Chronicon sive Minus [Sp.]
ΟΙΚΤΡΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΦΡΑΝΤΖΗΣ, Ο ΚΑΙ ΠΡΩΤΟΒΕΣΤΙΑΡΙΤΗΣ,
ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ ΤΑΧΑ ΜΟΝΑΧΟΣ, ΤΑΥΤΑ ΕΓΡΑΨΑΜΕΝ ΑΠΟ ΤΩΝ ΚΑΘ'
ΕΑΥΤΟΝ ΚΑΙ ΤΙΝΩΝ ΜΕΡΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΕΝ ΤΩ ΤΗΣ ΑΘΛΙΑΣ ΖΩΗΣ
ΑΥΤΟΥ ΧΡΟΝΩ.
Καλον ην μοι, ει ουκ εγεννηθην, η παιδιον αποθανειν. Ἐπειδη τουτο ουκ
εγενετο, ιστεον οτι εν ετει #22 θ-ωι εγεννη-θην, Αυγουστωι λʹ, ημεραι τριτηι·
ανεγεννηθην δε υπο της οσιωτατης και αγιας Θωμαΐδος, περι ης εν τωι προσηκοντι
τοπωι μελλομεν διηγησεσθαι ταληθες.
1.1 Και τηι κη-ηι του Ἰουλιου μηνος του δεκατου ετους εσκοτωθη ο αμηρας
Παιαζητης παρα του Τεμηρη· ος δε Παιαζητης ην πεμπτος αυθεντης της γενεας
αυτου. Ἐρτογρουλης γαρ ην ο πρωτος και ο δευτε ρος Ὀτμανης, εξ ου και
Ἀτουμαλιδαι· ο τριτος Ὀρχανης, ο τεταρτος Μορατης, ο πεμπτος Παιαζητης, ο εκτος
Μεχεμετις, ο εβδομος Μορα της, ο ογδοος Μεχεμετις, ος δη και ημας ηιχμαλωτευσε
και εξεωσε της Κωνσταντινουπολεως. Εις τας αρχας ουν του ιβ-ου ετους επανηλθεν
απο της ∆υσεως εις την Κωνσταντινουπολιν ο αγιος βασιλευς κυρ Μανουηλ ο
Παλαιολογος.
2.2 Και τωι ιγ-ωι ετει μηνι Φευρουαριου η-ηι εγεννηθη αυτωι και ο δευτερος
Κωνσταντινος, ος εγεγονει και βασιλευς.
3.1 Ἀφ' ου δη ιβ-ου ετους μεχρι και του κα-ου πολλων γενο μενων
αναγκαιων και μνημης αξιων, λεγω δη, της εις την ∆υσιν αφιξεων των πεντε υιων
αμηρα του Παιαζητη, ηγουν του Μουλσουμανου, του Μω ση, του Ἰεσσαι, του
Μεχεμετι και του Ἰωσουφη, ος εγεγονει και Χρισ-τιανος και ∆ημητριος επωνομασθη·
του θανατου του βασιλεως κυρου Ἰωαννου εις την Θεσσαλονικην και της ελευσεως
εκει του αγιου βασι λεως κυρου Μανουηλ και θειου αυτου και της του υιου αυτου
δεσποτου κυρ Ἀνδρονικου εις την Θεσσαλονικην αποκαταστασεως· και του θανα του
του δεσποτου κυρ Θεοδωρου του πορφυρογεννητου εις τον Μυζη θραν και του αγιου
βασιλεως και αδελφου αυτου κυρ Μανουηλ εις τον Μορεαν ελευσεως· και του
θανατου του αμηρα Μουλσουμανου παρα του αδελφου αυτου Μωση και της
τριετους μαχης αυτου δη του Μωση μετα του βασιλεως του αγιου κυρ Μανουηλ· και
της περι τα μερη της Λαρισσου εκτυφλωσεως Ὀρχανη, του υιου του Μουλσουμανου·
και της ελευσεως απο της Ἀνατολης εις την ∆υσιν του αδελφου αυτου Μεχεμετι του
και Κυριτζη και της ηττης και επιστροφης αυτου εις την Ἀνατολην και πα-λιν
ελευσεως αυτου δια της Πολεως εις την ∆υσιν και της νικης αυτου και του θανατου
του Μωση· ετι δε και του δευτερου υιου του αγιου του βασιλεως κυρ Μανουηλ,
Κωνσταντινου τον θανατον εν τηι Μονεμβασιαι, αλλα δη και δυο θυγατερων αυτου·
και της γεννησεως εις την Πολιν του αυθεντοπουλου κυρ Μιχαηλ και του θανατου
αυτου υπο λοιμωδους νοση ματος και του θανατου ομοιως του τζαλαπη κυρ
∆ημητριου· και της γεν νησεως του αυθεντοπουλου κυρ ∆ημητριου και του
αυθεντοπουλου κυρ Θωμα· και αλλων τινων μερικων αναγκαιων. Ταυτα δη παντα
δια το της ηλικιας μου ατελες παντη, ου καλως ειδοτος μου και ακριβως, εν ωι δη
χρονωι και μηνι εγενοντο και πως, σιωπηι παραλειπω. Τον δε Ἰουλιον μηνα του καου ετους εξελθων απο της Πο λεως απηλθεν εις την νησον Θασον ο αγιος βασιλευς
κυρ Μανουηλ και απηρεν αυτην τον Σεπτεβριον του κβ-ου ετους. Ειτ' απ' εκει
απηλθεν εις την Θεσσαλονικην και εις τον Μορεαν και εκτισε το Ἑξαμιλιον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

4.2 Τωι κβ-ωι ετει Μαρτιωι γαρ εσωσεν εν τωι λιμενι των Κεχρεων
ονομαζομενωι. Και τηι η-ηι του Ἀπριλιου μηνος ηρξατο ανακαθαιρειν και
ανοικοδομειν αυτο δη το Ἑξαμιλιον, οπερ ενι το μηκος ουργιες #22γωʹ. Ἀνεστησε δε
πυργους επ' αυτωι ρνγʹ. Ευρεθησαν και γραμματα εν μαρ μαρωι λεγοντα ουτως· «Φως
εκ φωτος, θεος αληθινος εκ θεου αληθινου, φυλαξηι τον αυτοκρατορα Ἰουστινιανον
και τον πιστον αυτου δουλον Βικτωρινον και παντας τους εν τηι Ἑλλαδι οικουντας
τους εκ θεου ζων-τας.» 4.3 Και τωι κδ-ωι ετει μηνι Μαρτιωι επανεστρεψεν εις την
Πολιν. Ἐν ωι μηνι μετα την αφιξιν αυτου δη του αγιου βασιλεως και ο πατριαρχης
κυρ Ευθυμιος απεθανε· και τηι κα-ηι Μαΐου του αυτου ετους εγεγονει πα τριαρχης ο
Ἐφεσου κυρ Ἰωσηφ. 4.4 Και τωι κε-ωι ετει απηλθεν εις τον Μορεαν ο βασιλευς κυρ
Ἰωαν νης εν ᾥραι του φθινοπωρου· εν ωι δη καιρωι, εις την Θεσσαλονικην διερ
χομενος, τον πλαστον υιον του Παιαζητου εκεινον τον Μουσταφαν α πηρε
διωκομενον παρα του ταχα αδελφου αυτου Μεχεμετι και εις την Λημνον απεστειλε,
μετεπειτα δε εις τον Μυζηθραν.
5.1 Ἐν δε τωι χειμωνι του αυτου δη ετους θανατικου γενομενου εν τηι Μαυρηι
Θαλασσηι και φαμελικως ευρισκομενων εις καστρον εν των εκεισε κεφαλατευοντες ο
γαμβρος μου Γρηγοριος ο Παλαιολογος ο Μα μωνας, ανηρ αριστος υιος μεγαλου
δουκος του Μαρωνα και αυθεντη ποτε της Μονεμβασιας και των περι αυτην· ετι δε
και η αδελφη μου και γυ νη αυτου και παιδι εν αυτων θηλυ, απεθανε πρωτον το
παιδι και εις ζʹ ημερας του παιδος ο πατηρ αυτου και εις επτα ημερας του πατρος η
μη τηρ αυτου, ετι δε και εξ των υποχειριων αυτων, ανδρων τε και γυναικων,
εναπολειφθεντων δε δυο και μονον των αυτων. Ἐλθοντες εν τηι Πολει ειπον εν μιαι
φωνηι ταυτα τους αθλιους μου γενετας, οι και αλλοτροπως απεθανον ακουσαντες
τουτο, ει και ουκ απεθανον ως τελεως απο τουτου, μετεπειτα και ασθενως· οπερ ην
και αιτιον του μη ελθειν τον γενησαντα με εις τον Μορεαν μετα του αυθεντοπουλου
κυρ Θωμα εις ταξιν τατα αυτου, και εμου μετ' αυτου εις υπηρεσιαν επιτραπεζιου και
κελλιωτου αυτου, ως ωρισθημεν παρα του αγιου βασιλεως, του πατρος του ρηθεντος
αυθεντοπουλου· και ητοιμαζομεθα, και απο του οτι ο μεν εμου πρωτος αδελφος ην
εις τον Μορεαν μετα του βασιλεως. Ὁ δε μετ' εμε ετερος, ως επηλθεν ο θανατος του
αδελφου, αφεις και πατερα και μητερα και αδελφους, εις την του Χαρσιανιτου
λεγομενην μονην, εν ηι ην και ο κατ' αληθειαν διδασκαλος κυρ Ἰωσηφ, γεγονε
καλογερος. 5.2 Του δ' αυτου θανατικου γενομενου περι το εαρ και το θερος και εις
την Πολιν, εν μηνι Αυγουστωι απεθανε και η δεσποινα κυρα Ἄννα η απο της
Ῥωσσιας λοιμωθει νοσωι και εταφη εν τηι του Λιβος μονηι. 6.1 Και εις τας αρχας του
κ -ου ετους εσταλη και εις τον Μο ρεαν παρα του αγιου βασιλεως και πατρος αυτου
και ο αυθεντοπουλος κυρ Θωμας· εν ωι δη χρονωι επανεστρεψεν εις την Πολιν και ο
βασιλευς κυρ Ἰωαννης. Και εμε ο βασιλευς ο αγιος και πατηρ αυτου εις το κελ λιον
αυτου προσηγαγετο Μαρτιωι ιζ-ηι, υπαρχοντος μου χρονων ι ʹʹ, εκει νου δε του αγιου
ξθ ʹʹ.
6.2 Και τωι κζ-ωι ετει εν μηνι Νοεμβριωι ηλθεν εις την Πολιν και η δεσποινα
κυρα Σοφια, η του Μοντες Φεραντες μαρκεσιου θυγατηρ. Και τηι ιθ-ηι του
Ἰαννουαριου του αυτου ετους ευλογηθη αυτην και εστεφθη και βασιλευς ο κυρ
Ἰωαννης εν τηι αγιαι Σοφιαι· εν ηι δε στεψει εγεγο νει οντως εορτων εορτη και
πανηγυρις πανηγυρεων.
7.1 Και τωι κη-ωι ετει ηλθεν ο αμηρας ο και Κυριτζης και Με χεμετης, ινα απο
της Πολεως περασηι εις την Ἀνατολην· και προμαθον τες ως εν μυστηριωι απο των
εκεινου, οτι υπαγει, ινα τα της Ἀνατολης διορθωσηι, και, ωσαν επιστρεψηι, εχει
σκοπον και μελετην ελθειν κατα της Πολεως, παντες οι του βασιλεως του αγιου
εμπιστευθεντες το μυστηριον, αρχοντες και των ιερωμενων παρωτρυνον και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

εβουλευοντο τωι αγιωι βα σιλει, ινα πιασηι αυτον. Ἐκεινος δε ου κατεπεισθη ποτε,
λεγων. Ουκ αθετω τον ορκον, ον προς εκεινον εποιησαμην, αν εβεβαιουμην και ετι,
οτι, και αν ελθηι, μελλει αιχμαλωτευσειν ημας· ει δε παλιν εκεινος αθε τησηι τους
ορκους του, απεμεινεν εις τον θεον τον πολλα πλειον δυνα μενον εκεινου. 7.2 ∆ια
ταυτην δη την αιτιαν ουδε τινα των υιων αυτου εστειλεν εις συναντησιν αυτου δη
του ασεβους, αλλα μονους τον αριστον ανδρα ∆ημη τριον τον Λεονταριν, Ἰσακιον
τον Ἀσανην και Μανουηλ πρωτοστρατορα τον Καντακουζηνον μετα πολλων
αρχοντοπουλων και στρατιωτων και δωρων· οι και συνηντησαν αυτωι περι τα
Κουτουλου και ηλθον μετ' εκει νου εως εις το ∆ιπλοκιονιον, ολην δηλονοτι την
οδον ομιλων μετα του Λεονταρι. 7.3 Ἐκεισε δε εις το ∆ιπλοκιονιον ευρεθεντες και ο
βασιλευς ο αγιος και οι υιοι αυτου μετα ενος κατεργου, ινα περασηι εκεινον, και
εμβας εις αυτο, εις την θαλασσαν μεσον εχαιρετηθησαν προς αλληλους απο τα
κατεργα και ομιλουντες απηλθον μεχρι εις τον περα τοπον της Ἀνατο λης, οπερ νυν
Σκουταριον ονομαζεται, προτερον δε Χρυσοπολις. Και εκεινος μεν εξελθων απο του
κατεργου ανεβη εις τενδας, ας αυτωι προη τοιμασαν. Οι δε βασιλεις μετα των
κατεργων τρωγοντες και πινοντες και αποστολας τροφιμους προς αλληλους
αποστελλοντες, περι τον εσπερι νον εκεινος μεν καβαλικευσας απηλθε την οδον την
περι την Νικομη δειαν φερουσαν, οι δε βασιλεις επανεστρεψαν οικαδε. 7.4 Το δε εαρ
του αυτου ετους επαναστρεψαντος εις την ∆υσιν δια της οδου της Καλλιπολεως,
απηλθεν εις την Ἀνδριανουπολιν. Ὁ δε αγιος βασιλευς ετοιμασας τον Λεονταριν
∆ημητριον εστειλε προς εκεινον, ινα και περι των προμελετωμενων μαθηι και
προμηνυσηι και εκεινον ελεγξηι δια της καλης αγαπης και τιμης, ης προς εκεινον
επεδειξαντο, και δια του περαματος και δια του τοιουτου αποκρισιαριου, του
προσωπου λεγω και των δωρων, ων προσεκομιζεν. Ειδεν ουν αυτον ο αμηρας μετα
τιμης και αγαπης οτι πλειστης και τελος ειπε προς αυτον· «Ἔχω ημερας, οτι ουχ
υγιως εχω· αμη θελω γενειν καλα και θελομεν φαγειν και πιειν ομου και
ομιλησειν». Ἐκεινος δε μετα τρεις ημερας απεθανε.
8.1 Και τον μεν Λεονταριν το τυχον ουκ εποιησαν, αλλ' ην εις την κατουναν
αυτου, και ταχα θαυμαζων, πως ουδεν παρακαλειται αυ τον ο αυθεντης, ινα και τας
δουλειας αυτου ακουσηι. Τουτου μαθοντος τον θανατον αυτου κατ' αυτην δη σχεδον
την ωραν, επειδη δε τας στρατας εκλεισαν κρυφιως τας φερουσας εις την Πολιν, και
πολλους γραμματοκο μιστας αποστειλας ο Λεονταρις, ουδεν τους αφηκαν να
διελθουν. Και ημεραι παρηλθον, ιδου απο τουτου το κατα της Πολεως απεκαλυφθη
μυ στηριον· και θρους μεγας εγενετο και βουλη και μελετη· και πολλους ελεγχους ο
αγιος ελαβε βασιλευς παρα των βουλευοντων, ινα πιασηι αυτον, εις την μονην της
Περιβλεπτου δι' αιτιαν θανατικου ευρισ κομενου. 8.2 Μολις ουν ποτε δι' αλλης οδου
της εις Μεσεμβριαν απαγουσης στειλας ο Λεονταρις ανθρωπον και απ' εκει δια
θαλασσης ελθοντος, εφε ρε γραφην, οτι ο αμηρας απεθανε· και εγενετο τουτο δη το
Ἑσπερας αυλισθησεται κλαυθμος και εις το πρωι αγαλλιασις. 8.3 Και ιδου επεσον εις
ετεραν φροντιδα και βουλην και μελετην, ποτερον να εχωσι τον υιον αυτου τον
Μουρατην αγαπην και να παρα χωρησωσιν ειναι αυτον αυθεντην, ως και τα
ορκωμοτικα αυτων διελαμ βανον, η να φερωσι τον Μουσταφαν απο του Μυζηθρα
και ποιησωσιν αυτον αυθεντην εις την ∆υσιν και ο Μουρατης ενι εις την Ἀνατολην
αυθεντης. Του μεν αγιου βασιλεως και πατρος το πρωτον βουλευομενου και
κρινοντος δικαιον εκ πολλων αιτιων, του δε υιου αυτου και του Καντα κουζηνου
∆ημητριου, οτι να ποιησουν το δευτερον, και οτι διδηι τους και την Καλλιπολιν,
μολις δε ποτε οιονει ως κατα παραχωρησιν δεδωκεν εξουσιαν ο αγιος βασιλευς τωι
υιωι αυτου· Ὡς θελεις, επειπων, ποιη σον· εγω γαρ ειμι, υιε μου, και γερων και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ασθενης και εγγυς του θανα του, την δε βασιλειαν και τα αυτης δεδωκα προς σε και
ποιησον, ως θελεις.
9.1 Και εν μηνι Σεπτεβριωι του κθ-ου ετους μετα κατεργων απελ θοντος εις
την Καλλιπολιν του βασιλεως κυρ Ἰωαννου, αμηραν τον Μουσ ταφαν φερων απο
του Μορεως αυθεντην εξεβαλεν εις την ∆υσιν· και η Καλλιπολις αυτον προσεκυνησε
και μετα τινας ημερας ζητηθεισα παρα του βασιλεως, ταχα κατα τας υποσχεσεις,
απεκρινατο· παντες οι Τουρ κοι λεγουσιν, οτι η πιστις ημων η Καλλιπολις ενι, και
ουδεν εμπορει να την δωσωμεν, πολλα του Μουρατη απο την Ἀνατολην δι' αποκρι
σιαριων δεομενου και τασσοντος. 9.2 Περι δε τας αρχας του χειμωνος του αυτου
ετους περασαντος του Παιζητη απο το επανω Στενον εις την ∆υσιν, ανδρος
χρησιμου, μπεηλαρ μπει και βιζιρου οντος του πατρος του Μουρατη και την
Ἄγκυραν εχον τος κεφαλατικιον, εις το αν δυνηθηι να κρατησηι εις την εξουσιαν του
Μουρατη την ∆υσιν δηλονοτι. Και του Μουσταφα παλιν απελθοντος απο την
Καλλιπολιν εις το να κυριευσηι αυτου, εις το περι την Ἀνδριανουπολιν επιασεν
αυτον δη τον Παιαζητην και τον εσκοτωσε και την εις την ∆υσιν πασαν αρχην των
ασεβων εκυριευσεν. 9.3 Και παλιν επιστρεψας ο Μουσταφας εις την Καλλιπολιν τωι
αυ τωι ετει επερασεν εις την Ἀνατολην κατα του ανεψιου αυτου Μουρατη εις την
Προυσαν ευρισκομενου· και ηττηθεις επανεστρεψεν εις την ∆υσιν. 9.4 Και το θερος
του αυτου ετους επερασε και αυτος δη ο Μουρα της μετα γενουιτικων καραβιων και
διωξας τον θειον αυτου εφθασε και εσκοτωσε περι τας αρχας του λ-ου ετους. 10.1
Και τηι η-ηι του Ἰουνιου του αυτου ετους εστειλε και απε κλεισε την Πολιν δια του
Μιχαλμπεη και τηι ιε-ηι του αυτου ηλθε και ο Μουρατης και αυθεντης αυτου και
επολιορκει την πολιν, φερων μετ' αυτου και δεσμιους τους αποκρισιαριους, ους
προαπεστειλαν εις εκει νον δια καταστασιν αγαπης ∆ημητριον τον Καντακουζηνον
και Ματθαιον τον Λασκαριν και τον γραμματικον Ἄγγελον τον Φιλομματην.
10.2 Και τηι κβ-αι του Αυγουστου μηνος επολεμησεν αυτην δη την πο λιν
καθολικον πολεμον. Και τηι -ηι του Σεπτεβριου μηνος του λα-ου ε τους απηλθεν
απρακτος απο της Πολεως βοηθειαι θεου.
11.1 Και τηι λ-ηι του αυτου μηνος ηλθεν ο Μουσταφοπουλος και αδελφος
αυτου δη του Μουρατη και επερασεν εις την Πολιν και επεσεν εξω εις τον
αυθεντικον περιβολον· και επι την αυριον τηι α-ηι Ὀκτωβριου ηλθεν εις προσκυνησιν
των βασιλεων. 11.2 Και τηι αυτηι ημεραι μετα τον αριστον εγενετο το της ημιπληξιας
νοσημα τωι αγιωι βασιλει κυρ Μανουηλ, ον ιδοντες οι απο της Ἀνατολης μετα του
Μουσταφοπουλου Τουρκοι και θαυμασαντες και απ' αυτης μο νης της θεωριας αυτου
μετα θαυματος ελεγον, οτι τον της πιστεως αυτων αρχηγον Μαχουμετ ομοιαζει, ως
και ο ποτε Παιαζητης και εχθρος αυτου περι αυτου ειρηκεν, οτι τον βασιλεα και οπου
ουδεν εγνωριζει αυτον και απο μονης της αυτου θεωριας θελει ειπειν, οτι αυτος
τυχενει να ενι βασιλευς. 11.3 Ὁ δε Μουσταφοπουλος πλημμελησας και πλειους
ημερας εις την Πολιν απο το συμβαν εις τον βασιλεα τον αγιον, τελος απηλθε με χρι
και της Σηλυμβριας και μικρον διατριψας επανεστρεψεν εις την Πο λιν και περασας
απηλθεν εις την Προυσαν. Το δε εαρ· παλιν του αυτου ετους επερασε και ο αδελφος
αυτου κατ' αυτου εις την Ἀνατολην και εσκοτωσεν αυτον προδοσιαι των ιδιων
αυτου.
12.1 Και τον Μαιον του αυτου ετους εχαλασε και ο Τουραχανης το
Ἑξαμιλιον εις τον Μορεαν και πολλους των Ἀλβανιτων εσκοτωσεν. 12.2 Και το
θερος του αυτου ετους εφυγεν ο αυθεντοπουλος κυρ ∆η μητριος μετα Ἰλαριωνος
Ντωρια και Γιουργη Ἰζαουλ και γαμβρου αυτου δη του Ντωρια και απηλθον εις τον
Γαλαταν, ινα υπαγωσιν εις τους Τουρκους, ει και ουκ απηλθον, αλλ' εις την
Ουγγαριαν. 12.3 Και τηι ιε-ηι του Νοεμβριου του λβ-ου ετους διεβη ο βασιλευς κυρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Ἰωαννης εις την Ἰταλιαν και Ουγγαριαν, ποησας δεσποτην τον α-δελφον αυτου τον
αυθεντοπουλον κυρ Κωνσταντινον και καταλειψας αυτον εις την Πολιν αντ' αυτου.
12.4 Τηι δε κβ-αι του Φευρουαριου μηνος του αυτου ετους εποιησαμεν ορκωμοτικα
αγαπην μετα του αμηρα του Μουρατη αποκρισιριων απελ θοντων Λουκα του Νοταρα
του γεγονοτος υστερον και μεγαλου δουκος, του Μελαχρηνου Μανουηλ και εμου δι'
αιτιας ταυτας, οτι ο μεν Μελα χρηνος προαπηλθεν εις τον αμηραν και εγνωρισεν, οτι
θελει γενεσθαι την αγαπην· ο δε Νοταρας, ινα τελεσηι αυτην καλως κατα το δυνατον
ως χρησιμος και καλος· εγω δε ως απο την αγιαν δεσποιναν συγγενιδα αυ του δη του
αμηρα απο την μαναν του και οτι, αν δεησηι, να γραψω και δι' υφειλτων εις τε τον
αγιον βασιλεα και εις τον υιον αυτου τον βασι λεα εις την Ουγγαριαν ευρισκομενον.
13.1 Και εις το τελος του Ὀκτωβριου μηνος του λγ-ου ετους επανηλθε και εις
την Πολιν απο του μερους του εις τον ∆ανουβιον πο ταμον Κελλιου ονομαζομενου ο
βασιλευς κυρ Ἰωαννης, απελθοντων κα τεργων απο της Πολεως εκεισε. 13.2
Προεπεμψε γαρ απο την Ουγγαριαν ανθρωπον αλλογλωσσον και αλλογενη, του
ελθειν δια της στερεας μετα πιττακιου υφειλτου. Ουπερ ελθον τος εζητει να ιδηι τον
βασιλεα, οτι εχει τι των αναγκαιων. Τουτο πως ηθελε γενειν, ανθρωπος τοιουτος να
ιδηι βασιλεα ασθενη, κατακοιτος γαρ ην, και μονος προς μονον; Πολλων ουν λογων
δαπανηθεντων, τελος εστα λησαν προς τον ανθρωπον δυο των κελλιωτων και
συντροφων μου και ειπον τωι ανθρωπωι· Ἢ τωι παροντι ειπε το θελεις, δειξαντες εμε,
η απελθε, ενθα θελεις. 13.3 Τοτε παραλαβων με ιδιως, δεδωκε μοι χαρτι το υφειλτον
και εδηλωσε μοι και οθεν και οποτε εξηλθεν. Ὡς διωρθωσα το υφειλτον και
απηλθον αναγνωναι τουτο, ανεφερον, οτι ζητω ευεργεσιαν, επει χα ριεντα μελλει
αναφερειν, εκεισε και της αγιας δεσποινης καθεζομενης και της νυμφης αυτης, του
δεσποτου λειποντος εις το κυνηγιον. Και αναγνους το χαρτι, οτι και υγιαινει και
απερχεται καλως και εις τα περι την Μεγαλην Βλαχιαν και να απελθωσιν εις το
Κελλιν ονομαζομενον τοπον κατεργα, ινα επαρωσι και φερωσιν αυτον, εχαρησαν
μεγαλως. 13.4 Και μετα μικρον οριζει ο αγιος βασιλευς προς τον ροχαριν αυ του· ∆ος
προς τον Σφραντζην το καβαδι, τον μολυβον χαμουχαν, τον μετα βαρεοκοιλιας
ενδεδυμενον· και ας εχηι και το σεντουκιν, οπερ μοι εζη τησεν. Ἦν γαρ εις τας χειρας
μου σεντουκιν καλλιστον και μεγα, εχον πολλα και καλα ειδη, απερ διεδοθησαν τα
μεν τοις υιοις αυτου, τα δε υπερ της αγιας ψυχης αυτου. Και τελος εζητησα εγω το
σεντουκιν και ωρισε μοι, οτι αυτο ητον του αυθεντος μου, του βασιλεως του πατρος
μου, και ειχα εν αυτωι μετα της ευχης εκεινου πολλα και καλα και πολλωι πλειω των
ων ειδες, και θελω παλιν να το δωσω και εγω προς τον βασιλεα τον υιον μου, ινα εν
αυτωι εχηι και εκεινος μετα της ευχης μου τα εαυ του. Τοτε δε παλιν ωρισεν, ινα το
εχω· και ειχον αυτο μετα της αγιας ευχης εκεινου γεματον απο παντων των
χρησιμων και τιμιων του βιου τουτου του ματαιου. Ἡ δε αγια δεσποινα οριζει και
φερουσι με χαμου χαν καλον προυσινον, η δε νεα δεσποινα μηνυει με, οτι το δεινα
μου ρουχον, οταν μελληι λαβειν γυναικα, θελει εισθεν εκεινης.
14.1 Τηι δε κα-ηι του Ἰουλιου μηνος του αυτου ετους τεθνηκεν ο εν μακαριαι
τηι ληξει γενομενος αοιδιμος και ευσεβης βασιλευς κυρ Μανουηλ, ο δια θειου και
αγγελικου σχηματος μετονομασθεις προ η μερων δυο Ματθαιος μοναχος· και εταφη
τηι αυτηι ημεραι εν τηι σεβασμιαι βασιλικηι και περικαλλει μονηι του Παντοκρατορος
μετα πενθους και συν δρομης, οιας ου γεγονε πωποτε εις τινα των αλλων. Ἦσαν δε
πασαι αι της ζωης αυτου ημεραι ετη οζʹ και ημεραι κεʹ. 14.2 Και τωι λδ-ωι ετει μηνι
Αυγουστωι διεβη φυγουσα εις την αυτης πατριδα η δεσποινα κυρα Σοφια. 14.3 Και
τωι λε-ωι ετει του Αυγουστου κθ-ηι εφερον μετα κατεργων απο την Τραπεζουντα
κυραν Μαριαν την Κομνενην, θυγατερα κυρου Ἀλεξιου βασιλεως Τραπεζουντος του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

Κομνηνου. 14.4 Και τωι λ -ωι ετει μηνι Σεπτεβριωι ευλογηθη αυτην ο βασιλευς κυρ
Ἰωαννης.
15.1 Και τωι αυτωι ετει μηνι Νοεμβριωι εξηλθεν αυτος δη ο βα σιλευς απο της
Πολεως και απηλθεν εις τον Μορεαν τηι κ -ηι ∆εκεμβριου μετα και του αδελφου
αυτου του δεσποτου κυρου Κωνσταντινου, δια το βουλεσθαι γενεσθαι τον αδελφον
αυτων τον δεσποτην κυρ Θεοδωρον καλογερον, και ο κυρ Κωνσταντινος εναπομεινηι
αυθεντης του Μορεως, ει και μετεμεληθη και ουκ εγενετο. 15.2 Μεθ' ων και εγω
αρχηι εις τον Μορεαν ηλθον, εις την του βα σιλεως μεν δουλοσυνην υπαρχων, εις δε
την του δεσποτου κυρου Κων σταντινου αποβλεπων εξ αιτιας τοιαυτης· του γαρ
αοιδιμου και μακαρι του πατρος αυτων εγγιζοντος προς το αποθανειν, ωρισε μοι και
εγραψα ιδιως, ουχι διαθηκην αυτου, ου γαρ διατιθενται οι βασιλεις, αλλα προσ
ταττουσιν, οτι να εχηι εις εκαστος των υιων αυτου ο μεν τοδε, ο δε τοδε απο των
ιδιων αυτου αξιολογων ειδων· και το λοιπον του βιου αυ του ινα μερισθηι εις
τεσσαρα μεριδικα· εις παραστασιμα και λειτουργιας υπερ αυτου κατεπεκεινα των
συνηθων, ων πολυτελως και καλως ετελεσ θησαν παρα των αυτου και των
εισοδηματων της βασιλειας, εις τους πτωχους, εις τους ιατρους και εις τους αυτου
κελλιωτας· επιτροποι δε να ωσιν ο πνευματικος αυτου ο εις των Ξανθοπουλων
Μακαριος ο εξ Ἰουδαιων, ο διδασκαλος Ἰωσηφ ο εις του Χαρσιανιτου, και εγω. 15.3
Και αναγνωσθεισης ταυτης δη της προσταξεως παρ' εμου εμπροσ θεν αυτου και της
αγιας δεσποινης και του βασιλεως και υιου αυτων και μονων, τελος ωρισε προς τον
υιον αυτου· Ὑιε μου, ηκουσας το σας προσταττω δια τους ιδιους μου, οπου με
λατρευουσιν· εγραφε γαρ οι δε κελλιωται μου, οιτινες εδουλευσαν μοι καλως και
ευνοικως διακεινται και δουλικως, ως ενι εικως, εις εμε, ας εχωσι παρα παντων
υμων των υιων μου αγαπην τε και αναδοχην και προμηθειαν κατα το αναλογουν ενι
εκαστωι. 15.4 Ἰδιως δε παλιν λεγω σοι δια τουτον δη τον Σφραντζην, οτι ε 15.4
δουλευσε μοι καλως και εθεραπευσε μοι εις τα της ψυχης μου και του σωματος· και
νυν εις τα της ασθενειας μου πλεον των αλλων μοι θερα πευει· θαῤρω, οτι και τα
υπερ της ψυχης μου μετα θανατον καλως τα θελει εξοικονομησει. Ἡ νεοτης ουν
αυτου και το γηρας το εμον ουδεν αφηκαν, ινα τι γενηται προς αυτον ανταξιον της
αγαπης και δουλοσυ νης αυτου. Ἀφιημι δε αυτον εις σε και να εχηις την ευχην μου,
το ετυ χενεν ινα γενηται παρ' εμου και ουδεν εγενετο, δι' ας αιτιας ειπον, ας γενηται
παρα σου. 15.5 Ἐπει δε μετα του δεσποτου κυρου Κωνσταντινου ειχον αγαπην και
πληροφοριαν, ην ο θεος απεδεχετο, οτι ο του πατρος μου αδελφος ην αυτου τατας
και οι υιοι αυτου συνανατροφοι και φιλοι και δουλοι αυτου και εγω μετ' αυτων· ειτα
εφερεν ο καιρος και οικειωσιν εμου εις τον μακαριτην και αοιδιμον πατερα αυτου
και τα εχρηζεν απ' εκεινον, πολλα και αναγκαια, ευρισκεν αυτα δι' εμου, ηγαπα και
το να με ειχε και ιδιως εις την δουλοσυνην του. 15.6 Και συνηθειας και ταξεως
ουσης εις τα των βασιλεων οσπητια, οτι του πατρος οι κελλιωται να χωρωσι και εις
τα κελλια των υιων αυ του, ουχι δε των υιων εις το του πατρος, τουτο δε εως αν εν
τοις ζωσιν ο πατηρ ευρισκεται, ουχι δε και μετα θανατον, ως απεθανεν ο μακαριτης
και αοιδιμος πατηρ αυτου, μετα το εκεινου πρωτον μνημοσυ νον επιστρεψαντες
παντες ημεις οι εκεινου κελλιωται εις το παλατιν, εθος γαρ ενι και τουτο, οτι οι
κελλιωται αυτου δη του βασιλεως να καταμενωσι περι τον ταφον αυτου μεχρι και
του πρωτου μνημοσυνου, απηλθον και εις το οσπητιον, οπερ κατεμεινεν ο ρηθεις
δεσποτης κυρ Κωνσταντινος και εκαθισα εξω ως οι πολλοι. 15.7 Μαθων δε τουτο
εστειλε τον θιον μου και ωρισε μοι, οτι συ μεν ετηρησας την ταξιν και ουδεν ηλθες
εις το κελλιον μου εξ ορθου, ως εποιεις ζωντος του αυθεντος μου του βασιλεως του
πατρος μου· αμη παλιν ημεις δια το χρεος της εις εκεινον αγαπης σου και
δουλοσυνης και της εις ημας ευεργετουμεν σοι και ουτως, ωσαν ηι εις την δουλο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

συνην του βασιλεως του αδελφου μου, να ερχεται εξ ορθου εις το κελ λιν μου, ως
και προτερον. 15.8 Ἀπο τουτων ουν των αιτιων, ως ωρισθη παρα του βασιλεως και
αδελφου αυτου, οτι να συνακολουθησω αυτωι απερχομενωι εις τον Μο ρεαν, δι' ην
αιτιαν προεδηλωσαμεν, ωρισε μοι ιδιως, οτι τοδε μελλει γενεσθαι· και αγαπω να
ημπορηι να σε ειχον μετ' εμου. Και ανεφερον αυτωι και εγω τουτο πολλωι πλεον,
σωζομενου μονον, οτι να ενι μετα αποδοχης και ορισμου του αυθεντος του βασιλεως
του αδελφου σου. Ἐζητησεν ουν τουτο τον αδελφον αυτου δι' εαυτου μετα λογων
παρα κλητικων και αιτιων αναγκαιων, οπου τον ηναγκαζον, ινα εχηι το εμον χρειαν.
Ἐκεινος δε απελογισατο, ως ζητουντα αδυνατον τι, ου δι' αλλο τι, αλλ' η δια τον
ορισμον του πατρος αυτων και την προς εκεινον εμην δια στοματος παραδοσιν. Ὁ δε
παλιν εζητησε τουτο δια της αγιας δεσ ποινης και μητρος αυτων και ετι μετα των
μεσαζοντων αυτου. Και μο λις ποτε ωρισε τουτο, οτι ας ελθηι μεθ' ημων ο Σφραντζης·
και ει μεν απομεινηι ο αδελφος μου εκει, να τον αφησω να εχηι αυτον, επει και η κυρα
μου η δεσποινα ωρισε μοι περι τουτου και συγχωρει το. Ει δε επαναστρεψει εδω ο
αδελφος μου μετ' εμου, ουδεν τυχενει, ει μη να ενι εις εμε, καθως ωρισεν ο αυθεντης
μου ο βασιλευς ο πατηρ μου, να εχω μεν δικαιον να ποιησωμεν εις αυτον.
16.1 Ἐρχομενοι δε εις τον Μορεαν, του μεν υπηρχον τελειως υποχειριος, ως
προειπον, προς δε τον αγαπηι και ελπιδι προσαπεβλεπον. Ἀποσωθεντες ουν εις τον
Μορεαν και κατα του τοπου παντος, ου εντος του Μορεως εκρατει δεσποτης ο
Καρουλος, απελθοντες παντες οι αυθεν ται και αδελφοι, τελος, επει ουτε ουτοι ησαν
τεθαῤρηκοτες, οτι θελουν δολωσειν εις εαυτους ολον τον τοπον, ον ειχεν ο
Καρουλος, ουτε πα λιν εκεινος, οτι να δυνηθηι να φυλαξηι τον επιλοιπον τοπον, οπου
απε μεινεν αυτον, απηρασι γαρ οι αυθενται ημων τινα των αυτου, εφα νη καλον, ινα
ο δεσποτης κυρ Κωνσταντινος επαρηι την ανεψιαν αυτου δη του Καρουλου δεσποτου
εις νομιμον γυναικα και τα καστρη, οσα δη και ειχεν εις τον Μορεαν, λαβηι εις
προικαν αυτης. Ου δη γενομενου τελειου τηι α-ηι Μαΐου του αυτου ετους, σταλεις εγω
παρελαβον την Γλα ρεντζαν, και αλλοι τα αλλα. 16.2 Και επαναστρεψαντες εις τον
Μυζηθραν ενεργειτο το της καλο γερικης του δεσποτου κυρου Θεοδωρου. 16.3 ∆ια
δε το να επαρουν, αν ημπορεσουν, την Πατραν, αναγκαιον και χρησιμον τοπον, και
δια το να μηδεν ευρισκωνται εις τον Μυζη θραν οι αδελφοι του αδελφου αυτων
βουλομενου γενεσθαι καλογερον, εξελθοντες τηι α-ηι Ἰουλιου του αυτου ετους,
ηλθον κατα της Πατρας οι τρεις των αδελφων. Και περι τους μυλους αυτης
σκηνωσαντες, εκεισε και την ανεψιαν του δεσποτου Καρουλου εφερον, κυραν
Θεοδωραν· και εκεισε αυτην και ο δεσποτης κυρ Κωνσταντινος την ευλογηθη. 16.4
Εις δε την Πατραν ουδεν εκατορθωθη τι προς αλωσιν, αλλ' ην μαλλον και αιτιον, οτι
και οπερ ο αδελφος αυτων κυρ Θεοδωρος ο δε σποτης εις τον Μυζηθραν εστησεν,
ινα ποιησηι, αθετησηι, οπερ ην αιτιον πολλων κακων. 16.5 Ὡς ουν εις τα της Πατρας
τι συμπερασμα χρηστον ουδεν εκατορ θουτο, αλλ' η μονον τρια καστελλοπουλα
οπου απηραν, ποιησαντες ει ρηνην μετα των εν τωι καστρωι και οτι να διδουν και
κατ' ετος προς τον δεσποτην κυρ Κωνσταντινον φλωρια φʹ, εγερθεντες απηλθον, ο
μεν βα σιλευς δι' αλλης οδου εις τον Μυζηθραν, ο δε δεσποτης κυρ Κωνσταν τινος δι'
αλλης εις το Χλουμουτζιν μετα της γυναικος αυτου και βασι λισσης. 16.6 Μετα δε
τινα καιρον ολιγον, επει ο βασιλευς ηθελεν ινα απελθηι οπισθεν εις το οσπητιον
αυτου, μηνυθεις και ο αδελφος αυτου απηλθεν εις τον Μυζηθραν απο το
Χλουμουτζιν. Κακεισε διαβιβασαντες αμφο τεροι οι δη αδελφοι ημερας ολιγας, τωι
Ὀκτωβριωι μηνι του λζ-ου ετους εκαβαλλικευσαν ομου και απηλθον μεχρι και της
Κορινθου. Και ο μεν βασιλευς εμβας εις τα κατεργα απεπλευσεν εις την
Κωνσταντινουπολιν, ο δε δεσποτης κυρ Θεοδωρος απηλθεν οπισθεν την αυτην οδον
την φε ρουσαν εις τον Μυζηθραν· και ο κυρ Θωμας ο αυθεντοπουλος, μετ' αυ του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

μεχρι τινος, απηλθεν εις τα Καλαβρυτα. 16.7 Ἡμεις δε μετα του αυθεντος ημων
κυρου Κωνσταντινου του δεσ ποτου δια της αλλης οδου ηλθομεν εις την Βοστιτζαν.
Και γαρ ει και καλογερος ου εγενετο ο δεσποτης κυρ Θεοδωρος, ινα απομεινηι απας ο
τοπος αυτου εις τον κυρ Κωνσταντινον τον αδελφον αυτου, αλλ' ουν και ουτως
δεδωκε προς αυτον την Βοστιτζαν, και εις το αλλο μερος, οσα δη ηρχεν ο
Φραγγοπουλος πρωτοστρατωρ, Ἀνδρουσαν λεγω και Καλαματαν και Πηδημα και
Μανην και Νησιν και Σπιταλιν και Γρεμ πενιν και Ἀετον και Λωι και Νεοκαστρον
και Ἀρχαγγελον και ετερα πολλα· α και σταλεις εγω παρελαβον ταυτα παρα του
ρηθεντος πρωτοστρατορος. 16.8 Και τωι αυτωι ετει εν μηνι Μαρτιωι δ-ηι, τεθνηκεν ο
δεσποτης κυρ Ἀνδρονικος, ο δια του θειου σχηματος μετονομασθεις Ἀκακιος· και
εταφη εν τηι του Παντοκρατορος μονηι, εν ηι και κατεμενε.
17.1 Βουλης δε αποκρυφου, μονον εις εμε ουσης παρα του αυθεντος μου και
δεσποτου, οτι να απελθωμεν κατα της Πατρας· και ει μεν επαρωμεν αυτην, ιδου να
ευρισκωμεθα εις τον Μορεαν και ο τοπος αυτου ο της Μαυρης δηλονοτι θαλασσης
δοθηι προς τον αδελφον αυτου τον βασιλεα. Ει δε ουδεν επαρωμεν την Πατραν, να
υπαγωμεν οπισθεν εις την Πολιν και να εχηι ενταυθα εις τον Μορεαν τα της προικος
αυτου καστρη και εκεισε τον τοπον του την Μαυρην δηλονοτι θαλασσαν· τα δε
δοθεντα παρα του δεσποτου καστρα παλιν να δοθωσιν, ενθα ο βασι λευς διακρινει.
Παρηκολουθησε και τουτο, οπερ ητον απο μερος βεβαιω σις της αποκρυφου μελετης.
17.2 Ἀπο της Βοστιτζας διερχομενοι δια της οδου της Πατρας, ινα εις την
Γλαρεντζαν και το Χλουμουτζιν απελθωμεν, ενθα και η βασιλισ σα, εσταλη
Ἀνδρονικος Λασκαρις ο Παδιατης εις τους εν τηι Πατραι αρχοντας δια τινας δουλειας·
κακεισε προσμειναντος, συνετυχον αυτωι ιδιως και ιερευς και λαικοι περι του, αν
θεληι ο αυθεντης αυτου, εχουσι τροπον, οτι να ποιησουν να επαρηι την Πατραν.
Ἐλθοντος δε του Λασ καρι και ειποντος μετα των αλλων και τα των Πατρηνων
αποκρυφα απε πεμφθη ως αδυνατα και περισσα και ακουσαντος και λεγοντος. 17.3
Σταλεις ουν εις κεφαλην εις την Ἀνδρουσαν ο αυτος Λασκαρις, ετι δε και οι αλλοι
αρχοντες εις τα εκεισε καστρη κεφαλαδες, αλλα δη και ο πρωτος των αρχοντων του
οσπητιου αυτου ο Λασκαρις Ἀλεξιος ειχε λαβειν εις κεφαλατικον την Βοστιτζαν και
εναπεμεινεν εκεισε. 17.4 ∆ιερχομενοι, ως δεδηλωκα, του δεσποτου και αυθεντος
μου μετ' εμου και μονου ενεργουντος το περι της Πατρας, ευρισκομενων εις την
Γλαρεντζαν, εγραψαμεν πολλακις προς ους συνετυχον περι τουτου τον Παδιατην
και αντεγραψαν μας και πολλακις, πλην εκρινον το παρ' ημων αδυνατον, ως και ο
καιρος εδειξεν. 17.5 Τελος εστησαμεν, ινα απελθωμεν και νυκτος ουσης ευρεθωμεν
εις τοπον πλησιον του τελους αμπελιων αυτων δη των πατρηνων εις Τρεις
Ἐκκλησιας ονομαζομενον, επει και ησαν παλαιοθεν <εκεισε>· εκεισε δε ευρεθωσι και
οι ανθρωποι και δηλωσωσιν εις πλατος τα δια γραφης· και ει μεν δυνατα εισι, να
ενεργηθωσιν, ει δ' ουν, να απελθωμεν φανε ρως και να αποκλεισωμεν το καστρον
και ως φερηι το φερον. 17.6 Και ιδου εγραψαμεν ορισμους εις παντας τους εν τηι
περιοχηι της Ἀνδρουσης, οτι τηι ιε-ηι του Μαρτιου μηνος του αυτου ετους ινα ελθωσι
μετ' αρματων και των πλειονων ανθρωπων της αρχης ενος εκαστου αυ των, ινα
μετα πρεποντος διελθηι τον τοπον του πριγκιπου και απελθηι εις τα περι Ἀνδρουσαν ο
νεος αυθεντης του τοπου εκεινου· ομοιως εμηνυ θη και Λασκαρις απο την Βοστιτζαν.
17.7 Ἐλθοντες δε, ως εκαβαλλικευσαμεν και ουδεν επιασαμεν την πε ρι τον
Ἀλφειον οδον, αλλα την αριστεραν, εθαυμαζον και προς αλλη λους ελεγον
ερωτωντες· Που απερχομεθα; Ἐλθοντες δε περι τον συμ φωνηθεντα τοπον περι
ωραν αλεκτροφωνιας και ευροντες και τους αν θρωπους και ιδοντες αυτους και
απρακτους και απρακτα λεγοντες, απε πεμψαμεν. Ἐξημερωθεντες δ' εκεισε,
βουλευομενοι τι αρα να πραχθηι· το φωσσατον να πηλαλησηι να αιχμαλωτισηι τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ευρισκομενους εξωθεν ανθρωπους και πασαν των Ἑβραιων οικησιν, ως εφανη
απρακτον δια πολ λα αιτια, ιδου και απο το καστρον ιδοντες ημας και απορησαντες,
τι αρα και ενι, ουδε γαρ προενοησαν το τυχον, απεστειλαν ενα των αρχοντων και
ενα κανονικα Μαρκον ονομαζομενον μετα και δραγομα νου και ανθρωπων, ινα
μαθωσι, τις ενι και δια τι; Ὡς δε ειδον, τις ενι, και ηκουσαν, οτι ηλθομεν η να μας
δωσητε το καστρον η να το επα ρωμεν, μεθ' οιου τροπου εμπορεσωμεν,
επιστρεψαντες και μετα σπου δης και κρουσαντες λαρμα συνηχθησαν βιαι παντες οι
εκτος εντος. Ἡμεις δ' επι την αυριον, η των Βαΐων και εορτη τυχουσα, τεμοντες
παντες βαΐα μυρσινης, του τοπου πληθος εχοντος, και φεροντες ανα χειρας,
ελθοντες επεσαμεν περι τας πορτας του καστρου. 17.8 Ὡς δ' εκειμεθα τηι κ -ηι του
αυτου μηνος Μαρτιου μετα την του μεγαλου Σαββατου ακολουθιαν, ως εφαγομεν,
εκαθημεθα εις την του αυ θεντος ημων τενταν, ομιλουντες περισσα. Ἄφνω δε
εξεπορτησαν απο της Πορτας της Ἑβραικης η του Ζευγαλατιου, και ουτως γαρ
ωνομα ζετο, καβαλλαριοι ολιγοι και, διωχθεντες ως εφανησαν, απηλθον και
εσεβησαν εις την του Ἀγιαλου Πορταν, εκεισε κατασκευαστικως παντες οι του
καστρου υπαρχοντες μετα τζαγρων και τοξαριων και σκολοπων. Του δε δεσποτου
καμου ευρεθεντων εμπροσθεν εις τον διωγμον των κα βαλλαριων, δια το ευρεθηναι
κατα τυχην τα αλογα ημων ετοιμα πλη σιον του γεφυριου της οδου της απερχομενης
εις τον αγιον Ἀνδρεαν, τις των Πατρηνων ετοξευσεν ουτως το του δεσποτου αλογον,
οτι ευθυς επεσε· και δραμοντες, ινα η σκοτωσωσιν η πιασωσιν αυτον, ευρεθην εγω
υπερμαχος και εκεινος μεν θεου βοηθειαι αποπλακεις απο το αλογον ε φυγε πεζος.
17.9 Ἐγω δε και δεδωκα και ενα και επιασα, υιον Σταματελλου, αλλα και δεδωκασι
με, και εμε και το αλογον μου τοσαυτα, οτι αδυνατησαν επεσε και επλακωσε με,
αλογον αριστον, οπερ ο αμηρας δεδωκε τωι Ἀ σανηι Ἰσαακιωι, οταν εσυνηντησαν
εκεινωι· ο δ' Ἀσανης τωι γαμβρωι αυ-του τωι Φιλανθρωπηνωι Γεωργιωι κακεινος τωι
ανεψιωι αυτου τωι Κομνηνωι τωι του πρωτοστρατορος του Καντακουζηνου γαμβρωι·
και φευγοντος μετ' αυτου, ινα εις τον Γαλαταν απελθηι, φθασας ο αδελφος μου
επιασεν αυ τον και ευεργετηθη ο αδελφος μου το αλογον αυτου παρα του βασιλεως·
εγω δε παλιν απηρα τουτο παρ' εκεινου, ερχομενος εις τον Μορεαν. 17.10 Πιασαντες
με ουν, μετα πολλων λαβωματων απαγαγοντες με, εβαλον με εις τον κουλαν εις
οσπητιον σκοτεινον, εχον μυρμηκας και σιταροψιρας και ποντικους δια το ειναι εν
αυτωι προ του σιτηρεσιον· εβαλον με και σιδηρα μονοκανονα και εις τον αριστερον
ποδα αλυσον στερεαν εις τζοπον μεγαν καρφωμενην. Και εκοιτωμην εν τηι τοιαυτηι
φυλακηι πικρως διαβιβαζων απο τε των λαβωματων και των σιδηρων και του ξηρου
κοιτασμου και των αλλων, οπου ειχεν, ως εδηλωσαμεν, το οσπητιον κακων.
18.1 Ἐνταυθα δ' εστι προσηκον διηγησασθαι και περι της οσιωτατης
Θωμαΐδος. Αυτη γενους χρησιμου υπαρχουσα εν τηι Ἀνατο ληι, απορφανισθεισα,
φεροντες εις την Κωνσταντινουπολιν οι συγγενεις αυτης, δεδωκασι τηι αδελφηι των
τριων αρχιερεων και αδελφων, των Καβα σιλαιων, και μητρι του σοφωτατου
Καβασιλα Νικολαου. 18.2 Ἡ δε ταυτην εχουσα και παιδευουσα μετα καιρον τινα
απηλθεν εις την Θεσσαλονικην, Νειλου του Καβασιλα και αδελφου αυτης αρχιε ρεως
εκεισε οντος, και εις την μονην της αγιας Θεοδωρας ᾤκησαν μετα Παλαιολογινας,
γυναικος εναρετου και λογιας, περι ης πολλους και πολ λακις ηκουσα παρα του
αοιδιμου βασιλεως κυρου Μανουηλ επαινους· και πολλους κανονας εις τε τον αγιον
∆ημητριον και την αγιαν Θεοδω ραν και αλλους αγιους ανεγνωσα εκεινης ποιηματα,
εχουσαι συν αυταις και την οσιαν Θωμαΐδα και παιδευουσαι εις τε αρετην και λογον.
18.3 Ὡς δε ηλθεν το τελος αυτων, κατελιπον αυτην παντα τα αυτων, αλλα δη και
του Κυπριανου γυνην, ητις αγανακτησασα το σκληρον του ανδρος αυτης απελθουσα
εις τας ρηθεισας μοναχας καλογραια γεγονεν· επει δε περι το τελος αυτων εγενετο,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

παλιν εις την κληρονομον εκεινων και του βιου οπως δηποτε και της αρετης
υπεταγη· και καλως διηνυσε τον της υποταγης δρομον μεχρι θανατου, Κυπριανου δε
γυνην λεγω, του ελθοντος εις την Κωνσταντινουπολιν και την μονην κτισαντος την
εις ονομα των αγιων Θεοδωρων, επονομαζομενην δε του Κυπριανου. 18.4 Των δε
ασεβων την Θεσσαλονικην παραλαβοντων, εξελθουσα η οσια Θωμαις μετα και της
υπτακτικης αυτης της Κυπριανης ηλθεν εις την Λημνον, ινα απ' εκεισε παλιν εις την
Κωνσταντινουπολιν. Ἐν ηι Λημ νωι ο παππος μου ευρισκομενος μετα της γυναικος
αυτου και των παι δων, ιδουσα αυτην και την αυτης αρετην και τον λογον η πρωτη
των τριων θυγατερων αυτου, της κυριως πρωτης θυγατρος αυτου εις την
Θεσσαλονικην απομεινασης μετα και του ανδρος αυτης και των παιδων
καταλειψασα γονεις και αδελφας και αδελφους και τον ον εμνηστευ σατο εις ανδρα,
απελθουσα γεγονε καλογραια και εν υποταγηι αυτης δη της οσιας. Ἐκειθεν δε
εξελθουσαι και ελθουσαι αι τρεις και μονον εν τηι Κωνσταντινου κατηντησαν αρχην
εν τηι μονηι τηι επονομαζομενηι της Κλεραινας. 18.5 ∆ιαδοθεισα δε η αρετη αυτης δη
της οσιας και η εις την θειαν γραφην εμπειρια εις τε τον βασιλεα και τον πατριαρχην
και παντας τους της πολεως, ο μεν βασιλευς εγυρευσεν, ινα και λαβηι μοναστηριον,
οιον ενι μεγαλωτερον και πολυεισοδωτερον, ο δε πατριαρχης το δουναι αυτην
ενταλμα πνευματικης εξουσιας εις τας βουλομενας της πολεως γυναικας, οι δε της
πολεως οτι και να προσερχωνται και να βλεπουν και να θε ραπευουν εις τας προς
χρειαν αυτων· ουδε γαρ ην εν εκειναις ουτε χρυ σιον, ουτε αργυριον, ουκ αλλοτι, ει
μη το εργοχειρον και η του θεου δια των αρχοντων προμηθεια. 18.6 Λαβουσα δε
μικρον τι καθισμα, συνεδραμον εις υποταγην τοσαυ ται, οσαι ουκ αν εχωρησαν εις τε
την του Λιβος μονην και της Κυρα μαρθας, η δε ου πλειους η δυο και δεκα
προσελαβετο. Και ησαν τοιαυ ται εις τε ακτημοσυνην και υπακοην και σωφροσυνην
και παν ει τι εις θεον ευαποδεκτον, οτι κατελιπον οι της πολεως λεγειν η αγια, αλλ'
αι αγιαι. και αυτο δη το ονομα ειχον εις αυτας αγιας. Και το μεν των καλογραιων το
κοινον της τροφης και φορεματων και το μη εχειν τι ιδιον και το μη ποιησαι το
μικροτερον, η προς κοινον η προς ιδιαν χρειαν, ει μη μετα συγχωρησεως, και το
ανυποδητον και ολιγοτροφον και το χαμαι κεισθαι και εν ευτελει και τ' αλλα, οσα
της αρετης εισιν εκμαρ τυρια, των περισσων εστι διηγησθαι. Ὁμοιως δη παλιν και
της αυτων οσιας και πνευματικης μητρος, της εις εκεινην συνδρομης και θεωριας
βασιλεως και δεσποινων και αρχοντων και αρχοντισσων, αι μεν δι' εξο μολογησιν,
αι δε δι' ευχην και θεωριαν, τις αν ακριβως και ταυτα και την εκεινης αρετην
δυνηθειη ακριβως διηγησασθεν; 18.7 Ἓν δε και μονον διηγησαμενοι δειξομεν
παντα αληθη. Τωι ρη θεντι μεγαλωι Σαββατωι, ωιπερ μοι συμβεβηκεν, απερ
διηγησαμην, καθη μενης μετα τελετην της λειτουργιας εν τηι εκκλησιαι και συν αυτηι
πασαι αι καλογραιαι αυτης και προσμενουσαι, ινα μικρον τι και απογευσωνται δια
την του αντιδωρου μεταληψιν, ειτα εις τας Πραξεις των Ἀποστολων τεθηναι
αναγνωσιν, λεγει η οσια· Καλογραιαι, εγειρεσθε· Αι δε· Τι εστι σοι χρεια, κυρια ημων
αγια; Ἡ δε· Τωι κυριωι Γεωργιωι προσηλθε πειρασμος· και ινα δεηθωμεν της θεοτοκου
υπερ εκεινου. Το δε ακου σασαι πασαι, εξαιρετως δε αι της μητρος μου αδελφαι, και
γαρ ετερα αδελφη και υστερα γεγονε κακεινη καλογραια και υποτακτικη αυτης
καλη, προσεδραμον μετα δακρυων· Τι εστι τουτο, κυρια ημων αγια; Ἡ δε προς αυτας·
Μη θροεισθε· ο θεος ο συγχωρησας τον πειρασμον θελει χορηγησει και την βοηθειαν
και διαλυσιν αυτου δη του πειρασμου. Και σταθεισαι εψαλλον την εις την θεοτοκον
παρακλησιν μετα δακρυων. Τουτου τι κρειττον εκμαρτυριον της εις θεον εκεινης
αρετης και οικειω σεως; 18.8 Ζησασα ουν ουτω καλως και πολλα εκμαρτυρια της
αρετης αυτης ενδειξας ο θεος, τελος και ο θανατος αυτης τιμιος εναντιον Κυριου και
των ανθρωπων προεβη. Ἡμερας γαρ τινας ασθενησασα μικρον και πα σας κοινως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

νουθετησασα και καταλειψασα εις την υποταγην της μητρος μου αδελφης, η και
πρωτη εις αρετην και υποταγην αυτης ην, και παντα τα του κελλιου αυτων εκεινης
διοικουσης, ειτα ως ενθους γενομενη εκα θητο, τους μεν οφθαλμους εχουσα
κεκλεισμενους, το δε στομα αει κινου σα προς υμνους και ευχαριστιας προς θεον,
μητε τι προσλαμβανουσα τρο φιμου η ποτιμου, μητε ομιλουσα το τυχον, ανευ του
καθ' ημεραν ερχο μενου του ιερεως εις το μεταλαβειν αυτην των θειων μυστηριων·
τοτε και τας χειρας και τους οφθαλμους εις τον ουρανον αιρουσα και συγχωρη σιν
αιτουσα μετελαμβανεν. Ἀλλα και του βασιλεως κυρου Ἰωαννου και των δεσποινων,
και αλλοτε πολλακις εις εκεινην απελθοντων, αλλα δη και τοτε δια τελευταιαν
ευχην, και αρχοντων και αρχοντισσων και εκ κριτων και ιερομοναχων και μοναχων,
ανενευε και συγχωρησιν και ευ χην εχορηγει· και ουτως διαρκεσασα ημερας επτα
προς κυριον εξεδη μησεν. Και εταφη φιλοτιμως συνδραμοντων σχεδον παντων
ιερεων και ιερομοναχων ακλητως και αρχοντων και αρχοντισσων. Και ταυτα μεν
ουτως και αληθως.
19.1 Ἐμου δε κειμενου εν φυλακηι ημερας μʹ, ως ηλθεν η μνη μη του
ελευθερωτου των αιχμαλωτων, του μεγαλομαρτυρος δηλονοτι Γεωργιου, εδεηθην
αυτου, ως καγω Γεωργιος και παιδιοθεν δουλος αυ του· και αφυπνισθεις εδοξε μοι,
οτι ευρεθην εις τον περικαλλη ναον τον εις το ονομα αυτου των Μαγγανων
επονομαζομενον, εις την φιαλην ιστα μενος και φορων και τα σιδηρα. ∆ιερχομενου
του βασιλεως, ταχα ινα εις την ακολουθιαν της εκκλησιας απελθηι, εδεηθην αυτου,
ινα με ελευθε ρωσουν απο τα σιδηρα· και ο μεν βασιλευς διεβη εντος της εκκλησιας,
αρχων δε τις νεος επιστρεψας προς εμε λεγει μοι· Ὥρισεν ο αυθεντης ημων ο
βασιλευς, ινα σε εκβαλουν απο τα σιδηρα· εζητησε το γαρ και η κυρια ημων
δεσποινα. 19.2 Και περι την αυγην αυτην της νυκτος εν ωραι ασυνηθει, ιδου οι του
κουλα αρχοντες και ετεροι μετα σιδηρικων και εκβαλλουσι με απαν τα τα σιδηρα·
και εξαιτιωντας και λεγουσιν, ουχ οτι εχθρωδως εχουσι, καλως ουδεν με τρεφουσιν,
αλλ' οτι ουκ εχουσιν. Και μετα δυο ημερας ελθοντες παλιν ζητουσι με και δεομαι του
αυθεντος μου δια γραφης, οτι να ενδωσηι να εξελθουν αρχοντες να συντυχουν προς
συμβιβασιν, οπερ και γεγονε. 19.3 Και συμβιβασθεντες δεδωκασιν αυτωι το
Σαραβαλε ουτως, οτι να σηκωθωι να απελθηι εις το οσπητιον αυτου την Γλαρεντζαν·
και μεχρις ολου Μαΐου ει μεν ελθηι ο μητροπολιτης και αυθεντης αυτων, ποιησει
εκεινος, ως θελει, ει δ' ουν, να δωσωσιν το καστρον. Και γεγονοτων· ορκων και
παραλαβοντος και το Σαραβαλε, τηι ε-ηι Μαΐου εκαβαλλικευ σε και απηλθε μεχρι της
Σκλαβιτζας και του Ῥιολου τα ορια. 19.4 ∆ι' εμε δε επαφηκεν Ἰωαννην τον
Ῥωσαταν, ινα με επαρηι· σω-ζομενου γαρ του ελευθερωθηναι με εξουσι το βεβαιον
τα πραχθεντα. Και ελευθερωθεις ημιθνης δε μολις απεσωσα, ενθα και ο αυθεντης
μου, ος ιδων με μετα χαρας οτι πολλης, και λυπης, το μεν οτι ημην ουτως η μιθνης,
το δε οτι ηλευθερωθην, και ορισας πολλους λογους προς επαι νον, και παραμυθιαν
μου, ως απηλθον εις την κατουναν μου, εφερον με ευεργεσιαν αυτου ταμπαριον
διπλον χαμουχαν πρασινον απο την Λουκκαν αξιολογον, μετα και πρασινης τζοχας
και καλης ενδεδυμενον, σκουφιαν Θεσσαλονικαιαν μετα χρυσοκοκκινου χασδιου
ενδεδυμενην, καβαδι χρε μεζην χαμουχαν μετα βαρεου καταραχου ενδεδυμενον,
κουρτζουβακιν χα μουχαν χρυσον προυσινον και φωταν προυσινον και σπαθιν
εγκεκοσμη μενον. 19.5 Ἐπι την αυριον απελθοντες εις την Γλαρεντζαν, ιδου και
αρχων του αμηρα μετα τινας ολιγας ημερας, λεγων οτι η Πατρα διδει με χα ρατζι και
διαβαινει ιδικη μου· σηκωθησαι ουν απ' αυτης και μηδεν πο λιορκηις αυτην· ει δ' ουν,
θελομεν πεμψειν φωσατον κατα σου. Ὁ δ' αυθεντης μου παλιν ειπε προς αυτον·
Ἡμεις ηκουσαμεν, οτι θελουν να δωσουν αυτην τους Καταλανους· ουδεν ουν εφανη
πρεπον εχθρους και του αδελφου μου του μεγαλου αμηρα και ημων να τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

αφησωμεν να επαρωσι τοιουτον καστρον εις την μεσην του τοπου μας. ∆ια τουτο α
πηλθομεν εκει· και εξετασαντες το πραγμα, εστησαμεν να μηδεν γενη ται. Και ιδου,
ως βλεπεις, εσηκωθημεν και ηλθομεν εις το οσπιτιον η μων· εις ολιγας ουν ημερας
εχω σκοπον να στελλω τουτον δη τον αρ χοντα εις τον αδελφον μου τον μεγαν
αμηραν, δεικνυς εμε, και θελει δηλωσειν και τους πλειονας ημων λογους. Ὁ δε
Τουρκος ακουσας τουτους λογους, ετι δε και φιλοφρονηθεις καλως, απηλθε χαιρων.
19.6 Ἐκεινου δε απελθοντος, ωρισεν εμε· Ἰδου προετοιμαζε τα προς χρειαν της οδου,
μη ειδοτος μου προτερον το τυχον. Ἐγω δ' ανεφερον αυτωι οτι μονον να δωσηι ο θεος
να μηδεν ελθηι ο μητροπολιτης και να δωσουν ημας το καστρον, και εγω να
αῤρωσθω τι ποτε πλεον· αμη παντα θελω τα εξειν ετοιμα εις εκπληρωσιν της
αποδοχης σου. 19.7 Της δε προθεσμιας ελθουσης και του μητροπολιτου ουκ
ελθοντος, τηι α-ηι του Ἰουνιου μηνος του αυτου ετους, καβαλλικευσαντες απερχομε
θα εις την Πατραν. Ἐν αυταις ουν ημεραις και ο αυθεντοπουλος κυρ Θωμας το του
πριγκιπος κεντυριωνος καστρον την Χαλαντριτζαν του και μετεπειτα γεγονοτος
πενθερου αυτου επολιορκει. Ὡς δε διηρχετο ο αυθεντης μου και οι αδελφοι αυτου
την οδον την φερουσαν εις την Πα τραν, κατελθων και ουτος δη ο αδελφος αυτου
εμειναν ομου εις την Κα μενιτζαν. 19.8 Ὡς δε εμαθε τουτο και ο εις την
Χαλαντριτζαν του πριγκιπος ευρισκομενος αρχων, ο Ἰωαννουτζος Μπαλοτας,
αιτησας αφιρωσιν, ινα ελθηι και προσκυνησηι αμφοτερους τους αυθεντας· ηλθε· και
εξελθοντος ευθυς εκβαλων τας του καστρου κλεις δεδωκε ταυτας τωι αυθεντηι μου
τωι δεσποτηι, ειπων· Τουτο ενι καστρον ιδιως του αυθεντη μου και συγγαμ βρου της
βασιλειας σου· και γαρ ο του πριγκιπος υιος προαπηρεν εις νομιμον γυναικα την
αδελφην της βασιλισσης κυρας Θεοδωρας· και ωρισε μοι, ινα παραδωσω τουτο
αυτην. Ὁ δε απεκριθη αυτωι· Ουτως εχει, οτι συγγενους μου εστιν ο τοπος, αλλ' ου
γνησιεστερου του αδελ φου μου· λοιπον προγενεστερον αν ειχε ποιησειν τουτο και ο
αδελφος μου, ως εις εμον, ουδεν ηθελεν επιχειρησειν τι, και εγω ειρηνικως ηθελα
ειχειν αυτο και ο αυθεντης σου αλλοτροπως· αμη νυν αν το επαρω, αναγ καζει να
διαφερωμεθα μετα τον αδελφον μου· και ουδεν τυχενει δια πολυ τι, πολλωι μαλλον
δια τοσουτον· αλλ' απελθε εν αυτωι και, ως δυνασαι, ποιει. 19.9 Ὡς δε ταυτα
ηκουσεν, εζητησεν, ινα καλως εμβηι εις το καστρον αυτου. Ὡρισθην δ' εγω και απηρα
αυτον μετα στρατιωτων και απερ χομην. Και περι το καστρον ευρεθεις Ῥαουλ ο
Θωμας ενομισεν ευκο λον ειναι, ινα επαρηι αυτον απ' εμου. Και εις κινδυνον ηλθε
του γενεσ θαι μεσον των αδελφων μεγα τι μαχιμον και λυπηρον, ομως ουν θεου ευ
δοκησαντος, εκεινον μεν καλως απεκατεστησα εις το καστρον αυτου και εγω καλως
επιστρεψας ευρον τον αυθεντην μου εν τωι του αγιου Ἀν δρεου του πρωτοκλητου
ναωι και ταφωι αποσωθεντα τηι δ-ηι του Ἰουνιου αργα. 19.10 Τηι δε ε-ηι πρωι του
αυτου, ημεραι της εβδομαδος α-ηι, εξελθον τες οι του καστρου εκκριτοι και πας ο λαος
και ελθοντες μεχρι και του ρηθεντος ναου του αγιου, τωι δεσποτηι και αυθεντηι μου
προσεκυνησαν και τας κλεις του καστρου δεδωκασι. Και καβαλλικευσαντες μετα
πλεισ της οτι χαρας και του ενος μερους και του αλλου, εσεβημεν εις το καστρον και
μεχρι των εις τον ναον του αγιου Νικολαου οσπιτιων α πηλθομεν, της μεν οδου
πασης κατεστρωμενης παντων ανθεων και ευκοσ μιας και απο τα εκ δεξιων και
αριστερων οσπιτια παντων ραινομενων δια ροδοσταγματων και ροδων και
τριακονταφυλλων, απο δ' ανωθεν του κουλα δια σκευων και τζαγρων κακως
δεξιουμενων ημων, ει και ουδεν τι εβλαψαν· οι γαρ του μητροπολιτου κρατησαντες
τον κουλαν, ετι δε και τα αυθεντικα πλησιον αυτου οσπιτια και σιταρχησαντες και
αφιρω σαντες, κατεσχον ελπιζοντες [οτι] ελθοντος του μητροπολιτου δια τουτου
εξειν παλιν, απερ και προτερον ειχον. 19.11 Ἡμων δε επι την αυριον συναχθεντων
εν τωι του αγιου Νικο λαου ναωι και παντος του της χωρας λαου, δεδωκασι ορκον, οτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

να ωσι πιστοι δουλοι του αυθεντος ημων του δεσποτου. Και εμε εις κεφαλην αυτων
εζητησαν· ηκουσαν δε οτι και διο και πλεον τουτου τον χρεω στουμεν και δια την
υμων αιτησιν θελει εισθεν αυτος εις κεφαλην υ μων.
20.1 Και τηι η-ηι του Ἰουνιου μηνος περασαντος μου εις τον Ναυ πακτον, ινα
εις τον βασιλεα πρωτον απελθω, ινα κακεινος τα εις την
Πατραν
παρακολουθησαντα μαθηι, ειτ' απ' εκεισε μετα και αρχοντος αυ του εις τον αμηραν.
Και γαρ κατα την δ-ην του αυτου μηνος, εν ηι φθα σαντες εμειναμεν εν τωι του αγιου
Ἀνδρεου ναωι, ιδου και απο τον Ναυ πακτον επερασαν δυο Τουρκοι, ο μεν του αμηρα,
ο δε του Τουραχανη, λεγοντες ορισμον, οτι την Πατραν ινα μη επαρωμεν αυτην. Οι
δη παλιν υπεστρεψαν μετ' εμου, απολογιαν λαβοντες οτι επει ο παρων αρχων εμου
υπαγει εις τον αδελφον μου τον μεγαν αμηραν, ωσαν ορισηι, θελο μεν ποιησειν. 20.2
Ὡς ουν περασαντες εν τωι Ναυπακτωι εμειναμεν, πρωι σκοτιας ετι ουσης, ιδου εκεισε
και ο Παλαιων Πατρων μητροπολιτης Παντουλφω Μαλατεστας μετα κατεργου
Καταλανικου ηλθεν. ∆ιερχομενος γαρ ως εμαθε περι τα νησυδρια τα μεσον της οδου,
οτι εδοθη το καστρον προς τον δεσποτην, επιασε την λιβεραν του μερους του
Ναυπακτου, ινα πρωτον τουτο καλως μαθηι, ως εγενετο. Ἐδεησεν επιμειναι καμοι
εκεισε και την αυριον, ινα πρωτον μηνυσω τουτο τωι αυθεντηι μου, οπερ και γεγονε·
και παρ' εμου τουτο πρωτον εμαθε· και δευτερον, ινα και τις ο σκοπος αυτου δη του
μητροπολιτου, το δυνατον, μαθω. 20.3 Μεσου δε γενομενου και του Περναρδου
Μαρτζελλου εκεινου καπετανου Ναυπακτου, ειδομεν και αλληλους· ον ιδων
εθαυμασα, οτι διε φερε παντων ανθρωπων εις το δυσειδη ειναι. Ἐξεταζων ουν
εκεινος, τι βουλομαι ποιησαι εις τον αμηραν, καγω εκεινον, τι κατα της Πατρας,
απηρα εγω παρ' εκεινου το δη λεγομενον κουκουζελα, εκεινος δε παρ' εμου βρυα.
20.4 Ὅμως δεδωκως ο μητροπολιτης τοις σκλαβοις χαρτια προς τε τον αμηραν και
τον Τουραχανην, πολυν λογισμον ενεβαλεν εις εμε, μη ποτε υπισχνειται δουναι
καστελλια τινα της Πατρας, ειπερ αυτον βοη θησηι, ινα επαρηι αυτην, η πολλα τινα
χρηματα. Και ουκ επαυσεν ο εμος λογισμος, εως ου πολλα κοπιασας και μεθυσας
πολλακις και ακουσιως, εμεθυσα κακεινους τοσουτον, οτι απηρα τους τα χαρτια και
ανεγνωσα και μετεγραψα· κακεινα παλιν εβουλωσα και αφηκα. 20.5 Ὡς δε εφθασα
εις την Πολιν, εδοθη μοι συναποκρισιαρης Μαρ κος Παλαιολογος ο Ἴαγρος, ο
υστερον πρωτοστρατωρ, τοτε δε πρωτο βεστιαριτης, πλεον ανατεθεις ειναι κατα της
δουλειας μου η υπερ αυτης· ουκ οιδα δε αλλο τι αιτιον, αλλ' η το φθονος ουκ οιδε
προτιμαν το συμφερον. Ἀπελθοντες δ' ομου εις τον αμηραν, απηραμεν απολογιαν,
ινα δωσωμεν αυτην οις ειχον· απολογησαμην ουν τωι τοτε πρωτωι βυζη ρηι και
αρχοντι, τωι Μπραιμ πασιαι, οτι τουτο εγω τον αυθεντη μου ου δεν τολμω, ινα ειπω,
αλλ' επει εκεινος οπωσδηποτε αρχοντα αυτου απεσ τειλε προς τον μεγαν αυθεντην,
ιδου ας ορισηι και ο αυθεντης σκλα βον του και ας ελθηι μετ' εμου και ας ειπηι τους
ορισμους του μεγαλου αυθεντος. Και εστερξε τουτο και ειπε· Φρονιμα και καλα
λεγετε. Του Ἰαγρου ιδιως σκωπτοντος τουτο εις εμε ως απρακτον και μονον επιζημιον. Ἐγω δε θεου ευδοκουντος επραξα τουτο και απηρα αρχοντο σκλαβον· και ην
τουτο πρωτον αιτιον του λαβειν διορθωσιν το περι της Πατρας. 20.6 [Ἔν τε δ' αυτωι
Ἰουλιωι μηνι του αυτου ετους απεθανε και ο δεσ-ποτης ο Καρουλος εις τα Ἰωαννινα.]
20.7 Και τωι λη-ωι ετει εν μηνι Σεπτεβριωι εις τους Κρατικους επραξαν το συνοικεσιον
του αυθεντοπουλου κυρου Θωμα οι αυταδελφοι αυτου οι δεσποται μετα της
θυγατρος του πριγκιπος Ἀσανη Ζαχαρια του Κεντυ ριωνος. 20.8 Ἐν ωι δη μηνι καγω
παλιν επανεστρεψα εις τα Τρικαλα προς τον Τουραχανην και την περι της Πατρας
δουλειαν τελειως διωρθωσα. 20.9 Και τωι αυτωι ετει εν μηνι Νοεμβριωι, η βασιλισσα
κυρα Θεοδω ρα εις το Σταμηρον ευρισκομενη απεθανε, καταλειψασα λυπην πολλην
και εις τον ανδρα αυτης και εις ημας τους οικειους αυτου δια το ειναι αυτην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

καλλιστην. Ἐταφη δε μεχρι τινος εις μιαν των εκκλησιων της Γλαρεντζας· και μετα
ταυτα απηγαν αυτην εις την εν τωι Μυζηθραι του Ζωοδοτου μονην. 20.10 Και τωι
Ἰαννουαριωι μηνι του αυτου ετους ευλογηθη και ο αυθεν τοπουλος κυρ Θωμας εις
τον Μυζηθραν κυραν Αικατεριναν, την θυγατερα του ρηθεντος πριγκιπος.
21.1 Τηι δε κ -ηι Μαρτιου του αυτου ετους ημεραι και ωραι, οπου με επιασαν οι
Πατρηνοι, απερχομενου μου εις το δεσποτατον ως αποκρι σιαριου, ζητησει αυτων
ενεκα ειρηνης του ανεψιου δεσποτου του Καρου λου και γυναικαδελφου του
αυθεντος μου και των φυσικων υιων αυτου δη του Καρουλου· Ἕρκουλα και
Μενωνου, εποιησαν γαρ ενορκους συμφωνιας, οτι ειτι αρα διακρινηι ο ζητησει ημων
σταλεις αρχων του δεσποτου κυρου Κωνσταντινου εις τα μεσα ημων διαφερομενα,
στερξομεν και αμφοτερα τα μερη, κατα τα πλησιον νησυδρια της Ἁγιας Μαυρας
απηρασι με οι Καταλανοι μετα πολλων και ανθρωπων και σκευων πο λυτιμων οντα
με. Και κρατησαντες μεχρι τινος και απαγαγοντες μεχρι και της Κεφαλλωνιας, ως
δηθεν περασοντες εις τα περι την Νεαπολιν, τελος εγυρισαμεν εις την Γλαρεντζαν
και επουλησαν και εμε και τους συν εμοι. 21.2 Ἐν ωι δη Μαρτιωι μηνι και ο αμηρας
Μουρατμπεις την Θεσσα λονικην απηρεν απο τους Βενετικους πολεμωι. 21.3 Ὁ δε
δεσποτης και αυθεντης μου κυρ Κωνσταντινος, τον Μαιον του αυτου ετους, τον
κουλαν της Πατρας απηρεν απο λιμου και της αλ λης κακοπαθειας των
ευρισκομενων εντος αυτου. 21.4 Και τηι ιζ-ηι Ἰουλιου του αυτου ετους απηραν οι
Καταλανοι την Γλαρεντζαν, ην και κρατησαντες μεχρι τινος παλιν επουλησαν
αυτην. 21.5 Και τωι Αυγουστωι μηνι του αυτου ετους επαναστρεψαντες οι απο του
βασιλεως κυρου Ἰωαννου προς τον παπαν Μαρτινον πρεσβεις ο τε Μαρκος ο Ἴαγρος
και μεγας στρατοπεδαρχης, και ο μεγας πρωτοσυγ-γελος και ηγουμενος της
σεβασμιας βασιλικης μονης του Παντοκρα τορος ιερομοναχος και πνευματικος
Μακαριος ο Μακρυς ονομαζομενος, ανηρ αριστος κατα τε λογον και αρετην και
συνεσιν, εποιησαν ορισμωι του βασιλεως δεσποτην τον αυθεντοπουλον κυρ Θωμαν.
21.6 Και τωι λθ-ωι ετει μηνι Σεπτεβριωι ευεργετηθην εγω το κεφαλα τικον της
Πατρας. 21.7 Και τωι αυτωι ετει εν μηνι Ὀκτωβριωι απηρεν ο μπειλαρμπεις των
Τουρκων ο Σινανης τα Ἰωαννινα και την αυτων περιοχην. 21.8 Και τηι κ -ηι Μαρτιου
του αυτου ετους, εν ημεραι και ωραι τηι αυτηι, εν ηι και τα προγεγονοτα μοι συνεβησαν,
εδεξαμην και το απευ κταιον εμοι μηνυμα δι' ορισμου του αυθεντος μου απο την
Βοστιτζαν, οτι τηι του παρελθοντος Ἰαννουαριου ζ-ηι τεθνηκε λοιμωδει νοσωι ο αρισ
τος καμου φιλος ο Μακαριος και ων και καλουμενος ο Μακρυς, ο παρ' οφθαλμωι μεν
πατριαρχικωι υπερηφανωι και απληστωι αγαρικηι καρδιαι αιρε τικος, παρα δε οφθαλμωι
παντοκρατορικωι ακοιμητωι και αληθειαι δικα ζουσηι ορθοδοξος. Ὃς και εις την
Κωνσταντινουπολιν επανηλθεν απο του Ἁγιου Ὄρους και την μονην του
Παντοκρατορος ελαβε παρακινησει και συνεργειαι ιδικηι μου· ως οι παντες
ηπισταντο. και συναρσει μεν πρω τον του παντοκρατορος θεου, επειτα δε σπουδηι και
επιμελειαι εμου τε κακεινου, παν ει τι καλον και προς συστασιν και ευκοσμιαν εις
αυτην μονην προεχωρησε. 21.9 Και τωι τελει του εαρος αυτου δη του ετους ηλθεν ο
Τουραχα νης και κατεχαλασε και ετι το Ἑξαμιλιον. Και θανατικον οτι πολυ εις την
Πατραν εγενετο. 21.10 Και τηι λα-ηι Ἰαννουαριου του μ-ου ετους ορισθεις απηλθον α
ποκρισιαριος εις τε τον βασιλεα, αφ' ου και το του πρωτοβεστιαριτου τοτε οφφικιον
ευεργετηθην, και εις τον αμηραν. 21.11 Ἐν ωι ετει κατα τον Μαρτιον μηνα και η
εναλλαγη των τοπων αμφοτερων των αδελφων και δεσποτων κυρου Κωνσταντινου
και κυρου Θωμα εγενετο· και ο μεν απηρε τα Καλαβρυτα και παντα τα εκεισε του
Κυρου Θωμα, ο δε παλιν την Γλαρεντζαν και τα περι την Ἀνδρουσαν παντα. 21.12
Και τωι μα-ωι ετει τεθνηκεν η του Μαλατεστα μεν θυγατηρ, γυνη δε του δεσποτου
κυρου Θεοδωρου του πορφυρογεννητου, κυρα Κλεωπη· και εταφη εν τηι του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

Ζωοδοτου μονηι. 21.13 Και τωι μβ-ωι ετει Ἰαννουαριου ζ-ηι παλιν απηλθον αποκρισια
ριος εις τε τον Ἀντωνιον και αυθεντην των Ἀθηνων, και εις τον αμη-ραν και εις τον
βασιλεα. 21.14 Ἐν ωι δη Ἰαννουαριωι τηι κθ-ηι αυτου νυκτος ᾥραι γ-ηι επυρπολησε
τον εν Βλαχερναις εις ονομα της θεομητορος περικαλλη και θειον ναον εις την
Κωνσταντινουπολιν, οπερ ακηκοαμεν εκεισε απερχομενοι εις τον ποταμον τον
Μεστον ονομαζομενον τηι α-ηι Φευρουαριου, ωραι μετα εσπε ρινον της δεσποτικης
εορτης της Ὑπαπαντης. Και ελογισαμεθα αυτο ψευδος, επει ο ειρηκως ουκ εγνωσθη·
και διελθοντες εις το εμπροσθεν μονας εʹ και ουδεν περι τουτου ακουσαντες, τηι εις
τον Ῥαιδεστον -ηι μονηι ημων εμαθομεν τουτο ακριβως, οπως και οποτε εγενετο,
οπερ πα ραδοξον.
22.1 Και εις τας αρχας του θερους του μγ-ου ετους απεθανε και 22.1 ο
Ἀθηνων και Θηβων αυθεντης κυρ Ἀντωνιος Ντελαντζιολης και ζη-τησει της
εκεινου γυναικος εσταλην εγω μετα ενορκου αργυροβουλου και πολλων
στρατιωτων, ινα παραλαβω την Ἀθηναν και αλλον εις τον Μορεαν αυτηι δωσω
τοπον, οποσον και οποιον φαινηται μοι· προλαβον τος δε του Τουραχανη και την
Θηβαν αποκλεισαντος, ην και απηρε με τα τινας ημερας, απρακτος εγυρισα απο το
Ἑξαμιλιον, τουτο παρεγγε λιαν εχοντος μου. 22.2 Εις δε τα Στυλαρια ευρισκομενου
του δεσποτου και αυθεντος μου και τα της πραγματειας κατεργα Βενετικα
εκδεχομενου, ινα εμβας εις την Πολιν απελθηι, ιδου καγω απρακτος εφθασα. Και
εμβας καγω απερχομε θα· και εις την Ευριπον φθασαντες, εφανη καλον και εσταλην
εις τον Τουραχανην, εις την Θηβαν ευρισκομενον και την δουλειαν την περι της
Ἀθηνας εδηλοποιησα αυτωι. 22.3 Και επληροφορησε μοι μεθ' ορκου, οτι δια την προς
τον δεσπο την και σε εγνωριμιαν και αγαπην, καλως και προθυμως ηθελα παρα
χωρησει, ινα πραχθηι τουτο, αν ειχα εξευρειν τι προ του εξελθειν με απο το οσπιτιον
μου και ελθειν ενταυθα, επει ορισμωι του μεγαλου αυθεντος ουδεν εποιησα τουτο·
και ευρισκομενου εις το οσπιτιον μου, ειχον πολλα σκε πασματα, νυν δε πλεον
σκεπασμα τι ουκ εχω. Φιλοφρονηθεις δε φιλοτι μως παρ' εκεινου και τους υιους
αυτου φεροντος εις προσκυνησιν μου, και παραδους αυτους προς εμε και τον
αυθεντην μου, εξ ων εις ην και ο νυν πολυς και μεγας Ἀμαρης, επανεστρεψα
κακειθεν απρακτος. 22.4 Και επει προλαβοντες οι εν τωι Ευριπωι εσηκωσαν το
γεοφυριν, και ακουσιως εμειναμεν εις τας εξω του γεοφυριου πετρας· διεβιβασαμεν
ουν τοιαυτην νυκταν απο τε κρυους, κθ-ηι ην του Αυγουστου, απο τε πεινας, απο τε
ξηροτητος των πετρων, απο τε φοβου και κλεπτων των απο του φωσατου του
Τουραχανη δια τα ξενα αλογα, α απο τους εν τωι καστρωι εδανεισαμεθα, οτι παροιμια
εγενετο επι κακωι τοις μετ' εμου τοτε ουσιν εις τον μετεπειτα χρονον. 22.5
Ἀναβαντες ουν εις τα κατεργα επι την αυριον, τηι κγ-ηι του Σεπ τεβριου μηνος του
μδ-ου ετους εις την Κωνσταντινουπολιν εφθασαμεν. 22.6 Και τηι κε-ηι Μαρτιου του
αυτου ετους ηλθεν εις την Πολιν και η του Παρασπονδυλου μεγαλου δουκος
θυγατερα Ζωη μετα κατεργου βα σιλικου, οπου εσταλη μετα Παλαιολογον τον
Μανουηλ, ινα φερωσιν αυτην· ην δη και μετα τινας ημερας ευλογηθη αυτην ο
δεσποτης κυρ ∆ημητριος. 22.7 Μεθ' ου δη κατεργου ηλθεν εις την Πολιν και ο
δεσποτης κυρ Θεοδωρος, ινα εκεινος εις την πολιν ευρισκεται και διαδοχος, ως
δευτερος αδελφος, της βασιλειας. Ὃ και βασιλευς εστεργε μεν ακουσιως, επει τον
κυρ Κωνσταντινον τον αυθεντην μου, πολλακις με επληροφορησε και ενορκως ως
εν μυστηριωι, ηγαπα και ηθελεν, ως και ο λογος προιων δηλωσει. 22.8 Ἐπει δε ουτως
παρηκολουθησεν, εσπουδαζεν, ινα εις τον Μορεαν τους τρις αλλου αδελφους
εγκατοικισηι. Ὁ γουν αυθεντης μου παλιν ο δεσποτης κυρ Κωνσταντινος μετα του
αδελφου αυτου κυρου Θωμα του δεσποτου, ην γαρ εις την πολιν μεθ' ημων ο πρωτος
αρχων του οσπι τιου εκεινου Ῥαουλ Μιχαηλ ο Ἰσης, εσπουδαζον, ινα οι δυο μεν συν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

τωι βασιλει ευρισκωνται εις την πολιν, ουτοι δε οι δυο αυθενται εις τον Μορεαν. 22.9
∆ια ταυτην δη την αιτιαν και τον Ἰουνιον του αυτου ετους διεβη απο της Πολεως εις
τον Μορεαν ο δεσποτης κυρ Κωνσταντινος ως φυγας μετα γαλιωτου και εγω
εσταλην παρ' αυτου εις τον αμηραν δια ταυτην δη την δουλειαν, ινα αυτον υπερ
εαυτον εχωσι. Και απηλθον και καλως ωικονομησα τα ανατεθειμενα· και δια της
στερεας εις τον Μορεαν εφ θασα. 22.10 Ευρον δε τους αδελφους και αυθεντας
εχοντας οχλησιν μαχης με γαλης. Και γαρ οπισθεν του κυριου Κωνσταντινου και
αυθεντος μου στα λεις μετα κατεργου και ο κυρ Θεοδωρος εμαχετο τοις δυσιν
αδελφοις αυτου, ως και φωσατων συναχθεντων επ' αμφοτεροις τοις μερεσι και πο
λεμου μερικου μεσον αυτων γεγονοτος. 22.11 Τωι με-ωι ετει και αποκρισιαριων
αποσταλεντων παρα του βασι λεως, ησαν δε ο καλος καγαθος ∆ιονυσιος
ιερομοναχος, ο χρηματι σας και μητροπολιτης Σαρδεων, και ∆ισυπατος Γεωργιος,
την μαχην απο μερους κατεπραυναν. Τελος δε παλιν αλλων ελθοντων
αποκρισιαριων του βασιλεως, Γρηγοριου ιερομοναχου και πνευματικου, του χρηματι
σαντος υστερον και πατριαρχου Κωνσταντινουπολεως, και αυτου δη πα λιν
Γεωργιου του ∆ισυπατου, συνεβιβασαν, ινα ο μεν αυθεντης μου δε σποτης κυρ
Κωνσταντινος απελθηι και ενι εις την πολιν, ο δε κυρ Θεο δωρος και κυρ Θωμας οι
δεσποται εις τον Μορεαν. 22.12 Και τηι ε-ηι Σεπτεβριου του μ -ου ετους διεβημεν απο
της Πατρας δια της στερεας εις τον Ευριπον μετα του αυθεντος μου λεγω, και εσε
βημεν εις κατεργον Βενετικον απο το καστελλιον της Ευριπου την Κα ρυστον. Ἐν ωι
δη κατεργωι ην και ο ποτε μεν εν τηι Πατραι κανονικος Μαρκος, οταν απηλθομεν κατ'
αυτης, γεγονως δε λεγατος παρα του παπα Ευγενιου του συγγενους αυτου και παρ'
εκεινου και αποκρισιαριος εις τον βασιλεα. Και τηι κδ-ηι του αυτου μηνος Σεπτεβριου
απεσωθημεν εις την Πολιν.
23.1 Και τηι κζ-ηι Νοεμβριου του αυτου ετους διεβη ο βασιλευς κυρ Ἰωαννης
μετα του πατριαρχου και του δεσποτου κυρου ∆ημητριου και πολλων αρχοντων της
συγκλητου και της εκκλησιας και παντων σχεδον των μητροπολιτων και επισκοπων
δια την μελετηθεισαν, ως μη ωφελε, συνοδον. 23.2 Και ου λεγω τουτο δια τα της
εκκλησιας δογματα, ταυτα γαρ παρ' αλλοις εδοθησαν κρινεσθαι εμοι δ' αρκει η
πατρικη μου διαδοχη της πιστεως, και οτι ουδεποτε παρα τινος των του μερους
εκεινου ηκουσα, οτι το ημων κακον, αλλα καλον και αρχαιον, και το εκεινων ου
κακον, αλλα καλον. 23.3 Και να ειπω, ως εν παραδειγματι, οτι την Μεσην οδον της
πολεως, την πλατειαν και ευρυχωρον, διερχομαι πολλους χρονους μετα τινων, δι' ης
εκαταντωμεν εις την Ἁγιαν Σοφιαν. Ειτα μετα τινας καιρους ευρεθη παρα τινων και
αλλη οδος καταντωσα, ως λεγουσι, και αυτη εκει· και να με παροτρυνωσιν, οτι ελθε
και δια της οδου ταυτης ης ευρομεν· και γαρ, ει και εστιν αυτη, οπου απερχηι, καλη
και αρχαια και ημιν αρχη θεν συν υμιν γνωστη και διερχομενη, αλλα και αυτη, ην
ευρομεν νυν, καλη εστιν. Ἐγω δε να ακουω παρα μεν των, οτι καλη εστι, παρα δε
των, οτι ου καλη, δια τι να μηδεν ειπω· Μετ' ειρηνης και αγαπης απερ χεσθε καλως
εις την Ἁγιαν Σοφιαν, οποθεν βουλεσθε· εγω δε παλιν θε λω διερχεσθαι δια της
οδου, ην και μεθ' υμων πολυν τινα χρονον διηρ χομην και καλην αυτην και παρ'
υμων και των προγονων μου μαρτυρου μενην και διερχομενην. 23.4 Ου δια ταυτην
ουν την αιτιαν ειπον το ως μη ωφελεν, ηθελα γαρ να ειχε γενειν καλως ενωσει των
εκκλησιων και να με ελιπεν ο εις των οφθαλμων μου, αλλα δια το οτι ην και αυτη η
της συνοδου δουλεια αιτια μια και πρωτη και μεγαλη εις το να γενηται η κατα της
Πολεως των ασεβων εφοδος και απο ταυτην παλιν η πολιορκια και η αιχμαλω σια
και τοιαυτη και τοσαυτη συμφορα ημων. 23.5 Και ακουσατε λογους αληθεις, την
αυτοαληθειαν προβαλομενου μου μαρτυρα. Ειπεν ο αοιδιμος βασιλευς προς τον υιον
αυτου, τον βα σιλεα κυρ Ἰωαννην, μονος προς μονον, ισταμενου και εμου μονου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

εμπρο σθεν αυτων, εμπεσοντος λογου περι της συνοδου· Υιε μου, βεβαιως και
αληθως επισταμεθα εκ μεσης της καρδιας δη των ασεβων, οτι πολλα τους φοβει, μη
συμφωνησωμεν και ενωθωμεν με τους Φραγκους· εχουν το γαρ, οτι, αν τουτο
γενηται, θελει γενειν μεγα τι κακον εις αυτους παρα των της ∆υσεως Χριστιανων δι'
ημας. 23.6 Λοιπον το περι της συνοδου, μελετα μεν αυτο και ανακατωνε, και μαλισθ'
οταν εχηις χρειαν τινα φοβησαι τους ασεβεις· το δε να ποιη σηις, αυτην, μηδεν
επιχειρισθηις αυτο, διοτι ουδεν βλεπω τους ημετερους, οτι εισιν αρμοδιοι προς το
ευρειν τινα τροπον ενωσεως και ειρηνης και ομονοιας, αλλ' οτι να τους επιστρεψουν
εις το να εσμεν ως αρχηθεν. Τουτου δε αδυνατον οντος σχεδον, φοβουμαι μη και
χειρον σχισμα γε νηται· και ιδου απεσκεπασθημεν εις τους ασεβεις. 23.7 Του δε
βασιλεως, ως εδοξε, μη δεξαμενου τον λογον του πατρος αυτου, μηδεν ειπων,
αναστας απηλθε. Και μικρον συννους γεγονως ο μακαριτης και αοιδιμος πατηρ
αυτου, εμβλεψας προς εμε οριζει· Ὁ βα σιλευς ο υιος μου ενι μεν αρμοδιως βασιλει,
ου του παροντος δε καιρου. Βλεπει γαρ και φρονει μεγαλα και τοιαυτα, οια οι καιροι
εχρηιζον της ευημεριας των προγονων ημων· αμη σημερον, ωσαν παρακολουθουσιν
εις ημας τα πραγματα, ου βασιλεα θελει η ημων αρχη, αλλ' οικονομον· και
φοβουμαι, μηποτε εκ των ενθυμηματων και επιχειρηματων αυτου γε νηται
χαλασμος του οσπιτιου τουτου. Προειδον γαρ και τας ενθυμη σεις αυτου και τα
εδοξαζε κατορθωσαι με τον Μουσταφαν, και ειδον και τα τελη των κατορθωματων,
εις τι κινδυνον μας εφερον. 23.8 Ἕτερον βεβαιουν την ποτε βουλην του αοιδιμου
πατρος αυτου. Ὡς εσταθη, ινα απελθηι εις την συνοδον, εσταλη εις τον αμηραν απο
κρισιαρης Ἀνδρονικος ο Ἴαγρος, δηλωσαι τουτο προς εκεινον ως ταχα φιλον και
αδελφον. Κακεινος απελογησατο, οτι ουδεν μοι φαινεται κα λον να υπαγηι να
κοπιασηι τοσουτον και να εξοδιασηι και τι να κερδι σηι; Ἰδου εγω, και εαν εχηι χρειαν
και ασπρων δι' εξοδον και εισοδημα και αλλο τι προς θεραπειαν αυτου, ετοιμος ειμι
να τον θεραπευσω. Και εγενετο πολυς λογος και βουλη, ποτερον να γενηται το του
αμηρα, η να απελθωσιν εις την συνοδον. Και εγενετο, οπερ ηθελεν ο βασιλευς η
μαλλον η κακη τυχη. 23.9 Ἐξελθοντος ουν του βασιλεως απο της πολεως και
απερχομε νου, εβουλευσατο ο αμηρας, οτι να ποιησηι μαχην την Πολιν και να πεμψηι
φωσατον κατ' αυτης· ου τοσουτον, οτι να επαρηι αυτην, οσον ινα ποιησηι τον βασιλεα
να επιστρεψηι. 23.10 Και τουτο εβεβαιωθη και εσταθη παρα παντων των αυτου ανευ
μονου του Χαλιλ πασια, οστις αντεστη λεγων, οτι μαλλον μεν ουν αιτιον θελει
εισθεν, εαν ποιησηις μαχην την Πολιν, ινα ο βασιλευς ειπηι τους Φραγκους απο
αναγκης, οτι οπερ λεγετε, στεργω το. Και ιδου εγενετο, οπερ φοβουμεθα· αμη αφες
το και ιδε το τι θελει πραξειν. Και ει μεν ομονοησουν, συ αγαπην εχεις μετ' εκεινους
και ορκους· εις το εμπροσθεν παλιν, ως αν βλεπηις, θελεις πραττειν. Ει δε μαλλον
ουδεν ομονοησουν, τοτε μαλλον εξεβη ο λογισμος και με πλεον θαῤρος ποιη σον το
θελεις. Και αυτη η βουλη τον μεν αμηραν του σκοπου εκωλυσεν. 23.11 Προ δε του
Χαλιλ πασια την βουλην δοντος του καιρου μαθειν ημας, αλλα την αλλων, ο
αυθεντης μου ο δεσποτης και οι αρχοντες εξωρ θωσαν τον Παλαιολογον Θωμαν και
προς τον βασιλεα απεστειλαν. Και λογισμος και τρικυμια τοις εν τηι Πολει περιεπεσεν
οτι πλειστη, εως ου παλιν εμαθομεν την ισχυσασαν βουλην του Χαλιλ πασια. 23.12
Και ιδου εκμαρτυρια του ως μη ωφελε γενεσθαι την συνοδον. Ἀφιημι γαρ τα αλλα, α
παρηκολουθησαν απο τουτου.
24.1 Του δε αυτου μ -ου ετους τηι κ -ηι του Ἰαννουαριου μη νος ευλογηθην
εγω Ἑλενην, την θυγατεραν του επι κανικλειου Ἀλεξιου Παλαιολογου του
Τζαμπλακωνος. 24.2 Και Μαΐωι α-ηι του μζ-ου ετους εγεννηθη μοι ο υιος Ἰωαννης,
ον και ο βασιλευς ο αυθεντης μου κυρ Κωνσταντινος ανεγεννησε δια του θειου
βαπτισματος, ο και προ του ημας στεφανωσας. 24.3 Και ∆εκεμβριωι ιζ-ηι του μη-ου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

ετους απεθανεν η δεσποινα κυρα Μαρια η απο Τραπεζουντας· και τηι α-ηι Ἰαννουριου
μηνος του αυτου ετους απεθανεν η δεσποινα Ευγενια, η του Γατελιουζη θυγατηρ· αι
και εταφησαν εν τηι του Παντοκρατορος μονηι, και σφοδρου ει περ ποτε χει μωνος
τοτε γενομενου. Και τηι ιζ-ηι του αυτου Ἰαννουαριου μηνος απε θανεν η βασιλισσα
κυρα Ζωη και εταφη εν τηι της Κυραμαρθας μονηι. 24.4 Και τον Φευρουαριον του
αυτου ετους επανεστρεψαν εις την Πο λιν απο της συνοδου ο τε βασιλευς και ο
δεσποτης και οι απελθοντες παντες αλλοι, του πατριαρχου και μονον και του καλου
καγαθου Σαρδεων καμοι πλειστα φιλων εκεισε τελευτησαντων, τουτου μεν εις
Φεῤραριαν, του δε πατριαρχου εν Φλωρεντιαι υστερον. 24.5 Και τηι κζ-ηι Μαρτιου του
αυτου ετους τηι λαμπρα κυριακηι εγεν νηθη μοι ο δευτερος υιος Ἀλεξιος, ος και
επεζησεν ημερας και μονον λʹ. 24.6 Και το εαρ του αυτου χρονου εγεγονει και
πατριαρχης ο προ τερον Κυζικου κυρ Μητροφανης. 24.7 Και τηι -ηι ∆εκεμβριου του
μθ-ου ετους ορισθεις απηλθον εις την νησον Λεσβον και κατεστησα το συμπενθεριον
και εποιησα και μνηστειαν γαμου μετα κυρας Αικατερινης της θυγατρος αυθεντος
της Μιτυληνης και των εξης κυρου Ντωρη Παλαιολογου του Γατελιουζη. 24.8 Και
τηι ι -ηι Ἀπριλλιου του αυτου ετους τηι λαμπρα παλιν κυ ριακηι εγεννηθη μοι θυγατηρ
η Θαμαρ, ην ανεδεξατο και αυτην εκ του αγιου βαπτισματος ο αυθεντης μου ο
δεσποτης κυρ Κωνσταντινος. 24.9 Και τηι αυτηι ημεραι λαβων την αυτου θυγατεραν
Ἀσανιναν την Θεοδωραν Παυλος ο Ἀσανης εφυγεν απο της Πολεως και ηλθεν εις
την Μεσεμβριαν και δεδωκεν αυτην εις νομιμον γυναικα τωι δεσποτηι κυρ ∆η
μητριωι. 24.10 Και τηι κζ-ηι του Ἰουλιου μηνος του αυτου ετους απηλθεν εις την
Μιτυληνην μετα κατεργων βασιλικων και ευλογηθη ο αυθεντης μου δηλονοτι την
ρηθεισαν κυραν Αικατεριναν Γατελιουζεναν, καπετανιου οντος εις τα κατεργα του
μετα ταυτα γεγονοτος μεγαλου δουκος Λουκα του Νοταρα. 24.11 Και τον Σεπτεβριον
μηνα του ν-ου ετους καταλειψας εκεισε εις τον αυτης πατερα την βασιλισσαν και
γυνην αυτου ο αυθεντης μου δη λονοτι, ηλθομεν εις τον Μορεαν με τα αυτα κατεργα
και της Μιτυληνης ετερου ενος.
25.1 Και τηι κ-ηι Ὀκτωβριου του αυτου ετους, ορισθεις διεβην εγω εις τον
αμηραν και τον βασιλεα αποκρισιαρης, εχοντος μου και απο κρυφον μυστηριον, οτι,
εαν ενδωσηι τουτο και ο βασιλευς, να απελθω εις τον δεσποτην κυρ ∆ημητριον ανω
εις την Μεσεμβριαν και δωσω προς εκεινον απαντα τον τοπον, ον ο αυθεντης μου εις
τον Μορεαν ειχεν, αυ τος δε παλιν ελθων εις την Πολιν εχηι την Σηλυβριαν και τον
πρωην τοπον αυτου Μεσεμβριαν και τα αλλα εως των ∆ερκων, και εις ελπιδαν ειναι
της βασιλειας, ως ηγαπα ο βασιλευς, εκεισε ευρισκομενον. Ὃ δη καλως
αποδεξαμενος ο βασιλευς, τον Ἰαννουαριον μηνα εις την Μεσεμ βριαν προς τον
δεσποτην κυρ ∆ημητριον απηλθον. Ἐκεινος δε ενεργων τα κατα της πολεως, η
μαλλον τα κατ' εκεινου, απεπεμψε με απρακτον. 25.2 Ἐν ωι μηνι και αποπληξιαι
δεινηι περιπεσων Παυλος ο Ἀσανης εναπεψυξεν. 25.3 Ἐμου δ' επιστρεψαντος εις την
πολιν και προσμενοντος ορι σμωι του βασιλεως προς το επιστρεψαι εις τον αυθεντην
μου, τηι κγ-ηι του Ἀπριλλιου μηνος του αυτου ετους επηλαλησε μετα Τουρκων και
απεκλεισε και εφθειρε τα της πολεως ο δεσποτης κυρ ∆ημητριος. Ἐν ω δη μηνι και
ημεραι εγεννηθη αυτωι και η θυγατηρ αυτου. 25.4 Και τον Ἰουλιον μηνα του αυτου
ετους, ερχομενου του αυθεντος μου και δεσποτου κυρου Κωνσταντινου εις βοηθειαν
της πολεως και δια της Μιτυληνης διελθοντος και λαβοντος και την αυτου γυναικα
την βα σιλισσαν, εις την Λημνον ηλθε· και ευρεθεντος εκεισε επολεμηθη εις τον
Κοτζηνον ημερας πολλας υπο του στολου παντος των Τουρκων. Ἀπελθοντος δ'
απρακτου του στολου βοηθειαι θεου, η βασιλισσα απο της περιστασεως ασθενησασα
και εκτρωθεισα τον Αυγουστον του αυτου ετους εις το Παλεοκαστρον του αυτου
νησιου της Λημνου απεθανε και εταφη. 25.5 Και τηι ιδ-ηι του Σεπτεβριου μηνος του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

να-ου ετους εγεννηθη μοι ο ετερος υιος Ἀλεξιος. 25.6 Και τον Νοεμβριον του αυτου
ετους ηλθεν εις την Πολιν ο δε σποτης και αυθεντης μου κυρ Κωνσταντινος· και τηι
α-ηι Μαρτιου ελαβεν απο τον βασιλεα την Σηλυβριαν και απεστειλεν εμε εκεισε εις
κεφαλην, ινα και απο τον αμηραν και τον δεσποτην κυρ ∆ημητριον και αυτον δη τον
δεδωκοτα βασιλεα προσταξας φυλαττω. 25.7 Και τον Ἰουνιον του αυτου ετους
ηλθεν εις την Πολιν Φραγκο πουλος ο πρωτοστρατωρ· και ορισθεις καγω απο την
Σηλυβριαν εις την Πολιν ηλθον. Και συμφωνιαι γεγονασιν, οτι ο μεν δεσποτης και
αυθεν της μου εις τον Μορεαν απελθηι και τον τοπον παντα του δεσποτου κυ ρου
Θεοδωρου λαβηι, εκεινος δε εις την πολιν ελθηι και την Σηλυβριαν λαβηι· α δη και
εγενετο.
26.1 Και τηι ι-ηι του Ὀκτωβριου του νβ-ου ετους μετα καρα βιου εξελθοντος
απο της Πολεως του αυθεντος μου και δεσποτου και απελθοντος εις τον Μορεαν, και
παλιν μετ' αυτου δη του καραβιου ο δεσποτης κυρ Θεοδωρος τον ∆εκεμβριον μηνα
του αυτου ετους εις την Πολιν απεσωσε. Και τον Μαρτιον παρεδωκα εγω προς
αυτον την Ση λυβριαν. 26.2 Και εμβαντος μου εις καραβιον του απο την Κρητην
Ὑαλινα Ἀντωνιου εις την του Ευριπου Καρυστον επαφηκε με. Και τηι γ-ηι του
Ἰουνιου δια της στερεας οδου εις τον Μυζηθραν εφθασα, πολλα του δε σποτου κυρου
Θεοδωρου ζητουντος με και παροτρυνοντος, ινα και την Σηλυβριαν εχω και των
πρωτων αυτου υποχειριων ευρισκωμαι. 26.3 ∆ιερχομενος δε ευρον και το Ἑξαμιλιον
κτισθεν παρα του αυ θεντος μου και δεσποτου τωι παρελθοντι καιρωι του εαρος. 26.4
Φθασαντος μου ουν εις τον Μυζηθραν, μετα τινας ημερας ολι γας, του καρδιναλιου
και βιτζεκαντζελλαριου και λεγατου καθολικου του παπα απερχομενου μετα
πολλων κατεργων εις την Πολιν δια την κατα των ασεβων του ρηγος της Ουγγαριας
εξελευσιν, εσταλην και εγω παλιν αποκρισιαρης προς τε τον βασιλεα και προς τον
αμηραν και αυ τον δη τον ρηγαν, αλλα δη και προς τον λεγατον και προς τον
καπετανιον Ἀλωΐζω Λορδαν δι' αναγκαιας δουλειας, προς ου προβωσι τα πραγματα.
26.5 Και διερχομενου μου την Κορινθον τηι λ-ηι του Αυγουστου, ινα εις τον Ευριπον
τα κατεργα της αρματας φθασω, ευρον θαπτομενον τον καλον καγαθον Κορινθου
Μαρκον, ος και εν τηι αυληι ημων εγεννηθη και μεθ' ημων ανετραφη· και υπο του
κακου της μητρυιας αυτου πολλα πιεζομενος μεγαλας θεραπειας παρα των
γεννητορων μου ευρισκεν, ει και αναγκασθεις απο του πολλου κακου εφυγεν απο
τον πατερα αυτου και εις την των Ξανθοπουλων μονην απηλθε και τοιουτος
χρησιμος απε κατεσταθη. 26.6 Φθασας ουν εγω εις τον Ευριπον, τα δε κατεργα ου
φθασας δι' αλλου πλευσιμου εις την Λημνον απεσωθην κακεισε ευρων κατεργον βα
σιλικον εις την Πολιν απεσωθην εις τας αρχας του Νοεμβριου του νγ-ου ετους. 26.7
Τωι δε αυτωι μηνι ια-ηι ο ρηξ της Ουγγαριας εσκοτωθη παρα του αμηρα εις την
Βαρναν. 26.8 Και τηι ιζ-ηι του Ἰουλιου μηνος του αυτου ετους εγεγονει παγκο σμιος
καυσων και αξιος μνημης. 26.9 Ἐν ωι δη θερει και ο πνευματικος κυρ Γρηγοριος
πατριαρχης εγεγονει. 26.10 Και τηι ιε-ηι του Αυγουστου μηνος του αυτου ετους
εγεννηθη μοι ο υιος Ἀνδρονικος, ος εζησεν ημερας και μονον οκτω.
27.1 Και τωι νδ-ωι ετει ∆εκεμβριωι μηνι προς τελος, ελθον τος μου εις τον
Μορεαν μετα των της πραγματειας Βενετικων κατεργων, Σεπτεβριου α-ηι του νε-ου
ετους ευεργετηθην το κεφαλατικιον του Μυ ζηθρα μετα και παντων των περι αυτον,
ηγουν Κουλα, Ἑβραικης, Τρυ πης, Τζεραμιου, Πακοτων και Σκλαβοχωριου και μετα
παντων των εισο δηματων αυτων, ως ουκ ειχεν αλλος τις ουτως πωποτε το του
Μυζηθρα κεφαλατικιον. 27.2 Ὥρισε μοι δε και τουτο, οτι εγω δεδωκα σοι τον
Μυζηθραν εις κεφαλατικιον και δια την σην καλην δουλοσυνην και την εμην προς
σε αναδοχην και αγαπην, και οτι θελω να ενι και τουτο εν ως η Κορινθος και η
Πατρα, ων την μεν εχει ο Καντακουζηνος Ἰωαννης, την δε Ἀλε-ξιος ο Λασκαρις.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

27.3 Και γινωσκε, οτι ετερον μεσαζοντα ουδεν θελω ποιησειν παρεξ αυτον δη τον
Ευδαιμονοιωαννην, ον εχω· αλλ' ουδε ενταυθα θελω ευρι σκεσθεν αει, αμη θελω
διερχεσθεν τον τοπον μου δια πολλα ωφελιμα. 27.4 Και οταν μεν ευρισκωμαι εις
την Κορινθον, θελω πραττειν τας εμας δουλειας και τας του τοπου εκεινου μετα του
Καντακουζηνου και του Ευδαιμονοιωαννου· οταν δε εις την Πατραν απελθω, παλιν
με τον Λα σκαριν και τον Ευδαιμονοιωαννην, καταλιμπανων τον Καντακουζηνον
εις την αρχην αυτου· οταν δε ειμι ενταυθα, μετα σου και του Ευδαιμονοιω αννου.
27.5 Και αλλο, οτι, οταν συν θεωι εξω και γυναικαν, δια σου θελω εξειν αυτην και
ενταυθα τον πλειονα χρονον θελω διαβιβαζειν και θε λεις εισθεν και συ ο πλεον
εγνωριμος αυτης εις τα της θεραπειας αυτης. 27.6 Νυν δ' εγω μεν απερχομαι προς
οικοδομην καλιω του Ἑξαμιλιου· συ δε ενταυθα ευρισκομενος αρχε καλως την
αρχην σου και παυσαι τας αδικιας και τας πολλας αρχας των ενταυθα ευρισκομενων
και ποιησον παντας τους ενταυθα, ινα σε μονον εχωσιν αρχην ως εμε μονον αυθεν
την. Προσκυνησαντος μου ουν αυτωι και ευχαριστησαντος, απηλθεν εις το Ἑξαμιλιον
τηι η-ηι του αυτου Σεπτεβριου μηνος.
28.1 Τον δε Ὀκτωβριον του αυτου ετους εξηλθεν απο της Γλαρεντζας η
θυγατηρ κυρου Θωμα του δεσποτου κυρα Ἑλενη, ινα απελ-θηι εις την Σερβιαν και
Λαζαρον τον υιον κυρου Γιουργη δεσποτου αν δρα λαβηι· οπερ και εγενετο. 28.2 Και
δια τουτο και δεσποτην και αυτον δη τον Λαζαρον ο βασι λευς κυρ Ἰωαννης δια του
Φιλανθρωπινου Γεωργιου τετιμηκε. 28.3 Τηι δε κζ-ηι του Νοεμβριου μηνος του αυτου
ετους ηλθεν ο αμη ρας κατα Ἑξαμιλιου και τη ι-ηι ∆εκεμβριου απηρεν αυτο και το
εχα λασε· και απελθοντος αυτου και εως εις την Πατραν, την χωραν και την μονην
απηρε και κατεκαυσε και ηφανισε. 28.4 Και τον Αυγουστον του αυτου ετους εσταλην
παλιν εγω εις την Πολιν και δι' αλλας μεν δουλειας και δια την εις την
Τραπεζουνταν και την Γοτθιαν συνοικεσιου δια του αυθεντος μου δουλειαν, επει
προεσυν τυχαν απ' εκεισε, εις α μερη και ιερομοναχον τον Ἰσιδωρον, τον υστε ρον
χρηματισαντα και Ἀθηνων, και ανθρωπους μου εστειλα και εγραψα. 28.5 Και
προσμενοντος μου εκει, τον Ἰουνιον του ν -ου ετους απε θανεν απο λοιμωδους
νοσηματος εις την Σηλυμβριαν ο δεσποτης κυρ Θεοδωρος· και φεροντες αυτον εις
την Πολιν εθαψαν εν τηι του Παντο κρατορος μονηι. 28.6 Και τηι ιε-ηι του Αυγουστου
μηνος του αυτου ετους απεθανεν εμοι ο υιος Ἀλεξιος, ζησας χρονους εʹ και μηνας
ιαʹ, θανατος και σφο δρα μου καθηψατο, ουκ ειδοτος μου του αθλιου τα μελλοντα
μοι συμ βησεσθαι λυπηροτερα. 28.7 Και τηι λα-ηι του Ὀκτωβριου μηνος του νζ-ου
ετους απεθανε και ο βασιλευς κυρ Ἰωαννης χρονων υπαρχων ν ʹ και μηνων ιʹ και
ημε ρων ιεʹ. Και εταφη τηι α-ηι Νοεμβριου εις την μονην του Παντοκρα τορος,
αυτοκρατορησας χρονους κγʹ και μηνας γʹ και ημερας ιʹ.
29.1 Και τηι ιγ-ηι του αυτου Νοεμβριου μηνος ηλθεν εις την Πολιν μετα
καραβιου ο δεσποτης κυρ Θωμας, ουκ ειδως τον θανατον του βασιλεως, αλλα περι
την Καλλιπολιν διερχομενος ακουσας αυτον. 29.2 Ἐκεινου δε ελθοντος επαυσαν
πολλωι πλεον, απερ ο δεσποτης κυρ ∆ημητριος η μαλλον οι αυτου σφετεριζομενοι
ενεργουσαν, ινα βα σιλευσηι, τον ουχι και δεσποτην και πορφυρογεννητον παρα των
Κων σταντινοπολιτων αξιον οντα κρινεσθαι, ζωντος του πρωτου και τοιουτου
αδελφου, του και επι πασιν αγαθοις πρωτευοντος ανευ του δυστυχης ειναι. Ὅμως το
πρεπον και δικαιον ισχυσαν ορισμωι της αγιας δεσποινας και των υιων αυτης των
δεσποτων και αρχοντων βουληι και γνωμηι. 29.3 Τηι -ηι του ∆εκεμβριου απηλθον εγω
αποκρισιαρης εις τον αμη ραν, οτι και αυτη η μητηρ και οι αδελφοι και το πρωτειον
του χρονου και η αρετη και η αγαπη των εν τηι Πολει σχεδον παντων τον κυρ Κων
σταντινον εις βασιλεα κρινουσι, και να επισταται τουτο κακεινος δη ο αμηρας, οπερ
και εστερξε και απεδεξατο· και μετα τιμης και δωρων καμε απεπεμψε. 29.4 Τας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

αυτας δε ημερας και αρχοντες απο της πολεως εις τον Μο ρεαν εσταλησαν Ἀλεξιος
Φιλανθρωπινος ο Λασκαρις, ος εσταλη εις την πολιν παρα του αυθεντος ημων μετα
του δεσποτου κυρου Θωμα υπερ των δουλειων αυτου δη του δεσποτου εις τον
βασιλεα και αυτος επιμελη θηναι, και Μανουηλ Παλαιολογος ο Ἴαγρος και βασιλεα
πεποιηκασιν εις τον Μυζηθραν τηι -ηι Ἰαννουαριου τον δεσποτην κυρ Κωνσταντινον.
29.5 Και τηι ιβ-αι του Μαρτιου μηνος του αυτου ετους ηλθε και εις την Πολιν μετα
καραβιου καταλανικου και παρα παντων ασπασιως ε δεχθη. 29.6 Και τωι αυτωι ετει
εν μηνι Αυγουστωι εξηλθεν απο της Πολεως ο δεσποτης, ο πορφυρογεννητος
τιμηθεις κυρ Θωμας και απηλθεν εις τον Μορεαν. 29.7 Και τηι α-ηι Σεπτεβριου του
νη-ου ετους εξηλθε και ο δεσποτης και πορφυρογεννητος κυρ ∆ημητριος και απηλθε
κακεινος εις τον Μο ρεαν, εις την Πολιν συμβιβασθεντων εμπροσθεν της κυριας και
αγιας μητρος αυτων και του βασιλεως και αδελφου και ημων των εκκριτων
αρχοντων και ορκους πεποιηκοτων, ους και κακως εστερξαν και κακως απελαβον,
ως ειδον υστερον καγω, ει και, πως προς αλληλους διετεθη σαν, ουτε των
αναγκαιων διηγεισθαι, ουτε εν τηι πολει ευρισκομην, ινα καλως αυτα επισταμαι.
30.1 Τηι γαρ ιδ-ηι του Ὀκτωβριου μηνος του αυτου ετους εστα λην εγω εις τε
τον της Ἰβηριας μεπεν, ηγουν βασιλεα Γεωργιον, και τον βασιλεα Τραπεζουντος κυρ
Ἰωαννην τον Κομνηνον μετα χαριτων αξιο λογων και παρασκευης οτι πολλης και
καλης, μετα αρχοντοπουλων και στρατιωτων και ιερομοναχων και ψαλτων και
ιατρων και τεχνιτων κρα τουντων και οργανον· οι και ηκουον ονομα μεν αυτο, τι δε
εστιν, ουκ ειδον και επιθυμουσαν ιδειν και ακουσαι οι Ἴβηρες. και δια τουτο και
συνετρεχον εκ των περατων αυτης δη της Ἰβηριας, ινα ακουσωσιν αυτου. 30.2
Ἀπηλθον δε δια συμπεθεριον, οπου αρα με φανηι εκ των δυο γενων. Ἐδεησεν ουν,
ινα δια το αναιτιον μου πλεον δηλωσω τωι αυθεν τηι μου τωι βασιλει τα καλα
αμφοτερων των μερων και τα εναντια· και παλιν, ωσαν ορισει. Και εστειλα γραφας
μετα ανθρωπων, και παλιν αλ λους ο αυθεντης μου απολογησαμενος· και ερχομενοι
περι την Ἀμισον εναυαγησαν. Και εως ου να μαθηι τουτο ο αυθεντης μου ο βασιλευς
να στειληι αλλους, διεβιβασα εις τα μερη εκεινα χρονους βʹ παρα ημερας λʹ. 30.3
Ευρισκομενου μου ουν εκεισε τηι κγ-ηι Μαρτιου μηνος του αυτου ετους τεθνηκεν η εν
μακαριαι τηι ληξει γενομενη αοιδιμος και αγια δε σποινα, η δια του θειου και
αγγελικου σχηματος μετονομασθεισα Ὑπο μονη μοναχη· και εταφη εις την μονην
του Παντοκρατορος πλησιον του μακαριτου και αοιδιμου βασιλεως και ανδρος
αυτης. 30.4 Και τον Φευρουαριον του νθ-ου ετους απεθανεν ο αμηρας ο Μου ρατης.
Και τουτο ουκ ακουσαντος μου εις την Ἰβηριαν, ως ηλθον εις την Τραπεζουντα λεγει
μοι ο βασιλευς Ἄρχον αποκρισιαρη, να σε ειπωμεν καλα μαντατα, μονον να μας
δωσηις τα συγχαρικια. Και ανα στας προσεκυνησα ειπων· Να ποιησηι ο θεος
πολυχρονιον την βασι λειαν σου, οπου πασι τροποις ευεργετεις ημιν και θελεις
ευεργετησειν και νυν τα καλα μαντατα. Ἀμη ημεις τι αξιον εχομεν να αποδωσωμεν
τηι βασιλειαι σου; Και λεγει μοι τον θανατον του αμηρα και οτι εγενετο και ο υιος
αυτου αυθεντης και δεδωκε πολλα τον βασιλεα και εστερξεν, ινα εχηι και την
αγαπην, ην μετα του πατρος του ειχε το οσπιτιον εκεινο. 30.5 Και ακουσας τουτο
εγενομην αφωνος και ουτως οδυνηθεις, ωσπερ να με ελεγεν θανατον των εμων
φιλτατων· και μεχρι τινος καταφιασας λεγω· ∆εσποτα μου, τουτο ου χαριεν
μαντατον, αλλα και οδυνον λιαν. Και λεγει· Πως καλε; Και ειπον· ∆ιοτι εκεινος ην
γερων και το κατα της Πολεως απεπειρασθη αυτωι και πλεον ουδεν ηθελεν
επιχειρισθειν τοιουτον τι, αλλ' ηθελε μονον την αγαπην και ειρηνην· αμη ουτος,
οπου εγενετο νυν αυθεντης, ενι νεος και παιδιοθεν εχθρος των Χριστιανων, να
υβριζηι και να επαπειληται, οτι θελει ποιησειν τα και τα κατα των Χριστιανων. 30.6
Και η Πολις, ηπερ αλλοτε ενι απο την ασθενειαν του αυθεντος μου του βασιλεως,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

του γαμβρου σου, ηπορημενη και χρεος εις τα εισο δηματα εκεινης πολυ και απορια
εις παντα. Και ο αυθεντης μου ο βα σιλευς νεος αυθεντης και θελει καιρον
ειρηνικον, να εξοικονομησηι τα εκεινης· και αν παραχωρησηι ο θεος να νικηθηι απο
της νεοτητος αυτου και κακιας και να ορμησηι κατα της Πολεως, ουκ οιδα, τι να
γενηται; Ναι, αν ειχεν ευδοκησειν ο θεος, να απεθνησκεν ουτος, ο υιος αυτου, ιδου
ευφροσυνος κατα αληθειαν αγγελια, επει αλλον ουκ ειχε και απο της λυπης ηθελε
γενειν και ασθενεστερος και ολιγοχρονιωτερος· και με σον τουτου ηθελεν
αναῤρωσθηναι και το οσπιτιον εκεινο και, αποθανον τος εκεινου, ηθελεν υπαγειν εις
προτιμησιν μεγαλην. Και λεγει μοι· Συ ησαι και των φρονιμων και των πρωτων
αρχοντων του οσπιτιου εκει νου και θελεις γινωσκειν και εις τα τοιαυτα καλιω·
ομως ο θεος δυνα τος ενι να το ποιησηι δια καλον. Και ειπον· Ουτως ενι, ως οριζεις.
Και απεμεινεν εις εκεινον.
31.1 Ἐγω δε ως ηκουσα τουτο και οτι η γυνη του αμηρα, η θυγατηρ δεσποτου
Σερβιας, εντιμως και καλως επανεστρεψεν εις τους γονεις αυτης, επει εγω εμελλον
μειναι εις την Τραπεζουντα δια αιτια πολ λα, πλευσιμον δε απερχομενον εις την
Πολιν, εστελλον και αλογα και παιδια δυο, ατινα ο βασιλευς Ἰβηριας απελθων περι
το Σαμαχιν εκρου σευσε και εστειλε μοι χαριν, και αλλα τινα, α και εχαρισθημεν και
εκ τησαμεθα αλλοτροπως· καθισας εγραψα προς τον αυθεντην μου τον βα σιλεα, οσα
και εις την Ἰβηριαν επραξα και οσα εις την Τραπεζουντα υποπτευω, οτι μελλω
πραξειν, και την αιτιαν της εκεισε προσμονης. 31.2 Ἔγραψα και ετεραν αναφοραν,
περι ων μελλω δηλωσειν· και δους τας γραφας ενι των συν εμοι αρχοντοπουλων
εστειλα αυτον παραγγειλας, οτι την μεν μιαν δος τωι αυθεντηι ημων βασιλει, ωσαν
προσκυνησηις αυτωι· και δια στοματος παντα καθ' ημας αναφερε· επι δε την αυριον
δος την ετεραν. 31.3 Ἔγραφε δε ουτως· Ἐγω εμαθον τον θανατον του αμηρα, φθασας ενταυθα εις την Τραπεζουντα, παρα του βασιλεως· εμαθον και της εξαδελφης
αυτου της αμηρισσας επαναστροφην εις την πατριδα και τους γονεις αυτης. Λοιπον
συλλογισαμενος, φαινεται μοι καλλιον και ωφελι μον εις πολλα το εκεινης, αν το
ευρηις να το πραξηις παρα τα ενταυθα. 31.4 Τεσσαρα γαρ μονον ευρισκω τα
προσισταμενα· το ελαττον του γενους, της εκκλησιας δια την συγγενειαν, το οτι
ειχεν ανδρα και δ-ον οτι ενι χρονου πλειονος και ενι λογισμος, μηποτε ελθοντος
καιρου του τεκειν παιδιον κινδυνευσηι, ως οι φυσικοι γραφουσιν, οτι ως επι το πλει
στον επισυμβαινει. 31.5 Λοιπον περι του πρωτου λεγω, οτι ουδεν ενι παραδοξον,
επει ουδεν ενι ελαττονος γενους της κυριας μου και αοιδιμου μητρος σου· περι του
δευτερου, και αν ολως ελπιζωμεν, οτι το της Τραπεζουντος, αν γενηται, θελει
συγχωρησει αυτο η εκκλησια, δοθεντων χρηματων εις τε τας εκκλησιας και εις τους
πτωχους, πολλωι μαλλον θελει συγχωρη σει το του δεσποτου Σερβιας, οπου τον
εντρεπονται και χρεωστουσι το σαυτας χαριτας και η εκκλησια και ιερομοναχοι και
μοναχοι και μονα χαι και πτωχοι. 31.6 Περι δε του τριτου και ουδεν ενι παραδοξον,
επει και η δεσποι να κυρα Ευδοκια ανδρα προειχε Τουρκον και μικρου και ολιγου
τοπου αυθεντην και παιδια μετ' εκεινον εποιησεν· απηρε δε αυτην εις γυναικαν ο
παππος σου. Αυτη δε ην τοιουτου μεγαλου αυθεντος γυνη και ουδε καν μετ' εκεινον,
ως ηκουομεν, εμεινε. Περι δε του δ-ου, και τουτο ας ενι εις θεον και ωσαν τουτο
ευδοκησηι. 31.7 Ἐπει δε και εις τα αλλα παντα θελει εισθεν συμφερωτερον και οι
γονεις περιχαρως θελουν δεξεσθεν τουτο, στειλε τινα η των του οσπι τιου σου η των
μοναχων και ας ιδηι τι περι τουτου· και μηδεν γενηται αναβολη, αλλα πραξαι αυτο.
31.8 Ἀποσωθεντων ουν των γραμματοκομιστων εν τηι Πολει τηι κη-ηι Μαΐου, του δε
βασιλεως οντος εις χοιροκυνηγιον, ως ελαληθη, οτι ηλ θον οι εις την Ἰβηριαν,
σχολασας ηλθεν οικοθεν, χαιρων δια την της Σερβιας δουλειαν, ως παρακατιων ο
λογος δηλωσει. 31.9 Ἔτυχε δε οτι την αυτην δη της κη-ης εσπεραν φαινεται μοι καθ'
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

υπνους, οτι εφθασα εις την Πολιν και πεσοντος μου ασπασασθαι τους βασιλεως
ποδας, ουκ αφηκε με, αλλ' επιλαβων εφιλησε με τους οφθαλ μους· και εξυπνος
γενομενος λεγω τους περι εμε υπνουντας· Το και το νυν εδοξε μοι καθ' υπνους και
ενθυμεισθε την ημεραν. 31.10 Ὁ γουν αυθεντης μου και βασιλευς ειδως, οτι ουκ
ηλθον εγω, αλλ' απο των συν εμοι, και την πρωτην γραφην ανεγνωσε, περιλυπος
εγενετο και εδυσφορει και την εμην κατηγορει βραδυτηταν. Ὡς δ' επι την αυριον
την αλλην γραφην ανεγνω, ιδου απεμεινεν αρκετος, ως ει ηρχομην καγω. Και ευθυς
οικονομησας Μανουηλ τον Παλαιολογον, τον ανεψιον Καντακουζηνης της
πρωτοστρατορισσας, εστειλεν εις την Σερ βιαν και εδοκιμασθη το περι τουτου· και
ηκουσαν οι γονεις αυτης ηδεως τον λογον και ετοιμως ειχον και προς το εργον.
31.11 Ἀλλ' ευρεθη, οτι η αμηρισσα εδεηθη του θεου και εταξεν, ινα, ει δια τινος
τροπου ελευθερωσηι αυτην απο το οσπιτιον του ταχα ανδρος αυτης, ανδρα ετερον εις
ολην αυτης την ζωην να μηδε επαρηι, αλλα να μενηι ελευθερα και κατα το δυνατον
θεραπευουσα τον την ελευθεριαν αυτηι δεδωκοτα. Ἐναπεμεινεν ουν δια ταυτην
αιτιαν το περι τουτου αρ γον. 31.12 Τον δ' αυτου του ετους Αυγουστον διεβη απο της
Πολεως ως φυγας και ο πατριαρχης κυρ Γρηγοριος.
32.1 Και εγω τηι ιδ-ηι του Σεπτεβριου μηνος του ξ-ου ετους εις την Πολιν
απεσωσα μετα του καραβιου του καλου Ἀντωνιου Ῥιτζου του και υστερον
μαρτυρησαντος υπερ της εις Χριστον πιστεως αυτου, τελεσας η μαλλον πλεον
βεβαιωσας το της Ἰβηριας συνοικεσιον, ειδως τα της Τραπεζουντος ελαττονα πολλωι
πλεον εκεινων. 32.2 Ειπε μοι γαρ ο βασιλευς της Ἰβηριας, οτι εφ' ημιν τουτο ουκ
εστι συνηθες οτι να διδωσιν αι γυναικες χρηματα τους μελλοντας λα βειν ανδρας,
αλλ' οι ανδρες τας γυναικας, ως και συ μαθειν ηθελες εν ταυθα. ∆ια τουτο ποιουμεν
μετ' αιδους και ασυμβουλευσεως απο τους εμους και διδω την θυγατεραν μου ανευ
των φορεματων και σκευων των εις υπηρεσιαν αυτης φλωρια χιλιαδας λ ʹ και να
εχηι και κατ' ετος χι λιαδας γʹ, δια το να διδηι εις τας εκκλησιας και πτωχοις και οπου
αν φανηται αυτηι. 32.3 Συ δε ακουω, οτι εχεις παιδια δυο· και το αρσενικον
εβαπτισεν το ο βασιλευς και ενι εκεινου, το δε θηλυκον να ενι απο την σημερον της
θυγατρος μου και να οφειληι να το υπανδρευσηι, οπου αν συ κρινηις αξιον και ευρηις
μετα βιου ιδικου της. 32.4 Ὅταν δε ελθηις συν θεωι να την επαρηις, να εχηις παρ' εμου
γο μαρια τεσσαρα μεταξεως· ενι δε ψιλον και, ως ηκουσαμεν, εχει το γο μαρι φλωρια
πεντακοσια. 32.5 Ὡς ουν παντα τα του αποκρισιαριου απο μερους ανεφερα, ηλθον
και εις το της Σερβιας και ηρωτησα μαθειν. Και ωρισε μοι ουτως· Ἐγω οφειλω σοι
πολλα δια την εις εμε σου αγαπην παιδιοθεν και πιστιν και δουλοσυνην· αλλα τουτο
δη το σον σημερον το περι της Σερβιας ην βεβαιωσις και εκσφραγισμα της εις εμε σου
αγαπης και δουλοσυνης, οπου λεγω και εις εμε του να χρεωστω να ανταμειβωμαι.
Να κοπιασηις γαρ τοσαυτα και να πασχησηις και να λιπηις απο το οσπιτιον σου τοσου
τον δη καιρον και να ευρηις, οσα ευρες, και τοσαυτας και τοιαυτας επαγ γελιας
ευεργεσιων και τιμων, εαν μονον το εκεινων τελεσηις, συ δε να προκρινηις, το
ενοησας δια συμφερον πλεον εμον, και να με γραψηις και να με βουλευσεσαι, απερ
μοι εγραψας, τουτο ην μεγα τι εκμαρτυριον της αληθους σου αγαπης εις εμε και
δουλοσυνης και πιστεως. Και πληροφο ρηθητι αληθως, οτι θελεις εξειν και παρ'
εμου αξιαν την ανταμειψιν, ειπερ εν τοις ζωσιν ευρισκομαι. 32.6 Το περι τουτου ουν
παρηκολουθησεν ουτως. Ὡς απεθανεν ο αμηρας και το της θυγατρος δεσποτου
Σερβιας ουτως παρηκολουθησεν, ελθουσα η πρωτοστρατορισσα συνετυχε μοι περι
τουτου και πολλας δο σεις και επαγγελιας εις το μελλον ωφελιμους εταξεν, απερ και
εγω απο πολλων αιτιων ενομισα αυτα και πολλα και καλα αληθη και συμφεροντα.
Ὅμως δε ηθελε εις τουτο και αλλων βουλην και σκεψιν πως αν τυχενηι να γενηται,
ινα και γενηται. 32.7 Τινα ουν να ευβουλευομην; Ἡ κυρα μου η δεσποινα και απε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

θανεν· ο Καντακουζηνος, οπου ως αν πολλωι των αλλων απροσπαθως εβουλευετο,
και ομοιως απεθανεν· ο Νοταρας και παντα τα αλλα, φανε ρως και αφανως λεγει, οτι
ουδεν ωφελουσιν, ει μη μονον το εκεινου, και παντα λιθον κινει, ως ο λογος, ως και
συ καλλιω των αλλων, επι στασαι· ο μεγας δομεστικος και διακειται εχθρωδως εις τα
της Σερβιας.
Και ιδου μετα Καντακουζηνον Ἰωαννην ομονοησαντες αει
παροτρυνουσι με εις το της Τραπεζουντος. Που να εκουμβιζον; Εις καλογερους; Και
εισι των τοιουτων απραγμονες. Εις αρχοντας; Και τινα να ευρισκον απρο σπαθη και
να μηδεν προσκειται εις τι η να μηδεν το εξειπηι προς τους αλ λους; Λοιπον
εδεινοπαθουν εις την σην βραδυτηταν. 32.8 Ἐλθουσης δε της γραφης σου, ιδου και
σε και την γνωμην σου εγνωκα. Και τα ειχομεν και ημεις προσισταμενα, φρονιμως
και καλως ελυσας. Και ευθυς τον Παλαιολογον εστειλα δι' αλλα μεν το φαινομενον,
ως απο της θειας του δε της πρωτοστρατορισσας ειπηι τουτο. Και ιδου ηκουσαμεν το
αιτιον του κωλυματος και επαυσαμεν. Λοιπον συν θεωι ας τελεσωμεν το του
βασιλεως της Ἰβηριας. 32.9 Και γεγονοτος χρυσοβουλλου και υπογραφεντος, οτι
εκεινου μεν η θυγατηρ να ενι γυνη αυτου και δεσποινα της Κωνσταντινουπολεως
ουτος δε να ενι ανηρ εκεινης εις τας συμφωνιας, ας μετ' εμου εστησεν ο βασιλευς
Ἰβηριας. Και κληθεις ο αυτος σταλεις μεθ' ημων εκεινου
αρχων απο τους
δευτερους, εμπροσθεν αυτου εποιησεν ο βασιλευς και αυθεντης μου οικειοχειρως
σταυρους τρεις μετα κινναβαρεως εις το ανω θεν μετωπον του χρυσοβουλλου εις
βεβαιωσιν, ως η εκεινων συνηθεια. Και λαβων το χρυσοβουλλον απο της χειρας
αυτου και ακουσας ιδου ουτος, δειξας εμε, ος συν θεωι το ερχομενον εαρ ερχεται μετα
κατερ γων, ινα επαρηι αυτην, προσκυνησας απηλθεν.
33.1 Ἐπει δε απο της αρχης του αυτου ετους εψιθυριζετο, οτι βουλεται ο
αμηρας ελθειν εις το Στενον περι τον Ἀσωματον κτησαι καστρον, εβουλευσατο ο
βασιλευς, ινα εις το Μορεαν αποστειλας φερηι ενα των αδελφων αυτου, ος αν
καταδεξηται τουτο και τα συμπεφωνη μενα στερξηι, ινα χρειας τυχον επελθουσης,
προς τα ιδωσιν εις τον αμη ραν, εις εκ δυο απελθηι εις τους της ∆υσεως αυθεντας.
33.2 Και τουτου σταθεντος, οριζει προς με μιαν των ημερων· Πρωτο βεστιαριτα, εις
το εβουλευσαμεθα, συ λεγω να απελθηις εις τον Μορεαν και, ως αν κατορθωσηις το
εκεισε, εκεινος μεν να ερχεται ενταυθα, οιος αν ηι των αδελφων μου, οπου θελησει
τουτο· συ δε να απελθηις εις την Κυπρον εις την ανεψιαν μου την ρηγεναν. Και ημεις
εδω θελομεν ετοι μασειν τα εισιν εν χρειαι, ωσαν ελθηις απο την Κυπρον, να υπαγηις
εις την Ἰβηριαν, ινα επαρηις την μελλοκυραν σου. 33.3 Ἀνεφερον δ' αυτωι· Ἡ αγαπη
και το χρεος της δουλοσυνης μου απαιτει, οτι να ειπω εις τον ορισμον σου· αμη
παλιν φοβουμαι δια την δουλην και συντεκνισσαν σου, μηποτε αγανακτησηι και, η
απελθηι και γενηται καλογραια, η αφησηι με και επαρηι αλλον· χθες γαρ ηλθον,
ποιησας εις την Ἰβηριαν χρονον και μηνας ιαʹ, και παλιν να απελθω νυν, δικαιον
θελει εχει να ποιησηι, οιον εκ των δυο ποιησει. Και γελασας οριζει· Ἀλλα ειπε αυτηι,
οτι ταυτα και μονον ταξιδια να σε συγχωρη σηι να ποιησηις και να την ποιησω
ενορκον προσταγμα, οτι πλεον να μη δεν σε ενοχλησω δια τοιουτον τι. 33.4 Και
μαλλον και συ επιστασαι, τι ενθυμουμεθα και αμφοτεροι συν τυχενομεν και
βουλευομεθα ποιησαι. Και τουτο βεβαιον και χωρις ενορ κου προσταγματος, οτι τα
δια σου αποκρισιαρικια να παυσουν. Ἦν δ' οπερ συνετυχενομεν και εβουλευομεθα,
οτι να μηνυσηι τον μεγαν δου καν τον Νοταραν, οτι το μεσαστικιον ουδεν ημπορει να
το εχηι. Και ουδεν τυχενει να του το επαρωμεν δια την τιμην του, αμη να το αφησηι
εκεινος· να εχηι δε και το πρωτειον της στασεως και της βουλης και προ σοδον τινα
δι' αλλου τροπου, επει εχω χρειαν να ποιησω αρχοντας δυο, ως ο βασιλευς ο
αδελφος μου, ουχι μεσαζοντας, ινα απο την αρχην της ημερας ωσι μετ' εμου μεχρι
πολλης ωρας της νυκτος και τας δουλειας μου πραττω. Ὅπερ και εγενετο. 33.5 Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

εμηνυθη ο μεγας δουξ δια του συντεκνου αυτου και εμου, ιερομοναχου και
πνευματικου Νεοφυτου του εις την Χαρσιανιτου. Ὁ δη και εστερξεν, εκουσιως
ακουσιως, ουκ οιδα· και μαλλον εδειξεν, οτι κακεινος εβουλετο τουτο ποιησαι και
οτι μονον να ποιησηι τους υιους αυτου εις τιμην. Και εσταθη, ει και ουδεν ετελεσθη,
επελθουσαι αι συμ φοραι εις παντας ομου. 33.6 Και ωριζεν, οτι εγω μεν θελω εισθαι
ο εις· και οτι στοχαζεται προς τον Γουδελην Νικολαον. Και αν αρεστη ενι η
συντροφια, να γε νηται και μεσον ημων συμπεθεριον, ο υιος μου την εκεινου
θυγατεραν. Και αυτη μεν ην η δουλεια, οπου ωριζεν, οτι ηθελαν παυειν εις εμε τα
αποκρισιαρικια. 33.7 Ὥρισε μοι δε οτι πεμψειν ηθελα εις τον Μορεαν και απο
τουτους ταχα τους γεραιτερους, αλλα θελω να δωσω οικειοχειρον μου αναθεσιν
εχουσαν κεφαλαια εʹ, ινα ειπηι το α-ον εις συμβιβασιν· ει δ' ουν, το β-ον η το γ-ον η
το δ-ον η εξ αναγκης το ε-ον Και δοξαζω, οτι οιον αποστειλω ανευ σου, θελει
υπαγειν και τον να τον ταξουν κανενα χωριον αργυρο βουλλωι η οτι θελει εχει
εκεινον και τα παιδια αυτου ουτως και ουτως, ευθυς θελει δωσειν το ε-ον, οπερ
θελει εισθεν εις εμε βαρυ. 33.8 Εις το της Κυπρου, και επιστασαι τον καλογερον, ος
μοι συνε τυχενε την δεινα ημεραν; Ειπε μοι απο την ανεψιαν μου, οτι τιποτε εχει
των αναγκαιων· οπου ηθελεν, η, αν ην των δυνατων, να με το ελεγε δια στοματος
αυτης, η καν να το εμηνυε δια πιστου και φρονιμου ανθρωπου αυτης, αν ειχεν. Ἐπει
δε το μεν ουκ εχει, το δε ενι αδυνατον, να στειλω εγω τον, ον με θελει φανειν
αρμοδιον, να το ακουσηι. 33.9 Τις ουν προς τουτο αρμοδιωτερος; Εις το τριτον και
τουτο λογου ου δεεται, συ γαρ, οπου και επραξας και εστησας και ειδες το προσωπον
και συνετυχες και επληροφορηθης, πως ημπορει το τελος της δουλειας να γενηται
παρ' αλλου; Ἀνεφερον αυτωι· Τουτο ομολογουμενως ουτως εχει, ως οριζεις· και
συγκατατιθεται το και η δουλη σου η συντροφος μου, επει και το πραγμα απαιτει και
οτι δια τουτου θελει εχειν, και απερ μου εταξας, και τοπον και τιμην και αναδοχην
πλειω των αλλων αρχον τισσων. Ἀμη εις τα αλλα ουδεν ηξευρω, τι να σε αναφερω.
Καιρου δ' οντος του αριστου, απηλθον εγω οικαδε.
34.1 Ἀπο δε γευματος ελθοντος του μεγαλου δουκος, ωρισε προς αυτον, οσα
μετ' εμου περι των αποκρισιαρικιων ωρισε, προς το να απελθω, ου μην τα αιτια. Και
προσεθηκε και τουτο, οτι ενι και χρεια, και ημεις να τον τιμησωμεν· εις γαρ το
οφφικιον, οπου εχει, χαρις ημας ουδεν εχει, ει μη τον βασιλεα τον αδελφον μου.
Λοιπον ιδε αυτον προς τουτο και εγροικησον, ποιον των οφφικιων να ορεγεται και
προς ου α κουσωμεν. 34.2 Συνετυχε μοι ουν και ειπον προς αυτον, οτι εγω εν νωι
ειχον, οτι να τον ζητησω να με ευεργετησηι οφφικιον μεγαλωτερον, πλην οπερ αλ
λος ουτε εχει, αλλ' ουδε να το ευεργετησηι ζωντος μου, διοτι και ουτως μοι φαινεται
πρεπον και ηγαπουν· και αφ' ου μαλιστα εις την Τραπεζουν ταν απηλθον και
τοσαυτα ονειδη και κατηγοριας ηκουσα, πως εις το αυτο και εν οφφικιον εισιν
αρχοντες τρεις ενταυθα, και ετι εβεβαιωθη ο λογισμος μου εις την ορεξιν, ην ειχον.
Λοιπον ας με ευεργητησηι το οφ φικιον του μεγαλου κοντοσταυλου. 34.3 Ἀπηλθε και
ανεφερε ταυτα τωι βασιλει και οριζει προς αυτον· Τουτο, Νοταρα, τινα ουδεν το θελω
δωσειν, διοτι ο πρωτος μου πενθε ρος ην μεγας κοντοσταυλος γεγονως παρα του
αυθεντος μου του βασι λεως του πατρος μου εις το Ἑξαμιλιον· αμη να τον δωσω
μεγαλωτερον τουτου ινα τον ποιησω μεγαν λογοθετην, οπερ ενι οφφικιον δ-ον και
το του μεγαλου κοντοσταυλου ενι ζ-ον. 34.4 Λεγει αυτωι ο μεγας δουξ· Και τι να
γενηται μετα τον Παλαιο λογον τον Μετοχιτην, οπου εποιησας τον υιον του
Καντακουζηνου, ζη τησει του δεσποτου του αδελφου σου, δια την συγγενειαν της
συγγαμ βριας και δια τον αυτου πατερα πρωτοστρατορα; Και εκεινος υπαγει να δωσηι
την ψυχην του τον διαβολον, αν και νυν ποιησηις και τον Σφραν τζην μεγαν
λογοθετην, οπου ενι και αυτο πρωτον απο το του μεγαλου στρατοπεδαρχη. Τι θελει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

γενειν; Ἀμη δος αυτωι το του μεγαλου πριμι κηριου, οπου ενι μετα τον
στρατοπεδαρχην. 34.5 Και οριζει προς αυτον· Ἐκεινος προειπε μοι, οτι ου δεν θελει
κανενα, αν ενι το μεγαλωτερον, αν εχηι αυτο αλλος. Πως θελει καταδε ξεσθεν αυτο;
Ὅμως ειπε τουτο προς αυτον και ας ακουσωμεν. 34.6 Ἔρχεται και λεγει προς εμε,
οτι περι του μεγαλου κοντοσταυ λου το οφφικιον οριζει, οτι δια το ειναι τον
πενθερον αυτου μεγαν κον τοσταυλον ουτε σε ουτε αλλον θελει ευεργετησει τουτο·
αμη να σε ευερ γετησηι το του μεγαλου πριμικηριου, οπερ ενι και προ τουτου. Ειπον
δ' εγω προς αυτον, οτι εαν ην και πρωτον του μεγαλου δουκος, ουδεν το θελω, επει
το εχει και αλλος. ∆ιελυθη ο λογος. 34.7 Βουλευθεντος δε μου μετα των συγγενων
και φιλων και οικειων, εφανη καλον, οτι το περι των οφφικιων ας γενηται, να
απελθω δε εις τον Μορεαν και την Κυπρον, και οτι να επαρω και μετ' εμε και τον
αριστον μου υιον και κρειττονα σχεδον παντων των συνηλικιωτων αυτου και απο
του κινητου μου βιου το πλεον μεριδικον και να απελθωμεν της στερεας και να ιδηι
και τους τοπους και να παιδευθηι εις παν ει τι χρη σιμον εν τωι βιωι· και προς ου
αναδιδαξουσιν ημιν τα του αμηρα και, αν τυχενηι, να αφησω τον υιον μου εις τον
Μορεαν με τον βιον μου εις τους απο μητρος γνησιους αυτου συγγενεις, η παλιν μετ'
εμου να επανα στρεψηι. Ὅπερ αιτιον και την μητερα αυτου εδυσωπησεν, ο λογισμος
δη λονοτι της μαχης και συνεχωρησε την παλιν εξελευσιν μου. 34.8 Ὡς δε παντα τα
χρειωδη της οδου οικονομησα και ελιπον μονον αι γραφαι, μιαν των ημερων
απελθοντος μου εις το παλατιον, εσεβηκα εις το του βασιλεως κελλιον, ως συνηθες
μοι. Και ως ουχ ευρον εκεισε τον βασιλεα, ερωτησας, ειπον μοι, οτι εις το
τετρασαρον, ετερον του κελ λιου αυτου πλησιον οσπιτιον, συντυχενει μετα του παπα
Ἀντωνιου του Ῥοδαιου. Και προσμεινας μικρον, ιδου και ο βασιλευς θυμου πνεων
και οριζει προς με· Ειδες τον, και παραλειπω την υβριν, τον μεσαζον τα σου· συ
εζητησας το οφφικιον του μεγαλου κοντοσταυλου· και εγω ειπον προς αυτον, οτι
«τουτο ουτε αυτον ουτε αλλον τινα το θελω δω σειν», δι' ας αιτιας ειπον. Ειπον δε
εγω το του μεγαλου λογοθετου· και ειπεν εκεινος, οτι θελει υπαγειν, ινα κρεμνησηι ο
Παλαιολογος μεγας στρατοπεδαρχης, οτι ποιω και σε προ εκεινου. Και σημερον
εστειλε την προβατιναν τον παπαν Ἀντωνιον, οτι, επει εζητησεν, ινα τιμησωμεν τα
μουσκαρακια του, ζητει, ινα ποιησωμεν τον πρωτον μεγαν λογοθετην και τον
δευτερον μεγαν κοντοσταυλον, επει και τους λογατορους νυν εκεινος αρχει, οπερ
ενι υπηρεσια του αυτου οφφικιου. 34.9 Λοιπον λεγω σοι, οτι εκεινους, αν θεληι,
θελω τους δωσειν αλλα μικροτερα οφφικια, α ακομη θελουν εισθεν και παρα την
αξιαν τους· συ δε εχε το του μεγαλου λογοθετου. Τουτο δε μονον σε ζητω, οτι δια
πολλα του καιρου και των αρχοντων αυτων αιτια να μηδεν με προσκυνη σηις εις
παραστασιν εορτης υπερ αυτου, αμη να σε το γραψηι ο γραμματι κος εν τοις προς
τους αδελφους μου και την ρηγεναν και απλως προς παντας, ους μελλει γραψειν, οτι
ερχεται αυτου ο μεγας λογοθετης. Και συ παλιν θελεις το γραψειν εδω προς εμε και
τους σους· και θελεις το βαλλειν εις το στομα τους και, αν τους φανηι δριμυ η πικρον,
τελος θε λουν το καταπιειν. 34.10 Ἐγω δε απελογησαμην· Πολλα τα ετη της αγιας
βασιλειας σου, αμη δεομαι του και παρακαλω, οτι δι' εμε μηδεν ενι τιποτε, οπου να
προξενησηι λυπην, αλλα μαλλον και το δερμα μου αφαιρεσε, αν ημπο ρηι να ενι προς
ειρηνην και ευφροσυνην της αγιας βασιλειας σου. Κα κεινος οριζει· Ὡς καλος
υποχειριος λεγεις, πλην μηδεν το εχεις τιποτε· προς γαρ τας υποληψεις αυτων της
προς σε ταχα φιλιας και τους τρο πους των απιδων ελυπηθηκα. Ἀμη λαλησον μοι
εδω τον γραμματικον· τις ενι αυτου; Και αποκριθεις τις απηλθε και ελαλησεν αυτον.
34.11 Και ως ηλθεν, οριζει προς αυτον· Ειπομεν προς σε, προς τινα και τινα να
γραψηις <γραφας> πιστωσεως, οτι θελει μαθειν· και γραψε, οτι θελει μαθειν παρα του
μεγαλου λογοθετου του δεινος. Και εαν ζωμεν και παρεμπροσθεν, θελω τον γραψειν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

και συγγενειν εις την πομπην εκει νων, οπου να το κακισουν. Μονον και συ εχε
τουτο, γραμματικε, ωσαν αποκρυφον μεχρι τινος. 34.12 Και εξοικονομησας τους
ορισμους ελαβον αυτους και σημερον να προσκυνησω και αυριον ομοιως. Και οτι ο
αμηρας εξηλθε της Ἀνδριανουπολεως και ερχεται· και ας ιδωμεν, μη ποτε και καθ'
οδον συναντησηι σοι τι απευκταιον.
35.1 Ἰδου τηι κ -ηι Μαρτιου του αυτου εξηκοστου ετους ηλθεν ο αμηρας και
επεσεν εις το Στενον, ινα εκεισε κτησηι το καστρον· και σημερον να ιδωμεν και
αυριον και οτι δια της στερεας ουδεν τυχενει, επει επικινδυνον θελει εισθεν· ιδου
ευρειν θελομεν πλευσιμον. 35.2 Τον Ἰουνιον του αυτου ετους απεσκεπασθη η μαχη
και πηλαλη σαντος φωσατου, ους εξωθεν ευρεν, απηρε και την πολιν απεκλεισε. Και
τελεσας το καστρον, τηι λα-ηι του Αυγουστου εγερθεις απ' εκει, ελθων επεσεν εις τας
σουδας της πολεως. 35.3 Και τηι γ-ηι του Σεπτεβριου μηνος του ξα-ου ετους διεβη εις
την Ἀνδριανουπολιν, ως φαινεται, οτι τας δυο ημερας αυτας ινα κρυφιως ιδηι το
καστρον καλως και τα του καστρου. 35.4 Και τωι αυτωι χρονωι φθινοπωρωι ηλθεν ο
Τουραχανης μετα και των υιων αυτου και πολλου φωσατου εις τον Μορεαν, εν ωι
καιρωι και ο υιος αυτου εαλω υπο των Μοραιτων. 35.5 Και τηι ιζ-ηι του Ἰαννουαριου
μηνος του αυτου ετους εγεννηθη και ο των Παλαιολογων γενους διαδοχος και
κληρονομος ο κυρ Ἀνδρεας ο Παλαιολογος. 35.6 Και τηι δ-ηι του Ἀπριλλιου μηνος
του αυτου ετους ηλθε παλιν ο αμηρας και παρεπεσε την Πολιν πολιορκων την πολιν
πασι τροποις και πασαις μηχαναις δια τε γης και θαλασσης, περικυκλωσας και τα ιηʹ
μιλια της πολεως, τετρακοσιων πλευσιμων οντων απο την θαλασσαν μικρων και
μεγαλων, διακοσιων δε χιλιαδων ανδρων απο της στερεας, εχουσης της πολεως, της
τοσαυτης εις μεγεθος, ανδρας προς αντιπαρα ταξιν ʹδψογʹ ανευ των ξενων μολις
οντων σ-ων η μικρον τι προς. 35.7 Ἔγνων ουν εγω τουτο ουτως εχον απο αιτιας
τοιαυτης. Του γαρ βασιλεως προσταξαντος τοις δημαρχοις εγραψεν εις εκαστος την
δημαρ χιαν αυτου ακριβως του δυναμενου σταθην εν τωι καστρωι κοσμικου και
καλογερου και τι και τι αρμα προς αμυναν να εχηι εις εκαστος αυτων· και φεροντες,
εις εκαστος των δημαρχων δεδωκε το καταστιχον της αυτου δημαρχιας τωι βασιλει.
35.8 Ειτα οριζει προς εμε· Αυτη η δουλεια προς σε αφοραι και ου προς αλλον τινα δια
το επιστασθαι σε και καλως αριθμειν και καλως φυ λασσειν τα φυλακης δεομενα και
αποκρυφα· και λαβε τα καταστιχα και καθισας εις το οσπιτιον σου, λογαριασε
ακριβως, ποσοι εισιν αν θρωποι και ποσα αρματα και ποσα κονταρια και ποσα
σκουταρια και ποσα τοξαρια. Και εκτελεσας τον ορισμον αυτου φερων δεδωκα τωι αυ
θεντηι μου και βασιλει το καταστιχοπουλον μετα λυπης και σκυθρωπο τητος οτι
πολλης. Και εμεινεν μονον εν αποκρυφωι η ποσοτης εις εκει νον και εμε. 35.9 Και τηι
κθ-ηι Μαΐου, ημεραι γ-ηι, ωραι της ημερας αρχηι απηρε την Πολιν ο αμηρας, εν ηι ωραι
και αλωσει της πολεως και ο μακαριτης αυ θεντης μου και βασιλευς κυρ
Κωνσταντινος σκοτωθεις απεθανεν, εμου πλησιον αυτου ουχ ευρεθεντος τηι ωραι
εκεινηι, αλλα προσταξει εκεινου εις επισκεψιν δηθεν αλλου μερους της πολεως, ιου,
ιου καμοι, της προ νοιας ουκ ειδ' εις τινα με καιρον φυλαττουσης. 35.10 Ἦν δε η
πασα ζωη αυτου δη του μακαριτου βασιλεως και μαρ τυρος χρονοι μθʹ και μηνες γʹ
και ημεραι κʹ, ων ην βασιλευς χρονους δʹ, μηνας δʹ και ημερας κδʹ, ογδοος βασιλευς
του γενους αυτου των Πα λαιολογων υπαρχων. Ὁ γαρ α-ος ην Μιχαηλ, ο β-ος
Ἀνδρονικος, ο γ-ος Μιχαηλ, ο δ-ος Ἀνδρονικος, ο ε-ος Ἰωαννης, ο -ος Μανουηλ, ο ζοςἸωαννης και ο ογδοος Κωνσταντινος. Ἦρχον δε και εβασιλευον ταυτην δη την
Κωνσταντινουπολιν το τουτων γενος των Παλαιολογων χρονους εκατον
ενενηκοντα τεσσαρας και μηνας δεκα και ημερας δʹ. 35.11 Ἁλους ουν εγω και παντα
τα δυσχερη και κακα της αιχμαλω σιας υπενεγκων ο αθλιος, τελος εξαγορασθεις τηι
α-ηι Σεπτεβριου του ξβ-ου ετους εις τον Μυζηθραν απεσωσα, της γυναικος μου και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

των παιδιων μου υπο γεροντων και καλων Τουρκων αλωθεντων και παρ' αυτων
παλιν πραθεντων εις τον του αμηρα μεραχουρην, ηγουν κομητα των αυτου αλο γων,
ος και πολλας και καλας αλλας των αρχοντισσων ηγορασε και πολ λα εκερδισεν επ'
αυταις. 35.12 Του δε καλλους και των αλλων αγαθων των παιδιων μου ου δυ
ναμενου κρυβηναι, μαθοντος περι αυτων του αμηρας απηρεν αυτα δους προς τον
μεραχουρην ασπρας χιλιαδας πολλας. Ἐναπεμεινε δε η αθλια μητηρ μονη μετα μιας
και μονης ανατροφης αυτης, αι δε αλλαι διεμερι σθησαν.
36.1 Ἐρωτησειε δ' αν τις, και τι εγεγονει παρα του βασι λεως τον δια μεσου
καιρον της μαχης, εν ωι δη χρονωι και καιρωι ο αμη ρας παρεσκευαζετο, και τι προς
βοηθειαν εποιησαν οι εξωθεν χριστιανοι; 36.2 Και των μεν εξωθεν Χριστιανων,
δηλον εστιν, οτι ουδε τιποτε, αλλα μαλλον και εις τον της Σερβιας δεσποτην
Γεωργιον αποσταλεις αρχων του αμηρα, ινα γενηται μεσος εις αγαπην μετα των
Ουγκρων, ην ανατεθειμενος ο μετα του αποκρισιαριου του απερχομενου
γραμματικος Χριστιανος παρα τινων Τουρκων των της βουλης, ινα ειπηι τωι δεσποτηι
και ποιησηι τροπον αναβολης εις την αγαπην, οτι, αν γενηται η μετα των Ουγκρων
αγαπη, ευθυς υπαγει ο αμηρας κατα της Κωνσταντινουπο λεως, και εκεινος λογον
ουκ εποιησατο, ουκ ειδοτος του αθλιου, οτι, αν τυχον αφαιρεθηι η κεφαλη σωματος,
τα μελη εισι νεκρα. 36.3 Εις την Βενετιαν και βουλης γενομενης μεγαλης αντεστη ο
δοξ Φραντζεσκω Φουσκαρις ου κατ' αγνοιαν, και γαρ και ο βασιλευς κυρ Ἰωαννης
ωριζε μας, αλλα και αλλοι οι ιδοντες και ομιλισαντες αυτον, οτι φρονιμωτερον
ανθρωπον εις την Ἰταλιαν ουκ ειδον, αλλα δια κακιαν και φθονον· ουκ οιδε γαρ ο
φθονος προτιμαν το συμφερον. Ἦν δε το αιτιον τουτο· του Ἀλωΐζου ∆ιεδου εκεινου
μεσου γεγονοτος, ινα ο μα καριτης αυθεντης μου κυρ Κωνσταντινος, δεσποτης ων
και εις τον Μο ρεαν αυθεντης ευρισκομενος, επαρηι εις γυναικαν αυτου δη του
δουκος την θυγατεραν και μετα πολλης προικος, ο αυθεντης μου ουν ου δια του το,
αλλα δια το γενεσθαι οιονει και αυτος και ο τοπος αυτου μετα της Βενετιας εν,
συνεκατεβαινε το τοιουτον συμπενθεριον, εμου πλεον των αλλων συναινουντος
τουτο και αναγκαζοντος· και ιδου ην, ινα γινηται 36.4 Ὡς δε βασιλευς εγεγονει και
εις την Πολιν απηλθε, τουτο ην παλιν ανοικειον. Τις γαρ των της πολεως αρχοντων
η αρχοντισσων κυ ριαν και δεσποιναν κατεδεξατο Βενετικου θυγατεραν, ενδοξου
μεν ισως και δουκος, αλλα προσκαιρως; η τους γαμβρους τους αλλους αυτου ως
συγγαμβρους η τους υιους ως γυναικαδελφους του βασιλεως; Λοιπον του το
γυρευσαντος απεπεμφθη και εγενετο ο ανθρωπος εχθρος. Και πολλα ειποντων των
αρχοντων του Ἀλωΐζου Λουρδα και Ἀντωνιου ∆ιεδου και αλλων πολλων και
αποδειξαντων, οτι, αν αλωθη η Κωνσταντινουπολις, εις πολλην ζημιαν θελει εισθεν
και της αυθεντιας αυτων, ουκ ισχυσαν. 36.5 Ἡ εκκλησια της Ῥωμης και τι περι
τουτου εφροντισεν; Ευρε-θεντος και γαρ του καρδηναλιου Ῥωσσιας εις την Πολιν,
μεσος εγω παρ' αυτου γεγονα εις τον αοιδιμον και μακαριτην αυθεντην μου τον βα
σιλεα, ινα γενηται πατριαρχης· και τα και τα γενωνται παρ' αυτου και του τοτε παπα,
η καν εκ δευτερου να μνημονευθηι ο παπας. 36.6 Και πολλων λογων και βουλης και
μελετης γενομενης εδοξε τωι αοιδιμωι βασιλει, οτι το εν να λειψηι παντελως, διοτι
πατριαρχου γενο μενου ενι χρεια παντες, η να πειθωνται αυτωι, η εχθρα να γενηται
και πολεμος μεσον αυτου και των μη πειθομενων αυτων. Και εις τοιουτον καιρον,
οπου μας επεμβαινει εξωθεν πολεμος, να εχωμεν και εσωθεν πο λεμον, ποσον
κακον· του δε μνημοσυνου, ας γενηται δια την ελπιδα της βοηθειας ημων εις
αναγκην. Και οσοι ποιησουν τουτο εις την Ἁγιαν Σοφιαν, οι αλλοι θελωσιν εισθεν
αναιτιοι και ειρηνικοι. Και γενομενου τηι ιβ-ηι ∆εκεμβριου μηνος, διεβησαν ιδου
μηνες εξ και τοσουτον λογον εποιησαντο υπερ βοιηθειας, οσον εποιησατο ο
σουλτανος του Καρεως. 36.7 Ἀπο δε της Σερβιας δυνατου οντος να αποστειληι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

χρηματα και κρυφιως απο πολλα μερη και ανθρωπους ομοιως δι' αλλου τροπου, ειδε
τις ενα οβολον; Ναι, αληθως εστειλαν πολλα και χρηματα και ανθρω πους εις τον
αμηραν πολιορκουντα την πολιν. Και εθριαμβευσαν αυτους οι Τουρκοι και εδειξαν,
οτι ιδου και οι Σερβοι καθ' υμων εισι. 36.8 Τις των Χριστιανων η ταχα του βασιλεως
της Τραπεζουντος η των Βλαχων η των Ἰβηρων απεστειλαν ενα οβολον η ενα
ανθρωπον εις βοηθειαν η φανερως η κρυφιως; 36.9 Οι Ουγγαροι εστειλαν ισως
αποκρισιαριους, λεγοντες οτι σω ζομενου του να εχετε και μετα της Πολεως αγαπην,
εποιησαμεν και η μεις μεθ' υμων την αγαπην· ει δ' ουν, θελομεν την χαλασειν. Ἦλθε
το αποκρισιαρικιον σχεδον κατα την εβδομαδαν, εν ηι εμελλον, ινα πολεμη σουν,
και, ει μεν επαρουν αυτην, ινα ειπωσι προς αυτους· Ἰδου απη ραμεν αυτην και υμεις
απελθατε και, ωσαν θελετε, εχετε ημας η αγα πην η μαχην. Ὃ δη και εγενετο· και
τουτο προς εκεινους εῤρεθη. Ει δε και ουδεν την επερνον, να σηκωθωσι και να
ειπωσιν, οτι και δια την υμων αγαπην και τον λογον της συμφωνιας εσηκωθημεν· η
και να ποιηι και αγαπην, ως ηκουομεν, οτι ελεγεν, οτι αν ουδεν επαρω αυτην, ευθυς
να ποιησω αγαπην, ο τι εις πασαν μου την ζωην να ισταται. 36.10 Ὁ δε μακαριτης
και αυθεντης μου ο βασιλευς, τι ουκ επραξε κρυφιως και φανερως προς βοηθειαν
του οσπιτιου αυτου και των Χρι στιανων η της ζωης αυτου; Ἢ ενεθυμειτο οτι, εαν
επισυμβηι τιποτε, να φυγηι, δυνατου και ευκολου οντος; 36.11 Τις γαρ ηπιστατο των
αλλων παντων παρεξ του Καντακουζηνου Ἰωαννου και εμου, οτι ο Ἰαγκος
προεζητησε να τον δωσηι η την Ση-λυβριαν η την Μεσεμβριαν και να ενι εις των
υποχειριων αυτου και πολ λους των ανθρωπων αυτου εκεισε εχηι και εις καιρον
μαχης των Τουρ κων να ενι εχθρος εκεινων και βοηθος της πολεως. Και ως εγενετο
η μα χη, εδοθη αυτωι η Μεσεμβρια και το χρυσοβουλλον δι' εμου εγραφη· και ο
γαμβρος Θεοδοσιου του Κυπριου, ο του Μιχαηλου υιος, εκομισεν εις εκεινον. 36.12
Τις ηπιστατο την του ρηγος ζητησιν των Καταλανων, οτι να δοθηι προς εκεινον η
Λημνος και να ενι κατα των Τουρκων εν τηι θαλασ σηι αει και υπερ της Πολεως εν
αναγκηι βοηθος; Και επραττετο. 36.13 Τις ηπιστατο, οσα δη και χρηματα και
επαγγελιας δεδωκε και εστειλεν εις την Χιον δια του Γαλατα, ινα στειλωσιν
ανθρωπους και ουκ εστειλαν; 36.14 Τις και νηστειας και δεησεις εποιειτο και δι'
εαυτου και δια των ιερεων διδους αυτοις χρηματα, η τοις πτωχοις πλειω
εθεραπευσεν, η επαγγελιας εποιησατο πλειους εις θεον εις το ελευθερωθηναι τους
Χρι στιανους απο της αιχμαλωσιας των Τουρκων; Ἀλλ' ομως παντα ταυτα μεν
παρειδε θεος, τισι κριμασιν, ουκ οιδα, τα δε ηγνοουσαν οι ανθρωποι και εκαστος
ελεγε κατ' εκεινου το ηθελεν. Ἀλλ' επι το προκειμενον του λογου επανελθωμεν.
37.1 Τωι αυτωι δη φθινοπωρωι του ξβ-ου ετους δηλονοτι τε λειως
επανεστησαν οι του Μορεως Ἀλβανιται κατα των δεσποτων και αυθεντων αυτων
και τον, ουκ οιδα τι ειπειν, Καντακουζηνον Μανουηλ δεσποτην ταχα πεποιηκασι.
37.2 Τον δε ∆εκεμβριον του αυτου χρονου ελθοντος παλιν του υιου του Τουραχανη
μετα φωσατου υπερ βοηθειας των δεσποτων και κακωσαν τος μικρον τους
Ἀλβανιτας και τον αιχμαλωτον αυτου αδελφον χαριτα λαβων επανεστρεψεν. 37.3
Ἐν ωι δη χρονωι και μηνι ανειλεν αυτοχειριαι τον φιλτατον μου υιον Ἰωαννην ο
ασεβεστατος και απηνεστατος αμηρας ως δηθεν βουλη θεντος του παιδος τουτο
ποιησαι κατ' αυτου, οιμοι τωι δυστυχει και αθλιωι γενετηι, χρονου οντος ιδ-ου και
μηνων ηʹ παρα ημεραν, φρονημα και κορμιν εχων πολωι πλειονων χρονων. 37.4 Τωι
αυτωι δη ∆εκεμβριωι και εις το Λεονταριν απηλθον καγω και τον δεσποτην κυρ
Θωμαν τον πορφυρογεννητον προσεκυνησα· και εις την δουλοσυνην αυτου με
προσεδεξατο και το χωριον Κερτεζιν ευεργε τησεν αργυροβουλλωι· και προς τους
δεσποτας Σερβιας, τον συμπενθερον και γαμβρον αυτου, ετοιμασεν απελθειν με τωι
εαρι του αυτου ετους δια πολλας και αναγκαιας δουλειας και ωφελιμους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

αμφοτερων, τουτου λεγω και κακεινων. 37.5 Και ορθωθεις απηλθον και εις την
Μεθωνην, ινα δια του πλευ σιμου απελθω εις το Ῥαουζη και απ' εκει εις την
Σερβιαν, ει και εσκο πει, εις τον Μορεαν μεν του γυναικαδελφου αυτου,
Κεντηριωνος υιου του πριγκιπου, απο την φυλακην του Χλουμουτζιου φυγοντος και
συγχυσιν ποιησαντος εις την τοπον, του δε αμηρα κατα της Σερβιας απελθοντος, εν
ωι δε καιρωι και τον Ὁμομβρυδον απηρεν. 37.6 Ὡς δε πλεον το της Σερβιας ουκ ειχε
καιρον πραχθηναι, απηλ θον δια θαλασσης εις την Πατραν. Και απ' εκει περασας απο
την Βο στιτζαν περα, τηι α-ηι Σεπτεβριου του ξγ-ου ετους απηλθον εις την Ἀν
δριανουπολιν και απ' εκει εις την Αινον, ινα αποκρυφως διαβιβασω και ρον, εως ου
απο του της Σοφιας μερους επαναστρεψηι ο αμηρας και ο την αθλιαν των παιδων μου
μητεραν εχων εις χωριον μεραχουρης αυτου εις την Ἀνδριανουπολιν ελθηι. Ἣν και
εξαγορασας, επιστρεψαντος μου εις την Ἀνδριανουπολιν, αλλα δη και την μετ'
αυτης Χρυσοβεργι ναν, εν τηι Πατραι τον Φευρουαριον επανεστρεψα μετ' αυτων,
πολλα κακο παθησας και εξοδιασας. 37.7 Τον δ' Ὀκτωβριον, εν ωι δη εγω εις τα περι
την Ἀνδριανουπολιν διετριβον, ελθοντος του Τουραχανη μετα και των υιων αυτου
και πολ λου φωσατου υπερ βοηθειας των αυθεντων και δεσποτων, τους Ἀλβανι τας
εδουλωσαν, οπωσδηποτε κακωσαντες, και τον ψευδοδεσποτην εδιω ξαν. 37.8 Ἐν ω
δη χρονωι και τηι β-αι Ἰαννουαριου εγεννηθη και τωι δεσπο-τηι κυρ Θωμα και ο κυρ
Μανουηλ ο Παλαιολογος. 37.9 Και τον Σεπτεβριον του ξδ-ου ετους απεθανε Θαμαρ η
καλη μου θυγατηρ εν τωι του αμηρα σαραγιωι λοιμωδει νοσωι, ιου, ιου μοι τωι αθλιωι
γενετηι, ουσα χρονων ιδ-ων και μηνων εʹ. 37.10 Ἐμου δε του αθλιου ουκ ειδοτος
τουτο τηι κε-ηι του Ὀκτωβριου απεσταλην αποκρισιαρης εις την αυθεντιαν των
Βενετικων, δουκος οντος αυτου δη του Φραντζεσκω Φουσκαρι· υφ' ων και
ετιμηθηκα και ευεργε τηθηκα και δια χρηματων και γραμματων. 37.11 Και τηι -ηι
Ἀπριλλιου επανεστρεψα εις την Πατραν, θεου και μονου βοηθειαι απο του
υπερβαλλοντος της θαλασσης κακου, ουπερ καθ' οδον ημας συνηντησεν. 37.12 Και
τον Ἰουνιον του αυτου χρονου απηρεν ο αμηρας την πο λιν των Ἀθηναιων. 37.13
Τον δε Ἰουλιον του αυτου ετους απελθοντος του αμηρα εις το Μπελγραδον, το
πλεον μερικον αλωσαντος, αυτος τελος κακως εδιωχθη παρα των εις αυτο ελθοντων
εις βοηθειαν, του Ἰαγκου δηλονοτι και του Καπιστριανου και ετερων αξιολογων
ανδρων. Και ηττηθεις και του χρη σιμου μπειλερμπει αυτου αποθανοντος ως φυγας
ωχετο. 37.14 Και τωι ξε-ωι ετει ο του Ουγγαριας φωσατου αρχων και κουβερ ναριος ο
Ἴαγκος ετελευτησεν, αλλα δη και αυτος ο Καπιστριανος, ετι δε και ο της Σερβιας
αρχων και δεσποτης κυρ Γεωργιος ο Βουλκος ετε λευτησε. Και Μαΐου β-αι του αυτου
ετους και βασιλισσα η γυνη αυτου απεθανεν· εν ηι σχεδον ημεραι και ωραι διεβη εις
τον αμηραν η θυγατηρ αυτης αμηρισσα μετα του α-ου αδελφου αυτης και τυφλου
και του θειου αυτης Θωμα του Καντακουζηνου και παντος του βιου αυτων,
φοβηθεντες δια τον βιον της μητρος τον αδελφον και την νυμφην αυτων. 37.15 Και
τωι ξ -ωι ετει μηνι Νοεμβριωι και αυτος ο δεσποτης Λα ζαρος απεθανε· και ο αμηρας
τον μπειλερμπειν αυτου Μεχεμετην απε στειλεν, ινα, ει δυνατον, το Σμεντοροβον
και πασαν δη την Σερβιαν μετ' ειρηνης λαβηι και αλλον αντ' αυτων τοπον δωσηι τηι
γυναικι και τοις τεκνοις αυτου δη του Λαζαρου, οπερ τοτε μεν ου κατωρθωσεν, αλλα
μο νον το Περιστεριν απηρε προδοσιαι, μετα τινα δε καιρον και το Σμεν τοροβον και
τον αλλον τοπον και εδωκε την βασιλισσαν ταχα καστρα τινα, απερ ο αμηρας εις την
Μποσθαν ειχε.
38.1 Μαΐωι ιε-ηι του αυτου ετους ο αμηρας εις τον Μορεαν ηλθε και εις την
Κορινθον καταλυσας φωσατον, ειχε ταυτην αποκλει σμενην, αυτος δε ελθων επεσεν
εις την μεσην του τοπου· και παντα τα εκεισε, τα μεν ηχμαλωτευσε, τα δε κατεκαυσε
και ηφανισεν, εξαιρετως δε την Ἄκωβαν, τον Ἀετον και Πενταχωρια. Και εξελθων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

εκεισε ηλθε και επεσεν εις το Μουχλιν, ο δη και δεδωκε προς αυτον ο καλος καγα
θος Ἀσανης ∆ημητριος. 38.2 Τον Ἰουλιον του αυτου ετους και απ' εκει παλιν
επιστρεψας ο αμηρας ηλθε και επεσεν εις την Κορινθον, ην δη και δεδωκασι προς
αυτον οι γενναιοι αρχοντες ο Ἀσανης Ματθαιος και ο Λουκανης Νικη φορος εν μηνι
Αυγουστωι -ηι, ων ο μεν εις ην κεφαλη εις αυτην, ως μη ωφελεν, ο δε Ἀσανης
δραμων ηλθεν εις αυτην προτερον, ινα η καλ λιω φυλαχθηι η συντομωτερως δοθηι,
ουκ οιδα, ει και δηλον εκ των πραγ ματων. 38.3 ∆εδωκοτες ουν την κεφαλην του
σωματος του Μορεως την Κο ρινθον, ταχα και ορκωμοτικα αγαπης πεποιηκασι, και
ουτως οτι και ο δεσποτης κυρ Θωμας την Πατραν δωσηι μετα της περιοχης αυτης, ετι
δε και τα Καλαβρυτα και το Γρεβενον και απλως παντα, οσα ο μακαριτης βασιλευς
κυρ Κωνσταντινος δεσποτης ων και εις τον Μορεαν ευρισκο μενος ειχεν. 38.4 Ἅπερ
δη ακουσας ο αυθεντης και κυριος αυτων, ην γαρ ευρι σκομενος εις την Μαντινειαν
πανοικι, δραμων εις τα περι της Τρι πης βουνα, ενθα δη και ο αδελφος αυτου ην και
οι ρηθεντες κατασταται των τοιουτων αξιεπαινων εργων ηλθον, ου βουλευσαμενος
ουδ' αναβο λην την οιανουν ποιησας, αλλα πεμψας τον αυτου οντως μεγαν πριμικη
ριον τον Λαζαρον, παντα τωι αμηρα παραδεδωκεν ως λαχανα κηπου. Την αυτην
σχεδον ημεραν και ο αμηρας, επει ην αναγκαζομενος εξελθειν δια τινα αιτια,
καταλειψας Ἀμαρην, τον του Τουραχανη υιον, ινα αυτα λα βηι, εξηλθε του Μορεως.
38.5 Τον δ' Ὀκτωβριον του ξζ-ου ετους αποκρισιαρην ο αμηρας εστειλην εις τον
δεσποτην κυρ ∆ημητριον, ινα την θυγατεραν αυτου εις γυναικαν πεμψηι αυτωι δη τωι
αμηραι· ει δ' ουν, μαχη μεσον αυτων εσται. 38.6 Ὃς δη αποκρισιαρης και εις τον
δεσποτην κυρ Θωμαν ελθων, εις τον Ποντικον ευρισκομενον, ορκους αυτου απηρεν
αγαπης και τα μη φθασαντα δοθηναι καστρη εις τον αυθεντην αυτου και απηλθεν.
39.1 Τον δε Ἰαννουαριον μηνα του αυτου ετους και ο καλος καγαθος
Λουκανης Νικηφορος, η μαλλον Μορεοφθορος, και των πρω των και πιστων
αρχοντων του δεσποτου κυρ ∆ημητριου λογιζομενος, και τινες αλλοι Ἀλβανιτων και
Μοραιτων, ους και αυτος πλεον το εις κακιαν εκεινων προχειρον ωικονομησεν,
επεισαν τον δεσποτην κυρ Θωμαν, ινα και κατα του αμηρα και κατα του αδελφου
αυτου επαναστασιν ποιησηι και φαγηι τους ορκους ως λαχανα, ους προ ολιγου μετ'
αυτους εποιησεν· και ταυτα, του αλλου αγαθου ανδρος Ἀσανη Ματθαιου προ ολιγου
απελ θοντος και οντος εις τον αμηραν αποκρισιαριου δια την δουλειαν δηθεν του
συνοικεσιου της ανεψιας αυτου. 39.2 Ἐξελθοντος ουν του δεσποτου κυρου Θωμα εις
τας αρχας του Φευρουαριου μηνος του αυτου ετους απο την Ἀρκαδιαν και
ενωθεντος μετα των εργαζομενων τα κατ' αυτου η και τα κατ' αυτων, ως ο λογος
προιων δηλωσει, απηραν απο μεν τους Τουρκους τα Καλαβρυτα και μο νων εκ των
καστρων, ων εθαῤρουσαν λαβειν, εξ ων εκρατουσαν οι Τουρ κοι, απο δε του τοπου
του δεσποτου κυρου ∆ημητριου, απερ αυτοι οι ερ γαται των κακων εκρατουσαν ως
κεφαλατικια, ηγουν Καρυταιναν, Βορδο νιαν, Καστριτζαν και ετερα τινα· και ουτως,
ινα παλιν εχωσιν αυτοι ταυτα ως αυθενται αυτων, ουχ ως κεφαλαδες. 39.3
Ἐκατορθωσαν δε ουδεν αλλο οι φρονιμοι και πρακτικοι και γεν ναιοι αρχοντες, η
μονον οτι απηραν κατ' αυτων θεον τον του παντος ποιητην, αυθεντην επι γης
ισχυροτερον και αδελφον και αυθεντην εντος του τοπου, ουκ ενθυμηθεντες οι
αθλιοι ουτε του αψευδους το λογιον, οτι πασα οικια μερισθεισα καθ' εαυτην
ερημουται ουτε τον παροιμιωδη λο γον τον προς τους δυο ουδ' Ἡρακλης, αλλ'
επανεστησαν και προς τρεις και τοιουτους. 39.4 Και τουτων ουτως προβαντων,
πρωτον μεν θεος παρειδεν αυτους και τι επραττον, ουκ εγινωσκον, αλλ' ως τους
ιχθυας τους μεσον της σα γηνης οντας, οι αγνωουσιν, οτι παντες ομου ελκονται εις
γην, εκεινοι δε, εως τουτο γενηται, διωκουν και διωκονται και αλισκονται και φθει
ρονται οι ελαττονες υπο των μεγαλωτερων, ουτω και ουτοι. 39.5 Ὁ μεν γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

δεσποτης κυρ Θωμας παρεπιπτε και επολιορκει τα του αδελφου αυτου, Καλαματαν
και Μαντινειαν και συνεργους ευρε πρω τοστρατορα τον αριστον, πρωτοστρατορα
τον Σεβαστοπουλον Νικολαον, μεσαζοντα και συγγαμβρον του αδελφου αυτου και
τον περιποθητον γυ ναικοθειον, τον πλεον Κυδωνιδην ηι Τζαμπλακωνα. 39.6 Ὁ δε
δεσποτης κυρ ∆ημητριος παλιν το Λεονταρι και τα αυτου και το Πιδημα δια του
Παλαιολογου Γεωργιου, περιποθητου εξαδελφου και μεσαζοντος του δεσποτου
κυρου Θωμα και του γαμβρου αυτου Μπο χαλη Μανουηλ, ει και ο μεν ταχα απηρε
την Καλαματαν και το Λευ κτρον και πολυ του της Μανης ζυγου. 39.7 Του δε
δεσποτου κυρου ∆ημητριου ερχομενου εμβηναι εν τωι Λεονταριωι, ως εμαθε τουτο ο
αδελφος αυτου, εδραμε και προλαβων εσε βη εν αυτωι· και απεμεινεν απρακτος ο
δεσποτης κυρ ∆ημητριος, του Πα λαιολογου και των Μποχαλεων φυγοντων μονον
και απελθοντων εις αυ τον εις τον Μυζηθραν επαναστρεψαντα. 39.8 Ἔτι δε και το
κακιστον και αφελεστατον γενος των Ἀλβανιτων, καιρου λαβομενον της
υποληψεως και αρπακτικης αυτων γνωμης αρμο διου, τι ουκ επραξαν ηι τι ουκ
ειργασαντο κακον; Ἀπιστουντες γαρ δις του σαββατου, απο τον ενα των αυθεντων
εις τον αλλον απηρχοντο· και καστρα, ως η εκεινων γλωσσα, εις κεφαλατικια
απηιτουν, ει δ' ουν, εις τον αλλον απηρχοντο και οι αλλοι προς τον ετερον των
δεσποτων ομοιως. ∆ια μεσου ουν, ει τι αρα και ευρισκον των αθλιων ταχα
Ῥωμαιων, αλλα δη και των Ἀλβανιτων και συγγενων πολλακις και οικειων αυτων,
παντα διηρπαζοντο και ηφανιζον. Ἐγενοντο δε τοιαυτα και τοσαυτα, οτι τις αξιως
αυτα θρηνησειεν; 39.9 Ἀλλα δη και αυτοι οι Τουρκοι, οι εις την Κορινθον και το
Μουχλιν και την Πατραν ευρισκομενοι, καιρου λαβοντες δικαιου, τους μεν
αιχμαλωτιζον, τους δε απεκτεινον, τους δ' αυθεντας και τους αρχον τας κατεγελων,
βλεποντες καθ' εαυτων τα ξιφη ωθουντας. 39.10 Ταυτας δη τας εργασιας καμου
εννοησαντος, ευρισκομενου μου εις την Ἀρκαδιαν, ενθα δη και επραττοντο, και τα
αυτων συμπερασματα σκοπησαντος, προ του εξελθειν τον δεσποτην απο της
Ἀρκαδιας, εξηλθον καγω, πλασας αιτιας τινας, και απηλθον εις την Πιδασον, ην
Μεθωνη καλειται, περι το τελος του ∆εκεμβριου μηνος του αυτου ετους. Ἀλλα δη
και ο χρησιμος αρχων απο τε γνωσεως και πραξεως Γεωργιος ο Ῥα ουλ, και αυτος
αφεις και αυθεντην και τα πλειω των αυτου, ηλθε και αυ τος εν τηι Μεθωνηι. 39.11
Και καθημενοι αμφοτεροι εν λιμενι εκαραδοκουμεν καθ' ωραν το της τοιαυτης
τρικυμιας τελος, ει και του θεου μακροθυμησαντος εμακρυ νεν, ινα οι ασυνετοι ποτε
συνησωσι και οι μωροι ποτε φρονησωσι και ομονοα και ειρηνη γενηται μεσον
αυτων· και του θεου δεηθωσιν, ετι δε και του αμηρα, και ελεησει μεν αυτους ως
ελεημων θεος, προσταξει δε και τον δημιον αυτου αμηραν και αφησει αυτους ζησαι
πλειονα χρονον. Τοπον γαρ και ταξιν εχει και αυτος εις θεον, οιαν οι αυτου δημιοι
προς αυτον, οιτινες πληρουσι μεν τωι θεληματι και τηι προσταξει αυτου, εισι δε
μισητοι και αποτροπαιοι. 39.12 Και τουτων δη των προῤρηθεντων κακων εις τον
απαντα του Μορεως αθλιου τοπον γινομενων, ελθοντος και φωσατου μερικου
εξωθεν, κατεδραμον τον τοπον απαντα, ινα, απερ κακα παρελιπον οι οικητορες και
κυριοι και αυθενται και αρχοντες, ουκ απο προαιρεσεως, αλλ' απο αδυναμιας,
πραξωσιν αυτοι, του μεν ενος των δεσποτων εχθροι οντες, του δ' αλλου ταχα φιλοι.
39.13 Ὃν δη δεσποτην και εχθρον αυτων κυρ Θωμαν εις τα περι το Λεονταριν
ευροντες και διωξαντες κακως εισεβαλον εις το καστρον, πολ λους των αυτου και
σκοτωσαντες και αιχμαλωτισαντες· επειτα φεροντες το κατουνοτοπιον, ητοι τας
τενδας αυτων, πλησιον των οσπιτιων του Λεονταριου εθηκαν. Ειτα εξελθοντες
απηλθον εις τα περι τον Μυζηθραν και τον φιλον αυτων δεσποτην· και απ' εκει
διεβησαν νικηται και μετα πολλου κερδους ζωων τε και ανθρωπων. 39.14 Μολις
ουν ποτε εννοησαντες οι αυθενται και αδελφοι το κακον της εαυτων μαχης και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

συναχθεντες εις το Καστριτζιν, εποιησαν ταχα ορκους ειρηνης. Και του
Λακεδαιμονιας μετα του σακκου αυτου λειτουρ γησαντος, οποταν τους Χριστιανους
μετα φοβου θεου και πιστεως προ σελθειν επιβοωσιν οι ιερεις, προσελθοντες οι
αυθενται και αδελφοι και ομοσαντες, εμεινεν, ως ηκουσαμεν, ο δεσποτης κυρ
∆ημητριος εν τοις συμπεφωνημενοις μεχρι τινος. 39.15 Και παλιν ην ο αυτος, ως
ουδενος καινου γεγονοτος, ᾢ της ανοχης και μακροθυμιας σου, Χριστε βασιλευ, και
εις αυτον και τους αιτιους· και ηρξαντο παλιν τα κακα και ετι των χθες τοιουτων
φρικτων ορκων λυθεντων· και επραττεν ο καθεις κατα του ετερου το ηδυνατο, τας
ελπιδας εχοντες, ο μεν εις την φιλιαν του αμηρα και βοηθειαν και την αδικιαν, οπου
ηδικηθη εις τε τους υποχειριους αυτου και τα καστρα, ο δε εις την επιορκιαν του
αλλου και εις το κατα των ασεβων ταχα μα χεσθαι. Τουτων ουν ουτω κακως
πραττομενων διεβη και ο χειμων του ξη-ου ετους.
40.1 Και τον Μαιον του αυτου ετους, ιδου και ο αμηρας ηλθεν κατ'
αμφοτερων. Ἀπελθοντος δ' αυτου εξ ορθου εις τον Μυζηθραν, επει εκει ευρισκετο ο
δεσποτης, δια το ευρισκεσθαι τον αδελφον και εχθρον αυτου εις την Καλαματαν και
πολεμιζοντος την Μαντινειαν, κατηλθε και ακουσιως εκουσιως και εδουλωθη εις
αυτον. Λαβων δε ο αμηρας και αυτον και τον Μυζηθραν και φυλακην περιθεις ειπε
προς τον δεσποτην· Συ μεν, ω δεσποτα, επει ουτως ηλθον εις σε τα πραγματα, τον
τοπον τουτον πλεον ουδεν ημπορει να τον αρχηις· αλλ' επει πατεραν σε εστησαμεν
εχειν και το κοριτζι σου εστησαμεν λαβειν εις γυναικα μας, τον τοπον τουτον δος
ημιν. Συ δε και το κοριτζι σου ελθετε μεθ' ημων και θελομεν σας δωσειν ετερον
κοσμον, εις το να εχετε να ζητε. 40.2 Ἅπερ στερξας και ακουσιως επεμψε και
αρχοντας αυτου και Τουρκους, ινα και την γυναικαν αυτου την βασιλισσαν και την
θυγατε ραν λαβωσι και φερωσιν, αλλα δη και την Μονεμβασιαν παραδωσωσιν,
εκεισε γαρ αυται ευρισκοντο. Ὧν το μεν εγενετο, εξηλθον γαρ και ηλθον εκουσιως,
ενθα ησαν ο τε αμηρας και ο δεσποτης. 40.3 Οι δε Μονεμβασιωται και ο εις κεφαλην
ευρισκομενος Μανουηλ ο Παλαιολογος κρατησαντες το καστρον δεδωκασιν αυτο τωι
δεσποτηι κυρ Θωμα μετα ταυτα και αυτος ταχα τωι παπαι. 40.4 Ὁ δ' αμηρας την μεν
βασιλισσαν και την αυτης θυγατεραν οικο νομησας εστειλεν εξω μετα τινας των
αυτου και αυτης, τον δε δεσποτην ηγε και εφερε μεθ' εαυτου. 40.5 Ἐλθοντες ουν εις
την Βορδωνιαν και το Καστριτζι, οι μεν εις την Βορδωνιαν γενναιοι αρχοντες αυτης
φοβηθεντες εφυγον αφεντες αυ την, οι δε εις το Καστριτζι ταχα μεχρι τινος
αντισταθεντες και πολεμη σαντες, τελος προσεκυνησαν και κατελθοντες
στεφανωθηναι υπερ των ανδραγαθηματων αυτων, ους μεν αυτων εκαρατομησεν,
ους δε εις παλους εκαθισε, τον δε Προινοκοκοκαν εκδειρας ετελειωσεν, αξιον τελος
των εργασιων και πραξεων απολαυσαντος. 40.6 Ἐλθοντος δ' αυτου δη του αμηρα
και εις τα περι το Λεονταρι και αυτο το Λεονταρι και ευρων αυτο ερημον ανθρωπων,
αυτο μεν απη ρε. Εις δε το Γαρδικι, ενθα οι ανθρωποι ως ισχυροτερον απηλθον φυ
λαχθησομενοι, απελθων επολεμηθη μεχρι τινος παρα των Λεονταριτων. Τελος δε
εδουλωθησαν και εγενοντο παντες παραναλωμα μαχαιρας συν γυναιξι και παισι.
40.7 Τουτο αν και οι ποτε αρχηγοι αυτων Μποχαλαιοι επαθον, ει μη φθασας ο
μπειλαρμπεις Μαχουμουτης εξεζητησεν αυτους, της γυναικος Μανουηλ του
Μποχαλη δισεξαδελφης ουσης αυτου, ει και κακα ανταπε δωκεν αυτωι αντι τουτου.
∆ιδους γαρ αυτοις ανθρωπους, ινα μετα ανε σεως και αναπαυσεως απερχωνται την
οδον την φερουσαν εις τον εξω τοπον, διερχομενοι περι τον Ποντικον ευροντες
πλευσιμον και δολιως αποκτειναντες τους απαγοντας ανθρωπους του μπειλαρμπεΐ,
εμβαντες εφυ γον εις Κερκυραν· και αυτοι μεν ηλευθερωθησαν της δουλειας οπωσδη
ποτε. 40.8 Ὁ δε πενθερος μεν Μανουηλ του Μποχαλη Γεωργιος ο Παλαιο λογος,
πρωτεξαδελφος δε, ως προεδηλωσαμεν, της μητρος του μπειλαρ μπεΐ, βληθεις εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

σιδηρα ηγετο. Αυτος γαρ, ως προειπομεν, φυγων απο το Λεονταρι μετα και του
γαμβρου αυτου, απηλθεν εις τον Μυζηθραν και την δουλοσυνην του δεσποτου
κυρου ∆ημητριου. Πολεμου δε γεγο νοτος περι την Βορδωνιαν και την Τριπην,
κακως λαβωθεις εαλω· και απηγαγον αυτον δεσμιον εις τον ποτε αυθεντην αυτου
τον δεσποτην κυρ Θωμαν. Ὡς δε ιαθη απο του λαβωματος, περιωρισμενου δε οντος
και φυλαττομενου οπωσδηποτε περι το ∆υῤραχιον, απατησας τους φυλασσον τας
εφυγε· και παλιν ευρισκετο εις τε τον δεσποτην κυρ ∆ημητριον και εις το Ἀναπλι τον
πλειονα καιρον, της γυναικος αυτου και των παιδων ευρισκομενων εις τα Βενετικα.
40.9 Του ουν αμηρα, ως δεδηλωκαμεν, δουλωσαντος το Λεονταρι και τα περι αυτο,
εδουλωσεν ετι δε και τον Ἅγιον Γεωργιον. Ταυτα γαρ ιδον τος του Κροκοντυλου, η
μαλλον Κροκοδειλου ειπειν οικειοτερον, προ σεκυνησε και αυτος τον αμηραν και το
καστρον και τους δυο υιους αυτου αυτωι δεδωκεν. Αυτος δε ελαβε χαριν τουτων του
Λωΐ, η μαλλον του ε λωι ελωΐ, τουτεστι, θεε μου, θεε μου, ινα τι μη και αυτον
προεγκατε λιπες, των προλεχθεντων κακων πρωτεργατην; 40.10 Τουτων ουν εκεισε
γενομενων, η μαλλον γινομενων, ο δεσπο της κυρ Θωμας, αφεις την Καλαματαν και
περασας εις τα περι την Κο σμεναν και το Πεταλιδι, ηλθε και εσεβη εις τον Ἀβαρινον
κακειθεν εις το Μαραθι, προγενεστερον της βασιλισσης καταλειψασης την Ἀρκαδιαν
κακεισε απελθουσης μετα και των παιδων αυτης και των ευρισκομε νων εκεισε εις
την Ἀρκαδιαν αρχοντων. 40.11 Ὡς δε ο αμηρας απηρεν αυτα, αλλα δη και την
Καρυταιναν παρα του Σγουρομαλλη Παλαιολογου και γυναικαδελφου του μεγαλου
Λουκανη, ος προαπεθανεν εις αποπατον διαβιβασας την ψυχην αμ' εγκα τοις,
κατηλθεν εις τα περι την Ἀνδρουσαν και λαβων αυτην και τα περι αυτην παντα
απηλθε θεασασθαι την Κορωνην, ειτ' απ' εκεισε διεβη και ειδε και την Μεθωνην,
ειτα εις την Πυλον και τον Ἀβαρινον. 40.12 Καθ' ην ημεραν και ο δεσποτης κυρ
Θωμας εξηλθε, προητοι μασε γαρ τινα πλοιαρια· και ηλθεν εν τωι Πορτωι Λογγωι
ονομαζομενωι, ινα απ' εκεισε καιρου λαβομενος εις την Κερκυραν απελθηι, ο δη και
γε γονε. Και τηι κη-ηι του Ἰουλιου μηνος απεσωθη εκεισε, ηγουν τους Κορ φους, ως
νυν ονομαζεται η Κερκυρα. 40.13 Ἑυροντος δε καμου πλευσιμου απαγομενου εκεισε,
εμβας τηι ια-ηι Ἰουλιου δια το επιγενεσθαι μετα των αλλων και θανατικου εν τηι
Μεθωνηι, τηι β-αι του Αυγουστου απεσωθημεν, εχοντος μου τον σκοπον, ινα εις την
Κρητην απελθω η εις την περι την Θεσσαλονικην Βεῤροιαν, δια το εχειν με εκει
καλλιστην μονην εις ονομα του αγιου Νικολαου, ηνπερ της μητρος μου ο πατηρ
ανηγειρεν εκ βαθρων. Του δε Ῥαουλ Γεωργιου και του γαμβρου και της θυγατρος
αυτου απελθοντων, ετι δε και του δεσποτου μετα και των αλλων παντων, μετεπειτα
και εμε παρω τρυνον και εβουλευοντο εκεισε απελθειν, απηλθον καγω. 40.14 Του δε
αμηρα λαβοντος την Ἀρκαδιαν και απ' εκεισε διερχο μενου εις τα κατω μερη του
Μορεως και λαμβανοντος παντα τα εκεισε, αλλα δη και το ισχυροτατον Χλουμουτζι
και Σανταμερι των μπειλαρμπε ΐδων οπου ειχον αυτα, ταυτα αφεντων κουφων και
απελθοντων και αυτων εις Κορφους, ηλθε μεχρι και της Πατρας κακεισε προσεμεινε.
40.15 Και τα Καλαβρυτα λαβοντος παρα του ουτ' εις δεσποτας, ουτ' εις αμηραν
πιστου ∆οξα, αλλ' ουδ' εις θεον νομιζω, αυτος μεν εδωκεν δικην αξιαν εκδαρεις, οι
δ' αυτου παντες, οι μεν απετμηθησαν τας κε φαλας, οι δε αιχμαλωτοι απηχθησαν.
40.16 Το δε καστρον ο αμηρας καλως ασφαλισαμενος και παντι τρο πωι αφηρωσας,
εγειρθεις απο την Πατραν διεβη εις τα περι το Σαλμενι κον και Λιστραιναν και
Βοστιτζαν, ων την μεν Βοστιτζαν και Λιστραιναν ελαβε, το δε Σαλμενικον εκρατησε
μεχρι τινος Παλαιολογος ο το επι κλην Γρετζα.
41.1 Του δε δεσποτου, ως ειπομεν, πανοικι ελθοντος εις τους Κορφους,
ηλθον προς αυτον και γραμματα απο τον σουμπασιν Ἀγγελο-καστρου
διαλαμβανοντα, ως ο αμηρας εχει ορεξεως απελθειν εις εκει νον τις των αρχοντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

σου και γενησεται συμβιβασις μεσον υμων αγα πης· και δοθηι παρ' εκεινου και τοπος
μετα τινων συμφωνιων προς σε. 41.2 Συνδιασκεψαμενος ουν μετα τους αυτου ο
δεσποτης εδοξε καλον, ινα ο μεν Ῥαουλ Γεωργιος απελθηι εις τον αμηραν, ο δε
γαμβρος αυτου Ῥαλης Ἰωαννης απελθηι εις τον παπαν, ινα ο μεν και ταυτα και την
εις τους Κορφους του δεσποτου πλημμελειαν δηλωσηι τωι παπαι, ο δε ιδηι, τις ο του
αμηρα σκοπος του λογου. Οι και απηλθον ο μεν τηι θ-ηι, ο δε τηι ια-ηι Αυγουστου. 41.3
Θανατικου δ' επιγεγονοτος και εις το καστρον των Κορυφων, ο δεσποτης και ημεις
απηλθομεν εις χωρια, εκδεχομενοι και τα των απο κρισιαριων αποτελεσματα. 41.4
Ὁ μεν ουν Ῥαουλ Γεωργιος διελθων δια του Ἀγγελοκαστρου εφθασε τον αμηραν εις
τα περι την Βεῤροιαν· και ευθυς προσταξαντος αυτου, ο τε Ῥαουλ και οι συν αυτωι
παντες εδεσμευθησαν και οι ποδες αυτων ησφαλισθησαν σιδηροις. ∆ιαβιβασαντες
ουν ουτως ημερας τινας, ως εξηλ θεν ο αμηρας και αυτοι ουτως δεσμιοι, μετα τινας
οδους ημερων εις τα περι του Μαυρου Ὄρους βουνα ελευθερωσεν αυτους ειπων, οτι
εγω εκδεχομην, ινα πλησιον του Μορεως ευρισκομενου μου ελθηι ο δεσπο της η
στειληι υιον αυτου μετα αρχοντων και γενηται χαρις προς αυτον και καθηται και ζηι.
Ἐπει ουν ουδεν εγενετο, παλιν λεγομεν, αν θεληι, ας γενηι, και απελθοντος σου, ας
ελθηι ο δεσποτης, η ας στειληι απο τα παιδια αυτου και θελομεν ποιησειν εις εκεινον
καλα. 41.5 Ἐπιστρεψαντος του Ῥαουλ απρακτου τον Ὀκτωβριον του ξθ-ουετους, τηι
ι -ηι του Νοεμβριου του αυτου ετους εμβας εις εν των Κορφια τικων καραβοπουλων ο
δεσποτης κυρ Θωμας μετα και των πλειονων αρ χοντων αυτου διεβη εις τον
Ἀγκωνα, ινα απ' εκεισε εις τε τον παπαν και τον δουκαν Μιλανας και αλλαχου
απελθηι, εις τους Κορφους κατα λειψας την τε βασιλισσαν και τα παιδια αυτου και
τινας των αρχοντων, αλλα δη και τας φαμελιας των εκεινωι ακολουθουντων. 41.6
Ου δη καμε πολλα διορισαμενου και ζητησαντος, ινα μετ' αυτου απελθω, η ενταυθα
μετα της βασιλισσης, ευρισκωμαι και ως αρχων του οσπιτιου αυτης, εγω απο τε του
ελεους του παντα καλως οικονομουντος θεου, απο τε της λυπης ων εγεννησα, απο
τε της αταξιας παντων των του οσπιτιου αυτου, ανηκους εγενομην και εις
αμφοτερα, αλλ' επιμεινας και ετερον καιρον εις αυτο δη το χωριον τα Μολιβοτινα,
οπερ ευρισκο μην, οταν και ο δεσποτης εις τον Χλομον δια τον φοβον του
θανατικου, ως δεδηλωται. 41.7 Ὡς ευρον μετα καιρον καθισμα το εις ονομα του
αγιου Ἠλιου, πλησιον του καστρου, απελθοντος μου εκεισε Σεπτεβριου -ηι του ο-ου
ετους, κατεμεινον μετα των εμων και μονου του θεου δεομενος, ινα η μας ελεησηι
και εξοικονομησηι υπο της αυτου φιλανθρωπιας και αγαθο τητος. ∆ιαβιβασαντος μου
ουν εκεισε μηνας εʹ και μικρον τι προς, ως ουδεν ενοησαμεν αναπαυθηναι με τους
εχοντας το τοιουτον καθισμα, και δια το να εξωμεν και πλεον τον πλησιασμον του
καλου καγαθου φιλου και πνευματικου πατρος ∆ωροθεου, ευρισκομενου αυτου εις
την μονην των αγιων αποστολων Ἰασωνος και Σωσιπατρου, ευροντες και ημεις απο
της ταξεως των λβʹ ιερεων το του αγιου Νικολαου καθισμα το επονομα ζομενον του
Ταρχανιωτου απηραμεν αυτο Μαρτιου ιε-ηι του αυτου ο-ου ετους δηλονοτι. 41.8 Ὁ
δε δεσποτης κυρ Θωμας φθασας εις τον Ἀγκωνα και απ' εκει εις την Ῥωμην ουδεν
αλλο κατωρθωσεν, ει μη οτι δεδωκε τωι παπαι Πιωι την του αγιου αποστολου και
πρωτοκλητου Ἀνδρεου καραν κακεινος προς αυτον το μολις να ζηι με τους αυτου
αυτην και μονην την αναγκαιαν τροφην. 41.9 ∆ιαβιβασαντος δε μερικον καιρον
εδοξεν αυτωι και επανεστρεψεν εις την αυθεντιαν των Βενετιων και παλιν απ' εκεισε
εις τον Ἀγκωνα, της θυγατρος αυτου της βασιλισσης Σερβιας εκεισε απελθουσης· και
δια τριψας ημερας τινας εις θεωριαν αυτης, εκεινος μεν διεβη παλιν εις την Ῥωμην,
η δε βασιλισσα εις το Ῥαουζη επερασεν. 41.10 Ἡ δε εις τους Κορφους βασιλισσα και
μητηρ αυτης, κακως διαβιβαζουσα, ελεηθεισα υπο θεου τωι αυτωι ετει ο-ωι Αυγουστωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

κ -ηι απε θανε και εταφη εν τηι των αγιων αποστολων μονηι Ἰασωνος και Σωσι
πατρου.
42.1 Ὁ δε των ασεβων εξαρχων τον αυτον δη χρονον απελθων κατα του
Σφεντιαρη απηρε το εκεινου περιβοητον καστρον Σινωπην ονομα ζομενον, ο δη
καγω εθεασαμην, αλλα δη και τον αλλον αυτου απαντα τοπον. 42.2 Ἔτι δε και
παρεμπροσθεν απελθοντος αυτου απηρε και την Κε ρασουντα και την Τραπεζουντα
και απασαν την περιχωρον αυτων δη των βασιλεων Τραπεζουντος και, παντας
σχεδον των εκεισε ατυχων αυ θεντων και αρχοντων εκβαλων, εις την
Ἀνδριανουπολιν φερων κατυκι σεν, ενθα δη και ο του Μορεως αυθεντης· ω δη και
δεδωκεν εχειν εις ζωαρκειαν αυτου και των αυτου την μεγαλην Αινον, την Λημνον,
την Ἴμβρον και την Σαμοθραικην, τον δε Τραπεζουντος βασιλεα τον Κομνη νον κυρ
∆αβιδ χωρια περι το Μαυρον Ὄρος. Ὃν δη και μετα τινος χρονου μικρου
παραδρομην, ευρων ταχα εις αυτον αφορμην μικραν και ουκ αληθη, παντα τα αυτου
ελαβε κακεινον πνιγμωι ετελειωσε. 42.3 Το δε εαρ του αυτου ο-ου ετους διεβη ο
αμηρας εις την Μεγα λην Βλαχιαν και εδιορθωσε τα κατ' αυτου εκεισε ενεργουμενα.
42.4 Και επιστρεψας εποιησεν αρματωμα και πεμψας κατα της Λεσβου απηρεν
αυτην. 42.5 Τον δε Νοεμβριον του οα-ου ετους επιδραμοντος του υιου του
Τουραχανη, Ἀμαρη, απηρε παντας τους περι τον Ναυπακτον και την αυ-του
περιοχην τον Γαλαταν, ουτω Βενετικους, ως ταχα και Χαρατζαριους του της Μικρας
Βλαχιας Φλαμπουλου αυτου. 42.6 Ὅπερ μαθων ο των Βενετικων κατεργων
καπετανος και προς βοηθειαν δραμων, εις την αντιπερα πολιν του αμηρα Βοστιτζαν
περασας εκαυσε και αιχμαλωτευσε πασαν ανευ μονον του κουλα· και φερων τους
Βοστιτζιανους εν τωι Ναυπακτωι με τους αυτου εναλλαγην εποιησατο, και δη
προμελετωμενης ουσης μαχης του γενεσθαι μετα του αμηρα παρα της αυθεντιας των
Βενετιων, δια το πασι τροποις χρησασθαι τυχειν της αρ χης και εξουσιας του
Μορεως. 42.7 Τουτο δη το εργον απεκαλυψεν αυτην και αρχη κατεστη· και ελ
θοντος του τζενεραλη καπετανου Ἀλωΐζου Λορδα εκεινου μετα πολλης οτι
παρασκευης και δυναμεως, επιασε το Ἑξαμιλιον και εκτισεν αυτο, κακως δε απο της
συντομιας. Ου γαρ εν συντομωι τα ασφαλες, ως ο λο γος, αλλ' ως επει επολεμησε την
Κορινθον και ουκ ετυχε του ελπιζομε νου, αφεις και το Ἑξαμιλιον απηλθε. 42.8 Το
δε οβ-ον ετος απηραν την Μονεμβασιαν οι Βενετικοι ου το σουτον θελησει και
χαριτι των κυριων αυτης, οσον αφελειαι του κρατουν τος αυτην αρχοντος, ωσπερ δη
ομοιως αφελειαι και αποτυχιαι και του κε φαλατικευοντος το της Λημνου καστρον, το
λεγομενον Παλαιοκαστρον εκλαπη και μαλλον ο τοιουτος κουλας αυτου και παρα
εξωτερικου τυ χοντος και εδοθη προς την αυθεντιαν των Βενετιων· και εξ αυτου
δηλο νοτι του καστρου και απαν το νησιν εκληρωσαντο. 42.9 Ἀλλα και εις την
Λεσβον απελθοντος αυτου δη του καπετανου και πολεμησαντος αυτην, ουκ επραξε
τι, αλλ' απηλθεν απρακτος. 42.10 Το δε εαρ του ογ-ου ετους αποστειλας ο δεσποτης
κυρ Θωμας εμυνησεν, ινα οι υιοι αυτου και η θυγατηρ εκεισε απελθωσιν, οπου κα
κεινος. Και γενομενου και αποσωθεντων μετα καραβιου εις τον Ἀγκω να και μονον
ακουσαντος, οτι απεσωθησαν, ου φθανοντος δε ιδειν αυτα, αλλα Μαιωι ιβ-ηι εν Ῥωμη
ευρισκομενος τεθνηκεν, υπαρχοντος χρονων ν ʹ και μικρον τι προς. 42.11 Αυτα δε
ολιγον καιρον διαβιβασαντα εις τον Ἀγκωνα, πεμψας ο παπας επιμελειαι και σπουδηι
και βοηθειαι του αιδεσιμωτατου καρδιναλιου του πατριαρχου Κωνσταντινουπολεως
Βησσαριωνος, απηλθον εις την Ῥωμην και εις αυτην εκεινην την οικονομιαν προς
το ζην, ην και ο πα τηρ αυτων ειχε· και τον πρωτον υιον τον κυρ Ἀνδρεαν τον
Παλαιολο γον δεσποτην ο παπας τετιμηκεν. 42.12 Τωι δε οδ-ωι ετει Ὀκτωβριου ιε-ηι
και πνευματικος πατηρ ημων και αδελφος και φιλος αριστος ο ∆ωροθεος απηλθεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

αποθανων ευφραι νομενος εν ουρανοις, ημας δε καταλελοιπε και την εκεινου
λυπομενους στερησιν.
43.1 Καγω δ' αναγκασθεις υπο της ενδειας Ἀπριλλιωι ιη-ηι εξηλθον και
απηλθον εις τον Ἀγκωνα τηι ιζ-ηι Μαΐου. Και τηι α-ηι παλιν Ἰουνιου εξελθοντος μου,
απηλθον δια της οδου Βιτελμου, επει κακεισε εις τα θερμα ευρισκεσθαι τον
καρδηναλιν μεμαθηκαμεν. ∆ι' ημερας θʹ εις την Ῥωμην εφθασαμεν και ποιησας εις
το οσπιτιον των αυθεντων η μων, του δεσποτου κυρου Ἀνδρεου και αυθεντοπουλου
κυρου Μανουηλ των Παλαιολογων ημερας λ ʹ, εν αις ημεραις και τους ταφους των
μα καριων αποστολων Πετρου και Παυλου προσεκυνησα και πολλων αλλων αγιων
εκεισε τεθαμμενων. 43.2 Και ιστορησας τα εν τηι πολει τηι μεγαληι και περιβοητωι και
παλαια, τηι ι -ηι Ἰουλιου εξηλθον και ηλθον δια της ευθειας οδου εις τον Ἀγκωνα και
μικρον τι προσμεινας δια θαλασσης εις την Βενετιαν απηλθον τηι κη-ηι του αυτου.
Και εποιησα εκεισε εις το μοναστηριον του Σταυρου ημερας κ ʹ, εως Αυγουστου
δηλονοτι κγʹ, εν ηι αργα συν θεωι εξελθοντες απεσωθημεν ενταυθα εις τους Κορφους
τηι ε-ηι του Σεπτεβριου μηνος του οε-ου ετους. 43.3 Καθ' ον δη καιρον ημεις εις τα
περι την Ῥωμην και αυτην την Ῥωμην διετριβομεν, και ο των ασεβων εξαρχων
αμηρας ελθων κατα της Ἀλβανιτιας και διωξας τον αυθεντην αυτης τον Σκανταρην
και αιχμαλω τευσας και αφανισας τον τοπον και κτισας καστρον πλησιον του καθο
λικου καστρου αυτης Κρουας ονομαζομενου, προς το αντιμαχεσθαι αυ τωι,
επανεστρεψεν εις τα περι την Κωνσταντινουπολιν. 43.4 Και του αυτου οδ-ου ετους
το θερος γεγονως Βικτωρ Καπελλος καπετανιος τζενεραλης απελθων εις την νησον
Ἴμβρον και πολεμησας, απηρεν αυτην. Και παλιν απελθοντος αυτου εις την Ἀθηναν,
πασαν την χωραν ηιχμαλωτευσεν· ελθοντος δ' αυτου εις την Παλαιαν Πατραν περι
τον Αυγουστον απηρε την χωραν. 43.5 Ἐπιδραμοντος ουν του Ἀμαρη εις την
βοηθειαν αυτης, ο προ-βεδουρος μετα των της αρματας και Ῥαουλ Μιχαηλ ο Ἴσης
μετα των στρατιωτων πολλων και καλων ετρεψαν αυτον κατα κρατος και πολλους
των αυτου εσκοτωσαν· και διωξαντες μεχρι πολλου, ουκ εστραφησαν περι το
προκειμενον του εργου, και μαλλον τουτο συμβουλευοντες οι Ῥωμαιοι οι και του
τοπου και των τοιουτων πλεον ειδημονες. Ἀλλ' επαρθεις ο προβεδουρος και
σκληρος μαλλον φανεις και προς αυτους, πως ου διω κουσιν, εξεδιωξαν και μη
γινωσκοντες τουτο καλον μεχρι και των μυ λων και του Σαραβαλλιου και επεκεινα
προς το ανωφορον του Σιδηρο καστρου. 43.6 Ὁ γουν Ἀμαρης ιδων τον τουτων
διωγμον ακαιρον και απρακτον και ατακτον, καταλειψας εις τινας τοπους
ανθρωπους, ειτ' επιστρεψας κατ' αυτων, ετρεψε και εδιωξεν αυτους και φθασας
ανειλε τον προβε δουρον επι μουλαριου καθεζομενον και δις απ' εκεινου πεσοντα.
Και αλλους ανειλον πολλους και αυτον δη τον Ῥαουλ Μιχαηλ αλωσαντες, του
αλογου αυτωι συμπεσοντος, εκαθισαν αυτον εις τον παλον. Και τε λος ως νικηται
δραμοντες εις τον αιγιαλον, ενθα τα κατεργα, πολλους ευροντες εις την γην,
ανειλον αυτους. 43.7 Ὑποπτευσαντες δε ειναι αιτιον και τον μητροπολιτην της
αυτης Παλαιας Πατρας του ελθειν κατ' αυτων το αρματωμα, λαβοντες εις τον παλον
εκαθισαν. 43.8 Ταυτα δε παθοντες απρακτοι και ζημιωμενοι οι της αρματας επα
νεστρεψαν. Ἀφ' ου δη συμβεβηκοτος κακου και ο καπετανιος λυπηθεις και πολυ
ασθενησας εις τον Ευριπον ευρισκομενος απεθανε και γεγονε καπετανιος Ἰακωβος
Λορδας, ο του Πετρου Λορδα εκεινου υιος και του προ αυτου Ἀλωΐζου Λορδα
καπετανιου πρωτεξαδελφος. 43.9 Ἀλλα ταυτα μεν τωι του ενεστωτος χρονου
χειμωνι παρηκολου θησαν· το δε της Πατρας τωι προ του φθινοπωρου Αυγουστωι.
44.1 Τηι κθ-ηι του Μαρτιου μηνος του οε-ου ετους εν ηι και το ημετερον μεγα
πασχα γεγονεν, εναπεψυξεν ο των κακων παντων του Μορεως αιτιος Ματθαιος ο
Ἀσανης· και ιδου και το του ∆αβιδ μελυ-δημα και ετι πεπληρωται το αναστητω ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

θεος και διασκορπισθητωσαν οι εχθροι αυτου και φυγετωσαν απο προσωπου αυτου
οι μισουντες αυ τον. 44.2 Και τουτου γενομενου, ως ηκουσαμεν παρα τινων, απεμψε
και ο δεσποτης την του αμηρα προς αυτον προσοδον και το χρεος της δου λειας εις
τα φωσατα, ειποντος· Ἐγω ειμι γερων και ασθενης· ο εκπλη ρων την δουλοσυνην
απεθανε. Λοιπον η πολλη προσοδος ας δοθηι, οπου ορισηις· εμοι δε ας δοθηι, οσον να
ζω, καθημενος ενταυθα μετα τινων ολιγων. Ἀπελογησατο ο αμηρας· Καλως λεγει·
και ας χωρισηι τους θελει. Και εχωρισε· και δεδωκε προς αυτον ασπρα ʹν, ινα εχηι
αυτας απο το κουμερκι του αλευρου, τους δε πλειονας των υποχειριων αυτου
περιορισας απηρεν, ινα ευρισκωνται εις την Πολιν. Ἄλλοι δε ειπον αλ λως
γεγονεναι και μελλομεν μαθειν και διηγησεσθεν. 44.3 Του δ' αυτου χρονου το θερος
εγεγονει τοσαυτη λοιμωδης νοσος εις τε την Κωνσταντινουπολιν και την
Ἀνδριανουπολιν και την Καλλι πολιν και τα περιξ αυτων καστρη και κωμοπολεις
και χωρας, οια ου γεγονε παροπισθε χρονους πολλους. Τεθνηκασι γαρ, ως λεγουσι,
μυρια δες πολλαι ανθρωπων, ου χιλιαδες, συν αυτοις δε και η του δεσποτου
θυγατηρ.
45.1 Του δε ο -ου ετους Νοεμβριωι μηνι απηλθον καγω εις την Ἁγιαν
Μαυραν, παρακινησει της βασιλισσης κυρας Ἑλενης και πενθε-ρας του αυθεντος του
τοπου εκεινου κυρου Λεοναρδου, ινα και τον το πον και τους εκεισε αναθεωρησω
και ως δηθεν ανεψιου του μακαριτου αυθεντος μου του βασιλεως κυρου
Κωνσταντινου και υπερ του πατρος αυτου παθοντος μου ζημιαν μεγιστην, ως
προεδηλωσα εν τωι λη-ωι ετει, απολαυσω τινος ευεργεσιας ετησιου ως γερων και
ασθενης και πτωχος απο της αιχμαλωσιας. Ἐπανεστρεψα δε τηι κβ-αι του αυτου,
ευτελη παν τα και ιδων και απολαυσας ανευ του υπερεχειν εν τωι μπασταρδικωι γε
νει την πασαν αρχην αυτου· δει γαρ τοις αρχομενοις εξομοιουσθαι τοις αρχουσι. 45.2
Και τον Ἰαννουαριον του αυτου ετους και ο της Ἀλβανιτιας αυθεντης Σκανταρης
τεθνηκε φυσικωι θανατωι· και το μεν του τοπου και της αυθεντιας αυτου ελαβεν η
αυθεντια των Βενετιων, το δε ο της αδελ φης αυτου υιος, Τουρκος ων και εις τον
αμηραν και σταλεις παρ' εκει νου. 45.3 Ἀπο δε του ημισεως εαρος του αυτου,
δηλονοτι ο -ου ετους και ολου του θερους διαβιβασαντος μου κακως απο της
συνηθους ασθενειας του ρευματισμου, αλλα δη και των κοσμικων φορεματων μου
διαλυθεντων, ερασοφορεσαμεν τηι α-ηι του Αυγουστου μηνος και αντι Γεωργιος Γρη
γοριου, αντι δε Ἑλενη Ευπραξια ωνομασθημεν, διδοντες πρωτον την εις θεον της
πιστεως ομολογιαν ημων εχουσαν ουτως· 45.4 Πιστευω τον υιον του θεου μη κτισμα
ειναι ουδ' υπο χρονον κατα τον αφρονα Ἄρειον, αλλ' ομοουσιον και συναΐδιον τωι
θεωι και πατρι, θεον αληθινον εκ θεου αληθινου, ποιητην χρονων και των
κτισματων παντων, υστερον δε σαρκωθεντα δι' ημας εκ πνευματος αγιου και Μα
ριας της αειπαρθενου. Πιστευω το πνευμα αγιον μη κτισμα ειναι μηδε ετερουσιον
του πατρος και του υιου, ως ο Μακεδονιος ο κενος της αυτου χαριτος εβλα σφημει,
αλλα θεον αληθινον, ομοουσιον και συναΐδιον τωι πατρι και τωι υιωι, εκ του πατρος
προς υιον εκπορευτως, ωσπερ ο υιος εξ αυτου γεν νητως. Πιστευω μη αλλον ειναι
τον υιον του θεου τον προαιωνιον, ετερον δε τον εκ της παρθενου γεννηθεντα
Ἰησουν Χριστον, ως ο αφρων Νεστοριος εβλασφημει, αλλα τον εξ αυτης γεννηθεντα
δυο μεν ειναι μετα την ενωσιν φυσεις, ενα δε τηι υποστασει τηι θεικηι δηλονοτι· διο
και την αυτον τεκουσαν κυριως και αληθως Θεοτοκον ειναι και ου Χριστο τοκον
κατ' εκεινον τον αφρονα. Πιστευω τον υιον του θεου μετα την ενανθρωπησιν μη εις
μιαν φυσιν τας δυο συναψαι κατα τους αφρονας ∆ιοσκορον και Ευτυχη, οι τηι
θεοτητι τα παθη προσηπτον, αλλ' εν δυο φυσεσι και μετα την ενωσιν ασυγχυτως
γνωριζομενον, και μητε πρου παρχειν τας ψυχας των σωματων, μητε τελος ειναι
κολασεως μητε αποκαταστασιν δαιμονων κατα τον αφρονα Ὠριγενην. Πιστευω τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

υιον του θεου τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον μετα την ενανθρωπησιν ουχ εν
θελημα εχειν φυσικον και μιαν ενεργειαν κατα τον Ῥωμης Ὁνωριον και Πυῤρον τον
αφρονα, αλλα δυο θελησεις και δυο ενεργειας, θεικην δηλαδη και ανθρωπινην
ενεργειαν και θελησιν και μηδετεραν των αυτου φυσεων αθελητον ειναι ηι
ανενεργητον. Πιστευω τας εικονικας ανατυ πωσεις, ου λατρευτικως, αλλα σχετικως
ασπαζεσθαι την εκκλησιαν του θεου και τιμαν, ου τηι υληι το σεβας, αλλα τωι
πρωτοτυπωι απονεμουσαν· η γαρ τιμη της εικονος επι το πρωτοτυπον διαβαινει κατα
τον μεγαν Βα σιλειον. Πιστευω μητε ανενεργητον ειναι την θειαν φυσιν και ενερ
γειων ουσιωδων ερημον, μητε ταυτον ειναι ουσιαν και ενεργειαν επ' ε κεινης, μητε
κτιστας ειναι ταυτας, κατα τους αφρονας Βαρλααμ και Ἀκιν δυνον, αλλα και
ενεργειας θειας ουσιωδεις και ετερας ειναι ταυτας παρ' αυτην την ουσιαν και
ακτιστους ειναι και λεγομενας θεοτητος. Ὁμο λογω βεβαιως το πνευμα το αγιον ουκ
εκ του πατρος και του υιου εκπο ρευεσθαι αμα κατα τους Ἰταλους, αλλ' εξ αυτης της
υποστασεως του πατρος ενικως, ωσπερ αμελει και αυτος ο υιος εξ αυτης της
υποστασεως του πατρος ενικως γενναται, πεμπεσθαι δε παρα του πατρος και του
υιου το πνευμα, οιον αυτη η χαρις και η δωρεα αυτου διδωσιν.
46.1 Το δε φθινοπωρον του οζ-ου ετους απηλθεν η βασιλισ σα κυρα Ἑλενη η
Παλαιολογινα, η του δεσποτου Σερβιας γυνη, εις την αυθεντιαν της Βενετιας,
εγκαλουσα τους τον βιον αυτης κλεψαντας εις τους Κορυφους. 46.2 Και το εαρ του
αυτου ετους εγενοντο σεισμοι πολλοι και μεγα λοι εις τε την Ἁγιαν Μαυραν και την
Κεφαλωνιαν και την Ζακυνθον και εχαλασαν πολλα των αυτων· το δε της
Κεφαλωνιας καστρον τελειως απαν εχαλασε και πολλοι των ανθρωπων τεθνηκασι.
46.3 Το δε θερος του αυτου ετους απηλθεν ο των Βενετικων κατεργων καπετανιος
Νικολο ντε Καναλιας και ηχμαλωτευσε την μεγαλην Αινον· και επιστρεψας και
ελθων εις τον Μορεαν, εκτισε την Βοστιτζαν τωι του θερους καιρωι του αυτου ετους.
46.4 Τον δε χειμωνα του οη-ου ετους Ἰαννουαριωι κε-ηι επεσεν εις το καθολον νησιν
χιων τοσαυτη, οσην ουδεν ειδον οι των Κορυφων αν θρωποι αλλοτε, ωστε και
αλωπεκας και λαγωους δια των οικειων χειρων θηρευειν, αλλα δη και εις τον της
δυσεως τοπον, αλλα και εις τον της ανατολης πολλωι γε μαλλον. 46.5 Περι δε το
τελος του εαρος εκστρατευσας κατα του Ευριπου ο των ασεβων αρχων ηλθεν εις
αυτον περι το τελος του Ἰουνιου μηνος. Το δε αρματωμα αυτου το δια θαλασσης,
προ του εξελθειν απαν το ευρι σκομενον εις την Καλλιουπολιν, απελθον εις την
Λημνον απηρε τον Κοτζινον και τα εις απαν το νησιν ευρισκομενα χωρια ανευ του
Παλαιον καστρου και της σκαλας και υπεστρεψεν. 46.6 Ἐπελθον δε το της Πολεως
και Νικομηδειας και οποθεν αν ην, ομου εξηλθον και ηλθε και αυτο εις τον Ευριπον,
οποιον ιδων ο εξαρ χων του αρματος των Βενετικων ανεχωρησεν, ισως καλως
ποιησας, κα κως δε, οτι ουκ ηλθε βαλλειν δυναμιν εις τον Ευριπον. Ἐρχομενον δε το
του αμηρα αρματωμα καθ' οδον απηρε την Ἴμβρον. Ειτα ηλθεν εις τον Ευριπον, καθ'
ον δη μηνα και ο αμηρας· και πολεμησαντες σφο-δρως απο τε της γης και θαλασσης,
τηι ιβ-ηι του Ἰουλιου μηνος απηραν το καστρον πολεμωι. Και τουτου γενομενου παντα
τα περι αυτον νησιδρια και καστελλια εδουλωθησαν εκουσιως ακουσιως. Ὁ δε
αμηρας προσκαρ-τερησας μικρον τι περι τας αρχας του Αυγουστου εξηλθε και
απηλθεν εις την Κωνσταντινουπολιν. 46.7 Τον δε μπειλαρμπειν αυτου επαφηκε και
ηλθεν εις τον Μορεαν· ηλθε δε το δεξιον μερος παρα θαλασσαν και διερχομενος, οι
περι την Βοστιτζαν, οι μεν αφεντες αυτην εφυγον, οι δε προσεκυνησαν και παρεδωκαν αυτωι ταυτην. ∆ιερχομενος δε παρεμπροσθεν, ομοιως εποιησαν και οι εν τωι
Βουμερωι και τηι Ὠλαιναι και τωι Χελιδονι και οι εν τωι Ποντι-κωι· οπερ ως ειναι εις
τον αιγιαλον, εχαλασαν μεχρι και θεμηλιων, τα δε αλλα εχουσι. ∆ιελθοντος δε
αυτου μεχρι και του Πριγκιπατου, επιστρε-ψας εξηλθε του Μορεως. 46.8 Τον δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

ρηθεντα καπετανιον Νικολο ντε Καναλια, στειλαντες ετε-ρον καπετανιον τον
Θωμαν Μουτζενιγον, επιασαν αυτον και τον υιον αυτου και τον γραμματικον και
σιδηροις δεσμευσαντες εστειλαν εις τον αυθεντην αυτων, εις την αρχην του
φθινοπωρου του οθ-ου ετους. 46.9 Ἐν ωι δη χρονωι τηι ...του ... μηνος και ο εις την
Ἀνδριανουπο-λιν δεσποτης κυρ ∆ημητριος τεθνηκε, γεγονως και καλογηρος και
∆αβιδ επονομασθεις, προ αυτου χρονων ολιγων αποθανουσης της θυγατρος αυ-του·
ετι δε και η γυνη αυτου η βασιλισσα τεθνηκε μετα τινα καιρον ολι-γον του θανατου
αυτου. 46.10 Τηι δε κ -ηι του Ἰουλιου μηνος του π-ου ετους περιεπεσον εγω εις
ασθενειαν τοιαυτην, ωστε και εποιησαν με και τελειον καλογηρον και
μεγαλοσχημον, μη εννοησαντος μου το τυχον. 46.11 Περι δε το φθινοπωρον του παου ετους επαναστρεφοντος απο τον ρηγαν της Φραντζας και τον δουκαν της
Μπεργωνιας, ο καρδηναλιος κυρ Βησσαριων, απεσταλη γαρ απο την εκκλησιαν προς
το ειρηνευσαι αυτους, καθ' οδον τηι ιε-ηι Νοεμβριου απεθανε· και φεροντες αυτον εις
την Ῥωμην μετα τιμης οτι πλειστης εθαψαν εις τον ναον των αγιων απο-στολων,
ενθα δη και προκατεμενε και τον ταφον αυτου προετοιμασε πλη-σιον του ταφου της
αγιας οσιομαρτηρος Ευγενειας.
47.1 Περι δε το εαρ του αυτου ετους εξηλθε και ο Ζουχασα-νης κατα του
τοπου αμηρα του Μεχεμετη και διεδραμε τοπους αυτου εις την Ἀνατολην· και
εξηλθε ουτως ο αμηρας απο της Κωνσταντινουπο-λεως και απηλθε κατ' εκεινου
μετα πασης της δυναμεως αυτου. Και πλη-σιασαντες εις την αρχην ενικησεν εκεινος
φωσατον του αμηρα, οπερ εξηλθεν εμπροσθεν κατ' εκεινου· εν ωι εσκοτωσε και τον
μπειλαρπειν της ∆υσεως, υιον του ποτε Παλαιολογου Θωμα του Γιδου εκεινου και
πολλους αλλους των οντων εις την ∆υσιν αρχοντων και κεφαλαδων. Ειτα
απελθοντος και κατα προσωπον του αμηρα ενικηθη και επιστρεψας απηλθεν εις τον
τοπον αυτου· ομοιως και ο αμηρας επιστρεψας ηλθεν εις την Πολιν. 47.2 Περι δε το
τελος του Ἰουλιου του αυτου ετους απηρεν και η αυθεντια των Βενετικων το
πλησιον των Κορυφων καστελιν Στροφυλιν ονομαζομενον. 47.3 Τηι δε ζ-ηι του
Νοεμβριου μηνος του πβ-ου ετους τεθνηκεν εις την Ἁγιαν Μαυραν και η βασιλισσα
κυρα η Παλαιολογινα, και μοναχη γενομενη και Ὑπομονη μετονομασθεισα. 47.4 Τηι
δε θ-ηι του ∆εκεμβριου μηνος τεθνηκε και ο μεθ' ημων ευρισκομενος ιερομοναχος
και πνευματικος κυρ Ἱεροθεος, ο και δια του μεγαλου σχηματος μετονομασθεις
Ἰωσηφ, ος ην εκ νεοτητος μεθ' ημων και συσχολιτης και φιλος μεχρι και του τελους
αυτου. 47.5 Το δε θερος του πγ-ου ετους ποιησας ο των ασεβων αρχων αρμα-τωμα
μεγα και πεμψας αυτο εις τα ανω μερη της Μαυρης Θαλασσης α-πηρε το μεγα
καστρον, τον Καφαν γεγομενον. 47.6 Το δε θερος του πδ-ου ετους απηλθε κατα
Βλαχιας μετα πασης της δυναμεως αυτου τον δε Σεπτεβριον του πε-ου ετους
επεστρεψε πλεον νικηθεις η νικησας. Και τον μεν μπειλερπειν αφηκεν εις την
Σοφιαν, αυ-τος δε ηλθεν εις την Ἀνδριανουπολιν· και ποιησας ημερας τινας εξελθων ηλθεν εις την Κωνσταντινουπολιν.
48.1 Του δ' αυτου χρονου τηι α-ηι του Ὀκτωβριου μηνος επηλ-θεν εμοι
ρευματισμος εις τε την κεφαλην και τα γονατα και εξηλθεν απο του στοματος μου
και της ρινος και των ωτιων τοσαυτη υγρασια, οτι απελπισαν με· και τρις των
αχραντων μυστηριων με εκοινωνησαν τον αναξιον, οπερ και ειθε μοι επηλθεν ο
θανατος, η θεραπεια παντων των εν εμοι δυσχερων, και του γερους λεγω και της
ασθενειας και της ενδειας ου των πολλων καλων και συνηθων απο νεοτητος, αλλα
και σχεδον των αναγκαιων, ει μη οτι η υπομονη των τοιουτων και ευχαριστια προς
θεον, θεου χαριτι, αιτια μελλει ειναι εις το συγχωρησαι αυτον πολλα των ων προς
αυτον επταισα. ου γαρ γεγονεν εν τωι βιωι αμαρτημα, ουδε πραξις, ουδε κακια, ην εγω
ουκ επλημμελησα ο αθλιος κατα νουν και λογον και προαιρεσιν, και θεσει και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

γνωμηι και πραξει εξαμαρτησας ως αλλος ουδεις πωποτε. 48.2 Ὅμως λυτρωθεις του
θανατου απεμεινα κωφος μεχρι πολλου, ως ουδε τα πλησιον μου σημανδρα ακουειν,
ετι δε και κατακοιτος απο των ποδων τας οδυνας· απεμεινε δε εις την ανω προνοιαν,
η να απαλλαγω των τοιουτων, ημερων παρελθουσων, η επελθοντος μοι του
θανατου και της αναπαυσεως των ανδρων, ως ο θειος Ἰωβ προηγορευσεν. 48.3 Ἀλλ'
εγω δεομαι του θεου ουτως· Ἀλλ' ει με, σωτερ, αναγκη παθειν, τις γαρ οιδε το βαθος
των σων κριματων; της μεν σης φι-λανθρωπιας οιονει μου τα παθη βδελυττομενης,
της δ' αυ δικαιοσυνης δρωσης το εαυτης, εις γουν τον εκδεχομενον ληξιν τονδε
χρονον το δου-ναι δικην εμοι παρασχου, αλλα μη εις τον μελλοντα τον απεραντον,
ενθα ουκ εστι μεταπσεισθαι τα πραγματα. Ἐνταυθα με τοινυν ανακαθαρας, απασι
χρησαμενος τοις εις τουτο φερουσιν, ουτω των τηιδε μεταστησαις αξιον του μη των
σων εκπεσειν οικτιρμων εν τηι δευτεραι και φρικτηι παρου-σιαι σου. 48.4 Το δε θερος
του αυτου ετους πε-ου εστειλε <ο των ασεβων αρχων> πολυ φωσατον κατα του
Ναυπακτου, ινα επαρηι αυτον, ειτα εις την Ἁ-γιαν Μαυραν ελθηι, οπερ βοηθειαι θεου
ουτε τον Ναυπακτον απηρεν, ουτε κατα της αγιας Μαυρας ηλθεν, αλλ' υπεστρεψεν
απρακτος.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41


