναγκαιως η διαστηματικη παρατασις
συμπαρομαρτει τοις προς το πρωτον αγαθον 6.459 ανατρεχουσιν. διοτι τηι υλικηι
προσπαθειαι συνδεθεισα δια κακιας ημων η διανοια κατ' ολιγον ωσπερ φλοιου τινος
του περιεχοντος δια της αστειοτερας αγωγης περιξυεται την συμφυΐαν του χειρονος.
τουτου χαριν πολλας ειναι παρα τωι πατρι μονας μεμαθηκαμεν κατα την αναλογιαν
της εν εκαστωι προς το καλον σχεσεως και της του χειρονος απο στασεως,
ετοιμαζομενης πασι της αντιδοσεως· ο μεν γαρ τις εν αρχηι της του βελτιονος εστι
κληρωσεως αρτι καθαπερ εκ βυθου τινος του κατα κακιαν βιου προς την μετουσιαν
της αληθειας ανανηξαμενος, τωι δε τις γεγονεν ηδη δι' επιμελειας και προσθηκη του
κρειττονος, αλλος επι πλειον δια της επιθυμιας των αγαθων επηυξηθη, ο δε μεσως
εχει της των υψηλων αναβασεως, ετερος και το μεσον παρεδραμεν, εισι δε τινες οι
και τουτων εαυτους υπεραραντες, αλλοι κακεινους παρηλασαν και υπερ τουτους
ετεροι προς τον ανω δρομον συντεινονται. και ολως κατα την ποικιλην των
προαιρεσεων διαφοραν εκαστον ο θεος εν τωι ιδιωι προσδεχεται ταγματι τα προς
αξιαν αποκληρων 6.460 τοις πασι, και συναγων τοις υψηλοτεροις τας των αγαθων
αμοιβας και συμμετρων τοις ελαττοσιν. ταυτα δια των προκειμενων ρητων
φιλοσοφειν τον λογον υπενοησαμεν την διαφοραν των ψυχων, αι προς τον νυμφιον
ορωσιν, εν τοις ειρημενοις ημιν διαστειλαντα· τας μεν γαρ ονομαζει νεανιδας την
του αριθμου φυσιν δια του πληθους νικωσας, αλλας δε παλλακιδας και αλλας
βασιλιδας ειναι φησιν, οκτω δεκασι των παλλακιδων τον αριθμον περιγραψας, τας
δε βασιλιδας συντελειν ειπων εις εξηκοντα, υπερτιθησι δε πασων την εν τηι μοναδι
θεωρουμενην τελειαν περιστεραν, ην και μονην τηι μητρι και εκλεκτην ειναι τηι
τεκουσηι αυτην αποφαινεται. ταυτα ουν δια των θειων τουτων λογιων νοειν
εναγομεθα οτι οι μεν αρτι καθαπερ νηδυος τινος της εν βαθει κειμενης απατης εξω
γενομενοι, αρτιγενεις τινες οντες και ουπω διηρθρωμενον εν εαυτοις τον λογον
χωρησαντες τηι αλογωτεραι συγκαταθεσει της πιστεως εν απειρωι θεωρουν πληθει,
σωτηριον μεν ειναι πεπιστευκοτες του μυστηριου τον λογον, ου μην εν επιστημηι
τινι και τηι δια του λογου πληροφοριαι καθιδρυμενην εχοντες εν εαυτοις την
αληθειαν. αυται εισιν αι ονομασθεισαι νεανιδες δια το ετι νεαν αγειν την
πνευματικην ηλικιαν, αι γεννηθεισαι τωι λογωι της πιστεως ουδεπω δια της
καθηκουσης αυξησεως τοιαυται γεγονασιν ως επι γαμου ακμην προελθειν και
φθασαι εις ανδρα τελειον, εις μετρον γαμικης ηλικιας, ωστε τωι φοβωι 6.461 του
κυριου δυνασθαι κυοφορησαι και πνευμα σωτηριας παιδοποιησασθαι, αλλ' ετι τωι
νηπιωι τε και ατελει της διανοιας αλογωτεραι πως συζωσι τηι διαθεσει. πλην αλλα και
ουτοι των σωιζομενων εισι, καθως φησιν ο προφητης οτι Ἀνθρωπους και κτηνη
σωσεις, κυριε, κτηνη λεγων το αλογωτερον μερος των σωιζομενων. Των δε δια της
καθηκουσης επιμελειας αυξηθεντων τηι διανοιαι και καταλελοιποτων ηδη την
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νηπιοτητα διπλην υπο του λογου την διαφοραν διδασκομεθα· γινονται μεν γαρ αι
ψυχαι συσσωμοι τωι λογωι και αυται κακειναι, αλλ' αι μεν ερωτικηι τινι διαθεσει
προσκολλωνται (οια ην η του ∆αβιδ και η του Παυλου ψυχη, η μεν λεγουσα το Ἐμοι
δε το προσκολλασθαι τωι θεωι αγαθον εστιν, η δε το Ουδεις χωρισει ημας απο της
αγαπης του θεου της εν Χριστωι Ἰησου· ου ζωη, ου θανατος, ου το παρον, ου το
μελλον, ουκ αλλο τι των οντων ουδεν), αι δε φοβωι κολασεως τας μοιχικας
αποφευγουσι πειρας· μενουσι γαρ εν αφθαρσιαι και αγιασμωι και αυται, αλλα τωι
φοβωι μαλλον η τωι ποθωι μονωι παιδαγωγουμεναι το κακον ου προσδεχονται. αι μεν
ουν 6.462 δια της τελειοτερας διαθεσεως ποθωι της αφθαρσιας ανα κραθεισαι τηι του
θεου καθαροτητι βασιλισσαι δια την κοινωνιαν της βασιλειας κατονομαζονται, τας
δε τωι της απειλης φοβωι την αρετην εκπονουσας παλλακιδας ονομαζει ο λογος·
ουπω γαρ τις αυτων μητηρ βασιλεως και κοινωνος της αξιας γενεσθαι δυνατως εχει.
πως γαρ αν δυνηθειη η μηδεπω αναλαβουσα εν εαυτηι το αδεσποτον και αυτοκρατες
του εναρετου φρονηματος, αλλα δουλικωι φοβωι της των κακων κοινωνιας
αφισταμενη; υποδειγματα δε των ειρημενων εστιν επι μεν των βασιλιδων το κατα
τους της δεξιας στασεως ηξιωμενους, προς ους ο βασιλευς λεγει· ∆ευτε, οι
ευλογημενοι του πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην υμιν βασιλειαν·
του δε δευτερου και υφειμενου ταγματος ειεν αν εκεινοι, προς ους λεγει ο κυριος·
Φοβηθητε τον μετα το αποκτειναι εχοντα εξουσιαν εμβαλειν εις την γεενναν του
πυρος. ταυτην δε μοι δοκει την διαστολην των δυο ταγματων η κατα τους αριθμους
διαφορα παραδηλουν δι' αινιγματος. πως τουτο φημι; εξ εισιν εντολαι δι' ων η
βασιλεια τοις δεξιοις ετοιμαζεται. λογισωμεθα τουτων εκαστην το δεσπο τικον ειναι
ταλαντον, ο προσηκει παρα του αγαθου και 6.463 πιστου οικετου δεκαπλασιασθηναι
δια της εργασιας, ινα ουτως εισελθηι εις την χαραν του κυριου αυτου εν ολιγοις
πιστος ευρεθεις και επι πολλων καθισταμενος. ει τοινυν δια των εξ τουτων εντολων
η της βασιλειας γινεται τηι ψυχηι κοινωνια, το δε τελειον της εργασιας εφ' εκαστης
εστι το δεκαπλασιασαι την εντολην, καθως εφη ο αγαθος δουλος εκεινος οτι ∆εκα
ταλαντα το εν σου ταλαντον κατειργασατο, ευρισκομεν εκ του ακολουθου την μιαν
βασιλισσαν εις εξηκοντα πλατυνομενην, την δια του δεκαπλασιασμου των εξ
εντολων εις κοινωνιαν της βασιλειας παραδεχθεισαν, ως πολλας ειναι την μιαν τωι
πολυτροπωι χαρακτηρι των εντολων εμμερισθεισαν και εκαστωι των κατορθωματων
ιδιαζοντως εμμορφωθεισαν. ουτως ουν εις εξηκοντα βασιλιδας η μια καταμεριζεται
προς τα ειδη των εντολων διαιρουμενη τε και αριθμουμενη και γινεται κοινωνος
της του Χριστου βασιλειας η νυμφη, δημος βασιλιδων η μια γεγενημενη η δια των
τοσουτων, των κατα τας εντολας αξιωματων, αριθμηθεισα. Ει δε την εξαδα των
εντολων εν μιαι κατα το δεκαπλασιον γεωργηθεισαν ψυχηι δια των εξηκοντα
βασιλιδων σημαινεσθαι 6.464 δι' αινιγματος ουκ εξω του εικοτος υπενοησαμεν,
ακολουθως και δια των ογδοηκοντα το της ογδοης μυστηριον παραδη λουσθαι
φαμεν δια του ομοιου αινιγματος, προς ην βλεποντες οι τωι φοβωι παιδαγωγουμενοι
της των κακων κοινωνιας απειργονται· ουτω γαρ εν ταις ψαλμωιδιαις εμαθομεν, εν
αις προτετακται μεν δια της επιγραφης η ογδοη, μαστιγου μενων δε αντικρυς εισιν
αι φωναι τωι φοβωι των ελπιζομενων εις ελεον την ακοην επικαμπτουσαι. φησι γαρ
προς τον φοβερον κριτην ο προς την ογδοην βλεπων· Κυριε μη τωι θυμωι σου ελεγξηις
με μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με. ελεησον με, κυριε, οτι ασθενης ειμι· ιασαι με,
κυριε, οτι εταραχθη τα οστα μου, και οσα εκ του ακολουθου τωι αδεκαστωι κριτηι δια
της ικετηριας προτεινεται, εν οις και το μη ειναι θεου μνημην εν τωι θανατωι
οδυρεται (πως γαρ αν ειη δυνατον τοις κλαυθμωι τε και βρυγμωι καταδεδικα σμενοις
την εκ της μνημης του θεου ευφροσυνην εγγινεσθαι ουτως ειποντος ετερωθι του
προφητου οτι η μνημη του θεου ευφροσυνην ποιει;), και αλλα τοιαυτα τινα
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτειναμενος ο δεδοικως την ογδοην εν αισθησει της του ελεου γινεται μετουσιας
λεγων οτι Εισηκουσε κυριος της φωνης του κλαυθμου μου. πολλων δε μακαριων
φοβων υπο της αγιας δηλουμενων γραφης ειη αν και επι τουτων αναλογως ταις
6.465 εξ εντολαις η επι το δεκαπλασιον αυξησις, ωστε τον διδαχθεντα παρα της
ψαλμωιδιας, πως κατορθουται του κυριου ο φοβος εκ του εκκλιναι μεν απο του
κακου ποιειν δε το αγαθον, οιον τινα μναν η ταλαντον δεκαπλασιασαι δια της
εργασιας το χρημα του φοβου και ουτω την δευτε ρευουσαν μετα την βασιλιδα
ψυχην, η φοβωι και ουκ αγαπηι το καλον κατεργαζεται, προς τον αριθμον των
ογδοηκοντα πλατυνθηναι εκαστον ειδος των δια φοβου κατορθουμενων επι του
βιου εαυτης ασυγχυτως τε και διακεκριμενως δεικνυουσαν, ως και επι ταυτης τον
της ογδοης λογον τηι προς το δεκαπλασιον αυξησει συμπλατυνθηναι και ουτω
γενεσθαι εν φοβωι δουλικωι και ουχι ερωτι νυμφικωι τωι αγαθωι προσεγγιζουσαν
παλλακην αντι της βασιλιδος δια τον της ογδοης φοβον, ον δεκαπλασιως εν τοις
κατορθωμασιν ηυξησεν, εις τον αριθμον συντελουσαν των ογδοηκοντα. ην κελευει
και ο της ιστοριας λογος νοθωι προς καιρον και ουκ ευγενει τοκωι υπηρετησασαν μη
συνοικειν εις τελος τηι βασιλιδι, ως ουκ ουσης εκ του ισου της βασιλικης
κληρονομιας τηι δουλικηι γονηι προς τον ελευθερον τοκον· Ἔκβαλε γαρ, φησι, την
παιδισκην και τον υιον αυτης· ου γαρ μη κληρονο μησηι ο υιος της παιδισκης μετα
του υιου της ελευθερας. ει δε τινι βιαιοτερα φαινεται η εις τον προκειμενον τοις
6.466 ρητοις αριθμον θεωρια, αναμνησθητω οτι και κατ' αρχας το μη δυνασθαι
τυχειν της εν τουτοις αληθειας εμαρτυραμεθα τοσουτον μονον αψαμενοι οσον μη
αγυμναστα καθολου παραδραμειν τα αινιγματα. Πλην ει εξω βαλοι τελειως η αγαπη
τον φοβον κατα το γεγραμμενον και μεταποιηθεις ο φοβος αγαπη γενοιτο, τοτε
ευρισκεται μονας το σωιζομενον εν τηι προς το μονον αγαθον συμφυΐαι παντων
αλληλοις ενωθεντων δια της κατα την περιστεραν τελειοτητος. τοιουτον γαρ τι
νοουμεν εκ του εφεξης λογου ος φησιν οτι Μια εστι περιστερα μου, τελεια μου· μια
εστι τηι μητρι αυτης, εκλεκτη εστι τηι τεκουσηι αυτην. οπερ εν τωι ευαγγελιωι δια της
του κυριου φωνης σαφεστερον ημιν ερμηνευεται· πασαν γαρ τοις μαθηταις εαυτου
εναποτιθεμενος δια της ευλογιας δυναμιν τα τε αλλα δια των προς τον πατερα
λογων αγαθα τοις αγιοις χαριζεται και προστιθησι των αγαθων το κεφαλαιον, το
μηκετι αυτους εν διαφοραι τινι προαιρεσεων εν τηι περι του καλου κρισει πολλαχηι
διασχιζεσθαι, αλλ' εν γενεσθαι τους παντας τωι ενι και μονωι αγαθωι συμφυεντας,
ωστε δια της του πνευματος του αγιου ενοτητος, καθως φησιν ο αποστολος, τωι
συνδεσμωι της ειρηνης διασφιγχθεντας 6.467 εν σωμα γενεσθαι τους παντας και εν
πνευμα δια μιας ελπιδος εις ην εκληθησαν. βελτιον δ' αν ειη αυτας επι λεξεως
παραθεσθαι τας θειας του ευαγγελιου φωνας· Ἵνα παντες εν ωσι καθως συ, πατερ, εν
εμοι καγω εν σοι, ινα και αυτοι εν ημιν εν ωσιν. το δε συνδετικον της ενοτητος
ταυτης η δοξα εστιν· δοξαν δε λεγεσθαι το πνευμα το αγιον ουκ αν τις των
επεσκεμμενων αντειποι προς αυτας βλεπων τας του κυριου φωνας· Την δοξαν γαρ,
φησιν, ην εδωκας μοι, εδωκα αυτοις. εδωκε γαρ ως αληθως τοις μαθηταις τοιαυτην
δοξαν ο ειπων προς αυτους· Λαβετε πνευμα αγιον. ελαβε δε ταυτην την δοξαν ην
παντοτε ειχε προ του τον κοσμον ειναι ο την ανθρωπινην φυσιν περιβαλομενος, ης
δοξασθεισης δια του πνευματος επι παν το συγγενες η της δοξης του πνευματος
διαδοσις γινεται απο των μαθητων αρξαμενη. δια τουτο φησι· Την δοξαν, ην εδωκας
μοι, εδωκα αυτοις, ινα ωσιν εν, καθως ημεις εν εσμεν· εγω εν αυτοις και συ εν εμοι,
ινα ωσι τετελειωμενοι εις το εν. ο τοινυν εκ μεν νηπιου προς ανδρα τελειον
αναδραμων δια της αυξησεως και φθασας εις το μετρον της νοητης ηλικιας, εκ δε
της δουλης τε και της παλλακιδος την της βασιλειας αξιαν μεταλαβων, δεκτικος δε
της του πνευματος δοξης γενομενος 6.468 δι' απαθειας και καθαροτητος, ουτος εστιν
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

η τελεια περιστερα προς ην ο νυμφιος οραι λεγων οτι Μια εστι περιστερα μου, τελεια
μου, μια εστι τηι μητρι αυτης, εκλεκτη εστι τηι τεκουσηι αυτην. τις ουν ημιν
αποκυλισει της ασαφειας ταυτης τον λιθον; τις εξαντλησει των νοηματων το υδωρ
ουτως εν βαθει κειμενον, ως ανεφικτον ειναι τωι ημετερωι λογωι; αλλα μοι καλως
εχειν δοκει τουτο ταις ακοαις υμων διαμαρτυρασθαι οτι το ταυτα γνωναι μονων
εκεινων εστιν προς ους φησιν ο αποστολος οτι Ἐν παντι επλουτισθητε, εν παντι
λογωι και πασηι γνωσει. η δε ημετερα πενια των προκειμενων του λογου θησαυρων
περιδραξασθαι αδυνατως εχει. πλην ως αν του της αργιας κατακριματος εξω
γενοιμεθα, δια τον ερευναν τας γραφας ημιν νομοθετησαντα μικρον τινα και
τουτοις ιδρωτα προσθειναι ου κατοκνησομεν. φαμεν τοινυν δογμα τι των
αστειοτερων την εν τοις ρητοις τουτοις φιλοσοφιαν δια των επαινων της νυμφης
ημιν παρατιθεσθαι. το δε δογμα τοιουτον εστιν· ου μετα της αυτης ακολουθιας και
ταξεως κτιζεται τα οντα και ανακτιζεται· οτε μεν γαρ κατ' αρχας δια της θειας
δυναμεως η της κτισεως υφισταται φυσις, εφ' εκαστου των οντων 6.458 αδιαστατως
τηι αρχηι συναπηρτισθη το περας πασι τοις εκ του μη οντος εις το ειναι παραγομενοις
ομου τηι αρχηι συνανασχουσης της τελειοτητος. εν δε των κτισθεντων και η
ανθρωπινη φυσις εστιν, ουδε αυτη καθ' ομοιοτητα των αλλων εκ προαγωγης
προελθουσα επι το τελειον, αλλ' απο της πρωτης υπαρξεως συμπλασθεισα τηι
τελειοτητι· εγενετο γαρ ο ανθρωπος, φησι, κατ' εικονα θεου και ομοιωσιν. οπερ
ενδεικνυται το των αγαθων ακροτατον τε και τελειοτατον. τι γαρ αν υπερτερον
ευρεθειη της προς τον θεον ομοιωσεως; επι μεν ουν της πρωτης κτισεως αδιαστατως
τηι αρχηι συνανεφανη το περας και απο της τελειοτητος η φυσις του ειναι ηρξατο.
επειδη δε τωι θανατωι δια της προς την κακιαν σχεσεως οικειωθεισα της εν τωι αγαθωι
διαμονης απερρυη, ουκ αθροαν καθ' ομοιοτητα της πρωτης συστασεως
επαναλαμβανει την τελειοτητα, αλλ' οδωι τινι προεισιν επι το μειζον δια τινος
ακολουθιας και ταξεως κατ' ολιγον αποσκευαζομενη την προς τα εναντια
προσπαθειαν· επι μεν γαρ της πρωτης κατασκευης ουδεν ην το κωλυον συνδραμειν
τηι γενεσει το της φυσεως τελειον κακιας ουκ ουσης, επι δε της δευτερας
αναστοιχειωσεως αναγκαιως η διαστηματικη παρατασις συμπαρομαρτει τοις προς το
πρωτον αγαθον 6.459 ανατρεχουσιν. διοτι τηι υλικηι προσπαθειαι συνδεθεισα δια
κακιας ημων η διανοια κατ' ολιγον ωσπερ φλοιου τινος του περιεχοντος δια της
αστειοτερας αγωγης περιξυεται την συμφυΐαν του χειρονος. τουτου χαριν πολλας
ειναι παρα τωι πατρι μονας μεμαθηκαμεν κατα την αναλογιαν της εν εκαστωι προς το
καλον σχεσεως και της του χειρονος αποστασεως, ετοιμαζομενης πασι της
αντιδοσεως· ο μεν γαρ τις εν αρχηι της του βελτιονος εστι κληρωσεως αρτι καθαπερ
εκ βυθου τινος του κατα κακιαν βιου προς την μετουσιαν της αληθειας
ανανηξαμενος, τωι δε τις γεγονεν ηδη δι' επιμελειας και προσθηκη του κρειττονος,
αλλος επι πλειον δια της επιθυμιας των αγαθων επηυξηθη, ο δε μεσως εχει της των
υψηλων αναβασεως, ετερος και το μεσον παρεδραμεν, εισι δε τινες οι και τουτων
εαυτους υπεραραντες, αλλοι κακεινους παρηλασαν και υπερ τουτους ετεροι προς τον
ανω δρομον συντεινονται. και ολως κατα την ποικιλην των προαιρεσεων διαφοραν
εκαστον ο θεος εν τωι ιδιωι προσδεχεται ταγματι τα προς αξιαν αποκληρων 6.460 τοις
πασι, και συναγων τοις υψηλοτεροις τας των αγαθων αμοιβας και συμμετρων τοις
ελαττοσιν. ταυτα δια των προκειμενων ρητων φιλοσοφειν τον λογον υπενοησαμεν
την διαφοραν των ψυχων, αι προς τον νυμφιον ορωσιν, εν τοις ειρημενοις ημιν
διαστειλαντα· τας μεν γαρ ονομαζει νεανιδας την του αριθμου φυσιν δια του
πληθους νικωσας, αλλας δε παλλακιδας και αλλας βασιλιδας ειναι φησιν, οκτω
δεκασι των παλλακιδων τον αριθμον περιγραψας, τας δε βασιλιδας συντελειν ειπων
εις εξηκοντα, υπερτιθησι δε πασων την εν τηι μοναδι θεωρουμενην τελειαν
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιστεραν, ην και μονην τηι μητρι και εκλεκτην ειναι τηι τεκουσηι αυτην
αποφαινεται. ταυτα ουν δια των θειων τουτων λογιων νοειν εναγομεθα οτι οι μεν
αρτι καθαπερ νηδυος τινος της εν βαθει κειμενης απατης εξω γενομενοι, αρτιγενεις
τινες οντες και ουπω διηρθρωμενον εν εαυτοις τον λογον χωρησαντες τηι
αλογωτεραι συγκαταθεσει της πιστεως εν απειρωι θεωρουνται πληθει, σωτηριον μεν
ειναι πεπιστευκοτες του μυστηριου τον λογον, ου μην εν επιστημηι τινι και τηι δια
του λογου πληροφοριαι καθιδρυμενην εχοντες εν εαυτοις την αληθειαν. αυται εισιν
αι ονομασθεισαι νεανιδες δια το ετι νεαν αγειν την πνευματικην ηλικιαν, αι
γεννηθεισαι τωι λογωι της πιστεως ουδεπω δια της καθηκουσης αυξησεως τοιαυται
γεγονασιν ως επι γαμου ακμην προελθειν και φθασαι εις ανδρα τελειον, εις μετρον
γαμικης ηλικιας, ωστε τωι φοβωι 6.461 του κυριου δυνασθαι κυοφορησαι και πνευμα
σωτηριας παιδοποιησασθαι, αλλ' ετι τωι νηπιωι τε και ατελει της διανοιας αλογωτεραι
πως συζωσι τηι διαθεσει. πλην αλλα και ουτοι των σωιζομενων εισι, καθως φησιν ο
προφητης οτι Ἀνθρωπους και κτηνη σωσεις, κυριε, κτηνη λεγων το αλογωτερον
μερος των σωιζομενων. Των δε δια της καθηκουσης επιμελειας αυξηθεντων τηι
διανοιαι και καταλελοιποτων ηδη την νηπιοτητα διπλην υπο του λογου την
διαφοραν διδασκομεθα· γινονται μεν γαρ αι ψυχαι συσσωμοι τωι λογωι και αυται
κακειναι, αλλ' αι μεν ερωτικηι τινι διαθεσει προσκολλωνται (οια ην η του ∆αβιδ και
η του Παυλου ψυχη, η μεν λεγουσα το Ἐμοι δε το προσκολλασθαι τωι θεωι αγαθον
εστιν, η δε το Ουδεις χωρισει ημας απο της αγαπης του θεου της εν Χριστωι Ἰησου· ου
ζωη, ου θανατος, ου το παρον, ου το μελλον, ουκ αλλο τι των οντων ουδεν), αι δε
φοβωι κολασεως τας μοιχικας αποφευγουσι πειρας· μενουσι γαρ εν αφθαρσιαι και
αγιασμωι και αυται, αλλα τωι φοβωι μαλλον η τωι ποθωι μονωι παιδαγωγουμεναι το
κακον ου προσδεχονται. αι μεν ουν 6.462 δια της τελειοτερας διαθεσεως ποθωι της
αφθαρσιας ανακραθεισαι τηι του θεου καθαροτητι βασιλισσαι δια την κοινωνιαν της
βασιλειας κατονομαζονται, τας δε τωι της απειλης φοβωι την αρετην εκπονουσας
παλλακιδας ονομαζει ο λογος· ουπω γαρ τις αυτων μητηρ βασιλεως και κοινωνος
της αξιας γενεσθαι δυνατως εχει. πως γαρ αν δυνηθειη η μηδεπω αναλαβουσα εν
εαυτηι το αδεσποτον και αυτοκρατες του εναρετου φρονηματος, αλλα δουλικωι φοβωι
της των κακων κοινωνιας αφισταμενη; υποδειγματα δε των ειρημενων εστιν επι μεν
των βασιλιδων το κατα τους της δεξιας στασεως ηξιωμενους, προς ους ο βασιλευς
λεγει· ∆ευτε, οι ευλογημενοι του πατρος μου, κληρονομησατε την ητοιμασμενην
υμιν βασιλειαν· του δε δευτερου και υφειμενου ταγματος ειεν αν εκεινοι, προς ους
λεγει ο κυριος· Φοβηθητε τον μετα το αποκτειναι εχοντα εξουσιαν εμβαλειν εις την
γεενναν του πυρος. ταυτην δε μοι δοκει την διαστολην των δυο ταγματων η κατα
τους αριθμους διαφορα παραδηλουν δι' αινιγματος. πως τουτο φημι; εξ εισιν
εντολαι δι' ων η βασιλεια τοις δεξιοις ετοιμαζεται. λογισωμεθα τουτων εκαστην το
δεσποτικον ειναι ταλαντον, ο προσηκει παρα του αγαθου και 6.463 πιστου οικετου
δεκαπλασιασθηναι δια της εργασιας, ινα ουτως εισελθηι εις την χαραν του κυριου
αυτου εν ολιγοις πιστος ευρεθεις και επι πολλων καθισταμενος. ει τοινυν δια των εξ
τουτων εντολων η της βασιλειας γινεται τηι ψυχηι κοινωνια, το δε τελειον της
εργασιας εφ' εκαστης εστι το δεκαπλασιασαι την εντολην, καθως εφη ο αγαθος
δουλος εκεινος οτι ∆εκα ταλαντα το εν σου ταλαντον κατειργασατο, ευρισκομεν εκ
του ακολουθου την μιαν βασιλισσαν εις εξηκοντα πλατυνομενην, την δια του
δεκαπλασιασμου των εξ εντολων εις κοινωνιαν της βασιλειας παραδεχθεισαν, ως
πολλας ειναι την μιαν τωι πολυτροπωι χαρακτηρι των εντολων εμμερισθεισαν και
εκαστωι των κατορθωματων ιδιαζοντως εμμορφωθεισαν. ουτως ουν εις εξηκοντα
βασιλιδας η μια καταμεριζεται προς τα ειδη των εντολων διαιρουμενη τε και
αριθμουμενη και γινεται κοινωνος της του Χριστου βασιλειας η νυμφη, δημος
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλιδων η μια γεγενημενη η δια των τοσουτων, των κατα τας εντολας
αξιωματων, αριθμηθεισα. Ει δε την εξαδα των εντολων εν μιαι κατα το δεκαπλασιον
γεωργηθεισαν ψυχηι δια των εξηκοντα βασιλιδων σημαινεσθαι 6.464 δι' αινιγματος
ουκ εξω του εικοτος υπενοησαμεν, ακολουθως και δια των ογδοηκοντα το της
ογδοης μυστηριον παραδηλουσθαι φαμεν δια του ομοιου αινιγματος, προς ην
βλεποντες οι τωι φοβωι παιδαγωγουμενοι της των κακων κοινωνιας απειργονται·
ουτω γαρ εν ταις ψαλμωιδιαις εμαθομεν, εν αις προτετακται μεν δια της επιγραφης η
ογδοη, μαστιγουμενων δε αντικρυς εισιν αι φωναι τωι φοβωι των ελπιζομενων εις
ελεον την ακοην επικαμπτουσαι. φησι γαρ προς τον φοβερον κριτην ο προς την
ογδοην βλεπων· Κυριε μη τωι θυμωι σου ελεγξηις με μηδε τηι οργηι σου παιδευσηις με.
ελεησον με, κυριε, οτι ασθενης ειμι· ιασαι με, κυριε, οτι εταραχθη τα οστα μου, και
οσα εκ του ακολουθου τωι αδεκαστωι κριτηι δια της ικετηριας προτεινεται, εν οις και
το μη ειναι θεου μνημην εν τωι θανατωι οδυρεται (πως γαρ αν ειη δυνατον τοις
κλαυθμωι τε και βρυγμωι καταδεδικασμενοις την εκ της μνημης του θεου
ευφροσυνην εγγινεσθαι ουτως ειποντος ετερωθι του προφητου οτι η μνημη του θεου
ευφροσυνην ποιει;), και αλλα τοιαυτα τινα προτειναμενος ο δεδοικως την ογδοην εν
αισθησει της του ελεου γινεται μετουσιας λεγων οτι Εισηκουσε κυριος της φωνης
του κλαυθμου μου. πολλων δε μακαριων φοβων υπο της αγιας δηλουμενων γραφης
ειη αν και επι τουτων αναλογως ταις 6.465 εξ εντολαις η επι το δεκαπλασιον
αυξησις, ωστε τον διδαχθεντα παρα της ψαλμωιδιας, πως κατορθουται του κυριου ο
φοβος εκ του εκκλιναι μεν απο του κακου ποιειν δε το αγαθον, οιον τινα μναν η
ταλαντον δεκαπλασιασαι δια της εργασιας το χρημα του φοβου και ουτω την
δευτερευουσαν μετα την βασιλιδα ψυχην, η φοβωι και ουκ αγαπηι το καλον
κατεργαζεται, προς τον αριθμον των ογδοηκοντα πλατυνθηναι εκαστον ειδος των
δια φοβου κατορθουμενων επι του βιου εαυτης ασυγχυτως τε και διακεκριμενως
δεικνυουσαν, ως και επι ταυτης τον της ογδοης λογον τηι προς το δεκαπλασιον
αυξησει συμπλατυνθηναι και ουτω γενεσθαι εν φοβωι δουλικωι και ουχι ερωτι
νυμφικωι τωι αγαθωι προσεγγιζουσαν παλλακην αντι της βασιλιδος δια τον της
ογδοης φοβον, ον δεκαπλασιως εν τοις κατορθωμασιν ηυξησεν, εις τον αριθμον
συντελουσαν των ογδοηκοντα. ην κελευει και ο της ιστοριας λογος νοθωι προς
καιρον και ουκ ευγενει τοκωι υπηρετησασαν μη συνοικειν εις τελος τηι βασιλιδι, ως
ουκ ουσης εκ του ισου της βασιλικης κληρονομιας τηι δουλικηι γονηι προς τον
ελευθερον τοκον· Ἔκβαλε γαρ, φησι, την παιδισκην και τον υιον αυτης· ου γαρ μη
κληρονομησηι ο υιος της παιδισκης μετα του υιου της ελευθερας. ει δε τινι βιαιοτερα
φαινεται η εις τον προκειμενον τοις 6.466 ρητοις αριθμον θεωρια, αναμνησθητω οτι
και κατ' αρχας το μη δυνασθαι τυχειν της εν τουτοις αληθειας εμαρτυραμεθα
τοσουτον μονον αψαμενοι οσον μη αγυμναστα καθολου παραδραμειν τα αινιγματα.
Πλην ει εξω βαλοι τελειως η αγαπη τον φοβον κατα το γεγραμμενον και
μεταποιηθεις ο φοβος αγαπη γενοιτο, τοτε ευρισκεται μονας το σωιζομενον εν τηι
προς το μονον αγαθον συμφυΐαι παντων αλληλοις ενωθεντων δια της κατα την
περιστεραν τελειοτητος. τοιουτον γαρ τι νοουμεν εκ του εφεξης λογου ος φησιν οτι
Μια εστι περιστερα μου, τελεια μου· μια εστι τηι μητρι αυτης, εκλεκτη εστι τηι
τεκουσηι αυτην. οπερ εν τωι ευαγγελιωι δια της του κυριου φωνης σαφεστερον ημιν
ερμηνευεται· πασαν γαρ τοις μαθηταις εαυτου εναποτιθεμενος δια της ευλογιας
δυναμιν τα τε αλλα δια των προς τον πατερα λογων αγαθα τοις αγιοις χαριζεται και
προστιθησι των αγαθων το κεφαλαιον, το μηκετι αυτους εν διαφοραι τινι
προαιρεσεων εν τηι περι του καλου κρισει πολλαχηι διασχιζεσθαι, αλλ' εν γενεσθαι
τους παντας τωι ενι και μονωι αγαθωι συμφυεντας, ωστε δια της του πνευματος του
αγιου ενοτητος, καθως φησιν ο αποστολος, τωι συνδεσμωι της ειρηνης
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διασφιγχθεντας 6.467 εν σωμα γενεσθαι τους παντας και εν πνευμα δια μιας ελπιδος
εις ην εκληθησαν. βελτιον δ' αν ειη αυτας επι λεξεως παραθεσθαι τας θειας του
ευαγγελιου φωνας· Ἵνα παντες εν ωσι καθως συ, πατερ, εν εμοι καγω εν σοι, ινα και
αυτοι εν ημιν εν ωσιν. το δε συνδετικον της ενοτητος ταυτης η δοξα εστιν· δοξαν δε
λεγεσθαι το πνευμα το αγιον ουκ αν τις των επεσκεμμενων αντειποι προς αυτας
βλεπων τας του κυριου φωνας· Την δοξαν γαρ, φησιν, ην εδωκας μοι, εδωκα αυτοις.
εδωκε γαρ ως αληθως τοις μαθηταις τοιαυτην δοξαν ο ειπων προς αυτους· Λαβετε
πνευμα αγιον. ελαβε δε ταυτην την δοξαν ην παντοτε ειχε προ του τον κοσμον ειναι
ο την ανθρωπινην φυσιν περιβαλομενος, ης δοξασθεισης δια του πνευματος επι παν
το συγγενες η της δοξης του πνευματος διαδοσις γινεται απο των μαθητων
αρξαμενη. δια τουτο φησι· Την δοξαν, ην εδωκας μοι, εδωκα αυτοις, ινα ωσιν εν,
καθως ημεις εν εσμεν· εγω εν αυτοις και συ εν εμοι, ινα ωσι τετελειωμενοι εις το εν.
ο τοινυν εκ μεν νηπιου προς ανδρα τελειον αναδραμων δια της αυξησεως και
φθασας εις το μετρον της νοητης ηλικιας, εκ δε της δουλης τε και της παλλακιδος
την της βασιλειας αξιαν μεταλαβων, δεκτικος δε της του πνευματος δοξης
γενομενος 6.468 δι' απαθειας και καθαροτητος, ουτος εστιν η τελεια περιστερα προς
ην ο νυμφιος οραι λεγων οτι Μια εστι περιστερα μου, τελεια μου, μια εστι τηι μητρι
αυτης, εκλεκτη εστι τηι τεκουσηι αυτην. ουκ αγνοουμεν δε παντως την μητερα της
περιστερας εκ του καρπου το δενδρον γνωρισαντες· ως γαρ ανθρωπον θεασαμενοι εξ
ανθρωπου αυτον ειναι ουκ αμφιβαλλομεν, ουτω και της εκλεκτης περιστερας την
μητερα ζητουντες ουκ αλλην τινα εκεινην η περιστεραν εννοησομεν· τωι γαρ τεκνωι
παντως η του γεγεννηκοτος επιθεωρειται φυσις. επει ουν το γεγεννημενον εκ του
πνευματος πνευμα εστι, περιστερα δε το τεκνον, περιστερα παντως και η του τεκνου
μητηρ εστιν, η επι τον Ἰορδανην εξ ουρανων καταπτασα, καθως Ἰωαννης
μαρτυρεται. ταυτην μακαριζουσι νεανιδες, ταυτην αινουσι παλλακαι και βασιλισσαι·
κοινος γαρ εκ παντος ταγματος προκειται πασαις ταις ψυχαις δρομος προς την
τοιαυτην μακαριοτητα. διο φησιν· Ειδοσαν αυτην θυγατερες και μακαριουσιν αυτην·
βασιλισσαι και παλλακαι αινεσουσιν αυτην. φυσις δε πασιν εστι προς το μακαριον τε
και επαινουμενον τηι επιθυμιαι συντεινεσθαι. ωστε ει μακαριζουσι την περιστεραν αι
θυγατερες, επιθυμουσι 6.469 παντως γενεσθαι περιστεραι και αυται. και το αινεισθαι
την περιστεραν παρα των παλλακων τε και βασιλιδων τεκμηριον εστι του και
ταυτας προς το επαινουμενον την σπουδην εχειν, εως αν παντων εν γενομενων των
προς τον αυτον σκοπον της επιθυμιας βλεποντων, μηδεμιας εν μηδενι κακιας
υπολειφθεισης, γενηται ο θεος τα παντα εν πασι, τοις δια της ενοτητος αλληλοις εν
τηι του αγαθου κοινωνιαι συγκεκραμενοις εν Χριστωι Ἰησου τωι κυριωι ημων, ωι η δοξα
και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.

 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


