Compendium historiarum
ΣΥΝΟΨΙΣ ΙΣΤΟΡΙΩΝ ΑΡΧΟΜΕΝΗ ΑΠΟ ΚΤΙΣΕΩΣ ΚΟΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΕΧΡΙ
ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΙΣΑΑΚΙΟΥ ΤΟΥ ΚΟΜΝΗΝΟΥ, ΣΥΛΛΕΓΕΙΣΑ ΠΑΡΑ ΚΥΡΟΥ
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΥ ΚΕ∆ΡΗΝΟΥ ΕΚ ∆ΙΑΦΟΡΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝ.
Πολλοι των προ ημων φιλοθεων ανδρων και φιλιστορων την επιτομην της
ιστοριας επραγματευσαντο· ο τε γαρ μοναχος Γεωργιος και συγκελλος απο
καταβολης αρξαμενος κοσμου εις Μαξιμιανον και Μαξιμινον τους τυραννους
κατεληξε, και ο ομολογη 1.4 της Θεοφανης το εκεινου τελος αρχην ποιησαμενος
οικειαν αχρι του τελους Νικηφορου του απο γενικου κατηντησε. μετα δε του τον και
αλλοι επεχειρησαν, οιον ο Σικελιωτης και ο υπερτιμος Ψελλος και ετεροι συν
τουτοις. αλλα της ακριβειας αποπεπτω κασιν, απαριθμησιν μονην ποιησαμενοι των
βασιλεων και διδα ξαντες τις μετα τινα γεγονεν εγκρατης, και πλεον ουδεν. ο γαρ
∆αφνοπατης Θεοδωρος, Νικητας ο Παφλαγων, και οι λοιποι Βυζαντιοι, Νικηφορος
τε διακονος ο Φρυξ, Λεων ο Καριας, Θεοδωρος ο Σιδης, και ο τουτου ομωνυμος
Σεβαστειας, και ο Κυζικου ∆ημητριος, και ο μοναχος Ἰωαννης, οικειαν εκαστος
1.5 υποθεσιν προστησαμενοι, ο μεν επαινον φερε ειπειν βασιλεως, ο δε ψογον
πατριαρχου, ατερος δε φιλου εγκωμιον, πορρω της των ειρημενων ανδρων διανοιας
αποπεπτωκασι και προς αλληλους δι ηνεχθησαν. ο δε πρωτοβεστιαριος Ἰωαννης ο
Θραικησιος το επωνυμον, συντομωτεραν ενδιδοναι καταληψιν των εν διαφοροις συμ
βεβηκοτων καιροις, τας των ανωθεν λεχθεντων συγγραφεων ιστο ριας
αναλεξαμενος και εγκατασκευον ποιησαμενος την γραφην απο του τελους ηρξατο
του απο γενικων Νικηφορου, και τα εμ παθως η και προς χαριν λεχθεντα
αποδιοπομπησε, γυμνην την ιστοριαν παραδεδωκεν. ημεις δε τας τουτων
επελθοντες βιβλους 1.6 τα εικοτα συνελεξαμεν, προσθεντες και οσα αγραφως εκ
παλαιων ανδρων εδιδαχθημεν. αλλα μην και απο της Λεπτης Γενεσεως ουκ ολιγα
συλλεξαντες και απο εκκλησιαστικων ιστοριων και αφ' ετερων βιβλιων, και υφ' εν
επιδρομαδην συνθεμενοι, τοις μετα γενεστεροις καταλελοιπαμεν τροφην απαλην
και αληλεσμενην, ιν' οι μεν τας των ρηθεντων ιστορικων βιβλους επελθοντες
εχοιεν υπομνηματα (οιδε γαρ η αναγνωσις αναμνησιν εμποιειν, η δ' αναμνησις
τρεφειν και μεγαλυνειν την μνημην, ωσπερ τουναντιον η αμελεια και ραστωνη
επιφερειν αμνηστιαν, ηι τινι παντως επε ται ληθη, αμαυρουσα και συγχεουσα την
μνημην των πεπραγμε νων), οι δε μηπω εντετυχηκοτες ταις ιστοριαις οδηγον εχοιεν
τηνδε την επιτομην.
Ἐν αρχηι εποιησεν ο θεος τον ουρανον και την γην. παχυ μερως ειπων τα
συνεκτικωτατα των στοιχειων, μετα ταυτα λεπτο μερως εξηγειται την αρχην της
κτισεως, λεγων "και ειπεν ο θεος, γενηθητω φως." ιστεον ουν οτι παν ο ην προ της
του κοσμου τουτου συστασεως, εν φωτι ην· ουτε γαρ αι των αγγελων χορειαι εν
σκοτει διηγον ουτε πασαι αι επουρανιοι στρατιαι, αλλ' εν τωι φωτι και πασηι
ευφροσυνηι πνευματικηι την πρεπουσαν αυταις λει τουργιαν εκπληρουσαι. το γαρ
σκοτος εκ της του ουρανου εφα πλωσεως και τα υπο τουτου σκεπομενα γεγονεν. επι
τουτων τοι νυν ειπεν ο θεος γενηθητω φως, και εγενετο φως· εχωρισθη γαρ 1.7 απο
των σκοτους, και ημερα ωνομασθη παρα του δημιουργου. η πρωτη εστι του παρ'
Ἑβραιοις λεγομενου Νισαν του πρωτου μηνος, εικοστη δε πεμπτη του παρα
Ῥωμαιοις Μαρτιου μηνος, παρα δε Αιγυπτιοις ζʹ Φαμενω του κθʹ καλουμενου παρ'
αυτοις μηνος. εν ταυτηι και Γαβριηλ τον ασπασμον επι τηι θειαι συλλη ψει του
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωτηρος ημων θεου τηι παναχραντωι θεοτοκωι εφθεγξατο. εν ταυτηι και ο μονογενης
υιος του πατρος μετα την εξ αυτης αρρητον γεννησιν πασαν πληρωσας οικονομιαν
εκ νεκρων ανεστη· ηνπερ και κυριακον πασχα οι αγιοι πατερες ωνομασαν, αρχην λα
βοντες κατα την αυτην αγιαν της ζωηφορου αναστασεως ημεραν του
πεντακισχιλιοστου πεντακοσιοστου τριακοστου εννατου ετους απο κτισεως κοσμου.
και τινες δε των αγιων θεοφορων πατερων εν τηι αυτηι εφασαν τηι ημεραι, δηλονοτι
του Μαρτιου μηνος, και την επι γης δευτεραν του υιου και του θεου και σωτηρος
ημων γενησεσθαι παρουσιαν, εν ηι κρινει πασαν πνοην, ως του μελλον τος αιωνος
απ' αυτης παλιν την αρχην λαμβανοντος. οτι εν αυτηι τηι πρωτηι ημεραι, ητις ην
κυριακη, ηγουν τηι μιαι των σαβ βατων, εποιησεν ο θεος τον ουρανον και την γην,
πνευμα και φως και νυχθημερον και εκ του συμβεβηκοτος το σκοτος, ομου εργα
επτα. ο δε Ἀφρικανος την πρωτην ημεραν νοητην λεγει δια το αδιαγνωστον ειναι
τεως το πρωτοκτιστον φως και κεχυμενον. εν 1.8 τωι δευτερωι δε νυχθημερωι εγενετο
στερεωμα, εργον εν. στερεωμα δε εκληθη το δημιουργημα δια το την φυσιν των
υπερκειμενων η υποκειμενων λεπτην ειναι και αραιαν, ουρανος δε δια το καθορα
σθαι τροπον δερρεως υπερ κεφαλης ηπλωμενος. εν τωι τριτωι νυχθημερωι φανερωσις
γης και αναξηρανσις, παραδεισος, δενδρα παντοια, βοταναι και σπερματα, εργα
τεσσαρα. ξηρα δε επε κληθη η γη, επειδη και ιδιον αυτης εστι κατα φυσιν το
προσρημα· το γαρ κυριως ξηρον γη εστιν. επειδη ωσπερ τι βαρος απεθετο τα
επικειμενα αυτηι υδατα, λοιπον βλαστανειν προσεταχθη. ψυ χην δε ζωσαν εξαγαγειν
εκελευσθη, ιν' εκ τουτου γινωσκηται της τε αλογου ψυχης η διαφορα και της
ανθρωπειας· εκ γαρ γης εφυη των αλογων η ψυχη, η δε του ανθρωπου εκ του θειου
εμφυση ματος συνεστη. και οτι γεηρα εστι των αλογων η ψυχη, εξ αυ της εστι
γνωναι παλιν της γραφης· ειρηται γαρ, ψυχη παντος κτηνους το αιμα αυτου εστιν.
αιμα δε πηγνυμενον εις σαρκα μεταβαλλεται, σαρξ δε φθειρομενη εις γην αναλυεται.
εικοτως ουν γεωδης η των αλογων ψυχη. τηι τεταρτηι ημεραι εποιησεν ο θεος τον
ηλιον, την σεληνην και τους αστερας, εργα τρια. των φωστηρων γενομενων
πολυμερες τωι παντι παρεσχεθη οφελος, εκ τε του φαινειν και ταις οικειαις
λαμπηδοσι καταυγαζειν τον κοσμον πλουσιως, εκ τε του ανισχειν και καταδυεσθαι
την των χρονων απαριθμησιν γινεσθαι. αλλα και των σημειων, οια εστι δια της
σεληνης φαινεσθαι. λεπτη γαρ ουσα ταις κεραιαις και καθαρα 1.9 περι την ημεραν
σταθηραν ευδιαν κατεπαγγελλεται, παχεια δε ταις κεραιαις και υπερυθρος
φαινομενη η υδωρ λαβρον απο νεφων η χειμωνα εσεσθαι μηνυει. ωσαυτως και ο
ηλιος ανθρακωδης γενομενος και υφαιμος ταις ακτισιν η το απαυγασμα βιαιαν κινη
σιν δηλοι επιγενεσθαι. και μαρτυρες τουτων πλωτηρες και γεωρ γοι και οδοιποροι.
τηι εʹ ημεραι τα ερπετα, τα νηκτα παντα, κητη ιχθυες και οσα εν τοις υδασιν, ετι τε και
πετεινα, εργα τρια. τηι ϛʹ ημεραι τα τετραποδα, τα ερπετα της γης, τα θηρια και τον
ανθρωπον, εργα τεσσαρα. ομου παντα τα εργα εικοσιδυο, ισαριθμα τοις Ἑβραικοις
γραμμασι και ταις εικοσιδυο αυτων βι βλοις και ταις απο Ἀδαμ εως Ἰακωβ εικοσιδυο
γενεαρχιαις, ως εν Λεπτηι φερεται Γενεσει, ην και Μωσεως ειναι φασι τινες αποκα
λυψιν. αυτη τας ουρανιους δυναμεις τηι πρωτηι ημεραι λεγει εκτι σθαι. τινος δε χαριν
την ζʹ ημεραν ευλογησεν ο θεος, και ου πασας; φασι τινες. λεγομεν ουν οτι εκαστη
των αλλων εκ της εν αυτηι γενομενης δημιουργιας εσχε την ευλογιαν· επειδη δε
εμελ λεν αυτη μονη μενειν αγεραστος, μηδεμιας εν αυτηι γενομενης δημιουργιας,
τουτου χαριν ηυλογηθη και αυτη υπο του θεου και ηγιασθη, και σαββατον ως
καταπαυσιμος προσηγορευθη, και ως τυπος της εβδομης χιλιοετηριδος και της των
αμαρτωλων συντε λειας, ως Ἰωσηπος μαρτυρει και η Λεπτη Γενεσις.
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τα θηρια και τα τετραποδα και τα ερπετα ομοφωνα ησαν 1.10 προ της
παραβασεως τωι ανθρωπωι, διοτι, φησιν, ο οφις ανθρω πινηι φωνηι ελαλησε τηι Ευαι.
πασα δε λογικη φυσις κατ' εικονα θεου, ταυτα δε ουκ εισι κατα εικονα θεου· τον γαρ
οφιν ομο λογουμεν λελαληκεναι τηι Ευαι, στομα γενομενον τωι νοητωι οφει, εν ωι
ενεργησας ως συνηθει οντι τωι ανθρωπωι παρα τα λοιπα θηρια δι' αυτου ηπατησε
τους προπατορας, ο μετα τουτο και εν αψυχοις ειδωλοις λαλησας τοις υπ' αυτου
δελεασθεισι πολυτροπως ειδωλολατραις. το δε ειναι τον οφιν τετραπουν το πριν και
μετα την πονηραν εισηγησιν ερπυστικον, και ιον αυτωι επι την γλωσσαν εντεθηναι,
ουκ απιστουμεν. φρονιμος δε ο οφις εκληθη, οτι το λογικον ζωιον τον ανθρωπον, και
των αλλων αγχινοιαι διαφερον, εξαπαταν εμελλεν. αλλοι δε φασιν οτι ου τωι κατα
προφοραν λογωι ο οφις εχρησατο· αλλ' οι πρωτοπλαστοι, ατε κακιας οντες αμι γεις,
ακριβεστατας ειχον τας αισθησεις και πολυ των ημετερων διαλλαττουσας, ωστε την
ακοην αυτων πασης υπαρχειν φωνης ακουστικην. επειδη γαρ βασιλευς ωσπερ
προηχθη εν τωι κοσμωι ο ανθρωπος, εικοτως κατ' εικονα θεου γεγεννηται· εδει γαρ
τον μελλοντα αρχειν των αλλων ωσπερ τινα εικονα ειναι εμψυχον της του
παμβασιλεως ομοιοτητος, ουκ εν πορφυριδι και σκηπτρωι και διαδηματι την αξιαν
εμφαινοντα, επει μηδε το αρχετυπον εν του τοις εστιν, αλλ' εν τωι κεκοσμησθαι τηι
αφθαρσιαι και αθανασιαι και αρετηι· τουτοις γαρ τιμηθεις ο ανθρωπος την προς το
πρωτο 1.11 τυπον εικονα και ομοιοτητα διασωζει. ετι δε και η αυτεξουσιοτης το
βασιλικον και επηιρμενον της φυσεως του ανθρωπου και προς την θειαν εικονα
εμφερες προφανεστατα δεικνυσι. κατα τουτον τον λογον και χειρων θεου εργον ο
ανθρωπος δια την τιμην της κατασκευης· και γαρ βουλης ενεργεια το παν. το
"ποιησωμεν αυτωι βοηθον κατ' αυτον" δια το μελλον της παιδογονιας λεγει·
συνεργει γαρ το θηλυ τωι ανδρι προς την του γενους αυξησιν τε και διαμονην.
πλασθεισης δε της γυναικος, ως εωρα αυτην ο Ἀδαμ, ουχ ως γυναικα θεωμενος
επασχεν, αλλ' ως εαυτον ορων πνευ ματικως ηυφραινετο, την ομοιαν βλεπων και
ταυτην εχουσαν κα τασκευην. ωσαυτως και η γυνη ορωσα τον ανδρα μεγαλως ηγαλ
λετο, κατ' αυτον ουσαν εαυτην εννοουσα. το δε "θανατωι απο θανεισθε" θνητοι
εσεσθε σημαινει, ως και ο Συμμαχος ηρμη νευσεν. εργαζεσθαι και φυλασσειν
σημαινει, εργαζεσθαι μεν την ευχαριστιαν και την αινεσιν τωι τοσουτων και
τηλικουτων αγαθων παροχει, φυλασσειν δε και τηρειν, μη πως απονοηθεις και
ληθην του ευεργετου λαβων της εν χερσιν αποπεσηι μακαριοτητος και ευ ζωΐας.
Ἀδαμ δε ερμηνευεται γηινος, Ευα δε ζωη· και γαρ αυτοι της γηΐνης και σαρκικης
ζωης αρχηγοι και πατερες τωι οντι χρημα τιζουσιν, ωσπερ της ουρανιας και
πνευματικης Ἰησους ο Χριστος ο νεος Ἀδαμ, και η απειρανδρως αυτον τεκουσα,
απαρχη και αιτια τοις πασι του θεου τεκνοις εισιν.
1.12 Ὅτι τινες εκ παραδοσεως εκατον ετη τον Ἀδαμ εν τωι παραδεισωι φασι
πεποιηκεναι. αλλοι δε τριτην μεν ωραν πεπλασθαι, εκτην δε παραβηναι, εννατην δε
εκβεβλησθαι, το εν εκτηι μεν ωραι εσταυρωσθαι τον Ἰησουν, εννατηι δε τουτον υπερ
ημων αποθανειν τεκμηριον τιθεμενοι. ισως δε, οτι και το δειλινον ηλθεν ο κυριος
προς αυτους, εις ταυτην υπενεχθηναι την υπονοιαν. στενον δε κομιδηι το τριωρον
της εν παραδεισωι διατριβης του προπατορος διαστημα, και λιαν απιθανον ως της
μεγαλοπρεπειας του τα παντα δυσθεωρητοις σοφιας κριμασιν οικονομουντος
αναξιον. ποτε γαρ εν τρισιν ωραις χερσαιοις τε και πτηνοις πασιν ονοματα καλειν
ειχε καιρον; ποτε δε των αλλων εν τωι παραδεισωι καρπων μετασχων, και της αυτων
μεταληψεως κορον λαβων, εις επιθυμιαν της του απηγορευμενου ξυλου γευσεως
εληλυθεν; ινα μη λεγω την επη ρειαν της βασκανιας και της του οφεως προς την
γυναικα προσβο λης και συμβουλιας· και γαρ αυτη πλειονος εδειτο της του χρονου
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τριβης. δια τουτο μεν εν εκτηι ημεραι και εν εκτηι ωραι τετολμη σθαι την παραβασιν,
εννατηι δε ωραι της αυτης ημερας του παραδεισου και της εν αυτωι ζωης τους
αθετησαντας εκπεσειν σφοδρα πιθανον και πιστον, δι' ετων δε επτα τουτο γενεσθαι,
ως των πρεσβυτερων τινες απεφηναντο. ο δε γε μεγας εν διδασκαλοις Ἰωαννης ο
Χρυσοστομος, εν τηι ερμηνειαι του κατα Ματθαιον αγιου ευαγγελιου, τηι εκτηι ημεραι
της πρωτης εβδομαδος, τουτε 1.13 στι τηι αυτηι ημεραι της πλασεως αυτου, λεγει τον
Ἀδαμ εκβλη θηναι του παραδεισου και την Ευαν· ωι και ημεις πειθομεθα. και ου χρη
ζητειν περαιτερω τα τηι θεοπνευστωι γραφηι υπο του αγιου πνευματος σεσιγημενα,
ινα μη αντι κερδους μικρου μεγαλην επι σπασωμεθα ζημιαν.
Το δε ειρημενον οτι Ἀδαμ γεγονεν ως εις εξ ημων, ουχ ως δι' απειθειας επι
κακιαν προκοψαντος, αλλα δια το ειρηκεναι "κατ' εικονα θεου εποιησεν αυτον."
αλλα μη τις υπολαβηι οτι το ξυλον τοιαυτης ην φυσεως ως γνωσιν παρεχειν καλου
και κακου. ου γαρ ην τι βλαβερον εν παραδεισωι, ορος δε ετεθη επι τωι φυτωι προς
γυμνασιαν της ελευθεριοτητος. και οτι ου το ξυλον αιτιον γνωσεως τωι Ἀδαμ γεγονε,
δηλον· η γαρ εντολη ως προς ειδοτα αμφω εδοθη, το τε καλον και πονηρον, την τε
υπακοην και την παρακοην, ωστε η γνωσις προυλαβε την εντολην. δεδοται δε αυτη
δια το, ως ειρηται, αυτεξουσιωι βουληματι κινουμενον τον ανθρωπον, επ' αδειας τε
εχοντα απο παντων μεταλαμβανειν των αλλων δενδρων, ενος δε μονου νομωι
προσταττομενον απεχεσθαι, και γινωσκειν ως υπο δεσποτην εστι τον και την
εντολην δεδωκοτα. το δε "διηνοιχθησαν αυτων οι οφθαλμοι" ουχ ως τοτε βλεψαν
των των πρωτοπλαστων ειρηται (δεικνυνται γαρ και προ της βρωσεως ορωντες εκ
του λεγεσθαι "και ειδεν η γυνη οτι καλον το ξυλον εις βρωσιν και οτι αρεστον εστι
τοις οφθαλμοις ιδειν")· αλλ' ως το απειροκακον αποθεμενων δια παραβασεως, ο και
την 1.14 γυμνωσιν αδιαφορον παρεσχεν, ερρηθη οτι διηνοιχθησαν αυτων οι
οφθαλμοι. πεφυκε γαρ ο οφθαλμος απας υπο του λογισμου διεγειρεσθαι προς α
βλεπει· συνεσιν γαρ καθ' εαυτον αυτος ουκ εχει. ωστε πολλακις προς ετερα της
διανοιας ασχολουμενης τυφλου δικην παρερχομεθα ενιοτε και τον πανυ γνωριμον,
και επειδαν εγκληθωμεν, τηι ασχολιαι του λογισμου το αιτιον ανατιθεντες απο
λογουμεθα. ουτως ουν ο Ἀδαμ και η Ευα τηι αισθησει του νου προς την οψιν
διηγερθησαν. το γαρ "εγνωσαν οτι γυμνοι ησαν" αποκαλυψιν σημαινει την
εγγενομενην τωι λογισμωι, ουκ αναβλε ψιν οφθαλμων. λεχθησεται δε κακεινο, οτι
προ της απειθειας, επειδη καιρον ουκ ειχε τα της παιδοποιιας, ουκ εδεδοτο παρα
θεου η παρατηρησις της γυμνωσεως, αλλα διετελουν ως ασαρκοι, σαρκικης
διαθεσεως ουπω καιρον εχοντες. επειδη δε η απειθεια επισυμβασα το θνητον
επηγαγετο, εικοτως λοιπον ενεδοθη τουτοις η προς αλληλους αιδως· και νενοηκασιν
υστερον των σχηματων την διαφοραν, προθεωρηθεισαν τωι πλασματι προς το
αναγκαιον της του γενους διαδοχης. εκ φυλλων δε συκης εποιησαν εαυτοις
περιζωματα, αινιττομενων δια του ξυλου τον τροπον της κακο πραγιας· ως γαρ ηδυς
ο καρπος της συκης, τραχυ δε και πικρο τατον το φυλλον, ουτω πασα αμαρτια εν μεν
τηι πραξει δεικνυται ηδεια, μετα δε ταυτα οδυνην παρεχει τωι πεπραχοτι. περι δε των
δερματινων χιτωνων φησιν ο θεολογος Γρηγοριος οτι θνητον αυ τον απεφηνατο ο
θεος νεκροτητι περιβαλλων. τουτο γαρ οι δερ 1.15 ματινοι χιτωνες σημαινει απο του
λογου της των ζυων νεκροτητος, οπως δια της λυσεως του σωματος και της οψεως
η αμαρτια πασα αυτοπρεμνος διαφθαρηι. δια γαρ τουτο και του παραδεισου εκ
βαλλεται, ινα μη τηι αυτεξουσιοτητι κεχρημενος λαβηι του ξυλου της ζωης και
γενηται το κακον αθανατον. Ὅτι ο Σατανας κατα την των Ἑβραιων φωνην
αποστατης λεγεται και αντικειμενος, διαβολος δε ως τον θεον προς τους αν θρωπους
συκοφαντησας ειρηται. Ὅτι ο Καιν εν ανθρωποις πρωτος φονευς εγενετο, δευτερος
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε ο Λαμεχ, δυο γυναικας λαβων, και δυο φονους ετελεσε. ους δε ανειλεν, ανδρα και
νεανισκον, αδελφοι ησαν του Ἐνωχ, ος και πιστει προσευξαμενος του μη ιδειν ετι
τοιουτον θανατον, ακουσθεις μετετεθη.
Ὅτι Ἄβελ δικαιοσυνης εφροντιζε· διο και το σωμα αυτου φασιν αφανες
γεγονεναι, τοις μετεπειτα δικαιοις αγαθας ελπιδας υποφαινον. ο δε Καιν πρωτος
αροτρον ευρε, και πολιν εκτισε επι τωι ονοματι του υιου αυτου Ἐνων. και οτι μετα
την καταδι κην αρπαξ και πλεονεκτης εγενετο, μετρα και σταθμα και ορους γης
πρωτος επινοησας, και τους οικειους εις εν συναγαγων εν πο λεμοις ασχολεισθαι
εδιδασκεν. ουτος χθαμαλος ην απο της κατα ρας του θεου, και παντες οι εξ αυτου
γενομενοι. ᾤκει δε την γην, ητις εστι τρεμουσα, χθαμαλην ουσαν, κεχωρισμενος
υπαρχων απο 1.16 της του Σηθ γενεας κατα προσταξιν του Ἀδαμ. ουτος ο Καιν, ως η
λεπτη Μωσεως Γενεσις φησιν, της οικειας πεσουσης επ' αυ τον τελευται· λιθοις γαρ
τον αδελφον Ἄβελ απεκτεινε, και λιθοις ομοιως και αυτος απεκτανθη.
Ὅτι ο Σηθ τριτος υιος αναγεγραπται Ἀδαμ· ος την ιδιαν αδελφην Ἀσουαμ
καλουμενην γημας εγεννησε τον Ἐνως. σημαινει δε Σηθ εξαναστασιν. ωνομασθη δε
και θεος δια την λαμψιν του προσωπου αυτου, ην εσχεν εν οληι αυτου τηι ζωηι.
ταυτην δε την χαριν και Μωσης εχων, το καλυμμα τιθεις ωμιλει τοις Ἰουδαιοις. * *
επι χρονοις τεσσαρακοντα, τοις τε επτα πλανηταις ονοματα τεθεικως, και την των
ουρανιων κινησεων σοφιαν επενοησε. και στηλας δυο, λιθινην τε και πλινθινην,
κατασκευασας εκει ταυτα εγραψεν, ειδως την του παντος φθοραν, και ως ει μεν εξ
υδατος γενηται, την λιθινην σωζεσθαι, ει δε δια πυρος, την πλινθινην· ητις σωζεται,
ως Ἰωσηπος μαρτυρει, εις το Σιριδον ορος εως και νυν. ουτος και τα Ἑβραικα
γραμματα συνεγραψατο. τωι γαρ διακοσιοστωι τριακοστωι ετει του Ἀδαμ εγεννηθη ο
Σηθ, και γε νομενος ετων δωδεκα απεγαλακτισθη· και τωι διακοσιοστωι εβδο
μηκοστωι ετει του Ἀδαμ ο Σηθ αρπαγεις υπο αγγελου εμυηθη τα περι της
παραβασεως μελλοντα εσεσθαι των υιων αυτου (ητοι των Ἐγρηγορων, οιτινες και
υιοι θεου ελεγοντο) και τα περι του κατακλυσμου και της παρουσιας του σωτηρος.
ημεραι δε τεσσα ρακοστηι αφαντος γεγονως, ελθων διηγησατο τοις πρωτοπλαστοις
1.17 οσα εμυηθη δια του αγγελου. ευειδης δε ην και ευδιαπλαστος σφοδρα αυτος τε
και οι εξ αυτου γεννωμενοι, Ἐγρηγορες και υιοι θεου δια την λαμψιν του προσωπου
του Σηθ λεγομενοι· και την υψηλοτεραν γην της Ἐδεμ ᾤκουν, πλησιον του
παραδεισου αγγε λικως βιουντες, εως του χιλιοστου κοσμικου ετους. τουτων την
εναρετον πολιτειαν μη φερων ο αρχεκακος βλεπειν, εις την ωραιοτητα των
θυγατερων των ανθρωπων ητοι του Καιν αυτους ετρωσεν.
Ὅτι το "Ἐνως ηλπισεν επικαλεισθαι το ονομα κυριου του θεου πρωτος"
προσαγορευεσθαι ονοματι θεου εστιν. Ἐνως γαρ ερμηνευεται ανθρωπος κατα τον
Ἑβραικον νουν· ουτως ο σωτηρ υιος οντως ανθρωπου, κατα τον φυσικον λογον
Ἀφρικανου. Ἐνως δε γενναι τον Μαλελεηλ, ο δε τον Ἰαρεδ, εξ ου Ἐνωχ. ουτος
πρωτος γραμματα μανθανει και διδασκει, και θειων μυστηριων αποκαλυψεως
αξιουται. και πρωτη περιοδος των πεντακοσιων τριακοντα δυο ετων πληρουται· ην
δε χρονος του μεν Σηθ τρια κοσιοι δυο, του δε Ἐνωχ εννενηκονταοκτω.
Ὅτι Ἀδαμ τωι εξακοσιοστωι ετει μετανοησας εγνω δι' απο καλυψεως τα περι
των Ἐγρηγορων και του κατακλυσμου, και τα περι μετανοιας και της θειας
σαρκωσεως, και περι των καθ' εκα στην ωραν ημερινην και νυκτερινην
αναπεμπομενων ευχων τωι θεωι απο παντων των κτισματων δι' Ουριηλ του επι της
μετα νοιας αρχαγγελου, ουτως. ωραι πρωτηι ημερινηι πρωτη ευχη επι 1.18 τελειται εν
τωι ουρανωι, δυτεραι ευχη αγγελων, τριτηι ευχη πτηνων, τεταρτηι ευχη κτηνων,
πεμπτηι ευχη θηριων, εκτηι αγγελων παρα στασις και διακρισις πασης κτισεως,
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εβδομηι αγγελων εισοδος προς θεον και εξοδος αγγελων, ογδοηι αινεσις και θυσιαι
αγγελων, εν νατηι δεησις και λατρεια ανθρωπου, δεκατηι επισκοπαι υδατων και
δεησεις ουρανιων και επιγειων, ενδεκατηι ανθομολογησις και αγαλλιασις παντων,
δωδεκατηι εντευξις ανθρωπων εις ευδοκιας. τωι δε εννακοσιοστωι τριακοστωι ετει
Ἀδαμ εκοιμηθη κατ' αυτην της παραβασεως ημεραν, και εις την γην εξ ης εληφθη
απηλθε, κατα λειψας αρρενας υιους λγʹ και θυγατερας κζʹ. ουτος ηγεμονευσε του
γενους των ανθρωπων δι' ολης αυτου της ζωης. η δε ταφη αυτου κατα την των
Ἱεροσολυμων γεγονε γην, ως Ἰωσηπος ιστορει. τωι αυτωι χρονωι και Καιν απεθανε,
πεσοντος επ' αυτον του οικηματος, μετ' ενιαυτον ενα της του Ἀδαμ τελευτης. Σηθ
μετα Ἀδαμ ηγεμονευσε των ανθρωπων. οι δε εκ γε νους αυτου Ἐγρηγορες
διακοσιοστωι χιλιοστωι της κοσμογενειας ετει, τεσσαρακοστου δε οντος του Ἰαρεδ,
αυτου δε του Σηθ επτα κοσιοστου εβδομηκοστου, πλανηθεντες κατεβησαν, και
ελαβον εαυτοις γυναικας εκ των θυγατερων των υιων των ανθρωπων ηγουν του
Καιν, και εγεννησαν τους γιγαντας τους ονομαστους. οι δε γιγαντες ουτοι δια μεν
τον δικαιον Σηθ εγενοντο ισχυροι και μεγιστοι και το μεγεθος του σωματος
υπερμηκεις, τερατωδεις τε 1.19 και απευκτοι (οθεν και την προσωνυμιαν εσχηκασι),
δια δε τον βεβηλον Καιν αλκιμοι και κραταιοτατοι και στερροι και την αλκην, τον δε
τροπον φονικωτατοι και ασεβεστατοι και ασελγεστατοι· ους και δρακοντοποδας
τινες προσηγορευσαν, η ως τεθηριωμενους ταις γνωμαις και μηδεν αγαθον
λογιζομενους, η ως τινες ιστο ρουσιν, οτι πολεμον εχοντες μετα τινων οικουντων εν
υψηλοις, ειτα χερσι και ποσι και κοιλιαις ως δρακοντες ανερποντες κατ' αυτων, υφ'
ων και πολλοι πολλακις ανωθεν ανηιρουντο βαλλομενοι, δρακοντοποδες εκεκληντο.
τουτων ουκ ολιγους μεν σφαιραις πυρος ητοι κεραυνοις ουρανοθεν ο υψιστος
εξαναλωσε βαλων· ανεπαισθητους δε τους περιλοιπους και αδιορθωτους
επιμενοντας κατακλυσμωι μετα ταυτα τους παντας εξαναλωσεν ο θεος. ουτοι
ωμοσαν εν τωι ορει τωι Ἑρμονιειμ εκλεξασθαι γυναικας απο των υιων των
ανθρωπων ηγουν της του Καιν γενεας, και εκαλεσαν το ορος Ἑρμων, καθοτι ωμοσαν
και ανεθεματισαν αλληλους εν αυτωι. ουτοι διδασκουσι τας γυναικας αυτων
φαρμακειας και επαοιδιας. και πρωτος Ἀζαηλ ο δεκατος αρχων αυτων (και γαρ οι
αρχοντες των κατελθοντων διακοσιοι ησαν) εδιδαξεν αυτους ποιειν μαχαιρας και
θωρακας και παν σκευος πολεμικον, και τα εκ των μεταλλων της γης, οιον χρυσιον
αργυριον και τα λοιπα. και εκαστος ομοιως, ο μεν καλλωπισμον σωματος, ο δε
εκλεκτους λιθους και τα βαφικα, ο δε ριζας βοτανων, ο δε σοφιαν και επαοιδων
λυτηρια, ο δε αστρονομιαν και αστροσκοπιαν, αλλος 1.20 αστρολογιαν, ο δε
αεροσκοπιαν, ο δε σημεια γης, αλλος ηλιου και σεληνης. ωστε ουδε Βαβυλωνιων ην
ουδε Χαλδαιων βασιλεια, ως τωι Βηροσσωι και τοις επομενοις δοκει προς ανατροπην
των θειων γραφων, ουτε Αιγυπτιων δυναστεια, ως τωι Μανεθωι ψευδομενωι και
μεγαλυνοντι το των Αιγυπτιων εθνος· η γαρ αρχη της των Βαβυλωνιων βασιλειας
ητοι Χαλδαιων απο Νεβρωθ του μετα τον κατακλυσμον εις ετη εξακοσια τριακοντα
ακμασαντος γε γονεν. οιτινες δε αλλως περι τουτων μυθικωτερον γεγραφασιν, απο
των θεοπνευστων ημων γραφων κλεψαντες γεγραφασιν ιδιο ποιησαμενοι· δι' ων οι
απλουστεροι και τοις λοιποις τουτων ληρη μασι προσεχοντες ευχερως βλαπτονται.
Ὅτι τωι αυπηʹ ετει του κοσμου Ἐνωχ μετετεθη εν τωι παρα δεισωι, τριακοσιων
εξηκοντα πεντε χρονων γενομενος. ευηρεστησε τωι θεωι· και ουχ ηυρισκετο διοτι
μετεθηκεν αυτον ο θεος. Ὅτι κατα τους λεγομενους γεωμετρας, εστι το ημισυ της
κατοικουμενης της εις το μηκος μιλια χιλιαδες δωδεκα, εις δε το πλατος μιλια
χιλιαδες δεκα εξ. Ὅτι τα ορη Ἀραρατ ισμεν εν Παρθιαι της Ἀρμενιας ειναι· τινες δε
φασιν, εν Κελαιναις της Φρυγιας.
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὅτι επι εκατον χρονοις εσκευαζετο η κιβωτος, επληρωθη δε τωι φςθʹ ετει της
ζωης του Νωε, μηνι τινι Μαΐωι κςʹ, ημεραι πρωτηι· ο πηχυς δε της κιβωτου οργυια
μεγιστη εστι κατ' Αιγυ 1.21 πτιους. μʹ δε ημερας κατηρχετο ο υετος και μʹ νυκτας.
Ἀπριλ λιωι δε μηνι, ημεραι πρωτηι της εβδομαδος, εξηλθε Νωε εκ της κιβωτου. τινες
δε, καθ' ην ημεραν εκλεισθη πρωτον η κιβωτος, κατ' αυτην τωι επιοντι καιρωι
ανοιγηναι φασιν, εν τωι δισχιλιοστωι διακοσιοστωι τεσσαρακοστωι τριτωι ετει της του
κοσμου γενεσεως. και θυσιας προσαγων τωι θεωι ικετευει μηκετι ποιειν
κατακλυσμον. αποδεξαμενος ουν ο θεος την του ανδρος αρετην υπεσχετο τουτο,
σημειον επιθεις το τοξον της ιριδος.
Ὅτι ο Νωε Ξισουθρος παρα Χαλδαιοις ελεγετο.
Ὅτι προ του κατακλυσμου ουτε εθνος ην ουτε βασιλεια· ετων δε περιοδος
ην. περιεχεται δε εν τωι βιβλιωι των αποκρυφων Ἐνωχ οτι Ουριηλ ο αγγελος εμηνυσε
τωι Ἐνωχ, τι εστι μην και τροπη και ενιαυτος, και τον ενιαυτον εχειν νβʹ εβδομαδας.
Ὅτι η Αιγυπτος υπο του Μεστρεμ του δευτερου υιου Χαμ κατα την γραφην,
θειου δε του Νεβρωδ, υιου Χους, υιου Χαμ του πρωτου, οικισθεισα και βασιλευθεισα
εως τουδε παρ' Ἑβραιοις και Συροις και Ἄραψι Μεστραια καλειται.
Ὅτι τωι δισχιλιοστωι διακοσιοστωι πεντηκοστωι πρωτωι ετει Νωε εφυτευσεν
αμπελωνα εν ορει Λουβαν της Ἀρμενιας, θυσας τε τωι θεωι και πιων οινον εγυμνωθη.
Ὅτι ηγεμονευοντος Νεβρωδ εκτισθη η Βαβυλων και ο πυρ γος επι χρονοις
τεσσαρακοντα τρισιν. ην δε Νεβρωδ υιος μεν του Χαμ, εκγονος δε Ἐνωχ. εκαλειτο δε
ο Νεβρωδ και Ευηχιος. 1.22 ησαν δε τα παντα των οικοδομουντων εθνη
εβδομηκοντα, φωνη δε αυτοις πασιν υπηρχε μια. Νεβρωδ δε αυτοις ο γιγας, ο του
Αιθιοπος Χους υιος, εις βρωσιν αγρευων εχορηγει ζωια. ο δε του Σαλα υιος Ἕβερ
εγκεχειριστο την οικοδομην ετει γʹ. ειτα των γλωσσων συγχυθεντων υπο του θεου
και παντων διασκορπισθεν των, αυτος ο Νεβρωδ εκει κατυκει μη αφισταμενος του
πυργου, μερικου τινος πληθους βασιλευων· εφ' ον ο πυργος ανεμωι βιαιωι, ως
ιστορουσι τινες και αυτος Ἰωσηπος, καταπεσων συνετριβη, και θειαι κρισει τουτον
επαταξεν. αυτη πρωτη βασιλεια επι της γης, αφ' ου επλασθη ο Ἀδαμ, γεγονεν· οι δε
λεγοντες και αλλα γεγο νεναι ψευδονται. εκ τουτου γενναται Ἀσσουρ, ος οικοδομει
την Νινευι και την Ῥοβωθ και την Χαλαχ τας πολεις. και φανερον εστιν οτι μετα χλʹ
ετη του κατακλυσμου γεγονεν η αρχη της βασι λειας Χαλδαιων ητοι Βαβυλωνιων
δια Νεβρωδ. φασι δε οτι μονος ο Ἕβερ ο του Φαλεκ πατηρ ου συνεθετο τηι πραξει της
πυργο ποιιας· διο και της των αλλων φωνης συγχεθεισης η του Ἕβερ ουκ απωλετο.
αυτη δε εστιν ηι και Ἀδαμ ελαλει· και ταυτην οι τουτον διαδεξαμενοι απογονοι
πατρωνυμικως εαυτους Ἑβραιους προσηγορευσαν και Ἑβραΐδα την φωνην
εκαλεσαν. τεκμηριον δε ταυτην ειναι την προ της συγχυσεως φωνην τα των
παλαιων ονο ματα· εφ' ων γαρ κατ' ουδεμιαν γλωσσαν εστι το σημαινομενον
επιλυσασθαι, κατ' αυτην το ζητουμενον ερμηνευεται· οιον Ἀδαμ καθ' ετεραν μεν
ουδεμιαν φωνην το δηλουμενον ευρισκεται, κατα 1.23 δε ταυτην ανθρωπος
ερμηνευεται· και η του Νωε προσηγορια δι καιοσυνην σημαινει, και Χους Αιθιοψ, και
Μεστρεμ Αιγυπτος, και Φαλεκ μερισμος, και Βαβυλων συγχυσις.
Ὅτι μετα τον κατακλυσμον εως της διασπορας μονοι οι τρεις ηγησαντο των
πολλων ευσεβως, Νωε Σημ και Ἀρφαξαδ ο υιος του Σημ, ετη φλδʹ. του δε κοσμου
ετος ην βψοϛʹ· τωι γαρ #22βφϟβʹ ετει και Νωε ο δικαιος εκοιμηθη, ων ετων
εννακοσιων πεντηκοντα. των δε φλδʹ χρονων ο αριθμος ουτος· Νωε τα μετα τον
κατα κλυσμον ετη τνʹ, Σημ ετη ρνʹ, και Ἀρφαξαδ ετη λγʹ. ομου ετη φλγʹ, της αρχης
των αλλων εν τωι τεταρτωι χρονωι λαμβανομενης. συγγραφεις δε των Αιγυπτιων και
Χαλδαιων ουτοι, Μανεθος ο την των Αιγυπτιων ποιησαμενος συγγραφην, Βηροσσος
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο τα Χαλ δαικα συναγαγων, Μωχος τε και Ἑστιαιος, και προς τουτοις Αιγυπτιος
Ἱερωνυμος. οι δε τα Φοινικα συγγραψαμενοι Ἡσιοδοςτε και Ἑκαταιος, Ἑλλανικος
και ο Ἀκουσιλαος, Ἔφορος τε και Νικολαος.
Τωι #22βφοβʹ ετει του κοσμου, ενακοσιοστωι τριακοστωι ετει του Νωε, κατα
θειον δηλονοτι χρησμον εμερισε Νωε τοις τρισιν υιοις αυτου την γην ουτω. Σημ τωι
πρωτοτοκωι αυτου υιωι, αγοντι ετος τετρακοσιοστον τριακοστον πρωτον, εδωκεν απο
Περσιδος και Βακτρων εως Ἰνδικης μηκος, πλατος δε απο Ἰνδικης εως
Ῥινκουρουρων της Αιγυπτου, ητοι τα απο ανατολης εως μερους της μεσημβριας, την
τε Συριαν, η και Ἰουδαια λεγεται (και γαρ και οι παλαιοι Συρους τους Παλαιστηνους
ωνομαζον), και Μηδιαν, 1.24 και ποταμον δισριζοντα αυτου τα ορια τον Ευφρατην.
Χαμ δε τωι δευτερωι αυτου υιωι, αγοντι ετος υζʹ, εδωκε την προς νοτον και λιβαν και
μερος της δυσεως απο Ῥινοκουρουρων της Αιγυπτου, Αιθιοπιαν και Αιγυπτον και
Λιβυην, Ἀφρικην και Μαυριτανιαν, εως Ἡρακλειων στηλων ητοι εως του δυτικου
και Λιβυκου ωκεανου, ποταμον δε διοριζοντα τον Νειλον, ος και Γεων και Χρυ
σορροας λεγεται. Ἰαφεθ δε τωι τριτωι αυτου υιωι, αγοντι ετος υκεʹ, απο Μηδιας τα
προς αρκτον και δυσμας εως Γαδειρων και Βρεττανικων νησων, Ἀρμενιαν Ἰβηριαν
Ποντον Κολχους και ταςκατ' Ἰοπην χωρας και νησους εως Ἰταλιας και Γαλλιων
Ἱσπανιαςτε και Κελτιβηριας και Λυσιτανων. ουτω μερισας και εγγραφως διαθεμενος,
ως φασιν, επαναγνους τε αυτοις την διαθηκην αυ του εσφραγισατο, παρ' εαυτωι
κατασχων εως του #22βφϟβʹ ετους απο Ἀδαμ, εν ωι και εκοιμηθη. μελλων δε
τελευταν ενετειλατο τοις τρισιν υιοις αυτου μηδενα επελθειν τοις του αδελφου
οριοις και ατακτως ενεχθηναι προς τον ετερον, ως τουτου γενησομενου αιτιου
στασεως αυτοις και πολεμων των προς αλληλους. την δε διαθηκην αυτου δεδωκε τωι
Σημ ως πρωτοτοκωι υιωι και θεοφιλε στερωι, ος και την ηγεμονιαν διεδεξατο μετ'
αυτον και τας εξαι ρετους των παρ' αυτου ευλογιων εκληρωσατο, ως και εν τηι Γενε
σει φερεται. και εκοιμηθη εν ορει Λουβαρ.
Ἐν δε τωι #22βψϟαʹ ετει του κοσμου, ητοι μετα διακοσια ετη της τελευτης
Νωε, νεωτερισας ο του Χαμ υιος Χανααν επεβη τοις 1.25 οριοις του Σημ και
κατυκησεν εκει, παραβας την εντολην Νωε, συν τοις εξ αυτου γενομενοις εθνεσιν
επτα, Ἀμορραιοις Φερεζαιοις Ευαιοις Γεργεσαιοις Ἰεβουζαιοις και Χαναναιοις· ους
δια Μωσεως και Ἰησου του Ναυη εξωλοθρευσεν ο θεος, και μετα τινας και ρους δια
των κριτων απεδωκε τοις υιοις Ἰσραηλ την πατρυαν γην, δικαιος και εν τουτωι
φανεις ο θεος, ως εκ του Σημ καταγομενοις δια γενεων ληʹ. ετων χιλιων εξακοσιων
ογδοηκοντα επτα .... εως Μαστουσιας της κατα Ἴλιον. αι χωραι δε αυτων Μηδια,
Ἀλβανια, Ἀρμενια μικρα και μεγαλη, Ἀμαζονις, Παφλαγονια, Καππαδοκια, Γαλατια,
Κολχις, Βοσπορηνοι, Μαιωτις, ∆ερρις, Σαρματια, Ταυριανοι, Βακτριανοι, Σκυθια,
Θραικηι, Μακεδονια, Ἑλλας, Θετταλια, Βοιωτις, Λοκρια, Αιτωλια, Ἀχαΐα,
Πελοποννησος, Ἀκαρνανια, Ἠπειρωται, Ἰλλυρις, Λυχνιται, Ἀδρικη, αφ' ης το
Ἀδριατικον πελαγος εκληθη, Καλαβρια, Ἰταλια, Γαλλια, Θουσκηνη, Λυσιτανια,
Κελτικη, Μασσαλια, Κελτο γαλλια, Ἰβηρια, Ἱσπανια η μεγαλη και μικρα. ενταυθα
καταληγει τα ορια του Ἰαφεθ, εως Βρεττανικων νησων τα προς βορ ραν βλεποντα.
εχει δε νησους Βρεττανιαν, Σικελιαν, Ευβοιαν, Ῥοδον, Χιον, Λεσβον, Κυθηραν,
Ζακυνθον, Κεφαληνιαν, Ἰθακην, και τας Κυκλαδας, και μερος της Ἀσιας την Ἰωνιαν
καλουμενην, ποταμον δε Τιγριν, διοριζοντα μεταξυ Μηδιας και Βαβυ λωνιας. εν
τουτοις ουν πληρουται τα του Ἰαφεθ ορια δια το ειρη 1.26 κεναι την γραφην
"πλατυναι ο θεος τωι Ἰαφεθ·" την πασαν γαρ Ευρωπην και μερος ου μικρον της
μεγαλης Ἀσιας απηνεγκατο· διο και ειρηται "και κατασκηνωσαι εν τοις σκηνωμασι
του Σημ." ου μονον δε αλλα και κατα αναγωγικον τροπον, οτι πασα η μερις του
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰαφεθ σχεδον τωι βαπτισματι και τηι εις Χριστον πιστει προσ ετεθη, ατινα εστι
σκηνωματα του Σημ, επει και εξ αυτου ο Ἀβρααμ και οι πατριαρχαι, εξ ων και αι
λοιπαι γενεαρχιαι εως Χριστου ηγουμενου σαφως γενεαλογουνται. του δε Χαμ
πλειστα μεχρι και νυν εθνη εστιν εν αποστασιαι, κατα γε τας Ἰνδιας και Αιθιοπιας και
Μαυριτανιας· εν οις και αι Ἀρραβιαι και Ἰδουμαια κατα θεου και των αγιων αυτου
θρασυνονται, τηι του Χαμ και του Χανααν καταραι καθυποβεβλημενοι· διο και παιδα
οικε την τον Χαμ του Σημ και του Ἰαφεθ η γραφη απεφηνατο, δια του Χανααν του
υιου και αυτον σημαινουσα.
Ὅτι δυο κατακλυσμοι κατα την Ἑλλαδα γην διαβεβοημενοι γεγονασι, πρωτος
μεν επι Ὠγυγου εν τηι Ἀττικηι, χρονοις δε υστερον σμηʹ εν Θετταλιαι επι ∆ευκαλιωνος
βασιλευοντος Ἀθηνησι, δευτερου Κραναου αυτοχθονος. τουτου του κατακλυσμου,
του επι ∆ευκαλιωνος δηλονοτι, δοκουσι μεμνησθαι και Αιγυπτιοι, φασκοντες την
χωραν αυτων μη κατακεκλυσθαι. και δικαιως φιλονεικουσι μη κατακεκλυσθαι τοτε
την Αιγυπτον· τοπικος γαρ γεγονεν ουτος ο κατακλυσμος. τον γαρ προτερον ητοι
τον καθο λικον κατακλυσμον ουδε γινωσκουσιν· ουπω γαρ ην ο πατριαρχης 1.27
αυτων γεννηθεις. Χαμ δε ο υιος του Νωε πατηρ ην Μεστρεμ, αφ' ου Αιγυπτιοι.
Ὅτι τον Νεβρωδ αποθεωσαντες οι Ἀσσυριοι εν τοις αστροις του ουρανου
εταξαν, και καλουσιν Ὠριωνα. ουτος κατεδειξε την κυνηγετικην· διο και τον
καλουμενον κυνα αστρον τωι Ὠριωνι συνηψαν. τουτον καλουσιν και Κρονον εις την
επωνυμιαν του πλανητος.
Ὅτι διαμερισθεντων των εθνων ανεφανη τις ανηρ Ἰνδος, εκ του γενους
Ἀρφαξαδ, τουνομα Ἀνδουβαριος, ος παρεδωκε τοις Ἰνδοις αστρονομιαν.
Ὅτι τωι δισχιλιοστωι πεντακοσιοστωι ογδοηκοστωι εʹ ετει διο δευων Καιναν εν
τωι πεδιωι ευρε την γραφην των γιγαντων και εκρυψε παρ' εαυτωι, και αυτος μεν εν
αυτοις εξημαρτανε, και τους αλλους την αυτην ατοπιαν εξεπαιδευσεν. οι δε τον
Σαλα φασι ταυτην ευρηκεναι.
Ὅτι εν τωι ορει του Λιβανου ιχθυες θαλασσης ευρεθησαν, εν κοιλοις τοποις
υδατων, την του κατακλυσμου πιστουμενοι πανωλεθριαν.
Ὅτι πρωτος Λαμεχ προ του ιδιου πατρος τελευται, ηγουν του Μαθουσαλα.
Ὅτι απο του Ἀδαμ εως του κατακλυσμου, κατα τους εβδο μηκοντα, ετη
#22βσμβʹ, οις και η αληθεια επιμαρτυρει και αι ανε καθεν πασαις ταις εκκλησιαις
επικρατησασαι παραδοσεις, επι δε 1.28 το πρωτον ετος Ἀβρααμ ετη γτιβʹ. και μετα
ετερα οεʹ ετη εξηλ θεν εκ Χαρραν, παροικησας εις γην Χανααν την νυν Παλαιστινην
λεγομενην.
Ὅτι ο Φαλεκ προ του πατρος αυτου Ἕβερ τελευται, συνα γεται δε τα παντα
ετη απο του Ἀδαμ επι την του Φαλεκ τελευτην ετη τρισχιλια. ενθεν αρχην των
Ἑλληνικων θεων λαμβανουσι τα ονοματα. Ἐγεννηθη δε εκ της φυλης του Σημ ανηρ
ονομα Χους Αιθιοψ, ος εγεννησε τον Νεβρωδ τον την Βαβυλωνα κτισαντα, τον και
Ὠριωνα επικληθεντα. ουτος δυνατος γενομενος εβασιλευσε πρωτος επι της γης εν
τοις Ἀσσυριοις· ος και ωνομασθη Κρονος εις την επωνυμιαν του πλανητος. ουτος
εσχε γυναικα εκ της αυ της φυλης, καλουμενην Σεμιραμιν. αυτη τοις ποταμοις
περιεβαλε στομια, και τας καλουμενας πυραμιδας ανηγειρε. ταυτην και Ῥεαν
ωνομασαν ως εν δυναμει και εξουσιαι και υπερβαλλοντι φοβωι των ανθρωπων
αρχουσαν. αυτη η Σεμιραμις εσχεν υιον ου το ονομα Πικος, ος και μετωνομασθη
Ζευς· και αλλους δε εσχεν υιους Βηλον τε και Νινον, και θυγατερα την Ἥραν. και ο
μεν Νινος, ος και την Νινευι την μεγαλην εκτισε, την ιδιαν μητερα Σεμιραμιν εσχε
γυναικα. ως δε Ἀφρικανος φησι, και ετερον υιον εσχεν ο Κρονος τον Ἄφρον, εξ ου
Ἄφροι· ος γημας Ἀστυνομην εποιησε θυγατερα την Ἀφροδιτην. ο δε Κρονος
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξωσθεις της βασιλειας υπο του ιδιου υιου ∆ιος, κατελθων εν τηι δυσει κρατει της
Ἰταλιας. ειτα ο Ζευς υποχωρησας των Ἀσσυριων 1.29 παραγινεται προς τον πατερα·
ο δε παραχωρει αυτωι βασιλευειν της Ἰταλιας. και πολλοις ετεσι βασιλευσας, ειτα
τελευτησας κατατιθεται εν τηι Κρητηι. μετα δε Νινον εβασιλευσε των Ἀσσυ ριων
Θουρος ο και Ἄρης κληθεις ως πολεμικωτατος, τουτον οι Ἀσσυριοι Βααλ θεον ητοι
Βηλ μετονομασαντες και αναστηλω σαντες σεβονται. μετα δε την του ∆ιος τελευτην
Φαυνος ο υιος αυτου εβασιλευσεν, ος μετωνομασθη Ἑρμης· ην γαρ λογικωτα τος
πανυ και μαθηματικος· ος και του χρυσου την φυσιν εξευρεν εκ μεταλλων
ανθρωποις. η μεντοι Ἀφροδιτη λογικη και ποικιλη λεγομενη εγαμηθη τωι Ἀδωνιδι
τωι υιωι του Κινυρου, φιλοσοφωι οντι και αυτωι· ους και αχρι θανατου φιλοσοφουντας
συν αλλη λοις βιωσαι ιστορουσι. μετα δε το βασιλευσαι Ἀσσυριων Πικον τον και ∆ια
ετη τριακοντα, τον υιον αυτου Βηλον ονομαζομενον και Ἥραν την γυναικα την και
αδελφην επι της αρχης καταλιπων προς τον αυτου πατερα Κρονον παραγινεται, ηδη
γεγηρακοτα και ταλαιπωρησαντα· ωι και παραχωρει της βασιλειας ευθυς, και ουτος
δυνατος ων αλλα ετη εξηκοντα δυο κατα την Ἰταλιαν βασι λευσαι λεγεται. Βηλος δε
ο υιος δια το οξυκινητος ειναι ουτως εκληθη, και δυο ετη βεβασιλευκως Ἀσσυριων
τελευται. Νινος δε ο τουτου θειος εγκρατης γενομενος της αρχης νβʹ ετη των Ἀσσυ
ριων εβασιλευσεν. εκ του γενους ουν αυτου και Ζωροαστρης ο περιβοητος
αστρονομος εν Περσαις γενομενος ηυξατο υπο πυρος αεριου κεραυνωθηναι και
αναλωθηναι, εντειλαμενος τοις Περσαις 1.30 τα οστα αυτου μετα την καυσιν
αναλαβειν και φυλαττειν αυτους και τιμαν· και εως ου, φησι, σωσεσθε ταυτα, το
βασιλειον της υμων χωρας ουκ εκλειψει. ουτως ουν τουτου πυρι ουρανιωι τε
φρωθεντος τα λειψανα αυτου δια τιμης ειχον οι Περσαι, εως του του
καταφρονησαντες και της βασιλειας εξεπεσον. τοινυν μετα Νινον τον του ∆ιος
αδελφον Θουρος των Ἀσσυριων βασιλευει. τουτον ο πατηρ αυτου Ζαμις, ος ην της
Ῥεας αδελφος, επι τωι ονοματι του πλανητος αστερος Ἄρεα εκαλεσεν. ην δε ο Ἄρης
ουτος πικρος και αγαν δυσκαταγωνιστος πολεμιστης, ος Καυκασωι τινι ανδρι
γιγαντογενει δυνατωι, εκ της φυλης Ἰαφεθ ωρμημενωι, επελθων και καταπολεμησας
και ανελων παρελαβε την χωραν αυ του, και επι την Θραικην ελθων και τελευτησας
εκει θαπτεται. τουτωι τωι Ἄρει πρωτην στηλην ανεστησαν οι Ἀσσυριοι, και ως θεον
προσκυνουσι, Βααλ ονομαζοντες, ο ερμηνευεται Ἄρης πολεμων θεος. μετα τουτον
Λαμις των Ἀσσυριων εβασιλευσεν, ειτα Σαρδαναπαλος ο μεγας, ον και ο ∆ιος και
∆αναης υιος Περσευς αποκτεινας, και απο Ἀσσυριων την βασιλειαν αφελομενος, εις
το ιδιον ονομα Περσας μετωνομασεν αυτους, και εβασιλευσεν αυτων ετη νγʹ. Μη
λανθανετω δε μηδενα ανθρωπων των αληθειας αντι ποιουμενων, οτι Πικος ουτος ο
Ζευς παντων ανθρωπων των απ' αιωνος εξεγηγερμενων πλανων, γοητων,
φαντασιαστων, μαγων δεινων, μυσαρων, τελεστων εκτοπων, αυτος ην μυσαρωτερος
και 1.31 δραστικωτερος και βδελυρωτερος, μοιχειαις και ανδρομανιαις και
αρρητοποιιαις τε πασαις και μιαριαις και ακαθαρσιαις και πασαις αθεμιτουργιαις και
αισχρουργιαις εναγεσταταις εκ νηπιου εως εκατον εικοσι χρονων της ζωης αυτου
(τοσαυτα γαρ φασιν αυτον ζησαι) εσχολακως, παντας τους προ αυτου και μετ' αυτον
αθεμιτους υπερβα λων. πνευμα γαρ θεομαχον και ακαθαρτοτατον παντων
πνευματων πονηρων ην επ' αυτωι, ος επι πλειους χρονους της Ἰταλιας βασι λευσας
δι' υπερβολην του υψιστου και μονου θεου μακροθυμιας, και πασας κορας ωραιας,
οσας λιχνοις ειδεν οφθαλμοις, δια φθειρας, εις οʹ ποσουμενας, και ταις πολλαις
αυτων μετα φαν τασιων αρρητων και μυστικων συναπτομενος, ου μην δε αλλα και
ταις πλειοσι των αυτου θυγατερων, θεον φημιζεσθαι τουτον και ανακηρυττεσθαι
τοις πολλοις ανεπεισε. και το δη χειρον ετι του του και ατοπωτερον, οτι και μετα την
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου τελευτην και ταφην την εν τηι Κρητηι, κατα προσταξιν αυτου, οι οικειοι αυτου
ναον και μνημειον οικοδομησαντες κατεθαψαν, ωι και ουτως επεγραψαν "ενθαδε
κειται θανων Πικος ο και Ζευς." και μετα ταυτα η του θεομισους αυτου και
υπερηφανου πνευματος οσμη την οικουμενην διατρεχουσα, βασιλεων τε και
αρχοντων και λαων ασυνετων και εθνων καρδιας πληρωσασα, εως της του λογου
θεου σαρκωσεως και επι τα εθνη δι' αποστολων αγιων και μαρτυρων αναδειξεως
πασαν ψυχην αγνοιαι και ασεβειαι κρατουμενην εις λατρειαν και προσκυνησιν του
ψευδωνυμου θεου τουτου του ∆ιος προετρεπετο 1.32 και των ομοιων αυτου
δαιμονων και συγγενων. ειναι δε την του του μητερα Σεμιραμιν και αυτον τον ∆ια
και την γενεαν αυτου κατα τους χρονους ιστορουσι του Ἀβρααμ· επρεπε γαρ του δια
βολου εις λυμην πολλων την κατα τον εχθιστον τουτον ∆ια γενεαν εκλεξαμενου,
τοτε και τον θεον τον αληθη εις πολλων σωτηριαν τον δικαιον καλεσαι Ἀβρααμ.
ουτος ο Ζευς προς τοις αλλοις υιοις εσχε και Φαυνον και Περσεα και Ἀπολλωνα·
αλλα τον μεν Φαυνον επ' ονοματι του πλανητος αστερος εκαλεσεν Ἑρμην, ος και
μετα την ∆ιος τελευτην εβασιλευσε της Ἰταλιας ετη τριακοντα πεντε, ην δε
πανουργος ανηρ και μαθηματικος και λογιωτατος. επει δε υπο των αλλων αδελφων
επεβουλευθη (αυτος γαρ Μαια δος γυναικος ην υιος, ην πρωτην εσχεν ο Ζευς εν
Ἰταλιαι, Ἀλκμηνην δε την Θηβαιαν μετ' αυτην, εξ ης τον τριεσπερον εσχεν Ἡρα
κλεα), πολυν χρυσον εγκολπωσαμενος εις Αιγυπτον ηλθε, και τηι τουτου επιδοσει και
τωι λογωι και τηι μαντειαι και τοις χρησμωιδη μασιν αγαπηθεις και υπ' αυτων
αποθεωθεις, Μεστρεμ του υιου Χαμ του εκει βασιλευοντος αποθανοντος ευθυς
αναγορευεται, και εν υπερηφανιαι και των μελλοντων προρρησει ως θεος
κλειζομενος επι λθʹ ετη Αιγυπτου βασιλευει. ο δε Ἀπολλων πνευματι Πυθω νος εκ
νεοτητος κατοχος ων εως τελευτης αυτου, ουδε μετα τελευ την αυτου της
φληναφειας επαυσατο ο πονηρος· εστι γαρ τουτο ειδος πνευματος μαντικωτατον,
πολλα μεν αληθη, τα δε πλειστα 1.33 λεγον αμφιβολα και αμφιρρεπη δια την
αγνοιαν. ο δε Ἡρακλης πρωτος κατεδειξε φιλοσοφειν εν τοις εσπεριοις μερεσι.
τουτον απεθεωσαν οι εκ του γενους αυτου μετα την αυτου τελευτην, και εκαλεσαν
εν τωι ουρανωι αστερα επ' ονοματι αυτου. οντινα Ἡρα κλεα εγγραφουσιν αντι
χιτωνος δοραν λεοντος ημφιεσμενον και ροπαλον φεροντα και τρια μηλα
κρατουντα, απερ αφελεσθαι αυ τον εμυθολογησαν τωι ροπαλωι φονευσαντα τον
δρακοντα, τουτεστι νικησαντα τον πονηρον και ποικιλον της επιθυμιας λογισμον
δια του ροπαλου ητοι της φιλοσοφιας, εχοντα περιβολαιον γενναιον φρονημα ως
δοραν λεοντος, και ουτως αφελομενον τα τρια μηλα, οπερ εστι τας τρεις αρετας, το
μη οργιζεσθαι, το μη φιληδονειν, το μη φιλαργυρειν. δια γαρ του ροπαλου, της
καρτερικης ψυχης, και της δορας, τουτεστι του σωφρονος λογισμου, ενικησε τον
γηινον της φαυλης επιθυμιας αγωνα, φιλοσοφησας αχρι θανατου, καθως Ἡροδοτος
ο σοφωτατος συνεγραψατο, ος και αλλους Ἡρακλεις ιστορησε γενεσθαι επτα. Ὁ
γουν Ἑρμης γνους την κατ' αυτου συσκευην των αδελ φων αυτου, ως ειπομεν (περι
που γαρ τους οʹ υπηρχον απο δια φορων γυναικων γεννηθεντες τωι ∆ιι), ανεχωρησεν
εις Αιγυπτον προς την φυλην του Χαμ υιου Νωε, οιτινες εδεξαντο αυτον εν τιμηι· ος
και διετριβεν εκει υπερηφανων παντας και φορων χρυ σην στολην. και εφιλοσοφει
παρα τοις Αιγυπτιοις, λεγων αυτοις μαντειας· λογικος γαρ ην φυσει. και
προσεκυνουν αυτον Ἑρμην 1.34 ως λεγοντα τα μελλοντα και διακονουντα αυτοις
την των μελλον των εκ του θεου δηθεν αποκρισιν και παρεχοντα αυτοις χρηματα·
ον και πλουτοδοτην εκαλουν ως του χρυσου θεον νομιζοντες.
Ἐν τοις μετα ταυτα δε χρονοις, επι της βασιλειας Φοινι κος, ην Ἡρακλης ο
φιλοσοφος ο λεγομενος Τυριος, οστις εφευρε την κογχυλην. μετεωριζομενος γαρ εις
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το παραλιον μερος της Τυρου ειδε ποιμενικον κυνα εσθιοντα την λεγομενην
κογχυλην, και ποιμενα νομιζοντα αιμασσειν τον κυνα, απο των προβατων ποκον
ερεας λαβοντα καταμασσειν τα καταφερομενα εκ του στοματος του κυνος. ο δε
Ἡρακλης προσεσχηκως και ιδων αυτο βαμμα τι εξαισιον εθαυμασε· και γνους οτι εκ
της κογχυλης εστιν, ειληφως τον ποκον ως μεγα δωρον προσηνεγκε τωι βασιλει της
Τυρου Φοι νικι, ος και εκπλαγεις επι τηι θεαι του βαμματος εκελευσεν εξ αυ του
βαφηναι ερεαν και γενεσθαι αυτωι βασιλικον περιβολαιον, ο περιβαλομενος αυτος
πρωτος εθαυμαζετο υπο παντων· προ του του γαρ ουκ ᾔδεισαν οι ανθρωποι βαπτειν
χροιας. μετα γουν χρονους πολλους οι Ῥωμαιοι την Φοινικων χωραν κατασχοντες
το εξ αρχης αληθινον εκ της κογχυλης σχημα βασιλικον εφορεσαν. μετα δε Ῥεμον
και Ῥωμυλον Νουμας βασιλευσας Ῥωμαιων, καιδεξαμενος πρεσβευτας εκ της χωρας
των λεγομενων Πελασγων φορουντας χλαμυδας εχουσας ταβλια ρουσια καθαπερ οι
απο της Ἰσαυριας χωρας, και τερφθεις τωι σχηματι, επενοησε πρωτος εν τηι Ῥωμηι
χλαμυδας φορεισθαι τας μεν βασιλικας πορφυρας, εχου 1.35 σας ταβλια χρυσεα, τας
δε των συγκλητικων και τας των εν αξιαις και στρατειαις χλαμυδας εχουσας
σημαντρα της βασιλικης φορε σιας, ταβλια πορφυρα δηλουντα αξιαν Ῥωμαικην
πολιτειας και υποταγην διαγωγην, κελευσας μηδενα εις το αυτου παλατιον
εισελθειν συγχωρεισθαι ανευ του σχηματος της τοιαυτης χλα μυδος. Φοινιξ δε ο υιος
του Ἀγηνορος ανηρ εγενετο σοφος, ος συνεγραψατο Φοινικοις γραμμασι την
αριθμητικην φιλοσοφιαν, υπεξεθετο δε και ασωματους αρχας, και σωματα δε
μεταβαλλε σθαι, και τας ψυχας εις αλλογεννη ζωια εισιεναι. ουτος πρωτος εξεθετο
ταυτα, ως Κλημης συνεγραψατο ο σοφωτατος. Μετα δε την Ἑρμου τελευτην ο
Ἥφαιστος επι τεσσαρα ημισυ ετη της Αιγυπτου εβασιλευσεν. ην δε, φασι,
πολεμιστης, ον συμπεσοντα τωι ιππωι πληγηναι τον ποδα και χωλευοντα αχρι τελους
διαρκεσαι. απεθεωθη δε ο Ἥφαιστος υπο Αιγυπτιων δια το νομοθετησαι μονανδρειν
και σωφρονως βιουν τας γυναικας των Αιγυπτιων, τας δε μοιχευομενας
τιμωρεισθαι, αλλα μην και ως ο Πλατων, πολεμικων και γεωργικων εργαλειων την
εκ σιδηρου κατασκευην αυτοις υποδειξαντα· λιθοις γαρ και ροπαλοις επολε μουν
προ αυτου, τουτον δε φασι δια μυστικης ευχης την οξυλα βην δεξαμενον εκ του
αερος, ουτω την χαλκευτικην Αιγυπτιοις παραδουναι. 1.36 Μετα δε Ἥφαιστον ο υιος
αυτου Ἥλιος καλουμενος επι εικοσι και ημισυ ετη της Αιγυπτου εβασιλευσε, και μετ'
αυτον Σωσις, ειτα Ὄσιρις, μεθ' ον Ὧρος, και μετ' αυτον Θουλης,ος και εως του
Ὠκεανου πασαν την γην παρειληφεν. επι δε την Ἀφρικην υποστρεφων εις το
μαντειον επυνθανετο τις προ αυτου και τις μετ' αυτον ουτω δυνησεται· ακουσαι δε
του χρησμου ου τως "πρωτα θεος, μετεπειτα λογος, και πνευμα συν αυτοις· συμ φυτα
δε εισι ταδε, ων κρατος αιωνιον. ωκεσι ποσι βαδιζε, θνητε, αδηλον διανυων βιον."
τουτον ευθυς του μαντειου εξεληλυθοτα οι ιδιοι εν αυτηι τηι Ἀφρικηι κατεσφαξαν.
μετα δε τουτον Σεσωστρις των Αιγυπτιων επι εικοσιν ετη εβασιλευσεν. ουτος
Ἀσσυριους και Χαλδαιους και Περσας εως Βαβυλωνος υπεταξε, και την Ἀσιαν
Ευρωπην και Μυσιαν και Σκυθιαν. υποστρεφων δε δεκαπεντε χιλιαδας ανδρων
νεανισκων, Σκυθων μαχιμωτατων επιλεκτων, εν τηι Περσικηι γηι κατυκισεν. επι
τουτου Ἑρμην φασιν εν Αιγυπτωι θαυμαστον ανδρα γνωσθηναι και φοβερον επι
σοφιαι· ος εφρασε τρεις μεγιστας ειναι δυναμεις του δημιουργου των ολων θεου,
μιαν θεοτητα ειναι ειπε· διο και τρισμεγιστος Ἑρμης κατωνομα σται. ος ουτω προς
τινα Ἀσκληπιον αυτοις ρημασιν εφη "ην φως νοερον προ φωτος νοερου, και ην αει
νους νου αιτιον, και ουδεν ετερον ην η η τουτου ενοτης. αει εν αυτωι ων αει τωι
εαυτου νοι 1.37 και φωτι και πνευματι παντα περιεχει. εκτος τουτου ου θεος, ουκ
αγγελος, ου δαιμων, ουκ ουσια τις αλλη· παντων γαρ κυριος και θεος και πατηρ· και
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντα υπ' αυτου και εν αυτωι εστιν. ο γαρ λογος αυτου προελθων παντελειος και
γονιμος και δημιουργος, εν γονιμωι φυσει πεσων, εν γονιμωι υδατι, εγκυον το υδωρ
εποιησεν." ουτως ειπων ο Ἑρμης ηυξατο "ορκιζω σε, ουρανου μεγαλου εργατα,
ορκιζω σε, φωνη πατρος, ην εφθεγξατο πρωτην τον μονογενη λογον αυτου, ιλεως
εσο." των φωνων τουτων και ο ιερος Κυριλλος εμνησθη ειπων οτι και ο
τρισμεγιστος Ἑρμης τριαδα ωμολογει. ο δε Σεσωστρις μετα την νικην την Αιγυπτον
καταλαβων τελευται. ανεστη δε μετ' αυτον βασιλευς επ' Αιγυπτον Φαραω ο και
Ναρεχω καλουμενος, κρα τησας ετη, ως φασι, πεντηκοντα· εκ τουτου οι απο του
γενους αυτου καταγομενοι βασιλεις Φαραω προσαγορευονται. εως ωδε αι των
Αιγυπτιων βασιλειαι. Ἐν δε τοις χρονοις Πικου του και ∆ιος ανεφανη τις εκ της
φυλης του Ἰαφεθ εν χωραι των Ἀργειων, Ἴναχος λεγομενος. οςκαι εν αυτηι
βασιλευσας κτιζει πολιν Ἰω, και Ἰωπολιν εκαλεσε ταυτην εις ονομα της σεληνης· οι
γαρ Ἀργειοι την σεληνην Ἰω καλουσιν. εσχε δε και θυγατερα Ἰω· εκ ταυτης ο Ζευς
θυγατερα εσχε την Λιβυην. αυτη η Ἰω επει εμιγη τωι ∆ιι, αισχυνθεισα τον πατερα
φευγει εις Αιγυπτον, εκεισε δε τον Ἑρμην βασιλεα ευρουσα επι το Σιλπιον ορος της
Συριας μεταβαινει, οπου Σελευ 1.38 κος ο Μακεδων υστερον εις ονομα του ιδιου υιου
την μεγαλην Ἀντιοχειαν ωικοδομησεν. εκει ουν η Ἰω τελευται. Ἴναχος δε οταυτης
πατηρ πολλους εις αναζητησιν αυτης πεπομφως, αλλα μην και τους αυτης
αδελφους, παρηγγειλεν, ει μη αυτην αγα γοιεν, μηδε αυτους επανελθειν. οι δε την
Αιγυπτον διαβαντες και προς Συριαν ελθοντες οναρ θεωρουσι δαμαλιν ανθρωπινηι
φωνηι χρηματιζουσαν ουτως "ενθαδε ειμι εγω η Ἰω." διυπνισθεντες ουν εκει ιερον
και πολιν, ην και Ἰωπολιν ωνομασαν, οικο δομησαντες εμειναν, μη τολμωντες προς
Ἴναχον επανελθειν. Λι βυη δε η θυγατηρ αυτης, ην εκ ∆ιος εσχεν, εγαμηθη
Ποσειδωνι τωι Κρονου μεν υιωι αδελφωι δε ∆ιος. τουτοις τρεις παιδες, Ἀγηνωρ και
Βελος και Ἐνυαλιος ετεχθησαν. ων ο Βελος μεν την Σιδα γεγαμηκεν, αφ' ης
Αιγυπτον και ∆αναον εσχεν υιους, εξ ου και η χωρα Αιγυπτος κεκληται· ο Ἀγηνωρ δε
επι την Φοι νικην ελθων ηγαγετο την Τυρω, εξ ης Καδμος εγεννηθη και Φοινιξ και
Συρος και Κιλιξ και θυγατηρ Ευρωπη καλουμενη. κτιζει δε Ἀγηνωρ την Τυρον, επ'
ονοματι Τυρους της αυτου γα μετης, βασιλευει δε των μερων εκεινων ετη ξγʹ. φασι
δε τον Ταυρον τοις χρονοις εκεινοις της Κρητης βασιλευοντα, ναυμαχιαι κατα της
Τυρου επιθεμενον του Ἀγηνορος αλλαχου μετα της οικειας δυναμεως πολεμον
ποιουμενου, προς εσπεραν την Τυρον ελειν, αλλους τε πολλους αιχμαλωτους και δη
και την Ευρωπην θυγατερα Ἀγηνορος, ην και γυναικα ποιησαμενος πασαν την γην
1.39 Ἰαφεθ Ευρωπην ωνομασεν, ωσπερ Λιβυην ο Ποσειδων την του Χαμ γην δια
Λιβυην την αυτου γαμετην. εντευθεν ωμολογησαν οι ποιηται ως ο Ζευς ταυρωι
ομοιωθεις Ευρωπην ηρπασεν. ουτος ο Ταυρος και Γορτυναν πολιν επ' ονοματι της
αυτου μητερος ωικοδομησεν εν Κρητηι, και υιον εσχεν απο της Ευρωπης ον Μινω
προσηγορευσεν. ο Ἀγηνωρ δε τελευταν μελλων χρηματα πολλα εν Κρητηι δια του
υιου Καδμου προς την θυγατερα Ευρωπην απο στελλει. τοις υιοις δε αυτου την
υποτεταγμενην αυτωι γην καταμεριζων, Φοινικι μεν Τυρον και τα περιξ αυτης
απονειμας Φοινι κην την υπ' αυτον ωνομασε γην. ομοιως δε και Συριαν και Κι
λικιαν τας επιλαχουσας τοις υιοις Συρωι και Κιλικι χωρας προσω νομασεν. εν τοις
χρονοις τουτου του Φοινικος και Ἡρακλην φασι τον φιλοσοφον, τον λεγομενον
Τυριον, την ουτω καλουμενην κογχυ λην εξευρειν, ως ειρηται.
Ὁ μεντοι Ζευς προς ταις αλλαις και του εξ Ἀργειων κατα γομενου Ἀκρισιου
θυγατερα ∆αναην, ευπρεπη πανυ ουσαν και εν κουβουκλειωι προς θαλασσαν
φυλαττομενην, πολλωι χρυσωι τους τηρουντας πεισας και ταυτην αρπασας και
φθειρας εσχεν εξ αυτης παιδα Περσεα ονοματι. ενθεν οι μυθολογοι τον ∆ια φασι χρυ
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σον γενομενον ρυηναι δια του στεγους εις τον θαλαμον και ∆αναην διαφθειραι.
τουτον τον Περσεα και πτερωτον ειναι εφασκον ως οξυτατον οντα παιδοθεν και τηι
φυσει γοργοτατον και εντρεχεστα τον. ωι και Ζευς ο πατηρ αυτου τας κρυφιους και
μυστικας και 1.40 μυσαρας πασας μαγειας και μαγγανιας εδιδαξε, νικαν τους πολε
μιους εν τουτοις παρεγγυων. τοινυν εις ηλικιαν ανδρος ελθων φευγει τους υιους
Νινου του θειου αυτου, και προς Ἀσσυριους ερχεται. προς δε Λιβυην διαβαινοντι
παρθενος κορη χωριτικη, απηγριωμενους εχουσα τους οφθαλμους και τας τριχας,
κατα προσωπον συνανται. ην και στησας το αυτης ονομα ηρωτα. η δε "Μεδουσα" εφη
"λεγομαι." και αυτικα την καραν αυτης απο τεμνει· και ταυτην ταριχευσας κατα τας
αρρητους και μιαρας υποθηκας ∆ιος του πατερος αυτου, ταις χερσι κρατων και ταις
μαγειαις θαρρων κατα των εχθρων εχωρει. Γοργονα δε την καραν εκαλει δια το της
γοητειας ενεργες και οξυ. εκειθεν προς Αιθιοπιαν διαβας υπο Κηφεως τοτε
βασιλευομενην, και την αυτου θυγατερα Ἀνδρομεδαν καλουμενην και ιερειαν ουσαν
αρπασας, κατεπλευσε δια Συριας προς Λυκαονιαν. οι δε Λυ καονες τουτωι
εναντιωθεντες τηι της Γοργονος πρωτηι βοηθειαι κατενικηθησαν. εκει και πολιν
κτισας Περσιδα τωι ιδιωι κεκληκεν ονοματι. στηλην δε εξω της πολεως στησας, και το
απεικονισμα της Γοργονος επιθεις, Εικονιον ταυτην επωνομασεν. εκειθεν επι
Ἰσαυριαν και Κιλικιαν διαβας, χρησμον λαβων οτι ενθα εκ του ιππου αποβας τον
ταρσον οδυνηθηις του ποδος, νικην λαβηις και πολιν οικοδομησηις, την Ταρσον κτιζει
και κατα των Ἀσσυριων ορμαι, τουτους τε νικησας και τον Σαρδαναπαλον και τους
του γενους αυτου απεκτονως εις τελος αυτους υποτασσει. και Ἀσσυ ριων την
βασιλειαν αφελομενος επι τωι ιδιωι ονοματι Περσας αυ 1.41 τους εκαλεσε, βασιλευσας
επ' αυτους ετη νγʹ. ουτος και την κα λουμενην περσεαν εν τωι ιδιωι ονοματι εις πασαν
την υποκειμενην αυτωι κατεφυτευσε γην, και την του μυσαρου σκυφου της Μεδου
σης ους ηγαπα των Περσων εν μυστηριωι μυσταγωγησας μαγειοις Μηδους αυτους και
Μηδιαν την χωραν αυτων μετωνομασεν. ειτα εις το Σιλπιον ορος ελθων ευρε τους
απο Ἄργους Ἰωνιτας, υφ' ων και εδεχθη ως ομοφυλος. χειμωνος δε πολλου
πεσοντος και του προσπαρακειμενου ποταμου τοις Ἰωπολιταις Ὀροντου καθ'
υπερβολην πλημμυρουντος, επει ηυξατο, αφνω κεραυνος ως σφαιρα πυρος
ουρανοθεν κατηνεχθη, και ουτως ο τε χειμων επε σχεθη και τα ρειθρα του ποταμου
ανειθη. και γουν του πυρος εκεινου πυρ αναψας ο Περσευς ειχε μεθ' εαυτου
βασταζων, εις τε τα ιδια βασιλεια αγαγων και ιερον του πυρος κατασκευασας και
ιερεις ευλαβεις ανδρας επιστησαμενος· αλλα μην και εν Ἰωπολει και εν πασηι τηι υπ'
αυτον γηι και ως εξ ουρανου κατενεχθεντα θεον σεβεσθαι το πυρ εκεινο θεσπισας
εδιδαξε πυρσολατρειν, μα γους τους του πυρος ιερεις καλεσας. ερχεται ουν προς
αυτον εν πολεμωι ο της Ἀνδρομεδας πατηρ ο Κηφευς. και επει ο Περσευς εξελθων
την της Γοργονος κεφαλην επεδεικνυε, Κηφευς δε υπο του γηρως αμβλυωπων, ως
εφιππος κατ' αυτου επεβαινεν ο Περσευς, αγνοων αμβλυωπειν τον Κηφεα,
ελογισατο μη ενεργειν ετι ην κατειχε της Γοργονος κεφαλην, και στρεψας ταυτην
προς εαυ τον και εμβλεψας ατενως παραυτα τυφλωθεις ανηιρεθη. και λοι 1.42 πον
προβαλλεται υπο Κηφεως βασιλευς Περσων Μερως ο Περ σεως και Ἀνδρομεδας υιος.
Κηφευς δε την της Γοργονος κεφα λην καυσας ανεχωρησεν εις την χωραν αυτου.
Ἀγηνορα δε τον απο Φοινικης ο πατηρ εις αναζητησιν της αυτου θυγατρος Ευρωπης
αποστειλας, μαθων ο Καδμος ως αυτη συν Ταυρωι τωι αρπασαντι ταυτην της Κρητης
βασιλευει, ωρμησεν εις Βοιωτιαν και αυτους αγνοουντας τα Φοινικων γραμματα εδι
δαξε, και εβασιλευσεν επ' αυτοις ετη ξβʹ. και γυναικα ηγαγετο την Ἁρμονιαν
καλουμενην, ητις αυτωι εξ τικτει θυγατερας, Ἰνω Ἀγαυην Σεμελην Ευρυνομην
Κλεανθω και Ευρυδικην. αυται ελεγοντο Καδμιδες. ουτος ο Καδμος και πολιν την
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεγαλην την Καδμειαν εκει κτιζει. ος και τον Τειρεσιαν Βοιωτων οντα φιλο σοφον,
τον αυτοματως φερεσθαι τα παντα και απρονοητον ειναι τον κοσμον δογματισαντα
και εις το του ∆αφναιου Ἀπολλωνος ιερον δια ταυτα εξοριστον γενομενον,
ανεκαλεσατο. τουτον τον Τειρε σιαν μυθολογουσιν, ως εωρακοτα Παλλαδα
λουομενην, εις γυναι κος αυτικα μεταβληθηναι φυσιν, και πολυπραγμονειν αυτηι
πως γυνη μετα ανδρος συλλαμβανει, και πως η μια φυσις του αιματος εις οστα και
φλεβας και σαρκας και τα λοιπα μεριζεται, και βρε φος ζωιογονουμενον τικτεται, και
του δημιουργου την σοφιαν μη δυνηθεντα καταλαβειν εις αυτοματισμον
εξολισθησαι· διο και παιζοντες αυτον εις γυναικων φυσιν εφρασαν μεταβληθηναι.
ουτος ο Καδμος ο της Βοιωτιας βασιλευς Ἀγαυην την αυτου θυγατερα 1.43 Ἐχιονι
δους γυναικα εις Χιον αποστελλει. γενναται ουν εξ αυτης ανηρ φρονιμος και
συνετος ο Πενθευς· ωι και την διοικησιν της βασιλειας υστερον παρεχωρησε Καδμος,
ως αυτου μετα Τειρεσιου επι το Κιθαιρωνειον ορος τον βιον διατελεσαντος. την δε
Σεμε λην Πολυμηδων ο υιος του Αιθεριωνος γημας, εκ του γενους ων του ∆ιος, απο
Σεμελης επταμηνιαιον γενναι βρεφος δια το υπο αστραπων και βροντων εξαισιων
την μητερα αποθανειν. τουτο το βρεφος εις Νυσιαν την χωραν ο Καδμος εκτραφηναι
επεμψεν, ο και Νυσειον ωνομασθη. μυθολογουσι δε οτι τουτο ο Ζευς εν τωι ιδιωι
κολπωι επι δευτερωι μηνι εφυλασσε, διοτι μερος ζωης εσχε προς του θεου παρα τον
ωρισμενον χρονον εκτρωθεις. αλλοι δε τουτον ως εξ ηλιακων ευχων μυστικα τινα
και θαυμαστα δρωντα και ως περι αμπελικην γεωργιαν εκτιθεμενον απεθεωσαν τε
και ∆ιονυσον μετεκαλεσαν, ως εκ γενους οντα ∆ιος. τουτον εις Περ σας φασιν
απελθειν, και φαντασιας τινας θαυμασιων εργων και πολεμων εν αυτοις
επιδειξασθαι. μετα ταυτα επι Πενθεα συν οχλωι βαρει ερχεται, και τους μεν ανδρας
σκιρτους εκαλεσε δια το αλλεσθαι και πηδαν, τας δε γυναικας βακχας. την τε των
Βοιωτων βασιλειαν σφετεριζομενος μετα Πενθεως πολεμον συμ βαλων χειρουται,
υπο δε Ἀγαυης της Πενθεως μητρος ως θειας ουσης ∆ιονυσου λυτρουται των
δεσμων. μετα ταυτα ενεδρευσας αποκτεινει Πενθεα. των δε Βοιωτων αυτον βασιλεα
μη παρα δεχομενων εις ∆ελφους απερχεται και θανων θαπτεται. μετα Καδμον
εβασιλευσε της Βοιωτιας Νυκτευς. τουτου την θυγατερα 1.44 Ἀντιοπην, ιερειαν
ουσαν του Ἡλιου, Θεοβοιος ο υιος Βρατωνος, εκ του γενους του ∆ιος καταγομενος,
αδελφος δε του Νυκτεως, μιγεις γενναι διδυμα, Ἀμφιωνα τε και Ζηθον, ους τηι
κελευσει του αδελφου ριπτουσι πλησιον του Κιθαιρωνειου ορους. Ὀρδιων δε τις
γεωργος απαις ων ανελαβετο και ανεθρεψατο αυτα. της δε Ἀντιοπης παρα τηι ∆ιρκηι
φυλαττομενης επι το τιμωρηθηναι δια το παρανομησαι, επει πολεμος εν τηι Ἀργειων
εκινηθη χωραι, του Λυκου χρονιζοντος εκεισε, η ∆ιρκη τον Νυκτεα θωπευτικως
ηρωτα απολυσαι Ἀντιοπην. ο δε μαλλον προσεταξε ταυρωι αγριωι ταυτην
προσδεθηναι και αποθανειν, ως την παρθενιαν βεβηλω σασαν. ακουσαντες δε τουτο
Ζηθος και Ἀμφιων, και παρα του αναθρεψαμενου τουτους μαθοντες ως αυτη εστιν η
μητηρ αυτων Ἀντιοπη, αμα πλειοσιν αγροικοις επεισπεσοντες τους μεν στρα τιωτας
κατακτεινουσι, ∆ιρκην δε τωι ταυρωι προσδεσμουσι και φονευουσι. συν τηι μητρι δε
Ἀντιοπηι εις την Βοιωτιαν ελθοντες, επει ο Νυκτευς τεθνηκεν, οι μουσικοι Ζηθος και
Ἀμφιων των Βοιωτων ετη πολλα βασιλευουσι. κτιζουσι δε πολιν μεγαλην εις ονομα
του πατερος, ην και Θεοβοιου Θηβας ωνομασαν. ο μεν Ευριπιδης τωι εθει των
ποιητων μυθολογων τον ∆ια φησιν εις Σατυρον μεταβληθεντα την Ἀντιοπην
φθειραι; εξ ης Ἀμφιων και Ζηθος οι μουσικοι. τουτο δε, φασιν, ειπεν ως καταχθεντος
Θεο βοιου εκ του Πικου του και Ζηνος κατα μετεμψυχωσεως μεταστα σιν· τουτο γαρ
σημαινει το σατυρος ονομα κατα την των Βοιω 1.45 των γλωσσαν, το εις αλλο σωμα
χωρησειν ευτελεστερον. μετα τουτους τους μουσικους οι εκ του γενους αυτων
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εβασιλευον Θη βαιων εως Οιδιποδος υιου Ἰοκαστης και Λαΐου. ουτος γαρ ο Λαιος
βασιλευς ων Θηβαιων μετα Ἰοκαστης εσχεν υιον πρωτον Ἰοκαν· χρησμον δε λαβων
περι αυτου ως τηι ιδιαι μητρι συναφθη σεται, εν ξυλωι τους ποδας καθηλωσας, ο δη
και κουσπος λεγεται, εις απωλειαν εν τοις ορεσιν ερριψεν. αγροικος δε τις ονο ματι
Μελιβιος τουτον ευρων ανεθρεψατο, Οιδιποδα μετονομασας δια το τους ποδας
αυτου εν τωι ξυλωι διωιδηκοτας ογκωθηναι. μετα ταυτα γυνη τις ονοματι Σφιγξ,
δυσειδης, καταμαστος, χωριτικη, μετα πληθους αγροικων εις κορυφην μιαν μονην
εισοδον και ταυτην στενωτατην εχουσαν καθισασα, ληιστρικως τους παρα γοντας δι'
εκεινης ανηιρει και τας αυτων υπαρξεις αφηιρειτο, ως αποστενουσθαι τας Θηβας δι'
αυτης μητε στρατου μητ' αυτου του βασιλεως Λαΐου ισχυοντος κατ' αυτης δια το
δυσβατον του ορους και οχυρον. ταυτ' ουν Οιδιπους ακουσας σοφον τι και γενναιον
ποιει· και ολιγους επιλεξαμενος και την Σφιγγα ελθων ηιτειτο συν αυτηι ειναι και
συλληιστρευειν αυτηι. η δε τηι ωραι και γενναιοτητι τουτου τερφθεισα αυτον
εισδεχεται. ο δε καιρον εσχηκως αυτην μεν λογχηι αναιρει και πολλους των μετ'
αυτης, λαβων δε και το σωμα και οσα χρηματα ευρε προς Λαιον εις Θηβας ηνεγκε,
μισθον της ανδραγαθιας κομιουμενος. Θηβαιοι δε του 1.46 τον ως βασιλεα
ανυμνουν. αλλ' ουκ ηρεσε ταυτα τωι Λαΐωι, αλλα στρατον εφοπλισας κατ' αυτου
εξηιει, και πληγεις τελευται. η τοινυν Ἰοκαστη της βασιλειας εκπεσειν ου θελουσα,
και ως υιος αυτης εστιν ο Οιδιπους ουκ ειδυια, αμα δε και προς θεραπειαν της
πολεως σπουδαζουσα, προσκαλειται τουτον· εξ ου και ποιει δυο υιους, τον Ἐτεοκλεα
και τον Πολυνεικην, και θυγατερας δυο, Ἰσμηνην και Ἀντιγονην. και ουτως επι ετη
ιθʹ των Θηβων εβασιλευσαν, αγνοουντες εαυτους. μετα ταυτα της Ἰοκαστης την
πατριδα και το γενος πυθομενης, επει Μελιβιος αυτον ανεθρε ψατο ηκουσε, παρ'
αυτου τε εμαθε τον τροπον της αυτου ανευ ρεσεως και βεβαιωθεισα ανεβοησε.
Οιδιπους δε πληροφορηθεις ως και μητηρ Ἰοκαστη και γυνη τυγχανει, τοις μεν υιοις
Ἐτεοκλει και Πολυνεικει ενιαυτον παρ' ενιαυτον βασιλευειν εκελευσε των Θη βων,
αυτος δε παραυτα δυο ηλους κατα των ιδιων εμπηξας οφθαλ μων τελευται. οι δε υιοι
αυτου εκατερος της βασιλειας αντιποιουμενοι εις πολεμον ηλθον μονομαχησαντες,
και υπ' αλληλων αμφω κατελυθησαν. και ουτως η των Θηβων ητοι Βοιωτων
κατελυθη βασιλεια, διαρκεσασα ετη τριακοσια εξηκονταεννεα. Ἀναγκαιον ουν εστι
λοιπον αναδραμειν επι το προκειμενον. καταληξαντες δε επι την εκ Φαλεκ του
Ῥαγαβ γεννησιν αρξωμεθα απ' αυτου.
1.47 Ῥαγαβ γενομενος εκατον τριακονταδυο ετων εγεννησε τον Σερουχ. επι
τουτου οι ανθρωποι τον κατ' αλληλων αυξησαντες τυφον στρατηγους τε εαυτοις
κατεστησαντο και βασιλεις. και τοτε πρωτως πολεμικα κατασκευασαντες οργανα
πολεμειν αλληλοις ενηρξαντο. και ευθυς οι απο Χανααν ηττωνται και πρωτοι της
δουλειας υποκυπτουσι τωι ζυγωι, κατα την του Νωε καταραν. Σερουχ γενομενος
εκατον τριακοντα ετων εγεννησε τον Να χωρ. ᾤκει δε ο Σερουχ εν τηι Χαλδαιων, εν
πολει Ὤρ. αυξη θεντα δε τον Ναχωρ εδιδαξεν ο πατηρ παντων επιλυσιν οιωνων,
των τε εν ουρανωι σημειων διακρισεις και των επι γης απαντων, και πασαν
Χαλδαικην μαντειαν. Ναχωρ δε γενομενος οθʹ ετων εγεννησε τον Θαρρα. Νινου δε
του πρωτου βασιλεως των Ἀσσυ ριων τεσσαρακοστον τριτον αγοντος ετος της
βασιλειας γενναται Ἀβρααμ. κατα δε τους αυτους χρονους παρ' Αιγυπτιοις εξκαι
δεκατη δυναστεια, καθ' ην εβασιλευον Θηβαιοι. Θαρρα δε γενο μενος ετων οʹ
εγεννησεν εκ γυναικος Ἔδνας, θυγατρος Ἀβρααμ πατραδελφου αυτου, τον Ἀβρααμ,
οντινα η μητηρ εκαλεσεν επ' ονοματι του εαυτης πατρος· εφθη γαρ εκεινος προ της
τουτου γεννησεως τετελευτηκεναι. εγεννησε δε ετι ο Θαρρα τον Ἀραμ και τον
Ναχωρ. ο δε Ἀβρααμ λαμβανει παρα του πατρος γυναικα την Σαρραν. ουτος μονος,
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των απανταχου την επι τα ειδωλα πλανην νοσουντων, τον αληθη θεον επεγνω και
δημιουργον των ολων ανεκηρυξε. και πρωτος το θυσιαστηριον κλαδοις φοινικων
1.48 και ελαιων εκυκλου, και επι αυτου πρωτως ωνομασται αγγελος εν τηι θειαι
γραφηι. και παρ' αυτου Αιγυπτιοι την των αστερων θεσιν και ποιησιν και την
αριθμητικην επιστημην εμαθον. Ὅτι τωι κδʹ ετει της ηλικιας αυτου ο Ἀβρααμ
επιγνους τον των ολων θεον προσεκυνει. αγγελος δε κυριου εδιδαξεν αυτον την
Ἑβραΐδα γλωσσαν, καθως αυτος ο αγγελος τωι Μωυσηι ειπεν, ως επι τηι λεπτηι κειται
Γενεσει. και ο Ἀραμ δε αγομενος γυναικα εγεννησε τον Λωτ, θυγατερα δε Μελχαν.
ταυτην ο Ναχωρ λαμ βανει γυναικα. Ἤδη δε εξηκοστον ετος αγων ο Ἀβρααμ, ως ουκ
εδοκει τον πατερα πειθειν και τους αλλους οικειους της περι τα ειδωλα απο σχεσθαι
δεισιδαιμονιας, λανθανει νυκτος των ειδωλων εμπρησας τον οικον. αυτων δε
εξαναλουμενων οι αδελφοι νοησαντες ανα πηδωσι, βουλομενοι εκ μεσου του πυρος
εξελεσθαι τα ειδωλα. φιλοτιμοτερον δε ο Ἀραμ τωι πραγματι προσφερομενος εν
μεσωι διαφθειρεται του πυρος. και θαψας αυτον ο αγαλματοποιος πατηρ εν Ὢρ τηι
πολει Χαλδαιων μετανισταται και εις Χαρραν της Μεσοποταμιας ερχεται. ενθα ο
Ἀβρααμ δεκαπεντε ετη τωι πατρι συνοικησας εννοει ποτε νυκτος εκ της των αστρων
κινησεως του επιοντος καιρου κατασκεψασθαι την ποιοτητα· ην γαρ ου μετριως υπο
του πατρος απασαν την τοιαυτην εξασκηθεις επιστη μην. και δη μετα την εκαστου
των ζητουμενων διαγνωσιν, συνιησι περιττην απασαν ειναι την τοιαυτην
περιεργιαν· δυνασθαι γαρ 1.49 αυθις τον θεον, ει βουλοιτο, μετασκευασαι προς το
οικειον βουλημα 1.49 τα προεγνωσμενα. πασιν ουν τουτοις και τοις τοιουτοις εξ
ολης απο ταξαμενος ψυχης και σπουδης, και τελειαν της περι το θειον ευσεβειας
δους την αποδειξιν, ακουει παρα του θεου "εξελθε εκ της γης σου και εκ της
συγγενειας σου και εκ του οικου του πατρος σου." και εξελ θων αμα τηι γυναικι
Σαρραι και Λωτ τωι αδελφιδωι μετοικιζεται εις την Ἀρφαξαδ του πατρος αυτου μεριδα,
ην οι Χαναναιοι κατασχον τες γην Χαναναιων προσηγορευσαν, ων ετων οεʹ· του δε
κοσμου ην ετος τρισχιλιοστον τριακοσιοστον ογδοηκοστον εβδομον. ελθων δε
Ἀβρααμ εις Συχεμ κατα θειον χρησμον ωικοδομησε θυσιαστηριον ανα μεσον Βαιθηλ
και Ἀγγαι. διαπερασας δε τον Ευφρατην την προσωνυμιαν ελαβεν· Ἑβραιοι γαρ
περαται λεγονται. οι δε απο Ἕβερ λεγουσιν αυτους καλεισθαι Ἑβραιους. και τωι παʹ
ετει αυτου, ητοι τωι ζʹ ετει της αυτου παροικιας, κατηλθεν εις Αιγυ πτον μετα Σαρρας.
Τουτοις τοις χρονοις ηκμασε Μελχισεδεκ, παρθενος ιερευς αγενεαλογητος, εν αρτωι
και οινωι προτυπων την αναιμακτον θυ σιαν Χριστου του θεου ημων. υιος δε ην ο
Μελχισεδεκ Σιδου βασιλεως, υιου Αιγυπτου, ος και κτιζει Σιδωνα πολιν. απατωρ δε
και αμητωρ και αγενεαλογητος λεγεται δια το μη εξ Ἰουδαικης γενεας καταγεσθαι
και δια το τους γονεις αυτου πονηρους οντας μη αριθμεισθαι μετα οσιων. και οτι
των Χαναναιων αρχων της Ἱερουσαλημ εβασιλευε· μελχι γαρ βασιλευς ερμηνευεται,
σεδεκ δε δικαιοσυνη. Ἱερουσαλημ δε και η πολις ωνομασθη, πρυην 1.50 Ἰεβους
λεγομενη δια το Ἰεβουσαιους οικειν εν αυτηι. το γαρ Ἰεβους κατα τροπην του β εις ρ
γινεται Ἱερου· το δε σαλημ προστι θεμενον Ἱερουσαλημ ονομα αποτελει. σαλημ γαρ
ειρηνην ση μαινει. τουτο δε ωνομασθη η δια το τον Μελχισεδεκ ιερατευειν θεωι εν
αυτηι, η δια το ιερον ειναι του θεου κατα τοπον. τουτο δε και επι του Ἰορδανου
γεγονε· δυο γαρ ποταμοι ο τε Ἰορ και ο ∆αν μιγνυμενοι και ενα ποταμον
αποτελουντες και τας επωνυμιας ηνωσαν. επει δε απο αλλοτριου εθνους και ουκ απο
του Ἀβρααμ ο Μελχισεδεκ καταγεται, ουκ εγραφη δε ποτε εγεννηθη και απο ποιου
πατρος και μητρος η ποτε απεθανε, δικαιως αν λεγοιτο μητε αρχην ημερων μητε
ζωης τελος εχειν αυτον· ου γαρ ηδυνατο γενεαλογηθηναι, εκ των παραλειφθεντων
εθνων καταγομενος. Τωι δε πϛʹ ετει του Ἀβρααμ ετεκεν Ἄγαρ τον Ἰσμαηλ·του δε
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοσμου ην ετος #22γτϟηʹ. και πυρ κατα της Πενταπολεως υετιζει θεος, και αναλισκει
μεν εξ αυτης απαν το γενος των ανθρω πων, διαφθειρει δε και αυτο το αναστημα της
γης, και της προκειμε νης θαλασσης νεκρουται τα υδατα. μετα ταυτα της κατα
Μαβρη δρυος απαναστας ο Ἀβρααμ επι το φρεαρ κατασκηνοι του ορκου. εαυτωι δε
ιδιαι και τοις οικεταις αυτου κατα συγγενειας πηξαμενος σκηνας, τοτε πρωτον
Ἀβρααμ της σκηνοπηγιας επι επτα ημερας επιτελει την εορτην, ην εισετι και νυν ο
Ἰουδαιος εορταζει σκηνο πηγων. εκ γουν του Ἰσμαηλ Ἰσμαηλιται οι Σαρακηνοι
ονομαζονται. Σαρακηνους δε εαυτους μετωνομασαν, απαξιουντες καλει σθαι
δουλικως Ἀγαρηνοι· οι δε φασιν οτι Σαρρα την Ἄγαρ 1.51 κενην εξαπεστειλε
κληρονομιας. παροικησας δε εν Γεραροις, την νυν Ἀσκαλωνα λεγομενην, μετα την
της Σαρρας τελευτην ελαβε την Χεττουραν εις γυναικα, εν τωι γηραι αυτου· αφ' ης
εσχεν υιους πεντε, Ζεμβριαν Ἰεξαν Μαδαμ Μαδιαμ Ἰεσβων. Ὅτι ο Λωτ χωρισθεις του
Ἀβρααμ κατυκησεν εις Σοδομα δι' αρετην και καλλος της γης, εχουσης πεντε πολεις,
Σοδομα Γομορρα Ἄδαμα Σεβοιν και Σηγωρ, και τοσουτους βασιλεις. τουτοις οι
πλησιοχωροι τεσσαρες βασιλεις Συρων επολεμησαν, ων ηγειτο Χοδολλογομορ
βασιλευς ο Ἰλαμ. συνεβαλον δε παρα την θαλασσαν την αλικην. και καλειται νυν
θαλασσα νεκρα, πλει στα θαυμασια εχουσα, α εγω εθεασαμην. ζωιον τε γαρ ουδεν
εκεινο φερει το υδωρ, και νεκρα μεν σωματα υποβρυχια γινεται, ζων δε τις ουδ' αν
ραιδιως βαπτισαιτο. και λυχνοι μεν καιομενοι επιφερονται, σβεννυμενοι δε
καταδυουσιν. ενταυθα εισιν αι της ασφαλτου πηγαι. φερει δε στυπτηριαν και αλας
ολιγον τι των αλλων διαφεροντα· πικρα τε γαρ εισι και διαυγη. ενθα δ' αν καρπος
ευρεθηι, καπνου πλεον ευρισκεται ουδεν. το δε υδωρ ιαται τους χρωμενους αυτωι,
ληγει τε παντι υδατι πασχον τα εναντια. ει δε μη Ἰορδανην ειχεν ο τοπος τροφην ως
πορφυραν διατρεχοντα και επι πολυ αντεχοντα, εληξεν αν θαττον η φαινε ται. εστι
δε παρ' αυτηι παμπολυ το βαλσαμου φυτον. υπονοειται δε ανατετραφθαι υπο του
θεου δια την των περιοικουντων ασε βειαν.
1.52 Ὅτι ο Ἰσαακ γελως μεθ' ηδονης ερμηνευεται· δια γαρ το επιμειδιασαι
την Σαρραν τηι θειαι του εν γηραι τοκετου επαγγελιαι κεκληται ουτω κατα την
Ἑβραικην διαλεκτον. γεννηθεντος Ἰσαακ ετος ην κοσμου #22γυιγʹ. Κατα τουτους δε
τους χρονους εν οις Ἰσαακ εγεννηθη, εν Κρητηι αρξαι Κρονον και Ῥεαν Ἕλληνες
ιστορουσι. τοις δε τονἈτλαντιον κολπον οικουσι του ωκεανου πρωτον Ουρανον
τουνομα βασιλευσαι, γημαντα Τιταν, αφ' ου Τιτανας ονομασθηναι. του τον λεγουσι
γενομενον επιμελη παρατηρητην των αστρων πολλοις· προλεγειν τα κατα κοσμον.
Τωι δε πεʹ ετει Ἀβρααμ λιμου γενομενου κατεβη αυτος εις Αιγυπτον. εν τουτωι τωι
ετει της Κρητης βασιλευει Ζευς ο του Κρονου υιος και Ἥρα. γινεται δε και ο Τιτανων
προς ∆ια πολεμος. και ∆ιονυσος, ουχ ο της Σεμελης αλλ' αλλος τουτου πολυ
αρχαιοτερος, τον οινον εξευρε και εν τοις ληνοις απεθλιψεν, αφ' ων και Ληναιος
ωνομασθη. ως και ∆ημητρα λεγεται εφευ ρειν τον σιτον και την κριθην. αυτη δε
εστιν η παρ' Αιγυπτιοις τιμωμενη Ἶσις. ο δε ∆ιονυσος παρ' Αιγυπτιοις Ὄσιρις
λεγεται. ενταυθα δε και η Μαρσυου του Φρυγος ερις κατα τους μυθους προς
Ἀπολλωνα δια την κιθαραν· ελθειν προς ∆ιονυσον εις Νυσσαν, κακει τον Μαρσυαν
ηττηθεντα εκδαρηναι ζωντα παρα του Ἀπολλωνος δια την οργην, τας τε χορδας
εκρηξαι και την 1.53 ευρημενην αρμονιαν αφανισαι. υστερον δε Μουσας και Ὀρφεα
ταυτην ανευρειν Λινωι. Τοτε και τους παιδας του Ουρανου ακμασαι, ων τον μεν
Ἄτλαντα επιφανεστατον γενομενον λαχειν τους παρα τον ωκεανον τοπους. και
πρωτον φασι την αστρολογιαν εξακριβωσαι και τον σφαιρικον λογον εξενεγκειν,
αφ' ης αιτιας δοξαι τον κοσμον επι των Ἄτλαντος ωμων οχεισθαι. Ἐν τηι λεπτηι
Γενεσει κειται οτι Μαστιφατ ο αρχων των δαιμονιων προσελθων τωι θεωι ειπεν "ει
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαπαι σε Ἀβρααμ, θυσατω σοι τον υιον αυτου." τωι κεʹ ετει του Ἰσαακ προσηνεγκεν
αυτον Ἀβρααμ εις θυσιαν εν τωι ορει Σιων· εις εκεινον γαρ τον τοπον το
θυσιαστηριον ωικοδομησεν Ἀβρααμ, ενθα υστερον ο ∆αβιδ το ιερον ιδρυσατο. τυπος
δε της μεν θεοτητος ο Ἰσαακ, της δε ανθρωποτητος ο κριος. και αυτος δε ο χρονος
ισαριθμος· τρεις γαρ ημεραι και τρεις νυκτες ενταυθα κακει. Ὅτι προ των προφητων
τωι Ἀβρααμ ο του θεου λογος φα νεις εν ανθρωπου σχηματι την των εθνων κλησιν
θεσπιζει, ην καθ' ημας ο του θεου λογος εις περας ηγαγεν δια της εις παντα τα εθνη
ευαγγελικης διδασκαλιας. καθως δε φησιν ο Ἰωσηπος, πρωτος Ἀβρααμ δημιουργον
τον θεον εκηρυξε, και πρωτος κατελ θων εις Αιγυπτον αριθμητικην και αστρονομιαν
Αιγυπτιους εδι δαξε· καντευθεν επεραστος και παγγεραστος γενομενος, ηξιωσεν ο
βασιλευς υπ' αυτου γυμνασθηναι τα περι αστρολογιαν και μα 1.54 γειαν ατε
πολυπειρου και Χαλδαιου τυγχανοντος. αστρολογια γαρ και μαγεια απο
Μαγουσαιων ητοι Περσων ηρξατο· οι γαρ τοι Περσαι Μαγωγ υπο των εγχωριων
ονομαζονται. και δη των αστρολογων και μαγων συναθροισθεντων ο βασιλευς αμα
τωι Ἀβρααμ και τοις συνηθεσιν εκαθεσθη, και ησυχιας γενομενης ο Ἀβρααμ εφη
"μαθειν βουλομαι παρ' υμων των σοφων, ει δυ ναται γενεσις και μαγεια βλαψαι τινα
η ωφελησαι κατα την υμε τεραν δοξαν." αφ' ων αποκριθεις αστρολογος ειπεν
αδυνατον ειναι ανθρωπον παρα γενεσιν τελευτησαι. υπο δε του Ἀβρααμ κραταιως
εξελεγχομενων των αστρολογων κελευει ο βασιλευς αχθη ναι τινα δεσμιον,
υποβαλοντος Ἀβρααμ, προκαταδικασθεντα πυ ροκαυστον γενεσθαι. αχθεντος δε
προσεταξεν ο βασιλευς την αυτου γενεσιν ακριβως εξερευνησαμενους τον τροπον
ζητησαι του θανατου. των δε συνεχως διασκεψαμενων, και ειποντων οτι
πυρποληθεις παντως αποθανειται, της γενεσεως μαλα σαφως τουτο διαγορευουσης,
αλλ' ου νυν, εχει γαρ ετι χρονους ζωης, και ουπω εληλυθει η ωρα της τελευτης
αυτου. και ο βασιλευς "εγω σημερον τουτον" φησας "απαλλαξω του δια πυρος
θανατου, τωι υδατι ανελων," και ουτω παραυτα ποιησας, εργωι παρεστη σεν οτι
δυναται τι παρα γενεσιν γενεσθαι. ησυχασαντων δε παν των φησιν ο Ἀβρααμ "ου
μονον οι ανθρωποι αλλα και τα αλογα ζωια υποκεινται γενεσει. αλλα και οι
ανθρωποι μεν εχουσι το ελευθεριον εν εαυτοις, μη υποκειμενοι γενεσει, καθοτι της
γενε 1.55 σεως εκεινο πρεσβυτερον, οπερ εστιν εννοια και αυτεξουσιοτης, εκ θεου
δηλαδη δεδωρημενη. οθεν των αλογων κρειττους οντες ημεις μεν κατ' εξουσιαν
αναιρειν αυτα πεφυκαμεν. ημων δε ως κρειττονων των αλογων συ παλιν ως
βασιλευς κρειττων ημων υπαρχεις, κατ' εξουσιαν υπερεχων. ως ουν ημεις κατα το
λογι κον των αλογων ζυων, ουτω συ ω βασιλευ κατα τον της αρχης λογον
εξουσιαζεις ημων, ωσπερ δη και σου παλιν κρειττων αν θρωπων μεν ουδεις, θεος δε
αορατος και παντων δεσποτης και ποιητης, παρ' ου και το συμφερον αιτεισθαι και
προσευχεσθαι δει." φασι δε και τουσδε τους λογους τον Ἀβρααμ ειπειν, πολ λην ειναι
μεταξυ αληθειας και συνηθειας την διαφοραν. και γαρ η αληθεια μεν γνησιως και
ζητουμενη μολις ευρισκεται· το εθος δε, οποιον αν ηι, ειτε αληθες ειτε ψευδες,
ακριτως υφ' εαυτου κρατυνεται. και ουτε αληθει οντι ηδεται ο πατροθεν αυτο παρα
δεξαμενος, ουτε ψευδει αχθεται, οτι ου κρισει ψυχης ιδιαι αλλα προληψει πιστευει
και γνωμηι των προ αυτου. επ' αδηλωι δε τυχηι την ιδιαν επιδεδωκως ελπιδα, ου
ραιδιως εχει την πατριον αποδυ σασθαι περιβολην, καν πανυ μωρα τουτωι και
καταγελαστος ουσα σαφως αποδεικνυται. οι μεν ουν πολλους και παντοπαθεις ειση
γουμενοι θεους, τα ομοια δε αυτοις καταπραττομενοι, ουδε αι δουνται τωι της κακιας
παραδειγματι επερειδομενοι. οι ειμαρμε νην δε αναπλαττοντες και γενεσιν, μηδεν
ουτε ποιειν ουτε πασχειν 1.56 δυνασθαι παρα ταυτας τερατολογουντες, αδεως
αμαρτανουσιν, ουκ ευλαβουμενοι, ως υπο γενεσεως ταυτα ποιειν αναγκαζομενοι·
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειμαρμενην γαρ αναγκαστικην ειναι τινα δυναμιν και της υλης φασι κινητικην. οι δε
παλιν απρονοητον φοραν και αθεον η τυ χαιαν εισηγουμενοι ως αυτοματως των
παντων φερομενων (τυχην γαρ αιτιαν κατα συμβεβηκος και συμπτωμα φυσεως η
προαιρε σεως ειναι λεγουσι), και ουτοι παλιν τοις ισοις περιπιπτοντες εις εσχατους
βυθους απωλειας και βαραθρα ᾅδου καταντωσιν. Ἰδων ουν ο προειρημενος βασιλευς
Γεραρων Ἀβιμελεχ εν παντι εργωι ευοδουμενον τον Ἀβρααμ, Ὀχοζαδ τον
νυμφαγωγον και Φιλοχ τον αρχιστρατηγον αυτου παραλαβων ηκε προς Ἀβρααμ,
φιλιαν επικυρων κραταιοτεραν, και ορκον απαιτων μη αδικησειν μητ' αυτον μητε το
σπερμα αυτου. καθως εγω εποιησα μετα σου δικαιοσυνην εν ταυτηι τηι γηι ηι
παρυκησας, ουτω και συ μετ' εμου και του σπερματος μου, οταν βασιλευσεις ταυτης
της γης. δεινοι γαρ οι βασιλεις τον μελλοντα τουτους διαδεχεσθαι παντο δαποις
τεκμαιρεσθαι συμβολοις· και γαρ εμελλε δια των εξ αυτου γεννωμενων εκεινης της
γης βασιλευειν Ἀβρααμ. προσωνειδισε δε τον Ἀβιμελεχ περι των αφηιρημενων
φρεατων υπο των αυτου παιδων. εκει ουν παρα το φρεαρ γενομενοι, και προβατα
και μοσχους τεθυκοτες, διαθηκην ειρηνης αμφοτεροι διεθεντο, εν επτα δε αμνασιν
ετεραις τον ορκισμον κατ' εθος ποιησαντες εις αποδειξιν οτι ωρυξεν αυτος, διο και
φρεαρ ορκου ωνομασται.
1.57 Kαι ουτως εκεισε ειρηνικας διαθεμενοι, Ἀβιμελεχ μεν μετα των οικειων
οικαδε επανηλθεν, Ἀβρααμ δε αρουραν η λειμωνα επι τωι του ορκου φρεατι
φυτευσας το ονομα επικεκληκε κυριου, θεος αιωνιος. εις βαθυ ουν γηρας ελασας
Ἀβρααμ, και γενομενος ετων ροϛʹ, μετεστη προς τον θεον. τουτον Ἰσαακ και Ἰσμαηλ
οι υιοι αυτου εν τωι διπλωι σπηλαιωι μετα Σαρρας κατεθεντο. Μετα ταυτα
ανδρωθεντος Ἰσαακ εγενετο λιμος εν τηι γηι αυτων. κωλυεται δε παρα του θεου εις
Αιγυπτον κατελθειν, πανοικι δε εις Γεραρα προς Ἀβιμελεχ ερχεται τον βασιλεα Φιλι
στιειμ. φησι δε και αυτος περι Ῥεβεκκας ως Ἀβρααμ περι Σαρρας, οτι αδελφη μου
εστιν· ην γαρ ωραια σφοδρα. εκ δε της παιδιας γνους Ἀβιμελεχ γυναικα αυτου ειναι,
αυτον μεν μεμφε ται ως ταληθες αποκρυψαμενον, αποφαινεται δε παντα τον απτο
μενον Ἰσαακ και Ῥεβεκκας ενεχεσθαι θανατωι. ουτως ευλογησε κυριος τον Ἰσαακ
εως τελους ωστε ζηλωσαι τουτον τους Φιλιστιειμ, και παντα τα φρεατα α ωρυξεν
Ἀβρααμ εμφραξαι. μετα τουτο εν τηι φαραγγι Γεραρων μεταβεβηκως ανεκαθηρε τα
πατρικα φρεατα. ωρυξε δε και αυτος φρεατα τρια, ων το μεν αδικιαν, το δε εχθραν,
το δε τριτον ευρυχωριαν ωνομασεν. εντευθεν ανεβη επι το φρεαρ του ορκου Ἰσαακ,
και ωφθη αυτωι κυριος εν οραματι της νυκτος λεγων "εγω ειμι ο θεος του πατρος
σου Ἀβρααμ, και εγω ειμι μετα σου, και ευλογησω σε, και πλη θυνω το σπερμα σου
ως τα αστρα του ουρανου, δι' Ἀβρααμ τον 1.58 πατερα σου." εκει ουν ο Ἰσαακ
θυσιαστηριον δειμαμενος θυ σιαν τωι κυριωι ανεπεμψε, και την σκηνην αυτου εν
αυτωι τωι τοπωι κατεπηξεν. ωσπερ δε προς Ἀβρααμ προτερον, ουτω και προς Ἰσαακ
μετα ταυτα αυτος τε Ἀβιμελεχ ο Γεραρων βασιλευς και Ὀχοζαδ ο νυμφαγωγος αυτου
και Φιλοχ ο αρχιστρατηγος της δυ ναμεως αυτου, ειδοτες οτι κυριος ην μετ' αυτου,
προς αυτον ελθοντες διαθηκην ειρηνης προς αλληλους εποιησαντο, και πρωι
ανασταντες και ομοσαντες απυχοντο μετα σωτηριας απ' αυτου. Γινονται δε απο του
διαμερισμου της συγχυσεως, εως ου ηλθεν Ἀβρααμ εκ Μεσοποταμιας εκ πολεως
Χαρραν και του οικου του πατρος αυτου κατα κελευσιν θεου εις γην Χανααν, η εστι
Παλαιστινη, ετη χιϛʹ. υπηρχε δε τοτε ετων οεʹ. διατριψας δε εις Χανααν ετη κεʹ
εγεννησε τον Ἰσαακ, και μετα τουτο εζησεν ετη οεʹ, και απεθανε ζησας τα παντα ετη
ροϛʹ. ος και τας ευ λογιας του Μελχισεδεκ του θεσπεσιου βασιλεως Σαλημ εδεξατο,
αρτους και οινον· ην γαρ ιερευς του θεου του υψιστου, ως προει ρηται. Του Ἰσαακ
οντος χρονων λβʹ τελευται Σαρρα, ετων ουσα εκατον οκτω. και θαπτεται εν Χεβρων,
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ητις νυν Ἐλευθεροπολις καλειται, εν τωι σπηλαιωι ο ωνησατο ο Ἀβρααμ παρα Ἐφρων
του Χετταιου τετρακοσιων δραχμων, επι μαρτυριαι των υιων Χετ· αφ' ου και τα δια
γραμματων συμβολαια οι Ἕλληνες ομολογουσι παρειληφεναι. Ἰσαακ δε
τεσσαρακοντα ετων γενομενος ελαβε 1.59 την Ῥεβεκκαν, θυγατερα Βαθουηλ, ος υιος
Ναχωρ ην ογδοος και τελευταιος· οκτω γαρ ησαν απο Μελχας αυτωι παιδες. Να χωρ
δε ο πατηρ Βαθουηλ ην αδελφος Ἀβρααμ. τουτου εσχατος υιος Βαθουηλ πατηρ ην
Ῥεβεκκας και Λαβαν του πενθερου Ἰακωβ. τουτου νεμει τα προβατα εφ' ολοις ετεσιν
εικοσι. Ῥεβεκκα δε στειρα ουσα μετα εικοσιν ετη εγεννησε δυο επι το αυτο υιους, τον
Ἰακωβ και τον Ἠσαυ, εν τωι ξʹ ετει Ἰσαακ. του δε κοσμουην ετος #22γυοβʹ. Ὅτι
κολλυριδα ποιησασα Ῥεβεκκα δεδωκε τωι Ἰακωβ, και εισηγαγε μεθ' ετερων δωρων
δια Ἰσαακ προς Ἀβρααμ· ον κατεχων εν τωι κολπωι αυτου, ευλογων πολυτροπως,
ετελευτησεν αφυ πνωσας ο Ἀβρααμ, τωι ιεʹ ετει της ζωης Ἰακωβ. Τωι δε μεʹ ετει της
ζωης Ἰακωβ ο Ἠσαυ και αυτος ομοχρονος ων αυτωι ελαβε δυο γυναικας, Ἰουδιθ την
θυγατερα Βεηρ του Χετταιου και την Μασεμαθ θυγατερα Ἐλων Ἐβαιου. Ἰακωβ δε
ετων υπαρχων εξηκοντα τριων ουκ εγνω ολως γυναικα, ως αυτος εξειπε τηι μητρι
Ῥεβεκκαι. τωι δε ογʹ ετει αυτου, του δε κοσμου ετει #22γφμεʹ κατα τον ακριβη λογον,
απεδρασεν Ἰακωβ απο προσωπου Ἠσαυ του αδελφου αυτου, και δουλευσας ετη ζʹ
ελαβε την Λειαν, και μετα ετερα επτα ελαβε την Ῥαχηλ. εκ μεν ουν της Λειας
εγεννησε τον Ῥουβειμ, τον Συμεων, τον Λευι, τον Ἰουδαν, τον Ἰσσαχαρ, τον
Ζαβουλων και την ∆ιναν, εκ δε της Ῥαχηλ τον Ἰωσηφ, εκ δε της παιδισκης Βαλας
τον ∆αν και 1.60 τον Νεφθαλιμ, εκ δε της ∆ελφας τον Γαδ και τον Ἀσηρ. εικο στον
τοινυν ετος διατριψας μετα του Λαβαν απεδρα εξ αυτου, οντος του Ἰωσηφ χρονων
τριων. διαβαινων δε τον Ἰορδανην επευλογηθη και μετεκληθη Ἰσραηλ. ο δε Ἰακωβ
της ορασεως υπομνησθεις ην εθεασατο κατα την αφιξιν την εις Μεσοποταμιαν,
ανερχεται εις Βαιθηλ. ενθα κατακοιμηθεις ειδε το οραμα. και παντα αποδεκατωσας α
εκεκτητο, τελευταιον υποβαλλει κληρωι τους παιδας, και τον Λευι τωι θεωι αφιεροι,
ετων υπαρχοντα ιηʹ, και αρχιερεα αναδεικνυσι, δεκατον οντα απο εσχατου κατα τον
της αστρολογιας. Ῥουβειμ γαρ δια την παλλακην του πατρος εστερηθη της τε
βασιλειας και της ιερωσυνης, πρωτοτοκος ων. ελθοντος δε του Ἰακωβ πλησιον
Σικιμων εις πολιν Σαλημ, υφι σταται υπο Σιχεμ την βιαν η ∆ινα· και εκδικειται παρα
Συμεων και Λευι, παντι τροπωι διαχρησαμενων τους περι τον Σιχεμ. ετι δε τικτει η
Ῥαχηλ τωι Ἰακωβ τον Βενιαμιν, και τελευτησασα θαπτεται εν τωι Ευφρανθαι, ενθα
νυν εστιν η Βηθλεεμ· μεταξυ γαρ της Βηθλεεμ και της Ἱερουσαλημ, εις τον
ιπποδρομον, η λαρναξ εστι της Ῥαχηλ, υπερκειμενη της γης. και επειδη το εκ Λευι
γενος επι Ἀαρων κατατρεχει και Μωυσην, ων ο μεν ιερατευει ο δε στρατηγει τωι
λαωι, εικοτως εξ αυτων λαμβανεται η εκ του Ἰακωβ γενεαλογια. Ῥεβεκκα δε, ως
φησιν Ἰωσηπος εν τηι αρχαιολογιαι, ηξιωσε τον Ἰσαακ αγαγειν Ἠσαυ και Ἰακωβ και
διαλ 1.61 λαξαι αυτους. ο δη και ποιησας, και παρακαλεσας αυτους αμα, και
ενορκισας ειρηνην αγειν προς αλληλους και της πνευματικης οικειοτητος
ασπαζεσθαι την διαθεσιν, προειπε τωι Ἠσαυ οτι εαν επαναστηις τωι Ἰακωβ, εμπεσηι εις
τας χειρας αυτου. Μετα την τελευτην Ἰσαακ οι υιοι Ἠσαυ παρωξυναν τον πατερα
αυτων κατα Ἰακωβ και των υιων αυτου. και καθοπλι σθεις μετα εθνων ηλθε προς
πολεμον. Ἰακωβ δε αποκλεισας της πολεως τας πυλας παρεκαλει τον Ἠσαυ
μνησθηναι των προγονι κων εντολων και παραινεσεων. του δε μη ανεχομενου αλλα
και μαλλον υβριζοντος, του Ἰουδα παρακαλεσαντος ενετεινε το τοξον Ἰακωβ, και
πληξας κατα του δεξιου μαζου τον Ἠσαυ κατεβαλε· και τουτου τελευτησαντος
εξηλθον της πολεως οι υιοι Ἰακωβ, και παντας σχεδον ανειλον. τελευτωσι δε
προτερον μεν η Ῥεβεκκα, μετ' ου πολυ δε και ο Ἰσαακ, τωι Ἰακωβ της πρωτοτοκιας
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλιποντες τα γερα. Ὅτι ο Ἰσαακ εκατον ετων ην, οτε τας ευλογιας του Ἠσαυ
Ἰακωβ εκλεψεν.
Ὅτι εν τοις χρονοις Ἀβρααμ και Ἰσαακ πολυσωματους ανθρωπους Αιγυπτιοι
ιστορουσι γενεσθαι, τους υπο Ἑλληνων Γι γαντας ονομαζομενους, τους και
δρακοντοποδας. τοτε δε και τους Κουρητας λεγουσι γενεσθαι. οι δε απογονους των
Ἰδαιων, 1.62 οι ελεγοντο παρ' Ἕλλησιν ειναι· και Ἡρακλης εις των
Ἰδαιωνδακτυλων. Ὅτι οι Χαλδαιοι απο του Σημ καταγονται, εξ ων ο Ἀβρααμ. Ὅτι
δεκαεπτα ετων ο Ἰωσηφ υπο των αδελφων επραθη, μετα πεμπτον ετος της τελευτης
Ῥαχηλ, χρυσων οκτω. Ὅτι τωι ρκʹ ετει του Ἰακωβ Ἰωσηφ ηρξε της βασιλειας
Αιγυπτου, τριακονταετης ων. και τωι αυτωι ετει τελευται Ἰσαακ ο πατηρ αυτου, ζησας
ετη ρʹ ογδοηκοντα· και εταφη υπο Ἰακωβ και Ἠσαυ των υιων αυτου. τωι δε ληʹ ετει
του Ἰωσηφ ηρξατο ο λιμος· ου γαρ ανεβη ο Νειλος εν ολοις τοις επτα ετεσι του
λιμου, ως Ἰωσηπος μαρτυρει. μετα δε δυο ετη κατεβη Ἰακωβ εις Αιγυπτον εν οεʹ
ψυχαις, εκατον τριακοντα ετων ων, ο δε Ἰωσηφ τεσσαρακοντα. τελευται δε Ἰακωβ
εκατον τεσσαρακονταεπτα ετων, και θαπτεται υπο Ἰωσηφ εν Χεβρων. Γεσαιμ δε η
προς Αιγυπτον Ἀρραβια εστιν. μετα γαρ οʹ χρονους της εν Αιγυπτωι καθοδου Ἰακωβ,
ετελευτησεν Ἰωσηφ εκατον δεκα ετων. Μετα γουν τον θανατον Ἰωσηφ δουλευουσιν
Ἑβραιοι τοις Αιγυπτιοις ετη ρμδʹ. τα παντα τοινυν της των Ἑβραιων εν Αιγυπτωι
διατριβης ετη σιεʹ. λαμβανουσι δε την ευλογιαν των πρω τοτοκιων αντι του Ῥουβειμ
οι υιοι Ἰωσηφ δια το του πατρος αυτων σωφρον, καθο ο μεν Ῥουβειμ τηι παλλακηι
συνηλθε του πα 1.63 τρος, ο δε Ἰωσηφ τηι Αιγυπτιαι ου συνεφθαρη. αλλα και δεκα
τριων αδελφων οντων εις δωδεκα εμερισθη η γη δια το τον Λευι αποδεκατουν τους
λοιπους παντας. Ὅτι Ἰωσηφ κομιδηι νεος ων ετι προβατα του πατρος ποι μαινων ην,
και μαλλον των αλλων ηγαπατο τωι πατρι. διο και οι αδελφοι διαφθονουμενοι ουδεν
προς αυτον ειρηνικον ελαλουν. προσετιθουν δε και μισος των ενυπνιων αυτου
ακουοντες. και γαρ εφη "δραγματα δεσμευοντων ημων εν τωι πεδιωι ᾤμην μεν
ανορθωθηναι το εμον, τα δε υμετερα περιστραφεντα προσκυνειν αυτωι." τουτου
γουν ακουσαντες, και ως βασιλευσει επ' αυτους ορθως επικριναντες, λιαν επετειναν
το μισος. προσθεις δε "αυθις ενυπνισαμην" εφη, "και γε ᾤμην τον ηλιον και την
σεληνην και ενδεκα αστερας προσκυνουντας με καθοραν." διαπαιζων δε το οραμα
Ἰακωβ εφη "αρα εγω ο πατηρ σου και η μητηρ σου και οι αδελφοι σου ηξομεν
προσκυνησαι σοι επι της γης;" και επιτιμη σας παρηινει σιγαν. ουτω μεν ουν τα
οραματα αμυδρα της αλη θειας προτυπωσις ην· και γαρ τουτο προφητειας ειδος, και
εν πολλοις εθεωρηθη πολλακις δι' ονειρων η του μελλοντος προ δηλωσις, εν οις δια
κρειττονος γινεται κατοχης, ωσπερ εν τωι Φαραω και τωι Ναβουχοδονοσορ και
αλλοις πλειστοις. Ἄξιον δε ειδεναι τας διαφορας των προφητειων. η μεν γαρ εστι
πνευματικη και αληθης παντηι, ως η του θεου και των αγιων, 1.64 εν καιρωι τωι ιδιωι
το περας των προφητευομενων επιφερουσα. αλλη δε δαιμονικη, εν τοις των
δαιμονων θεραπευταις ενεργου μενη· πολυτροπος δε αυτη, οια η των αλευρομαντων
και κριθο μαντων λεγομενη, οια η Πυθια και η δια της ∆ωδωναιας λη ρουσα δρυος, η
δια των σπλαγχνων μαντεια και η δι' ορνεων πτησεως, και η δια κλαγγων και
πταρμων συμβολικη· οια η δια βροντης, μυων, γαλης, τρισμου ξυλων, ωτος ηχων,
παλμων σωματος, συμβολικη και οιωνιστικη λεγομενη. ης το μεν εστιν
ορνεοσκοπικον, το δε παλμωτικον, το δε οιωνοσκοπικον, το δε χειροσκοπικον, το δε
ενοδιον η κληδονιστικον, οιον οταν εκ του παρατυχοντος ειρημενου τεκμαιρηται τις
το εσομενον, και οταν δι' ονοματων νεκρων επικλησεως, και οταν δι' αστρων και
υδα των η ονειρων ματαιων, οιοι καθ' εκαστην πασι προσπιπτουσι· σπανιοι γαρ λιαν
οι ανωθεν ηκοντες. ουτοι δε παντες δαιμονιω δεις οι τροποι της προφητειας και
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στοχαστικοι, οι κατα συμβε βηκος αληθευοντες εν τισιν εν τοις πλειστοις
αμαρτανουσιν. αλλη δε προφητεια φυσικη, ως η δια των αλογων· χελιδονες γαρ και
μυρμηκες και γερανοι εχινοι τε και αλκυονες χειμωνος επιοντος φυσικως
επαισθανονται. αλλη δε τεχνητη, ως η παρ' ιατροις και κυβερνηταις ορωμενη, ητις
στοχασμος μαλλον η προφητεια μετωνομασται. και παρα ταυτας η δημωδης τε και
κοινη, ως οταν ειπηι τις οτι μετα τρεις ημερας εσται χειμων, οτι εκ φιλο 1.65 νεικιας
ψυχης πολλακις μισος εγειρεται, εκ του μισους δε εριδος ανισταμενης και
κρατυνομενης ζηλος εγενετο πικρος, εκ δε του φθονος ενεσκηψε κρυπτος, εκ δε του
ο θυμος ανηπται δεινος, εκ του θυμου δε θανατος ανακυπτει πονηρος, ει μη
κρειττοσι δη λονοτι προνοιαις ανακοπτοιτο. Ἐν τωι πραθηναι τον Ἰωσηφ εν Αιγυπτωι
Πετεφρηι ευνουχωι τωι αρχιμαγειρωι Φαραω, και εν δεσμωτηριωι εγκλεισθηναι,
συνεβη τον αρχισιτοποιον και τον αρχιοινοχοον, τους ευνουχους Φαραω,
εγκλεισθηναι εν τωι αυτωι δεσμωτηριωι ενθα και Ἰωσηφ. ημερων δε διελθουσων
αμφοτεροι ειδον ενυπνια. ο μεν αρχιοινοχοος αμ πελον ειδε θαλλουσαν βλαστοις
και πεπειρους βοτρυας σταφυλης προβαλλουσαν, τρεις δε ταυτην υπεχουσαν
κατωθεν πυθμενας. "εγω δε" φησιν "ᾤμην τωι ποτηριωι την σταφυλην εκθλιβων εις
την χειρα διδοναι Φαραω." και ο Ἰωσηφ τους τρεις πυθμενας ετι τρεις ημερας
εσεσθαι φησι, και της αρχης σου μεμνησεται ο Φαραω, και αποκαταστησει σε εις την
προτεραν αρχιοινοχοΐαν. αλλα μνησθητι καμου, οταν ευ σοι γενηται, οτι ματην
διαβλη θεις τωι οχυρωματι τουτωι κατακεκριμαι. επι τουτοις και ο αρχι σιτοποιος εφη
"τρια κανα χονδριτων σιτοποιου, εξ ων εργων ο βασιλευς εσθιει, επι της κεφαλης
μου εχειν υπελαμβανον· και τα πετεινα του ουρανου επιοντα κατησθιεν αυτα." και ο
Ἰωσηφ "ετι τρεις ημεραι" εφη, "και αφελειται Φαραω την κεφαλην σου απο σου, και
επι ξυλον κρεμαμενον τα ορνεα σε καταθοινησονται. 1.66 κατα την κρισιν ουν του
Ἰωσηφ ουτω και εγενετο. μετα ταυτα δυο ετων παρωιχημενων αυτος ενυπνιον ειδε
Φαραω. επτα βοας καλας τωι ειδει και ταις σαρξι λιπαρας, αναβαινουσας εκ του πο
ταμου και εν τωι αχιν νεμομενας ᾤετο οραν, αλλας δε επτα βοας επομενας ταις
πρωταις, αισχρας τωι ειδει και λεπτας, αι και κατεφαγον τας λιπαρας και εκλεκτας.
ειτα εγερθεις και αυθις δευτερον ενυπνισθεις ο βασιλευς οραν εδοκει επτα σταχυας
εν ενι πυθμενι ανιεναι, καλους και εκλεκτους, και μετ' αυτους αλλους επτα
αναφυεσθαι ανεμοφθορους και λεπτους, οι τους εκλεκτους και πληρεις κατεπιον.
ταυτα ιδων Φαραω εταραχθη, και ο απαγγελλων αυτωι την συγκρισιν ουκ ην.
αναμιμνησκεται ουν ο αρχιοινοχοος του Ἰωσηφ, ος και παραστας τας μεν επτα βοας
τας καλας και τους επτα σταχυας τους καλους επτα ετη ευθηνιας ειναι φησι, τας δε
επτα βοας τας ισχνας και τους επτα σταχυας τους λεπτους και κενους, επτα ετη
λιμου ισχυρου επακολουθησει, απερ εξαναλωσει παντα τα αγαθα των ετων της
ευθηνιας. το δε δευτερωσαι το ενυπνιον, αληθες εστι δηλοι. το δε και δια των
ασταχυων δευτερωθηναι το δια των γεωργηματων της γης σημαι νει· οπερ και
ταχυνει του ποιησαι ο θεος. ην μεν ουν ετων τρια κοντα ο Ἰωσηφ, οτε παρεστη τωι
Φαραω· ωι και γυναικα την Ἀσενεθ εδιδου, θυγατερα του ιερεως Πετεφρη, μεθ' ης και
δυο υιους ετετοκει, Μανασσην και Ἐφραΐμ. του λιμου δε επι επταετιαι 1.67
γενομενου παντα μεν χρυσον και κτηνη και γην, αλλα μην και εξ ανθρωπων
ανδραποδα τωι οικωι Φαραω εισεποιησατο· εν δε τωι εβδομωι ενιαυτωι σπερματα δους
πασηι τηι γηι Αιγυπτου, το πεμ πτον μερος αποκληρουν εποιησε τοις βασιλειοις. οπερ
και μεχρι της νυν κρατει εν Αιγυπτωι, μονων των ιερεων υπεξηιρημενων· την
ιερατικην γαρ γην ατελη καταλελοιπε μονην. οι δε Αιγυπτιοι σωτηριαν μεγιστην και
ευεργεσιαν τουτο ηγησαμενοι, αχρι του δευρο αποπεμπτουν παρειληφασι τωι Φαραω
παντας τους καρ πους της γης αυτων. Ἑπτακαιδεκα μεν ετη ο Ἰακωβ επεζησεν εν
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Αιγυπτωι τωι Ἰωσηφ, της ζωης δε αυτωι αι πασαι ημεραι εις ρμζʹ ετη εξεμε τρηθησαν.
ηγγιζε μεν ουν η ημερα της αυτου τελευτης, αυτος δε τον Ἰωσηφ προσκαλουμενος
θειναι την χειρα υπο τον μηρον, ως εθος, και ομοσαι αυτωι κατεδυσωπει μη θαψαι
αυτον εν Αι γυπτωι, αλλ' εν τωι ταφωι των πατερων αυτου αναγαγειν. αυτου δε
καταθεμενου και ομωμοκοτος ευθυς προσκυνησαι τον Ἰσραηλ επι το ακρον της
ραβδου Ἰωσηφ. μετα ταυτα ακουσας ο Ἰωσηφ οτι ενοχλειται ο πατηρ, τους δυο υιους
Μανασσην και Ἐφραιμ αναλαβομενος ηκεν εις επισκεψιν. Ἰσραηλ δε ανεκαθισε, και
ανοιξας το στομα των ευλογιων του θεου και των επαγγελιων, ων αυτωι εν γηι
Χανααν χρηματιζων επηγγελται, υπομιμνησκει. ιδιο ποιειται δε τους δυο υιους
αυτου, τους γενομενους αυτωι εν γηι 1.68 Αιγυπτου, Ἐφραιμ λεγω και Μανασσην,
ειπων "ως Ῥουβειμ και Συμεων ουτοι μοι εσονται, τα δε γε εκγονα τουτων σοι εσον
ται." οτι γαρ εμελλεν ωσπερ ταλλα ουτω και τους υιους τωι θεωι αποδεκατουν ο
Ἰσραηλ (και γαρ ο Λευι εις κληρον αφωρι σται μετα ταυτα τωι θεωι), ινα μη ο των
δωδεκα φυλων αριθμος ελαττωθηι, τουτου χαριν οιμαι ο Ἰσραηλ τον Ἰωσηφ αντι δυο
υιων ηγησαμενος τους υιους αυτου εις φυλας διεταξατο δυο, Ἐφραιμ δηλαδη και
Μανασσην. και οι μεν οφθαλμοι του Ἰσραηλ βαρυωπουντες απο του γηρως ησαν,
αμυδρα δε ορωντες ορωσι τους υιους Ἰωσηφ, και επυνθανετο τινες αν ειεν. ους και
προσεγγισαντας περιελαβε και κατεφιλησεν, και φησι προς Ἰωσηφ "ιδου του
προσωπου σου ουκ εστερησε με ο θεος, αλλ' εδειξε μοι και το σπερμα σου." εξαγαγων
δε Ἰωσηφ αυτους απο των γο νατων Ἰσραηλ του προσκυνησαι αυτωι, ειτα τον
Μανασσην μεν εν τηι δεξιαι εξ αριστερων δε τον Ἐφραΐμ, αυτος τας χειρας αμειβων
την μεν δεξιαν επι του νεωτερου την αριστεραν δε επι του πρεσ βυτερου την
κεφαλην τιθεις, εις μυστηριον σταυρικου τυπου, ου τως ευλογησεν αυτους ωστε
πληθυνθηναι αυτους επι της γης και ωστε αυτους επικληθηναι το ονομα αυτου και
των πατερων αυτου. βαρυ δε κατεφανη τουτο τωι Ἰωσηφ, και της πατρικης δεξιας
αντελαβετο, αφελειν βουλομενος απο της κεφαλης Ἐφραιμ και επιθειναι επι την
κεφαλην Μανασση, "ουτος εστι, πατερ," ει 1.69 πων, "ο πρεσβυτερος, και τουτωι
επιθες, ως καθηκει, την δε ξιαν." αυτος δε "οιδα, τεκνον, οιδα" απεκριθη· "αυτος
εσται εις λαον και υψωθησεται, αλλ' ο αδελφος αυτου ο νεωτερος μει ζων αυτου
εσται," καθαπερ ο νεος και εν πνευματι Ἰσραηλ του πρεσβυτερου και κατα σαρκα
Ἰσραηλ ομολογουμενως μειζων εστι. μετα ταυτα τους παντας υιους ο Ἰσραηλ
συγκαλουμενος διετιθετο αυτοις απο του πρωτου εως του εσχατου, οις μεν επι τοις
πε πραγμενοις διελεγξιν και μεμψιν, οις δε προφητειαν του μελλον τος και των
εσομενων δηλωσιν, οις δε ευλογιαν και επαινον· και καθως εδιδου το πνευμα,
εκαστωι το δεον επιφθεγξαμενος ο μα καριος ουτως ετελευτα. και πρωτην μεν ρησιν,
ουκ ευλογιας αλλα μεμψεως και ελεγξεως, τωι πρωτοτοκωι Ῥουβειμ επιφωνει, ισχυν
μεν αυτον και των τεκνων αρχην αποκαλων, σκληρως δε και αυθαδως φερομενον
υβριζειν εν τε αλλοις πλειστοις και εν τωι επι την κοιτην αναβαινειν και μιαινειν του
πατρος την στρωμνην μετα Βαλας της αυτου παλλακης. παραγγελλει τοινυν μηκετι
ως υδωρ εκζεσαι τουτον ασελγει ποθωι και επ' ανομιαι προσθειναι ανο μιαν. δευτερον
δε τον θυμον Συμεων και Λευι και την μηνιν επικαταραται, ως αυθαδη τε και
σκληραν την εις τους Σιχιμιτας μιαιφονιαν και πασαν αυτων την κατα αθωων υβριν
διασυρων, και την αδικιαν της αυτων προαιρεσεως, ωσπερ και ην δια την αδελφην
αυτων ∆ιναν αναιτιοις επηγαγον, μηποτε επερεισαι τα σπλαγχνα ητοι συναινεσαι τηι
βουληι αυτων επευχομενος. τωι Ἰουδα δε σαφως, δια τον εξ αυτου μελλοντα
βλαστανειν Χρι 1.70 στον, αινεσιν και προσκυνησιν και νικην κατα των εχθρων
αυτου παντων ευαγγελιζεται· ον και ως σκυμνον λεοντος δια το φυσει βασιλικον
του μονογενους, ως εκ βλαστου δε αυτου αναβηναι δια την εκ παρθενου γεννησιν η
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σαρκωσιν, και αυτον δε τουτον ανα πεσοντα κοιμηθηναι και εγερθηναι δια το
παθημα του θανατου και την αναστασιν, αριδηλως ο θειος εκει πρωτος
προηγορευσεν Ἰσραηλ. μη εκλειψειν δε αρχοντα εξ Ἰουδα η ηγουμενον, εως αν,
φησιν, ελθηι ο αποκειται, τουτεστιν ο Χριστος, ος εστιν ον τως προσδοκια των εθνων·
ος το επι τηι βασιλειαι και ηγεμονιαι και αρχικηι εξουσιαι πασηι γαυριαμα αφελομενος
των Ἰουδαιων, και εις εαυτον παν το κρατος των ολων ως παντοκρατωρ
αναρτησαμενος, οις βουλεται τουτο και χαριζεται. ουτος προς την αμπελον αυ του, η
εστιν εκ περιτομης των αγιων εκκλησιων, τον πωλον της ονου, τας εξ εθνων
εκκλησιας, εν τηι ελικι της αμπελου ητοι τωι πνευματι της αγαπης προσεδεσμευσεν.
ουτος την αυτου στολην και του σωματος την περιβολην, ως εν οινωι τωι αιματι της
στα φυλης βεβαμμενην, εν τωι οικειωι αιματι πλυνει, ο εστιν, εκ της φυσικης φθορας
εις αφθαρσιαν μεταβαλει, εν σταυρωι αιματου μενος και εκ νεκρων αμιαντος και
αφθαρτος ανισταμενος. του του και οι οφθαλμοι χαροποι, ως απο οινου του
πνευματος πε πληρωμενοι του αγιου, οι οδοντες δε υπερ το γαλα λευκοι, το
υπερφυως φωτοειδεστατον των αυτου λογων και καθαρωτατον εμφαινοντες.
Ζαβουλων παραλιον προς ορμον πλοιων προελομε 1.71 νος κατοικειν εως Σιδωνος
της πολεως την αυτου κατοικησιν παρα τενει. ο Ἰσσαχαρ δε την εν μεσωι των
κληρων ιδων γην, οτι πιων, οτι ευκαρπος και καλη, φιλοπονειν αιρετισεται και ανηρ
γεωργος εσται. και ∆αν μεν τον λαον αυτου, φησι, κρινει, ωσει και μια φυλη εν
Ἰσραηλ, ως η βασιλικη του Ἰουδα φυλη, καθαπερ παλαι ο Σαμψων και υστερον ο της
ανομιας υιος, ωσπερ τις οφις εφ' οδου τουδε λανθανοντως του βιου λοχων, και
πτερναν ιππου, του απερισκεπτως τον βιον τουτονι τρεχοντος την οδον, διαστρεψας.
τουτον γαρ δακνων και λοιπον πανουργως υπο του θεου υποσκελισας, πεσειται
χαμαι ο ιππευς, πιστος και ευσεβης ανθρωπος, μετανοων και την εκ θεου σωτηριαν
αυθις ανακαλου μενος. τον Γαδ δε πειρατηριον, φησι, πειρατευει, οια πολλα κατα
τους πολλους καιρους πειρατηρια τωι Γαδ μεν απο των πλη σιοχωρων συνεπεσεν
εχθρων, αυτοις δε αυθις ο Γαδ πειρατηριον κατα ποδας επενηνεκται. και Ἀσηρ μεν
ουτως τωι αρτωι περισ σευει ως και τοις αρχουσι διδοναι τροφην, Νεφθαλειμ δε
στελεχει φυτου ανειμενωι παρεικασθησεται, επιδιδους εις πληθος και καλ λος
δυναμεως ως γεννηματα πληθυι καρπων. τοις μεν ουν τα τοιαυτα προφητευων
επελεγεν ο Ἰσραηλ. σφοδρα δε τον Ἰωσηφ ως λιαν ηγαπημενον ευλογων "υιος
ηυξημενος και δεδοξασμενος, ως ζηλωτος η επιζηλος και μακαριος μου ο υιος ο
νεωτερος. Ἰωσηφ, προς με αναστρεψον, προς με τον πατερα τον σον. ορα 1.72 λοιπον
μη προς Φαραω, μη προς Αιγυπτιους ασεβεις, αλλα προς εμε, φησι, και την ευσεβειαν
των πατερων επιστρεφου των σων. και γαρ κατα σου διαβουλευομενοι
ελοιδορουντο και ενειχον τοξοται, τρωσαι θελοντες και αποκτειναι· η ωσπερ οι
αδελφοι διαφθονουμενοι προτερον, και αλλοι τουτο δρασουσι μετεπειτα εις
εκγονους τους σους. αλλα δια χειρος δυναστου του εμου θεου του κατισχυσαντος
Ἰσραηλ συνετριβη τα τοξα αυτων, και τα νευρα των βραχιονων αυτων εξελυθη. και
ευλογησε σε ο θεος ο εμος ευλογιαν ουρανου και γης, ουρανιοις χαρισμασιν αγαθων
αρετων και επιγειοις καταπλουτισας αγαθοις πασι. και δια τας απο μα στων και
μητρας της μητρος σου ευλογιας και δια τας του πατρος σου εκ νηπιου επιθυμιας και
αγαπησεις υπερισχυσας και εδυνα σθης υπερ ευλογιας ορεων μονιμων, ητοι
βασιλεων πολυχρονιων, και επιθυμιας θινων αιωνιων, ητοι βουνων και αρχοντων
μακρο βιοτητι διευθηνουμενων παντων υπερεσχες. αυται γουν, φησιν, αι ευλογιαι
ειησαν επι κεφαλην Ἰωσηφ και επι κορυφην ων αυτος ηγειται αδελφων. Βενιαμιν δε
λυκος αρπαξ· το πρωικον αυτος εδεται, και εις το εσπερας διαδωσει τροφην.
τοιουτον γουν τι πεπονθεν η τουτου φυλη.
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ειδεναι δε δει οτι εαν τις εκ παρατασεως αμαρτανει πειραζων τον θεον ως μη
επεξιοντα τοις πονηροις, ο τοιουτος ουτε μετα νοιας αξιουται ουτε αφεσεως, ωσπερ
γε και αλλοι πλειους και ου τος Φαραω. καν λεγηι τις παρ' εαυτωι, οσια μοι γενοιτο,
οτι 1.73 πορευσομαι εν τηι αναστροφηι της καρδιας μου της πονηρας, και οψε ποτε
μετανοησω, ωσπερ Ἀμως ο του Μανασση. διο και το ταχος εξωλοθρευσεν αυτον ο
θεος. Ὅτι γεωμετριαν μεν Αιγυπτιοι πρωτοι εξευρον, αστρολο γιαν δε και
γενεθλιαλογιαν Χαλδαιοι, Ἄραβες και Φρυγες οιωνο σκοπιαν, θεοις δε θυειν
Χαλδαιοι ειτ' ουν Κυπριοι (διφορουν ται γαρ, εθνος Περσικον οντες), αστρονομιαν δε
Βαβυλωνιοι δια Ζωροαστρου, εξ ων παρελαβον Αιγυπτιοι, μαγειαν δε και γοη τειαν
και φαρμακειαν Μηδοι και Περσαι. εστι δε μαγεια μεν επικλησις δαιμονων
αγαθοποιων δηθεν προς αγαθου τινος συστα σιν, ωσπερ τα του Τυανεως
Ἀπολλωνιου· γοητεια δε καλειται απο των γοων και θρηνων των περι τους ταφους
τοις τα τοιαυτα επι τηδευουσι γινομενων· φαρμακεια δε, οταν συσκευασια θανατη
φορος ηι προς φιλτρον δοθεισα τινι δια του στοματος. Ἰστεον οτι το Φαραω κοινον
ονομα παντων των Αιγυπτου βασιλεων εστιν, απο του πρωτου Φαραω, ωσπερ και
Πτολεμαιοι υστερον, και Αυγουστοι οι βασιλεις Ῥωμαιων απο του Αυγου στου
εκαλουντο. ιδιωι δε ονοματι εκαστος εχρητο, ωσπερ και ο σκληροκαρδιος ουτος
Φαραω Πετισσωνιος, ως ιστορουσιν οι πα λαιοι, ιδιωι ωνομαστο ονοματι, ος υπο των
θεηλατων πληγων περιστατουμενος, εις το περιβοητον εν Μεμφει μαντειον γενομε
νος και θυσιασας, επυθετο παρα της Πυθιας ουτω φασκων 1.74 "σαφηνισον μοι, τις
εστι πρωτος υμων και μεγας θεος του Ἰσραηλ." και ευθυς απεφθεγξατο
χρησμολογουν ουτω το πνευμα "εστι κατ' ουρανου μεγαλοιο βεβηκος, φλογος υπερ
βαλλον, αιθριον αεναον αθανατον πυρ, ο τρεμει παν, ουρανος γαια τε και θαλασσα,
ταρταριοι βυθιοι τε δαιμονες ερριγησαν. ουτος θεος απατωρ, αυτοπατωρ, πατηρ υιος
αυτος εαυτου τρισολβιος. εις μικρον δε μερος αγγελων υμεις. μαθων απιθι σιγων."
ουτως ακουσας Φαραω αυτικα πλακι λιθινηι γραφηναι ταυτα κελευει τα ρηματα· και
εστιν εκει γεγλυμμενα εν τωι ιερωι εν Μεμφει. εκειθεν καταβας απελυσε παραχρημα
τον λαον. Ὅτι απο Ἀδαμ εως της τελευτης του Ἰωσηφ γενεαι κγʹ, ετη #22γχοβʹ. Ὅτι
Μωυσης και Ἄδμωσις και Τεθμωσις ωνομαζετο, υιος Ἀβρααμ, εγγονος Καγαθ υιου
Λευι· ο γαρ Λευι εγεννησε τον Καγαθαθ, ο δε τον Ἀβρααμ. ο δε την Ἰοχαβεδ του
αδελφουτου πατρος αυτου λαβων γυναικα εγεννησε πρωτον τον Ἀαρων, ειτα
Μωυσην και την αδελφην αυτων Μαριαμ. εκ φυλης δε Λευι ην Μωυσης, και δια
τουτο ου γενεαλογειται μετα Ἰωσηφ. ξεʹ δε ετη εισιν απο της τελευτης Ἰωσηφ εως
γεννησεως Μωυ σεως. και πληρουται τα τετρακοσια τριακοντα ετη απο του οεʹ ετους
Ἀβρααμ εως του πρωτου ετους Μωυσεως. ει δε τετρακο 1.75 σια μονα ζητεις, απο του
εκατοστου ετους Ἀβρααμ αριθμησας ευρησεις. αριθμουνται γαρ παρα τινων τα της
δουλειας ετη ρμεʹ απο της τελευτης Ἰωσηφ εως παʹ ετους Μωυσεως. λεγουσι δε ως
του Μωυσεως γεννηθεντος Μελχιαν παρα του πατρος κληθηναι, οπερ εστι βασιλευς.
το δε καλεισθαι Μωυσεα, εξ υδατων τουτο ετεθη υστερον, προιστορουν τα επι της
ερυθρας δι' αυτου γενο μενα θαυματα. θεοφιλης δε ων ο πατηρ αυτου εχρηματισθη
τα κατ' αυτον απαντα. αναιρεισθαι δε προσεταξε Φαραω τα των Ἑβραιων αρρενα
δεινου τινος ιερογραμματεως ακουσας προρρησιν, ειποντος οτι το γενομενον
παιδιον τουτωι τωι καιρωι την των Αιγυ πτιων αρχην καταλυσει. Μουθιδις δε η
θυγατηρ Φαραω, η και Φαρηΐς, βασιλις ουσα, τουτον ανελομενη του υδατος, ταις συμ
πορευομεναις γυναιξι τουτον θηλαζειν επετρεψεν. αυτος δε πασας απεστραφη.
Μαρια δε η τουτου αδελφη τηι Μουθιδι συνουσα, ητις και ριφεντος Μωυσεως
εσκοπει το εκβησομενον, την ιδιαν μητερα Ἰοχαβετην λεγομενην καλει ως
αλλοτριαν, και μισθους υποσχεθεντας αυτηι της τιτθειας ανατρεφειν δουσα, μετα την
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτην ηλικιαν ανδρωθεντα Μωυσεα ονομαζει· εκ του υδατος γαρ, φησιν, αυτον
ανειλομην. ωραιοτατον δε οντα υιοποιη σατο. τουτου του καλλους και Θαρβη μετα
ταυτα, η θυγατηρ βασιλεως Αιθιοπων, επιθυμησασα, την Σαββα μητροπολιν Αι
θιοπιας προυδωκεν· ην χρονοις υστερον Καμβυσης ελων ο Κυρου Μεροην εις ονομα
της αδελφης εκαλεσε. φασι δε οτι ποτε του 1.76 τον η θετη μητηρ Φαρια τωι Φαραω
προσαγαγουσα, εκεινος τον επι της κεφαλης στεφανον αυτου τον βασιλικον αφελων
περιεθηκε τωι Μωυσηι νηπιαζοντι· ο δε τουτον ριψας κατεπατησεν. Ὅτι Μωυσης εν
τοις χρονοις Ἰναχου ην ακμαζων του κατα Πελοποννησον. εν αλλοις δε ευρηται οτι
κατα μεν Ἴναχον τον πρωτως βασιλευσαντα Ἄργους Ἰσραηλ γενομενος, εξ ου το
δωδεκαφυλον του Ἰουδαιων εθνους της του Ἰσραηλ επωνυμιας ηξιωθη, κατα δε την
Σεμιραμιν τον Ἀβρααμ. Μωυσεα δε του των μεν νεωτερον, των δε παρ' Ἕλλησιν
αρχαιολογουμενων απαν των πρεσβυτατον, Ὁμηρου λεγω και Ἡσιοδου και αυτων
των Τρωικων, και ετι ∆ιοσκουρων Ἀσκληπιου ∆ιονυσου ηρωων τε παντων, Ἑρμου
τε και Ἀπολλωνος των τε λοιπων παρ' Ἕλλησιθεων μυστηριων τε και τελετων, ∆ιος
τε αυτου και των παρ' Ἕλλησι μνημονευομενων πραξεων. τουτων γαρ απαντων την
ιστοριαν νεωτεραν και της Κεκροπος ηλικιας Ἑλληνων παιδες παραδιδοασι,
Μωυσεα δε η παρουσα συνεξετασις κατα Κεκροπα τον διφυη γενεσθαι δεικνυσιν, ος
πρωτος, ως φασι, της Ἀττι κης εβασιλευσε, προ τνʹ ετων του Ἰλιου. Ὅτι εκ του
Ἀβρααμ και της Χεττουρας γενναται Ἰεξαν, εκ τουτου ∆αδαμ, εκ τουτου Ῥαγουηλ
και Ἰοθορ ο και Ἰοβαβ,εκ δε Ἰοθορ Σεπφορα, ην εγημε Μωυσης, καθως ιστορει ∆η
μητριος, ως φασκει και Ευσεβιος εν τωι χρονικωι. και Μωυσης μεν απο Ἀβρααμ
εβδομος, η δε Σεπφορα εκτη. ως δε λεγει ο 1.77 Ἀφρικανος, οτι εκ του Ἠσαυ αλλοι τε
πολλοι και Ῥαγουηλ γενναται, αφ' ου Ζαρεθ, εξ ου Ἰωβ, ος κατα συγχωρησιν θεου
υπο διαβολου επειρασθη και ενικησε τον πειραζοντα. ο δε γε θειος Ἀβρααμ εγεννησε
παλιν υιους εκ της εσχατης αυτου γυναι κος Χεττουρας πεντε, αφ' ων εστι Μαδιαμ,
εξ ου Μαδιανιται, και Ἄφαρ, εξ ου Ἀφρικη, εν ηι παρυκησεν, η χωρα προσηγορευθη
παρωνυμως, ωσπερ Αυσιτις η χωρα εκ του Ἠσαυ, εν ηι ανεβλαστησεν ο μακαριος και
πολυτλας και διαβοητος Ἰωβ· ον εγκωμιαζων ο θειος Χρυσοστομος λεγει "ανθρωπος
τις ην εν χωραι τηι Αυσιτιδι," κηρυττων αυτον και απο της φυσεως και απο της
χωρας, ιν' ωσπερ ακουσας αυτον ανθρωπον θαυμαζεις οτι υπερ ανθρωπον
επολιτευσατο, ουτω μαθων και την χωραν εξ ης ο τοιουτος καρπος ηνθησεν,
εκπλαγηις οποιον ροδον εν μεσωι των ακανθων εβλαστησεν. επιγονος γαρ εστι του
διαβαλλομενου Ἠσαυ, καθως η γραφη πεμπτον αυτον απο του Ἀβρααμ λεγει.
Ἀβρααμ γαρ, φησιν, εγεννησε τον Ἰσαακ, Ἰσαακ δε τον ἨσαυἨσαυ δε τον Ῥαγουηλ
και τον Ζαρα, Ζαρα δε τον Ἰωβ, οςεγενετο ανθρωπος σωφρων και σεμνος, λεγων
ουτως "ει δε και επηκολουθησεν ο οφθαλμος μου γυναικι αλλοτριαι, και διαθηκην
διεθεμην τοις οφθαλμοις μου." ου μην δε αλλα και υπερ των οικειων τεκνων θυσιας
προσηγε καθ' ημεραν, φασκων "μηποτε κακα ενενοησαν προς τον θεον." εικοτως
ουν εφη "και ην ο αν θρωπος εκεινος αμεμπτος δικαιος θεοσεβης" και τα εξης. οι μεν
γαρ εξω φιλοσοφοι τον ορον δηλουντες του ανθρωπου φασιν· 1.78 ανθρωπος εστι
ζωιον λογικον θνητον, η δε θεια γραφη ουχ ουτως, αλλ' ανθρωπος εστι θεοσεβης,
αμεμπτος, δικαιος, απεχομενος απο παντος πονηρου πραγματος, ως ογε τουτοις μη
μεμαρτυρη μενος ουδε ανθρωπος αλλα κτηνος εστιν. εαν γαρ εχηι τον χαρα κτηρα
της φυσεως υβριζηι δε αυτον τηι κακιαι της προαιρεσεως, ακουσεται παρα του
προφητου λεγοντος "ανθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκε, παρασυνεβληθη τοις κτηνεσι
τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις." ωσπερ τοινυν και ημεις αποστελλοντες υιον η
οικετην επι τινα πραξιν λεγομεν "ως ανθρωπος αψαι της πρα ξεως" και το κοινον
ποιουμεθα ιδιον, ουτως ει και παντες αν θρωποι λεγονται, μονος εκεινος αληθως
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν ο την εικονα σωζων και το πρωτοτυπον μη αφανιζων. ειπεν ουν τον Ἰωβ
ανθρωπον και απο της Αυσιτιδος χωρας, οπως εκ της κομωσης γης την ασε βειαν τον
καρπον ανυμνησεις. ον ο αρχεκακος ορων, και φθονωι βαλλομενος, αιτειται παρα
θεου τον κατα του δικαιου πειρασμον, ινα συ θαρσος λαβηις, και μαθηις οπως ουκ εχει
εξουσιαν δαιμων κατα θεοσεβους και οντως Χριστιανου και φοβουμενου τον θεον,
εαν μη επιτροπη ανωθεν γενηται η δια παιδειαν η δια συγχωρη σιν. οταν γαρ επαγηι
ο θεος παιδευτηρια, η δικας απαιτει των αμαρτηματων η την αρετην γυμναζει των
θειων κατορθωματων. ου γαρ ηδυνηθη πολεμησαι τωι Ἰωβ, εως επετραπη. και μη
θαυμασηις· ουδε γαρ κατα χοιρων εξουσιαν εχει, καθως εν τοις 1.79 ευαγγελιοις
ηκουσας. οι μεν ουν θειοι αγγελοι διακονουσι ταις των αγαθων ανθρωπων
σωτηριαις· παντες γαρ φησι λειτουργικα πνευματα εισιν, εις διακονιαν
αποστελλομενα δια τους μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν· οι δε πονηροι δαιμονες
ταις κατα των αμαρτωλων τιμωριαις· εξαπεστειλε γαρ φησιν εις αυτους οργην
θυμου αυτου, θυμον και οργην και θλιψιν, αποστολην δι' αγγε λων πονηρων. οι
τοινυν δαιμονες, ει και αφηνιασαν τηι προθε σει, αλλ' υπο ζυγον κεινται της
δουλειας, και κελευονται πραξαι ως δημιοι τινες τα προσταττομενα παρα του θεου
και των αγιων. και δηλοι Παυλος περι των Κορινθιων λεγων "ους παρεδωκα τωι
Σαταναι, ινα παιδευθωσι μη βλασφημειν." ινα γαρ μη νομι σθωσιν οι δαιμονες οτι
παντα κατ' αυθεντιαν πραττουσι, κε λευονται και ακοντες ποιειν τα προσταττομενα.
και τοις μεν αγιοις αποστελλει ο θεος διακονους αγιους αγγελους εις σωτηριαν, τοις
δε αμαρτωλοις επιτρεπει δαιμονας εις τιμωριαν. και γαρ οτε κατα του Ἀχααβ ο θεος
απεφηνατο λεγων "τις πορευσεται και απατησει τον Ἀχααβ, και πεσειται;" απεκριθη
πνευμα πο νηρον "ιδου εγω," παντως γινωσκον ως εις τουτο τετακται. και
αποστελλονται μεν ειδικως εισπραξασθαι τιμωριαν παρα των πο νηρων,
αποστελλονται δε και προς δικαιους, ουχ ινα τιμωρησων ται αλλ' ινα πειρασωσιν·
επειδη γαρ αγγελος αγιος υπουργησαι τηι πειραι ου κελευεται (ουδε γαρ ο θεος
κελευει το απρεπες αγ γελωι θειωι), δια τουτο δαιμονες ταυτην επιτρεπονται την
πειραν. και μη θαυμασηις ει προς δικαιους δαιμονες αποστελλονται· 1.80 ανηχθη γαρ
ο παντων δεσποτης απο του Ἰορδανου εις την ερημον πειρασθηναι υπο του
διαβολου. ει τοινυν τον του παντος κυριον ο διαβολος επειρασε, τι θαυμαζεις ει και
τοις δικαιοις εις γυμνα σιον υπομονης δαιμων αποστελλεται; αποστελλεται δε ου
θεου κελευοντος αυτωι, αλλα παραχωρουντος· σχηματιζει γαρ τον λογον η γραφη ως
εν προσωποποιιαι, ως οταν λεγει "τωι δε αμαρτωλωι ειπεν ο θεος." και ο μεγας δε
Κυριλλος εφη "μετρουνται δε των ανα πασαν την γην ανθρωπων τα κατα καιρους
πλημμελη ματα, α και μεχρι ποσοτητος τινος εκδηλου της αμαρτιας ημων ηκουσης,
επαγει δη τηνικαυτα λοιπον τας δικας λελυπημενος ο νομοθετης και κυριος,
διακαρτερει δε εξ εμφυτου φιλανθρωπιας εσθ' οτε, και πλημμελουντων ανεχεται,
ουκ εισαπαν αγανακτων· και γαρ εφη προς τον Ἀβρααμ «ουπω αναπεπληρωνται αι
αμαρ τιαι των Ἀμοραιων εως του νυν,» προς δε γε τους Φαρισαιους ακαθεκτως
λελυπηκοτας φησι «και υμεις ανεπληρωσατε το μετρον των πατερων υμων.»
ουκουν ει βουλοιτο τις διαβιωναι μεν ορ θως, ευβουλοτατας δε και επιεικεστατας εν
τωιδε τωι βιωι ποιεισθαι τας διατριβας, ορθοποδισαι τε και διανηξασθαι τα δεινα
γνωμης εχομενος ορθης και αδιαστροφου, καρπουται το μη εναλωναι κακοις. και
ατρεκης ο λογος. εφ' ημιν γαρ εστι το επ' αμφω βλεπειν, προς τε ταγαθον, φημι, και
τουναντιον. και οι μεν εν λογωι πεποιημενοι το θαυμαζεσθαι πεφυκος εν καλωι
γενησονται 1.81 της αρετης· οι δ' αποκλιναντες εις τουναντιον και των αμεινονων
προθεντες το αδικουν την οικειαν καταφθειραντες ζωην αλοιεν αν, αυθενται και
ολετηρες δεινοι κατα της σφων αυτων κεφαλης εξε ληλεγμενοι. ταυτηι τοι και ο
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιερος Ἰσιδωρος φησιν· η των αμαρ τηματων επιτασις αναγκαζει ωσπερ την θειαν και
απαθη φυσιν εκ της κατα φυσιν αγαθοτητος εις την παρα φυσιν οργην χωρειν. οθεν
και Ἰουδαιοις εφη Χριστος· ποσακις ηθελησα επισυναγαγειν υμας, και ουκ
ηθελησατε; επειδη γαρ, φησιν, ου δεχεσθε την φιλανθρωπιαν, επιγνωσεσθε την
εξουσιαν της τιμωριας. οταν γαρ ιδηι ο θεος εις ακρον κακιας εκκλιναντα τον
ανθρωπον, επαι ρει την εαυτου χαριν εξ αυτου· ης ο ανθρωπος στερουμενος επι
πλειον τραχυνεται εκ του διαβολου, και μη εχων τον θεον εν εαυτωι καταλαμβανει
αυτον η οργη του θεου. Ἐν δε τοις ανωτερω προγεγραμμενοις χρονοις εκ της φυλης
του Ἰαφεθ εγεννηθη Σερουχ, οστις πρωτος ηρξατο του ελληνισμου και του δογματος
της ειδωλολατρειας, καθως Ευσεβιος ο Παμφιλου συνεγραψατο· αυτος γαρ ο Σερουχ
και οι συν αυτωι τους παλαι γενομενους η πολεμιστας η ηγεμονας και τι πραξαντας
ανδριας η αρετης αξιον εν τωι βιωι του μνημονευεσθαι, και ως οντας αυτων
προπατορας, ανδριασι στηλων ετιμησαν, και ως θεους προσεκυνουν αυτους και
εθυσιαζον. οι δε μετα ταυτα αν θρωποι αγνοουντες την των προγονων γνωμην, οτι
ως προπα τορας και αγαθων ευρετας ετιμησαν μνημαις μοναις, ως θεους 1.82
επουρανιους ετιμων και εθυσιαζον αυτοις. ην δε το της αποθεω σεως σχημα
τοιουτον. εν ταις ιερατικαις αυτων βιβλοις ετασ σοντο τα ονοματα αυτων μετα
τελευτην, και κατ' εκεινον τον καιρον εορτην αυτωι επετελουν, λεγοντες τας αυτων
ψυχας εις τας των μακαρων νησους ειναι και μηκετι κρινεσθαι η καιεσθαι πυρι. και
διεμειναν εως των χρονων Θαρρα του πατρος Ἀβρααμ ταυτα. αλλα και ο σοφωτατος
Σοφοκλης εν τοις αυτου συγγραμμασιν εξε θετο ταυτα· εις ταις αληθειαισιν, εις εστιν
θεος, ος ουρανον τετευχε και γαιαν μακραν ποντου τε χαροπον οιδμα κανεμων βιας.
θνητοι δε πολλοι καρδιαι πλανωμενοι ιδρυσαμεσθα πηματων παραψυχην θεων
αγαλματ' εκ λιθων τε και ξυλων η χρυσοτευκτων η ελεφαντινων τυπους, θυσιας τε
τουτοις και καλας πανηγυρεις τευχοντες ημεις ευσεβειν νομιζομεν. μοναρχιαν γαρ
εδοξε δοξαζειν ο αυτος Σοφοκλης. Ἴωνες δε οι εκ της Ἰους, των Ἑλληνων αρχηγοι
γεγονοτες, τοις ξοανοις προσεκυνουν, οιστισι μεμφεται ο Χερρονησιος Πλου ταρχος
ως πλανην αγαλματων τινων εισαγουσι, τους κατ' ουρα νον φωστηρας
θεοποιουμενοι τον ηλιον και την σεληνην, ως η των 1.83 Αιγυπτιων θεογονια
περιεχει. αυτους γαρ λεγει τον συμπαντα κοσμον διοικειν και τρεφειν, αυξανοντας
τα παντα τηι τριμερει κινησει των πεντε πλανητων και της λοιπης αστροθεσιας κατα
γενεσεις και αστερας. Ἐν τοις χρονοις δε του Μωυσεως εβασιλευσεν Ἀσσυριων
Ἐρεχθευς, Αιγυπτιων δε εβασιλευσε Πετισωνιος ο και Φαραω, οστις ειχε μαγους τον
Ἰαννην και Ἰαμβρην. επι της βασιλειας δε τουτου επληθυνθη εν Αιγυπτωι το των
Ἑβραιων γενος. ο δε Μωυσης ην πεπαιδευμενος πασηι σοφιαι Αιγυπτιων· οι δε Αιγυ
πτιοι εφοβουντο τους Ἑβραιους ως γενομενους πολλους, και εκα κουν αυτους τηι
πλινθειαι και τωι πηλωι, επιστησαντες αυτοις επι στατας βαρεις, και εστεναζον
θλιβομενοι. και προσεσχε Μωυσης και Ἀαρων τωι στεναγμωι αυτων, και ηυξαντο τωι
θεωι, ος και εκελευσε τωι Μωυσει εισελθειν προς Φαραω, και ειπειν αυτωι απο λυσαι
τον λαον του Ἰσραηλ, λατρευσαι κυριωι τωι θεωι αυτων. και εισελθων Μωυσης και
Ἀαρων προς Φαραω ανηγγειλεν αυτωι την του θεου κελευσιν. ο δε Φαραω λεγει
αυτοις "ει αληθευεις οτι ο θεος σου ταυτα εκελευσεν, ιδου, εισιν Αιγυπτιοι συν εμοι
ποιουντες θαυματα· εαν νικησηις αυτους δια του θεου σου, παρεξω σοι απερ
εκελευσε." και εστησεν εναντιον αλληλων τον Ἰαννην και τον Ἰαμβρην και τον
Μωυσεα και Ἀαρων. και εποιησαν οι μαγοι δια γοητειας τας ραβδους αυτων οφεις·
και ριψας Μωυσης την ραβδον αυτου εις την γην, εγενετο οφις μεγας και κατεπιε
1.84 τους υπο των μαγων γενομενους οφεις. και κατισχυσεν η καρδια Φαραω, και
ουκ εισηκουσεν αυτων, καθαπερ ελαλησεν αυτοις κυριος ο θεος. και ειπε κυριος
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς Μωυσην "βαδισον προς Φαραω, και εξελευσεται μετα σου εις τον ποταμον, και
τυψον τηι ραβδωι σου τα υδατα του ποταμου, και μεταβαλεις αυτα εις αιμα." και
τουτου γενομενου μετεβληθη παντα τα υδατα εις αιμα, και απεθανον οι εν τωι
ποταμωι ιχθυες, και ουκ ηδυναντο πιειν υδωρ οι Αιγυπτιοι, οτι παντα τα υδατα
μετεστραφη εις αιμα. εποιησαν δε και οι επαοιδοι των Αιγυπτιων ταις φαρμα κειαις
αυτων ωσαυτως· εσκληρυνθη δε η καρδια Φαραω, και ουκ εισηκουσεν αυτων. και
μετα επτα ημερας παρακληθεις Μωυσης υπο του Φαραω προσηυξατο, και παλιν
εγενετο τα υδατα καθαρα. και λεγει Μωυσης τωι Φαραω "ιδου, ειδες την του θεου
Ἰσραηλ δυναμιν· απολυσον τον λαον, ινα λατρευσωμεν τωι θεωι." ο δε Φαραω
συντασσομενος ανεβαλλετο. και ηυξατο Μωυσης προς τον θεον πεμψαι πληγας τοις
Αιγυπτιοις, ινα αναγκασθηι Φαραω απολυσαι τον Ἰσραηλ. και επεμψε κυριος ο θεος
τοις Αιγυπτιοις την δεκαπληγον οργην, ωστε παρακαλεσαι τον Μωυσεα και ειπειν
αυτωι "ευξαι τωι θεωι σου, ινα ρυσθηι η χωρα αυτη των τοσου των κακων· και ζηι
κυριος ο θεος σου, ου κωλυσω σε λαβειν τον λαον σου τον Ἰσραηλ εις το λατρευσαι
υμας αυτωι." ο δε Φαραω απελθων εν Μεμφει εις το περιβοητον μαντειον, και λαβων
τον προρρηθεντα χρησμον και υποστρεψας ευθεως απελυσε τον 1.85 Ἰσραηλ μετα
Μωυσεως και Ἀαρων. ελαβε δε ο λαος εν χρησει απο των Αιγυπτιων σκευη χρυσα
και αργυρα και ιματισμον πο λυν. και μετα το εξελθειν αυτους μετεμεληθη Φαραω,
και κατε διωξεν οπισω αυτων μετα των αρματων αυτου, και κατελαβεν αυτους παρα
την ερυθραν θαλασσαν. ους θεασαμενοι οι Ἰσραη λιται ανεβοησαν προς τον θεον.
και εκτεινας την χειρα αυτου Μωυσης επληξε την θαλασσαν ραβδωι, και διηιρεθη τα
υδατα, και διεβη πας ο λαος ως δια ξηρας. οπισθεν δε τουτου εισηλθον και οι
Αιγυπτιοι παντες αμα τωι Φαραω μετα των αρματων αυ των. ιδοντες δε αυτους οι
Ἰσραηλιται διερχομενους φοβωι συνε σχεθησαν απειρωι. ο δε Μωυσης εκτεινας την
ραβδον αυτου επι στρεπτικως αποκατεστησε το υδωρ εις τον τοπον αυτου. και εφυ
γον παντες οι Αιγυπτιοι υπο το υδωρ, μηδενος υπολειφθεντος. οπερ θεασαμενοι οι
Ἰσραηλιται τον ρυσαμενον αυτους θεον εδοξο λογουν, προηγουμενων του Μωυσεως
και του Ἀαρων, και λεγον των "αισωμεν τωι κυριωι, ενδοξως γαρ δεδοξασται,"
εφεπομενης της αδελφης αυτων Μαριας μετα των γυναικων, και ανακρουο μενης το
τυμπανον. Ὅτι εν τηι λεπτηι Γενεσει κειται μονους δεκα μηνας ριφηναι τα βρεφη των
Ἰσραηλιτων εν τωι ποταμωι, εως ου ανεληφθη Μωυσης υπο της βασιλισσης· δια τουτο
δεκα πληγαι εδοθησαν εν δεκα μησι τοις Αιγυπτιοις, και τελος εν τηι θαλασσηι
κατεστρα φησαν ον τροπον τα βρεφη των Ἑβραιων εν τωι ποταμωι απεπνι γον,
χιλιων ανδρων αποπνιγεντων ισχυρων Αιγυπτιων ανθ' ενος 1.86 βρεφους
Ἰσραηλιτικου. αυτον δε τον Μωυσην εις το βασιλικον γενος εισεποιησατο η θυγατηρ
Φαραω, ου μεντοι ανηκε της επι ταγεισης εργασιας τους Ἰσραηλιτας. ανδρωθεντος
δε του Μωυ σεως υπερβαντες Αιθιοπες τον Ἰνδον ποταμον δεινως την Αιγυ πτον
εληιζοντο, ως τας πολεις σχεδον πασας ανατρεψαι και τον στρατον αυτης αφανισαι
και τους στρατηγους αποσφαξαι. εμειναν ουν Αιγυπτιοις πολεμουντες επι ετη πεντε.
εν αποριαι γουν πολληι κατασταντες Αιγυπτιοι χρησμευονται ως τωι Μωυσηι την
στρατη γιαν εγχειρισαι, και παρακαλουσι την Θερμουθιν επιτρεψαι αυτωι την
στρατηγιαν· η δ' ωνειδιζεν αυτους και κακους απεφαινε συν τοις ιερογραμματευσιν
εις θανατον επιβουλευσαι τωι παιδι βουλη θεντας· ομως ως υπερ πατριδος
πολεμησαντα εξαπεστειλεν, ασμε νεστατα του παιδος δεξαμενου την επιταγην και
μηδεν αγωνιασαν τος. ηυξηθη γαρ πασηι αρετηι κοσμηθεις και παιδευθεις πασαν
σοφιαν Αιγυπτιων, ως βασιλεως υιος και φυσιν εχων δεξιαν, αν δρειος τε εν τοις
πολεμοις. ος τριακοντουτης τυγχανων τοιουτον πολεμον ανεδεξατο· και επι δεκα
ετη εσχατως τους Αιθιοπας πολεμησας και Αιθιοπιαν πασαν αφανισας, την τε Σαβα
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μητρο πολιν βασιλευουσαν Αιθιοπων παραλαβων, την Αιγυπτον ελευθε ροι πασης
πολεμικης επιβουλης. εντευθεν αρχεται αυτωι ο φθονος παρ' Αιγυπτιοις, εξαιρετως
δε αυτωι παρα τωι Χενεφρηι· εν του τοις γαρ τετελευτηκει ο Παλμανωθης και η
Θερμουθις. και τοι 1.87 νυν επιβουλευεται αυτωι ποικιλως βασκαινων, Χαναθωθηι δε
επι τρεπει την του Μωυσεως σφαγην· ην γνους Μωυσης αναιρει αυ τον, και ουτω
φευγει δια της ερημου εις την Ἀρραβιαν προς Ἰοθορι τον και Ῥαγουηλ, και ελαβεν
αυτου την θυγατερα προς γα μον, εξ ης επαιδοποιησε τον Ἰηρσαμ και τον Ἐλεαζαρ.
Μωυσης δε ων εν Αιγυπτωι κτιζει πολεις δυο επ' ονοματι της μητρος αυτου της
βασιλισσης
. Ὅτι Ευπολεμος φησι τον Μωυσεα πρωτον σοφον γενεσθαι, και γραμματα
παραδουναι Ἰουδαιοις πρωτον, παρα δε Ἰουδαιων Φοινικας παραλαβειν, Ἕλληνας
δε παρα Φοινικων· νομους δε πρωτον Μωυσης γραφει τοις Ἰουδαιοις. καταλιπων δε
Μωυσης τας κατ' Αιγυπτον διατριβας εις την ερημον εφιλοσοφει, διδα σκομενος
παρα του αρχαγγελου Γαβριηλ τα περι της γενεσεως του κοσμου και του πρωτου
ανθρωπου και των μετ' εκεινον, και του κατακλυσμου, και της συγχυσεως και
ποικιλιας των γλωσσων, και των περι τον πρωτον ανθρωπον, και των μεχρις αυτου
χρονων, και περι της νομοθεσιας της μελλουσης παρ' αυτου διδοσθαι τωι Ἰουδαιων
εθνει, και τας των αστρων θεσεις και τα στοιχεια και αριθμητικην και γεωμετριαν
και πασαν σοφιαν, ως εν τηι λεπτηι Γενεσει κειται. και οτι εν ρμδʹ ετει της εν Αιγυπτωι
δουλειας ηρξαντο Αιγυπτιοι δεχεσθαι την δεκαπληγον. εν μηνι Ἰουνιωι τα υδατα εις
αιμα μετεβληθη, Ἰουλιωι βατραχοι, Αυγουστωι σκνιπες, Σεπτεμβριωι κυνομυια,
Ὀκτωβριωι κτηνων πτωσις, Νοεμβριωι 1.88 φλυκτιδες και ελκη, ∆εκεμβριωι χαλαζα,
Ἰανουαριωι ακρις, Φε βρουαριωι σκοτος ημερας τρεις, Μαρτιωι τα πρωτοτοκα. τηι ιδʹ
τουτου του μηνος σκυλευσαντες τους Αιγυπτιους εξηλθον, προσ ταξει θεου τουτο
πεποιηκοτες. μετα δε την εξοδον Ἰοθορ ο πενθερος Μωυσεως, λαβων Σεπφοραν την
γυναικα Μωυσεως και τους δυο υιους αυτου, κατελαβε προς Μωυσην εν τηι ερημωι
ετι πολεμουντα τον Ἀμαληκ. και εν τωι τριτωι μηνι της εξοδου των υιων Ἰσραηλ τα
εν τωι Σιναιωι ορει νομοθετειται, και η δεκαλογος διδοται Μωυσηι και Ἀαρων και
παντι τωι λαωι. και μετα τουτο παλιν κελευεται υπο του θεου Μωυσης μετα Ἰησου
ανελθειν εν τωι ορει και λαβειν τα πυξια γεγραμμενα, α προενομοθετησεν ο θεος.
τοτε και τον τυπον της σκηνης θεωρει και τα περι αυτην παντα. μοσχοποιει δε ο
λαος, και συντριβει Μωυσης τας θεουρ γηθεισας πλακας. ειτα παλιν κελευεται
λαξευσαι πλακας και ανελθειν εν τωι ορει. και ιδου η δεκαλογος παρα θεου τριτον
παραδεδοται, πρωτον επι του ορους Σινα, ηνικα αι σαλπιγγες και ο γνοφος, δευτερον
ηνικα το παραδοξον της σκηνης και τα περι την σκηνην, τριτον μετα την
μοσχοποιιαν. και τοτε γαρ τεσσα ρακοντα ημερας διετριψεν εν τωι ορει, αρτον μη
φαγων μηδε υδωρ πιων· αλλα και η δοξα του προσωπου αυτου τοτε εξελαμ ψεν εις
τον λαον. Και εν τωι ενδεκατωι ετει της εξοδου των υιων Ἰσραηλ κε λευσθεις
Μωυσης εξαριθμησαι τον λαον απο εικοσαετους και επανω τους εξελθοντας εξ
Αιγυπτου, χωρις γυναικων παιδιων και 1.89 της Λευιτικης φυλης, ευρε μυριαδας
εξηκοντα και τρισχιλιους πεντακοσιους πεντηκοντα, απο των εισελθοντων εις
Αιγυπτον οεʹ ψυχων, εις ετη σιεʹ. παντες δε ουτοι εν τηι ερημωι διεφθαρησαν
ποικιλως, οι μεν δια βλασφημιαν, οι δε δι' ειδωλολατρειαν, οι δε δι' απιστιαν, εκτος
Ἰησου και Χαλεβ. εζησε δε Ἰησους ο του Ναυη ετη εκατον δεκα, ο δε του Ἰεφονη
Χαλεβ ετη εκατον εξηκοντα. Ὅτι εν τηι δευτεραι εξαριθμησει, ηνικα Μωυσης και
Ἐλεα ζαρ ηριθμησαν τον λαον, ουχ ευρεθη ανθρωπος εκ της πρωτης αριθμησεως,
ηνικα Μωυσης και Ἀαρων ηριθμησαν τον λαον. γεγονε δε η πρωτη αριθμησις περι το
Σιναιον, η δε δευτερα παρα τον Ἰορδανην. Ὅτι δεησεις μεγαλας ποιησαμενος προς
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον θεον εις το δια βηναι τον Ἰορδανην και ιδειν την γην της επαγγελιας ουχ
υπηκου σθη, αλλ' ειπεν αυτωι ο θεος "ικανουσθω σοι, αναβηθι επι την κορυφην του
ορους, και ιδε τοις οφθαλμοις σου, οτι ου διαβησηι τον Ἰορδανην." και ετελευτησε
Μωυσης εν τωι ορει εκεινωι ετων εκατον δεκα. και ηγειται του λαου Ἰησους ετη κζʹ,
ζησας τα παντα ετη εκατον δεκα. Ἀλλα δεον ηγησαμην σαφεστερον τα περι του
μακαριου Μωυσεως διεξελθειν. μελλων γαρ ο θεσπεσιος ουτος τον δευτε ρον νομον
δεχεσθαι ανεβη εις το ορος, και κατεβη κυριος εν νε 1.90 φεληι, και παρεστη αυτωι
εκεινος ημερας τεσσαρακοντα και νυκτας τεσσαρακοντα· αρτον ουκ εφαγε και υδωρ
ουκ επιε. και εγραψεν επι των πλακων τα ρηματα της διαθηκης, τους δεκα λογους.
και λαβων τας πλακας και καταβας απο του ορους δεδοξασμενος, ειδεν Ἀαρων και
παντες οι υιοι Ἰσραηλ το προσωπον Μωυσεως, και ην δεδοξασμενον, και εφοβηθη
αυτωι προσεγγισαι· και δια τουτο καλυμμα επετιθει, ηνικα προς αυτους ωμιλει. μετα
γαρ ημερας τεσσαρακοντα κατελθων, και δια την μοσχοποιιαν θυμω θεις, ευθεως
τας πλακας συνετριψε και αυτικα προσεταξεν ηβη δον παντας τους παρατυχοντας
αναιρεθηναι. και τον μοσχον εξα φανισας, και τρισχιλιους αισχιστους ανδρας
εξολοθρευσας εν μιαι ημεραι, τηι επιουσηι θαττον ανηλθεν εις το ορος προς κυριον,
δυσωπησων αυτον. και ακουσον τι φησιν η γραφη. και εγενετο μετα την αυριον, ειπε
Μωυσης προς τον λαον "υμεις ημαρτηκατε αμαρτιαν μεγαλην· και νυν αναβησομαι
προς τον θεον, ινα εξι λασωμαι περι της αμαρτιας υμων." και επεστρεψε Μωυσης
προς κυριον, και ειπε "δεομαι, ημαρτηκεν ο λαος ουτος αμαρτιαν με γαλην και
εποιησαν εαυτοις θεους. και νυν, ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν αυτων, αφες, ει δε
μη, εξαλειψον με εκ της βιβλου ης εγραψας." και ειπε κυριος προς Μωυσην "ει τις
ημαρτεν ενωπιον μου, εξαλειψω αυτον εκ της βιβλου μου. νυνι δε βαδιζε, και
οδηγησον τον λαον τουτον εις τον τοπον ον ειρηκα σοι, και ιδου ο αγγελος μου
προπορευσεται εμπροσθεν σου· ηι δ' αν 1.91 ημεραι επισκεπτωμαι, επαξω επ' αυτους
την αμαρτιαν αυτων." ωστε λοιπον αναμφηριστον εστιν ως ογδοηκονθημερον
εφεξης απο σιτος εφυ θεοφορουμενος ο θεσπεσιος Μωυσης, θειωι λογωι τρε φομενος
κατα την του κυριου φωνην. ηνικα δ' αν εισεπορευετο Μωυσης εν τηι σκηνηι του
μαρτυριου, ειστηκει πας ο λαος σκο πευοντες. ως δ' αν εισηλθε Μωυσης εν τηι σκηνηι,
κατεβαινεν ο στυλος της νεφελης και ο θεος επι την σκηνην. ο δε λαος εωρα τον
στυλον της νεφελης, και προσεκυνουν εκαστος εκ της σκηνης αυτου. και ουτως
ελαλει κυριος μετα Μωυσεως ενωπιον του λαου. και τον μεν λαον εκ της οργης
κυριου διαφορως επαγωνιζομενος εξελεσθαι, τοσουτον ηλογησε της οικειας
σωτηριας ως και εν τηι θραυσει του θεου κατα τον ∆αβιδ στηναι. οι δε αχαριστοι
οντες μαλλον κατεξανισταντο του προφητου. οσοι δε κατεξανεστησαν αυτου, οι μεν
κατεπτωθησαν εις γην ζωντες, οι δε θειου πυρος γεγονασι παραναλωμα. φησι γαρ
"και εγενοντο οι τεθνηκοτες εν τηι θραυσει χιλιαδες δεκατεσσαρες και επτακοσιοι,
χωρις των τε θνηκοτων ενεκεν Κορε." Και μετα ταυτα ουκ ην υδωρ τηι συναγωγηι,
και ελοιδορει ο λαος τωι Μωυσηι και Ἀαρων. και καταβοησαντες, ειπε κυριος προς
Μωυσην "λαβε την ραβδον ταυτην, και εκκλησιασαι την συν αγωγην συ και Ἀαρων
ο αδελφος σου, και λαλησατε προς την πετραν εναντιον αυτων, και δωσει τα υδατα
αυτης." και ελαβε Μωυσης την απεναντι κυριου ραβδον, και εξεκλησιασε την συν
1.92 αγωγην απεναντι της πετρας. και ειπε κυριος προς αυτους "ακου σατε μου οι
απειθεις. μη εκ της πετρας ταυτης εξαξομαι υμιν υδωρ;" και επαρας Μωυσης την
χειρα αυτου και παταξας την πετραν δις τηι ραβδωι, εξηλθεν υδωρ πολυ, και επιεν η
συναγωγη και τα κτηνη αυτων. και ειπε κυριος προς Μωυσην και Ἀαρων "ανθ' ων
ουκ επιστευσατε αγιασαι με εναντιον του λαου, δια τουτο ουκ εισαξετε υμεις την
συναγωγην ταυτην εις την γην ην εδωκα αυτοις. διο προστεθητω Ἀαρων προς τον
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαον αυτου, και αποθανετω, διοτι παρωξυνατε με επι του υδατος της αντιλο γιας."
και ανεβιβασε Μωυσης τον Ἀαρων εις το ορος, και εξ εδυσεν αυτον τα ιερατικα
ιματια, και ενεδυσεν αυτα Ἐλεαζαρ τον υιον αυτου. και απεθανεν Ἀαρων εν τωι
τεσσαρακοστωι ετει της εξοδου των υιων Ἰσραηλ, ζησας ετη ρκγʹ. και εκλαυσεν
αυτον ο λαος ημερας τριακοντα. και μετα ταυτα ειπε κυριος προς Μωυσην "αναβηθι
εις το ορος Ναβαν, και ιδε την γην ην διδωμι τοις υιοις Ἰσραηλ, και τελευτα εκει ον
τροπον απεθανεν Ἀαρων ο αδελφος σου, διοτι ηπειθησατε τωι ρηματι μου επι του
υδατος της αντιλο γιας Καδδης." του δε Μωυσεως πολλα και πολλακις δεηθεντος
του θεου περι τουτου, και λεγοντος "διαβας ουν, ω κυριε, τον Ἰορδανην οψομαι την
αγαθην γην εκεινην," ειπε κυριος προς αυ τον "ικανουσθω σοι. ορα μη προσελθηις
μοι ετι περι τουτου λα λησαι, αλλ' ιδων την αγαθην γην τοις οφθαλμοις σου
τελευτα." και γραψας εκ προσταγματος κυριου την μεγαλην ωιδην, και επι θεις τας
χειρας επι Ἰησουν του Ναυη εις το διαδεξασθαι αυτον, 1.93 ετελευτησεν εκει δια
ρηματος κυριου, ζησας ετη ρκʹ. και θαψας αυτον ο λαος και κλαυσας ημερας μʹ,
ουδεις ειδε την ταφην αυ του. και ουκ ανεστη ετι προφητης εν Ἰσραηλ ως Μωυσης.
εκ τοτε ουν και μεχρι του νυν φωτοειδης νεφελη επισκιαζει τον τοπον εκεινον,
αμαυρουσα και αποτειχιζουσα τας οψεις των ορωντων, ινα μη γινωσκοιεν αυτου τον
ταφον εις τον αιωνα. Μετα δε Μωυσεα διεδεξατο την αρχην Ἰησους ο του Ναυη, και
περασας τον Ἰορδανην, και ποιησας εν τηι γηι της επαγγελιας ετη λβʹ πολεμων και
κατακληροδοτων αυτην τοις υιοις Ἰσραηλ, απεθανε ζησας ετη ριʹ. και ο μεν Μωυσης
παταξας τον Σηων βασιλεα των Ἀμοραιων και τον Ὢγ βασιλεα της Βασαν, ος
υπελειφθη εκ των γιγαντων, κατοικων εν τωι Ῥαφαιν εν Ἀσταρωθ, απογονον οντα
του Ῥαφαΐν, ου και η κλινη σιδηρα, το μηκος εχουσα πηχεις εννεα, το πλατος
τεσσαρας, αφειλετο πασαν την γην αυτων. ο δε Ἰησους χειρωσαμενος πασαν την γην
αυτων και τους Χαναναιους και Φερεζαιους και Γεργεσαιους και Χετταιους και
Ἰεβουσαιους και Ἀμοραιους και Ευαιους και παντας αυτων τους βασιλεις, οντας τον
αριθμον τριακονταδυο, πασαν την γην αυτων δεδωκε τοις υιοις Ἰσραηλ. εν δε τωι
φευγειν αυτους, φησιν, απο προσωπου των υιων Ἰσραηλ και κυριος επερριψεν
αυτοις λι θους χαλαζης εκ του ουρανου, και εγενοντο πλειους οι αποθανον τες δια
τους λιθους της χαλαζης η ους απεκτειναν οι υιοι Ἰσραηλ μαχαιραι στρατηγουντος
Ἰησου.
1.94 Ὅ γε μην μεγας και τερατουργος και θεοφιλης πανυ ουτος αναδειχθεις
ουκ αμοιρος λυπης και πειρασμων διαφορων εγενετο. περι ου και ο θεορρημων
Χρυσοστομος εφη "εννοησον οσον εστι δικαιος ανθρωπος. ειπεν Ἰησους του Ναυη
«στητω ο ηλιος κατα Γαυαωδ και η σεληνη κατα φαραγγα Ἐλωμ.» και εγενετο· φησι
γαρ «και εστη ο ηλιος κατα μεσον του ουρανου εις τελος ημερας μιας, και ουκ
εγενετο ημερα τοιαυτη προτερον και εμπροσθεν, ωστε υπακουσαι θεον ανθρωπου.»
τουτο του Μωυσεως μειζον. αλλα γε δη και ουτος ο θαυμαστος και μεγας και
τερατουργος, διαδεξαμενος τον Μωυσην, συναπηλαυσεν αυτωι παντων ως επος
ειπειν των ανιαρων. ου γαρ ετι μονον οτε εζη Μωυσης, τα ιμα τια διερρηξε και
σποδον κατεπασατο, αλλα και τελευτησαντος παλιν εις μειζονα ταυτης κατεστη
αναγκην δι' ολης ημερας πρηνης κειμενος δια την αμαρτιαν Ἄχαν και την του λαου
ητταν. φησι γαρ «και διερρηξεν Ἰησους τα ιματια αυτου, και επεσεν επι προσ ωπον
εναντιον κυριου εως εσπερας, αυτος και οι πρεσβυτεροι Ἰσραηλ. και επεβαλον χουν
επι την κεφαλην αυτων, και ειπεν Ἰησους· δεομαι, κυριε, ινα τι διεβιβασεν ο παις
σου τον λαον τουτον τον Ἰορδανην, παραδουναι αυτον τωι Ἀμοραιωι απολεσαι ημας;
και τι ερω, επει μετεβαλεν Ἰσραηλ τον αυχενα απεναντι του εχθρου αυτου; και
ακουσας ο Χαναναιος και παντες οι κατοι κουντες την γην περικυκλωσουσιν ημας
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εκτριψουσιν απο της γης.» οραις οπως και ουτος ουχ ηττον Μωυσεως αδημονει
και 1.95 θορυβειται; και που ταχα και αυτος ομοιως την ζωην εξ αποριας απελεγετο.
εω λεγειν τους διαφορους πολεμους και τας μαχας και τας φροντιδας και των
Γαυαωνιτων την απατην. και μεντοι και η των κληρων διανομη πολυν μεν τον
πονον πολλας δε παρ ειχεν αυτωι τας δυσκολιας και θλιψεις. ουτω τοινυν απαντες
οσοι τωι θεωι μεγαλως ευηρεστησαν, δια θλιψεων και πειρασμων δοκι μασθεντες και
δοκιμοι αναφανεντες της προς θεον αγαπης και παρρησιας επετυχον, και ουκ εστιν
ουδεις, ων πολυς παρα τωι θεωι λογος, θλιψεων εκτος, καν ημεις αγνοωμεν τουτο και
τα του θεου περι αυτων κριματα." Μετα δε γε Ἰησουν δια των κριτων ο θεος εσωζε
τον λαον, θλιβομενον υπο των περιλειφθεντων αλλοφυλων. εν οις υπηρξε
πρωτιστος Ἰουδας καλουμενος, και εκρινε τον λαον ετη ζʹ, χειρω σαμενος και τον
Ἀδωνιζεβεκ βασιλεα των αλλοφυλων, και ακρω τηριασας αυτου χειρας και ποδας.
ειπε δε Ἀδωνιζεβεκ "εβδομη κοντα βασιλεις τα ακρα των χειρων και των ποδων
αυτων αποκε κομμενοι ησαν, συλλεγοντες τα υποκατω της τραπεζης μου. καθως ουν
εποιησα, ουτω και ανταπεδωκε μοι ο κυριος." μετα δε Ἰου δαν γεγονε κριτης
Γοθονιηλ και μετα τουτον Ἀωδ. μετα δε γε Ἀωδ γεγονε κριτης Σαμεγαρ ετη επτα,
παταξας και εκ των αλλο φυλων εν ημεραι μιαι εν τωι του αροτρου ποδι των βοων
ανδρας εξακοσιους. μετα Σαμεγαρ γεγονε κριτης Βαρακ, μεθ' ου και ∆εβορρα η
προφητις. εφ' ων Προμηθευς και Ὀρφευς ο Θρᾲξ 1.96 οι σοφωτατοι παρ' Ἕλλησι, και
Ἀσκληπιος ο ιατρος, και Λυκουργος ο Σπαρτιατης και νομοθετης των Ἑλληνων
εγνωριζοντο. μετα δε Βαρακ γεγονε κριτης Γεδεων, ο και Ἱεροβααλ, ετη μʹ. παταξας
τον Μαδιαμ μετα των λαψαντων τριακοσιων, ως λελεξε ται, και τους αρχοντας
αυτων ηλοησεν εν ταις ακανθαις. μετα Γεδεων γεγονε κριτης Ἀβιμελεχ υιος αυτου
ετη τρια, παταξας δε και τους αδελφους αυτου εκ των ελευθερων ανδρας οʹ επι
λιθον ενα, εξ ων ουκ απελειφθη πλην Ἰωαθαν του νεωτερου· ος και ανελθων εν τωι
ορει ειπε τοις Σικιμιταις την παραβολην των δεν δρων, της τε ελαιας και της συκης
και της αμπελου και της ρα μνου, καθ' ην και συνεβη αυτοις. και τα λοιπα των
κριτων ευ ρησεις εμπροσθεν. Ἰστεον ουν, φησιν ο αοιδιμος Χρυσοστομος, ως πολυση
μαντον εστι το ονομα της παραβολης. εστι γαρ παραβολη λα λημα και υποδειγμα και
ονειδισμος, ως οταν λεγει ∆αυιδ "εθου ημας εις παραβολην εν τοις εθνεσι, κινησιν
κεφαλης εν τοις λαοις." ετι δε παραβολη αινιγματωδης λογος, ο πολλοι λεγουσι
ζητημα, εκφαινον μεντοι, ουκ αυτοθεν δε παντως δηλον ον απο των ρημα των, αλλ'
εχον εντος κεκρυμμενην διανοιαν, ως οταν ο Σαμψων ελεγεν "εξηλθεν απο
στοματος εσθοντος βρωσις και απο ισχυρου γλυκυ." και Σολομων εφη "τοτε νοησεις
παραβολην και σκοτει νον λογον." λεγεται δε παραβολη και ομοιωσις· αλλην γαρ
φησι 1.97 παραβολην παρεθηκεν αυτοις λεγων "ομοια εστιν η βασιλεια των
ουρανων ανθρωπωι σπειροντι καλον σπερμα εν τωι αγρωι αυτου." και παραβολη
λεγεται η τροπολογια, οιον εστι το "υιε ανθρωπου, ειπον αυτοις την παραβολην
ταυτην, ο αετος ο μεγαλοπτερυγος," αετον λεγων τον βασιλεα. παραβολη λεγεται
και ο τυπος και η εικων, ως και ο μεγας Παυλος εφη "πιστει προσενηνοχεν ο Ἀβρααμ
τον Ἰσαακ πειραζομενος, και τον μονογενη προσεφερεν ο τας επαγγελιας δεξαμενος.
οθεν και εν παραβοληι τουτον εκομισατο," τουτεστιν εν τυπωι και εικονι. και
παραβολη εστι λογος παρα βαλλων τα νοητα τοις αισθητοις, και παριστων εκ των
εγκοσμιων και ορατων τα υπερκοσμια και αορατα. προβλημα δε εστι λογος
συνεσκιασμενος και αινιγματωδης, κατα το ειρημενον "κλινω εις παραβολην το ους
μου, ανοιξω εν ψαλτηριωι το προβλημα μου." προβλημα εστι θεωρημα συντεινον
προς θεωριαν και γνωσιν. παραδειγμα δε εστιν απο του καθ' εκαστον αγον επι το
καθολου, η δειξις πιστουμενη το μερικον δια μερικου και ομοιου. παροιμια δ' εστι
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογος αποκρυφος δι' ετερου προδηλου σημαινομενος. αλληγορια δ' εστιν η επι των
αψυχων, οιον ορεων και βουνων, δενδρων και λοιπων. τροπολογια δ' εστιν η επι
των ημετερων μελων, οιον κεφαλης οφθαλμων και των λοιπων· τροπολογια δε απο
του τρεπεσθαι λεγεται. εντευθεν ορα μοι τας πραξεις των κριτων. 1.98 Ἀναγκαιον δε
ηγησαμεθα και περι της των κριτων του Ἰσραηλ πραξεως εν βραχει επισημηνασθαι,
ινα τους μεν ειδοτας εις αναμνησιν αναγαγωμεν, τοις δε αγνοουσι μικραν τινα
ειδησιν εντευθεν παρασχωμεν. Μετα τελευτην Ἰησου κατελειφθησαν εθνη προς το
πειρα σαι τον Ἰσραηλ· θειαι γαρ προγνωσει ο θεος ᾔδη την αποστασιαν αυτων, οτι
προστεθησονται τοις ειδωλοις, και εξεδοτο αυτους εις χειρας των εχθρων αυτων
των καταλειφθεντων, και εταπεινωσαν και εφορολογουν αυτους. κατηλθε δε
αγγελος κυριου εις την κοι λαδα και πας Ἰσραηλ· και ηλεγξεν αυτους ο αγγελος περι
της αποστασιας αυτων, και οτι δια τουτο παρεδοθησαν τοις εθνεσι. και εκλαυσε πας
ο λαος, μνησθεντες των ευεργεσιων κυριου και της ενισταμενης κακωσεως αυτων.
οθεν εκληθη ο τοπος εκεινος κοιλας κλαυθμωνος· δια γαρ το μη εξολοθρευσαι τον
Ἰσραηλ τα εθνη α ειπε κυριος αυτοις, αλλα και μαθειν τα εργα αυτων και μιγηναι
αυτοις και δουλευσαι τοις γλυπτοις αυτων, δια τουτο παρεδοθησαν εις χειρας των
αλλοφυλων. τηι οικειαι δε φιλανθρω πιαι κινουμενος ο θεος ωικτειρησε τον Ἰσραηλ,
και ανεστησεν αυτωι πρωτον κριτην τον Γοθονιηλ, γαμβρον οντα του Χαλεβ, οστις
Χαλεβ ζησας ετη ρζʹ εν δυναμει ως νεανιας εισηρχετο και εξηρχετο εν τωι πολεμωι.
και ενισχυσε κυριος τον Γοθονιηλ, και τον βασι λεα Συριας επαταξε. και ειρηνευσεν
η γη εως της ζωης αυτου ετη μʹ. και παλιν απεστη Ἰσραηλ απο κυριου, και επηγειρεν
αυ 1.99 τοις κυριος τον Ἐκλωμ βασιλεα Μωαβ, και εδουλωσατο τον Ἰσραηλ ετη ιηʹ.
και εβοησεν παλιν ο λαος προς κυριον, και εδω κεν αυτοις κριτην τον Ἀωδ ανδρα
αμφοτεροδεξιον, ος τολμησας ανειλεν Ἐκλωμ εν τωι οικωι αυτου δολωι, και φυγων
διεσωθη. και παρευθυς λαμβανει τον Ἰσραηλ, και πατασσει την Μωαβ πατα γμον
μεγαν, και ησυχαζει η γη ετη ογδοηκοντα. και μετα τελευ την την αυτου απεστη
παλιν ο λαος, και εταπεινωσεν αυτους ο Σισαρρα ο δυναστης, βασιλευς Ἰαβιν, ετη ηʹ.
και προσκαλειται ∆εβορρα η προφητις τον Βαρακ (ην γαρ αυτη τοτε κρινουσα τον
λαον), και συμπορευεται μετ' αυτου επι Θαβωρ, και διδωσιν αυτωι δηλους οτι αυτη
ημερα εν ηι σωσει κυριος τον Ἰσραηλ εκ χει ρος Μαδιαμ. κατεδιωξε δε Βαρακ τον
Σισαρρα, και συνετριψε τα αρματα αυτου. κατεβη δε Σισαρρα εκ του αρματος αυτου,
και εφυγε μονος, εως ειδεν αυτον Ἰαηλ γυνη αστεια, και προσεκαλε σατο αυτον
λεγουσα "εκκλινον κυριε προς με, μη φοβου." και εισηλθε προς αυτην, και εποτισεν
αυτον γαλα δια το διψος, και κοιμισασα πασσαλωι απεκτεινεν αυτον. και ησυχασεν η
γη επι Βαρακ ετη μʹ. αυθις δε Ἰσραηλ επεθετο τοις ειδωλοις, και γεγονασιν εν χειρι
Μαδιαμ ετη ζʹ. τοτε ωφθη αγγελος κυριου τωι Γεδεων, λεγων "εν τηι χειρι σου κυριος
παραδιδωσι την Μαδιαμ." ᾔτησε δε Γεδεων γενεσθαι θυσιαν τωι κυριωι, και ηψατο ο
αγγε λος τωι ακρωι της ραβδου αυτου της θυσιας, και εξηλθε πυρ και κατεκαυσεν
αυτην. και απηλθεν απ' αυτου ο αγγελος.
Tοτε εγνω 1.100 Γεδεων οτι αγγελος συνελαλει, και εφοβηθη. ειτα αιτει την
δισ σην αιτησιν περι του ποκου, και τυγχανει της αιτησεως. ειτα καταστρεφει τον
βωμον εν ωι εθεραπευσεν ο πατηρ αυτου τον Βααλ, και ποιει εκει θυσιαστηριον, και
θυει τωι θεωι δαμαλιν. ειτα προκαλειται τον λαον και αποστρεφει τους δεδιοτας,
εικοσι και δυο χιλιαδας. ειτα παραλαμβανει τας απολειφθεισας δεκα χιλιαδας, και
προσταξει θεου κατεισιν εν τωι ποταμωι, και τους λαψαντας τηι γλωσσηι τριακοσιους
κατεχει, αποπεμπει δε τους λοι πους. ως δε εναγωνιος εγενετο τηι βραχυτητι των
συμμαχων, επι τρεπεται παρα θεου τηι νυκτι εκεινηι κατελθειν εν τηι παρεμβοληι
Μαδιαμ μονος μετα παιδαριου. κατελθων δε ηκουσεν εν τηι παρεμβοληι λεγοντων
 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαγιδα κριθινην εν υπνωι τεθεασθαι τον λε γοντα εν τηι παρεμβοληι Μαδιαμ, ητις
ανακυλιομενη εν παντι τωι λαωι εφθασεν εως της σκηνης του βασιλεως, και
επαταξεν η μαγις την σκηνην, και επεσε. και ειπον οι ακουοντες "ουκ εστι τουτο,
αλλ' η η ρομφαια του Γεδεων· παραδωσει γαρ ο κυριος την παρ εμβολην ταυτην εν
χειρι αυτου." και ηκουσε Γεδεων και ενισχυσε. και ανηλθεν εν τηι εκεινηι νυκτι προς
την παρεμβολην, και ενισχυσε τους τριακοσιους ανδρας τους μετ' αυτου, δεδωκε δε
αυτοις αμ φορεις και λαμπαδας και σαλπιγγας. και κατελθων πεποιηκεν ως
γεγραπται. ην δε Μαδιαμ μυριαδες τριακοσιαι δωδεκα, ωσει ακρις εν πεδιωι
κεχυμενη, και ουκ ην αριθμος του λαου αυτων η των καμηλων αυτων. και επει
εξεστησεν αυτους ο θεος, κατε διωξε Γεδεων οπισω αυτων. γνοντες δε οι επιλοιποι
προκατελα 1.101 βον τας διαβασεις των υδατων εως του Ἰορδανου, και συνελαβον
φευγοντας τους δυναστας Μαδιαμ Ὠρηβ και Ζηβ, και τεμοντες τας κεφαλας αυτων
προσηνεγκαν τωι Γεδεων. διαβας δε τον Ἰορδανην ο Γεδεων επαταξε την
παρεμβολην Μαδιαμ, και εξεφυ γον οι βασιλεις Μαδιαμ Ζεβεε και Σαλμανα εκ της
παρεμβολης. και κατεδιωξε Γεδεων οπισθεν αυτων, και απεκτεινεν αυτους. ελαβε δε
τα ενωτια τα χρυσα εκ των σκυλων, και εποιησεν εφουδ, και εστησεν αυτο εν τηι
πολει αυτου εν Ἐφραθαι, εις την κληρονο μιαν Μανασση. και εξεπορνευσε πας
Ἰσραηλ επ' αυτωι, και γε γονε σκανδαλον τωι λαωι. και ησυχασεν η γη επι Γεδεων, ος
και Ἱεροβααλ ελεγετο, επι ετη μʹ. εν τουτοις τοις χρονοις του Γεδεων ην Ὀρφευς ο
Θρᾲξ ο λυρικος ο Βρυωσιος, ο σοφωτατος και περι βοητος ποιητης, οστις εξεθετο
θεογονιας και κοσμου κτισιν και ανθρωπων πλαστουργιαν, ειρηκως εν τηι αρχηι του
συνταγματος αυτου οτι εκ ιδιας ενθυμησεως ουκ εξεθετο τι περι θεου η της κοσμικης
κτισεως, αλλ' αιτησαμενου αυτου μαθειν παρα του Φοιβου Τιτανος ηλιου την
θεογονιαν και την του κοσμου κτισιν, και τις εποιησεν αυτην. εκφερεται γαρ εν τηι
αυτου εκθεσει δια ποιητικων στιχων ουτως. ω ανα Λητους υιε, εκατηβολε, Φοιβε,
κραταιε. ω δεσποτα ημερας υιε, ο τα παντα πορρωθεν εν ταις ακτισι σου τοξευων,
αμιαντε και δυνατε. πανδερκες, θνητοισι και αθανατοισιν ανασσων, ο τα παντα
επιβλεπων, θνητων και αθανατων βασιλευων. 1.102 ηελιε χρυσεοισιν αειρομενε
πτερυγεσσιν. ηλιε τιμιαις εις τον αερα υψουμενε πτερυξι. δωδεκατην δη τηνδε περι
σου εκλυον ομφην, σειο φαμενου. σε δ' αυτον εκηβολε μαρτυρα θειην. και αλλους δε
πολλους περι τουτων ειπε στιχους ο αυτος Ὀρφευς. εφρασε δε εκ των προειρημενων
στιχων οτι ως εκ της ευχης ακου σας περι θεογονιας και κτισεως κοσμου
συνεγραψατο. παρειθησαν δε δια το πληθος. λεγει δε προς τοις αλλοις και ταυτα, οτι
εξ αρχης ανεδειχθη τωι κοσμωι ο αιθηρ υπο του θεου δημιουργηθεις, εντευθεν δε και
εντευθεν του αιθερος ην χαος και νυξ ζοφερα, παντα δ' εκαλυπτε τα υπο τον αιθερα,
σημαινων την νυκτα προ τερευειν, ειρηκως εν τηι αυτου εκθεσει ακαταληπτον τινα
και παν των υπερτατον ειναι, προγενεστερον τε και δημιουργον απαντων, και αυτου
του αιθερος και παντων των υπ' αυτον τον αιθερα. την δε γην ειπεν υπο του σκοτους
αορατον ουσαν. εφρασε δε οτι το φως ρηξαν τον αιθερα εφωτισε πασαν την κτισιν,
ειπων εκεινο ειναι το φως το ρηξαν τον αιθερα το προειρημενον το υπερτατον
παντων. ου ονομα ο αυτος Ὀρφευς ακουσας εκ της μαντειας εξ ειπε μητις, οπερ
ερμηνευεται βουλη, φως, ζωοδοτηρ. ειπεν εν τηι αυτου εκθεσει ταυτας τας τρεις
θειας των ονοματων δυναμεις μιαν ειναι δυναμιν, και κρατος τουτων θεον ον
ουδεις οραι· ης τινος δυναμεως ουδεις δυναται γνωναι ιδεαν η φυσιν. εξ αυτης δε της
δυναμεως τα παντα γεγενησθαι, αρχας ασωματους και 1.103 ηλιον και σεληνην και
εξουσιαν και αστρα παντα, γην και θαλασ σαν, και τα ορωμενα εν αυτοις παντα και
τα αορατα. το δε των ανθρωπων γενος ειπεν υπ' αυτου του θειου πλασθεν εκ γης και
ψυχην υπ' αυτου λαβειν λογικην, καθως Μωυσης εξεθετο. ο δε αυτος Ὀρφευς εν τηι
 
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου βιβλωι συνεταξεν οτι δια των αυτων τριων ονοματων μιας θεοτητος τα παντα
εγενετο και αυτος εστι τα παντα. περι δε του ταλαιπωρου γενους των ανθρωπων ο
αυ τος Ὀρφευς εξεθετο ποιητικως στιχους πολλους, αφ' ων εισιν ουτοι. θηρες τ'
οιωνοι τε βροτων τ' αλητωσια φυλα, θηρια, ορνεα, των ανθρωπων τα
καταναλισκομενα εθνη, αχθεα γης, ειδωλα τετυγμενα, ειδοτες ουτε κακοιο
προσερχομενοιο νοησαι· φραδμονες ουτε ποιον μαλ' αποστρεψαι κακοτητος, ουδ'
αγαθου παρεοντος επιστρεψαι και ερξαι, αλλα ματην αδαημονες απρονοητοι. και
αλλους δε πολλους περι του ανθρωπινου γενους εξεθετο στι χους ο αυτος
σοφωτατος Ὀρφευς. ταυτα Τιμοθεος συνεγραψατο ο χρονογραφος, λεγων τον
Ὀρφεα προ τοσουτων χρονων ειποντα τριαδα ομοουσιον δημιουργησαι τα παντα. Ἐν
τουτοις τοις χρονοις εκτισθη το Ἴλιον υπο του Ἴλου· μετα δε λδʹ ετη του κτισθηναι
το Ἴλιον εκτισθη Κυζικος, μητρο 1.104 πολις Ἑλλησποντου και Ἀσιας υπο Κυζικου.
εκτισθη δε και Τυρος προ του εν Ἱεροσολυμοις ναου ετεσι τριακοσιοις και
πεντηκοντα προς τωι ενι. Ἐν τοις χρονοις των κριτων εγνωριζετο και Ἡρακλης ο
ηρως και οι Ἀργωναυται οι περι τον Ἰασονα τον Θετταλον, οιτινες ανιοντες τον
αναπλουν της Ποντικης θαλασσης επολεμηθησαν υπο Κυζικου του βασιλεως της
Ἑλλησποντου εξαιφνης. και συμ βαλοντες αλληλοις ναυμαχιαι απεκτειναν τον
Κυζικον, και παρε λαβον την πολιν αυτου την Κυζικον. μεμαθηκοτες δε οτι Κυζικος
ο σφαγεις υπ' αυτων συγγενης αυτων υπηρχεν, ᾔτουν συγγνωμην της αγνοιας
αυτων, και αποθεραπευοντες το θειον εκτισαν εν αυτηι τηι Κυζικωι ιερον, καθως
εμπροσθεν λεξομεν, περι τε του δοθεντος αυτοις χρησμου απο των Πυθιων θερμων
και περι των αλλων. Ὅτι ουκ εν θεοις ετεροις ανεθηκε Γεδεων το εφουδ, αλλα τωι
οντι θεωι. αλλ' επει του νενομισμενου τοπου και του νομου αλλοτριον πεπραχε και
σκανδαλον γεγονε τωι Ἰσραηλ, συνεβη γε νεσθαι εξολοθρευσιν του οικου αυτου.
ουτος γαρ ο Γεδεων οʹ υιους εσχε, πολλαις γυναιξι και παλλακαις μιγνυμενος. εκ
μιας δε τουτων ετεχθη αυτωι Ἀβιμελεχ, ος απεσφαξε τους λοιπους αδελφους αυτου
επι λιθον ενα, ενος και μονου διαφυγοντος Ἰωα θαμ, θωπειαι δε απεπλανησε τον
λαον και εβασιλευσεν αυτων. Ἰωαθαμ δε ο αδελφος αυτου εφ' εν των ορεων
ανελθων προσεφω νει τοις Σικιμιταις τας ευεργεσιας του πατρος αυτου, ειπων
αυτοις περι της ελαιας και της συκης και της αμπελου και της ραμνου 1.105
παραβολην. και κατα ταυτην την παραβολην συνεβη αυτοις· πνευμα γαρ κυριου
συνεταραξε τους βασιλευσαντας αυτων, και η ρομφαια Ἀβιμελεχ ενεργουσα κατ'
αυτων, και η ρομφαια αυτων κατ' αυτου. και ετυραννησεν Ἀβιμελεχ ετη τρια, και
καθειλε πολεις Σικιμιτων. ετι δε μιαν των πολεων πολιορκων πλησιασας τωι τειχει,
κλασματι μυλου εβαλεν αυτον ανωθεν γυνη, και συνε τριψε το κρανιον αυτου. Μετα
δε Ἀβιμελεχ ανεστη Θολα, και εκρινε τον Ἰσραηλ εικοσι τρια ετη. και μετ' αυτον
Ἰαειρ ο Γαλααδιτης ετη εικοσι δυο, ος ειχε τριακοντα [δυο] υιους. και μετα τουτον
εξημαρτεν Ἰσραηλ τωι κυριωι, και εδουλευσε τοις γλυπτοις των εθνων. και
εταπεινωσεν αυτον βασιλευς Μωαβ και Ἀμων και παντα τα περι κυκλωι αυτου εθνη
ετη ιηʹ. ειτα επεστρεψε προς τον θεον, και περιηρε τους θεους τους αλλοτριους. και
ανεστησεν αυτοις κρι την τον Ἰεφθαε τον Γαλααδιτην, υιον γυναικος πορνης, ος ην
επηιρμενος εν δυναμει, και επαταξε τον βασιλεα Μωαβ και τον λαον αυτου
κραταιως. ουτος επληρωσε την ιδιαν ευχην ουκ ευα γως επι τηι θυγατρι αυτου.
εκρινε δε τον Ἰσραηλ επι ετη εξ και απεθανεν. ειτα κρινει αυτον Ἐσσεβων ετη επτα
και απεθανεν. ειτα κρινει αυτον Ἐλγων ο Ζαβουλωνιτης ετη δεκα και απεθανεν.
ειτα κρινει αυτον Ἀβδων ο Φαραθωνιτης ετη οκτω· ος εσχεν υιους τεσσαρακοντα,
και τριακοντα υιους των υιων αυτου. ειτα εκπορνευει ο λαος εν τοις ειδωλοις, και
παραδιδωσιν αυτους κυριος εν χειρι Φιλιστιειμ ετη τεσσαρακοντα. τοτε ωφθη
 
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγγελος κυριου 1.106 στειρευουσηι τηι γυναικι Μανωε, και επαγγελλεται αυτηι την
συλ ληψιν Σαμψων. ανδρωθεντος δε Σαμψων, εθετο την καρδιαν αυτου εν επιθυμιαι
γυναικος αλλοφυλου. εκωλυε δε αυτον Μανωε και η μητηρ αυτου, μη ειδοτες ως
γνωμηι θεου γεγονεν αυτωι τουτο επι αφανισμωι των αλλοφυλων. χλευασθεις δε
Σαμψων υπο της γυναικος αυτου εν τωι προβληματι ο ειπεν, "εκ στοματος εσθοντος
εξηλθε βρωσις και απο ισχυρου γλυκυ," απεστη απ' αυτης ειπουσης "τι ισχυροτερον
λεοντος, και τι γλυκυτερον μελι τος;" και ο πατηρ αυτης εξεδοτο αυτην ανδρι ετερωι.
και δια τουτο οργιζεται Σαμψων μαλλον τοις αλλοφυλοις, και εμπιπραι τας χωρας
αυτων δια των χιλιων αλωπεκων. οι δε αλλοφυλοι κατε καυσαν την γυναικα
Σαμψων και τους γονεις αυτης, και παντα τον οικον αυτων εξωλοθρευσαν εν πυρι,
οτι δι' αυτους τοιαυτα συνεβη αυτοις. ειτα συνεβη αυτωι τα περι την γυναικα την
ουσαν εν τηι πολει των αλλοφυλων, οτε και τας πυλας της πολεως ανη νεγκεν επι
των ωμων εν τωι ορει. ωσαυτως δε και τα περι την ∆αλιδαν. κρινει δε τον λαον ετη
εικοσι. και μετα το ξυρηθηναι υπο των αλλοφυλων και εκτυφλωθηναι, αναφυεισων
αυθις των τριχων αυτου, κατεσεισε την των αλλοφυλων πολιν, κατα στρεψας
αυτην, εν ηι και αυτος συναπεθανε, τοτε φονευσας πλειους αλλοφυλους η ετι ζων.
και μετα τουτον Μιχα ο εκ της φυλης Ἐφραιμ τους ρλʹ αργυριου σταθμους δεδωκε τηι
μητρι αυ του. η δε ηγιασε το αργυριον τωι κυριωι, και εποιησε γλυπτον 1.107 και
χωνευτον, και ετεθη εν τωι οικωι Μιχα, και ο οικος Μιχα ως οικος θεου. εποιησε δε
και εφουδ και σεραφιμ, και προσεκαλε σατο Λευιτην εις ιερεα, και ην πραττων επ'
ονοματι του θεου κατα το προσταγμα αυτου· ου γαρ ην τοτε βασιλευς εν Ἰσραηλ,
αλλ' εκαστος το αρεστον εν οφθαλμοις αυτου εποιει. εστι δε το εφουδ και το σεραφιμ
ενδυμα και μορφωματα. λεγει δε πεποιη σθαι υπο του Μιχα επωμιδα και προσωπον,
ενδυμα ιερατικον και ειδωλα. κατα τουτον τον καιρον συνεβη τα περι τον Λευι και
την παλλακην αυτου, και ως εξετριβη η φυλη Βενιαμιν. Μετα δε Σαμψων ηγησατο
του λαου Σαμανη ετος εν. εν τουτοις τοις χρονοις της ιεραρχιας ειρηνην εσχεν ο
λαος προς τους αλλοφυλους ετη λʹ. και μετα τουτο ηρξε του λαου Ἠλει ο ιερευς ετη
κʹ. λιμου δε γενομενου πολλοι των Ἑβραιων μετανασται γε γονασι· μεθ' ων και
Ἐλιμελεχ εκ της φυλης Ἰουδα και Νοεμιν η γυνη αυτου και οι δυο υιοι αυτων. και
κατηλθον εις τας πολεις Μωαβ, και ελαβον τοις υιοις αυτων γυναικας Μωαβιτιδας
αλλο φυλους. ετελευτησε δε εκει Ἐλιμελεχ και οι δυο υιοι αυτου, και κατελειφθη
Νοεμιν συν ταις νυμφαις αυτης. ηνικα δε εξηρε κυριος τον λιμον εξ Ἰσραηλ, ανηλθε
Νοεμιν προς την φυλην αυ της, ου κατελιπε δε αυτην Ῥουθ η νυμφη αυτης· και
συνεργιαι θεου και παραινεσει Νοεμιν συναπτεται Ῥουθ τωι Βοοζ ως αγχι στευοντι τωι
Ἐλιμελεχ. εξ ης εσχεν υιον τον Ὠβηδ, ου υιος Ἰεσσαι ο πατηρ ∆αυιδ. καταγεται δε
Βοοζ εξ Ἰουδα και Θαμαρ 1.108 της αλλοφυλου, εξ ων Φαρες και καθεξης, ως η
γενεαλογια φερει. Ὅτι εν τωι ετει Σαμψων * εβδομος αρχιερευς κατεστη ο Ἠλει, ος
και εκρινε τον Ἰσραηλ πεντηκοντα ετων γενομενος ετερα ετη μʹ. εν δε τωι τεταρτωι
ετει της ιερατειας Ἠλει εγεννηθη ο προφητης Σαμουηλ, και τωι ογδοωι ετει εδοθη εν
τωι ναωι, και τωι ληʹ ετει ηρξατο κρινειν τον Ἰσραηλ, και τωι οʹ ετελευτησεν,
ιερατευσας λεʹ ετη. Και ταυτα μεν απο της των κριτων βιβλου, ως εν παροδωι κατ'
επιτομην εσημειωσαμεθα. εδοξε δε μοι και τας αναγκαιο τερας υποθεσεις των τε
βασιλειων και των παραλειπομενων εν επιτομωι αναταξαι εις αναμνησιν των
εντυγχανοντων ταυτηι τηι βιβλωι. Ὁ Ἐλκανας και Ἄννα και Φεναννα αι γυναικες
αυτου ανηρχοντο εν Σηλωμ θυειν κυριωι. και τηι Ἄννηι ουκ ην τεκνον. και ηιτησατο
Ἄννα κατωδυνως κυριωι του ανοιγηναι αυτης την μητραν και το τεχθεν δοτον
γενεσθαι αυτωι. και ετεκε τον Σαμουηλ, και προσηνεγκεν αυτον τηι σκηνηι του θεου.
και παλιν ηυξατο Ἠλει υπερ αυτης δοθηναι αυτηι αντι Σαμουηλ τεκνα, και ετεκεν
 
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιους τρεις και θυγατερας δυο. Ὀφνει δε και Φινεες οι υιοι Ἠλει ουκ εν ταις θυσιαις
μονον εξημαρτανον, αλλα και εν ταις γυναιξιν εξεπορνευον ταις παρεστηκυιαις εν
ταις πυλαις του ναου κυριου. ιστορει τοινυν η πρωτη των βασιλειων πολεμον
συστηναι τοις αλ 1.109 λοφυλοις προς τον Ἰσραηλ. και νικησαντες οι αλλοφυλοι
αιρουσι την κιβωτον του Ἰσραηλ. και ακουσας Ἠλει ο ιερευς πεσων απεθανε.
προσφερουσι δε οι αλλοφυλοι την κιβωτον δωρον τωι θεωι αυτων ∆αγων εις
Ἄζωτον, και ιστωσιν αυτην παρα τους ποδας του ειδωλου. εν δε τηι νυκτι πιπτει ο
θεος αυτων ∆αγων, και ορθρισαντες ευρον αυτον πεπτωκοτα εμπροσθεν της
κιβωτου. ανεστησαν τε αυτον, και τηι ετεραι νυκτι παλιν επεσε ∆αγων και συνετριβη,
και ουκετι ο ναος αυτου εσεβασθη. και επαταχθησαν οι αλλοφυλοι εις τας εδρας
αυτων και οι εν παντι οριωι της πεντα πολεως αυτων, Ἀζωτου Γαζης Ἀσκαλωνος Γεθ
Ἀκκαρων· καιεγενετο συγχυσις μεγαλη θανατου εν αυταις, και η γη αυτων εξ εβραζε
μυς. και μετα επτα μηνας (ως δε Ἰωσηπος, μηνας δυο μονους ποιησαι την κιβωτον
παρα τοις αλλοφυλοις, οι και Πα λαιστηνοι νυν καλουνται) εξεπεμψαν την κιβωτον
μετα δωρων και θυσιων, επιθησαντες αυτην εφ' αμαξαν καινην, ζευξαντες βοας
εκλεκτους ασκυλτους, και ηυθυναν οι βοες αφ' εαυτων. και ηλθεν Ἰσραηλ εις τιμην.
ιδοντες δε οι αλλοφυλοι εφοβηθησαν φοβον μεγαν. και εμεινεν η κιβωτος εις οικον
Ἀμιναδαμ ετη κʹ. προ τουτου δε κατηντησεν η κιβωτος εν Βεθσαμοις εις οικον Ὠσηε,
ος την μεν αμαξαν διασχισας και αναψας εν πυρι, τους δε βοας εν αυτηι ανενεγκων
προσηνεγκε θυσιαν κυριωι τωι θεωι. οι δε υιοι Ἰεχωνιου αναξιως προσηγγισαν τηι
κιβωτωι, και απωλοντο εξ αυ των οʹ ανδρες, οιτινες υπηρχον δυσσεβεις και
ειδωλολατραι, αλλα 1.110 και σχεδον απαντες οι εν Βεθσαμοις, ωστε και πνιγηναι εκ
του λαου αυτου πεντηκοντα χιλιαδας. αυθις δε παλιν αποπεμπουσι και ουτοι την
κιβωτον εις Καριαθιαρειμ· οι δε εν αυτηι ασμενοι απεδεξαντο την κιβωτον, και
κατεστησαν αυτην εις τον οικον Ἀμιναδαμ τον εν τωι βουνωι, και ηγιασεν Ἐλεαζαρ
τον υιον αυτου φυλασσειν την κιβωτον της διαθηκης κυριου. εποιησε δε η κιβωτος
εκεισε ετη κʹ, και ο λαος αρτι επορευθη οπισθεν κυριου. και συναγει Σαμουηλ παντας
εις Μασιφα, και παραινει περιελε σθαι αυτους παντα τα ειδωλα, και εποιησαν ουτως.
οι δε αλλο φυλοι παμπληθει παρενεβαλον επ' αυτους. και ηυξατο υπερ αυτων
Σαμουηλ, και εβροντησε κυριος, κινειται δε πας Ἰσραηλ κατα των αλλοφυλων, και
επαταξεν αυτους κυριος δια χειρος Ἰσραηλ πληγην μεγαλην. και μετα τουτο
συναγεται πας ο λαος προς Σαμουηλ λεγοντες "επειδη οι υιοι σου Ἰωηλ και Ἀβια ου
κατα τας σας πορευονται οδους, αλλα δωροις εκκλινουσι το δι καιον, ποιησον ημιν
βασιλεα, ος κρινει ημας." πονηρον δε τουτο εφανη τωι Σαμουηλ. ομως ειπεν αυτωι ο
θεος υπακουσαι του λαου, και οτι ου σε εξουδενωκασιν αλλ' εμε τωι μη θελειν βασι
λευεσθαι υπ' εμου· κατα ταυτα πεποιηκασιν οι πατερες αυτων, αφ' ης ημερας
εξηγαγον αυτους εξ Αιγυπτου. εχρισεν ουν αυ τοις Σαμουηλ βασιλεα τον Σαουλ,
ανδρα Βενιαμιτην. και ο βα σιλευς Ἀμανιτων Ναας επανεστη τηι Γαλααδ. οι δε
ηθελον επι 1.111 σωτηριαι δουλευειν αυτωι. και ειπε Ναας "ουχ ουτως, αλλ' εσται
υμιν η σωτηρια εν τωι εξορυξαι με παντος ανδρος οφθαλμον δε ξιον εις ονειδος
Ἰσραηλ." και εθρηνησαν οι ανδρες οι εν Γα λααδ. ηκουσε δε Σαουλ, και προσκαλειται
παντα Ἰσραηλ, και εξαριθμειται αυτον εις χοʹ χιλιαδας. ποιησας δε αυτους εις τρεις
αρχας επεθετο τοις Ἀμανιταις και ωλοθρευσεν αυτους. ο δε Σαμουηλ λαμβανει τον
λαον και Σαουλ, και κατερχεται εις Γαλ γαλα, και εγκαινιζει την βασιλειαν Σαουλ,
και απεισιν εις Ἀρμα θαΐμ. συναθροιζεται δε πληθος αλλοφυλων εν Γαλγαλοις, και
ουχ ευρεθησαν μετα Σαουλ ει μη εξακοσιοι ανδρες, και ουδε του τοις ην οπλα. Σαουλ
δε διαπορηθεις και εγκρατευσαμενος ανη νεγκεν θυσιαν τωι κυριωι. και ιδου
 
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραγινεται Σαμουηλ προς αυτον, και λεγει αυτωι "τι τουτο εποιησας;" ο δε την
αποριαν του λαου και το στενον του καιρου προβαλλεται.
Σαμουηλ δε αραις αυτον απειλησας την βασιλειαν ετερωι τωι υπερ αυτον κρειτ
τονι δοθησεσθαι προφητευει, και απεισιν. Ἰωαναθαν δε μονος μετα του αιροντος τα
σκευη αυτου παραβιασαμενος κατηλθεν εις την υποστασιν των αλλοφυλων, και
συμβολον δους τωι αιροντι τα σκευη αυτου επεθετο τοις προφυλασσουσι, και
επαταξεν ωσει κʹ ανδρας. και επηνεγκε κυριος εκστασιν εν τηι παρεμβοληι των αλ
λοφυλων εν τωι εωρακεναι μακροθεν την φυγην των προφυλασσον των. οι δε εν τωι
βουνωι οντες μετα Σαουλ, ιδοντες την συγχυσιν της παρεμβολης των αλλοφυλων,
δηλοποιουσι τωι Σαουλ. ην δε ιερευς εκει Ἀχιας Λευιτης, αιρων εφουδ, και ειπεν
αυτωι Σαουλ 1.112 επερωτησαι εν κυριωι. ως δε ετι και μαλλον συνεκοπτετο η παρ
εμβολη των αλλοφυλων υφ' εαυτων (επανεστησαν γαρ οι επιμικτοι και δουλοι οι
μετα των αλλοφυλων καθ' εαυτων, και επατασσον αυτους ρομφαιαις), ειπε Σαουλ
τωι Ἀχιαι συστειλαι τας χειρας, και επεθετο αυτος τοις αλλοφυλοις συν τοις
εξακοσιοις. εξηλ θον δε και οι εν τοις σπηλαιοις και ταις οπαις κρυπτομενοι των
Ἑβραιων, και γεγονασι μετα Σαουλ ωσει χιλιαδες δεκα. τοτε ηγνοησεν αγνοιαν
Σαουλ, και ηρασατο μη απογευσασθαι βρωσεως τον λαον εως συντελεσει τους
εχθρους αυτου. πασα δε η γη ηρι στα. ειτα συμβαινει τα περι Ἰωναθαν εν τηι εν
αγνοιαι βρωσει του μελιτος. εξαιρειται δε αυτον ο λαος του θανατου. και Σαουλ
κατεπολεμησε παντα τα εθνη τα κυκλωι αυτου, ισχυων κατ' αυτων. παλιν δε
ανερχεται προς αυτον Σαμουηλ ο προφητης, και λεγει αυτωι την απωλειαν Ἀμαληκ,
και διδωσιν αυτωι εντολην, ην ελαβεν εκ θεου, του μη περιποιησασθαι εξ αυτου απο
ανθρω που εως κτηνους, απο νηπιου και θηλαζοντος εως πρεσβυτου, αλλα και αυτο
ολον το θηλυ γενος ολεσαι και παντα τα κτηνη αυτων, και πασαν την αποσκευην
αυτων διαφθειραι, οτι κακα ενεδειξαντο τοις υιοις Ἰσραηλ εν τηι εξ Αιγυπτου
επανοδωι. Σαουλ δε της μεν νικης επιτυχων και εκτριψας τον Ἀμαληκ περιεποιησατο
Ἄγαγ τον βασιλεα αυτων, ο δε λαος διηρπασε ποιμνια και βου κολια και αποσκευην
ικανην. και ιδου παραγινεται Σαμουηλ εν Γαλγαλοις, και λεγει προς Σαουλ α ειπεν
αυτωι ο θεος, την τε 1.113 της βασιλειας εκπτωσιν και την διαιρεσιν του λαου, ος
διερρηξε το πτερυγιον της διπλοΐδος αυτου. παραβιαζεται δε Σαουλ τον Σαμουηλ
υποστρεψαι μετ' αυτου, και χερσιν ιδιαις ο προφητης αποσφαζει Ἄγαγ τον βασιλεα
Ἀμαληκ. δια ταυτην την παρακοην Σαουλ ειπεν ο θεος προς Σαμουηλ
"μεταμεμελημαι οτι εχρισα τον Σαουλ εις βασιλεα, διοτι απεστη απο οπισθεν μου και
ουκ εφυλαξε τα ρηματα μου." πολλα δε κατωνειδισε τον Σαουλ Σαμουηλ επι τηι
παρακοηι ταυτηι. ο δε την αιτιαν επι τον λαον και του θυσαι τα θρεμματα τωι θεωι
επηνεγκε. και ειπε Σαμουηλ προς Σαουλ "ει θελητον τωι κυριωι ολοκαυτωματα και
θυσιαι ως το ακουσαι φωνης κυριου; ιδου ακοη υπερ θυσιαν αγαθη, και η επακροασις
υπερ στεαρ κριων. οτι αμαρτια οιωνισμα εστι, οδυνην και πονον θεραφιμ επαγουσιν.
οτι εξουθενωσας το ρημα κυριου, και εξουθενωσει σε κυριος, μη ειναι βασιλεα επι
Ἰσραηλ." και απεστη απ' αυτου Σαμουηλ, και ειδεν αυτον ουκετι. γνωμηι δε θεου
κατακολουθησας Σαμουηλ απεισιν εις Βηθλεεμ, και εκει εχρισε τον ογδοον υιον
Ἰεσσαι ∆αβιδ εις βασιλεα, και διδοται πνευμα θεου. και τοτε επηλθεν επι Σαουλ
πνευμα πονηρον, και επνιγεν αυτον. και ειπον οι γνωστοι αυτου τα περι ∆αβιδ προς
αυτον, οτι πνευμα θεου εν αυτωι, και οτι αιδει ψαλλων εν κιν νυραι και ψαλτηριωι και
ναυληι. και απεστειλε Σαουλ προς Ἰεσ σαι, και ελαβε τον υιον αυτου ψαλλειν και
διωκειν πνευμα το 1.114 πνιγον αυτον. και απεστη το πνευμα απο Σαουλ, και
πεποιηκεν αυτον επι το αιρειν τα σκευη αυτου τα πολεμικα. αγαπητος δε γεγονε
∆αβιδ τωι Σαουλ. τοτε εξηλθον οι αλλοφυλοι εν δυναμει βαρειαι, και γεγονε τα περι
 
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆αβιδ και Γολιαθ, ον ανειλε μονο μαχησας υψος εχοντα ποδας οκτω, ων ετων λγʹ. ωι
υπηντησαν αι χορευουσαι λεγουσαι "επαταξε Σαουλ εν χιλιασιν αυτου και ∆αβιδ εν
μυριασιν αυτου." και γινεται φθονος Σαουλ επι ∆αβιδ δια το αυτωι μεν δοθηναι τας
χιλιαδας, εκεινωι δε τας μυριαδας. και επεπεσε παρα θεου πνευμα πονηρον επι
Σαουλ, και προεφη τευσεν εν μεσωι του οικου αυτου. και ∆αβιδ εψαλλεν εν τηι χειρι
αυτου ως καθ' εκαστην ημεραν, και το δορυ εν τηι χειρι Σαουλ, και ειπε παταξαι εν
∆αβιδ, και εκκλινας ∆αβιδ, επαταξεν εν τωι τοιχωι. τουτο δις πεποιηκε Σαουλ. γνους
δε Σαουλ συμμαχειν θεον τωι ∆αβιδ, εποιησεν αυτον χιλιαρχον, εξαποστειλας αυτον
απο προσωπου αυτου εισερχεσθαι και εξερχεσθαι εν τωι πολεμωι, ειπων "εστω η χειρ
των αλλοφυλων κατ' αυτου ηπερ η χειρ μου," και δεδωκεν αυτωι Μελχολ την
θυγατερα αυτου εις γυναικα. απο δρας δε ∆αβιδ απο προσωπου Σαουλ απηλθε προς
Σαμουηλ εν πολει Ἀρμαθαΐμ, και ευρε χορον προφητων μετα Σαμουηλ. και
απεστειλε Σαουλ απαξ και δις και τρις αγγελους συλλαβεσθαι τον ∆αβιδ· και
προφητευοντες διεμενον. θυμωθεις δε Σαουλ αυτος δι' εαυτου επορευθη
συλλαβεσθαι αυτον· και εξεστη, και ην προφητευων και αυτος, και εξεδυσατο τα
ιματια αυτου, και εκειτο 1.115 δι' ολης ημερας και νυκτος γυμνος. και μετα ταυτα
τελειως αφισταται ∆αβιδ απο Σαουλ, κτησαμενος χειρα τετρακοσιων αν δρων
πολεμιστων. και μετα τουτο θνησκει Σαμουηλ, και θα πτεται εν τωι οικωι αυτου εν
Ἀρμαθαΐμ. Σαουλ δε ετι διωκων ην τον ∆αβιδ. Ἀβεσσα δε και Ἰωαβ κατηλθον εν τηι
παρεμβοληι Σαουλ νυκτος μετα ∆αβιδ, και ελαβον το δορυ και τον φακον του υδατος.
αποδιδρασκει δε ∆αβιδ προς Ἀγχους βασιλεα Γεθ, και διδωσιν αυτωι πολιν Σικελακ,
και παροικει εκει μηνας τεσσα ρας· οπου στηλην ο πατραλοιας Ἀβεσαλωμ επ'
ονοματι αυτου εστησε, παρανομησας καν τουτωι. εν ωι τοπωι και λιθολευστος γεγονεν
..... Ἰεβοσθε ο Χαναναιος, ος επι εννακοσιοις τραυμα τιαις εσπατο ρομφαιαν εισαπαξ.
ουτος ουκ ην των τριων, αλλ' υπερ τους τρεις δυνατος. ειτα Ἀδινων, και ουτος
εσπατο ρομ φαιαν επι οκτακοσιοις τραυματιαις. Ἐλεαζαρ, και τριτος Σα μεας· ουτοι
οι τρεις διερρηξαν το συστημα των αλλοφυλων, και ηνεγκαν εκ Βηθλεεμ πιειν τωι
∆αβιδ αιτησαντι υδωρ. Ἀβεσσα δε ο αδελφος Ἰωαβ και Ἀσσαηλ εσπασαντο την
ρομφαιαν αυτων επι τωι τραυματιαι. ηρχε δε των τριων ουχ ως υπερ αυτους η ως
αυτοι ισχυων, αλλ' ως συγγενης του βασιλεως· η γαρ δυναμις αυτου προς τους τρεις
ουκ ηλθεν. αλλα και Βανεας υιος Ἰωαβ, αδελφου του ∆αβιδ, δυνατος ων
παρεβαλλετο τοις τρισιν, ου μεντοι γεγονε της ισχυος αυτων. ησαν δε ονομαστοι και
δυνατοι 1.116 ετεροι λζʹ, ων ηρχεν Ἀσσαηλ. ρομφαια δε η σπαθη εστι, και ου το δορυ,
ως τινες οιονται, καθως ∆αβιδ προς τον αλλοφυλον λεγει "συ ερχηι προς με εν
ρομφαιαι και εν δορατι και εν ασπιδι, καγω πορευσομαι προς σε εν ονοματι κυριου
θεου Σαβαωθ." ο δε ετων οʹ τελευται ∆αβιδ, επτα ετη βασιλευσας του Ἰουδα και
μηνας εξ, τριακοντα δυο δε και μηνας εξ επι πασαν φυλην. ην δε, οτε εβασιλευσεν,
ετων τριακοντα. Ὅτι Σολομων και προ του οικοδομησαι αυτον τον ναον εν τοις
υψηλοις εθυμια, και πας ο λαος. τα δε μεγιστα των παρα πτωματων αυτου μετα την
οικοδομην του ναου γεγονεν.
Ὅτι εποιησε τον βασιλειον θρονον αυτου ελεφαντινον, εκ μεν των οπισθεν
εχοντα προτομας δυο μοσχων, και δυο λεοντων εις τα παρ' εκατερα πλησιον του
θρονου. εποιησε δε και βαθμους εξ, εις υψος εξαιροντας τον θρονον, και εν εκαστωι
βαθμωι ωσαυτως λεοντας εστηλωμενους, ωστε ειναι τους παντας λεοντας των μεν
αναβαθμων δωδεκα, τους δε πλησιον του θρονου δυο. λεγει δε Ἰωσηπος και εν
τουτωι ανομησαι αυτον και παραβηναι τους υπο θεου δοθεντας τωι Μωυσηι και τωι
λαωι νομους· ουδε γαρ οψεως ενεκεν επετραπησαν ζωιοπλαστειν η σκιαγραφιαις
προσεχειν. δια το ασεβησαι δε Σολομωντα λαμβανει Ἱεροβοαμ τας δεκα φυλας.
 
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ῥοβοαμ δε τωι υιωι Σολομωντος καταλιμπανονται φυλαι δυο, η 1.117 του Ἰουδα και
η του Βενιαμιν· η γαρ Ἱερουσαλημ εν τηι κληρουχιαι της Βενιαμιτιδος φυλης κειται,
και δια τουτο συνηφθη τηι φυληι Ἰουδα. Ὅτι τα πρωτα παραπτωματα ιστορει η γραφη
Σολομωντος και τα κατορθωματα, αλλ' ουχ ως παραπτωματα, επει φαινεται και προ
της κτισεως του ναου και μετα την κτισιν, ετι νεος ων, εν τοις υψηλοις θυων και
θυμιων και γυναικας αλλοφυλους εχων παρανομως. τεως δε εν πρωτοις η ιστορια
της γραφης ουκ εγκα λει αυτωι, ουχ ως μη πραξαντος κακως τα πραγματα
διηγουμενη. και αυθις ου παντα τα εν τωι ναωι ευαγως επλασεν. Ὅτι δις ωφθη ο θεος
τωι Σολομωντι, κατ' επιτασιν ασφα λιζομενος αυτον απεχεσθαι των παρανομων. ο δε
Ἰωσηπος και δια τουτο ακλεως τεθναναι αυτον λεγει, δια το και λεοντας και βοας
μετα των λοιπων ανομηματων εις υψηλην θεωριαν αναπλα σαι αυτον. ο γαρ θεος
ουδε οψεως ενεκεν και θεωριας παραχω ρει ταυτα δια του νομου γινεσθαι. Ὅτι
Ἀθιας ο Σιλωνιτης προφητης ων, συναντησας Ἱεροβοαμ τωι δουλωι Σολομωντος, ο
εφορει καινον ιματιον διαρρηξας εις φαρση δωδεκα δεδωκεν αυτωι δεκα ρηγματα,
ειπων "σοι διδω σιν ο θεος τας δεκα φυλας του Ἰσραηλ δια τας ανομιας Σολομων
τος· ομως μετα θανατον αυτου ληψηι αυτας." 1.118 Ὅτι Σολομων εζητησε τον
Ἱεροβοαμ αποκτειναι υπονοησας αυτον. ο δε γνους ανεχωρησε προς Σουσακειμ
βασιλεα Αιγυπτου, και ην εκει εως της τελευτης του κυριου αυτου Σολομωντος.
ελαβε δε την θυγατερα Σουσακειμ εαυτωι γυναικα. Ὅτι ο εν Ἱεροσολυμοις ναος
τεσσαρας ειχε περιβολους, και εις μεν τον εξωτατω εισελθειν επετετραπτο πασι και
τοις αλλοφυ λοις, γυναιξι δε εμμηνιοις μοναις απειρητο παριεναι. εις δε τον
δευτερον Ἰουδαιοι παντες εισηιεσαν, και αι τουτων γυναικες καθα ραι απο παντος
μιασματος. εις δε τον τριτον οι αρρενες των Ἰου δαιων, εις δε τον τεταρτον οι ιερεις
μονοι. εις δε τον ναον και επι τον βωμον οι αμωμοι ιερεις, στολας ιερατικας
ενδεδυμενοι. εις δε το αδυτον ο αρχιερευς μονος, την οικειαν στολην περιβεβλη
μενος, απαξ του ενιαυτου. Ὅτι εν γηραι αυτου Σολομων εξωκειλεν απο του θεου,
των γυναικων αυτου ειδωλα ανατιθουσων· ο γαρ ετερων ανατιθεντων εφιεις αυτος
ιδρυεται δυναμει. και δια τουτο εδοθη αυτωι Σαταν ο Ἄδερ. Ὅτι Ἱεροβοαμ δουλος ην
Σολομωντος, υιος γυναικος πορ νης, εβασιλευσε δε του Ἰσραηλ εν Σαμαρειαι. και
συμβαλων πολεμον τωι Ἀβιαι ηττηθη, και επεσον του Ἰσραηλ χιλιαδες φʹ. Ὅτι εν τωι
τριτωι ετει της βασιλειας Γοθολιας Ἰηου ανειλε τον Ἰοραμ και τον Ὀχοζιαν και τους
υιους Ἀχααβ και την Ἰζαβελ. 1.119 Ὅτι Ἄχαζ υιος Ὀζιου, πατηρ δε Ἐζεκιου, βασιλευς
Ἰουδσυνεκοψε τα συγκλεισματα των μεχονωθ. ησαν δε λεοντες και βοες και
Χερουβιμ. εστι δε ο μεχονωθ λουτηρ. τους βοας τους χαλκους τους βασταζοντας την
θαλασσαν την χαλκην, ους παρανομως ανεπλασατο Σολομων. και εθηκε την
θαλασσαν επι βασει λιθινηι. τα δε λοιπα εγραφησαν εμπροσθεν. Και εκ των
Παραλειπομενων τινα. αι Παραλειπομεναι τα λειποντα πολλακις λεγουσι και τα
οντα παραλιμπανουσι, πολλακις δε και ολην εννοιαν αλλοιουσιν. εν γαρ τωι λεγειν
οτι Ἀσα εποιησε το ευθες ενωπιον κυριου ως ∆αβιδ και Σολομων ο πατηρ αυτου,
αλλοιοι τον νουν· τα γαρ περι του Σολομωντος πεφανερωται. επαταξε δε εν Ἰσραηλ
και Ἱεροβοαμ Ἀσα μετα φυλης Βενιαμινκαι Ἰουδα πεντακοσιας χιλιαδας ανδρων
πολεμιστων. και ουκετι ηιρε κεφαλην κατα Ἰουδα Ἱεροβοαμ υιος Ναβατ. Ὅτι
αδελφαι ∆αβιδ Σαρουΐα και Ἀβιγαια, και τηι μεν Σαρουΐαι υιοι Ἀβεσα και Ἰωαβ και
Ἀσσαηλ, τηι δε Ἀβιγαιαι υιοἈμεσα. ουτος ουκ εφθασε προς τους τρεις δυναστας του
∆αβιδ. Ὅτι ο Ῥουβειμ πρωτοτοκος ων εξεπεσε της ευλογιας και του αριθμεισθαι ως
πρωτοτοκος, επειδη ανεβη εις κοιτην πατρος αυ του, και Ἰακωβ ο πατηρ αυτου
δεδωκε τωι Ἰωσηφ, τα δε πρωτοτοκια δεδωκε τωι Ἰουδαι. 1.120 Ὅτι λεγει η δευτερα
των Παραλειπομενων μη ειναι εν τηι σκηνηι ει μη τας πλακας μονον. Ὅτι Ἰωδαε ο
 
 
 

42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχιερευς ο συνετος, του ∆αβιδικου σπερμα τος ολλυμενου υπο Γοθολιας,
κατεκρυψε τον εσχατον υιον Ὀχο ζιου του υιου αυτης τον Ἰωας, ος και εβασιλευσεν
επι Ἰουδα, ετων οντα επτα, και απεκτεινε Γοθολιαν την ανομον την εκ γε νους
Ἀχααβ. ζηι δε ο αυτος Ἰωδαε ετη ρλʹ, και εταφη εν ταφοις των βασιλεων, διοτι
ανεκτησατο το ∆αβιδικον γενος. βασιλευει δε Γοθολια ετη ζʹ, και κατακρυπτεται
Ἰωας υπο Ἰωδαε μηνιαιος. Ὅτι οι πρεσβυτεροι των αρχοντων Βαβυλωνος ηλθον
προς Ἐζεκιαν του πυθεσθαι περι του τερατος του γεγονοτος εν τωι ου ρανωι εν τηι
αναστροφηι του ηλιου. ο δε τουτο παραλιπων θησαυρους και πλουτον και βασιλειαν
αυτοις υπεδεικνυεν. ωργισθη δε κυριος ο θεος, και ηπειλησε τωι Ἐζεκιαι· ομως
μετηνεγκε την οργην δια την αρετην αυτου επι τους απογονους αυτου. Ὅτι δια τας
ασεβειας αυτου Μανασσης αιχμαλωτος γινεται υπο Ἀσσυρ, και εξομολογειται τωι
κυριωι εν μετανοιαι καρδιας αυ του, και επιστρεφει αυτον ο θεος επι την βασιλειαν
αυτου, και εποιει το ευθες ενωπιον κυριου. Ὅτι εν τηι διαθηκηι Ἐζεκιου βασιλεως
Ἰουδα λεγει Ἠσαΐαςο προφητης κρατησαι τον Ἀντιχριστον ετη γʹ και μηνας επτα, γι
1.121 νομενα ημερας αςϟʹ. και μετα το τον Ἀντιχριστον βληθηναι εν τωι Ταρταρωι
ελθειν τον δεσποτην των ολων, Χριστον τον θεον ημων, γενεσθαι δε και αναστασιν
και ανταποδοσιν καλων τε και κακων. περι των αυτων δε και ο προφητης ∆ανιηλ εν
τηι οπτασιαι λεγει εωρακεναι, και φησιν "ειπον τωι ανδρι τωι ενδεδυμενωι το βαδδιν,
ος ην επανω του υδατος του ποταμου, εως ποτε το περας των θαυμασιων ων
ειρηκας; και υψωσε τας χειρας αυτου εις τον ουρανον, και ωμοσεν εν τωι ζωντι εις
τους αιωνας οτι εις καιρον και καιρους και ημισυ καιρου. και εγω ηκουσα και
συνηκα και ειπον «και τι τα εσχατα τουτου;» και ειπεν «απο καιρου παραλλα ξεως
του ενδελεχισμου, και δοθηναι βδελυγμα ερημωσεως ημερας αςϟʹ. και μακαριος ο
υπομενων και φθασας ημερας ατλεʹ."
Ὅτι επι των χρονων Ἀμως βασιλεως Ἰουδα τα περι της Νιναι
προφητευθεντα κατα τους χρονους τουτους περας εσχεν. ιστορει δε Ἰωσηπος εν τωι
θʹ της αρχαιολογιας τον Ἰωναν καταποθεντα υπο του κητους μετα τρεις ημερας και
τρεις νυκτας εκ βρασθηναι ζωντα εν τωι Ευξεινωι ποντωι. Ἀπο του γʹ βιβλιου της
αρχαιολογιας Ἰωσηπου, οτι εαν τις υπονοησηι των Ἑβραιων μεμοιχευσθαι αυτου την
γυναικα, κομιζει κριθων αλευρου ασσαρωνα, και μιαν αυτης δρακα επιβαλοντες τωι
θεωι το λοιπον τοις ιερευσι διδοασιν εις τροφην. την δε γυ ναικα στησας ο ιερευς
κατα τας πυλας προς τον νεων, και την κεφαλην αυτης γυμνωσας, επιγραφει του
θεου την προσηγοριαν 1.122 διφθεραι. κελευει δε ομνυειν μηδεν ηδικηκεναι περι τον
ανδρα. παραβασαν δε το σωφρον, του δεξιου σκελους το αρθρον εξαρ θρον γενεσθαι,
και την γαστερα πρισθεισαν ουτως αποθανειν. εαν δε υπο πολλου ερωτος και της
τουτου ζηλοτυπιας προπετως ο ανηρ δια την υπονοιαν ειη κεκινημενος, μηνι
δεκατωι γενεσθαι παιδιον αρρεν αυτηι. των δε ορκων τελειωθεντων, της διφθερας
απαλειψας τουνομα, εις φιαλην εκπιεζει. προσκομισας δε εκ της του ιερου γης ει τι
προστυχοι, και καταπασας, εκπιειν διδωσιν. η δε ει μεν αδικως ενεκληθη, εγκυμων
τε γινεται και τελεσφορει ται κατα την γαστερα. ψευσαμενη δε τον ανδρα επι τοις
γαμοις και τον θεον επι τοις ορκοις μετ' αισχυνης καταστρεφει τον βιον, του τε
σκελους εκπεσοντος αυτης και την κοιλιαν υδερου καταλα βοντος. Ἀπο βιβλιου
τεταρτου του αυτου, οτι απο αμυγδαλης ου σης της ραβδου Ἀαρων αμυγδαλα και οι
καρποι ωραθησαν. Ὅτι οσοι αν εαυτους καθιερωσιν ευχην πεποιημενοι, Ναζι ραιοι
ουτοι καλουνται, κομωντες και οινον μη προσφερομενοι. τουτους δε, οταν τας
τριχας αφιερωσιν επι θυσιαι τε δρωσι τας κουρας, νεμεσθαι προς τους ιερεας. και οι
κορβαν αυτους ονο μασαντες τωι θεωι (δωρον δε τουτο σημαινει) βουλομενοι
αφιεσθαι της λειτουργιας, τοις ιερευσι καταβαλειν το αργυριον, γυναικος μεν
 
 
 

43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τριακοντα σικλους, ανδρος δε πεντηκοντα. Ὅτι Βαλαακ πεσων επι στομα τα παθη
προυλεγεν, οσα τε βασιλευσιν εσται και οσα πολεσι ταις αξιολογωταταις, ων ενιαις
1.123 ουδε οικεισθαι πως συνεβαινε την αρχην. υπεθετο δε και τον των Μαδιανιτων
και τον των Μωαβιτιδων γυναικων δολον. Ἀπο βιβλιου εʹ του αυτου, οτι ουχ ως η
γραφη εχει, ουτως εξηγειται Ἰωσηπος τα περι Σαμψων. οτι μεν γαρ ονου σιαγονι
χιλιους απεκτεινε, λεγει, οτι δε εξ αυτης υδωρ εβλυσεν, ου λεγει, αλλ' οτι μαλλον
του τοπου ανωνυμου οντος, εκ του συμβαντος επικληθηναι ο σιαγων. εξ αυτου δε
πηγην αναδοθεισαν κατα τινος πετρας, ηδειαν και πολλην ποσιν διδουσαν κορεσαι
τον Σαμ ψων, και ουτω μεχρι του δευρο καλεισθαι το χωριον. Βιβλιον ζʹ του αυτου,
οτι ∆αβιδ εκλαθομενος των Μωυ σεως εντολων, ος προειπεν, εαν εξαριθμηθηι το
πληθος, υπερ εκαστης κεφαλης αυτωι τωι θεωι τελεσειεν ημισικλον, προσεταξεν Ἰωαβ
πορευθεντι παντα τον οχλον εξαριθμησαι, και δια τουτο απωλοντο χιλιαδες
εβδομηκοντα του λαου, εως ου θυσιας ειρηνι κας επενεγκας ∆αβιδ κατεπραυνε το
θειον. συνεβη δε επ' εκεινον τον τοπον τελεσθηναι τας θυσιας, εν ωι και Ἀβρααμ τον
υιον αυτου Ἰσαακ ανηνεγκεν εις ολοκαρπωσιν. Ὅτι τα περι τον ναον ∆αβιδ
ητοιμασεν απαντα, εκωλυθη δε κτισαι αυτον δια το μεμιανθαι τηι δεξιαι χειρι τωι
συχνοτερωι των εχθρων φονωι. τρισχιλια δε ταλαντα χρυσιου κατελιπεν εις την του
ναου κτισιν τωι Σολομωντι. Ὅτι συνεταξατο Σολομων βιβλια περι ωιδων και μελων
πεν τακισχιλια, και παραβολων και εικονων βιβλους τρισχιλιας· καθ' 1.124 εκαστον
γαρ ειδος δενδρου παραβολην ειπε, και περι κτηνων και των επιγειων ζυων
απαντων και των πτηνων και των αεριων. παρεσχε δε αυτωι μαθειν ο θεος και την
κατα των δαιμονων τεχνην εις ωφελειαν των ανθρωπων, επωιδας δε συνταξαι εν αις
παρηγο ρειται τα νοσηματα. και τροπους εξορκωσεων κατελιπεν, οις εν δουμενα τα
δαιμονια, ως μηκετι επανελθειν, εκδιωκονται. και αυτη παρ' ημιν νυν η θεραπεια
πλειστον ισχυει. ιστορησα γαρ, φησιν Ἰωσηπος, Ἐλεαζαρον τινα, των ομοφυλων
Ουεσπασιανου, παροντων και των υιων αυτου και χιλιαρχων και αλλου στρατιω
τικου πληθους, τους υπο δαιμονων λαμβανομενους απολυοντα τουτοις. ο δε τροπος
της θεραπειας τοιουτος ην· προσφερων ταις ρισι του δαιμονιζομενου τον δακτυλιον,
εχοντα επι την σφραγιδα ριζαν εξ ων υπεδειξε Σολομων, επειτα εξηλθεν
οσφραινομενον δια των ρινων το δαιμονιον. και πεσοντος ευθυς του ανθρωπου
μηκετι εις αυτον υποστρεφειν, ορκους Σολομωντος μεμνημενον και τας επωιδας ας
συνεθηκεν εκεινος επιλεγων. λεγει δε Ἰωσηπος οτι ϟδʹ ετη εζησεν ο Σολομων,
εβασιλευσε δε ετη πʹ. Ἀπο βιβλιου δεκατου του αυτου, οτι Ἠσαΐας ο προφητης
προλεγει τωι βασιλει Ἐζεκιαι παντα τον πλουτον αυτου εις Βαβυ λωνα
μετατεθησεσθαι, και τους εγγονους ευνουχισθησομενους, και απολεσαντας το
ανδρας ειναι τωι Βαβυλωνιων δουλευσαι βα σιλει· και ταυτα προλεγειν τον θεον.
Ἐπεσημηναμεθα δε και την του μακαριτου Ἰωβ βιβλον εν επιτομωι, τας πραγματειας
αυτης ως οιον τε δια βραχεων εγκατα 1.125 λεξαντες εις αναμνησιν των ειδοτων
ταυτης τον νουν. ως εν δρα ματι η βιβλος του μακαριου Ἰωβ περιεχει προσωπα εξ,
πρωτον αυτον τον δικαιον Ἰωβ, δευτερον Ἐλιφαζ τον Θαιμανιτην, τριτον Βαλδαδ
τον Σαυχιτην, τεταρτον Σοφαρ τον Μιναιον, πεμπτον Ἐλιους τον Βουζιτην, εκτον
τον δεσποτην θεον. γινονται δε με ταξυ αυτων διαλογοι κγʹ. πρωτολογει δε Ἰωβ,
προς εκαστον των τριων φιλων αυτου λεγων οτι ετρωσε με ο ισχυρος βελει· οι δε
ουκ αδικως τον ισχυρον και αιωνιον τιτρωσκειν ειπον. και εν ταυτηι τηι ζητησει
γινονται διαλογοι εξ. ειτα παλιν πρωτολογει Ἰωβ προς αυτους, λεγων εκουσια
παραπτωματα εαυτωι μη γινωσκειν· οι δε αλαζονειαν αυτου καταψηφιζονται. και
γινονται εν τηι δευτεραι ζητησει διαλογοι εξ ετεροι. και παλιν πρωτολογει Ἰωβ λεγων
πολ λους των ασεβων ευθηνειν εν τωι βιωι· και ουχ υπεστησαν αυτωι οι φιλοι εν
 
 
 

44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτωι αλλ' εσιγησαν, ωστε γινεσθαι εως ωδε διαλογους ιζʹ. ου γαρ αποκρινεται ο
Σοφαρ, αλλα σιγαι. ειτα Ἐλιους ο Βουζιτης οργιζεται προς Ἰωβ και τους τρεις φιλους
αυτου, οτι ου κατεδικασαν αυτον εν αμαρτιαις, και ποιειται διαλογον οκτωκαι
δεκατον. ειτα ιθʹ ο θεος, δια λαιλαπος και νεφους λεγων τωι Ἰωβ "τις ουτος ο
κρυπτων με βουλην," και τα της δοξης και ισχυος και μεγαλωσυνης αυτου. ειτα
εικοστον παλιν Ἰωβ, λεγων το "απαξ ελαλησα, επι δε το δευτερον ου προσθησω."
ειτα πρω τον και εικοστον παλιν ο θεος επιτιμαι τωι Ἰωβ λεγων "μη, αλλα ζωσαι
ωσπερ ανηρ την οσφυν σου." και υποσημαινει αυτωι την 1.126 οιησιν της δυναμεως
του πονηρου, και ως βοηθεια αυτον εκνικαι θεια, και οτι ινα αναφανηις δικαιος. ειτα
δευτερον εικοστον παλιν Ἰωβ λεγων οτι προτερον μεν ακοηι ωτος ηκουον σου, νυνι
δε μαλ λον ενωτισθεις σου τους λογους ηγημαι εμαυτον γην και σποδον. ειτα τριτον
και εικοστον, επιτιμια του δεσποτου θεου προς τους τρεις φιλους Ἰωβ, κελευουσα
αυτους θυσαι τωι θεωι υπερ ανομιας αυτων και εξαιτησασθαι περι της ανομιας αυτων
ευχην και συγχω ρησιν παρα Ἰωβ. ην δε Ἰωβ πεμπτος απο Ἀβρααμ, εκ γενουςἨσαυ,
συγγενης Ἰοθορ πενθερου Μωυσεως· η δε πεμπτη γενεαλογια λαμβανεται ουτως,
Ἀβρααμ Ἠσαυ Ῥαγουηλ ΖαρεἸωβ. Ἐν τοις χρονοις των βασιλεων Αιγυπτου των
προγεγραμμε νων εφανη τις εν τηι Καριαι χωραι γιγαντογενης φιλοσοφος, εκ της
φυλης του Ἰαφεθ, ονοματι Ἐνδυμιων, οστις μυστικας ευχας λεγων εν τηι σεληνηι
ᾔτει αυτην μαθειν παρ' αυτης το θειον ονομα εν οραματι. και εν τωι αυτον ευχεσθαι
υπνωσε, και ηκουσε το θειον ονομα εν οραματι. και ουκετι ανεστη, αλλα εστι το
λειψα νον αυτου εως του νυν εν τηι Καριαι νεκρον δονουμενον· και κατ' ετος
ανοιγουσι την αυτου σορον εν τηι χωραι εκεινηι, και ορωσιν αυτου το λειψανον
δονουμενον νεκρον, ως λεγουσι. περι ου φασι την σεληνην φιλειν τον Ἐνδυμιωνα.
Ὅτι εν Ἀσιρωθ καταγογγυζει Ἀαρων και Μαριαμ κατα Μωυσεως. εχει δε αυταις
λεξεσιν ωιδε. και ελαλησε Μαριαμ 1.127 και Ἀαρων κατα Μωυση ενεκεν της
γυναικος της Αιθιοπισσης, ην ελαβε Μωυσης, οτι γυναικα Αιθιοπισσαν ελαβε. και
ειπον «μη Μωυσηι μονωι ελαλησεν ο κυριος; ουχι και ημιν ελαλησε;» και ηκουσε
κυριος. και ο ανθρωπος Μωυσης πραως σφοδρα παρα παντας ανθρωπους τους οντας
επι της γης. και ειπε κυριος πα ραχρημα προς Μωυσην και Ἀαρων και Μαριαμ
«εξελθετε υμεις οι τρεις εις την σκηνην του μαρτυριου.» και εξηλθον οι τρεις εκεισε.
και κατεβη κυριος εν στυλωι νεφελης, και εστη επι της θυρας της σκηνης του
μαρτυριου, και εκληθη Μωυσης και Ἀα ρων, και εξηλθον αμφοτεροι, και ειπε προς
αυτους «ακουσατε τον λογον μου. εαν γενηται προφητης υμιν κυριωι, εν οραματι
αυτωι γνωσθησομαι και εν υπνωι λαλησω αυτωι. ουχ ουτως ως θεραπων μου Μωυσης
εν ολωι τωι οικωι μου πιστος εστι. στομα προς στομα λαλησω αυτωι, εν ειδει και ου δι'
αινιγματων, και την δοξαν κυριου ειδε. και διατι ουκ εφοβηθητε καταλαλησαι κατα
του θεραποντος μου Μωυση;» και οργη θυμου κυριου επ' αυτους. και απηλθον, και η
νεφελη απεστη απο της σκηνης, και ιδου Μαρια λεπρωσα ωσει χιων. και επεβλεψεν
Ἀαρων προς Μαριαμ, και ιδου λεπρωσα. και ειπεν Ἀαρων προς Μωυσην «δεομαι, κυ
ριε, μη συνεπιτεθηι ημιν η αμαρτια, διοτι ηγνοησαμεν καθοτι ημαρτομεν. μη γενηται
ως ισον θανατου, ωσει εκτρωμα εκπο ρευομενον εκ μητρας μητρος, και κατεσθιηι το
ημισυ των σαρκων αυτης.» και εβοησε Μωυσης προς κυριον, λεγων «ο θεος, δεο μαι
σου, ιασαι αυτην.» και ειπε κυριος προς Μωυσην «ει ο πατηρ 1.128 αυτης πτυων
ενεπτυσεν εις το προσωπον αυτης, ουκ εντραπησε ται; επτα ημερας αφορισθητω εξω
της παρεμβολης, και μετα ταυτα εισελευσεται.» και αφωρισθη Μαριαμ εξω της
παρεμβο λης επτα ημερας, και ο λαος ουκ εξηρεν εως εκαθαρισθη Μα ριαμ. και μετα
ταυτα εξηρεν ο λαος εξ Ἀσιρωθ, και παρενεβαλεν εν τηι ερημωι Φαραν. ηνικα δε
ηλθεν ο λαος εις το Σινα ορος, τελευται Μαριαμ η αδελφη Μωυσεως. ειτα παρευθυ
 
 
 

45
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γινεται γογγυσμος του λαου δια το διψος, και παρωξυνε Μωυσης και Ἀαρων τον
θεον επι του υδατος της αντιλογιας. και οργισθεις κυριος· ειπεν «ανθ' ων ουκ
εδοξασατε με ενωπιον Ἰσραηλ, ουκ εισαξετε τον λαον υμεις εις την γην της
επαγγελιας.» τελευται δε Ἀαρων ανελθων εις το ορος Ὤρ, επιτιμιαν θανατου
δεξαμενος δια το υδωρ της αντιλογιας. μετα δε το υδωρ της αντιλογιας κατ ερχεται ο
λαος εις Ἐδωμ, και καταγογγυζει θεου και Μωυσεως. και απεστειλεν ο θεος τους
οφεις, και εθανατουν τον λαον. και λοιπον γινεται το χαλκουργημα του οφεως
προσταξει θεου. Ὅτι εν τηι δευτεραι εξαριθμησει, ηνικα Μωυσης και Ἐλεα ζαρ
ηριθμησαν τον λαον, ουχ ευρεθη ανθρωπος εκ της πρωτης αριθμησεως, ηνικα
Μωυσης και Ἀαρων ηριθμησαν τους απο εικοσιν ετων και επεκεινα, οτι ειπε κυριος
αυτοις «θανατωι αποθα νεισθε δια τους γογγυσμους υμων.» οι γαρ περι τον Μωυσεα
και Ἐλεαζαρ, ως Λευιται, ουδε το παλαιον συνηριθμηθησαν ταις λοιπαις φυλαις, ο δε
Ἰησους Βενιαμιτης ην, ο δε Χαλεβ εκ της 1.129 του Ἰουδα. σημειωσαι δε οτι και οι
κατα υφεσιν των εικοσιν ετων ουκ εστερηθησαν της γης της επαγγελιας, ουδε οι
φθασαντες ζην των Λευιτων. ενταυθα δε κελευεται Μωυσης ανελθειν εις το ορος
Ναβαν, και ελεγχεται και αυτος, ως αδελφος αυτου, δια το υδωρ της αντιλογιας. διο
και της γης της επαγγελιας εστερη ται, και τελευται εκει ετων εκατον εικοσιν. Ὅτι
του Σηων βασιλεως των Ἀμορραιων και του Ὢγ βασιλεως της Βασαν τας πολεις και
πασαν την χωραν των δυο βα σιλεων περαν του Ἰορδανου δεδωκε Μωυσης εις
κατασχεσιν τωι Ῥουβειμ και ∆αν και τωι ημισει φυλης Μανασση, μετα το λαβειν
αυτον αποφασιν ανελθειν εν τωι ορει και τελευτησαι. Ὅτι παρερχομενοι οι υιοι
Ἰσραηλ δια του ορους Σιηρ προσ τασσονται υπο του θεου αρτον και υδωρ πριασθαι
παρα των Ἰδουμαιων των υιων Ἠσαυ, διοτι ειπεν αυτοις ο θεος "ου κληρονομησετε
εκ της γης των Ἠσαυ ουδε βημα ποδος, οτι αδελφοι υμων εισιν." αποτρεπονται δε
υπο θεου εκ της γης των Μωαβι των και των πολεων αυτων δια Λωτ τον προπατορα
αυτων. Ὅτι εν τηι δευτεραι νομοθεσιαι λεγει Μωυσης "τα αγια δεκα ρηματα ταυτα
υμεις ακουσατε εκ μεσου του πυρος," ωστε και προ του γραφηναι αυτα εν πλαξιν
εξεδοθησαν υπο της θειας φω νης. ου γαρ φωνην ασημον αλλ' εναρθρον ηκουσεν ο
λαος εκ μεσου του πυρος εν Σιναι, καθως γεγραπται "και τα ρηματα αυ 1.130 του
ηκουσεν εκ μεσου του πυρος." ταυτα δε εισι τα αγια ρηματα του νομου, α υστερον
ενεχαραξεν εν πλαξιν. Ὅτι Μωυσης πʹ ετων ων ηγειται της εξ Αιγυπτου πορειας του
Ἑβραιων εθνους, συνην τε αυτοις νομοθετων επι της ερημου ετη μʹ. Ἀπο βʹ βιβλιου
Ἰωσηπου της αρχαιολογιας, οτι Φαραω υπο την αυτην ωραν εθεασατο και τας των
ενυπνιων οψεις και τας εξηγησεις αυτων. αλλα των εξηγησεων επιλαθομενος τον
ταυ τας αναμνησοντα εζητει. οτι εν τοις επτα της ευθηνιας ετεσιν ου προηισθοντο
Αιγυπτιοι τον επταετη λιμον. οτι των ιερογραμματεων τις αναγγελλει τωι βασιλει
Φαραω τεχθησεσθαι τινα κατ' εκεινον τον καιρον τοις Ἰσραηλιταις, ος ταπεινωσει
μεν την Αι γυπτιων ηγεμονιαν, αυξησει δε τους Ἰσραηλιτας τραφεις. διο και γνωμηι
αυτου κελευει παν το γεννηθεν αρσεν υπο των Ἰσραηλιτων εις τον ποταμον
ριπτεσθαι. αλλα κρατησειε δ' αν ουδεις της του θεου γνωμης, ουδ' ο μυριας τεχνας
επι τουτωι μηχανησαμενος. οτι ο πατηρ Μωυσεως κατα τους υπνους παντα τα κατα
Μωυσεα και Ἀαρων συμβησομενα εκ θεου προδιδασκεται και τηι αυτου γυναικι
Ἰοχαβεδ φανεροι. οτι Θερμουθις η θυγατηρ Φαραω ανελομενη Μωυσεα κελευει
γυναιον αχθηναι και θηλην τωι παιδιωι παρασχειν· πολλων δε αχθεισων μη
προσιεμενου Μωυσεως παρε στωσα Μαριαμ ειπεν "ει των ομοφυλων αυτωι
γυναικων Ἑβραΐδων ποιησειας αχθηναι, ταχα αν προσιεται θηλην." διο και κελευ
1.131 σθεισα αγει την αυτου μητερα, και το παιδιον ασμενως προσφυε ται τηι θηληι.
οτι φιλοφρονουμενος Φαραω τηι ιδιαι θυγατρι επι τιθησι Μωυσηι το διαδημα, ο δε δια
 
 
 

46
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νηπιοτητα καταφερει αυτο εις γην και τοις ποσιν επιβαινει. του δε προδηλωθεντος
ιερογραμ ματεως τουτο θεασαμενου και ανελειν επιχειρησαντος η Θερμουθις
εξαρπασασα διεσωσατο. οτι χειροηθεις ουσαι αι ιβεις προς μονον το των οφεων
γενος αγριως εχουσι, και δεινως αναρπαζομεναι κατεσθιουσιν ελαφων μαλλον. οτι
φθειρων απειρον τι πληθος τοις Αιγυπτιοις εξηνθησεν, ενδοθεν αναδιδομενον και
κακως δια φθειρον αυτους και υπο μηδενος διαφθειρομενον φαρμακου. οτι
εξελθοντες οι Ἑβραιοι απο Αιγυπτου πεφυρμενοις αλευροις και πεπηγοσιν επι λʹ
ημεραις διετραφησαν σπανιως· οθεν και εις μνη μην της τοτε ενδειας εορτην
αγουσιν εφ' ημερας οκτω την των αζυμων λεγομενην· εξηλθον δε μετα ετη
τετρακοσια τριακοντα. οτι το των ορτυγων γενος τρεφομενον πληθος εις τον
Ἀραβιον κολπον εφιπταται, την μεταξυ θαλασσαν υπερελθον, και υπο κο που τε αμα
της πτησεως και προσγειον μαλλον των αλλων ον κατεφερετο εις τους Ἑβραιους.
οτι το μαννα παρηγγελτο εξ ισου πασιν ασσαρωνα (τουτο δε εστι μετρον) εις
εκαστην ημεραν συλ λεγειν, ως ουκ επιλειψοντος αυτοις βρωματος, ινα μη τοις αδυ
νατοις απορον ηι το λαμβανειν δι' αλκην των δυνατωτερων πλεονε κτουντων περι
την αναιρεσιν.
1.132 Ὅτι επι σταθηραι μεσημβριαι της επι της βατου θεοφανειας αξιουται
Μωυσης, και των ομοφυλων την ηγεμονιαν και μη θελων εγχειριζεται, σημειοις τε
και τερασι καθοπλισθεις, καταλιπων Ἰοθορ τον πενθερον αυτου η γαμβρον (δισσως
γαρ καλειται) εις Αιγυπτον αμα δυσι παισι Γηρσαμ και Ἐλιεζερ, και γυναικι τηι
Σεπφοραι, ηι και επιστας αγγελος θανατον ηπειλησεν. αλλα του τον ιλεωσατο καιπερ
αλλοφυλος ουσα η γυνη τωι της περιτομης του παιδος αιματι. συνανται δε αυτωι και
Ἀαρων θεοθεν σταλεις, και την των σημειων επιβεβαιουται δυναμιν. οθεν και τωι
Φαραω μετα και των Αιγυπτιων επαοιδων ανθισταμενοις πρωτην πληγην επηνεγκε,
παν υδωρ εις αιμα ποιησας· Μωυσει δε και Ἀαρων και τοις Ἑβραιοις καθαρον ην και
πινομενον. ενθεν γαρ και τοις γοησιν αντεσοφισθη το παρα τοις Ἑβραιοις
ευρισκομενον υδωρ αιμα δοκειν φαινεσθαι. το δε αυτο νοειται και επι της δευτερας
πληγης των βατραχων, Αιγυπτιους μεν παντας τωι παθει μαστι ζεσθαι, μονην δε την
γην των Ἑβραιων καθαρευειν του παθους. τριτη πληγη η των σκνιπων, τεταρτη η
της κυνομυιας, πεμπτη θανατος κτηνων, εκτη ο αιθαλωδης κονιορτος, εβδομη αι
φλυ κτιδες της χαλαζης, ογδοη η ακρις, εννατη το ψηλαφητον σκο τος, δεκατη
θανατος των πρωτοτοκων. Ἡ δεκαλογος. αʹ. εγω ειμι κυριος ο θεος σου, ο εξαγα γων
σε εκ γης Αιγυπτου. βʹ. ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι πλην εμου· ου ποιησεις σεαυτωι
ειδωλον, ουδε παντος ομοιωμα. γʹ. ου ληψηι το ονομα του θεου επι κενωι· ου γαρ μη
καθαρισει κυριος 1.133 τον λαμβανοντα το ονομα αυτου επι ματαιωι. δʹ. μνησθητι
την ημεραν των σαββατων αγιαζειν αυτην. εʹ. τιμα τον πατερα σου και την μητερα
σου, ινα ευ σοι γενηται και ινα μακροχρονιος γενηι επι της γης. ϛʹ. ου μοιχευσεις. ζʹ.
ου φονευσεις. ηʹ. ου κλε ψεις. θʹ. ου ψευδομαρτυρησεις κατα του πλησιον σου. ιʹ. ουκ
επιθυμησεις την γυναικα του πλησιον σου η την οικιαν η τον αγρον η τον παιδα
αυτου η την παιδισκην η τον βουν η το υπο ζυγιον αυτου η παν κτηνος αυτου, ουτε
οσα του πλησιον σου εστιν. Αυτη δε η δεκαλογος των γενικων εντολων εστιν η
διαταξις. ταυτα τα θεια διδαγματα φοβεραι τινι και εναρθρωι φωνηι διατε τακται,
ορωντος του λαου και ακουοντος· ης το καταπληκτικον και ακοαις δυσαντητον μη
φεροντες ᾔτησαν δια Μωυσεως τα λοιπα των εφεξης ειδικως αυτοις εν πεντηκοντα
κεφαλαιοις νομο θετηθεντα λαληθηναι· ησαν δε περι τε οικετων και φονων εκου
σιων και ακουσιων, ατιμιας γονεων και κακολογιας, κλοπης, πα ταξεως εν μαχαις
προς θανατον η ζωην, ελευθερος προς ελευθε ρον και δεσποτης προς δουλον, και
ανδρος προς εγκυον γυναικα, εκβολης οφθαλμων δουλου και δουλης, κερατισμου
 
 
 

47
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυρου προς ταυρον, κλοπης μοσχου, και θανης κλεπτου εν τωι διορυγματι, κατα
εμπρησμου βοσκηματων και αλωνος, κατα παρακαταθηκης αργυριου η χρυσιου, και
υποζυγιων και παντοιων κτηνων χρησεως παρα του πλησιον, φθορας παρθενων και
θανατου φαρμακων, κτηνοβασιας και θυσιας ειδωλων, κακωσεως προσηλυτου και
ορ 1.134 φανων και χηρων δανειζομενων, κακολογιας εις θεον και αρχοντα του
λαου, απαρχων αλωνος και ληνου, πρωτοτοκων υιων μοσχων τε και προβατων και
υποζυγιων, του ειναι αυτους ανδρας αγιους τωι θεωι, κρεας θηριαλωτον μη εσθιειν
αλλα κυσιν απορριπτειν, μη παραδεχεσθαι ακοην ματαιαν, μη συμμαρτυρειν αδικωι,
μη συνειναι πολλοις επι κακιαι, μη εκκλιναι μετα πολλων κρισιν, μη ελεησαι πτωχον
εν κρισει, αποστρεφειν και αποδιδοναι τον βουν και το υποζυγιον του εχθρου
πλανωμενον τον ευρισκοντα, και πεπτωκος υπο τον γομον συνεγειρειν, μη
διαστρεφειν κρισιν πενη τος δικαιαν, απο παντος ρηματος αδικου αφιστασθαι, μη
αναι ρειν αθωον και δικαιον, μη δικαιουν τον ασεβη, δωρα μη λαμ βανειν ως
εκτυφλουντα τους βλεποντας και το δικαιον λυμαινο μενα, προσηλυτον ευ ποιειν,
εξ ετη σπειρειν την γην, τωι δε εβδομωι αφεσιν παρεχειν αυτηι εις απολαυσιν πτωχων
η θηριων, ομοιως και τον αμπελωνα και τον ελαιωνα, φιλανθρωπιαν εκπαι δευειν
αυτους. κατα τουτο δε το ετος και αφεσις οφληματων εγινετο, και των δουλευοντων
Ἑβραιων ελευθερια, και τον ιωβη λαιον αργειν ενομοθετησεν. ελευθεριαν δε και
αφεσιν σημαινει το ονομα. ιωβηλαιον δε το πεντηκοστον προσαγορευουσιν ετος, εν
ωι κελευει και τον αγρον αναλαμβανειν τον πεπρακοτα και τας εν αυτωι οικιας, και
χρεων αποκοπας και παιδων ωνητων ελευθε ριας. εξ ημερας εργαζεσθαι την
εβδομαδα, τηι δε εβδομηι ανα παυεσθαι. ονοματι θεου αλλοτριου μη ομνυειν, μητε
προφερειν δια στοματος. τρεις καιρους του ετους εορταζειν, την εορτην 1.135 των
αζυμων πρωτην επτα ημερας τωι μηνι τωι νεωι ητοι κατα την πρωτην πανσεληνον
του εαρος, δευτεραν εορτην θερισμου πρωτο γεννηματων, και τριτην συναγωγην
εργων του αγρου συντελειας απο εξοδων ενιαυτου, αναμιμνησκων αυτους δια του
μεν πασχα της εξ Αιγυπτου εξοδου, δια δε της πεντηκοστης της εις την γην της
επαγγελιας εισοδου, δια δε της σκηνοπηγιας της εν τηι ερημωι διαγωγης· εν σκηναις
γαρ οικουντες τεσσαρακοντα διετελεσαν ετη. μη οφθηναι κενον εναντιον κυριου,
και παν αρσενικον οπτανεσθαι ενωπιον κυριου κατα τας τρεις εορτας ταυτας. μη
θυειν επι ζυμηι αιμα θυσιασματος κυριου, αλλ' επ' αζυμοις. μη μενειν εως πρωι στεαρ
της εορτης. και τας απαρχας των πρωτων γεννημα των της γης εισαγειν εις τον
οικον του θεου εφ' απασι. μη εψειν αρνα εν γαλακτι μητρος αυτου. ταυτα τα
δικαιωματα του θεου Μωυσης ελθων απηγγειλε τωι λαωι μετα και αλλων τινων
θειων παραινεσεων. και απεκριθη μιαι φωνηι πας ο λαος, και ειπε "παντας τους
λογους κυριου ποιησομεν και ακουσομεθα," και εγραφη ταυτα παντα. Ὅτι Μωυσης
λαβων παρα θεου δοξαν, εν τωι προσωπωι καλυμμα τιθεις επι τεσσαρακοντα χρονοις
διελεγετο τοις Ἰου δαιοις· ου γαρ ηδυναντο ατενιζειν εις αυτον. εισιοντος δε προς
κυριον περιηιρειτο το καλυμμα, ωσπερ και τοις κατα σαρκα μεν τον νομον
αναγινωσκουσι καλυμμα πωρωσεως επικειται του μη επιγνωναι την δοξαν του
Χριστου, τοις δε δια του πνευματος 1.136 εισιουσι το καλυμμα της αγνοιας
αφαιρειται. αληθως δε τα οπι σθια του θεου, την σαρκωσιν του μονογενους, επι του
Θαβωριου ειδε Μωυσης ως επι πετραι τεθεις και σκεπασθεις τωι Χριστωι·
παρερχομενον δε εν δοξηι ειδεν ου γυμνον αλλα σεσαρκωμενον θεον. Ὅτι αι μεν
πρωται πλακες χειρι θεου λελαξευνται και γε γραφαται, αι συντριβηναι
συγκεχωρηνται, οτι τυπος ησαν αυται του πρωτου και κατα το γραμμα νομου, ωσπερ
αι δευτεραι ας Μωυσης ελαξευσε και εγραψε, τυπος ησαν σαφης του δευτερου και
κατα πνευμα νομου. ωσπερ και λαος ο πρωτος ο μοσχοποιη σας τον πρωτον ετυπου
 
 
 

48
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰσραηλ, διο και εν οργηι θεου και αυτος και ο προς αυτον παλαιος διεσκεδασθη
νομος. ο λαος δε ο δευ τερος τον νεον και κατα Χριστον εικονιζεν Ἰσραηλ, διο και εν
δοξηι του προσωπου Μωυσεως τας δευτερας ευλαβως υπεδεδεκτο πλακας, και ταυτας
αφθαρτους εν τηι του μαρτυριου αποθεμενος εφυλαξε κιβωτωι. Ὅτι απο μεν των
κτηνων ο βους και το προβατον και το αιγιδιον, ως ημερα και καθαρα και εικονα
των του Χριστου τυ πουντα προβατων, εις θυσιαν και ολοκαυτωσιν τωι νομωι παρει
ληπται, απο δε των πτηνων μονα τρυγων και περιστερα, το μεν ως φιλαγνον και
φιλησυχον, το δε ως φιλαλληλον και φιλανθρω πον, και αμφω ως καθαρα και
ακεραια και αγιων ψυχων ιδιοτη τας χαρακτηριζοντα, εις θυσιαν και ολοκαυτωσιν
τωι νομωι εξει λεκται και παρειληπται.
1.137 Ὅτι την ερυθραν οι μεν εις δωδεκα τομας λεγουσι κοπηναι, καθως και
ο μεγας Χρυσοστομος εκαστηι φυληι λεγει διοδον ιδιαν παρεχομενην, οι δε εις μιαν
δια το μιαν πληγην τον Μωυσην τηι θαλασσηι δεδωκεναι. οτι των Ἰσραηλιτων της
θαλασσης εξελθον των τους Αιγυπτιους η θαλασσα εκβρασασα νεκρους αυτοις παρα
διδωσιν· ους και σκυλευσαντες βουνους πεποιηκασιν, και η γη χανασα τουτους
κατεπιε, κατα το ειρημενον "εξετεινας την δεξιαν σου, κατεπιεν αυτους γη."
ελθοντες δε εις Ἐλημ ευρον δεκαδυο πηγας υδατων και εβδομηκοντα στελεχη
φοινικων, οιτινες ησαν τυποι των Χριστου μαθητων, αι μεν δωδεκα πηγαι των
δεκαδυο κορυφαιων, οι δε εβδομηκοντα φοινικες των τουτων φοιτητων, μεθ' ων
την οικουμενην ποτισαντες την γλυκειαν και στερεαν τρο φην της θεογνωσιας τωι
κοσμωι επωμβρησαν. το δε μαννα αυτοις δοθεν πασιν ισον συνηγετο, και δυνατωι και
ασθενει· οποσον γαρ τωι ισχυρωι προεθυμηθη συναχθηναι, γομορ συνηγετο, οπερ
εστιν ουγγιαι τριακονταδυο ημισυ, και τωι καταρραθυμησαντι γομορ συνηγετο. και ει
εις την αυριον εφυλαχθη, δια σκωληκων εφθει ρετο, εκτος των σαββατων· το γαρ τηι
παρασκευηι συναγομενον και τωι σαββατωι διεφυλαττετο αβλαβες. τυπος δε ην τουτο
το αδιαφθορον δηλων του δεσποτικου σωματος κατα τον καιρον της ταφης, σταυρωι
μεν και ηλοις και λογχηι φυσικως πεπονθος ομοιο παθως ημιν, διαφθορας δε και
διαλυσιν μηδ' ολως υπομεμενη 1.138 κος. προτυποι δε το μαννα και την παναγνον
θεομητορα και τον κατ' αρετην βιον. τουτο το μαννα εφαγον Ἑβραιοι εν τηι ερημωι
τεσσαρακοντα ετη· και γαρ η πασα οδος της απο Αιγυπτου εξε λευσεως των
Ἑβραιων, απο Καδδης βαρνη εως φαραγγος Σαρεθ, μη ουσα πλεον των πεντηκοντα
ημερων, αυτοις καταρεμβομενοις υπο θεου, εν ληʹ χρονοις διηνυσται. Ὅτι
πολεμουντων των Ἰσραηλιτων τον Ἀμαληκ δια Ἰησουτου Ναυη, ος προ τουτου
Ναυσης εκαλειτο, Μωυσης τας χειρας σταυροειδως εξετεινε, και εκρατησεν ο Ἰσραηλ
του Ἀμαληκ. επαν δε ατονησας καθηκεν αυτας, εκρατει ο Ἀμαληκ. τοτε Ἀαρων και
Ὢρ υποθεντες ταις χερσιν αυτου πετρας εφυλαξαν αυτον εως δυσεως ηλιου. οθεν
και κατετροπωσατο Ἰησους τον Ἀμαληκ, αποκτεινας αυτον μαχαιραι. Ὅτι Φορωνευς
ο παις Ἰναχου και Νιοβης πρωτος λεγεται παρ' Ἕλλησι νομους και κριτηρια θεσθαι.
η δε Κρητη απο Κρητος τινος αρξαντος εκεισε ωνομασται. Ὅτι η Σκυθοπολις Βασαν
ελεγετο προτερον. Ἕως ωδε η πενταβιβλος περιεχει ιστοριαν τε και πραξιν απο του
Ἀδαμ ετων τρισχιλιων οκτακοσιων εξηκονταεπτα. Ὅτι απο του νεου σιτου προφερει
η αγια πολις το αγιον πασχα, την προσφοραν εν τηι θειαι μυσταγωγιαι. Ὅτι την
κατασκευην της κιβωτου πασαν και την στολην του ιερεως και των εν αυτηι παντων,
της τε πορπης, ητις εστι φιβλα 1.139 η περονη, και του λογειου, οπερ εκειτο επι του
στηθους του αρ χιερεως δια δωδεκα λιθων, σημαινοντων δια μεν της αυγης τα
χρηστα δια δε της επισκοτωσεως τα δεινα, εις το Σινα ορος οφθαλμοφανως εθεασατο
Μωυσης, και κατα ταυτα ωικοδομησεν την κιβωτον και τα εν αυτηι. τοτε και τας
πλακας τας πρωτας ελαβε, και του θεου ηκουσεν οργιζομενου και λεγοντος "εασον
 
 
 

49
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

με εκτριψαι αυτους, και ποιησω σε εις εθνος μεγα και ισχυρον." αυτος δε δεηθεις
εξιλασατο τον θεον, και κατελθων τον μεν μοσχον κατεκαυσε πυρι, και κατηλεσεν
αυτον λεπτα και εσπειρεν επι του υδατος, και εποτισε τους υιους Ἰσραηλ. και
εμφυλιωι πολεμωι τον θεον ιλεωσαμενος, παλιν ετερας τεσσαρακοντα ημε ρας
νηστευσας, ανεισιν εις το ορος και τας δευτερας πλακας λαμ βανει. τοτε ειδε και την
δοξαν κυριου παρα τηι οπηι της πετρας καθισας, και εδοξασθη το προσωπον αυτου.
οπισθια δε θεου χρη νοειν τας θειας οικονομιας και ενεργειας, πετραν δε της πι
στεως το στερρον και ακραδαντον, οπην δε της πετρας τον της πιστεως οφθαλμον
(δια τουτο γαρ οι κατα Μωυσεα θεωρουσι τα ανεφικτα και αθεατα), καλυμμα δε την
απιστιαν· ηνικα γαρ αν θρωπος πιστευσηι προς κυριον, περιαιρειται το καλυμμα, ως
φησιν ο αποστολος. τοτε κατασκευαζει και την κιβωτον δια Βεζελεηλ υιου Μαριας
της αδελφης Μωυσεως, και Ὢρ του συνον τος και Ἀαρων, οτε τας χειρας ανειχον
Μωυσεως κατα του Ἀμαληκ. ετελειωθη δε τα εργα της σκηνης εν επτα μησι, και τηι
1.140 πρωτηι ημεραι του πρωτου μηνος του δευτερου ετους της εξοδου εστη· οπερ και
η γραφη μαρτυρει εν τηι τριτηι των Λευιτικων. τωι δε δευτερωι μηνι εγενετο η
εξαριθμησις του λαου, και ευρεθη απο εικοσαετους και επανω, καθως η τεταρτη
βιβλος των αριθ μων λεγει, μυριαδες εξηκοντα και #22γφνʹ, χωρις των Λευιτων· οι
δε Λευιται αριθμηθεντες ευρεθησαν χιλιαδες κβʹ. τωι τεσσαρα κοστωι ετει της εξοδου
Ἀαρων ετελευτησεν ρκγʹ ετων, και Μωυ σης προχειριζεται Ἐλεαζαρ τον υιον
Ἀαρων. Μωυσης δε τωι ιαʹ μηνι του μʹ ετους της εξοδου, εκατοστωι δε εικοστωι ετει
της ζωης αυτου, ευλογησας παντα τον λαον, αναβας εις το ορος Ναβαν ητοι
Ἀμβρειμ, κειμενον εν τηι Μωαβιτιδι περαν του Ἰορδανου κατα προσωπον Ἱεριχω, και
κατοπτευσας την γην την επηγγελμε νην αυτωι τωι Ἰσραηλ, ετελευτησε, και ουκ
ειδεν ουδεις τον ταφον αυτου, και ουκ ημαυρωθησαν οι οφθαλμοι αυτου, ουδε εφθα
ρησαν τα χειλη αυτου. επειραζε δε αυτον ο διαβολος ως ημαρ τηκοτα τωι θεωι
συνελκυσαι μετα των αμαρτωλων. αλλ' αρχαγ γελικηι διεκρουσθη χειρι ως προπετης
και θρασυς και των του θεου φιλων δυσμενης. εγενετο δε νεφελη και σκοτος κατα
τον τοπον, ως μη ιδειν τινα που εταφη Μωυσης, καθως Ἰωσηπος ιστορει. Ἰστεον οτι
τα πεντε βιβλια της αρχαιολογιας ο μακαριω τατος εν αγιωι πνευματι Μωυσης
ανεταξατο κατα την Ἑβραΐδα γλωσσαν· ητις μετα ταυτα, ως και αι λοιπαι, εις
Ἑλληνικην μετ 1.141 εβληθη διαλεκτον υπο των εβδομηκοντα ερμηνευθεισα επι Πτο
λεμαιου του Φιλαδελφου. και η μεν Γενεσις ανωθεν απ' αρχης την κοσμογενειαν την
τε του ανθρωπου πλασιν, τον κατακλυσμον, την των Σοδομιτων απωλειαν, την εξ
αρχης μεχρι τελους των πατερων Ἀβρααμ Ἰσαακ και Ἰακωβ βιωσιν και τελειωσιν,
τουςχρηματισμους και την του Ἰωσηφ εν Αιγυπτωι βασιλειαν περιεχει. η δε Ἔξοδος
την του Ἰσραηλ περιεχει κακωσιν, και την δια Μωυσεως επι της ερυθρας διαβασιν,
και την εν ερημωι διατρι βην, και οσα νομοθετουμενος επειρασε τον θεον, και την
της σκηνης κατασκευην. το Λευιτικον την των θυσιων ποικιλην πα ραδοσιν και την
των ιερεων διακοσμησιν. οι Ἀριθμοι την διτ την επισκεψιν ειτ' ουν απαριθμησιν των
υιων Ἰσραηλ περιεχει, την μεν πρωτην επι Μωυσεως και Ἀαρων μετα την εξοδον
ευθυς εν τωι ορει Σιναι γενομενην, την δε δευτεραν επι Μωυσεως και Ἐλεαζαρ, μετα
την εν τεσσαρακοντα ετεσιν πανωλεθριαν των πρωτων δια την απιστιαν αυτων,
γενομενην εν Ἀραβαωθ Μωαβ επι του Ἰορδανου κατα την Ἱεριχω. το δε
∆ευτερονομιον πασας τας εξ αρχης μεγαλουργιας. του θεου μεχρι και της του
Μωυσεως τελευτης γενομενας εις αυτους περιεχει, αλλα μην και την δευτε ραν
ωιδην πασαν, και τους φυλαρχους οι και εμελλον κατακληρο νομειν την της
επαγγελιας γην. ∆ιελθοντος δε του Ἰσραηλ τον Ἰορδανην, περιετεμεν ο Ἰησους
παντα τον λαον μαχαιραις πετριναις· τα γαρ εν τηι ερημωι τεσσαρακοντα ετη ουδεις
 
 
 

50
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιετμηθη, και οι πλειστοι των μαχι 1.142 μων απεριτμητοι ησαν· το δε αιτιον, οτι
παντος αλλογενους κε χωρισμενοι χρειαν της περιτομης ουκ ειχον. καλως αρα
ειρηται τωι θειωι αποστολωι οτι ουτε περιτομη τι ισχυει ουτε ακροβυστια, αλλα
τηρησις εντολων. και φαγοντος εκ του νεου σιτου του λαου τηι αυτηι ημεραι εξελιπε
το μαννα. τοτε και τον αρχιστρατηγον Μιχαηλ ειδεν Ἰησους ο του Ναυη εις Ἱεριχω,
δι' ου και παρεδοθη αυτωι η Ἱεριχω· μετα γαρ ημερας ϛʹ περιστοιχισαντων αυ την
μετα της κιβωτου, επει εσαλπισαν και εβοησαν ο λαος, επε σον αυτοματα τα τειχη,
και εισηλθεν εν αυτηι Ἰσραηλ, και εσφαγη πας ο λαος της Ἱεριχω και παν ζωιον, πλην
Ῥααβ της πορνης και του οικου αυτης. εκει και Ἄχα ελιθοβοληθη υπο του Ἰσραηλ
συν πασι τοις αυτου δια το αποκρυψαι χρηματα. τοτε και Γαβαω νιται και οι του
Ευαιου και οι λοιποι, ως μακροθεν οικουντες, προς Ἰησουν σπονδας ποιουνται· ους
επιγνους υστερον πλησιο χωρους υπαρχειν της μεν αιχμαλωσιας συνεχωρησε,
διακονειν δε και ξυλοφορειν τωι λαωι προσεταξε. τους δε Ἀμορραιους πολεμων
εστησε τον ηλιον κατα Γαβαω, και κατα φαραγγα Ἐλωμ την σε ληνην, εως
εξεπολεμησε τους εχθρους. πασαι δε ας παρελαβεν Ἰησους του Ναυη βασιλειας
εικοσιεννεα ησαν, επαρχιαι δε επτα, παρεξ των της Ἱεριχω και της Γεθ. την δε
Ἱεριχω πολιν και Φοινικων πολιν ονομαζει, Κινναιους δε τους απογονους Ἰοθορ.
ουτος την γην της επαγγελιας των Ἰουδαιων εθνει διανεμει εις κληρον. τελευται δε
ζησας ετη εκατον δεκα, κρατησας του Ἰσραηλ 1.143 ετη εικοσι επτα. και εθαψαν
αυτον εν Θαμναθσαραχ, εν τωι ορει Ἐφραΐμ, συνθαψαντες αυτωι και τας πετρινας
μαχαιρας.
Ὅτι των Ἀργειων μετα Ἴναχον εβασιλευσε Φορωνευς, και αλλοι δε πλειους
μετ' αυτον εως του Λυγκεως, ος ∆αναωι πολε μησας τωι βασιλει, και τουτον
αποκτεινας, την τε βασιλειαν αυτου και την θυγατερα Κλυταιμνηστραν εις γυναικα
παρελαβε. μετα τουτον Μεριοπας πεντε μονους χρονους βεβασιλευκως αυτος
καταλυεται, και η βασιλεια των Ἀργειων επι φμθʹ ετη διαρκε σασα εις Σικυωνιτας
τους Ἑλλαδικους μεταπεπτωκει. Ἐν δε τοις χρονοις Μωυσεως γεγονε τις ανηρ
μεγας, εκ της φυλης Ἰαφεθ, ος αυτοχθων ων εβασιλευσε της Ἀττικης ετη λβʹ. ονομα
τωι ανδρι Γυγης. επ' αυτου γεγονε κατακλυσμος εν τηι Ἀττικηι μονηι· αυτος τε
απωλετο και η χωρα πασα, και εως ετων διακοσιων ερημος εμεινεν. Ἐν δε τοις
καιροις της εξοδου των υιων Ἰσραηλ της των Μολοσσων χωρας αυτοχθων τις, Ἀΐδης
ονομα, βεβασιλευκως μετα Μελινδιας της αυτου γυναικος εσχε θυγατερα την
Περσεφο νην, ης Πειριθους ο αυτου συγκλητικος ερασθεις κατα συνταξιν αυτης
αρπασαι ταυτην νυκτος εβουληθη. τουτο γνους Ἀΐδης, ον ειχε κυνα μεγιστον και
αγριον, Τρικερβερον επονομαζομενον, εξω της θυρας εστησε Περσεφονης
αγνοουσης. του δε Πειριθου προς αυτην παραγενομενου νυκτος, εφορμησας ο κυων
ανειλεν 1.144 αυτον. εξελθουσα δε προς την ταραχην η κορη διεσπαρακται και αυτη
τωι κυνι. εντευθεν ερρηθη οτι ο Πλουτων, το του αν δρος ευπορον σημαινων, την
κορην Περσεφονην αρπασας ες ᾅδην ᾤχετο. Ὅτι ο Αιγιαλευς πρωτος Σικυωνιτων
πεντηκοντα δυο ετη ηρξε· μεθ' ον αλλοι κϛʹ εως του καλουμενου Ζευξιππου, ος ετος
εν και τριακοντα εβασιλευσεν εν αυτοις. και κατεσχεν αυτων η βασιλεια ετη
εννακοσια ογδοηκοντα. Τα δε δυτικα και τα κατα Ἰταλιαν μερη υπο των υιων Πικου
του και ∆ιος ετοπαρχουντο. εν δε τοις Ἕλλησιν ο Προμηθευς και Ἐπιμηθευς Ἄτλας
τε και ο πανοπτης Ἄργος εγνωριζοντο, ον και εκατοντοφθαλμον δια το
οξυωπεστατον και περι βλεπτον ειναι την διανοιαν εκαλουν. και ο μεν Ἄτλας
αστρονο μικην μετηιει επιστημην, διο και τον ουρανον βασταζειν αυτον
εμυθευσαντο, Προμηθευς δε γραμματικην, ως φασιν, εξευρεν. οι δε Ἀναξαγορειοι
ερμηνευουσι νουν μεν τον ∆ια, την δε Ἀθηναν τεχνην. οθεν και το "χειρων
 
 
 

51
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ολλυμενων ερρει πολυμητιν Ἀθηνην." τον δε Προμηθεα νουν ελεγον· προμηθεια
γαρ εστιν ανθρωποις ο νους. διο και μυθευονται τους ανθρωπους μετα πεπλασθαι,
δηλονοτι απο ιδιωτειας εις γνωσιν. Ἐπιμηθευς δε την μουσικην εξευρε, και
∆ευκαλιων τα περι του κατακλυσμου της Ἀττικης ανεταξατο. ο Κεκροψ δε διφυης
ωνομασθη, η 1.145 δια μηκος σωματος, η οτι Αιγυπτιος ων τας δυο γλωσσας ηπι
στατο. ουτος μετα τον κατακλυσμον της Ἀττικης Ἀθηνων εβασιλευσε χρονους νʹ, και
απο της Ἀθηνας την πολιν Ἀθηνας ωνομασεν. επι αυτου εν τηι ακροπολει ελαια
πρωτως εφυη. απο τουτου Κεκροπια η χωρα πρωτον εκληθη. ουτος πρωτος βουν
εθαυμασε και Ζηνα προσηγορευσεν. επι τουτου το εν ∆ηλωι ιερον Ἀπολλωνος ∆ηλιου
υπο Ἐριχθονιου υιου Κεκροπος ιδρυνθη. ουτος νομοθετει τας γυναικας ετι
παρθενους ουσας ενι ανδρι τωι βουλομενωι γαμεισθαι, και μηδενι αλλωι εως θανατου
προσανεχειν· εως γαρ αυτου αδιαφορως εζων, προς καιρον μιγνυμενοι και αυθις οτε
βουλονται διαχωριζομενοι, ως αδηλον ειναι τις αν ειη τουτου πατηρ, κτηνων
τροπον νοθευομενου του γενους τηι επιμιξιαι. ελεγε γαρ αυτο αιτιον ειναι του
κατακλυσμου. και μετ' αυτον Κραναος εβασιλευσεν ετη εννεα, οτι και Σαπφω η και
πρωτη Μουσων ανη γορευτο. ειτα Φορνευς και αλλοι μετ' αυτον εως Κοδρου βασι
λευσαντος αυτων ετη καʹ. εκρατει ουν η Ἀθηναιων βασιλεια ετη υϟβʹ. καντευθεν
αρχοντας δωδεκα προεβαλλοντο, δι' ων η κατ' αυτους διωικονομειτο πολιτεια. εν
τουτοις τοις αρχουσιν ενο μοθετει Ἀθηναιων πρωτος ∆ρακων ονοματι. μετ' αυτον δε
Σο λων του ∆ρακοντος τους νομους ηθετει. ειτα Θαλης ο Μιλησιος εθεσμοθετει, και
παλιν Αισχυλος τυραννησας ετος εν και μηνας ζʹ. μεθ' ον Ἀλκιβιαδης ετη δυο, ειτα
αλλοι ιηʹ, και αυθις η τουτων 1.146 κατελυθη βασιλεια. εν εκεινοις τοις καιροις και
οι κριται ηρχον εν υιοις Ἰσραηλ. Των κριτων του Ἰσραηλ επαναληψις δια τας των
Ἑλληνων ιστοριας. Μετα Ἰησουν του Ναυη εκ της Ἰουδα και Συμεων φυλης τοις
αλληλων σχοινισμασιν ανα μερος βοηθουντων πρωτος αρξαι του λαου λεγεται
Χαλεβ ετη λʹ. μετα τουτο ο λαος ειδω λοις λατρευσας εκδιδοται δουλευειν τωι
Χουσαρθωμ βασιλει Συ ριας της Μεσοποταμιας ετη ιηʹ. επιστρεψαντος τοινυν του
λαου προς θεον ανιστησι τον Γοθονιηλ πρωτον κριτην, αδελφον νεω τερον του
Χαλεβ, ος εκρινε τον λαον ετη μʹ· επι τουτου γεγονεν ο επι ∆ευκαλιωνος
κατακλυσμος εν τηι Ἑλλαδι. και παλιν το πονηρον ποιησας ο Ἰσραηλ παρεδοθη
Ἐγλων βασιλει Μωαβιτων εν τωι #22γϠμβʹ ετει, και εδουλευσεν ετη ιηʹ. παλιν δε
αυτους επι στρεψαντας εξαιρειται δια του αμφοτεροδεξιου Ἀωδ, ος εσχε το
επωνυμον τουτο δια το ομοιως εν παντι πραγματι τηι ευωνυμωι χρησθαι χειρι
καθαπερ και τηι δεξιαι. ουτος ηγησατο του λαου ετη πʹ. τουτου τωι κζʹ ετει εβασιλευσε
της Ἀττικης ο Κεκροψ, εν δε τωι οζʹ ετει γεγονε κατακλυσμος εν Θεσσαλιαι και
Αιθιοπιαι. παλιν ειδωλομανουντα τον Ἰσραηλ παρεδωκε κυριος εν χειρι Ἰαβειμ
βασιλεως Χανααν ετη κʹ. μετα ταυτα ∆εβορρα προφητις, γυνη Ἀφειδωθ φυλης
Ἐφραΐμ, εκρινε τον Ἰσραηλ. δια ταυτηςηγησατο Βαρακ, υιος Ἀβινοειμ εκ φυλης
Νεφθαλειμ, της κατα 1.147 Σισαρρα μαχης του αρχιστρατηγου Ἰαβειμ, και εκρατησε
πασης της δυναμεως αυτου. αυτος δε ο Σισαρρα τοις ποσι διαφυγων υπο Ἰαηλ
γυναικος Χαμερ του Κινναιου αναιρειται, πασσαλωι κατα της γναθου διαπαρεις. κατα
τουτους τους χρονους Καδμος εν Θηβαις εβασιλευσε. μετα δε την ∆εβορρας τελευτην
εξημαρτε παλιν ο λαος, και παρεδοθη τοις Μαδιηναιοις ετη ζʹ. Γεδεων δε αυτοις εκ
φυλης Μανασση, θειοις σημειοις της νικης κομισα μενος την πιστιν, επανισταται,
και εν τοις ανδρασι τοις λαψασι καθως κυων των ιβʹ μυριαδας διαχειρισαμενος ηρξε
του λαου ετη μʹ. Ἀβιμελεχ τουτου υιος ετη γʹ, Θολα ετη κγʹ, Ἰαειρ ο Γαλααδιτης ετη
κβʹ. μετα τουτο εξημαρτεν ο λαος, και παρε δοθη τοις Ἀμανιταις ετη ιηʹ. επειτα την
προς θεον ποιησαμενος επανοδον σωζονται δια του Ἰεφθαε του Γαλααδιτου ετη ϛʹ.
 
 
 

52
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα τουτον Ἐσσεβων ετη ζʹ. κατα τουτους τους χρονους το Ἴλιον εκτισθη και η
Τροια, και Ἀσκληπιος την ιατρικην επιστημην μετηιει. Ἐγλων ο Βαβυλωνιτης ετη ιʹ.
Ἀβδων υιος Σελειμ ο Μαραθωνιτης, ος ην πατηρ παιδων μʹ και εκγονων λʹ, εκρινε
τον Ἰσραηλ ετη ηʹ. κατα τουτους τους χρονους Ὀρφευς ο Θρᾲξ ο λυρικος και
ποιητων απαντων επισημοτατος παρ' Ἕλλησιν εγνω ριζετο, ος εν ποιητικοις στιχοις
περι στοιχειων ποιησεως και αν θρωπου γενεσεως, και φωτος εξ αιθερος ελλαμψιν
φιλοσοφων, 1.148 αρχας τε ασωματους και εξουσιας, ηλιον και σεληνην και αστρα
παντα, γην και θαλασσαν και τα εν αυτοις ορατα τε και αορατα παντα υπο του
δημιουργου των ολων γενεσθαι, και το των αν θρωπων γενος υπ' αυτου του θεου
πλασθηναι εκ γης και ψυχην υπ' αυτου λογικην λαβειν, εις μιαν δε δυναμιν και εν
κρατος θεοτητος αναγεσθαι τα παντα θεολογει, ος εστιν ο ων θεος, ον ουδεις οραι.
τρια δε, φησιν, ονοματα, βουλη φως ζωη, εν αυτωι, ολιγου δειν συμφωνως τηι
αληθειαι τηι καθ' ημας περι τε θεου και ανθρωπων ο σοφωτατος αποφθεγγομενος
Ὀρφευς. λυρωιδος δε και κιθαρωιδος υμνειται, πασαν κατακηλων και θελγων ψυχην.
και τα λοιπα προεγραφησαν. Κατα τουτους τους χρονους και Μαρσυαν φιλοσοφον
λε γουσι γενεσθαι, ος εξευρε δια μουσικης αυλους απο καλαμων, και απενοειτο απο
θεων εαυτον και λεγων ανθρωποις ευρηκεναι δια του μελους των καλαμων τροφην.
τουτον παραφρονησαντα ριψαι λεγεται εαυτον εις τον ποταμον, οθεν και ο ποταμος
Μαρ συας ωνομασθη· απο Κολχιδος δε ουτος ωρμητο. Παλιν ο λαος προσπταισας
εκδεδοται αλλοφυλοις ετη μʹ. επιστρεψαντος δε αυτου προς θεον ανιστησι τον
Σαμψων τον του Μανωε υιον, εκ φυλης ∆αν, οστις καταπολεμησας τους αλλο
φυλους αρχει ετη κʹ. κατα τουτους τους χρονους Ἡρακλης εγνω 1.149 ριζετο ο τους
δεκαδυο αθλους διανυσας. Σαμανη ηγησατο του λαου ετος αʹ. αναρχιας γεγονυιας
κατα τας Ἑβραικας παραδο σεις, και επραττεν εκαστος οπερ ηβουλετο, οια εικος εν
αναρχιαι γινεσθαι, ετη μʹ, ειρηνην εσχεν ο λαος προς τους αλλοφυλους ετη λʹ Σαμανη
ηγουμενου. και Ἠλει ο ιερευς ηρξε του λαου ετη κʹ. κατα τουτους τους χρονους ο
Ἰλιακος πολεμος εγενετο ετη δεκα, και το Ἴλιον ηλω. Σαμουηλ διαδεξαμενος του
Ἠλει την ιερατειαν και την ηγεμονιαν κρατει του λαου. φασι δε αυτον δεκαδυο ετων
ειναι, οτε πρωτον αυτωι εφανη λαλησας ο θεος· οις η κιβωτος εν τωι Ἀμιναδαμ οικωι
διετριψε. και βασιλεως χρι σθεντος ην αντιλαμβανομενος ο Ἠλει ετη οʹ. γινεται
τοινυν απο της τελευτης Ἰησου επι την τελευτην Σαμουηλ ετη χʹ, απο δε Νωε και
του κατακλυσμου ετη βρκʹ, απο Ἀδαμ ετη δτπβʹ. ο μεν Σαμουηλ ηδη γεγηρακως και
του λαου οκνηροτερως ποιουμενος την εποψιαν, των τε παιδων αυτου δωροις αει το
δικαιον προιε μενων, χριει βασιλεα, του λαου μεν καταναγκαζοντος, του θεου δε
συγχωρησαντος, τον Σαουλ υιον Κις, εκ φυλης Βενιαμιν. ουτος συνεπισχυοντος του
Σαμουηλ βασιλευει ετη κʹ, εφ' εαυτου δε ετη κʹ. προεφητευσε δε επ' αυτου αμα και
ιερατευσε Σαμουηλ. Ἀβεννηρ δε ο του Νηρ της στρατιας αφηγειτο. του δε Σαουλ
προσπταισαντος τωι θεωι πολλακις, μειζονως δε δια την παραβασιν της αυτου
προσταξεως, περιποιησαμενου τον Ἄγαγ βασιλεα 1.150 Ἀμαληκιτων, ηκουσε παρα
του προφητου "μεματαιωται σοι, οτι ουκ εφυλαξας την εντολην ην ενετειλατο σοι
κυριος. ητοιμασε γαρ αν την βασιλειαν σου εως αιωνος επι Ἰσραηλ. και νυν ου
στησεται η βασιλεια σου, αλλα ζητησει κυριος ανθρωπον κατα την καρδιαν αυτου εις
αρχοντα επι τον λαον αυτου." μετα δε ταυτα χρισαντος τον ∆αβιδ του Σαμουηλ, ειτα
γηρασαντος και τελευτησαντος, προσεθετο μαλλον ο Σαουλ παροργιζειν τον κυ ριον.
οθεν και πνευμα κυριου απεστη απ' αυτου, και επνιγεν αυτον πνευμα πονηρον. ου
χαριν και ο ∆αβιδ αγεται προς αυ τον, εις παρηγοριαν ψαλλων δια της κιννυρας, και
αφισταται απ' αυτου το πονηρον πνευμα. αλλ' ουν γε παταξας ο ∆αβιδ τον
αλλοφυλον Γολιαθ, ος ην ηλικιαι πηχων τεσσαρων και σπι θαμης το υψος, και
 
 
 

53
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περικεφαλαιαν εχων επι της κεφαλης αυτου, και θωρακα αλυσιδωτον πεντε
χιλιαδων σικλων χαλκου και σιδη ρου, και κνημιδας χαλκας επι τα σκελη αυτου, και
το ξυλον του δορατος αυτου ως αντιον υφαινοντων, και η επ' αυτο λογχη εξα
κοσιων σικλων σιδηρου, και ασπις χαλκη ανα μεσον των ωμων αυτου. και δια τουτο
επιγαμβρευθεις τωι Σαουλ, και φθονηθεις προφασει των χορευτριων, αποδιδρασκει
απ' αυτου, οτε και τους αρτους της προσθεσεως εφαγε, και τους τριακοσιους
πεντηκοντα ιερεις ανειλε Σαουλ, και πασαν την πολιν επαταξε Νομβαν εν ρομφαιαι
απο ανθρωπου εως κτηνους, και ουχ υπελειφθη εξ αυ 1.151 των ει μη Ἀβιαθαρ υιος
Ἀβιμελεχ, φυγων προς ∆αβιδ. αυτη του Σαουλ η μιαιφονια παντων των αλλων
αμαρτηματων δυσσε βεστερα. και τον μεν Ἄγαγ διεσωσε, και παντα οσα ην αξιο
κτητα· του δε θυμου κεκινηκοτος τους τριακοσιους πεντηκοντα ιερεις και πασαν την
πολιν αυτανδρον διεφθειρε. πολλακις δε καταδιωκων τον πραοτατον ∆αβιδ ο
απανθρωποτατος Σαουλ εις χειρας ∆αβιδ απαξ και δις εμπεπτωκε. μη ανταποδιδους
δε ο ∆αβιδ αυτωι κακον αντι κακου μαλλον ελεγε προς αυτον "ινα τι καταδιωκεις
βασιλευ λαβειν την ψυχην μου; δικασαι κυριος μεσον ημων." και ο μεν οικος ∆αβιδ
επορευετο και εκραταιουτο, ο δε οικος Σαουλ επορευετο και ησθενει. και απεθανε
Σαουλ εν ταις ανομιαις αυτου, τοξευθεις υπο των αλλοφυλων εις τα υποχονδρια· και
μη αποθνησκων αυτος γεγονεν αυτοφονευτης, επιπεσων επι την ρομφαιαν αυτου,
μη πως εμπαιξωσιν αυτον οι αλλοφυλοι.
Μετα δε Σαουλ εβασιλευσε ∆αβιδ ετη τεσσαρακοντα, ος εποιησε τα θεληματα
του θεου παντα, κατα το ειρημενον "ευρον τον του Ἰεσσαι ∆αβιδ ανδρα κατα την
καρδιαν μου, ος ποιησει παντα τα θεληματα μου." και επορευετο ∆αβιδ πορευομενος
και μεγαλυνομενος, και κυριος παντοκρατωρ μετ' αυτου. ειχε δε και δυνατους
ανδρας τριακονταεπτα τοιουτους ωστε τον μικρον αυτων ποιειν προς εκατον, τον δε
μεγαν προς χιλιους. εξ ων εστι τα ονοματα ταυτα. Σεβοχα· ουτος επαταξε τον Σεφ
τον του Ῥαφα, απογονον των γιγαντων. Ἐλεαναν· ουτος ανειλεν ανδρα δυνατον
Χετταιον, ου ην το ξυλον του δορατος ως αντιον 1.152 υφαινοντων. Ἰωαναθαν·
ουτος εφονευσεν ανδρα δυνατον και παμμεγεθη, εχοντα εν ταις χερσι και τοις ποσιν
ανα δακτυλους εξ. Ἀδινων· ουτος εσπασατο την ρομφαιαν αυτου επι οκτακο σιων
στρατιωτων εις μιαν παρεμβολην. Ἰεσεβαδα· ουτος εσπα σατο την μαχαιραν αυτου
εν καιρωι ενι επι τραυματιων τριακο σιων. Μαρα· ουτος των αλλοφυλων
επελθοντων και βουλομε νων αρπασαι την μεριδα του αγρου πληρη ουσαν φακης,
και του λαου φυγοντος, μονος εστη, και τους μεν αλλοφυλους εδιωξε, την δε μεριδα
του αγρου εφυλαξεν. Ἐλεαζαρ· ουτος μεριδος ουσης κριθων, και των αλλοφυλων
επελθοντων, και του λαου φυγοντος, μονος εστηλωθη, και τους μεν αλλοφυλους
ετρεψε, την δε κριθην διεσωσε· τοσουτους γαρ επαταξεν εν τοις αλλοφυ λοις, εως η
χειρ αυτου κοπιασασα προσεκολληθη τηι μαχαιραι, και ο λαος επεστρεψεν οπισω
αυτου εις το σκυλευειν. Μαναιας· ουτος πολλα μεν εποιησεν εργα, επαταξε δε και
τους υιους Ἀριηλ του Μωαβ, και καταβας εν ημεραις χιονος εις λακκον εφονευσε
λεοντα. ανειλε δε και ανδρα Αιγυπτιον επταπηχυν, εχοντα ξυ λον διαβαθρας ως
δορυ· αρπασας γαρ απ' αυτου το ξυλον εν αυτωι απεκτεινεν αυτον. Ἀβεσα ο αδελφος
Ἰωαβ· ουτος επαταξεν ανδρας εξακοσιους και τον Ἰεσβαν θελοντα φονευσαι τον
∆αβιδ (ην δε ο Ἰεσβαν εκγονος του Ῥαφαν), δορυ εχοντασταθμου σικλων
τριακοσιων. ηνικα δε ετρεχεν ο Ἀβεσα, ην ως δορκας εν τοις ορεσι. τρεις δε απο των
λοιπων δυνατοι, περι κυκλωσαντων ποτε των αλλοφυλων την Βηθλεεμ και του
∆αβιδ 1.153 επιθυμησαντος πιειν εκ του εν Βηθλεεμ φρεατος, διερρηξαν οι τρεις την
παρεμβολην των αλλοφυλων και ηνεγκαν τωι ∆αβιδ υδωρ απο του φρεατος. ο δε
θαυμασας την ανδριαν αυτων ουκ επιε το υδωρ, αλλ' εσπεισεν αυτο τωι κυριωι,
 
 
 

54
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγων "ιλεως μοι, κυριε, ει αιμα ανθρωπων πορευθεντων εν ταις ψυχαις αυτων
πιωμαι." ομοιως δε και οι λοιποι αυτων υπηρχον ανδρες ακατ αγωνιστοι και
φοβερωτατοι τοις εναντιοις, θυρεους εχοντες και δορατα μεγιστα, και κουφοι τοις
ποσιν ως δορκαδες επι των ορεων, και τα προσωπα αυτων ως προσωπα λεοντων.
των δε γε πολεμιστων του κοινου λαου ους ειχεν ο ∆αβιδ, ην αριθμος μυ ριαδες σλδʹ,
καθως ηριθμηθησαν υπο Ἰωαβ του αρχιστρατηγου. φησι γαρ "και προσεθετο οργηι
κυριος εκκαηναι εν Ἰσραηλ, και επεσεισε τον ∆αβιδ εν αυτοις λεγων «πορευθητι και
αριθμησον τον Ἰσραηλ και τον Ἰουδαν.» και ειπεν ο βασιλευς προς Ἰωαβ
τοναρχοντα της ισχυος τον μετ' αυτου «επισκεψαι τον λαον, και γνωσομαι τον
αριθμον αυτου.» και ειπεν Ἰωαβ «προσθειη κυριος ο θεος προς τον λαον σου· και ινα
τι ο κυριος μου βουλεται εν τωι λογωι τουτωι;» και υπερισχυσεν ο λογος του
βασιλεως, και απηλθεν Ἰωαβ και επεσκεψατο τον λαον. και ην πας Ἰσραηλ χιλιαι
χιλιαδες και εκατον χιλιαδες ανδρων εσπασμενων ρομφαιαν, και Ἰουδας χιλιαδες
τετρακοσιαι ογδοηκοντα ανδρων εσπασμενων μαχαιραν. τον δε Λευι και τον
Βενιαμιν ουκ ηριθμησεν, οτι προσωχθισεν ο λογος του βασιλεως τον Ἰωαβ, και
πονηρον εφανη 1.154 εναντιον του θεου. και επαταξε καρδια ∆αβιδ αυτον εν τωι αριθ
μησαι τον λαον· και απεστειλε κυριος Γαδ τον προφητην προς ∆αβιδ, και ειπε «ταδε
λεγει κυριος· εκλεξαι σεαυτωι γενεσθαι σοι η τρια ετη λιμον εν τηι γηι σου, η μηνας
τρεις φευγειν σε εκ των εχθρων σου εμπροσθεν, η τρεις ημερας θανατον εν τηι γηι
σου.» και ειπε ∆αβιδ προς Γαδ «στενα μοι σφοδρα παντοθεν εστι· πλην εμπεσουμαι
εις χειρας κυριου, οτι πολλοι οι οικτιρμοι αυ του. εις δε χειρας ανθρωπων ου μη
εμπεσω.» και εξελεξατο ∆αβιδ τον θανατον. και ημερα θερους πυρων, και εδωκε
κυριος θανατον εν Ἰσραηλ απο πρωΐθεν εως αριστου, και απεθανον εκ του λαου
χιλιαδες εβδομηκοντα. και εξετεινεν ο αγγελος θεου την χειρα αυτου εις
Ἱερουσαλημ του διαφθειραι εν αυτηι. και ειπεν ∆αβιδ προς τον θεον «ιδου εγω
ημαρτηκα, και εγω ειμι ο ποιμην ο κακοποιησας, και τα προβατα τι εποιησαν;
γενεσθω δε η χειρ σου εν εμοι, κυριε, και εν τωι οικωι του πατρος μου.» και
παρακληθεις ο κυριος ειπε προς τον αγγελον «ανες την χειρα σου.» και ωικοδομησεν
εκει ∆αβιδ θυσιαστηριον, και ανηγαγεν ευθυς ολοκαυτωσεις. και επηκουσεν αυτου
κυριος, και συνεσχεθη η θραυσις του λαου." ταυτα δε, φησι Θεοδωρητος, ουκ απεικος
συμβεβηκεν, αλλ' οικειας παρανομιας ετισε δικας ο λαος δια προ φασεως·
καταλιπων γαρ τον ευσεβη και θειον βασιλεα τυραννωι και πατραλοιαι παιδι
συνεστρατευσεν. ουτω δε και δια την του Σαουλ εις τους Γαβαωνιτας αναιρεσιν
επαιδευθησαν δια λιμου μετα την εκεινου τελευτην. ο μεν γαρ λαος απας και Ἰησους
ο 1.155 του Ναυη πεποιηκε τας προς τους Γαβαωνιτας συνθηκας, εκοι νωνησε δε των
ορκων και Ἐλεαζαρ ο αρχιερευς. εδει τοινυν τους απογονους των ομωμοκοτων μη
παραβηναι τον ορκον. φησι γαρ προς αυτους Ἰησους μετα την φανερωσιν της
πανουργιας αυτων "και νυν επικαταρατοι εστε. ου μη εκλειψηι εξ υμων δουλος, ουδε
ξυλοκοπος και υδροφορος εμοι και τωι θεωι μου. δια τουτο εγε νοντο ξυλοκοποι και
υδροφοροι τωι θυσιαστηριωι του θεου και πασηι τηι συναγωγηι εως της ημερας ταυτης."
επει ουν ταυτα παρελογισαντο, δια τουτο και μετα την εκεινου τελευτην υπεστη σαν
την δια του λιμου παιδειαν. διδασκει γουν ημας ο λογος μη παραβαινειν τας μεθ'
ορκων συνθηκας επι θεου γινομενας, καν εις αλλων ωφελειαν η παραβασις γινηται.
αγνοων δε την αιτιαν ο ∆αβιδ της θεηλατου πληγης του λιμου τον θεον ανηρωτα.
και μαθων ως ενεκα της των Γαβαωνιτων αδικου αναιρεσεως ευθυνας
εισπραττονται, αυτοις εκεινοις εχρησατο κριταις τοις ηδικημενοις, λεγων "τι ποιησω
υμιν, και εν τινι εξιλασομαι;" και φασιν "ουκ εστιν ημιν αργυριον ουδε χρυσιον μετα
Σαουλ, και ουκ εστιν ημιν θανατωσαι ανδρα εκ παντος Ἰσραηλ· αλλ' ο ανηρ ο διωξας
 
 
 

55
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και συντελεσας ημας, ωσπερ ελογισατο ημας εξολοθρευσαι, αφανι σωμεν αυτον του
μη αντικαθιστασθαι παντι οριωι Ἰσραηλ. και δοθητωσαν ημιν ανδρες επτα εκ των
υιων αυτου, και εξιλασομεθα εν αυτοις κυριωι εν τωι βουνωι Σαουλ." εκ εκεινωι
τοινυν τωι χωριωι ανεσκολοπισαν τους ανδρας, εν ωι τας παρανομους ετολμησεν
εκεινος μιαιφονιας. ουτοι δε ησαν του Σαουλ δυο μεν υιοι νο 1.156 θοι, πεντε δε των
υστερων υιων αυτου. της ουν τιμωριας γεγε νημενης ιλεως ο δεσποτης εγενετο και η
γη τον εξ εθους εδωκε καρπον.
Ἐγενετο δε μετα ταυτα, και εν καιρωι δειλης ανεστη ∆αβιδ απο της κοιτης
αυτου, και περιεπατει επι του δωματος του οικου των βασιλεων, και ειδε γυναικα
λουομενην απο του δωματος, και η γυνη καλη τηι οψει σφοδρα. και ιδων το γυναιον
λουομενον ουκ εφυγε την θεαν ως ολεθριαν, αλλα καταθελχθεις τωι της ωρας
δελεατι το της αμαρτιας κατεπιεν αγκιστρον. και ετερου ταχα παθους χειρονος, της
επαρσεως δηλονοτι, γεγονεν ιαμα. οπερ δη και αυτος υποφαινων ελεγεν "υψωθεις
δε εταπεινωθην και εξηπορηθην. και εγω μεν ειπον εν τηι ευθηνιαι μου, ου μη
σαλευθω εις τον αιωνα, απεστρεψας δε το προσωπον σου, και εγεννηθην
τεταραγμενος. αλλ' αγαθον μοι οτι εταπεινωσας με, οπως αν μαθω τα δικαιωματα
σου." δια γαρ της του υιου επα ναστασεως δικας εναργεις ετισε του τε φονου και της
μοιχειας κατα την θειαν προρρησιν. φησι γαρ "ταδε λεγει κυριος· ιδου εγω εγειρω
κακα επι σε εκ του οικου σου" και τα εξης. οσον τοινυν θλιψις ονινησι και συμφορα
και μεριμνα, και εκ ταυτης της ιστοριας μανθανομεν. διωκομενος γαρ υπο του Σαουλ
ο θεος ∆αβιδ πασαν κατωρθου φιλοσοφιαν, και παραταττομενος και ταις φροντισι
των πολεμων ενασχολων την διανοιαν κατα τους ιε ρους επολιτευετο νομους.
ανακωχης δε τυχων ολιγης τον ολισθον 1.157 εκεινον υπεμεινε. του δε προφητου
προς αυτον εισελθοντος, και τον ελεγχον αυτου υπομειναντος και την εξομολογησιν
ποιησαμε νου και "ημαρτηκα τωι κυριωι μου" φησαντος, φησιν ο προφη της "ου μη
αποθανηις, πλην παροργιζων παρωργισας εν τοις υπεναντιοις τον κυριον." και
πρωτον μεντοι το μοιχαλιδιον παι διον επαταξεν ο θεος, επειτα και την του υιου
αυτου επαναστασιν κατ' αυτου παραδηλων φησι "και νυν ουκ εξαρθησεται ρομφαια
εκ του οικου σου." εικοτως ουν ελεγε "παιδευων επαιδευσε με ο κυριος, τωι δε
θανατωι ου παρεδωκε με." και γαρ παντοδαπαις αυτον, οια δη πανσοφος ιατρος,
παιδειαις υπεβαλεν ο θεος μετα την ομολογιαν της αμαρτιας. ο ουν μακαριος ∆αβιδ
προ της τελευτης αυτου καλεσας τον υιον αυτου Σολομωντα ειπεν αυτωι "Σολομων
τεκνον μου, εμοι εγενετο επι ψυχην του οικοδομησαι οικον κυριωι τωι θεωι. και
εγενετο λογος κυριου επ' εμοι, λεγων «αιμα εις πληθος εξεχεας και πολεμους
εποιησας μεγαλους. ουκ οικοδομησεις οικον τωι ονοματι μου. ιδου υιος τικτεται σοι,
και αναπαυσω αυτον απο παντων των εχθρων αυτου, οτι Σολομων ονομα αυτωι.
ουτος οικοδομησει οικον τωι ονοματι μου.» και νυν ανδριζου και ισχυε. και ιδου εγω
κατα την πτωχειαν μου ητοιμασα εις οικον κυριου χρυσιου ταλαντα χιλιαδας εκατον
και αργυριου ταλαντα χιλιας χιλιαδας, και χαλκον και σιδηρον ου ουκ εστιν
αριθμος· και προς ταυτα προσθες εις οικοδομην ναου 1.158 κυριου." και ∆αβιδ
πρεσβυτης και πληρης ημερων, και βασι λευσας τον υιον αυτου Σολομωντα παλιν
ειπεν αυτωι ενωπιον του λαου "ιδου ητοιμασα εις οικον του θεου μου χρυσιον
αργυριον χαλκον σιδηρον και παντα λιθον τιμιον και λιθους τιμιους πολυ τελεις και
ποικιλους. και προς τουτοις διδωμι, εκτος ων ητοι μασα εις οικον τον αγιον, χρυσιου
του εξ Ὠφειρ ταλαντα τρισχι λια, και επτακισχιλια ταλαντα αργυριου δοκιμου, του
εξαλει φθηναι εν αυτοις τοις τοιχοις του ιερου." οι δε αρχοντες των υιων Ἰσραηλ
εδωκαν εις τα εργα του οικου του θεου χρυσιου ταλαντα επτακισχιλια και αργυριον
και λιθους τιμιους και χαλκον απειρον. και ευλογησας τον λαον ο ∆αβιδ και
 
 
 

56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποστειλας ειπεν αυθις τωι υιωι αυτου "και νυν, Σολομων, γνωθι τον θεον των
πατερων σου, και δουλευσον αυτωι εν καρδιαι τελειαι και ψυχηι θελουσηι, οτι καρδιας
πασας εταζει κυριος και παν ενθυμημα γινωσκει. και εαν ζητησηις αυτον,
ευρεθησεται σοι· και εαν καταλειψηις αυτον, καταλειψει σε εις τελος." και εδωκε
∆αβιδ Σολομωντι τωι υιωι αυτου το παραδειγμα του ναου παντος και των Χερουβιμ
των διαπεπετασμενων ταις πτερυξι και σκιαζοντων επι της κιβωτου διαθηκης
κυριου. παντα εν γραφηι χειρος κυριου δεδωκε ∆αβιδ Σολομωντι τωι υιωι αυτου,
λεγων "ισχυε και αν δριζου, οτι κυριος ο θεος μου μετα σου." Και μετα ταυτα
ετελευτησε ∆αβιδ πλουτωι και δοξηι και ευ σεβειαι εν γηρει καλωι και πληρης ημερων,
ετων οʹ. φησι γαρ "και εγενετο μετα το αποθανειν τον Σαουλ, και ερχονται οι αν
1.159 δρες της Ἰουδαιας εν Χεβρων, και χριουσιν αυτον εις βασιλεα επι παντα
Ἰσραηλ. τριακοντα ετων ∆αβιδ εν τωι βασιλευειν αυ τον. και εβασιλευσεν ετη
τεσσαρακοντα." αλλα της μεν βασι λικης χρισεως δια Σαμουηλ ηξιωθη, τας δε γε του
λαου αναγο ρευσεις η ιστορια χρισεις αδιαφορως ωνομασε. τελευτησας τοι νυν
εταφη εν τηι πολει Ἱερουσαλημ εις το μεγιστον μνημα, ο ωικοδομησεν ο σοφωτατος
υιος αυτου Σολομων παρα την Σιλωαμ. βασιλευει δε ο ∆αβιδ επτα μεν ετη περιοντος
του Σαουλ, μετα δε την τελευτην τουτου λγʹ. προεφητευσε δε αυτος τε ∆αβιδ και Γαδ
και Ναθαν και Ἀσαφ και Ἰδιθουμ. εστρατηλατει δε αυτωιἸωαβ, ος ηριθμησε τον
λαον, και ευρεθη χιλιαι εκατον χιλια δες, του δε Ἰουδα υοʹ χιλιαδες. τον δε Λευι και
τον Βενιαμιν ουκ ηριθμησαν. πεπτωκασι δε κατ' οργην θεου εκ του λαου εν τρισιν
ωραις χιλιαδες οʹ. Σημειωτεον ως ηνικα τις αποκειται τοις ανομουσι και κατα
φρονουσιν εξαισια πληγη και οργη παρα τωι δικαιοις τα παντα διευθετουντι ζυγοις,
συγχωρειται τις ενεργεθηναι πονηροπραξια τοις του λαου ηγουμενοις, ως αν μη
αλογως μηδε ως εξ αυτομα του αλλ' εκ δικαιας κρισεως επαγεσθαι πιστευοιτο τα
κακα. ου δει δε οιεσθαι ως δια μονην των αρχοντων την απροσεξιαν εξαι σιοι
θανατοι και συμφορων υπερβολαι τοις λαοις και κοιναι τοις οχλοις επισυμβαινουσι
πανωλεθριαι, παντες δε τωι νομωι η τωι φυσικωι η τωι γραπτωι η και αμφοιν υποδικοι
καθισταμενοι τοις αξιοις κατα καιρον τυγχανουσιν επιτιμιοις. φευγουσα δε το τα
1.160 καθ' εκαστα των ανθρωπων αμαρτηματα δια το απειρον απα ριθμειν η γραφη
το του βασιλεως ανομημα ως αιτιον τιμωριας γενομενον τοις βασιλευομενοις
υφηγειται, οιον δη και επι του ∆αβιδ γεγονος ωπται. απεκειτο μεν γαρ οργη κυριου
κατα Ἰσραηλ δια τας πολυτροπους αυτων αθετησεις δηλαδη, επεσεισε δε πνευμα τον
∆αβιδ αριθμησαι τον Ἰσραηλ. και τουτου γενομενου παρεστη αυτωι πρωι Γαδ ο
προφητης θεοθεν αποσταλεις και τρια εκλεξα σθαι αυτωι παρεγγυων, η τρια ετη
λιμον επι την γην σου, η τρεις μηνας διωκομενον φευγειν εκ προσωπου των εχθρων
σου, η τρεις ημερας θανατον γενεσθαι εν τηι γηι σου. ο δε "στεναγμοι παντο θεν· πλην
εμπεσουμαι δη εις τας χειρας του κυριου, οτι πολλοι οι οικτιρμοι αυτου, εις δε χειρας
ανθρωπων μη εμπεσοιμι, οτι ανελεημονες." και εξελεξατο εαυτωι τον θανατον. ησαν
δε ημεραι θερισμου πυρων, και εδωκε κυριος θανατον απο πρωΐθεν εως αριστου, και
απεθανον εβδομηκοντα χιλιαδες ανδρων. ην δε ο αγγελος του θεου εστηκως παρα
την αλωνα Ὀρνα του Γεβουσ σαιου. ∆αβιδ δε εβοα "ιδου εγω ηδικησα· γενεσθω η
χειρ σου εν εμοι και εν τωι οικωι του πατρος μου." και παρακληθεις ο κυριος συνεσχε
την θραυσιν την κατα Ἰσραηλ.
Ὅτι πρεσβυτερος γενομενος ο ∆αβιδ τοις ιματιοις ουκ εθερ μαινετο, και
ηνεγκαν νεανιδα παρθενον Ἀβισακ την Σωμανιτιν, και ην αυτον περιθαλπουσα επι
της κοιτης, και ο βασιλευς ουκ εγνω αυτην. Ἀδωνιας δε υιος ∆αβιδ επαιρομενος
εκρατει της βασιλειας. και εισηλθεν Βηρσαβεε προς ∆αβιδ, και προσκυνη 1.161 σασα
ειπε "κυριε βασιλευ, ωμοσας μοι εν κυριωι θεωι σου οτι Σο λομων ο υιος μου
 
 
 

57
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλευσει μετ' εμε. και ιδου νυν Ἀδωνιας εβασιλευσε, και συ ουκ εγνως." ταυτα
ακουσας ∆αβιδ, αθροι σας τους προφητας και ιερεις, χριει Σολομωντα και καθιζει επι
του θρονου αυτου. ωικοδομησε δε ∆αβιδ εν ταις ημεραις αυτου επι της ακρωρειας
Ἱερουσαλημ την Σιων, σκηνην εν αυτηι τωι θεωι πηξαμενος, εν ηι την κιβωτον
απεθετο. επι τουτου παρ' Ἕλλησιν Ὅμηρος και Ἡσιοδος εγνωριζοντο. Τωι δε #22δυοʹ
ετει Σολομων εβασιλευσε δωδεκαετης ων, και κρατει ετη μʹ. ειχε δε γυναικας
Ἰσραηλιτιδας και εθνικας επτα κοσιας και παλλακας τριακοσιας. ενα δε μονον
αρρενα υιον εσχε τον Ῥοβοαμ, και τουτον εξ αλλοφυλης Νααβας της Ἀμανιτιδος,
αναξιον της αρχης. αυτος τον Ἱερουσαλημ ναον ωικοδομησεν, ενθα ∆αβιδ ο πατηρ
αυτου την Σιων επηξατο, αρξαμενος απο του δευτερου ετους της αυτου βασιλειας. εν
ετεσιν ουν επτα τε λειοι αυτον. εισιν ουν απο Ἀδαμ εως εικοστου χρονου της ζωης
Σολομωντος ετη #22δφιʹ. ουτος ο Σολομων δευτερος υιος του ∆αβιδ εκ της Βηρσαβεε
γεγονεν· ο γαρ πρωτος, ο απο μοιχειας, τεθνηκε. και γαρ αρρωστουντος αυτου
εκακοπαθει ∆αβιδ εν αγρυπνιαι, και σακκωι και σποδωι προσευχομενος τωι θεωι επι τωι
ζησαι το παιδιον. και ρημα εξεθετο ως ει τις ειπηι οτι ετελευτησεν, ευθυς αποθα
νειται αυτος. τεθνηκοτος δε του παιδος εισηλθον προς ∆αβιδ οι 1.162 συνηθεις
στυγνοι και κατηφεις. ο δε γνους απο του σχηματος ειπε "τεθνηκε το παιδιον." οι δε
ειπον "συ ειπας." και ευθυς κατελθων ελουσατο και ημφιασατο και ηυχαριστησε τωι
θεωι και μετελαβε τροφης. ερωτωμενος δε την αιτιαν της εναλλαγης ειπεν οτι
ασθενουντος αυτου εδυσωπει τον θεον αναστηναι τον παιδα· επει δε τετελευτηκε,
τις η χρεια κοπουσθαι με; μη δυνηθω ανα στρεψαι την ψυχην του παιδιου εν αυτωι;
Ὅτι εδωκε κυριος τωι Σολομωντι φρονησιν και σοφιαν πολ λην σφοδρα και πλατος
καρδιας, ωσει αμμος η παρα την θαλασ σαν. και επληθυνθη εν αυτωι η φρονησις υπερ
παντας αρχαιους και υπερ παντας φρονιμους Αιγυπτου. ερχονται προς αυτον γυ
ναικες δυο δικασθηναι, και ειπεν η μια "εγω και η γυνη αυτη οικουμεν εν οικωι ενι.
και εγω μεν ετεκον, και μετα τριτην αυτη. ταυτης το παιδιον τεθνηκεν, επει την
νυκτα επεκοιμηθη αυτωι. και ιδου αναστασα ελαβε το εμον παιδιον εκ της αγκαλης
μου υπνουσης, και τεθεικε το εαυτης τεθνηκος· εμου δε το πρωι ανα στασης θηλασαι
αυτο, ευρεθη το τεθνηκος. και καταμαθουσα ειδον ως ουκ εστι το παιδιον μου." και
ειπεν η ετερα "ουχι, αλλα σον εστι το τεθνηκος, εμον δε το ζων." και ειπε Σολο μων
"διχοτομησατε αμφοτερα τα βρεφη, και δοτε αμφοτεραις ταις γυναιξιν απο των δυο
παιδιων." και ειπεν η γυνη η μητηρ του ζωντος "μη, κυριε, αλλα δοτε αυτηι το
παιδιον το ζων, και μη αποθανηι." η δε ετερα ειπε "μητε αυτηι μητε εμοι εστω· 1.163
διελετε αυτο." και απεκριθη ο βασιλευς "δοτε το παιδιον το ζων τηι μη θελησασηι
γυναικι αποθανειν αυτο, οτι αυτης εστι τεκνον." Ὅτι ελαλησε Σολομων περι των
ξυλων των απο της κεδρου του Λιβανου και εως της υσωπου της εκπορευομενης δια
του τει χους, και περι των κτηνων και των ερπετων και των πετεινων και των
ιχθυων, τας δυναμεις και τας ενεργειας αυτων, καθως Ἰωσηπος μαρτυρει. αλλα και
επωιδας και εξορκισμους κατα δαι μονων επενοησεν, αις χρωμενοι τινες Ἰουδαιοι
τουτους εξηλαυ νον· δακτυλιον γαρ εχοντα τινα σφραγιδα και ριζαν εξ ων υπε δειξε
Σολομων, εν ρινι υποθεντες οσφραινεσθαι τον πασχοντα παρεσκευαζον, ων τηι
δυναμει ευθυς το δαιμονιον εξελκεσθαι. σημειον δε τουτου ην ποτηριον μεστον
υδατος η ετερον τι αγγειον, ο παντως συνετριβε φευγον το δαιμονιον. Μετα γουν το
συντελεσαι τον οικον κυριου Σολομων ενε καινισεν αυτον, θυσας μοσχους χιλιαδας
κβʹ και προβατα χιλια δας ρκʹ, και εποιησε μεγαλην εορτην ημερας επτα. τηι δε ογδοηι
ημεραι ευλογησας τον λαον εξαπεστειλε. και μετα το προσευξα σθαι αυτον υπερ του
λαου και του ναου ωφθη αυτωι ο κυριος λε γων "ηκουσα της φωνης της προσευχης
σου, και ηγιακα τον οικον τουτον ον ωικοδομησας, του θεσθαι το ονομα μου εκει εις
 
 
 

58
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον αιωνα· και εσονται οι οφθαλμοι μου εκει και η καρδια μου πα σας τας ημερας.
και συ εαν πορευθηις ενωπιον μου καθως επο ρευθη ∆αβιδ ο πατηρ σου εν οσιοτητι
και ευθυτητι καρδιας, του 1.164 ποιειν κατα παντα α ενετειλαμην αυτωι, και τα
προσταγματα μου και τας εντολας μου φυλαξεις, αναστησω τον θρονον της βασι
λειας σου επι Ἰσραηλ εις τον αιωνα, καθως ελαλησα τωι πατρι σου λεγων «ουκ
εξαρθησεται ανηρ ηγουμενος εν Ἰσραηλ.» εαν δε αποστραφεντες αποστραφητε υμεις
και τα τεκνα υμων απ' εμου, και μη φυλαξητε τας εντολας μου, και πορευθητε και
δουλευ σητε θεοις ετεροις και προσκυνησητε αυτοις, εξαρω τον Ἰσραηλ απο της γης
ης εδωκα αυτωι, και τον οικον τουτον ον ηγιασα τωι ονοματι μου απορριψω εκ
προσωπου μου· και εσται Ἰσραηλ εις αφανισμον και εις λαλημα εις τα εθνη παντα.
και ο οικος ουτος ο υψηλος και μεγας, εσται πας ο διαπορευομενος δι' αυτου και
συριει. και ερουσιν, ανθ' ων εγκατελιπον κυριον τον θεον αυ των και αντελαβοντο
θεον αλλοτριον, δια τουτο επηγαγε κυριος την κακιαν ταυτην." Την δε πολιν
μεγιστην και περικαλλη καταρτισας, και το περιμετρον αυτης ποιησας σταδια
τεσσαρακοντα, γινομενα μιλια εξ ημισυ, δυσαλωτον παντοθεν ταυτην κατεσκευασε.
περικλει σας γαρ αυτην τρισι τειχεσι και φαραγξιν απερρωγυιαις, καταρ ρυτον
υδασιν ολην εποιησεν, ωστε εκ της απορροιας τους κηπους αυτων αρδευεσθαι. συν
τουτοις εποιησε θυρεους χρυσους ελατους οκτακοσιους μεγαλους και δορατα
τριακοσια και ετερα οπλα χρυσα πλειστα. και μεντοι και τα σκευη αυτου και οι
λουτηρες χρυσα παντα υπηρχον, και ουκ ην αργυριον λογιζομενον εν ταις ημεραις
αυτου. οτι ναυς αυτου επορευετο εις Θαρσεις και δια χρονων 1.165 τριων ηρχετο,
φερουσα χρυσιον πολυ και αργυριον και λιθους τορευτους και οδοντας ελεφαντων
και πιθηκους. και εδωκε Σο λομων το χρυσιον και το αργυριον εν Ἱερουσαλημ ως
λιθους, και τας κεδρους ως συκαμινους εις πληθος. το δε γε αριστον αυτου ην καθ'
ημεραν κοροι σεμιδαλεως λʹ (ο δε κορος εποιει μοδια λʹ) και κοροι αλευρου
κεκοπανισμενου ξʹ, μοσχοι εκλεκτοι δεκα, βοες νομαδες οκτω και προβατα εκατον,
εκτος ελαφων και ορνιθων εκλεκτων και σιτευτων. περι δε γε της πολλης φρονη
σεως αυτου και σοφιας, ης ειληφε παρα θεου του οφθεντος αυτωι δις, ακουσον τι
παλιν ο θεος φησι προς αυτον "ιδου, δεδωκα σοι καρδιαν φρονιμην και σοφην· ως
συ, ου γεγονεν εμπροσθεν σου, και μετα σε ουκ αναστησεται ομοιος σοι. και πλουτον
και δοξαν και χρηματα δωσω σοι." και τουτο δηλουσα η γραφη επαγει λεγουσα
"εδωκε κυριος φρονησιν τωι Σολομωντι, και σοφιαν πολ λην σφοδρα, και χυμα
καρδιας ως η αμμος η παρα την θαλασσαν." εικοτως ουν εκ παραλληλου και των
παλαι γεγενημενων αριστων σοφων εμνησθη, και τους Αιγυπτιους προστεθεικεν ως
δοκουντας παρα πασιν ειναι σοφους τε και φρονιμους. και γαρ ως Ἕλληνες
ιστορουσι, και Φερεκυδης ο Συριος και Πυθαγορας ο Σαμιος και Ἀναξαγορας ο
Κλαζομενιος και Πλατων ο Ἀθηναιος προς τουτους εξεδημησαν, θεολογιαν και
φυσιολογιαν ακριβεστε ραν μαθησεσθαι παρ' αυτων ελπισαντες. και δη και περι του
Μωυσεως διεξιων ο θειος λογος εφη οτι επαιδευθη εν πασηι σοφιαι 1.166 Αιγυπτιων.
τουτους, φησιν, απαντας ο Σολομων απεκρυψεν ατε θεοθεν της σοφιας το δωρον
δεξαμενος. οθεν επηγαγε "και εσοφισατο υπερ παντας ανθρωπους, και ελαλησε
τρισχιλιας παρα βολας, και ησαν αι ωιδαι αυτου πεντακισχιλιαι, και ελαλησε περι
των ξυλων των απο της κεδρου της εν τωι Λιβανωι και εως της υσωπου της
εκπορευομενης δια του τοιχου, και ελαλησε περι των κτηνων και των ερπετων και
των πετεινων και περι των ιχθυων." αφ' ων οι των Ἑλληνων ιατροσοφισται
σφετερισαμενοι και τας αφορμας ειληφοτες τας οικειας συνεστησαντο τεχνας.
ταυτας αφανεις εποιησεν Ἐζεκιας ο βασιλευς, επειδη τας θεραπειας των νοσηματων
ενθεν κομιζομενος ο λαος περιωρα τας ιασεις αιτειν παρα θεου. και εμεγαλυνθη
 
 
 

59
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σολομων υπερ παντας τους βασιλεις της γης πλουτωι και φρονησει· και παντες οι
βασιλεις εζητουν ιδειν το προσωπον αυτου και ακουσαι της φωνης αυτου, και
παρεγινοντο φεροντες εκαστος κατ' ενιαυτον τα δωρα αυτων, σκευη χρυσα και
ιματισμον και ηδυσματα και ιππους και ημιο νους. και ησαν αυτου χιλια τετρακοσια
αρματα, και ιπποι θη λειαι τοκαδες χιλιαδες τεσσαρακοντα, και ιπποι εις αρματα χι
λιαδες δωδεκα. και ην ηγουμενος των βασιλεων παντων απο του ποταμου Ευφρατου
εως γης αλλοφυλων και εως των οριων Αι γυπτου. Και βασιλισσα Σαβα, ητις ελεγετο
Σιβυλλα παρ' Ἕλλησιν, ακουσασα το ονομα αυτου ηλθεν εις Ἱερουσαλημ πειρασαι
αυτον εν αινιγματι, και καμηλοι αιρουσαι ηδυσματα πολλα και εξαιρετα 1.167 και
χρυσον πολυν και λιθους τιμιους, και εν δυναμει βαρειαι σφοδρα. και εισελθουσα
προς αυτον, και λαλησασα αυτωι παντα οσα ην εν τηι καρδιαι αυτης, και παντα
διελυσεν αυτηι εν συνταξει λογων και ερμηνειαι λεπτοτατηι. η δε προσεθετο του
πειρασαι αυτον και εν τουτωι. ευοπτους γαρ παιδας αρρενας τε και θηλειας
ομοιοτροπωι στοληι και κουραι τηι αυτηι περικαλλωπισασα παρεστησεν αυτωι, ζητουσα
εκατερου γενους διακρισιν ποιησασθαι· ην γαρ και αυτη η Σιβυλλα πανυ επ'
αγχινοιαι τε και σοφιαι και πολυπειριαι διαβοητος. ως δε ο βασιλευς νιψασθαι τουτοις
προσε ταξε το προσωπον, την φυσιν εκατερων διεγνωκε, των μεν αρρε νων ευτονως
και ανδρικως τας οψεις καταψυχοντων, των δε θη λειων απαλως και απειρημενως.
ως την βασιλισσαν καταπλα γεισαν πανυ εκ τε των αυτου και των περι αυτον και εξ
εαυτης γενομενων ειπειν "αληθης ο λογος ον ηκουσα εν τηι γηι μου, και ουκ εστι το
ημισυ καθως απηγγελη μοι· πλειονα γαρ εωρακα υπερ α ηκουσα. μακαριαι γουν αι
γυναικες και οι παιδες σου, οι παρεστηκοτες ουτοι ενωπιον σου και ακουοντες τους
λογους της φρονησεως σου." και δουσα αυτωι χρυσιου ταλαντα εκατον εικοσι και
ηδυσματα πολλα και λιθους τιμιους και δη και την του οπο βαλσαμου ριζαν, αφ' ου η
Παλαιστινη τουτο γεωργιον εσχεν, ως φησιν Ἰωσηπος, υπεστρεψεν εις την γην
αυτης υπερεκπλητ τομενη λιαν. περι ης και ο κυριος εφη "βασιλισσα νοτου ηλθεν εκ
των περατων της γης ιδειν την σοφιαν Σολομωντος." προς 1.168 ον μεντοι και Σιραχ
ο σοφωτατος ελεγε "Σολομων, εσοφισθης εν νεοτητι σου, και ενεπλησθης ως
ποταμος συνεσεως. γην επεκα λυψεν η σοφια σου, και ενεπλησας εν παραβολαις
αινιγματων. εις νησους πορρω και μακρας χωρας αφικετο σου το μνημοσυνον, και
ηγαπηθης εν τηι ειρηνηι σου, ην κατεπαυσεν ο θεος κυκλοθεν. και ωιδαις και
παροιμιαις και παραβολαις εθαυμαστωθης. και συνηγαγες ως κασσιτερον το
χρυσιον, και ως μολιβδον επληθυ νας αργυρον. αλλα παρεκλινας τας λαγονας σου
γυναιξι, και ενεξουσιασθης εν τωι σωματι σου, και εδωκας μωμον εν τηι δοξηι σου, και
εβεβηλωσας το σπερμα σου, επαγαγειν οργην επι τα τεκνα σου." ου μην δε αλλα και
αυτος δι' εαυτου σαφεστατα περι της ιδιας σοφιας και του πλουτου φησιν "εμοι δε
δυη ο θεος κατα γνωμην ειπειν και ενθυμηθηναι αξιως των λεγομενων, οτι αυτος ο
κυριος και της σοφιας οδηγος εστι και των σοφων διορ θωτης. εν γαρ χειρι αυτου και
ημεις και οι λογοι ημων. αυτος γαρ μοι δεδωκε των οντων την γνωσιν αψευδως,
ειδεναι συστα σιν του κοσμου και ενεργειας στοιχειων, αρχην και τελος και με
σοτητα χρονων, ενιαυτων κυκλους και αστερων θεσεις, φυσεις ζυων και θυμους
θηριων, πνευματων βιας και διαλογισμους ανθρωπων, διαφορας φυτων και
δυναμεις ριζων, οσα τε εστι κρυπτα και εμφανη εγνων. ο γαρ παντων τεχνιτης
εδιδαξε με σοφιαν. και εγω εκκλησιαστης εγενομην βασιλευς Ἰσραηλ εν
Ἱερουσαλημ, και εδωκα την καρδιαν μου του εκζητησαι και κα 1.169 τασκεψασθαι εν
τηι σοφιαι περι των γενομενων παντων υπο τον ουρανον. και ιδου εγω εμεγαλυνθην,
και προσεθηκα σοφιαν επι πασιν οι εγενοντο εμπροσθεν μου εν Ἱερουσαλημ, και
καρδια μου ειδε πολλα, σοφιαν και γνωσιν, και εγνων παραβολας και επι στημας,
 
 
 

60
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εμεγαλυνα τα ποιηματα μου, ωικοδομησα μοι οικους και εφυτευσα μοι
αμπελωνας και εποιησα μοι κηπους και παρα δεισους, και εφυτευσα εν αυτοις ξυλον
παγκαρπον. εποιησα μοι κολυμβηθρας υδατων του ποτισαι απ' αυτων δρυμωνα
βλαστοντα ξυλα. εκτησαμην δουλους και παιδισκας, και οικογενεις εγενοντο μοι,
και γε κτησεις βουκολιου και ποιμνιου εγενοντο μοι πολλαι, υπερ παντας τους
γενομενους εμπροσθεν μου εν Ἱερουσαλημ. και γε σοφια μου εσταθη μοι. και παν ο
αν ᾔτησαν οι οφθαλμοι μου, ουκ αφειλον απ' αυτων, και ουκ επεκωλυσα την
καρδιαν μου απο πασης ευφροσυνης." και γαρ πολλης ειρηνης και πολυολ βιας
αδειας τε και τρυφης απελαυσεν· αλλ' υστερον εις πικριαν η σπαταλη και η ηδονη
γεγονεν αυτωι, και υποθεσις ακολασιας. οθεν φησιν "εμισησα συμπασαν την ζωην
μου και παντα τον μοχθον μου, οτι παντα ματαιοτης. ευρον γαρ πικροτερον υπερ τον
θανατον την γυναικα, ητις εστι θηρευμα και σαγηνη καρ διας." ταυτα τοι φησι "και ο
βασιλευς Σολομων ην φιλογυ ναιος, και ησαν αυτωι αρχουσαι επτακοσιαι και
παλλακαι τρια κοσιαι. και ελαβε γυναικας Μωαβιτιδας και Ἀμανιτιδας, Συρας και
Ἰδουμαιας, Χετταιας και Ἀμορραιας, εκ των εθνων ων απειπε κυριος τοις υιοις
Ἰσραηλ. και εγενετο εν καιρωι γηρως 1.170 αυτου, και ουκ ην η καρδια μετα κυριου
θεου αυτου καθως και η καρδια ∆αβιδ του πατρος αυτου, και εξεκλιναν αι αλλοτριαι
γυναικες την καρδιαν αυτου οπισω θεων αυτων. και τοτε ωικο δομησε Σολομων
ναον τωι Χαμως ειδωλωι Μωαβ, και τηι Ἀσταρτηι βδελυγματι Σιδονιων, και τωι
Μελχωμ προσοχθισματι υιων Ἀμων." η μεν ουν Ἀσταρτη εστιν η παρ' Ἕλλησιν
Ἀφροδιτη λεγομενη, οδε Χαμως θεος ην Τυριων. "και ουτως εποιησε ταις
αλλοφυλοις αυτου γυναιξι πασαις, αιτινες εθυμιων και εθυον τοις ειδωλοις αυτων.
και εποιησε Σολομων το πονηρον ενωπιον κυριου, και ουκ επορευθη οπισω κυριου
ως ∆αβιδ ο πατηρ αυτου. και ωργι σθη κυριος επι Σολομων, οτι εξεκλινεν η καρδια
αυτου απο κυ ριου θεου Ἰσραηλ του οφθεντος αυτωι δις και εντειλαμενου αυτωι μη
πορευεσθαι οπισω θεων ετερων το παραπαν. και ειπε κυριος προς αυτον "ανθ' ων
ουκ εφυλαξας μου τας εντολας και τα προσταγματα α ενετειλαμην σοι, διαρρησσων
διαρρηξω την βασι λειαν εκ χειρος σου, και δωσω αυτην τωι δουλωι σου· πλην εν ταις
ημεραις σου τουτο ου ποιησω, δια ∆αβιδ τον δουλον μου και πατερα σου, και δια
Ἱερουσαλημ την πολιν μου, ην εξελεξα μην. και ηγειρε κυριος τωι Σολομωντι Σαταν
Ἄδερ τον Ἰδουμαιον και τον Ἐδρααζαρ βασιλεα Σουβα, και ησαν τωι Ἰσραηλ Σαταν
πασας τας ημερας Σολομωντος. και απεθανε Σολομων ετων ογʹ, και εταφη μετα του
πατρος αυτου." εφ' ου ην Ὅμη ρος και Ἡσιοδος.
1.171 Θαυμασειε δ' αν τις και μαλα εικοτως, ωσπερ επι του θειοτατου
Μωυσεως, ουτω και επι τουδε του σοφωτατου Σολο μωντος, πως εκατερος αυτων
τοσαυτης παλαι θειας δοξης και προμηθειας αξιωθεις υστερον ο μεν εις αγανακτησιν
και λυπην τον θεον κινησας της επαγγελιας εξεπεσεν, ο δε εις οργην και θυ μον
εγειρας αυτον τους τε προειργασμενους αριστους πονους αρ δην εζημιωτο και την
ψυχην προσαπωλεσε. που γαρ η τοιαυτη προς θεον οικειωσις και παρρησια και οι
τοσουτοι και τηλικουτοι πονοι και κοποι και αγωνες του θεσπεσιου Μωυσεως;
οιτινες δια την επι του υδατος της αντιλογιας αμαρτιαν παρωραθησαν, και της εις
την γην της επαγγελιας εισοδου αθροως ο δικαιος και ασυγχωρητως απεστερητο,
καθως και εμπροσθεν ειρηται. που δε και η προς τον Σολομωντα θεια φιλοστοργια
και η τοσαυτη χαρις τε και σοφια, και τις η ωφελεια της πολλης εκεινης φρονη σεως
και συνεσεως, και η προλαβουσα τοιαυτη νηφαλιωτατη εννοια και θεολογια και
φυσιολογια, εσχατον εκ γυναικομανιας εις ειδωλομανιαν εκπεπτωκοτος, ως σαφως
δεδηλωται. τωι οντι γαρ ουδεν οφελος, εναρξαμενον πνευματι σαρκι επιτελεσαι. εως
μεν γαρ απηλαυε Σολομων της ανωθεν προμηθειας, εν ειρηνηι και γαληνηι διηγε,
 
 
 

61
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντας εχων υποκειμενους, καθως προειρηται, και δασμον κομιζοντας οτι μαλιστα·
επειδη δε ταυτης εγυμνωθη, τοις δυσμενεσιν ευεπιχειρητος γεγονεν. αληθως οντως
φοβερον το εμπεσειν εις χειρας θεου ζωντος. ωσπερ γαρ ο ελεος αρρητος, 1.172 ουτω
και η κολασις ανυποστατος. οτι δε τοις ειδωλοις ελατρευσε, καταλειψας τον οντως
οντα θεον του πατρος αυτου ∆αβιδ, ευδη λον εξ ων και Ἀχιας ο προφητης εφη προς
τον Ἰεροβοαμ. "ταδε λεγει κυριος· ιδου εγω ρησσω την βασιλειαν εκ χειρος Σολομων
τος, και δωσω σοι τα δεκα σκηπτρα, και δυο σκηπτρα δωσω αυτωι δια ∆αβιδ τον
δουλον μου και Ἱερουσαλημ την πολιν μου, ην εξελεξαμην εκ πασων των φυλων
Ἰσραηλ, ανθ' ων εγκατελιπε με, και εδουλευσε τηι Ἀσταρτηι βδελυγματι Σιδονιων, και
τωι Χαμως ειδωλωι Μωαβ, και τωι Μελχωμ προσοχθισματι υιων Ἀμων, * και
γυναικας αλλοτριας πολλας. και ετι ελαβε την θυγατερα Φαραω εκ των εθνων ων
απειπε κυριος τοις υιοις Ἰσραηλ, ουκ εισελευσεσθε εν αυτοις, και αυτοι ουκ
εισελευσονται εις υμας, ινα μη εκκλινωσι τας καρδιας υμων οπισω των ειδωλων
αυτων. και εκλιναν αυτου την καρδιαν εν καιρωι γηρως αυτου οπισω των θεων
αυτων. και ωικοδομησεν υψηλον τωι Χαμως ει δωλωι Μωαβ εν τωι ορει, επι προσωπου
Ἱερουσαλημ, και τωι Μελχωμ ειδωλωι υιων Ἀμων, και τηι Ἀσταρτηι βδελυγματι
Σιδονιων· και ουτως εποιησε πασαις ταις γυναιξιν αυτου ταις αλλο τριαις, αι
εθυμιων και εθυον τοις ειδωλοις αυτων. και ωργισθη κυριος τωι Σολομωντι, και
ειπεν· ανθ' ων ουκ εφυλαξας τα προσταγματα μου α ενετειλαμην σοι, διαρρησσων
διαρρηξω την βασιλειαν σου εκ χειρος σου, και δωσω αυτην τωι δουλωι σου· πλην εν
ταις ημεραις σου ου ποιησω ταυτα, ουδε ολην την βασιλειαν 1.173 ληψομαι.
σκηπτρον εν δωσω σοι δια ∆αβιδ τον δουλον μου και δια την βασιλειαν ην
εξελεξαμην." Ἀποθανοντι δε τωι ∆αβιδ εποιησε Σολομων μνημειον παρα τωι Σιλωαμ
αντρωδες δια βαθους, προς το μη ορασθαι μεμη χανημενον. συγκατωρυξε δε τωι
πατρι και χρυσιου πολλας μυ ριαδας, ως Ἰωσηπος φησιν. εκει και αυτος ο Σολομων
αποθα νων εταφη. φασι δε και Ὑρκανον υστερον τον ιερεα, της πο λεως
πολιορκουμενης, ανοιξαι το μνημειον και χρυσου τρισχιλια ταλαντα εκειθεν
εκφορησαι. αλλα και Ἡρωδην μετ' αυτον ανοιξαι μεν τον ταφον, χρηματα δε μη
ευρειν· κοσμον δε χρυσουν και κειμηλια παμπολλα τουτον ανελεσθαι ιστορουσι,
πειραθεντα δε και ενδοτερω χωρειν πυρι επισχεθηναι. Ἀποθανοντος δε του
Σολομωντος Ῥοβοαμ την βασιλειαν διαδεχεται. και αυτος απηλθεν εις Σικιμα, οτι
εκει πας Ἰσραηλ απηιεσαν του βασιλευσαι αυτον· και ελαλησεν ο λαος προς Ῥοβοαμ
«ο πατηρ σου εβαρυνε τον κλοιον ημων, και συ νυν κουφισον, και δουλευσομεν
σοι.» και ειπεν ο βασιλευς «απελθετε εως ημερων τριων· αναστρεψατε, και λαλησω
υμιν.» και απηγγειλε Ῥοβοαμ τοις πρεσβυτεροις το ρημα του λαου. και αυτοι ειπον
«ως ηιτη σαντο σε ποιησεις, και αυτοι δουλοι σου πασας τας ημερας.» και
συνεβουλευσατο μετα των παιδαριων των παρεστωτων αυτωι περι τουτου, και αυτοι
ειπον «λαλησον τωι λαωι ουτως. η σμι κροτης μου παχυτερα εστι της οσφυος του
πατρος μου. ο πατηρ 1.174 μου υπετασσεν υμας εν κλοιωι βαρει, εγω προσθησω επι
τωι κλοιωι αυτου· ο πατηρ μου επαιδευσεν υμας εν μαστιξιν, εγω παιδευσω υμας εν
σκορπιωι.» ταυτην την βουλην των παιδαριων ειπε Ῥο βοαμ υποστρεψαντι τωι
Ἰσραηλ· και απεκριθη πας ο λαος «ουκ εστιν ημιν ετι μερις εν ∆αβιδ, ουδε
κληρονομια εν υιωι Ἰεσσαι. αποτρεχε Ἰσραηλ εις τα σκηνωματα σου, βοσκε τον οικον
σου ∆αβιδ, και κρινε.» και διεμερισθη η βασιλεια Σολομωντος· και αυτωι μεν τωι
Ῥοβοαμ η εξ Ἰουδα παραμενει φυλη και η του Βενιαμιν, αι δε λοιπαι δεκα φυλαι
Ἰεροβοαμ τον του Ναβατ προεστησαντο βασιλεα. ην μεν τωι Ῥοβοαμ της βασιλειας ο
οικος εν Ἱερουσαλημ, εκαλειτο δε το υπ' αυτον ταττομενον πληθος Ἰουδας και ο
οικος ∆αβιδ, εκ της επικρατεστερας φυλης ειληφως την προσηγοριαν. του δε
 
 
 

62
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰεροβοαμ Σαμαρεια η μητροπολις, ο δε της βασιλειας οικος εν Θαρσαι· ονομα δε τωι
υπ' αυτον λαωι Ἰσραηλ δια το πληθος και Ἐφραιμ δια την της βασιλειας φυλην. Κατα
δε τον ογδοον μηνα, εν τηι πεντεκαιδεκατηι του μηνος, ανεβη Ἰεροβοαμ εν Βεθηλ εις
το θυσιαστηριον ο εποιησε του θυειν ταις δαμαλεσιν αις εχωνευσε, και παρεστησε
τους ιερεις των υψη λων, ους αυτος κατεστησεν εν αυτοις. και ιδου, ανθρωπος του
θεου παρεγενετο εν Βεθηλ, εν λογωι κυριου εξ Ἰουδα· και Ἰεροβοαμ ειστηκει επι το
θυσιαστηριον αυτου του θυσαι. και ειπεν 1.175 ο ανθρωπος προς το θυσιαστηριον εν
λογωι κυριου «θυσιαστηριον, θυσιαστηριον, ταδε λεγει κυριος· ιδου υιος τικτεται εν
τωι οικωι ∆αβιδ, Ἰωσιας ονομα αυτωι. και θυσει επι σε τους ιερεις των υψηλων των
θυοντων εις σε, και οστα ανθρωπων καυσει επι σε.» και εδωκεν ευθυς τερας, λεγων
«ιδου το θυσιαστηριον ρηγνυται, και εκχυθησεται η πιοτης η ουσα επ' αυτωι.» και ως
ηκουσεν Ἰεροβοαμ, εξετεινε την χειρα αυτου συλλαβεσθαι αυτον. και ιδου εξηρανθη
η χειρ αυτου, και το θυσιαστηριον ερραγη, και η πιοτης αυτου εξεχυθη. και ειπεν
Ἰεροβοαμ «δεηθητι του προσω που κυριου του θεου σου, και επιστρεψατω η χειρ μου
προς με.» και εδεηθη ο ανθρωπος του θεου, και εγενετο η χειρ αυτου υγιης. και
απηλθεν ο ανθρωπος του θεου απο προσωπου Ἰεροβοαμ. ην δε τις αλλος
ψευδοπροφητης, κατοικων εν Βεθηλ, πρεσβυτης· και μαθων οσα εποιησεν ο
ανθρωπος του θεου, κατεδιωξεν οπισω αυτου, και ευρεν αυτον καθημενον επι δρυν,
και ειπεν αυτωι «δευρο μετ' εμου, και φαγε αρτον.» και ειπεν «ου φαγωμαι αρτον
ουδε πιωμαι υδωρ εν τωι τοπωι τουτωι, οτι κυριος ενετει λατο μοι ουτως.» και ειπε
«καγω προφητης ειμι καθως συ, και αγγελος κυριου ελαλησε μοι του επιστρεψαι σε
και φαγειν αρτον.» και ηπατησεν αυτον, και υπεστρεψε και εφαγε και επιε. γινεται
ουν λογος κυριου προς τον ψευδοπροφητην τον αποστρεψαντα αυ τον, και ειπε προς
τον ανθρωπον του θεου «ταδε λεγει κυριος· ανθ' ων παρεβης τον νομον κυριου και
υπεστρεψας και εφαγες και 1.176 επιες εν τωι τοπωι τουτωι, ου μη εισελθηι το σωμα
σου εις τον τα φον των πατερων σου.» εξελθοντα δε λεων συναντησας εθα νατωσεν
αυτον. Ἰεροβοαμ δε ουκ απεστρεψεν απο της κακιας αυτου. Τωι ληʹ ετει του Ἀσα
βασιλεως Ἰουδα, εβασιλευσεν Ἀχααβο παντων βασιλεων πονηροτατος εν Ἰσραηλ, ος
θυσιαστηριον εστησεν τωι Βααλ. ουτος ειχε γυναικα την Ἰεζαβελ. επι τουτου Ἀχιηλ ο
Βεθηλιτης ωικοδομησε την Ἰεριχω· εν τωι Ἀχιαι τωι πρωτοτοκωι αυτου εθεμελιωσεν
αυτην, και εν Σεγουβ τωι νεωτερωι επε στησε τας θυρας αυτης, κατα το ρημα κυριου,
ο ελαλησεν εν χειρι Ἰησου του υιου Ναυη. τοτε και ο προφητης Ἠλιας ειπε προς
Ἀχααβ «ζηι κυριος ο θεος των δυναμεων, ωι παρεστην ενω πιον αυτου, ει εσται τα ετη
ταυτα δροσος η υετος επι της γης, ει μη δια στοματος μου.» και επορευθη κατα την
ανατολην εν λογωι κυριου, και εκρυβη εν τωι χειμαρρωι Χοραθ τωι επι προσω πον του
Ἰορδανου, και επιεν υδωρ εκειθεν· και οι κορακες εφε ρον αυτωι κρεας πρωΐ, και το
δειλης αρτον. του χειμαρρου δε τηι ανομβριαι ξηρανθεντος δια λογου κυριου ερχεται
εις Σαρεφθα. και χηραι γυναικι επιξενωθεις ησθιεν αυτος τε και η γυνη και τα τεκνα
αυτης· και η δραξ του αλευρου ουκ εξελιπεν, ουδε ο καμ ψακης του ελαιου
ηλαττονηθη, εως ου διελυθη ο λιμος. ταυτης και τον υιον ηγειρεν εκ νεκρων, ον
φασι τινες ειναι Ἰωναν τον 1.177 προφητην. τοτε και την θυσιαν εποιησεν, εν ηι πυρ
εξ ουρανου κατελθον κατεκαυσε τα ολοκαυτωματα και το υδωρ και τον χουν της
γης. εκει και τους ιερεις του Βηλ και τους προφητας εσφα ξεν ωνʹ, και υετον
κατηνεγκεν. Ἰεζαβελ δε τουτο μαθουσα προσηπειλησεν αυτωι, και εφυγεν Ἠλιας απο
προσωπου Ἰεζαβελ οδον ημερων τεσσαρακοντα. μονος δε Ἀβδιου εκ νεας ηλικιας
προφητης γεγονε δι' ευσεβειαν, απο προφητων μη γενεαλογου μενος. ην δε του
Ἀχααβ οικονομος, εν κρυπτωι σεβομενος τον θεον Ἰσραηλ. ουτος και εκατον
προφητας εν δυσι σπηλαιοις κρυψας δια τον φοβον Ἰεζαβελ (απεκτεινε γαρ αυτους)
 
 
 

63
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρτωι και υδατι εθρεψεν, εως ελυθη ο λιμος. τοτε και Ἠλιας εν λογωι κυριου χριει
Ἐλισαιε εις προφητην· ευρισκει γαρ αυτον αρο τριωντα εν δωδεκα ζευγεσι βοων. και
ευθυς θυει μεν τους βοας, εν δε τοις σκευεσιν αναπτει πυρ, και εψησας διδωσι τωι
λαωι φαγειν. και αυτος απηλθεν οπισω Ἠλιου, και διηκονει αυτωι. Ἀχααβ κρατησας
τον υιον Ἄδερ της Συριας απελυσεν αυτον μετα δωρων. και ανθρωπος τις εκ των
υιων των προφητων, Μιχαιας ονομα, ειπε προς τον πλησιον αυτου εν λογωι κυριου
«παταξον με.» και ουκ ηθελησε. και ειπεν αυτωι «ανθ' ων ουκ ηκουσας της φωνης
κυριου, και ιδου συ αποτρεχεις εξω, και πα ταξει σε λεων· οπερ και γεγονε. και ειπε
προς αλλον, και επα ταξεν αυτον, και συνετριβη. και καταδησαμενος ο προφητης
1.178 τελαμωνι τους οφθαλμους, ως ο βασιλευς Ἰσραηλ παρεπορευετο, και αυτος
εβοα «ο δουλος σου εξηλθεν επι την στρατιαν του πολε μου, και ανηρ εισηγεν ανδρα
προς με λεγων φυλαξον μοι τον αν δρα τουτον. εαν δε αποφυγηι, η ψυχη σου εσται
αντι της ψυχης αυτου, η ταλαντα αργυριου στησεις. και εγενετο, ως περιεβλε πετο ο
δουλος σου ωδε και ωδε, και αυτος ουκ ην.» και ειπεν Ἀχααβ «ιδου δικαστης συ, και
τα ενεδρα παρ' εμοι. εφονευσας.» και σπευσας ο προφητης αφειλε τον τελαμωνα απο
των οφθαλμων αυτου, και εγνωσθη οτι εκ των προφητων εστιν ουτος, και ειπε
«ταδε λεγει κυριος· διοτι εξηγαγες συ ανδρα ολεθριον εκ χειρος μου, ιδου η ψυχη
σου αντι της ψυχης αυτου και ο λαος σου αντι του λαου αυτου.» και απηλθεν Ἀχααβ
εκλελυμενος και κλαιων. Ἀμπελων εις ην Ναβουθαι τωι Ἰζραηλιτηι παρα την αλω
του Ἀχααβ, ον εζητει λαβειν Ἀχααβ και δουναι η ετερον αμπελωνα η την τιμην
αυτου. ο δε ειπε «μη γενοιτο μοι δουναι τινι την κλη ρονομιαν μου.» λυπηθεντος δε
Ἀχααβ, ως ηκουσεν Ἰεζαβελ, γραφει προς τους πρεσβυτερους τους εν τηι πολει δια
προφασεως αποκτειναι αυτον. οι δε συκοφαντουσιν αυτον ως κατηρασατο του
βασιλεως, και αποκτεινουσιν αυτον, και κληρονομει Ἀχααβ τον αμπελωνα. και
ερχεται προς αυτον Ἠλιου, και λεγει αυτωι 1.179 «ταδε λεγει κυριος· ως συ
εφονευσας και εκληρονομησας, δια τουτο εν τωι τοπωι ωι ελειξαν οι υες και οι κυνες
το αιμα Ναβουθαι, εκει λειξουσιν οι κυνες το αιμα σου, και αι πορναι λουσονται εν
τωι αιματι σου· και την Ἰεζαβελ καταφαγωνται οι κυνες εν τωι προτειχισματι
Ἰεσραελ.» οπερ και γεγονε. εξελθων γαρ μετα βα σιλεως Ἰουδα Ἰωσαφατ πολεμησαι
τον βασιλεα Συριας, τοξευεται κατα του ηπατος, και υποστρεφει προς Σαμαρειαν,
αυτος δε τε λευται· το δε αιμα αυτου απονιπτουσιν επι της κρηνης Σαμαρειας, και
εξελειξαν οι υες και οι κυνες το αιμα αυτου. μικρον δε κατω θεν αι πορναι
ελουσαντο εν τωι αιματι αυτου. και Ἰεζαβελ απο του τειχους πεσουσα τοις κυσι
καταβρωμα γεγονε κατα το ρημα κυριου.
Ὀχοζιας υιος Ἀχααβ κρατει του Ἰσραηλ ετη δυο. ουτος ηρρωστησε, και
απεστειλεν αγγελους επερωτησαι εν τηι Βααλ μυιαων θεον Ἀκκαρων, ει ζησεται εκ
της αρρωστιας αυτου. και ιδου Ἠλιας συνηντησεν αυτοις. και αποστραφεντες ειπον
τωι Ὀχοζιαι «ανηρ δασυς συνηντησεν ημιν, και ζωνη δερματινη επι την οσφυν αυτου,
και ειπε προς ημας, αποστραφητε προς τον απο στειλαντα υμας, και ειπατε αυτωι·
ταδε λεγει κυριος· δια το μη ειναι θεον εν Ἰσραηλ, συ πορευηι επερωτησαι εν τηι
Βααλ. ουχ ουτως. η κλινη εν ηι ανεβης, ου καταβησηι απ' αυτης.» και ειπεν «Ἠλιου ο
Θισβιτης εστι.» και απεστειλεν ηγουμενον πεν τηκονταρχην και τους πεντηκοντα
αυτου. και Ἠλιου επι της κο ρυφης του ορους. και ειπεν ο πεντηκονταρχης προς
αυτον «αν 1.180 θρωπε του θεου, ο βασιλευς καλει σε· καταβηθι.» προς ον Ἠλιας «ει
ανθρωπος του θεου εγω, καταβησεται πυρ εξ ουρανου, και καταφαγεται σε και τους
πεντηκοντα σου.» και κατεβη πυρ εξ ουρανου, και κατεφαγεν αυτον και τους
πεντηκοντα αυτου. ουτως εγενετο και τοις δευτεροις. ο δε τριτος πεντηκονταρχης
ελθων, πεσων επι την γην, εδεηθη και ειπεν «ανθρωπε του θεου, εντιμωθητω δη η
 
 
 

64
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψυχη μου και η ψυχη των παιδιων σου τουτων εν οφθαλμοις σου.» και ελαλησεν
αγγελος κυριου προς Ἠλιου, και κατεβη μετ' αυτων προς τον βασιλεα, και ειπε κατα
το ρημα το εμπροσθεν «ανθ' ων εξαπεστειλας επερωταν την μυιαν, απο στας απο του
θεου, αποθανηι συ και ου ζησηι.» και απεθανεν Ὀχοζιας κατα το ρημα Ἠλιου, και
κατεπαυσεν εν τωι σπηλαιωι Μωυσεως. επι τουτου του Ὀχοζιου λιμωξαντες οι κατ'
εκεινην την περιχωρον, τα ιδια σφαξαντες τεκνα κατεφαγον· εν κοπρωι γαρ
περιστερων αντι αλος βαπτοντες εχρωντο. Ἐν δε τωι τετρακισχιλιοστωι εξακοσιοστωι
δευτερωι ετει ανε ληφθη Ἠλιας. εντευθεν υποστρεφων Ἐλισσαιε εις Ἰεριχω
θεραπευει τα πονηρα υδατα δια αλων. αναβαινοντος δε εις Βεθηλ εξηλθον παιδαρια
μικρα εκ της πολεως και ελιθαζον αυτον και κατεπαιζον αυτου, και ελεγον
«αναβαινε φαλακρε, αναβαινε.» ο δε κατηρασατο αυτων· και ιδου εξηλθον δυο
αρκτοι εκ του δρυμου, και διερρηξαν εξ αυτων τεσσαρακοντα και δυο παιδας.
κακειθεν υπεστρεψεν εις Σαμαρειαν. ταυτην την Σαμαρειαν ο πεμπτος βασιλευς
Ἰσραηλ κτιζει εις πολιν (αυτη δε εστιν η νυν 1.181 καλουμενη Σεβαστη), επωνομασε
δε αυτην Σεβηρ, εις ονομα Σεβαρ του κυριου του ορους. τοτε και το θαυμα του
ελαιου εις πληθυσμον τηι γυναικι δεδωκεν Ἐλισαιος, και τα χρεα αυτης δι' αυτου του
ελαιου επληρωσε, και της Σωμανιτιδος τον υιον ανε στησε. τοτε και η τολυπη τοις
ανθρωποις φαρμακον ον εδοθη, και δι' αλευρου εθεραπευθη. και οι κριθινοι κʹ αρτοι
και αι πεντε παλαθαι των ισχαδων εν τοις εκατον ανδρασιν επερισσευ σαν. και του
Νεεμαν η λεπρα εθεραπευθη, Γηεζη δε ελαβεν ιματια και αργυρια και την εξ αυτου
λεπραν. επι τουτοις και την αξινην απο του Ἰορδανου ανηγαγε, και τα ενεδρα του
βασι λεως Συριας ανηγγειλε τωι βασιλει Ἰσραηλ. και του βασιλεως Συριας
κυκλωσαντος αυτον εις το ορος επι τωι κρατησαι, ως ειδεν ο λειτουργος Ἐλισαιε τα
αρματα και την δυναμιν, εφοβηθη, και ειπε «κυριε, τι ποιησομεν;» ο δε ειπε «μη
φοβου, οτι πλειους οι μεθ' ημας υπερ τους μετ' αυτων.» και προσηυξατο, και ηνοιξεν
ο θεος τους οφθαλμους του παιδαριου, και ειδε το ορος ολον πληρες ιππων και αρμα
πυρος περικυκλωι Ἐλισαιε. κατα βαντων δε προς αυτον, επαταξεν αυτους κυριος
αορασιαι. και ειπεν «Ἐλισαιε δευτε οπισω μου.» και απηγαγεν αυτους εις Σα μαρειαν,
και ηνοιγησαν οι οφθαλμοι αυτων, και ειδον, και ιδου αυτοι εν μεσωι Σαμαρειας. και
ειπεν ο βασιλευς Σαμαρειας «ει παταξω, πατερ;» και ειπεν «ου παταξεις. παραθες
αυτοις αρ 1.182 τον και υδωρ.» και φαγοντες απηλθον προς τον κυριον αυτων, και
ου προσεθεντο ετι οι μονοζωνοι Συριας του ελθειν εις τον Ἰσραηλ. Μετα δε Ὀχοζιαν
εβασιλευσεν Ἰωραμ ο αδελφος αυτου, και εποιησε το πονηρον ενωπιον κυριου. και
εσφαγη υπο Ἰηου, βασιλευσας ετη δεκαδυο· ος υποταξας τον Μασα βασιλεα Μωαβ ην
λαμβανων εξ αυτου φορον κατ' ενιαυτον, αρνους χιλιαδας εκατον και κριους
χιλιαδας εκατον. εφ' ου ανεληφθη ο μεγας Ἠλιας. και ηλθεν ο βασιλευς Συριας και
περιεκαθισεν επι Σα μαρειαν, και γεγονε λιμος μεγας ωστε πραθηναι κεφαλην ονου
αργυριων τριακοντα. και ην Ἰωραμ διαπορευομενος επι του τει χους. και γυνη τις
εβοησε προς αυτον «σωσον κυριε βασιλευ.» και αποκριθεις ειπε «μη σωσαι σε κυριος;
ποθεν σωσω σε; μη απο της αλωνος η απο της ληνου;» και φησιν η γυνη «ουχι, βα
σιλευ. αλλ' η γυνη αυτη ειπε μοι, δος τον υιον σου, φαγωμεθα αυτον σημερον, και
τον υιον μου αυριον· και εψησαντες αυτον χθες εφαγομεν, και σημερον εκρυψε τον
υιον αυτης.» οπερ ακου σας βασιλευς διερρηξε τα ιματια αυτου, και ειδεν ο λαος τον
σακκον επι της σαρκος αυτου εσωθεν. και αποκριθεις ειπε «ταδε ποιησει μοι ο θεος,
και ταδε προσθειη, ει στησεται η κεφαλη Ἐλισαιου σημερον επ' αυτωι.» και απεστειλε
τον τριστατην, εφ' ον επανεπαυετο. και ειπε προς αυτον ο προφητης «ταδε λεγει
1.183 κυριος. αυριον, ως η ωρα αυτη, μετρον σεμιδαλεως σικλου και διμετρον κριθης
σικλου εν ταις πυλαις Σαμαρειας.» και ειπεν ο τριστατης «ει ανοιξει κυριος τους
 
 
 

65
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταρρακτας του ουρανου, ου μη εσται τουτο.» ο δε Ἐλισαιος φησιν «ιδου οψει τοις
οφθαλ μοις σου, και εκειθεν ου μη φαγηι.» και ανδρες λεπροι τεσσαρες παρα την
πυλην της πολεως καθημενοι, και τον λιμον μη φερον τες, εβουλευσαντο προς τους
εναντιους αυτομολησαι. και δια νασταντες εν τωι σκοτει εισηλθον εις την
παρεμβολην Συριας. και ιδου ουκ ην ανηρ εκει, οτι κυριος ακουστην εποιησε την
παρεμβολην Συριας φωνην αρματων και ιππων και δυναμεως μεγαλης. και
απεδρασαν εν τωι σκοτει παντες, καταλειψαντες απαντα. και των λεπρων
διασαφησαντων εν τηι πολει, απεστει λεν ο βασιλευς γνωναι ει αληθης ο λογος. και
πορευθεντες οπισω του βασιλεως Συριας εως του Ἰορδανου, ιδου πασα η οδος πλη
ρης ιματιων και σκευων ων ερριψεν εν τωι θαμβεισθαι αυτους. και υποστρεψαντων
των απεσταλμενων, εξηλθεν ο λαος της πο λεως και διηρπασε την παρεμβολην
Συριας, και εγενετο μετρον σεμιδαλεως σικλου και διμετρον κριθης σικλου κατα το
ρημα κυ ριου. του δε βασιλεως καταστησαντος τον τριστατην επι της πυλης,
συνεπατησεν αυτον ο λαος (και απεθανε) μη φαγοντα εκ του σιτου κατα το ρημα του
προφητου. Και μεντοι και το Ἰεριχουντειον υδωρ δι' ευχης ιασατο. πικρον γαρ ην
φυσει και δυσποτον και προς τεκνογονιαν εμποδιον 1.184 τε και θανατηφορον, εσθ'
οτε και προς αρδειαν ανεπιτηδειον· οπερ εις ευχρηστιαν ανθρωποις και κτηνεσι
μεταβληθεν ευκαρπιας μαλιστα πολλης και σωτηριας υπηρχε τηι χωραι προξενον.
αχρι γαρ δευρο πλημμυρουν μεγιστην πιαινει πεδιαδα, και τρεφει πα ραδεισους και
φοινικων γενη διαφορα μελιτοφορα, ων οι πλειστοι πατουμενοι και αποθλιβομενοι
μελι πολυ εκχεουσιν. εστι γαρ μελιτοφορος και αρωματοφορος η χωρα πανυ,
φερουσα κιτρον και μυροβαλανον και οποβαλσαμον οτι πλειστον· ητις δι' ολιγων
καρπων και ανθρωποις επιθυμητων ευ μαλα τωι παραδεισωι πως παρεικαζεται. Μετα
δε Ἰωραμ εβασιλευσεν Ἰηου υιος Ναμεσιου. τουτου εισερχομενου εν τηι πολει
Σαμαρειας παρεκυψεν Ἰεζαβελ δια της θυριδος περικεκαλλωπισμενη· ο δε βασιλευς
προσεταξε τοις ευνου χοις αυτης κατακρημνισαι αυτην. τουτου δε γεγονοτος
Ἰεζαβελ κατεπατηθη υπο των ιππων και κατεβρωθη υπο των κυνων. επα ταξε δε ο
βασιλευς και τους εβδομηκοντα υιους Ἀχααβ και τους περιλειφθεντας αυτου παντας
εν Σαμαρειαι κατα το ρημα Ἠλιου. συναθροισας δε απαν το πληθος του λαου, εφη
προς αυτους μετα πανουργιας «Ἀχααβ μεν εδουλευσε τωι Βααλ ολιγα, Ἰηου δε πολλα
δουλευσει αυτωι. και νυν παντας καλεσατε προς με τους προφητας και ιερεις του
Βααλ, οτι μεγαλη μοι θυσια τωι Βααλ· πας γαρ ος αν απολειψηι, ου ζησεται.»
συναθροισθεντων ουν παντων, και του ειδωλειου πλησθεντος, στομα προς στομα
φησιν 1.185 ο βασιλευς τοις δουλοις του Βααλ «ερευνησατε ακριβως ει εστι μεθ'
υμων τις των δουλων κυριου.» και μηδενος ευρεθεντος εκε λευσε τοις υπουργοις
αυτου, και επαταξαν παντας εν στοματι ρομφαιας· και τον Βααλ και τα αυτου παντα
ενεπρησε. πλην ουκ εφυλαξεν εις τελος του πορευεσθαι εν νομωι κυριου, και εσφαγη
εν τωι πολεμωι, βασιλευσας ετη εικοσι δυο. Μετα δε Ἰηου εβασιλευσεν Ἰωαχαζ ο υιος
αυτου, και εποιησε το πονηρον ενωπιον κυριου, και απεθανε βασιλευσας ετη κζʹ.
μετα δε Ἰωαχαζ εβασιλευσεν Ἰωας ο υιος αυτου, και εποιησε το πονηρον ενωπιον
κυριου, και απεθανε βασιλευσας ετη ιδʹ. εφ' ου Ἐλισαιε ετελευτησε, προφητευσας τωι
Ἰωας την προτεραν δια συμβολων κατα Συριας νικην, επιτρεψας αυτωι επι την γην
τοξευ σαι πεντακις· και το μεν τριτον ευστοχως ερριψε, το δε τεταρτον ηστοχησε, και
προφητευει αυτωι εως τριτης συμβολης νικησαι τους Συρους, τας δε ετερας
ηττηθηναι. ει γαρ αχρι των πεντε τα βελη ευστοχως εβεβληκει, πεντακις αν
παραταξαμενος την Συρων αρχην κατεβαλε. Γινονται ουν ομου των εν Ἱερουσαλημ
βασιλευσαντων απο ∆αβιδ εως Σεδεκιου ετη υϟηʹ. οι δε βασιλεις υπηρχον τον
αριθμον κβʹ, παντες δε εξ ενος εγενοντο γενους του ∆αβιδ. εφ' ων ησαν προφηται,
 
 
 

66
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι μεν Σαουλ ∆αβιδ και Σαμουηλ, επι δε ∆αβιδ αυ τος ο ∆αβιδ, Γαδ, Ναθαν, Ἀσαφ,
επι Σολομωντος και των μετ' αυτον Μιχαιας ο Σιλωνιτης, Σαμεας ο Ἀδων. επι δε Ἰω
1.186 σαφατ και των μετ' αυτον Μιχαιας, Ἠλιας, Ἐλισαιος, Ἀβδιου.επι δε Ἰηου
Ὀζιηλ, Ἐλεαζαρ, Ἀζαριας. επι δε Ἐζεκιου κατων μετ' αυτον Ὠσηε, Ἀμως, Ἠσαΐας,
Ἰωνας. επι δε Ἰωσικαι των μετ' αυτον Ἱερεμιας, Σοφονιας, Ὀλδα, Βαρουχ. επι
Σεδεκιου Ἱερεμιας, Ἀβακουμ. μετα δε την αιχμαλωσιαν επιἸησου Ἀγγαιος και
Ζαχαριας. ∆ανιηλ και Ἰεζεκιηλ εν τηι αιχμαλωσιαι εν Βαβυλωνι προεφητευσαν.
Ἰωσαφατ υπο Ἐλισαιου χρισθεις εις βασιλεα επι Σαμαρειας παντα του Ἀχααβ τον
οικον ετιμωρησατο. αυτον μεν γαρ τον βασιλεα Ἰωραμ κατατοξευσας αναιρει,
κρημνωι δε Ἰεζαβελ την τουτου διαχειριζεται μητερα. και ο του Ἀχααβ υιους
διαχειρισα μενος προυθηκεν αυτων επι τας διεξοδους τας κεφαλας. επειτα
συναγαγων παντας τους του Βααλ προφητας και ιερεις, δημοτελη θυσιαν επιτελειν
προσποιησαμενος, παντας υφ' εν αποσφαττει, και το ειδωλειον κατασκαπτει και
καθισται λυτρωμα. εβασιλευσε δε ετη κηʹ. Ἰωας υιος Ὀχοζιου βασιλευει μετ' αυτον
ετη ιϛʹ. ουτος την Γοθολιαν ανειλεν. επι τουτου ιερατευεν Ἰωδαε, ζησας ετη ρλʹ.
σημειωτεον οτι τουτον ουτος φαινεται μονος. βιωσας τον χρονον μετα Μωυσην. Τωι
#22δχμηʹ ετει του κοσμου προφητης Ἐλισαιος τελευται, και θαπτουσιν αυτον. μετ' ου
πολυ δε μονοζωνοι Μωαβ ηλθον 1.187 εν τηι γηι, και εθαψαν ανθρωπον εν τωι
μνημειωι Ἐλισαιε. ως ουν προσηγγισεν εκεινος τοις οστεοις του προφητου, ανεζησε
και εστη επι τους ποδας αυτου. Ἰεροβοαμ ο υιος Ἰωας εβασιλευσεν ετη μαʹ· επι
τουτου προεφητευον Ἰωνας και Ἀμως. Ζαχαριας υιος αυτου μηνας εξ. Σελουμ τον
Ζαχαριαν ανελων εβασιλευσε μηνας δεκα. Μαναειμ τωι Σελουμ επαναστας
εβασιλευσεν ετη δεκα. ουτος μη δεξαμενων αυτον των εν Θερσαι χειρωσαμενος
αναιρει, και τας εν γαστρι εχουσας διαρρησσει. Φαλκιας του Μαναειμ υιος τον
πατερα διαδεξαμενος εβασιλευσεν ετη δυο. Φακεε ο του Ῥωμελιου τον Φαλκιαν
ανελων εβασιλευσεν ετη ηʹ· επι τουτου Θεγλαφαλασσαρ ο Ἀσσυριων βασιλευς εις
την Ἰουδαιαν επιστρατευσας τα πλειστα της γης αυτων σφετεριζεται. Ὠσηε μετα τον
Φακεε, ο του Ἰλα, βασιλευει ετη θʹ. επι τουτου Σαλμανασσαρ βασιλευς Ἀσσυριων
επιστας τηι Σαμαρειαι αυτον τε αγει αιχμαλωτον και παντα τον Ἰσραηλ συν αυτωι, και
κατοικιζει αυτους εν Ἀλαερ και Ἀβωρ, Μηδικαις πολεσι, και επι ποταμωι Γοζαν, ενθα
της εις θεον παραβασεως δικας εκτιννυουσι κακουχουμενοι. ο δε Ἀσσυριος
Βαβυλωνιους εν Σαμαρειαι πεμψας αισχρως και ανομως βεβιωκο τας, οικειν αυτοθι
εκελευσε. τουτους ο θεος λεοντας εξαποστελ λων διεφθειρε. πυθομενος δε ο
βαρβαρος και συνιεις δεον εκρι νεν επι της γης εκεινης της κατα νομον θεωι λατρειας
επιμελεισθαι, και ενα των ιερεων εξαποστειλας τον Ἔσδραν τα νομιζομενα αυ τοθι
ποιειν εκελευσεν. ο δε καταμενων εν Βεθηλ τον νομον αυ 1.188 τους εξεπαιδευσε,
και τον θεον σεβεσθαι αυτους εδιδασκε. και ουτως εξ εκεινου συμβαινει εκ των
λεοντων την γην ηρεμησαι. τουτους εισετι Σαμαρειτας απο της χωρας
προσαγορευουσι· διο και αλλοκοτοι τας προαιρεσεις, δια δε την του νομου
διδασκαλιαν βραχειαν εχουσι θεοσεβειας εμφασιν· ουδε γαρ της δεκαλογου πλειον
παραλαβειν ηξιωθησαν. Ἐνταυθα της Ἰσραηλιτικης βασιλειας οι χρονοι κατεληξαν
εις ετη τριακοσια τρια και μηνας επτα, αρξαμενοι μεν απο Ἰερο βοαμ του Ναβατ,
καταληξαντες δε εις Ὠσηε τον του Ἰλα και την υπο Σαλμανασσαρ του Ἰσραηλ
μετοικεσιαν απο Σαμαρειας εις Μηδους. ηκμαζε δε και η προκειμενη των εκ ∆αβιδ
βασιλεια, την μεν αρχην απο του δεκατου της του Σαουλ εχουσα μοναρχιας,
καταληξασα δε επι τον Ῥοβοαμ τον του Σολομωντος. Ἀβια διαδεξαμενος την του
πατρος αρχην βασιλευει ετη τρια εν Ἱερουσα λημ. Ἀσα ετη μαʹ· ουτος ηδη γηραιος
ων αρθριτικωι τους ποδας ηλγησε παθει. Ἰωσαφατ μετα τουτον ετη κεʹ· επι τουτου
 
 
 

67
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προε φητευσε Μιχαιας και Ἀβδιας και Ἐλεαζαρ και Ἀνανιας. Ἰωρατον πατερα
Ἰωσαφατ διαδεξαμενος ετη ηʹ.
Ἐν Σαμαρειαι Γοθολια η θυγατηρ Ζαμβρη του βασιλεως Ἰσραηλ ετη ηʹ. αυτη
πασων ασεβεστατη γενομενη γυναικων παν τας αναιρει τους Ὀχοζιου παιδας, Ἀχααβ
τωι Ἰσραηλιτηι βασιλειτιμωρουμενη· εδοκει γαρ εκ του γενους ειναι τουτου. Ἰωσαβιδ
δε η του Ὀζιου αδελφη, γυνη του αρχιερεως Ἰωδαε, κλεψασα Ἰωας τον Ὀχοζιου υιον
οκταετη τυγχανοντα Ἰωδαε προσηγαγεν. 1.189 αυτος δε χρισας ανεδειξε βασιλεα,
Γοθολιαν ανελων. ευσεβης δε κατ' αρχας γενομενος παντα καθαιρει τα ειδωλα, πλην
των μετεωρων. ειδωλολατρει δε επι τωι τελει Ἰωας, και Ζαχαριαν τον του Ἰωδαε
υιον τον προφητην, αιτιωμενον την εκτροπην, κατα λευσας αναιρει. βασιλευει δε
ετη μʹ. Ἀμεσιας υιος αυτου ετη κθʹ· επι τουτου Σιβυλλα η Κυμαια εγνωριζετο. Ὀζιας ο
και Ζαχαριας, υιος Ἀμεσιου, ετη νβʹ. ουτος θεοσεβης ανηρ ην· υστερον δε των αγιων
επιβηναι πειρασθεις λεπρουται, και εδικα ζεν αντ' αυτου ο υιος αυτου. ην δε
αρχιερευς Ἀζαριας, προφητης δε Ἀμως και Ἠσαΐας ο υιος αυτου και Ὠσηε και Ἰωνας.
κατατουτους τους χρονους Λυκουργος Λακεδαιμονιων ενομοθετει. Ἰωαθαμ ο υιος
Ὀζιου ετη ιϛʹ. επι τουτου τωι πρωτωι ετει Ἴφιτος τας Ὀλυμπιαδας ενεστησεν, ο εστι
τετραετηρικος χρονος. παρ' Αιγυπτιοις δε κυριως Ὀλυμπιας η σεληνη καλειται δια
το κατα μηνα περιπολειν τον ζωδιακον κυκλον, ον οι παλαιοι Ὄλυμ πον εκαλουν.
εν αυτηι τηι πρωτηι Ὀλυμπιαδι Ῥωμος και Ῥωμυλος εγεννηθησαν, οιτινες εν τηι ζʹ
Ὀλυμπιαδι την Ῥωμην ηρξαντο κτιζειν. τουτων την διηγησιν πλατυτερον εν τηι
ταξει των βασι λεων ευρησεις. Ἐζεκιας τον Ἀχαζ διαδεξαμενος ο υιος εβασιλευσεν
ετη κθʹ. εν τωι ϛʹ ετει τουτου μετωικισθη υπο Σαλμανασαρ του και Να βουνασαρου,
βασιλεως Ἀσσυριων, Σαμαρεια αιχμαλωτισθεισα. 1.190 αυτη πρωτη η αιχμαλωσια
Ἰσραηλ. ουτος δε και Σαρδαναπαλος ελεγετο, ην δε πατηρ του Ναβουχοδονοσορ.
αναγκαιον δε ζητη σαι περι της των Ἀσσυριων βασιλειας, πως ταυτης προ ϟϛʹ ετων
καθαιρεθεισης υπο Ἀρβακου του Μηδου, του ταυτην εις Μη δους μετενεγκαντος, η
γραφη τον Σαλμανασαρ βασιλεα Ἀσσυ ριων καλει. και * φησιν οτι Μηδων μεν γενος
κατα διαδοχην απο Ἀρβακου εβασιλευσεν, η δε βασιλεια και Ἀσσυριων ελεγετο δια
το ευγενες και παλαιον της αρχης και το της χωρας ονομα· ο γαρ των Ἀσσυριων
ουτος βασιλευς υπο την ηγεμονιαν Μηδων ων Ἀσσυριων βασιλευς κατεστη. ο τοινυν
Ἐζεκιας τωι ιεʹ ετει της βασιλειας αυτου νοσησας προς θανατον προσθηκην ζωης
ελαβε δια Ἠσαΐου ετων ιεʹ. και πιστουται ταυτα δια του παραδοξου σημειου της
επανοδου ηλιου, της φυσικης κινησεως δεκα βαθμους αναποδισασης ηγουν δεκα
ωρας καθ' ολην την οικουμενην, ως ειναι την ημεραν εκεινην μονην χωρις της ιδιας
νυκτος ωρων κβʹ. ουτος και σωφροσυνην ασκων απο της νοσου αναστας ηυξατο παι
δοποιησαι. ουτος τον οφιν ον εκρεμασε Μωυσης εν τηι ερημωι, καθειλε και
εχωνευσεν, οτι αυτωι εθυμια ο λαος. αλλα και βι βλιον Σολομωντος, ιαματηριον
παντος παθους εγκεκολαμμενον, εξεκαυσε και ηφανισε, τας τε περι των παραβολων
και ωιδων, εν αις περι των φυτων και παντοιων ζυων φυσιολογια, χερσαιων
πετεινων τε και νηκτων, και ιαματων παθους παντος, γραφεισας αυτωι, αφ' ων και οι
των Ἑλληνων ιατροσοφισται σφετερισαμε 1.191 νοι και τας αφορμας ειληφοτες τας
ιδιας συνεστησαντο τεχνας. ταυτα τοινυν τα βιβλια Ἐζεκιας κατακαυσας αφανη
εποιησεν, ως λελεκται, επειδη τας θεραπειας των νοσηματων ενθεν κομιζομενος ο
λαος περιωρα τας ιασεις αιτειν παρα θεου. εν ταυταις ταις ημεραις του Ἐζεκιου
ανεβη Σεναχηρειμ ο διαδοχος Σαλμανασαρ· και πλειστα μεγαλορρημονησαντος κατα
του κυριου και κατα του λαου αυτου, παρεκληθη ο διασκεδαζων βουλας εθνων και
αθετων λογισμους λαων και βουλας αρχοντων, και αποστειλας αγγελον ανειλεν εκ
της παρεμβολης των Ἀσσυριων χιλιαδας ρπεʹ. και ουτω μετ' αισχυνης και λυσσης ο
 
 
 

68
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σεναχηρειμ αναζευξας εις Νι νευι δεινως ανηιρει τους αιχμαλωτισθεντας υπο
Σαλμανασαρ απο Σαμαρειας του Ἰσραηλ. ον αυτικα θεια δικη μετελθουσα, και υπο
των ιδιων τεκνων αναιρεθεντος, επαυθη της αιχμαλωσιας η αδικος σφαγη δια της
ενδικου αναιρεσεως. Ἐν ταυτηι τηι αιχμαλωσιαι υπηρχε τις ελεημων ανθρωπος
τουνομα Τωβητ, και πολλην εχων σπουδην εις το θαπτειν τους αποθνησκοντας των
Ἰουδαιων. περι ων και διαβληθεις τωι βασι λει και φυγων εκοιμηθη εξω του τειχους·
και ως ειωθε πολλακις γινεσθαι, κοιμωμενος και τους οφθαλμους ηνεωιγμενους
εχων, και στρουθιων αφοδευσαντων εις τους οφθαλμους αυτου, λευκω ματα
πεποιηκεν. ην δε και εν Ἐκβατανοις κορη συγγενης αυτου, ητις επτα ανδρας
λαβουσα, και παντων υπο δαιμονος αναιρουμε 1.192 νων προ του γνωναι ταυτην,
ηυξατο. και απεστειλεν αυτηι βοη θον ο θεος τον αγγελον Ῥαφαηλ. ο ουν Τωβητ
παραγγειλας τωι υιωι αυτου Τοβιαι μη λαβειν αλλαχοθεν γυναικα ει μη εκ της φυ λης
και του γενους αυτου κατα τον νομον, διδωσιν αυτωι χειρο γραφον περι ταλαντων
δεκα χρυσιου α και παρεθετο εν τηι Μηδιαι, προς το απελθειν και λαβειν αυτα δια
ταχους. του δε παιδος ζητουντος συνοδοιπορον ως την οδον αγνοουντος, ευρισκει
θεου προνοιαι τον αγγελον Ῥαφαηλ ως ανθρωπον εστωτα. ον μισθω σαμενος,
ειδεναι την οδον λεγοντα και Ἀζαριαν ονομαζομενον, συνοδευει τουτωι. και
διελθοντων αυτων εις τον ποταμον Τιγριν, και του παιδος εισελθοντος λουσασθαι,
και ιχθυος αυτωι μεγαλου επιπηδησαντος, ειπεν αυτωι ο αγγελος επιλαβεσθαι του
ιχθυος και τεμειν αυτου την γαστερα, και λαβειν το τε ηπαρ και την καρδιαν και την
χολην, και φυλαττειν. του δε πυνθανομενου το χρησιμον αυτων "το μεν ηπαρ" φησι
"και η καρδια θυμιωμενα διωκει δαι μονας, η δε χολη καθαριζει λευκωματα." ειτα ο
μεν παις λαμ βανει την εκ του γενους αυτου προλεχθεισαν κορην εις γυναικα, τηι
συμβουλιαι και συνεργιαι του αγγελου διωχθεντος του πονηρου δαιμονος εν τωι
θυμιαματι τουτωι. και υποστρεφει μετα του παι δος και της γυναικος αυτου προς τον
πατερα Τωβητ· ου τους οφθαλμους ο παις τηι χοληι του ιχθυος επιχρισας, και παρευθυ
Τωβητ αναβλεψαντος εφανερωσεν εαυτον ο αγγελος, οτι ουκ αν θρωπος εστιν, αλλα
παρα θεου απεσταλη προς βοηθειαν αυτοις τε και τηι κορηι Σαρραι δια την αυτων
ευσεβειαν, λεγων προς αυ 1.193 τους «μυστηριον βασιλεως κρυπτειν καλον, τα δε
εργα του κυριου ανυμνειν ενδοξως.» Ἐπι τουτου και ανθρωπος τις εγνωριζετο εν τωι
Ἰσραηλ πλουσιος και ανελεημων, ος ελθων προς τινα των διδασκαλων και
αναπτυξας την σοφιαν Σολομωντος ευρεν ευθυς "ο ελεων πτωχον δανειζει θεωι."
και εις εαυτον γενομενος και κατανυγεις απελθων πεπρακε παντα και διενειμε
πτωχοις, μηδεν εαυτωι καταλειψας πλην νομισματων δυο. και πτωχευσας πανυ και
υπο μηδενος εκ θειας δοκιμασιας ελεουμενος υστερον εν εαυτωι λεγει μικροψυχη
σας "απελευσομαι εν Ἱερουσαλημ και διακρινουμαι τωι θεωι μου οτι επλανησε με
διασκορπισαι τα υπαρχοντα μου.» πορευομενου δε αυτου, ειδεν ανδρας δυο
μαχομενους προς αλληλους, ευροντας λιθον τιμιον. και φησι προς αυτους "ινα τι,
αδελφοι, μαχε σθε; δοτε μοι αυτον, και λαβετε νομισματα δυο." των δε μετα χαρας
τουτον παρασχοντων (ου γαρ ᾔδεσαν του λιθου το υπερτι μιον) απηλθεν εις
Ἱερουσαλημ, τον λιθον επιφερομενος. και δειξας αυτον χρυσοχοωι, παραχρημα τον
λιθον εκεινος ιδων ανα στας προσεκυνησε, και εκθαμβος γενομενος επυνθανετο,
"που τον πολυτιμον" λεγων "και θειον λιθον τουτον ευρες; ιδου γαρ ετη τρια
σημερον Ἱερουσαλημ δονειται και ακαταστατει δια τον περι βοητον λιθον τουτον.
και απελθων δος αυτον τωι αρχιερει, και σφοδρα πλουτησεις." του δε απερχομενου
αγγελος κυριου ειπε προς τον αρχιερεα "νυν ελευσεται ανθρωπος προς σε, τον απολε
1.194 σθεντα πολυθρυλητον λιθον εκ της διπλοΐδος Ἀαρων του αρχιε ρεως εχων.
λαβων αυτον δος τωι ενεγκαντι αυτον χρυσιον πολυ και αργυριον. αμα δε και
 
 
 

69
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ραπισας μετριως ειπε, μη δισταζε εν τηι καρδιαι σου, μηδε απιστει τωι δια της γραφης
λεγοντι «ο ελεων πτωχον δανειζει θεωι.» ιδου γαρ, εν τωι νυν αιωνι εξεπληρωσα σοι
πολλαπλασιονα υπερ ων εδανεισας μοι. και ει πιστευεις, ληψηι και εν τωι μελλοντι
πλουτον ανυπερβλητον." και ο μεν αρχιερευς τα διατεταγμενα παντα πεποιηκε προς
τον ανθρωπον και λελαλη κεν· ο δε ακουσας και εντρομος γενομενος, παντα εασας
εν τωι ναωι εξηλθεν, ευχαριστων και πιστευων κυριωι και παντα τα εν τηι θειαι γραφηι
διηγορευμενα. Μετα Ἐζεκιαν εβασιλευσε Μανασσης υιος αυτου, και εποιησε το
πονηρον ενωπιον κυριου, και απεθανε βασιλευσας ετη νεʹ· ος παρανομωτατος υπερ
παντας τους εμπροσθεν βασιλεις υπαρχων επι ειδωλομανιαι τε και αιματεκχυσιαι, και
τον μεγαν Ἠσαΐαν πρι σας ξυλινωι πριονι και την Ἱερουσαλημ αιματων αδικων
πληρωσας, ουχ ηττον ειδωλολατρησε των Ἀμορραιων. και τον οικον κυριου
καταμολυνας, και τετραπροσωπον ειδωλον του ∆ιος εν αυτωι στη σας, ου διελιπεν
οιωνιζομενος και φαρμακευων και αισχρουργων. διο και κατα θειαν οργην δεσμιος
εις Νινευι απηχθη υπο Μαρο δεχ βασιλεως· και χαλκοις δεσμοις υποβληθεις, δι'
ειλικρινους μετανοιας δεηθεις του θεου, τον βασιλεα ηγαθυνε, και εις Ἱερου σαλημ
αυτον εξεπεμψεν. ος επανελθων πασαν μεν κατεστρεψεν 1.195 ειδωλικην σκηνην,
το δε ιερον του θεου ηγνισε και τον νομον εφυ λαξε και ευσεβως εβιωσεν
ευχαριστων τωι θεωι αχρι τελευταιας αναπνοης αυτου. Μετα δε Μανασσην
εβασιλευσεν Ἀμως υιος αυτου ετη δυο. κατα τουτους τους χρονους Μιδας ο Φρυγιας
βασιλευς ετελευτη σεν, οντινα ελεγον ωτα εχειν ονου. Ἰωσιας τον πατερα Ἀμως
διαδεξαμενος οκταετης αντιλαμ βανεται της αρχης, βασιλευσας ετη τριακοντα εν.
και ετελευτησε τοξευθεις εν πολεμωι. ο γαρ Νεχευω βασιλευσας Αιγυπτου κατα των
Ἀσσυριων εστρατευσεν, επικουρησαι δε τοις Ἀσσυριοις ουτος εσπουδαζεν. οθεν
φησιν Ἔσδρας "και ειπεν ο βασιλευς Αι γυπτου προς Ἰωσιαν· τι εμοι και σοι, βασιλευ
της Ἰουδαιας; ουχι προς σε εξαπεσταλμαι παρα κυριου θεου ποιησαι πολεμον, αλλ'
επι του Ευφρατου. και νυν κυριος μετ' εμου εστιν. απο στηθι, και μη εναντιουτω τωι
κυριωι." και ουκ απεστρεψεν απ' αυτου Ἰωσιας, αλλα συνεστησατο προς αυτον
πολεμον εν τωι πε διωι παρα γνωμην θεου. και τοξευθεις υπο των πολεμιων ειπε τοις
παισιν αυτου "εξαγαγετε με, οτι σφοδρα οδυνωμαι." και ευθεως αποστρεψαντος
αυτου εις Ἱερουσαλημ και τον βιον μεταλ λαξαντος εγενετο πενθος μεγα κατα
πασαν την Ἰουδαιαν, και μαλλον Ἱερεμιας εθρηνησε υπερ Ἰωσιου. εν τωι ιηʹ τουτου
ετει ευρων ο ιερευς Χελκιας εν τωι ιερωι βιβλιον (ος ην πατηρ Ἱερεμιου του
προφητου) προσκομιζει τωι βασιλει. ο δε ευλαβης ων και δικαιοτατος υπερ τους
εμπροσθεν αυτου βασιλεις ουκ ηθελησεν 1.196 αναγνωναι αυτο. ανεγνω τοινυν
αυτο ο ιερευς, και εκλαυσε πας ο λαος. ο δε ιερευς αμα τωι τουτο αναγνωναι
διαπεφωνηκεν. ο δε βασιλευς λιαν αθυμησας, ειδως εν τοσουτοις ετεσι καταπατου
μενον τον νομον κυριου, τα ιματια διαρρηξας και εμφοβος γενο μενος απεστειλε
προς Ὀλδαν την προφητιν, πυνθανομενος τι βου λεται κυριος περι αυτου και παντος
του λαου. η δε φησι "ταδε λεγει κυριος· ανθ' ων ηπαλυνθη σου η καρδια και
ενετραπης απο προσωπου μου, ως ηκουσας οτι ελαλησα επι τον τοπον τουτον και
τους ενοικουντας αυτον, του ειναι εις αφανισμον και εις καταραν, και διερρηξας τα
ιματια σου και εκλαυσας ενωπιον μου, ιδου προσ τιθημι σε προς τους πατερας σου εν
ειρηνηι, και ουκ οψει πασι τοις κακοις οις επαξω επι τον τοπον τουτον και τους
ενοικουντας αυτον, του ειναι εις αφανισμον." οθεν ζηλωι θειωι κινουμενος ου μονον
τα πανταχου ειδωλα τε και σεβασματα κατεστρεψεν εκ βαθρων. αλλα και τους
ειδωλολατρας τους μεν ετι ζωντας ωλο θρευσε, τους δε ηδη τεθνηκοτας εν τοις
ταφοις κατεκαυσε. και επαρας τους οφθαλμους επι τον ταφον του ανθρωπου του
θεου ειπε «τι το σκοπελον εκεινο, ο εγω βλεπω;" και φασιν οι ανδρες της πολεως "ο
 
 
 

70
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπος του θεου εστιν, ο προφητευσας τους λογους τουτους επι το θυσιαστηριον
Βεθηλ." και ειπεν "αφετε αυτον· μηδεις κινησηι τα οστα αυτου." και μεντοι και τους
εγ γαστριμυθους και τους ψευδοπροφητας και παν βδελυγμα και προσοχθισμα εν
Ἱερουσαλημ εξηρε· και επεστρεψε προς κυριον εν οληι καρδιαι και ισχυι και εν οληι
ψυχηι αυτου κατα τον νομον 1.197 Μωυσεως. διο δη και το πασχα τοιουτον εποιησεν
οιον ου γεγονεν απο χρονων Ἰησου του Ναυη και Σαμουηλ· εν ωι βοας μεν εθυσε
χιλιαδας ιβʹ, προβατα χιλιαδας ληʹ. και κατωρθωθη, φησι, τα εργα Ἰωσιου εναντιον
κυριου, εν καρδιαι πληρει ευσεβειας· και γαρ ομοιος αυτωι ουκ εγεννηθη εμπροσθεν
αυτου, και ουκ ανεστη ομοιος αυτου. πλην ουκ απεστραφη κυριος απο θυμου της
οργης αυτου, ου εθυμωθη εν τωι Ἰουδαι, επι τους παροργισμους ους παρεωργισεν
αυτον Μανασσης. εφ' ων χρονων και το Βυζαντιον υπο Βυζου βασιλεως της Θραικης
εκτισθη, ως δε τινες, υπο Με γαρεων. εφ' ων και Σιβυλλα η Σαμωναια εγνωριζετο.
Μετα δε Ἰωσιαν εβασιλευσεν Ἰωαχαζ υιος αυτου, ος εποιησε το πονηρον ενωπιον
κυριου, και ληφθεις υπο Νεχαωβ βασιλεως Αιγυπτου απηχθη εις Αιγυπτον, εν ηι και
απεθανε, βασιλευσας μηνας τρεις. εφ' ου οι Ἰσραηλιται, καθως φησιν Ἰωσηπος, εκ
του κρατησαι την του Ἰουδα φυλην και κατοικησαι την πολιν Ἱερουσαλημ, ουτοι
μεν εκληθησαν Ἰουδαιοι, η δε πολις η και Σιων Ἰουδαια, ητις παλαι μεν Ἰεβους
ελεγετο δια το τον Ἰεβουσσαιονκατοικησαι τον τοπον εκεινον. ∆αβιδ δε Ἱερουσαλημ
προσηγο ρευσεν, εκ του συμβεβηκοτος τεχνησαμενος το ονομα· εν ορει γαρ εστιν
υψηλοτατωι κατωικοδομημενη, εν ωι κυριος ωφθη τωι ∆αβιδ εν αλωνι Ὀρνα του
Ἰεβουσσαιου, εν τηι θραυσει του λαουδια την αλογον επαριθμησιν. και το μεν ορος
Ἑβραΐδι φωνηι λεγεται Ἄρ, η δε πολις Σαλημ. ο ουν ∆αβιδ νεον τοπον εις βα 1.198
σιλειον κατασκευαζων Ἀρσαλημ ωνομασεν, ο εστι τοπος ειρηνης. Ἱερουσαλημ δε εις
το Ἑλληνικον παρενηνεγμενη κεκληται δια την καλλιφωνιαν. Μετα δε Ἰωαχαζ
εβασιλευσεν Ἰωακειμ και Ἐλιακειμ ο αδελφος αυτου, και εποιησε το πονηρον
ενωπιον κυριου. και ελθων Ναβουχοδονοσορ ο διαδοχος Μαροδαχ, και πολιορκησας
την Ἰουδαιαν, υποφορον αυτην εποιησεν. αθετησαντος δε την φορολο γιαν Ἰωακειμ
ηλθε παλιν εις Ἱερουσαλημ Ναβουχοδονοσορ, και τουτον χειρωσαμενος και ανελων
και απο του τειχους ριφηναι κε λευσας αταφον επι πολυν κατελιπε χρονον,
βασιλευσαντα ετη εν δεκα. περι ου φησιν Ἱερεμιας "ταδε λεγει κυριος επι Ἰωακειμ
υιον Ἰωσιου· ουαι επι τον ανδρα τουτον. ου μη κοψονται αυτον, ω αδελφε, ουδε μη
κλαυσονται αυτον, οι μοι, κυριε, και οι μοι, αδελφε· αλλα ταφην ονου ταφησεται,
και συμψηφισθεις ριφη σεται επεκεινα της πυλης Ἱερουσαλημ." τοτε και ∆ανιηλ
απηχθη και οι τρεις παιδες και αλλοι του λαου πλειστοι και μερος των σκευων
κυριου εις Βαβυλωνα. οι δε αγιοι τρεις παιδες υιοι Ἐζεκιου εισιν. εν γαρ τωι
αναστηναι αυτον απο της νοσου, αποστει λαι δε προς αυτον Μαροδαχ υιος Βαλαδαν
βασιλευς Βαβυλωνος επιστολην και δωρα (ηκουσε γαρ οτι ηρρωστησε, και ανεστη),
υπεδειξεν αυτος τοις αγγελοις Μαροδαχ παντα τον πλουτον αυτου και τους
θησαυρους αυτου. προς ον λυπουμενος ειπεν Ἠσαΐας ο προφητης "ακουσον λογον
κυριου. ιδου ημεραι ερχονται, και 1.199 ληφθησονται παντα τα εν τωι οικωι σου, και
οσα εθησαυρισαν οι πατερες σου εως της ημερας ταυτης, και εις Βαβυλωνα απενεχθη
σονται. αλλα και απο των υιων σου των εξεληλυθοτων εκ σου ληψονται και
ποιησουσι σπαδοντας εν τωι οικωι του βασιλεως Βα βυλωνος." τωι δε εικοστωι ετει της
βασιλειας Ναβουχοδονοσορ, τετρακισχιλιοστωι δε και ενενηκοστωι τεταρτωι του
κοσμου, διεσα φησε τα ενυπνια αυτου ο ∆ανιηλ. τωι δε τετρακισχιλιοστωι εκα τοστωι
δεκατωι ετει τα κατα την καμινον των αγιων τριων παιδων επραχθησαν. του γαρ
Βαλτασαρ, ος και Ῥινιγλισαρος ελεγετο, πινοντος εν τοις ιεροις σκευεσιν οικου
κυριου συν τοις μεγιστασιν αυτου και ταις παλλακαις εν δειπνωι, ειδεν ανθρωπου
 
 
 

71
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δακτυλους γραφοντας εν τωι τοιχωι· ων την γραφην μονος ∆ανιηλ ηρμηνευ σεν. εχει
δε ουτως. μανι· ο εστιν, εμετρησεν ο θεος την βα σιλειαν σου και επληρωσεν αυτην.
θεκελ· και εσταθμησεν εν ζυγωι και ευρεθη υστερουσα. φαρες· διηιρηται η βασιλεια
σου και εδοθη Μηδοις και Περσαις. και εν αυτηι τηι νυκτι αναιρειται Βαλτασαρ.
Αιχμαλωτισθεισης της Ἱερουσαλημ Ἱερεμιας, καιτοι πολλα παρα των Χαλδαιων
αναγκασθεις, ηιρετισατο μαλλον μετα των καταλειφθεντων πενητων εναπομειναι.
και ως αυτον εις τον βορ βορον εβαλλον, πολυστιχον βιβλιον συνεταξε. κατα τους
καιρους εκεινους και Ἰεζεκιηλ ο θειοτατος αιχμαλωτος απαχθεις, επι του ποταμου
λαχων του Χοβαρ, διανοιγεντων αυτωι των ουρανων ειδε δοξαν θεου, πνευμα
ερχομενον απο βορρα και νεφελην εν αυτωι και 1.200 φεγγος κυκλοθεν, την τριαδα
φανταζομενος. εκει και των χε ρουβιμ ειδεν υποτυπωσιν, εν προσωπωι ανθρωπου
και μοσχου και λεοντος και αετου υποτυπουμενην. υπερανω δε τουτων, ως ειδος
ανθρωπου, τον θεον ανθρωπον ορων δι' αυτου προφητης του Ἰσραηλ κατεστη, και
των εσομενων την γνωσιν εντευθεν μεμυστα γωγηται. Μετα δε Ἰωακειμ
εβασιλευσεν Ἰεχονιας υιος αυτου, ο και Ἰωακειμ, δια προσταγματος
Ναβουχοδονοσορ. και εποιησε το πονηρον ενωπιον κυριου. και περι τους φορους
αγνωμονησαντος αυτου ηλθεν αυθις Ναβουχοδονοσορ εις την πολιν Ἱερουσαλημ,
και επολιορκει αυτην. προς ον Ἰεχονιας εξηλθε συν μητρι και τεκνοις και τοις
αρχουσιν αυτου. και εισηλθον οι μεγιστανες Ναβουχοδονοσορ εις την πολιν; και
εξηνεγκαν τους θησαυρους κυριου και του βασιλεως και τα χρυσα σκευη α εποιησε
Σολομων εν ναωι κυριου. τον δε Σεδεκιαν αντι Ἰεχονιου καταστησας, απυ κισεν
Ἰεχονιαν εις Βαβυλωνα και την μητερα και τους αρχοντας αυτου, βασιλευσαντα
μηνας τρεις. περι ου παλιν Ἱερεμιας ελεγεν "ητιμωθη Ἰεχονιας ως σκευος ου ουκ
εστιν χρεια, οτι απερριφη και εξεβληθη εις γην, ην ουκ ᾔδει, λεγει κυριος. γη, γη,
ακου σον λογον κυριου, γραψον τον ανδρα τουτον εκκηρυκτον ανθρω πον, οτι ου μη
αυξηθηι εκ του σπερματος αυτου ανηρ καθημενος επι θρονου ∆αβιδ, αρχων ετι εν τωι
Ἰουδαι." μετα δε Ἰεχονιαν εβασιλευσεν Σεδεκιας, πατραδελφος αυτου, και εποιησε το
πονη 1.201 ρον ενωπιον κυριου. και περι την φορολογιαν ωσαυτως παρα
σπονδησαντος αυτου ηλθε παλιν Ναβουχοδονοσορ εις Ἱερουσαλημ, και επολιορκει
αυτην ετη δυο. και προφητευσας Ἱερεμιας την αλωσιν της πολεως δεσμιος εβληθη
υπο Σεδεκιου εν λακκωι. μετα δε το λυθηναι αυτον του δεσμου, λαβων την κιβωτον
και το θυ σιαστηριον και την τραπεζαν και την λυχνιαν εκ του ναου εν λογωι κυριου,
μελλουσαν την πολιν ηδη παραλαμβανεσθαι, κατεκρυψεν εν αδηλωι τοπωι· και ουχ
ευρεθησαν ετι, ως η των Μακαβαιων βιβλος λεγει. ο δε γε Ναβουχοδονοσορ
παραλαβων την πολιν ενε πρησε πασαν. τον δε Σεδεκιαν χειρωσαμενος την μεν
γυναικα και τα τεκνα αυτου κατ' οφθαλμους ανειλεν, αυτον δε εκτυφλω σας και
δεσμοις κρατησας εις Βαβυλωνα αιχμαλωτον ανηγαγε, βασιλευσαντα ετη τρια, και
το πληθος απηγαγεν αιχμαλωτον επι ετη οʹ. τουτωι τωι Σεδεκιαι ειπε τις προφητης
προ της αιχμαλω σιας απαχθηναι εις Βαβυλωνα. και αλλος ειπεν αυτωι "μη φο βου·
ου γαρ ιδηις Βαβυλωνα." και αμφοτεροι ηληθευσαν· κατηλθε γαρ, ου μην εθεασατο
αυτην· τυφλος γαρ ην. περι ου Ἱερεμιας αυθις εφη "ουτως ειπε κυριος επι Σεδεκιαν·
ιδου εγω διδωμι αυ τον εις χειρας βασιλεως Βαβυλωνος, και παταξει αυτον, και λη
ψονται επ' αυτον καταραν λεγοντες ποιησαι σε κυριος ως Σεδεκιαν και ως Ἀχιαβ,
ους απετηγανισε βασιλευς Βαβυλωνος εν πυρι, δι' ην εποιησαν ανομιαν εν
Ἱερουσαλημ, και εμοιχωντο τας γυναικας των πολιτων αυτων, και λογον
εχρηματισαν επι τωι ονοματι μου ον ου προσεταξα αυτοις, λεγει κυριος."
1.202 Ἐν δε τωι τριτωι ετει της αιχμαλωσιας απεστειλε Ναβουχο δονοσορ τον
Ναβουζαρδαν αρχιμαγειρον αυτου εις Ἱερουσαλημ, και τον μεν οικον κυριου και τον
 
 
 

72
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικον του βασιλεως και τους πε ριλειφθεντας παντας οικους ενεπρησε, διαρκεσαντα
τον θειον οικον απο της πρωτης οικοδομης ετεσι υμβʹ, τους δε χαλκους δυο μεγα
λους στυλους και την χαλκην θαλασσαν και τους υποκατω αυτης δωδεκα μοσχους
και τα υποστηριγματα και παντα τον εν ναωι κυ ριου χαλκον συντριψας απηγαγεν εις
Βαβυλωνα, και μεντοι και τας χρυσας φιαλας και τας αργυρας και τας χαλκας. και
ουκ ην σταθμος του χαλκου των σκευων παντων ων ελαβε ο αρχιμαγειρος. των δε
επιλοιπων Ἰουδαιων τους επισημους απαγαγων προς Να βουχοδονοσορ τους μεν
εθανατωσε τους δε δουλους παρεδωκε. τον δε Σεδεκιαν επι σκοτει καθισας
μυλωθρειν κατεδικασεν. εφ' ου η παντελης και πρωτη αλωσις της Ἱερουσαλημ
γεγονεν, ουκετι βασιλευθεισης υπο Ἰουδαιων, αλλ' υπο των Χαλδαιων κρατηθει σης.
τοιγαρουν τριτον Ναβουχοδονοσορ επορθησε την Ἱερουσα λημ, πρωτον μεν οτε εν
τωι τριτωι ετει Ἐλιακειμ ανηλθε και ελαβε συν τοις αλλοις και τους αγιους τρεις
παιδας και ∆ανιηλ, ετος αγων της βασιλειας πρωτον, δευτερον δε οτε εν τωι τριτωι
μηνι Ἰεχονιου του και Ἰωακειμ, οτε ελαβεν αυτον τε τον Ἰεχονιαν καιτην μητερα
αυτου και Ἰεζεκιηλ τον προφητην, ετος αγων αυτος της βασιλειας ογδοον, και
τριτον οτε εν τωι ενδεκατωι ετει του Σε δεκιου τον ναον ενεπρησε και τον Σεδεκιαν
εξετυφλωσε και τους υιους αυτου κατεσφαξε και το πληθος απηγαγε αιχμαλωτον
1.203 επι ετη εβδομηκοντα, ετος αγων της βασιλειας εννεακαιδε κατον. Μετα και
τους προειρημενους των Ἀσσυριων βασιλεις εβασιλευσεν, ως ειρηται,
Ναβουχοδονοσορ ετη κδʹ, ος και της Ἱερου σαλημ εκρατησεν ετη επτα, και πολιν
μεγιστην εις Βαβυλωνα εκτισεν, εξ οπτης πλινθου και λιθων λελαξευμενων,
εχοντων ανα τρεις πηχεις το πλατος, και μηκος ανα πηχεις εξ. το δε περι μετρον
αυτης εποιησε σταδια μʹ, γινομενα μιλια ϛυʹ, το δε υψος του τειχους πηχεις πʹ και το
πλατος πηχεις λʹ, το δε υψος των πυργων πηχεων ρʹ και το πλατος ξʹ. των δε πυλων
χαλκων ου σων το υψος ην πηχεων νʹ, το δε πλατος πηχεων κʹ. εγγιστα δε της
πολεως ωρυξε κινστερναν, και περιετειχισεν αξιολογως· το βαθος αυτης οργυιαι μʹ,
το δε περιμετρον αυτης σταδια μʹ. υπερ θεν δε αυτης κατεφυτευσε δενδρα
παντοδαπα, ως παρομοιουσθαι δασυτατοις ορεσιν· ο και κρεμαστον παραδεισον
ωνομασεν· εν αυτωι μετα των γυναικων αυτου περιπολων, και τους κατω καθο ρων
εξ αποπτου, υπ' ουδενος των κατωθεν ωρατο. εκεισε δια πορευομενος στοματι
υπερηφανωι ειπεν "ουχ αυτη εστιν η Βαβυ λων η μεγαλη, ην εγω εις οικον βασιλειας
εν τωι κρατει της ισχυος μου, εις τιμην της δοξης μου ωικοδομησα;" και ετι του λογου
εν τωι στοματι αυτου οντος φωνη εκ του ουρανου γεγονε "σοι λεγεται
Ναβουχοδονοσορ· η βασιλεια σου παρηλθεν απο σου, και απο ανθρωπων εκδιωξουσι
σε, και μετα θηριων η κατοικησις σου, και 1.204 χορτον ως βουν ψωμιουσι σε, και
επτα καιροι αλλαγησονται επι σε, εως ου γνωις οτι κυριευει ο υψιστος της βασιλειας
των ανθρω πων, και ωι αν δοξηι δωσει αυτην." και αυτηι τηι ωραι ο λογος συνετελεσθη,
και απο των ανθρωπων εξεδιωχθη, και εν ερημοις ηυλισθη και ορεσι· γεγονε γαρ τα
εμπροσθεν αυτου συν τηι κεφα ληι ως βους, και οι ποδες συν τοις οπισθιοις ως λεων.
απεκα λυφθη δε τωι αγιωι ∆ανιηλ περι τουτου, οτι δια την αλογον αυτου φιληδονιαν
και σκληροκαρδιαν υπο ζυγον ως βους εγενετο τωι Βε λιαρ, λεων δε δια τον
τυραννικον και αρπακτικον και θηριωδεστα τον αυτου τροπον· οι γαρ δυνασται
ταυτην εχουσι την αρχην, επι τελει δε ως θηρες αρπαζουσιν ολοθρευοντες και
αναιρουντες. και ως βους ησθιε χορτον, και αι τριχες αυτου ηυξηθησαν, και οι
ονυχες εγενοντο ως ορνεου, και η σαρξ εν επτα καιροις επαχυνθη και εμελανωθη τηι
κακοπαθειαι, και η γλωσσα αυτου ηρθη του μη λαλειν. και νοων ευθυς εδακρυε, και
απο του κλαιειν οι οφθαλ μοι αυτου εγενοντο ως κρεας. και πολλοι εξιοντες ουχ
εωρων αυ τον πλην του οσιου ∆ανιηλ· ουτος γαρ παντα τον χρονον της αλ λοιωσεως
 
 
 

73
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου εν προσευχαις ην περι αυτου. και μετα το αλλα γηναι τους επτα καιρους
αποκατεστη εις εαυτον, και εποιησε εξ ημισυ χρονους υποπιπτων και
εξομολογουμενος τωι κυριωι, μητε αρτον φαγων μητε οινον πιων, αλλ' εν οσπριοις
βρεκτοις και λα χανοις διαζων κατα την του μεγαλου ∆ανιηλ προσλαλησιν, και τον
κυριον εξιλεουμενος παντα τον χρονον της ζωης αυτου. μετα 1.205 δε ταυτα παλιν
φησιν ο αυτος περι της εαυτου αποκαταστασεως "εν τωι καιρωι εκεινωι αι φρενες μου
επεστραφησαν επ' εμε, και εις τιμην της βασιλειας μου ηλθον, και η μορφη μου
επεστρεψεν επ' εμε, και οι τυραννοι μου και οι μεγιστανες μου εζητουν με, και περι
την βασιλειαν μου εκραταιωθην, και μεγαλωσυνη περισσο τερα ετεθη μοι. νυν ουν
εγω Ναβουχοδονοσορ αινω και υπερυψω και δοξαζω τον βασιλεα του ουρανου, οτι
παντα τα εργα αυτου αληθινα και αι τριβοι αυτου κρισεις, και παντας τους πορευομε
νους εν υπερηφανιαι δυναται ταπεινωσαι." την τοινυν εκ θεου δοθεισαν πολυολβιαν
ρωμην τε και περιφανειαν ο θειος λογος υπ εμφαινων δια Ἱερεμιου φασκει "ταδε
λεγει κυριος· ιδου δεδωκα πασαν την γην τωι Ναβουχοδονοσορ βασιλει Βαβυλωνος
δουλευειν αυτωι, και τα θηρια του αγρου εργαζεσθαι αυτωι. και το εθνος και η
βασιλεια, οσοι αν μη εμβαλωσι τον τραχηλον αυτων υπο τον ζυγον αυτου, εν
μαχαιραι και εν λιμωι σκεψομαι αυτους, εως αν εκλειπωσιν εν χειρι αυτου." και
"ιταμον εστι, και ουκ ελεη σει. φωνη αυτου ως θαλασσα κυμαινουσα. εφ' ιπποις
πολλοις και αρμασι παραταξεται ως πυρ, εις πολεμον επι σε, θυγατερ Σιων." και
"απο φωνης ορμης αυτου και απο των οπλων των ποδων αυτου και απο σεισμου
των αρματων και ηχου τροχων αυ του ουκ επιστραφησονται πατερες επι υιους
αυτων, απο εκλησεως χειρων αυτων." και "εκ ∆αν ακουσθησεται φωνη οξυτητος ιπ
πων αυτου." και δια Ἰεζεκιηλ ουτως λεγει "ιδου εγω επαγω επι Σορ
Ναβουχοδονοσορ βασιλεα Βαβυλωνος, ος εστι βασιλευς βα 1.206 σιλεων, μεθ' ιππων
και αρματων και συναγωγης εθνων πολλων σφοδρα και περιβαλει σοι ταφρον, και
οικοδομησει σε κυκλωι χα ρακα και περιστασιν οπλων, και τας λογχας αυτου
απεναντι σου δωσει. τα τειχη σου και τους πυργους σου καθελει εν τοις οπλοις
αυτου· απο δε του πληθους των ιππων αυτου καλυψει σε κονιορ τος αυτων." και
παλιν "ταδε λεγει Ἀδωναι κυριος. ιδου εγω διδωμι τωι Ναβουχοδονοσορ την γην
Αιγυπτου, και ληψεται το πληθος αυτης, και σκυλευσει τα σκυλα αυτης, και
προνομευσει την προνομην αυτης. αντι της λειτουργιας ης εδουλευσεν επι Τυ ρον
δεδωκα αυτωι την γην Αιγυπτου, και απολω το πληθος Αι γυπτιων δι' αυτου."
εικοτως ουν ελεγε προς αυτον ∆ανιηλ "συ βασιλευς βασιλεων, ωι ο θεος του ουρανου
βασιλειαν ισχυραν τε και κραταιαν εδωκεν, εντιμον εν παντι τοπωι οπου
κατοικουσιν υιοι των ανθρωπων. θηρια τε του αγρου και πετεινα του ουρανου
εδωκεν εν τηι χειρι σου, και κατεστησε σε κυριον παντων. και συ ει η χρυση κεφαλη
της εικονος, και το δενδρον ο ειδες το μεγα λυνθεν, ου το υψος εφθασεν εις τον
ουρανον και το κυτος αυτου εις πασαν την γην, και υποκατω αυτου κατυκουν τα
θηρια, οτι εμεγαλυνθης και υπερισχυσας, και η μεγαλωσυνη σου εφθασεν εις τον
ουρανον και η κυρεια σου εις τα περατα της γης." Μετα δε Ναβουχοδονοσορ
εβασιλευσεν Ουλεμαροδαχ υιος αυτου ετη εʹ, ος τον Ἰεχονιαν λυσας των δεσμων
εποιησε συνεστια τορα αυτου. περι ου και η των βασιλειων ιστορια και ο θειος
Ἱερεμιας εφη "και εγενετο εν τωι τριακοστωι εβδομωι ετει αποικι 1.207 σθεντος του
Ἰωακειμ βασιλεως Ἰουδα, εν τωι δεκατωι μηνι, εν τηι τεταρτηι και εικαδι του μηνος,
ελαβεν Ευελαδ Ουλεμαροδαχ βα σιλευς Βαβυλωνος, εν τωι ενιαυτωι ωι εβασιλευσε,
την κεφαλην βασιλεως Ἰουδα Ἰωακειμ, και εξηγαγεν αυτον εξ οικου ου εφυλαττετο,
και ελαλησεν αυτωι χρηστα, και εδωκεν αυτωι τον διφρον επανω των θρονων των
βασιλεων των μετ' αυτου εν Βαβυλωνι, και ηλλαξε την στολην της φυλακης αυτου,
 
 
 

74
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ησθιε δια παντος αρτον κατα προσωπον αυτου, πασας τας ημερας ας εζησεν."
Ἰωα κειμ δε ουτος εστι και Ἰεχονιας· Ἰωακειμ γαρ τον τουτου πατερα, εφ' ου και
∆ανιηλ ηιχμαλωτισθη, Ναβουχοδονοσορ ανελων εν Ἱε ρουσαλημ ερριψεν εξω του
τειχους. Μετα δε Ουλεμαροδαχ εβασιλευσε Βαλτασαρ ο αδελφος αυτου ετη τρια· ος
μιανας τα ιερατικα σκευη του θεου εν τωι συμποσιωι, απερ ηγαγεν ο πατηρ αυτου
Ναβουχοδονοσορ εξ Ἱε ρουσαλημ, ανηιρεθη κατα θειαν οργην. φησι γαρ προς αυτον
τηνικαυτα ∆ανιηλ "ο θεος ο υψιστος την βασιλειαν και την μεγα λωσυνην εδωκε
Ναβουχοδονοσορ τωι πατρι σου, και απο της μεγα λωσυνης αυτου παντες οι λαοι
φυλαι γλωσσαι ησαν τρεμοντες, και φοβουμενοι απο προσωπου αυτου. και ους
εβουλετο ανηιρει, και ους ηθελεν εσωζε. και οτε υψωθη η καρδια αυτου και το
πνευμα αυτου εκραταιωθη του υπερηφανευεσθαι, κατηισχυνθη απο του θρονου της
βασιλειας αυτου, και η τιμη αυτου αφηιρεθη απ' αυ του, και απο των ανθρωπων
εξεδιωχθη, και μετα των θηριων 1.208 εδοθη, και μετα των οναγρων η κατοικησις
αυτου, και χορτον ως βουν εψωμιζον αυτον, και απο της δροσου του ουρανου το
σωμα αυτου εβαφη, εως ου εγνω οτι κυριευει ο υψιστος της βασιλειας των
ανθρωπων, και ωι αν δοξηι, δωσει αυτην. και συ ουν ο υιος αυτου Βαλτασαρ ουκ
εταπεινωσας την καρδιαν σου, και οι μεγι στανες και οι παρακοιτοι και αι παλλακαι
σου οινον επινετε εν τοις αγιοις σκευεσι." δια τουτο απεσταλη αστραγαλος χειρος εκ
προσωπου αυτου, και την γραφην αυτου ενεταξεν, ως προε γραφη. Και μετα το
αναιρεθηναι Βαλτασαρ ∆αρειος παρελαβε την βασιλειαν ο Μηδος, ο και Ἀρταξερξης
και Ἀστυαγης, ετη ιζʹ. ος εσχε γυναικα την του Μαρδοχ Ἐσθηρ, επιλεχθεισαν δια καλ
λος εκ των Ἑβραικων νεανιδων· ητις και τον ιδιον λαον τον Ἰουδαικον αναιρεισθαι
μελλοντα εξ επιβουλης Ἀμαν του αρχιστρατη γου λυτρωσαμενη, παρεσκευασεν
εκεινον ανασκολοπισθηναι εις οπερ ξυλον εβουλευσατο Μαρδοχαιον τον εαυτης
ανασκολοπισαι θειον, μη τιμωντα αυτον και προσκυνουντα. φησι γαρ τις των
μεγιστανων "ιδου ξυλον εστησεν Ἀμαν τωι Μαρδοχαιωι πηχων νʹ." και ειπεν ο
βασιλευς "σταυρωθητω Ἀμαν εκει." και εγενετο ου τως κατα την κελευσιν του
βασιλεως Ἀρταξερξου. εικοτως ουν πεπληρωται η γραφη η λεγουσα "ο ποιων
πονηρα εις αυτα εγκυ λισθησεται, και ος δ' αν εκκαυσηι κακιαν, απολειται υπ' αυτης.
και ος παρασκευαζεται δικτυον επι προσωπον του πλησιον, περι βαλει αυτο τοις
εαυτου ποσι. και ο ορυσσων βοθρον τωι πλησιον 1.209 εις αυτον εμπεσειται." και "δι'
ων τις αμαρτανει, δι' αυτων και κολαζεται." εφ' ου Ἀρταξερξου, του και Ἀστυαγου,
και τωι ∆ανιηλ ωραθησαν αι δια του αρχαγγελου οπτασιαι, και ο χρονος εδηλωθη της
Χριστου παρουσιας. οστις και φθονηθεις υπο των μεγιστανων δια το μεγαλως
τιμασθαι υπο του βασιλεως εβληθη εν τωι λακκωι των λεοντων· ος και αβλαβης
διετηρηθη τηι χαριτι του θεου.
Μετα δε ∆αρειον εβασιλευσε Κυρος ο Περσης ετη λβʹ, ος ανελων ∆αρειον
πασης γης εκρατησεν. Ἐν τοις χρονοις των κριτων και οι Ἀργωναυται οι περι
Ἰασονα τον Θεσσαλονικεα και Πολυδευκην και Ὕλαν και Τελαμωνα και τους
λοιπους προς την Κολχιδα εκπλεοντες, και δια του ανα πλου προς την Ποντικην
θαλασσαν διαβηναι θελοντες, αντισταν τος αυτοις Κυζικου του εν Ἑλλησποντωι
τοπαρχουντος εν ναυμαχιαι, τον μεν εφονευσαν, την δε Κυζικον ελαβον, μητροπολιν
ουσαν Ἑλλησποντου. και μαθοντες οτι Κυζικος ο σφαγεις παρ' αυτων συγγενης ην
αυτοις, συγγνωμην ηιτουντο, και κτιζουσιν ιερον θαυ μασιον οιον. προς δε το των
θερμων μαντειον γενομενοι και θυσαμενοι επυθοντο "προφητευσον ημιν, Φοιβ'
Ἄπολλον, τινος αν ειη δομος ουτος;" και ακουουσιν "οσα μεν προς αρετην και
κοσμον ορωρε, ποιειτε. εγω δε εφετμεω τρειν ενα μουνον υψι μεδοντα θεον, ου
λογος αφθιτος εν αδαει κουρηι εγκυος εσται. 1.210 ουτος ωσπερ τοξον πυριφορον
 
 
 

75
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεσον διαδραμων απαντα κοσμον, ζωγρησας πατρι προσαξει δωρον. αυτης εσται
δομος ουτος· Μαρια δε τουνομα αυτης." τουτον τον χρησμον εν λιθωι μαρμα ρινωι
χαλκεοις γραμμασι γραψαντες εις το του ναου υπερθυρον ανεθεσαν, τοτε μεν
καλεσαντες τον οικον Ῥεας μητρος θεων, υστερον δε επι Ζηνωνος του βασιλεως
ναος της αγιας θεοτοκου μετωνομασται. εκειθεν τοινυν οι Ἀργωναυται
εξορμησαντες, και δια του αναπλου βουλομενοι παρελθειν, εκωλυοντο υπο Ἀμυκου
στρατευομενου κατ' αυτων. δεδιοτες ουν κολπωι τινι αγριωι και αλσωδει
προσισχουσι. κακει οπτασιαν θειαν εξ ουρανου αυτοις επιφανεισαν εν ανδρος
φοβερου ειδει, πτερυγας ως αετου περικει μενου, θεασαμενοι, τουτωι
καταθαρρησαντες εις πολεμον τωι Ἀμυκωι συμβαλλουσι. και αποκτειναντες αυτον
εκτισαν εν τωι της οπτασιας τοπωι ιερον. και δι' εικονος της αυτοις οραθεισης μορ
φης το εκτυπωμα αναστηλωσαντες Σωσθενιον το ιερον ωνομασαν δια το εν τουτωι
αυτους σωθηναι. τουτο το ιερον υστερον ο μεγας εν βασιλευσι Κωνσταντινος κατ'
οναρ χρηματισθεις μετεποιησε, και το μεν θυσιαστηριον προς ανατολας οραν
ετυπωσε, τον δε ναον του αρχαγγελου Μιχαηλ εκαλεσε, πασαν καλλιεργιαν και
καρποφοριαν εν αυτωι τυπωσας. μετα δε την νικην Ἀμυκου οι Ἀργωναυται μεθ'
Ἡρακλεους επι την Ποντικην θαλασσαν εκπλευσαντες πολιν εδειμαντο επι τωι του
Ἡρακλεους ονοματι. ειτα δια το χρυσουν δερας επι την Κολχιδα διαπερασαντες αυτο
τε και 1.211 Μηδειαν την του βασιλεως Κολχιδος θυγατερα, Ἰασονος ερασθει σαν,
ανελομενοι υπεστρεψαν. τοτε και Τρως της Φρυγων χωρας ηρχεν, ο Ἴλου και
Γανυμηδους πατηρ. ουτος δυο πολεις Τροιαν και Ἴλιον ωικοδομησε, και τους
αστυγειτονας εις τον εγκαινισμον των πολεων προσκαλεσαμενος του Μυκηναιων
ανασσοντος Ταντα λου επελαθετο· ος και εις εχθραν αυτωι δια τουτο αντεκατεστη.
ην δε ο Τρως προ της των πολεων οικοδομης ευξαμενος ευχην τωι ∆ιι, θυσιας και
δωρα πεμπων εις Ευρωπην. και επει αι πολεις ετελεσθησαν, τον Γανυμηδην συν
ανδρασι πεντηκοντα δωρα τε και θυσιας προς το του ∆ιος ιερον εκπεμπει. Τανταλος
δε δολον οιη θεις, δυναμιν αποστειλας ηρπασε Γανυμηδην και τους μετ' αυτου, οι
και ελεγον θυσιας κομιζειν τωι Ευρωπαιωι ∆ιι. ο δε Γανυμη δης δια την αισχυνην αμα
και τον φοβον αρρωστει, και συγγνω μης τυγχανει, αλλα μετ' ολιγον τελευται. και τα
μεν δωρα του Τανταλου κελευσαντος τωι ιερωι του ∆ιος απεδοθη, το δε λειψα νον
αυτου εν τωι ναωι ενδον απετεθη. εντευθεν εμυθευσαντο τον ∆ια γενομενον αετον,
δια το της αρπαγης οξυ, τον Γανυμηδην αναλαβειν εις το οινοχοειν αυτωι. Ἐν τοις
αυτοις χρονοις των κριτων εβασιλευσε της Ευρωπης ο Λαπαθος, εσχε δε δυο υιους
Ἀχαιον και Λακωνα. τελευτη σαντος δε του πατρος εις δυο κατεμερισθη η αρχη. ο
τοινυν Λα κων την ημισειαν χωραν λαχων Λακωνικην εκαλεσεν· ης τριακοντα τρεις
χρονους βασιλευσας εκτισε πολιν παραλιον την Γαθυνιαν. 1.212 και μετ' αυτον
αλλοι τινες ηρξαν εως Θεστιου, ος παρα τον Ευ ρωταν ποταμον πολιν οικοδομει την
Θεστιαν. ουτος ο Θεστιος των Λακωνων βασιλευσας τικτει θυγατερας τρεις εις
υπερβολην ευπρεπεις, Ληδαν και Κλυτιαν και Μελιππην, αι και Λακωνιδες
εκαλουντο. την μεντοι Ληδαν Τυνδαρεως λαβων εις γυναικα, ος και μετα Θεστιον
της των Λακωνων χωρας επεκρατησεν, εσχεν εξ αυτης την Κλυταιμνηστραν, ην
μετα ταυτα Ἀγαμεμνων ηγαγετο γυναικα, των Μυκηναιων ο βασιλευς. η μεντοι
Ληδα εν προα στειωι παρα τον Ευρωταν ωραιζομενη, επει Τυνδαρεως μη παρων ην,
μοιχευθεισα υπο νεωτερου τινος Κυκνου καλουμενου, υιου Ἐδεριωνος βασιλεως
Ἀχαΐας, τικτει βρεφη τρια εν ενι τοκετωι, Καστορα Πολυδευκην και Ἑλενην. ην δε η
Ἑλενη ωραιοτατη,ην ο Τυνδαρεως Μενελαωι αδελφωι Ἀγαμεμνονος, βασιλευοντι
τοτε των Ἀργειων, εις γυναικα εξεδοτο. εικηι ουν τον ∆ια κυκνον γενεσθαι και τηι
Ληδαι συνελθειν μεμυθολογηκασιν οι ποιηται. Ἐν τοις χρονοις του κριτου Σαμψων
 
 
 

76
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆αρδανος μεν υιος Ἴλου των Φρυγων, Ἑλληνων δε και της Ἑλλαδος Ἄβαντος ετη
κγεβασιλευσε. Προιτος δε μετ' αυτον ετη ιζʹ. τουτου η γυνη Σθενε βοια η και Ἄντεια
Βελλεροφοντου ερωσα, ον Προιτος ευρων χαμαιρ ριφη και αναθρεψαμενος και τιμης
ηξιωκως ομοδιαιτον ειχε, του του μανικως ερωσα η Ἄντεια, πολλακις τε
προαγωγους πεπομ φυια, και αποκρουσθεισα δι' αρετην του νεου και πιστιν την προς
τον ευεργετην, προς τον ανδρα Προιτον διαβαλλει. ο δε μη 1.213 ειναι νομον εφη τωι
αλων κοινων μετασχοντι εις ψυχην επιβουλευ σαι· αλλα τωι σωι πατρι Ἰοβατηι
γραψας αυτον αποστελω, μεθ' ου ουδεποτε εφαγεν αρτον, και αυτος τουτον
αναιρησει. γραψας ουν και σφραγιδι σφραγισας βασιλικηι το γραμμα αποστελλει.
απηιει δε ουτος μηδεν υφορωμενος κακον. ευρισκει ουν αυτον εν τωι αριστωι, και ως
υπο του γαμβρου απεσταλμενον ομοτραπεζον εποιησε. μετα δε ταυτα αναγνους το
γραμμα ουτε φονευειν δια τον της συνεστιασεως νομον ευχερως ειχεν, αλλα και
συκοφαντιαν το πραγμα εκ τεκμηριων πλειονων καταμαθων εφεισατο αυτου. ουτως
οιδεν αρετη τον κεκτημενον απολυτρουσθαι κακων. μετα δε Προιτον ο δευτερος
Ἀκρισιος εβασιλευσεν ετη λαʹ. μεθ' ον Πελοψ ετη λβʹ, ος και πολιν κτισας
Πελοποννησον ταυτην ωνομα σεν· εξ ου και Πελοποννησιοι οι Ἑλλαδικοι λεγονται.
Τοτε και ∆ημοκριτος εγνωριζετο φιλοσοφος, ος εδιδασκε προς τοις αλλοις οτι δει
τον φιλοσοφειν εθελοντα παντων απεχε σθαι κακων, σωφροσυνην ασκειν, και
παντα ορθως νοειν και πραττειν, και ουτως εστι το εννεαγραμματον μαθειν· και
ουτως, φησιν, οψει τον υιον του θεου λογον, τον απαθη, παθητον νεο φανη. Τουτωι
συνηκμαζε και Ἱπποκρατης φιλοσοφων και ιατρικην ως αριστα κατορθουμενος. ωι
ην αδελφος Σωσανδρος ονομαζο μενος και την ιππιατρικην, αμα δε και παντων των
κτηνων τεχνην 1.214 μετερχομενος· προς ον φασιν ειρηκεναι τον Ἱπποκρατην "η το
ονομα μεταβαλε η την τεχνην μεταμαθε." Μετα Πελοπα εβασιλευσεν Ἀτρευς ετη κʹ,
ειτα Θυεστης ετη ιβʹ, μεθ' ον Ἀγαμεμνων ετη ιηʹ, ειτα Αιγισθος ετη ζʹ. κατεσχεν ουν η
βασιλεια Ἑλληνων ητοι Πελοποννησιων ετη εκατον εξηκοντα τεσσαρα. Ἐν τοις
ανωτερω των ειρημενων χρονοις Μινως της Κρη της, ο υιος της Ευρωπης,
εβασιλευσε, και θαλασσοκρατων Ἀθη ναιους επολεμει και νομους εξετιθει. τοτε και
∆αιδαλος και ο Ἴκαρος και ο Ταυρος ενεκεν της Πασιφαης της Μινωος εθρυ λουντο
γυναικος. εκ του Ταυρου μεν ουν νοταριου αυτης οντος μοιχευθεισα ετεκεν υιον, ος
Μινωταυρος εκληθη. η δε Πασιφαη υπο Μινωος μετα δυο δουλιδων κλεισθεισα εν
οικηματι νοσωι τελευ ται. Ἴκαρος δε της ειρκτης υπαλυξας, ως επλει, εποντισθη. ∆αι
δαλος δε εσφαγη. Ἡρακλης δε και αυτος, ο τοις αθλοις πολυθρυλητος, μετα την απο
Κολχιδος μετα των Ἀργωναυτων υποστροφην εν Λιβυηι γενομενος και Ἀνταιωι
συμβαλων δαιμονιωδη τινα και μυσαρα φασματα τελουντι, και νικησας αυτον, νοσωι
λοιμωδει περιπιπτει, και μανεις εις πυρ εαυτον ριψας τελευται. Μετα Μινωα
Μινωταυρος ο Πασιφαης και Ταυρου βασι λευει. υβριν δε οι συγκλητικοι το υπο
μοιχογεννητου βασιλευε 1.215 σθαι ηγουμενοι, Θησεα προτρεπονται τον υιον Αιγεως
βασιλεως Θεσσαλιας εις πολεμον κατ' αυτου διαπεραν. υπισχνουνται δε αυτωι αυτον
τε προδουναι Μινωταυρον και Ἀριαδνην την Μινωος και Πασιφαης και πασαν
Κρητην. διαπεραι γουν εις την Κρητην εξ αιφνης ο Θησευς. ο γουν στρατηγος και
παντες τον Μινωταυρον εν Γορτυνηι αφεντες σχημα φυγης εποιησαντο. γνους δε
αυτος την προδοσιαν φευγει εις την Λαβυρινθων χωραν, και εν σπηλαιωι λανθανει
κρυβεις, εως υπο τινος τωι Θησει μηνυθεις εσφαγη. ο δε Θησευς εις Γορτυνην
εισελθων εθριαμβευσεν. Αιγευς δε ο τουτου πατηρ την φυγην ακουσας των Κρητων,
και ως δολωι υπο νοησας απωλετο Θησευς, λυπηι καταποθεις ερριψεν εαυτον εις την
θαλασσαν και απεπνιγη· οθεν και Αιγαιον το πελαγος ωνομασται. ο δε Θησευς την
Κρητην εασας, καταφρονησας δε και Ἀριαδνης, ητις εν τωι ιερωι του ∆ιος
 
 
 

77
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρεδρευουσα παρθενος, ως φασι, τε λευται, της Θεσσαλιας βασιλευσας ηγαγετο
γυναικα Φαιδραν. η και εσυκοφαντηθη ως Ἱππολυτωι, υιωι μεν Θησεως εκ παλλακης
αυτης δε προγονωι, πορνικως μιγεισα. ο μεν ουν Ἱππολυτος εφιπ πος συαγρον
διωκων του ιππου εξετιναχθη, του δε λωρου του χαλινου περιελιχθεντος τοις
δακτυλοις αυτου εσυρη υπο του ιππου, και τηι εκτηι ημεραι τελευται. εφ' ωι ο Θησευς
σφοδρως ανιαθεις, αλλα και την Φαιδραν καιτοι πολλα εξομνυμενην λοιδορησας
απο οψεως εποιησεν. αυτη δε τηι υπερβοληι της θλιψεως δεινοπαθη σασα ετεθνηκει.
τοτε και Ευρυσθευς εκρατει των Λακεδαιμονιων 1.216 ετη μβʹ και αλλοι μετ' αυτον
ηʹ. τα δε παντα ετη κατεσχεν η αυτων αρχη τκεʹ.
Ὅτι εν τοις χρονοις Σαουλ πρωτον αγωνα οι Πισαιοι εν Ὀλυμπιαι
κατεβαλοντο και ∆ιι Ὀλυμπιωι κοσμικην πρωτην επετελεσαν εορτην. εντευθεν κατα
τεσσαρα ετη τον αγωνα και την εορτην επιτελουντες, Ὀλυμπιαδας τας
τετραετηριδας καθεξης ηριθμουν. εν οις χρονοις και Κορινθιοι μετα τους Λακεδαιμο
νιους τοπαρχουντες Ἑλληνων εβασιλευσαν τα παντα ετη τιηʹ. και μετα ∆αρδανον
τον Ἴλου υιον και τον ∆αρδανου υιον Λαομεδοντα Πριαμος ο Λαομεδοντος της
Φρυγων χωρας ανηγορευετο βασι λευς. τοτε και το ∆αρδανον και το Ἴλιον και η
Τροια και η πασα χωρα Φρυγιας επι των ημερων εκπεπολιορκηται Πριαμου. η δε
αιτια της καταδηωσεως Ἀλεξανδρος ο και Παρις. τουτου γαρ γεννηθεντος υπο
Πριαμου χρησμος αυτωι αναδεδοται τοιουτος "ετεχθη σοι Παρις δυσπαρις·
τριακοντουτης γαρ γενομενος ολεσει βασιλειαν Φρυγων." ευθυς ουν ο Πριαμος
Ἀλεξανδρον μετονο μασας επεμψεν εις αγρον, Μανδρω λεγομενον, γαλακτοτροφη
θηναι και αυξηθηναι παρα γηπονωι τινι, αχρις ου τα τριακοντα ετη του χρησμου
παρελθηι. εποιησε δε και τειχος μεγα εν τωι αγρωι, ο και Παριον ωνομασεν. εκει ο
Παρις διαγων, ευμαθης τε περι τα γραμματα γενομενος και παιδειας ου της τυχουσης
μετασχων, εγκωμιαστικον λογον και υμνον εις την Ἀφροδιτην διεταξατο, την
επιθυμιαν αυτην λεγων ειναι εξ ης και τεκνα και 1.217 σοφιαν και τεχνας εν
λογικοις και αλογοις αποτικτεσθαι, και αυτην εν συγκρισει την Ἀφροδιτην
Παλλαδος προεκρινε και Ἥρας. διο και εμυθευσαντο τουτον κριτην των τριων
γενομενον τηι Ἀφροδιτηι το μηλον ηγουν την νικην ως των αλλων κρειττονι
βραβευσαι. μετα δε τους τριακοντα χρονους λογισαμενος ο Πριαμος τον περι αυτου
χρησμον παρελθειν, καταφρονησας προσηγαγετο αυτον. γραμματα τε και δωρα και
θυσιας επιδους μετα και εκατον νεανι σκων Φρυγων προς τους τοπαρχας Ευρωπης
διαβηναι κελευει και τωι ∆αφναιωι Ἀπολλωνι θυσαι, και πρωτον εν τηι Σπαρτηι πολει
της Ἑλλαδος ελθειν, υπο Μενελαωι τοτε βασιλευομενηι, ος υιος μεν Πλεισθενους ην
αληθως, υπο δε Ἀτρει βασιλει των Ἀργειων αμα τωι υιωι αυτου Ἀγαμεμνονι
ανατραφεις Ἀτρειδης ελεγετο και συγγονος Ἀγαμεμνονος. ουτος φιλοφρονως αγαν
τον Παριν προσ δεξαμενος παντοδαπηι θεραπειαι τουτον εν τωι παλατιωι αυτου εθε
ραπευσεν, αναπαυθηναι εντειλαμενος οσον και βουλοιτο, και ου τως επι την θυσιαν
απελθειν. αυτος δε ο Μενελαος αμα τοις συγγενεσιν ευθυς επι Κρητην απεπλει ως
Ἀστεριωι ∆ιι εν Γορτυνηι πολει θυσιασων. εν μιαι τοινυν ο Παρις εις τον της Ἑλενης
πα ραδεισον εγκυψας οραι αυτην τωι καλλει αμηχανον ουσαν· ην γαρ ευστολος
ευμαστος λευκη ωσει χιων, ευοφρυς ευρινος ουλο θριξ υποξανθος οφθαλμους
εχουσα μεγαλους. και τρωθεις τωι ταυτης ερωτι δια της Αιθρας, ητις ην συγγενης
Μενελαου, υπονοθευσας την Ἑλενην ηρπασεν αυτην μετα και πλουτου πολλου 1.218
και κοσμου και πεντε δουλιδων κορασιων. και των θυσιων, δι' ας και παρην,
ημεληκως εις Σιδωνα προς Πρωτεα τον Αιγυπτου βασιλεα διεπερασεν. οι δε τον
οικον Μενελαου φυλασσειν τετα γμενοι, την αρπαγην της Ἑλενης ιδοντες, ευθυς
απαντα εν τηι Κρητηι αυτωι μηνυουσι. εφ' οις ο Μενελαος δεινοπαθων κατα πλεει μεν
 
 
 

78
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις την Σπαρτην ευθυς, πεμπει δε εις αναζητησιν της Ἑλενης πανταχου. μετα δε
χρονον ηκεν ο Παρις απο της Αιγυ πτου σωθεις. ον Πριαμος και Ἑκαβη
αποδεδεγμενοι, ιδοντες την Ἑλενην, εξεστησαν, και τις αν ειη και ποθεν
επυνθανοντο. η δε Ἀλεξανδρου εφη ειναι συγγενης, και αυτωι μαλλον Πριαμωι και τηι
Ἑκαβηι και ου τωι Πλεισθενους υιωι προσηκειν Μενελαωι. εκ της ∆αναου γαρ
θυγατρος Πλησιονης ∆αρδανον και Τρωα κατ αγεσθαι και τους εξ αυτου βασιλεις·
Ἀγηνορος δε του πατρα δελφου ∆αναου απογονος ∆υμας βασιλευς ο Ἑκαβης πατηρ·
εκ γενους δε του ∆υμα και Ληδα εστι μητηρ η εμη. ταυτα Ἑλενη ειπουσα, και αμα
διομνυμενη μηδεν των Μενελαου λαβειν, και ορκον δε απαιτησασα μη προδοθηναι,
εμεινεν αγαπωμενη προς αυτων. τουτο μαθοντες οι περι Ἀγαμεμνονα πεμπουσι
πρεσβεις προ του πολεμου, αυτον τε Μενελαον και Ὀδυσσεα, και γραμ ματα
Κλυταιμνηστρας γυναικος Ἀγαμεμνονος, αδελφης Ἑλενης, αξιουντες αποδοθηναι
Μενελαωι την γυναικα. οι και αποπεμπον ται απρακτοι. διο και τους τοπαρχουντας
της Ευρωπης απαντας, και τον Θετιδος και Πηλεως Ἀχιλλεα μετα το υποκειμενον
αυτωι 1.219 των Μυρμιδονων στιφος, και Νεστορα τον Ἠλειον και τον Ἰθακησιον
Ὀδυσσεα και τους δυο Αιαντας ∆ιομηδην τε και Ἰδομενεα και αλλους πολλους και
γενναιους συν ναυσι χιλιαις εκατον ενενη κοντα οκτω εκστρατευσαντες
αποπλεουσι. και παρα Αυλιδι ουτω καλουμενωι χωριωι παραχειμασαντες κατα Ἰλιου
εστρατοπεδευοντο. του χειμωνος δε αντικειμενου αυτοις επι πολυ Καλχας ο μαντις
θυσιαν οφειλειν τον Ἀγαμεμνονα ειπε την αυτου θυγατερα τηι Ἀρτεμιδι παρασχειν,
θεαι της χωρας ουσηι· ο δε ουκ ηθελεν. αλλα μην και γυνη συνωιδα τωι Καλχαντι
προφητευουσα ειπεν ως ει μη την πρωτην Ἀγαμεμνονος θυγατερα τηι Ἀρτεμιδι
προσαγαγωσιν, ο χειμων ου λυθησεται. οι δε ου δια τον χειμωνα τουτο φασι
συμβηναι, αλλα δια το αιγα μεγιστην παρα το ιερον της Ἀρτεμιδος τοξευσαι και
ανελειν τον Ἀγαμεμνονα, και επι τουτωι μαλλον λοιμικην νοσον γενεσθαι. και
διστασεως γενομενης καθαι ρειται μεν Ἀγαμεμνων της βασιλειας, Παλαμηδης δε
αντ' αυτου προχειριζεται. εφ' οις Ὀδυσσευς δεινως διατεθεις προσποιειται μεν προς
την ιδιαν χωραν αποπλειν, παραγινεται δε προς Κλυ ταιμνηστραν την του
Ἀγαμεμνονος γυναικα εις το Ἄργος, και πλαστοις γραμμασι την Ἰφιγενειαν λαβων
(αυτη γαρ ην πρωτη των του Ἀγαμεμνονος θυγατερων) ως Ἀχιλλει κατα το
στρατοπεδον αριστευοντι δοθησομενην γυναικα υποστρεφει μετα εδνων, και
παραδιδωσι ταυτην τοις ιερευσι προς ιλασμον της Ἀρτεμιδος. ως ουν εμελλον εις
θυσιαν ταυτην προσαγειν, ελαφος αντ' αυτης ευ ρεθη προσισταμενη τωι βωμωι, ητις
και προσηνεχθη θυσια αντι 1.220 της παρθενου. και ταυτης διασωθεισης και
αποδοθεισης τωι πατρι ζωσης, ιερειαν αυτην παραυτα τωι ιερωι της Ἀρτεμιδος
Ἀγαμεμνων αφιερωσε· και Ὀδυσσευς αποδοθηναι αυθις την βασιλειαν τωι
Ἀγαμεμνονι παρεσκευασε. Παλαμηδην δε μετ' ολιγον Ὀδυσσευς, πλαστοις γραμμασι
και μαρτυσι χρησαμενος, αιτιαν προδοτου τιθησιν, και παρασκευαζει τον στρατον
λιθοβολησαι αυτον, και το λειψανον τεφρωσαντας Ναυπλιωι τωι αυτου πατρι
παραπεμψαι. ουτος εστι Παλαμηδης ο και την ταβλαν εφευρων προς μετεωρι σμον
του στρατου, και την εν αυτηι συνθεσιν συν φιλοσοφιαι πολληι καταστησας. ωρισε γαρ
ειναι την ταβλαν τον γηινον κοσμον, τους δε δωδεκα κασους τον ζωδιακον αριθμον,
το δε ψηφοβολον και τα εν αυτωι κοκκια τα επτα αστρα των πλανητων, τον δε
πυργον το υψος του ουρανου, εξ ου ανταποδιδοται πασι καλα η κακα. ο αυτος ευρε
και τα ιϛʹ γραμματα του αλφαβητου, α β γ δ ε ι κ λ μ ν ο π ρ ς τ υ. προσεθηκε δε
αυτοις Καδμος ο Μιλησιος ετερα γραμματα τρια, θ φ χ. διο και πολλωι τωι χρονωι τοις
ιθʹ εχρωντο· οθεν οι αρχαιοι μη εχοντες το ψ την ψαλιδα παλιδα ελεγον, και αλλα
πολλα ρηματα αλλως εξεφωνουν και ελεγον και εγραφον. προς ταυτα Σιμωνιδης ο
 
 
 

79
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χιος προσεθηκε δυο, η και ω, Ἐπιχαρ μος δε ο Συρακουσιος τρια, ζ ξ ψ, και ουτως
επληρωθησαν τα κδʹ στοιχεια. Παρεμβαλοντων δε των Ἑλληνων συν ταις ναυσι
κατα της Τροιας ου συνεχωρουν οι Τρωες προσορμισαι. πολεμου δε συρ 1.221
ραγεντος ισχυρου, και πολλων εξ εκατερων ανηιρημενων συν Πρω τεσιλαωι προμαχωι
∆αναων, νυκτος επιγενομενης Τρωες μεν εις την πολιν εισιοντες ασφαλως
συνεκλεισθησαν, οι δε τα πλοια τηι παραλιωι της Τροιας ακτηι κατασφαλισαμενοι
εμενον την εω. περι μεσας δε νυκτας Κυκνος τις ονομα, συγγενης ων Πριαμου αρχων
δε πολεως Νεανδρου, μετα πολλου πληθους πολεμικου τολμησας επεθετο κατ'
αυτων· συμβολης δε γενομενης αυτος τε Κυκνος υπο Ἀχιλλεως και οι πλειους των
μετ' αυτου ανηιρεθησαν. ημερας δε γενομενης βουλευ... τας κυκλωι πολεις Ἰλιου και
Τροιας τωι Πρια μωι συμμαχουσας παρεστησαντο. και ο μεν του Τυδεως υιος ∆ιο
μηδης την του ειρημενου Κυκνου πολιν Νεανδρον και τους υιους και την χωραν
αυτου πασαν προνομευσας και καταδηιωσας εις το μεσον ηγαγε του στρατου,
Ἀχιλλευς δε κατα Λεσβου και της υπ' αυτην χωρας μετα των Μυρμιδονων
εκστρατευει, και Φορβαντα μεν τον τοπαρχην αυτων συγγενη Πριαμου οντα αναιρει,
την αυ του δε θυγατερα ∆ιομηδην και πασαν την χωραν λαφυραγωγησας ηνεγκεν
εις τον στρατον. αυθις δε προς την Λυρνησον ορμησας και την πολιν ελων, και
Ἠετιωνα τον αυτης πολιουχον ανελων, και την γυναικα αυτου Ἀστυνομην την και
Χρυσηΐδα, θυγατερα Χρυσου ιερεως Ἀπολλωνος, ελων, και παντα τον πλουτον
ενεγκων εις το μεσον τεθεικε του στρατου. εντευθεν εφορμησας κατα της λεγομενης
Λεγοπολεως τοις παισι ..... Βρισου θυγατερα Ἱππο δαμειαν, γυναικα ουσαν Ἀμυντου
βασιλεως εκεινης της πολεως, ος ου παρην τοτε. μετα ταυτα δε Λυκιους και
Λυκαονας κατα 1.222 των Ἑλληνων εις συμμαχιαν επικαλεσαμενος, επειδη ηκε συν
οχλωι πολλωι και θυμωι βαρει, τωι Ἀχιλλει συμβαλων ου μονον την θυ γατερα και
τους αδελφους αυτης και την αυτου πολιν ουδεν ωνη σεν, αλλα και αυτος και οι συν
αυτωι παντες εργον πολεμου γεγο νασι. και τα μεν αλλα παντα τωι στρατωι εμερισθη,
την δε Χρυ σηΐδα ο Ἀγαμεμνων, Ἱπποδαμειαν δε την και Βρισηΐδα ο Ἀχιλλευς λογωι
εκρατησαν παλλακων. λοιμωδους δε νοσου ενσκηψασης τωι στρατωι, τηι του
Καλχαντος μαντειαι Χρυσηις τωι πατρι αποδι δοται, Βρισηΐδα δε την του Ἀχιλλεως
αφαιρειται Ἀγαμεμνων αχρι καιρου. εντευθεν χολωθεις Ἀχιλλευς απεσχετο μετα
των Μυρμιδονων του τοις Τρωσι πολεμειν, εως ισχυροις πολεμοις υστερον οι περι
τον Ἀγαμεμνονα κατανικωμενοι δωροις πολλοις και παρακλησεσιν εδυσωπησαν
αυτον εξελθειν μετ' αυτων. Αιας δε ο Τελαμωνιος προς τους εν Χερρονησωι Θραικας
γενομενος επο λιορκει· ον Πολυμηστωρ ο τουτων βασιλευς φοβηθεις χρυσον εδιδου
πολυν, και σιτον τοσουτον οσον τωι Ἀχαικωι στρατωι εις ενιαυτον εξαρκεσαι. ειχε δε
εκει Πολυδωρον τον παντων των Πριαμου υιων μικροτερον, ον παρεθετο
Πολυμηστορι Πριαμος ανατραφηναι· αλλ' αυτος αυτον εκδοτον τωι Αιαντι δεδωκως,
και εγγραφους συνθηκας πεποιηκως μηδεποτε υπερμαχησειν Πριαμου, απεστειλεν
αυτον. ο Αιας δε εκειθεν ορμησας προς Τευθραντα ηλθε τοπαρχην· ον ανελων, και
την αυτου πολιν εκπολιορκησας και την θυγατερα Τεκμησσαν αιχμαλωτισας ηγαγε
παντα τον πλουτον νυκτος επι τον στρατον. τηι γουν εξης ιστωσι κατεναντι του
τειχους 1.223 τον Πολυδωρον, και τωι Πριαμωι δηλουσι πεμψαι την Ἑλενην και
λαβειν αυτον· και ειρηνης κυρωθεισης απαιρομεν εντευθεν. τουτου δε μη γινομενου,
βλεποντων εκ του τειχους παντων, τον Πολυδωρον ανειλον ξιφει. Ἰδομενεως του
προμαχου των Ἑλληνων υπογραφευς ην ο ∆ικτυς, ανηρ αξιολογος και συνετος, ος
απο της Κρη της τοις επι Ἴλιον ηκουσι συνεστρατευετο. ουτος τον του πολεμου
χρονον παντα συνων τωι Ἰδομενει τα παρακολουθησαντα παντα απ' αρχης αχρι
τελους μετα αληθειας συνεγραψε, και τους χα ρακτηρας των προμαχων, ως παντας
 
 
 

80
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εωρακως, υπεγραψε και ακριβως υπεμνηματισε. τους δε χρονους και τοπους και
τροπους και τα εκεινου του πολεμου διασαφων, μετα ακριβειας ιστοριογρα φων, και
καθ' ενα των αρχοντων μεθ' οσων νηων παρεγενετο συνεταξε. τουτο δε και εν τηι
δευτεραι της Ἰλιαδος ραψωιδιαι παρ' Ὁμηρωι δηλουται. του δε Ἕκτορος τα των
Ἑλληνων στρατοπεδασυνελαυνοντος και πολλους αναιρουντος ηναγκασθησαν προς
Ἀχιλ λεα διακηρυκευσασθαι. μολις ουν ειξας Πατροκλον αυτοις τον φιλτατον
εταιρον μετα των Μυρμιδονων αποστελλει· και ος εξελ θων πολλους μεν αναιρει
των βαρβαρων, τους δε διωκει, προς αυταις δε πυλαις της πολεως υπο Ἕκτορος·
κτεινεται μαχομενος. τουτο μαθων Ἀχιλλευς, και γνους οτι βουλη εστι τωι Ἕκτορι
νυκτος τηι βασιλιδι Πενθεσιλειαι απαντησαι, λαθραι προφθασας αμα τωι ιδιωι στρατωι
και αποκρυψας εαυτον τον ποταμον περωντα Ἕκτορα κτεινει, ου μονον αυτον αλλα
και παντας τους επομενους 1.224 αυτωι, πλην ενος ον χειροκοπησας αγγελον επεμψε
Πριαμωι· αυ τος δε το σωμα του Ἕκτορος διφρου εξηρτηκως μηδενος των Ἑλληνων
γνοντος εις την αυτου σκηνην αγει προ ημερας καταικι σθεν. ο δε Πριαμος τηι εξης
σχημα πενθιμον περιθεμενος, χρυ σον τε και αργυρον και εσθητα πολυτελη λαβων,
λαβων δε και την θυγατερα Πολυξενην ευειδη παρθενον και Ἀνδρομαχην γυναικα
Ἀστυανακτα τε και Λαομεδοντα νηπιους αυτης παιδας, ηκε τολ μησας εις μεσον των
ηγεμονων των Ἑλληνων, και παντας ικετευε προκυλινδουμενος ικετας συν αυτωι
προς Ἀχιλλεα γενεσθαι του απολυτρωσασθαι το σωμα του Ἕκτορος. και γε
ωικτειρησαν εκ πλαγεντες την τολμαν του γεροντος Νεστωρ και Ἰδομενευς· οι και
προεσελθοντες Πριαμου εις την σκηνην εδυσωπησαν και Πριαμον εισελθειν. ος
κονιν κατα κεφαλης εχων αμα Ἀνδρομαχηι και τοις παισιν, επι προσωπον πεσοντες
εις τουδαφος, μεγαλαις κατεβοων οικτειρηθηναι φωναις. Πολυξενη δε τοις
Ἀχιλλεως περιπλακεισα ποσι περι του αδελφου αυτης Ἕκτορος διωλυγιον ικετευε
κεκρα γυια, μενειν τε συν αυτωι και δουλευειν επαγγελλομενη, ει αποδωι τον νεκρον.
οι δε περι τον Νεστορα, οικτειραι το γηρας ηξιουν και ελεειν. και πολλων εξ
αμφοτερων κινηθεντων λογων ομως επενευσε λυτρα λαβειν και τον νεκρον τοις
ιδιοις παραχωρειν. τον χρυσον ουν και τον αργυρον και του ιματισμου μερος λαβων
ταλλα χαριζεται τηι Πολυξενηι. Πριαμος δε και αυτην παρ' αυτωι κατε λιπαρει λιπειν·
ο δε εις αλλον τουτο δραν υπεσχετο καιρον. ο δε 1.225 γε Πριαμος και τον νεκρον και
τους συν αυτωι παντας επανηιει λαχων, ον αποχρωντως πενθησαντες και ως θεμις
τεφρωσαντες εξω του τειχους καταθαπτουσιν. εν οσωι δε ταυτα περι τον Ἕκτορα
διωικονομηται, και ιδου η Ἀμαζων Πενθεσιλεια εκ Χερρονησου της αντιπερας πληθη
γενναιων ανδρων και Ἀμαζονιδων ηκεν επα γομενη. γνουσα δε τα κατα τον Ἕκτορα
υποστρεφειν επειρατο. Παρις δε ταυτην πολλωι χρυσωι μειναι πειθει. η μετ' ολιγας
ημε ρας οπλισαμενη επι το πολεμικον δαπεδον εισηιει. διχηι δε τον αυτης διελουσα
στρατον, και εν δεξιαι μεν αυτης τους τοξοτας, τωι λαιωι δε μερει τους οπλιτας πεζους,
πλειους των ιππεων οντας, εκταξασα η Πενθεσιλεια μεσον των ιππεων ην εν τωι
σιγνωι· και πολεμου λοιπον κροτηθεντος αλλοι μεν αλλους απεκτιννυον, Ἀχιλ λευς
δε την Πενθεσιλειαν δορατι πικρως μαχομενην κρουσας του ιππου καταβαλλει· ην
της κομης ελκυσαντες τωι Σκαμανδρωι εναπ επνιξαν ποταμωι. τους πολιτας δ' αυ
ετρεψαν οι Αιαντες· και εισελθοντες εκλεισαν τας πυλας. οι λοιποι δε των Ἑλληνων
τους περιλειφθεντας περι το τειχος απεκτιννυσαν επιδιωκοντες· των Ἀμαζονων δε
αποσχομενοι, μετα τον πολεμον ο στρατος ταυτας δεσμευσας εμερισατο. μετα ταυτα
Ἰνδοι πολλοι εφιπποι και πεζοι και Φοινικες μαχιμωτατοι μετα των βασιλεων
αυτων εν ναυτικωι στολωι παρεγενοντο, υπο Πριαμου προσκληθεντες εις συμμαχιαν.
και τοσουτοι τα πληθη ησαν ως μητε το Ἴλιον μηθ' ολον το δαπε δον αυτους χωρειν.
παντες δε υπο Μεμνονος του των Ἰνδων βα σιλεως, ως δυνατωτατου και
 
 
 

81
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεμικωτατου, οι τε Πριαμιδαι και 1.226 Τρωες, και πας ο στρατος υπ' αυτου
διαταττομενος εφ' αρματος λαμπρως οχουμενου εις το δαπεδον εξηιεσαν. εξεστησαν
δε Ἕλλη νες, ξιφη και οπλα φοβερα και σφενδονας και ασπιδας τετραγω νους και
Αιθιοπας πολλους κατ' αυτων ορωντες ορμωντας φοβερους και φρικτους. και οι
Τρωες δε συν βοηι πολληι και αλμασιν επιτιθεμενοι πλειστους ανηιρουν και αυτοι των
Ἀχαιων. οι ηγε μονες δε την βιαν του πληθους ου φεροντες υπεχωρουν προς τας
ναυς, ας και αυτας οι βαρβαροι κατεκαυσαν αν, ει μη νυξ επι ουσα την αυτων
κατεσχεν ορμην. επιγενομενης ουν της νυκτος τα των ανηιρημενων τεφρωσαντες
σωματα και των τραυματιων επιμελησαμενοι, ως εικος, οι αριστοι των Ἀχαιων
εβουλευσαντο τις αν τολμησηι κατα του Μεμνονος βαλειν, των αλλων περι αλ λους
ασχολουμενων. κληρουται τοινυν Αιας ο Τελαμωνιος. και πριν ηλιον ανελθειν
οπλισαμενοι εξηιεσαν, Ἕλληνες μεν πρωτοι, ευθυς δε και ο Μεμνων και παντες οι
υπ' αυτον στρατιωται. αλλοι μεν ουν προς αλλους, ο Αιας δε Ἀχιλλεως αυτου εκ των
οπι σθεν συνεπισχυοντος κατα του Μεμνονος ορμαι. Μεμνων δε του αρματος
καταβας τωι δορατι επειραζεν Αιαντα. Αιας δε πρωτος την αυτου αναστρεψας ασπιδα
επεθετο βαρεως αυτωι· παντων δε των συν αυτωι Ἰνδων προσεχοντων τωι Αιαντι, το
δορυ βαλων εις τον Μεμνονος τραχηλον γυμνωθεντα κτεινει τουτον υπερ ελπιδα
πασαν ο Ἀχιλλευς. καντευθεν βαρβαρων μεν κατα κρατος φυγη και φονος και
οιμωγη, Ἑλληνων δε αλαλαγμος και νικη αναμφη ριστος και λαμπρα, οτε και
Πολυδαμας ο των Φοινικων αλκιμω 1.227 τατος βασιλευς τωι Αιαντος δορατι τον
βουβωνα κεντηθεις πιπτει. Αιθιοπων τε και βαρβαρων αμυθητος εσμος εκει θνησκει,
ως πλησθηναι το δαπεδον νεκρων, υπο των ιππεων δεινως των πεζων
συμπατουμενων και αναιρουμενων. μετα ταυτα τους Τρωας Ἀχιλλεως εις πολεμον
προσκαλουμενου, αρχοντες εξηλθον ο Παρις και ∆ηΐφοβος υιοι Πριαμου, και οι
αδελφοι τουτου Τρωΐλος και Λυκαων, συν τωι λοιπωι παντι των Τρωων στρατωι· ους
Ἀχιλλευς μετα των συνασπιζομενων αυτωι Ἀχαιων καταδιωξας τους μεν ζων τας
ειλε, τους δε εις τον Σκαμανδρον ποταμον εναπεπνιξε, Τρωΐλον δε και Λυκαονα
ανειλε. μετα ταυτα ανεστη η των αναθηματων εορτη, ανοχην φερουσα πολεμου, οτε
δη παντων εν ειρηνηι θυον των τωι Θυμβραιωι Ἀπολλωνι, ∆αναων και Τρωων, εν τωι
απο μικρου της πολεως αλσει, εξελθουσης Πολυξενης μετα της μητρος Ἑκαβης εις το
ιερον ο Ἀχιλλευς ταυτην εθαυμασεν ιδων. εωρακως δε ο Πριαμος τον Ἀχιλλεα,
πεμπει τον Ἰδαιον προς αυτον εν αλσει φεροντα λογους περι Πολυξενης. τουτον
ιδιαζοντως ομι λουντα τωι Ἀχιλλει των Ἑλληνων οι αριστοι ιδοντες, και
θορυβηθεντες, Αιαντα και ∆ιομηδην και Ὀδυσσεα πεμπουσι, μη επι διδοναι
παρεγγυωντες τοις βαρβαροις, μηδε πιστευειν εαυτον τοις εχθροις. και αυτοι εμενον
εξω του αλσους, εκδεχομενοι τον Ἀχιλλεα, ωστε κατ' ιδιαν παραγγειλαι αυτωι. ο δ'
ην υποσχο μενος τωι Ἰδαιωι προς γαμον την Πολυξενην λαβειν· διο και προσε μενεν
εν τωι αλσει αναπατων. μετα βραχυ δε ο Παρις και ο ∆ηΐ φοβος ηκον, παρακαλουντες
αυτον δηθεν περι του γαμου. ο δε 1.228 φαυλον μηδεν υπονοων, εν τωι του
Ἀπολλωνος εστως ιερωι κατεδε ξατο αυτους. και ο μεν Παρις ορκωι τα μεταξυ
αμφοτερων λεγο μενα βεβαιων παρα τον βωμον ιστατο, περιπλεκομενου δε ∆ηιφο
βου τον Ἀχιλλεα και καταφιλουντος εβαπτισεν ο επεφερετο ξιφος κατα των αυτου
σπλαγχνων· και ετι κρατουντος αυτου δευτεραν ευθυς ο Παρις επαγει κατ' αυτου
πληγην. και ος εκλυτος γεγο νως πιπτει. εκεινοι δε ανυποπτως δι' αλλης του αλσους
εξελθον τες, ως μικρον απειχον, δρομωι πολλωι χρησαμενοι εισηλθον εις την πολιν.
οι περι τον Ὀδυσσεα δε ιδοντες αυτους τρεχοντας, εισδραμοντες ευρισκουσι τον
Ἀχιλλεα ηιμαγμενον κειμενον παρα τον βωμον. προς ον ο Αιας "αρ' ην ανθρωπος
δυναμενος κτει ναι σε; αλλ' η ση προπετεια μονη σε απωλεσε." προς ον ο Ἀχιλλευς
 
 
 

82
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσχατα πνεων "δολωι ειργασαντο με" φησι "Παρις και ∆ηΐφοβος δια Πολυξενην."
οξυτατα ουν επ' ωμων αρπασαντες το σωμα και επι τας σκηνας αγαγοντες και
τεφρωσαντες θαπτουσι γηι. μετα τον θανατον Ἀχιλλεως πολεμου γενομενου, και πολ
λων εξ εκατερων πεσοντων, εις μονομαχιαν ο Φιλοκτητης και ο Παρις ερχονται. και
πρωτος λαχων ο Παρις βαλλει κατα Φιλο κτητου, αστοχει δε. ο δε αντιτοξευσας την
αριστεραν χειρα Πα ριδος διαπειρει, και δευτερωσας τον δεξιον αυτου επηρωσεν οφ
θαλμον, και τριτον βαλων επι τους ποδας και τα σφυρα ριπτει Παριν εις γην. ον
αρπασαντες ημιθανη εις την Ἴλιον εισηλθον. και αυτος τους εκ της Ἑλενης υιους
τρεις, Βουνυμον Κορυθαιον 1.229 και Ἰδαιον, μικρους αυτωι παρασταντας ιδων
αφωνος εμεινε, και δια μεσης εξεπνει νυκτος. η δε προτερα αυτου γυνη Οινωνη εαυ
τηι απεχρησατο αγχονηι. Ἑλενην δε γυναικα ∆ηΐφοβος ηγαγετο παραυτα, ον ο
Μενελαος υστερον ηκρωτηριασε δι' αυτην.
Ὅτι το Παλλαδιον λεγομενον ξυλινον υπηρχεν ειδωλον της Παλλαδος.
τουτο ελεγον τετελεσμενον ειναι αρρητοις τισι και δαιμονιωδεσι τελεστηριοις, ητοι
μυσαροις μυστηριοις εστοιχειω μενον, νικηφορον, ο φασι, και αναλωτον διατηρουν
την πολιν εν ηι αποκειται. τουτο το ζωδιον την πολιν Ἴλιον μελλοντι κτιζειν Τρωι
τωι των Τρωων βασιλει φιλοσοφος τις και αρρητων γοητειων τελεστης, Ἄσιος
ονομα, φερων εχαρισατο· ωι αντιχαριζομενος ο Τρως την υπ' αυτον χωραν πασαν,
Ἐπιρροπον πρωτον καλου μενην, εις το εκεινου ονομα Ἀσιαν επωνομασε. τουτο ουν
το βρετας, ακουσαντες οι Ἕλληνες ως ουκ αν δυναιντο την πολιν ελειν εως αν εν
αυτηι αποκειμενον ηι, κλεψαι ισχυσαν, Ὀδυσσεως και ∆ιομηδους κρυφηι εισελθοντων
και εν τωι ιερωι της Παλλαδος εν ημεραις των εορτων παραμενοντων· και γνωμηι του
Ἀντηνορος εξαρχου των Τρωων οντος, δια της γυναικος αυτου Θεανους ιε ρειας της
Ἀθηνας ουσης, τουτο νυκτος αφελομενοι εξηλθον, οτε και τα συμβαντα τοις Τρωσι
κατ' εκεινην την νυκτα ελεεινα συμ βολα και απαισια κατεθεωντο και πρωι
εξελθοντες τοις Ἕλλησιν απηγγειλον. φασι γαρ οτι των Τρωων επι τον βωμον του
Ἀπολ λωνος θυσιαζειν αγωνιζομενων τα ξυλα μεν και τα κρεα καθο 1.230 θεμις
επετιθετο, πυρ δε τοις ξυλοις επιβαλλομενον ουχ ηπτεν, εσβεννυτο δε. πολλακις δε
του πυρος ενεχθεντος και μη καιομε νου, πιπτει τα εν τωι βωμωι παντα εις τουδαφος.
οι Τρωες δε ουκ αγαθον αυτοις ειναι οιωνον ταυτα τεκμηραμενοι, ο τε Πρια μος και
οι λοιποι τον Ἀντηνορα πρεσβευσαι προς ∆αναους απο στελλουσιν, ωστε λυτρα
λαβοντας οσα αν εθελωσι λυσαι τον πο λεμον. και ο Ἀντηνωρ πρεσβευων εφη προς
Ἀχαιους "παντα επαθομεν οσα τους ημαρτηκοτας παθειν εχρην. ανθ' ων Μενε λαον
ο Παρις ηδικησε, δικας εδωκεν· ανθ' ων το Ἴλιον, μαρτυ ρουσιν οι ταφοι των
ανηιρημενων. νυν ουν οι περιλειφθεντες ημεις λυτρα φερομεν υμιν. υπερ θεων, υπερ
πατριδος, υπερ τεκνων, Ἕλληνες οντες, τους πριν απειθεις, νυν ικετας σωσατε." επι
τουτοις πεισθεντες οι Ἕλληνες Ὀδυσσεα και ∆ιομηδην αποστελλουσι την των
χρηματων ποσοτητα τυπωσαι. και γε ετυπωσαν χρυσιου ταλαντα δισχιλια και
αργυρου ταλαντα δισχιλια, και τα δοξαντα παντα κομισαμενοι και αφορμηθεντες
της πολεως υπε στρεψαν εις τον στρατον. μετα ταυτα θυσιαζοντων των Ἑλληνων
και αποπλευσαι βουλομενων, παντας ενωρκωσεν Ὀδυσσευς εν ταις θυσιαις μη
αποπλευσαι της Ἰλιου πριν η τον δουρειον ιππον κατα σκευασθηναι. ενθεν τοι και
ξυλοις τοις αρμοδιωτατοις συμπηξαν τες και ευφυως κατακοσμησαντες, και ταις
Ἐπειου τεχνουργιαις θαυμαστον αυτον υπερφυως κατασκευασαμενοι πασαις
μηχανορ ραφιαις, ωστε και στρατον εικοσιτεσσαρων οπλιτων ενδον κρυ 1.231
πτοντα αβιαστα δια τροχιλισκων ελκομενον της φορβειας ακολου θειν, και τουτον
ουτω τεκτηναμενοι, τας σκηνας τε κατακαυσαν τες και αποπλευσαντες και εις
Τενεδον υποθηκαις Ὀδυσσεως απο κρυβεντες την νησον, ενα τινα γενναιον ανδρα
 
 
 

83
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταικισαμενοι, και μετριως αυτον ακρωτηριασαντες εθελοντα και χαιροντα τωι
επαινωι και τωι μισθωι, προδοτην αφιασιν αυτον· ος διαπυνθανομενοις τοις βαρβαροις
τι αν ειη το προκειμενον εργον τουτι και προς τι φεροιτο, απεκρινατο λεγων "τωι
ιερωι της Ἀθηνας ανατιθεασι ∆αναοι τουτο, ομου μεν απολογιαν υπερ ων εις την
πολιν αυτης ηδικησαν, ομου δε και δωρον τουτο υπερ της εις τας εαυτων πα τριδας
σωτηριας και εις μνημην αυτων αφιερουν κεκρικασι δειν." οι τοινυν Τρωες
πειθηνιοι τουτοις γενομενοι, λαβοντες συν ευθυ μιαι και χαρμονηι τον δουρειον
ιππον, μαλλον δε τον ιδιον ολεθρον, και καλωδιοις ανελκοντες και ευαζοντες, το
της πυλης υπερθυρον αραντες τοις του θεου αυτων αδυτοις μετα των εχθρων
εισηγαγον. εν δε τωι μεσονυκτιωι οι εν τωι ιππωι λοχωντες επι σχολης εκπεπη
δηκοτες, αυτον τε τον Πριαμον και τους παιδας αυτου ανελοντες, τον τε ∆ηΐφοβον
ακρωτηριασαντες, το πληθος δε των ανδρων αποκτειναντες, πυρσοις μαλα λαμπροις
και συχνοις τοις εκ του τειχους τον των ∆αναων στολον προς εαυτους επεστρεψαν.
ημε ρας δε ηδη διαγελωσης και αυτοι παρασταντες τους υπολειφθεντας παντας
απεκτειναν· τας δε γυναικας αιχμαλωτους και την Ἑκαβην και τα κτηνη λαβοντες,
τα τε σκευη και ειδη καταμερισαμενοι, 1.232 την τε Ἑλενην τωι Μενελαωι αποδοντες
και την πολιν πασαν εμ πρησαντες και καταστρεψαμενοι επαλινοστουν. Μετα το
αλωναι το Ἴλιον Αιας ο Τελαμωνιος και Ὀδυσσευς του ζωδιου Παλλαδος εκατερος
αντεποιουντο, ως αυτωι δια φεροντος και τηι ιδιαι πολει εξειν αυτο φυλακτηριον, ως
παντων επιπροσθεν αγωνιζομενον. πολλα δε στρατηγηματα εξ αμφοτερων ρηθεντα,
ομως εν παραθηκηι διδοται το Παλλαδιον εως πρωι τωι ∆ιομηδει. δια μεντοι νυκτος
αδηλως σφαζεται Αιας. πρωΐας δε γενομενης ως ευρεθη νεκρος, πολλης στασεως
γενομενης εις υποληψιν ηλθε της πραξεως Ὀδυσσευς· οθεν και εις εμφυλιον
αναπτομενου του πραγματος πολεμον, πρωτος Ὀδυσσευς ελκυσας τα εαυτου πλοια
αφωρμησε της Τροιας, και μετ' εκεινον απαν τες, και τουτο αρχη γεγονε της των
Ἑλληνων υποχωρησεως. την δε Ἑκαβην καταρωμενην τωι στρατωι οι μετα Ὀδυσσεως
λιθοις βαλλουσι και τηι θαλασσηι ριπτουσιν εις χωραν λεγομενην Μαρω νειαν, ην και
κυνος σημα ωνομασαν. Ἐκειθεν εμπιπτει εν Σικελιαι Κυκλωπι, ουχι ενι οφθαλμωι
κατα τας μυθολογιας Ὁμηρου κεχρημενωι· αλλ' ανθρωπος μεν ην την φυσιν ως
παντες ανθρωποι και οι λοιποι Κυκλωπες, οι και το ειδος ησαν μεγαλοι και
απηγριωμενοι και απευκτοι, την προαι ρεσιν παγχαλεποι και μισανθρωποτατοι και
φονικωτατοι. ειτα εις τας Αιολιας νησους εις Κιρκην και Καλυψω τας θυγατερας
Ἄτλαν τος· αφ' ης Κιρκης και υιον εσχε τον Τηλεγονον. ειτα εις λιμνην 1.233 την
καλουμενην Νεκυοπον, εν ηι δια φαντασματων εγνω τα μελ λοντα συμβαινειν αυτωι.
εκειθεν εις τας Σειρηνας εκριπτεται πε τρας και την καλουμενην Χαρυβδιν και
Σκυλλαν, ητις εν στενωι τοπωι διακειμενη υποδεχεται τα του Ὠκεανου ρευματα και
τους παραπλεοντας βυθιζει. εν ωι τα πλοια παντα μετα και των εται ρων αποβαλων,
αυτος κρατησας σανιδος εν τοις ρευμασι των υδατων εφερετο. τουτον Φοινικες
πλεοντα λαβοντες εις Κρητην προς Ἰδομενεα γυμνον ηγαγον. και αυτος πεμπει
τουτον εις Φαια κιαν την νυν λεγομενην Κερκυραν προς Ἀλκινοον, δεδωκως αυτωι
ναυς δυο και ανδρας επιλεκτους νʹ. ο Ἀλκινοος τοινυν μετα του Ὀδυσσεως πλειονας
στρατιωτας αναλαβομενος καταλαμβανει την Ἰθακην. και τους μνηστηρας
αποκτεινας, καθαρας τε τον οικον απο των επιβουλευοντων αυτωι, ανακταται την
βασιλειαν. βιωσας ουν ο Ὀδυσσευς πολλους χρονους υπο του ιδιου παιδος του απο
της Κιρκης αυτωι γεγενημενου του Τηλεγονου τον βιον καταλυει. τον γαρ απο του
υιου θανατον εκ τινων μαντευματων υφορωμενος τον Τηλεμαχον εφυλαττετο και
συνειναι αυτωι παρηιτειτο. του ουν Τηλεγονου την Ἰθακην καταλαβοντος και εαυτον
τωι πατρι καταμηνυσαντος, μη προσδεχομενου παρα των φυλακων, νυκτος τε ουσης
 
 
 

84
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και κραυγης γενομενης νομισας Ὀδυσσευς τον Τηλεμαχον ειναι ανισταται μετα
ξιφους, και συμπεσων Τηλεγονωι πληττεται υπ' αυτου κεντρωι τρυγονος, και τουτωι
τωι τροπωι τελευται. Ἀγαμεμνων ο βασιλευς εις την πατριδα μετα Κασανδρας
αποπλευσας ευρε Κλυταιμνηστραν μοιχευομενην Αιγισθωι. αυτη 1.234 γαρ ακουσασα
ως Ἀγαμεμνων την Κασανδραν εσχεν εν Τροιαι, θανατον καταψηφιζεται τωι ανδρι
τοιουτον. ενδυσασα γαρ αυτον επανελθοντα χιτωνα πανταχοθεν υφασμενον,
παρασκευαζει του τον υπο Αιγισθου σφαγηναι, και λαμβανει τον Αιγισθον. ο γουν
του Ἀγαμεμνονος υιος Ὀρεστης, ος υπο του ιδιου πατρος εν τηι προς Ἴλιον
εκστρατειαι νεος ων προς Σχοινεα απεσταλη ανατραφηναι, τουτο μαθων ηλθε, και
ανελων Αιγισθον και την μητερα αυτου αναλαμβανει την βασιλειαν. Μενελαος δε
συν τηι Ἑλενηι εις Αιγυπτον απορριφεις, και μολις εις Λακεδαιμονα καταχθεις, τα
κατα τον Ἀγαμεμνονα μα θων μετα πολλου δεους εβιου. Αιας δε ο του Ὀιλεως υιος
μετα του ιδιου στρατου εποντισθη. ∆ιομηδης δε ο του Τυδεως υιος εις την ιδιαν
πολιν καταπλευσας ουκ εδεχθη, αλλα διωχθεις υπο Αιγιαλειας της αυτου γυναικος
και των πολιτων κατεφυγεν εις Καλαβριαν. κτιζει ουν πολιν εκει, ην εκαλεσεν
Ἀργυριππην, την μετονομασθεισαν Μαλεβεντον, ειτα και Βενεβεντον, και εν αυτηι
οικει εχων και το Παλλαδιον, οπερ ελαβεν εκ Τροιας.
Ὅτι Ὀρεστης μετα την μητροκτονιαν εις μανιαν περιεπεσε λυσσωδη, και ποτε
μεν εν ανεσει διηγε, ποτε δε τα εξοχων επε τελει. αγαπωντων δε αυτον των πολιτων
εις ∆ελφους απερχεται, και δεχεται χρησμον τοιουτον "Ὀρεστα, ουκ αλλως σε δει
αργα λεης νοσου μανιην αποθεσθαι, ει μη περασας Ποντου κυματα 1.235 Σκυθιης
γαιαν καταλαβηις Αυλιδος τε χωραν. εν ιερωι Ἀρτεμιδος ληφθεις σωθησηι εκ των
βωμων. κακειθεν εκφυγων απο χθονος βαρβαρων χθονα περασας καταλαβηις Συριης
γαιαν. αυλωνος Σιλπιου ορους αντικρυ ευρησεις Μελαντιον τουνομα εχον ορος,
ενθα μεγας εστι ναος Ἑστιας. εκει λυσσωδη μανιαν αποτιθει. θαττον οιχνει. ταυτ'
εφην α γινεται." ταυτα σημειωσαμενος Ὀρεστης, ευθεως αναπλευσας αμα τωι
Πυλαδηι, εφθασαν επι την Αυλιδα χωραν της Σκυθιας. την Ποντικην τοινυν
θαλασσαν διαπερασαντες, και ως απο μιλιων δυο της ηπειρου πεζευσαντες, ορωσιν
ως μελαθρα θεας και εξωθεν ανθρωπων οστεα ερριμμενα, α και Κρουστεμια
εγχωριος καλει γλωσσα. και τι δρασαιεν εβου λευοντο. τρεχουσι βουκολοι προς την
Ἰφιγενειαν, "ηκουσι" φασκοντες "δυο νεανισκοι παρα την κυανεαν." εκεινη δε,
τινες και ποταποι, και τινα τουτοις ονοματα, πρωτον ερωτωσα τους ξενους, και περι
Ἀγαμεμνονος του πατρος και περι του Τρωικου πολεμου εξηταζεν. ειτα δεσμουνται
του θυεσθαι. και τον μεν Ὀρεστην εις την εξης, Πυλαδην δε τωι βωμωι της Ἀρτεμιδος
παρεστησατο. και η Ἰφιγενεια ποιας αν ειη χωρας επυθετο και ποιας πολεως. "χωρας
μεν Ἑλλαδος" εφη, "Μυκηνης δε πολεως αθλιος παρειμι." η δε την πολιν αυτης και
την χωραν ακουσασα εδακρυσεν, υποπτευσασα δε υπο των βουκολων αυτον ακουσαι
τα περι αυτης "τις" εφη "βασιλευς Μυκηνης; τις δε η τουτου γυνη; 1.236 τινα δε
τεκνα;" "Ἀγαμεμνων" ειπε "πρυην, γυνη δε Κλυται μνηστρα, τεκνα δε οι Ὀρεστης
και Ἠλεκτρα και Ἰφιγενεια, ηως λεγουσι θυσια Ἀρτεμιδι προσηχθη, ρυσθεισα δε υπο
της θεου εως αρτι που εστιν ουκ εγνωσθη· εσχε δε και Χρυσοθεμιν και Λαοδικην
θυγατερας." η δε ακουσασα κελευει τουτον αυτικα λυθηναι των δεσμων. και
γραψασα διπτυχον επιδεδωκεν αυτωι, ειπουσα "ιδου το ζην σοι η θεος δωρειται δι'
εμου. επομνυθι μοι κατ' αυτης οτι το διπτυχον τουτο επιδιδως τωι Ὀρεστηι, και
κομιζεις μοι παρ' αυτου γραμματα." ο δε επωμνυτο και το γραμμα διδοναι αυτωι εις
χειρας και αυτον αγειν Ὀρεστην προς αυτην. ειληφως δε το διπτυχον εξηλθε του
ιερου, και ελθων οπου Ὀρεστης εφρουρειτο ηιτησατο τους φρουρους Σκυθας, και
εισελθων επεδιδου την πυκτην ουτως ειπων "ιθι το ταχος προς Ἰφιγενειαν την σην
 
 
 

85
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδελφην." εμενον ουν εννεοι οι Σκυθαι προς το συμβαν. και δη αυτικα προς
Ἰφιγενειαν εισηλθον αμφοτεροι, και ο Πυλαδης "ιδε" εφη "Ὀρεστης ο σος αδελφος."
η δε ουκ εγνωρισεν αυτον, εως το Πελοπειον του γενους σημαντρον την ελαιαν
ειδεν εχοντα εν τωι ωμωι δεξιωι. περιπτυξαμενη τε αυτον εκελευσεν ελκυσθηναι τα
πλοια αυτων απο της θαλασσης, και ολον αυτους μειναι τον χειμωνα παρ' αυτηι.
θερους δε γενομενου λαθραι Ὀρεστης και Πυλαδης το ολοχρυσον αγαλμα Ἀρτεμιδος
και αυτην ανελομενοι την Ἰφιγενειαν απεδρασαν μεθ' ων απηλθον πλοιων. και την
∆ιαβηνην περασαντες ηλθον προς ανατολην επι 1.237 το Σαρακηνικον Ἔμετ,
κακειθεν επι Τρικωμιν της Παλαιστινης. και δη Ὀρεστου μανεντος οι Τρικωμιται
ιερον μεγα τηι Ἀρτεμιδι κτισαντες ηξιουν την Ἰφιγενειαν, ως ιερειαν τιμωντες
αυτην, θυσιασαι κορην παρθενον τηι θεωι. και δη αγουσι νεαν, Νυσσαν ονοματι, ην
και εθυσιασεν Ἰφιγενεια. και στηλην χαλκην στη σαντες Νυσσαν τον τοπον
ωνομασαν. του γουν Ὀρεστου τας φρενας αναλαβοντος η Ἰφιγενεια οναρ ειδεν,
ελαφον λεγουσαν αυτηι "φυγε απο της χωρας ταυτης." ευθυς ουν φυγοντες την
παραλιον καταλαμβανουσι Παλαιστινην, κακειθεν εις Συριαν και το Μελαντιον
ορος. και το ιερον της Ἑστιας κατα τον χρησμον ευρηκως Ὀρεστης και θυσιασας της
χαλεπης απηλλακται μανιας. ειτα τον Ὀροντην περασας επι το Σιλπιον ορος ηλθε,
και τους Ἀργειους Ἰωνιτας ως συγγενεις ασπασαμενος δι' αυτων εις το παραλιον της
Παλαιοπολεως πρυην λεγομενης, νυν δε Σελευκειας, παρεπεμφθη. κακειθεν ναυν
ευρηκως εως Ἑλλαδος διεβη. και την αδελφην Ἠλεκτραν εις γαμον τωι Πυλαδηι
ζευξας, εως θανα του της των Μυκηνων βασιλευει χωρας. Θοας δε τοτε τοπαρχης ων
Σκυθιας εις καταδιωξιν Ἰφιγενειας δια το αγαλμα Σκυθας πλειστους απεστειλεν·
επει δε εις Τρικωμιν ελθοντες εμαθον απο πλευσαι τους διωκομενους, εκει εμειναν,
και πολιν την λεγομενην Σκυθοπολιν οικοδομησαντες ουκετι υπεστρεψαν. Αινειας
παρα ∆ιομηδους εν Καλαβριαι ξενωθεις, επει απο φοιταν εμελλεν, ηιτειτο λαβειν το
Παλλαδιον παρ' αυτου. προς 1.238 ον εκεινος "εξ ου" φησι "την αρχην τουτο μετα
Ὀδυσσεως της Ἰλιου αφειλομην, ουτε εμοι ουτε τωι υπ' εμε στρατωι θλιψεις επε
λιπον εως αρτι και συμφοραι. διο και επυθομην της Πυθιας περι αυτου, η και ανειλεν
αποδουναι αυτο τοις Τρωσι." ταυτα ∆ιο μηδης ειπων, και θυσαμενος τωι θεωι,
εκβαλων ευθυς το Παλλα διον τωι Αινειαι δωρειται. τουτο λαβων Αινειας προς τον
τοτε τοπαρχουντα Ἰταλιας Λατινον εφορμαι, και κατα των Ῥουτυλων συν αυτωι
εκστρατευει. εν ωι πολεμωι Λατινος ο Τηλεφου υιος αναιρειται. Αινειας δε στρατον
συναγηγερκως κατα των Ῥουτυ λων πολεμει, και τουτους τρεψαμενος, την
θυγατερα Λατινου Ἀλβανιαν και την βασιλειαν λαβων, πολιν κτιζει μεγαλην,
Ἀλβανιαν καλεσας· εν αυτηι το Παλλαδιον απεθετο. και αυτος μετα Λατινον ιθʹ ετη
βασιλευσας τελευται. Μετ' αυτον δε Ἀσκανιος Ἰουλος, υιος Αινειου απο Κρεουσης
Τρωαδος, της πρωτης αυτου γυναικος, ετη λεʹ· ος και την Λαβινιαν κτισας πολιν,
αυτοσε το βασιλειον και το Παλλαδιον απο της Ἀλβανιας εις την Λαβινιαν μετεθηκε
την κτισθεισαν υπ' αυτου. Λαβινιας δε ηρξεν Ἄλβας ο υιος Ἀσκανιου ετη λεʹ· ος και
κτιζει την πολιν Σιλβαν, εξ ου και οι βασιλεις Σιλβιοι εκαλουντο. ουτος δε παλιν ο
Ἄλβας το Παλλαδιον εν τηι υπ' αυτου κτισθεισηι πολει Σιλβηι εκ της Λαβινιας
μετηγαγε πολεως. εντευθεν λοιπον εκει βασιλευουσι κατα διαδοχην οι Αινειαδαι ετη
τλαʹ. Ευανδρος δε και Παλας οι του Αινειου υιοι, την καλουμενην Βαλεντα επαρ
1.239 χιαν ιθυνοντες, οικον οικοδομουσι πανυ μεγαν και θαυμαστον και τοιουτον, εξ
εκεινου παντα βασιλειον οικον παλατιον ονομαζε σθαι. Ὅτι οι Ῥωμαιοι εις τρια
διαιρουσι τας του μηνος ημερας, εις καλανδας, εις νοννας και εις ειδους. και αι μεν
καλανδαι εισιν απο της αρχης του μηνος μεχρι της θʹ ημερας, αι δε απ' αυτης νονναι
μεχρι της ιεʹ ημερας, ειδοι δε αι μεχρι της λʹ ημε ρας και της αρχης του μηνος, ητις
 
 
 

86
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλειται ενη και νεα παρα τωι κωμικωι Ἀριστοφανηι και Ἡσιοδωι και τοις λοιποις.
ειδοι δε καλουνται αι μεχρι της λʹ, οτι τηνικαυτα αρχομενη της ιϛʹ ειδοποιει ται
παντελως η σεληνη, ειτα φθινει.
Μετα την βασιλειαν του Ἀρδεως εβασιλευσαν Λυδων ετε ροι ηʹ εως Κροισου
του υπερηφανου και Κυρου βασιλεως Ἀσσυ ριων. εβασιλευσε δε ο αυτος Κροισος ετη
ιεʹ. κατεσχεν ουν η βασιλεια Λυδων τα ολα ετη σλβʹ. Κροισος δε υπεταξε πασας τας
πλησιον αυτου βασιλειας, και τα πορρωθεν αυτου λαμβανει. εμηνυσε δε και Κυρωι
εασαι την βασιλειαν αυτου και αναχωρησαι, η δεξασθαι την παρουσιαν της
βασιλειας αυτου πολεμουσαν. ο δε Κυρος αντειπεν αυτωι δια των πρεσβεων "τι γαρ
ηδικηται παρ' εμου ο Κροισος, τοσαυτην γην αφεστηκως απ' εμου και των εμων
βασιλειων;" και αδημονων εβουλευσατο φυγειν επι την Ἰνδικην χωραν, δεδοικως
την ευτυχιαν Κροισου. ιδουσα δε αυτον η γυνη αυτου ουτως αθυμουντα και
επερωτησασα, και μαθουσα παρ' αυτου το πραγμα, λεγει αυτωι ως επι ∆αρειου του
πρωτου μου 1.240 ανδρος ην τις ανηρ Ἑβραιος προφητης, σοφιαν εχων θεου, ονο
ματι ∆ανιηλ, οντινα εν πολληι τιμηι ειχε ∆αρειος ο βασιλευς, ου χωρις ουδεν
επραττεν εν τοις πολεμιοις· οστις μετα την τελευτην εκεινου πλουσιος ων και
γεγηρακως ιδιαζεν εις την Μαραβιτιδα χωραν. ο δε Κυρος ακουσας ταυτα επεμψε
προς αυτον τους μεγιστανας αυτου, οπως μετα τιμης αγαγωσιν αυτον. ο δε Κροι σος
βασιλευς Λυδων επιλεξαμενος τινας των οικειων αυτου, δους αυτοις δωρα ευτελη
και αλλα δωρα βασιλικα, αποστελλει αυτους εν ∆ελφοις εις το Ἀπολλωνος
μαντειον, ειρηκως αυτοις "αλλαξατε τα σχηματα, και ανελθετε εις το μαντειον, και
επιδοτε ευτελη δωρα τωι ιερει, λεγοντες οτι Αιγυπτιοι εσμεν, και ηλθομεν επερω
τησαι την Πυθιαν, και εκ του της οδου μηκους εληθαργησαμεν τι ηλθομεν αιτησαι η
επερωτησαι. αλλ' ευξαι, και επερωτησον τον θεον δια τι ηλθομεν. και ει μεν ειπηι
υμιν δια τι ηλθετε, δοτε και τα παρ' εμου βασιλικα δωρα, και ειπατε τωι ιερει ει νικω
τον βασιλεα Περσων τον Κυρον. οι δε ποιησαντες ουτως επηρωτησαν τον ιερεα· ος
ευξαμενος ελαβε την αποκρισιν ταυτην παρα της Πυθιας "οιδα ψαμμων αριθμον
θαλασσης τε μετρα, ου λαλεοντος δ' ακουω και κωφου ξυνιημι. παιζειν δε με πειρα
ται Κροισος βασιλευς και οι τουτου Λυδοι." και εξελθων ο ιε ρευς ειπεν αυτοις "ουκ
εστε Αιγυπτιοι αλλα Λυδοι, και ουκ ελη θαργησατε, αλλα παιζοντες τα θεια ειπατε."
και επεδωκεν αυ 1.241 τοις τον χρησμον γραψας εν διπτυχωι. οι δε εκπλαγεντες
επεδω καν και ταλλα βασιλικα δωρα τωι ιερει, ειποντες αυτωι οτι Κροι σος ο βασιλευς
επεμψεν ημας, επειδη πολεμον εχει προς Κυρον τον βασιλεα Περσων, και μαθε ει
νικαι αυτον." εισελθων ουν παλιν ο ιερευς και ευξαμενος ελαβε τον χρησμον τουτον
"Κροισος ο βασιλευς Ἅλυν ποταμον διαβας μεγαλην αρχην καταλυσει." και γραψας
τον χρησμον τουτον εν διπτυχωι απελυσε προς Κροισον. ο δε προφητης ∆ανιηλ ηλθε
προς τον βασιλεα Κυρον, και λεγει αυτωι Κυρος "ειπε μοι ει νικω Κροισον τον
βασιλεα Λυδων." ο δε ∆ανιηλ ανεβαλλετο του ειπειν. και αγανακτησας κατ' αυτου
Κυρος εβαλεν αυτον και ουτος εις τον λακκον των λεοντων, και μη τι πεπονθοτα υπ'
αυτων ανηγαγεν αυτον. και προσεπεσεν αυτωι ο Κυρος λεγων "ημαρτον εις σε, αλλ'
ευξαι τωι θεωι και ειπε μοι ει δυναμαι πολεμησαι τωι αρπαγι τουτωι και υπερηφανωι
Κροισωι, οτι πασαν την γην υπεταξε και ου κορεννυται." και ο ∆ανιηλ ευξαμενος
ειπεν αυτωι "και νικαις τον Κροισον και λαμβα νεις αυτον αιχμαλωτον· περι σου γαρ
ειπεν ο θεος ο ποιησας παντα τα ορωμενα ταυτα, δια του προφητου Ἠσαΐου· ουτως
λεγει κυριος ο θεος τωι χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας αυτου, επακουσαι
εμπροσθεν αυτου εθνη, και ισχυν βασι λεων διαρρηξω· ανοιξω εμπροσθεν αυτωι,
πορευσομαι και ομα λιω, και θυρας χαλκας συντριψω, και μοχλους σιδηρους συν
θλασω, και θησαυρους αορατους ανοιξω σοι, ινα γνωις οτι εγω 1.242 κυριος ο θεος.
 
 
 

87
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγω εγερω αυτον μετα δικαιοσυνης· πασαι αι οδοι αυτου ευθειαι. ουτος οικοδομησει
την πολιν μου, και την αιχμα λωσιαν του λαου μου αποστρεψει, ου μετα λυτρων, ου
μετα δω ρων. ειπε κυριος Σαβαωθ." ο δε βασιλευς Κυρος ακουσας επεσεν εις τους
ποδας του ∆ανιηλ, λεγων "ζηι κυριος ο θεος σου, εγω απολυσω εκ της γης μου τον
Ἰσραηλ, ινα λατρευσωσι τωι θεωι αυτων εν Ἱεροσολυμοις." και οπλισαμενος
παρεταξατο τωι Κροισωι. ο δε Κροισος ακουσας την του χρησμου αποκρισιν εξηλθε
κατα Κυρου μετα δυναμεως πολλης, και παρελθων τον Ἅλυν ποταμον της
Καππαδοκιας συνεκρουσε τωι Κυρωι, χειμωνος οντος πολλου. και ηττηθεις ηθελησε
φυγειν, πλημμυρησαντος δε του ποταμου ουκ ηδυνηθη και εληφθη αιχμαλωτος. και
απωλετο τα πληθη αυτου, χιλιαδες τετρακοσιαι. τους δε υπολειφθεντας αμα τωι
Κροισωι ελαβεν αιχμαλωτους ο Κυρος. και στησας αυτον εν ξυ λινωι τριποδι, εν υψει
δεδεμενον, εθριαμβευσεν αυτον και κατη γαγεν εν Περσιδι. ο αυτος Κυρος εκ της
αιχμαλωσιας των υιων Ἰσραηλ απελυσε παντας επι τα Ἱεροσολυμα μετα Ζοροβαβελ,
καθως προιων ο λογος δηλωσει. ουκ ηθελησαν δε εξελθειν οι Ἰουδαιοι παντες μετα
Ζοροβαβελ, ει μη σκηπτρα δυο ημισυ μο νον, ωσει χιλιαδες πεντηκοντα. εμειναν δε
εις τα Περσικα ιδιαι προαιρεσει σκηπτρα εννεα ημισυ, φοβηθεντες τα εθνη τα περιξ
της Ἰουδαικης χωρας. απελυσε δε αυτους του ∆ανιηλ αιτησα μενου. Μετα δε το
απολεσθαι την βασιλειαν Λυδων οι Σαμιοι 1.243 θαλασσοκρατουντες εβασιλευσαν
των μερων εκεινων. και ακουσας μετα χρονον ο Κυρος επεστρατευσε κατ' αυτων.
και συμβαλων αυτοις ναυμαχιαι ηττηθη και εφυγε, και ελθων εις την χωραν αυ του
εσφαγη. περι ου πολεμου Κυρου και Σαμιων Πυθαγορας ο Σαμιος συνεγραψατο· ος
και ειπεν αυτον εκει τεθναναι εις τον πολεμον. Μετα δε την βασιλειαν Κυρου ο υιος
αυτου ∆αρειος ο και Καμβυσης και οι λοιποι εβασιλευσαν Ἀσσυριων. επι των χρονων
ουν της βασιλειας του τοιουτου ∆αρειου εφιλοσοφει παρ' Ἕλλη σιν Ἀναξιμανδρος,
ος και τας ισημεριας και τας τροπας εξεθετο. αλλα και Πυθαγορας την αριθμητικην
συνεγραψατο, και δογμα παρεισηγαγεν Ἕλλησιν ασωματους ειναι αρχας. εν δε τηι
βασιλειαι ∆αρειου υιου Κυρου πολεμος εκινηθη απο των Αιθιοπων κατ' αυτου,
οιτινες κακως αυτον εφερον. οπερ γνοντες οι εν τηι Μη διανηι χωραι κατοικουντες
Ἰουδαιοι αφεντες κατελαβον την Ἱερουσαλημ· ην δε πληθος πολυ των Ἰουδαιων.
και μαθων τουτο ∆αρειος ο Κυρου απεστειλε στρατηγον αυτου, ονοματι Ὁλοφερνην,
μετα δυναμεως πολλης εις τα Ἱεροσολυμα κατα Ἰουδαιων· και επολιορκει την
Ἱερουσαλημ. και συνεβη τι φοβερον τοτε γενεσθαι. Ἰουδιθ γαρ Ἑβραια εμηχανησατο
κατα του Περσου Ὁλοφερνουπροσποιητως ως το εθνος των Ἰουδαιων θελουσα
προδουναι· ητις και παρεγενετο κρυπτομενη προς Ὁλοφερνην, ος εωρακως την ευ
μορφιαν αυτης εις ερωτα επεσεν αυτης. η δε λεγει αυτωι "μηδενα εασηις ενταυθα
εγγιστα σου ειναι δι' εμε· επερχονται γαρ μοι, 1.244 πορνευσαι με βουλομενοι." και
πεισθεις μονος διηγε μετ' αυτης. τρεις δ' εκει αυτη προσκαρτερησασα ημερας, ως
καθευδει, ισχυ σασα την κεφαλην αυτου αφειλετο, και νυκτος κατα το ειωθος, δι' ου
απηρχετο προς αυτον παραπυλιου, εις τα Ἱεροσολυμα εισ ελθουσα την κεφαλην
αυτου απηγαγε· πλησιον γαρ του τειχους δι' αυτην τον παπυλεωνα αυτου εστησε.
λαβοντες ουν οι Ἰου δαιοι παρ' αυτης την κεφαλην του Ὁλοφερνου εις κοντον ανω
του τειχους επηξαν, επιδεικνυντες αυτην τωι στρατωι αυτου. πρωΐας δε γενομενης
εωρακοτες την κεφαλην Ὁλοφερνου κοντευθεισαν εφυ γον απαντες, και διελυθη ο
πολεμος, και ελαβον την νικην οι Ἰουδαιοι κατα των Περσων. Μετα δε ∆αρειον
εβασιλευσεν Ἀσσυριων Ἀρταξερξης. και Νεεμιας Ἰουδαιος εκ του σπερματος ∆αβιδ,
ος παρρησιαν εχων προς αυτον (ηγαπα γαρ αυτον, οτι και αρχην ευνουχων ουτος
εποιησεν), εδυσωπησεν αυτον· και λαβων χρηματα πολλα επεισεν αυτον απελθειν
και κτισαι την Ἱερουσαλημ πορθηθεισαν· πρωτη γαρ αυτη της Ἱερουσαλημ αλωσις
 
 
 

88
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ην και του ιερου καταστροφη. ο δε Νεεμιας απολυθεις ηλθεν εις Ἱερουσαλημ και
ανηγειρεν αυ την· εκειτο γαρ ερημος ετη οʹ. ο δε αυτος Ἀρταξερξης παρακλη θεις
υπο τινων των της συγκλητου αυτου και τους υπολοιπους Ἰουδαιους απελυσε. και
ος αν εβουληθη τοτε ανελθειν εις την Ἱερουσαλημ, ανηλθε μετα Ἔσδρα του
προφητου και ηγουμενου, ωι τινι και τα ιερατικα σκευη ανεθετο και τας βιβλους τας
ιερατι 1.245 κας τας ευρεθεισας. ο δε αυτος Ἔσδρας των μη ευρεθεντων βι βλιων εξ
υπομνησεως αυτου γραφεσθαι εποιησε την δυναμιν. Ἐν δε τοις χρονοις τουτοις
εβασιλευσεν η Μακεδονια χωρα, εν ηι πρωτος εβασιλευσε Κραναος ετη κηʹ, και
λοιποι αλλοι βασι λεις κϛʹ εως Φιλιππου του πατρος Ἀλεξανδρου. ησαν δε τοτε
Ἑλληνων διδασκαλοι και ποιηται Σοφοκλης, Ἡρακλειτος, Ευριπιδης, Ἡροδοτος,
Σωκρατης και ο μεγας Πυθαγορας. ην δε ο Ἡρακλης γεννηθεις εν τοις ανωτερω
προειρημενοις χρονοις, εν τηι Λατωι της Θηβης, εκ του γενους της Ἀλκμηνης
υπαρχων και του Πικου ∆ιος· ος ανετραφη εν τηι Ἱσπανιαι χωραι, και ανδρειος
γενομενος ην τοτε απο των Ἱσπανων επι την Ἰταλιαν φυγων, και εβασιλευσεν εν
αυτηι ετη ληʹ. οστις ελαβε γυναικα την Λυτβην την Ἀτλετου βασιλεως θυγατερα·
οθεν και στηλας αυτωι χρυσο σφυρητους ανεστησαν οι Ἰταλοι βασιλεις ειτ' ουν ρηγες
εκ του γε νους αυτου, αιτινες στηλαι μεχρι του παροντος ιστανται. της δε Ἰταλιας
εβασιλευσεν ο υιος αυτου απο της Αυγης, Τελεφος, και μετ' αυτον υιος αυτου
Λατινος ετη ιηʹ, ος τους Κτηταιους επω νομασε Λατινους. Τοτε Αινειας ο του
Ἀγχισου, ο Φρυξ, φευγων εκ της πορ θησεως της Ἰλιου ανηλθεν εν τηι Λιβυηι προς
την Φοινισσαν ∆ιδω την και Ἔλισσαν. και ενδιατριψας εκει, λαθραι εασας αυτην,
φοβηθεις τον Ἰαρβαν βασιλεα της Ἀφρικης εφυγεν. ην δε η ∆ιδω εκ μικρας πολεως
Χαρτικης, της Φοινικης παραλιας ουσης, 1.246 μεταξυ των οριων Τυρου και Σιδωνος·
ητις ∆ιδω ην πλουσιω τατη, εχουσα ανδρα Σιχαιον, ον εφονευσεν εν κυνηγεσιωι ο
αδελ φος της ∆ιδους ο Πυγμαλιων, διαφθονουμενος αυτωι ως πολυευ πορωι και
δυναστηι. καταδιωκοντες γαρ συαγρον εφιπποι, ηλασεν εκ των οπισθεν κατ' αυτου
το δορυ και απεκτεινε, και λαβων το σωμα αυτου ερριψε κατα του κρημνου. και
υποστρεψας ειπε τοις διαφερουσιν αυτωι οτι εκρημνισθη διωκων τον συαγρον.
εβουλετο δε ο αυτος Πυγμαλιων και την ιδιαν αδελφην διαχειρισασθαι και λαβειν τα
χρηματα αυτης· ηι τινι ∆ιδοι εφανη ο ανηρ αυτης Σι χαιος εν οραματι, και ειπεν οτι ο
αδελφος σου εφονευσε με, δει ξας αυτηι και τον τοπον της πληγης. και ειπεν αυτηι
"φυγε, μη και σε φονευσηι." και λοιπον η αυτη ∆ιδω λαθουσα τον ιδιον αδελφον
ανελαβετο παντα χρηματα αυτης, και εμβασα εις πλοιον απεπλευσεν εκ της
Φοινικης, και ηλθεν εις την Λιβυην, και κτι ζει την Χαρταγαιναν, ητις εστι Νεαπολις·
και εβασιλευσεν εν αυ τηι, και τελευται σωφρονως ζησασα. Ὁ δε ∆ιομηδης υπηρχεν εξ
Αιτωλιας, φερων το γενος εκ του Οινεως, οστις Οινευς μετα τελευτην Ἐριβοιας
ηγαγετο την Ἀλθαιαν, εξ ης εσχε τον Μελεαγρον και την ∆ηιανειραν, ηντινα
ηρμοσατο Ἀχελωιος ο υιος Ποσειδωνιου συγκλητικου. ο γουν Ἀχελωιος προ του
γαμου εφθειρε την ∆ηιανειραν λαθραι, και μετα ταυτα λεγει τωι Οινει βασιλει "ουκ
αλλως παραλαμβανω ταυτην, ει μη παραχωρησεις μοι διοικειν την βασιλειαν σου."
ο δε ουκ επεισθη. και λοιπον συν τωι ιδιωι πατρι αντηρεν ο Ἀχελωιος ο 1.247 υιος
Ποσειδωνιου τωι Οινει και επολεμησεν αυτωι. και αναγκα σθεις ο Οινευς
προετρεψατο εκ της Φθιας χωρας στρατηγον γενναιον Ἡρακλεα τον λεγομενον
Πολυφημον, συνταξαμενος δουναι αυτωι την θυγατερα αυτου ∆ηιανειραν· ος ελθων
μετα της αυτου στρατιας συνεβαλε πολεμον μετα Ποσειδωνιου και του υιου αυτου
Ἀχελυου, και εις την συμβολην ανειλε ξιφει ο Πολυφημος Ποσει δωνιον τον
Ἀχελυου πατερα. δια τουτο εξεθεντο οι ποιηται οτι το κερας του Ἀχελυου
απεσπασεν ο Ἡρακλης, οπερ εστι την πατρικην αυτου δυναμιν. εωρακως ουν την
 
 
 

89
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πτωσιν του ιδιου πατρος ο Ἀχελωιος φευγει εφιππος· διο και γραφουσιν αυτον
ιπποκενταυ ρον. και εν τωι καταδιωκειν αυτον τον Πολυφημον Ἡρακλεα επι
στραφεις τοξευει αυτον ο Ἀχελωιος κατα του μαστου. και ευθεως ως ειχεν ο
Ἡρακλης, αντετοξευσε τον Ἀχελωιον πλησιον του ποταμου Ευηνου. ο δε Ἀχελωιος
ενηκεν εαυτον απο του ιππου εις τα ρειθρα του ποταμου και απωλετο· και εξ εκεινου
μετεκληθη ο ποταμος Ἀχελωιος. ο δε Πολυφημος Ἡρακλης εκ της πληγης του
μαστου αυτου μετ' ολιγας ημερας τελευται. Μελεαγρος δε ο υιος Οινεως, αδελφος
του Τυδεως και ∆ηιανειρας, εποιησεν αθλον μεγαν, φονευσας καπρον ος ελυμαι νετο
την χωραν εκεινην πασαν, της κυνηγετιδος Ἀταλαντης προ βαλουσης τοξωι τον
συαγρον. και μετα την αναιρεσιν του θηρος το δερμα αυτου τηι Ἀταλαντηι Μελεαγρος
εχαρισατο, εις ερωτα ταυτης βληθεις. απελθων δε ο Μελεαγρος εις τον εαυτου
πατερα Οινεα απηιτειτο παρ' αυτου τα νικητηρια του θηρος. και μαθων 1.248 οτι τηι
Ἀταλαντηι το δερμα εχαρισατο, οργισθεις κατ' αυτου ελα βεν ον εφυλαττε θαλλον
της ελαιας η Ἀλθαια, οντινα θαλλον της ελαιας εγκυος ουσα η Ἀλθαια επιθυμησασα
εφαγε, και κατα πιουσα το φυλλον της ελαιας ευθεως συνετεκε το της ελαιας φυλ
λον τωι Μελεαγρωι. περι ου χρησμος εδοθη τωι πατρι αυτου Οινει, τοσουτον χρονον
ζησαι τον Μελεαγρον οσον χρονον φυλαττεται το φυλλον της ελαιας το συγγενηθεν
αυτωι. οπερ φυλλον εκαυσεν ο Οινευς αγανακτησας κατα του ιδιου υιου, και
παραχρημα ετελευτα. και ο Ευριπιδης δε δραμα περι Μελεαγρου εξεθετο. Μετα δε
την βασιλειαν του Οινεως εβασιλευσε της Αιτωλιας χωρας ο ετερος υιος αυτου ο
Τυδευς, ο πατηρ ∆ιομηδους, ος μετα τελευτην του πατρος αυτου εβασιλευσε της των
Ἀργειων χωρας, αγαγομενος εκ του Ἄργους γυναικα ονοματι Αιγιαλειαν. και
απονοηθεις κατελυσε πολεμωι την ιδιαν αυτου χωραν και βα σιλειαν, ποιησας αυτην
υπο την των Ἀργειων βασιλειαν· και ευ θεως εξωρμησε μετα των Ἀχαιων επι το
Ἴλιον. και επανελθων απο της Τροιας επι το ιδιον βασιλειον ουκ εδεχθη υπο των
αυτου. μαθων δε οτι η γυνη αυτου Αιγιαλεια κατασκευαζει αυτωι δολον ως
πορνευθεισα υπο του Κομητος του συγκλητικου αυτης, οστις και ανθιστατο αυτωι
κραταιως αμα τωι υιωι Ναυπλιου τωι Αιακι τα ομοια φωραθεντι, οι δια τον προς αυτην
ερωτα πολλωι σθενει αντεμαχουν αυτωι, ιδων δε τουτους και πασαν την Ἀργειαν
χωραν ανθισταμενην αυτωι, και μηδε εις την ιδιαν χωραν την Αιτωλιαν δυναμενος
ανελθειν, ανεχωρησεν αποπλευσας επι την Καλαβριαν 1.249 χωραν, και κτιζει πολιν
εκει παραλιον, ην ωνομασεν Ἀργυριππην, την νυνι Βενεβεντον. Ὅτι ο Μηδος
∆αρειος και Ἀρταξερξης και Ἀστυαγης και Ναβογιαδος ελεγετο. φασι δε αυτον ονου
εχειν ωτα· παππος δε ην Κυρου. ουτος εζευχθη τηι Ἐσθηρ δια καλλος, και τον ∆ανιηλ
εν μεγιστασι κατεστησε. συσκευης δε υπο των μεγιστανων κατα ∆ανιηλ γενομενης
εν τωι λακκωι αυτον των λεοντων ενεβαλεν· ου διασωθεντος εκεινοι τροφη τοις
λεουσιν εμβληθεντες γεγονασι. τουτον τον ∆αρειον Κυρος ο Περσης ανελων
τριακοντα δυο ετη Βαβυλωνος εκρατησεν. εφ' ου Κροισος ο Λυδος τωι τε πολλωι
χρυσιωι και ταις νικαις επαρθεις δηλοι τωι Κυρωι η παραχωρησαι τουτωι της βασιλειας
Περσων, η προσδεχεσθαι τουτον εις πολε μον. Κυρος δε τον ∆ανιηλ εισκαλεσαμενος
ηκουσε παρεγγυωντος θαρρειν, οτι και Κροισον κατα κρατος νικησεις και εις
Ἱερουσα λημ τον λαον Ἰσραηλ αποστρεψεις. επι αυτου τα κατα τον Μαρδοχαιον και
Ἀμαν και η δια της Ἐσθηρ απολυτρωσις των Ἑβραιων.επι αυτου ∆ανιηλ τας δια του
Γαβριηλ οπτασιας ειδε, και τον χρονον της παρουσιας του κυριου εμαθε. κατα
τουτους τους χρο νους και Σιβυλλα εν Σαμωι εγνωριζετο.
Κυρου το πρωτον ετος κοσμου ην #22δϠνβʹ. Oυτος ο Κυρος αιχμαλωτευσας
πολλους βασιλεις και εχων αυτους εν φυλακηι προσεταξε κατα εορτην τοις ωμοις
αυτων συρειν το τετραιππον αρμα, εν ωι αυτος επωχειτο. εις δε εκ των βασιλεων
 
 
 

90
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιστρεφο 1.250 μενος συχνως εωρα τους τροχους αναβαινοντας. ον θεασαμενος ο
βασιλευς και θυμωθεις ηρετο τινος χαριν πυκνως στρεφομενος ουκ εαι το αρμα κατ'
ευθειαν τρεχειν. οσπερ μετα φοβου απελο γησατο "τους τροχους ορων αναβαινοντας
και καταβαινοντας εν νοω το αστατον του βιου, πως τα κατω ανω γινονται και τα
ανω κατω." οπερ ακουσας ο Κυρος και αισθομενος ελυσεν αυτον, και τιμησας
φιλοφρονως ανεβιβασεν εν τωι αρματι, και ελευθεριας ηξιωσεν ου μονον αυτον
αλλα και τους λοιπους. ουτος ο Κυρος Περσων και Μηδων Χαλδαιων τε και
Ἀσσυριων, Συριας και Λυδων εκρατησεν. Ουτος τον Κροισον αιχμαλωτιζει. και
θελησας αυτον πυρι κατακαυσαι δια Σολωνα εφεισατο τροπωι τοιωιδε. απερχομενος ο
Κροισος καηναι ανεκραξεν "ω Σολων, ω Σολων." τουτο ακου σας ο Κυρος επυθετο
τινος χαριν ονομαζει τον Σολωνα, και παρ' αυτου ακουει οτι οτε αιχμαλωτευσας τον
Σολωνα ηνεγκα αυτον, καυχωμενος εν τηι δοξηι μου και εν τωι πλουτωι της βασιλειας
μου ειπον αυτωι "δυνασαι ευρειν ω Σολων ευδαιμονεστερον μου;" και ειρηκε μοι οτι
∆ιογενης ο κυνικος ευδαιμονεστερος σου εστι και αλλοι πολλοι. ον αποπεμψαμενος
ως εξηχον, αρτιως ηισθομην οτι παντα του κοσμου ουδεν εισιν. ιδε γαρ οτι ουδεν
ωφεληθην εκ του πλουτου της βασιλειας μου. τηνικαυτα αισθομενος ο Κυ ρος ου
μονον αυτον ατιμωρητον ειασεν, αλλα και τιμησας συμ βουλον προσηκατο και
παιδαγωγον του παιδος Καμβυσου. ουτος 1.251 ο Κροισος βουλομενος τωι Κυρωι
μαχεσασθαι ᾔτησε χρησμον, και λαμβανει τοιουτον "Κροισος Ἅλυν διαβας μεγαλην
αρχην καταλυ σει." ον μη νοηθεις την βασιλειαν αυτου απωλεσε. Κυρος τοινυν τον
Κροισον υποταξας, τον ∆ανιηλ συμβιω την δια την προφητειαν ειχε και ομοεστιον.
και τωι λαωι δε την επανοδον μετα λαμπρου του κηρυγματος εθεσπισε. τοτε και ο Βηλ
ταις αυτου συμβουλιαις κατεστραφη, και ο δρακων τηι του ∆ανιηλ αντανηιρηται
συνεσει, και οι τουτου θεραπευται απωλοντο, και αυτος το δευτερον της των
λεοντων ωμοτητος ερρυσθη, και οι τουτον διαβαλοντες εν αυτοις αντανηιρουντο.
ουτος Κυρος μεν Ἑλληνιστι εκαλειτο, Ἀρταξερξης δε και Ἀρθασασθας
Περσιστι.τουτον τον Κυρον κτεινει η βασιλις Μασσαγετων· προσποιησα μενη γαρ δια
μηνυματων ειναι αυτου δουλη, επεμψεν αυτωι δωρα και προβατα και οινον πολυν
μετα ασκων, και μεθυσαντων των περι τον Κυρον εξελθουσα σχεδον παντας
απεκτεινε, και λαβο μενη του Κυρου εβαλε την κεφαλην αυτου εις ασκον, λεγουσα
"κορεσθητι, ακορεστε Κυρε." Μετα Βαλτασαρ τον υιον Ναβουχοδονοσορ εκρατησε
της αρχης ∆αρειος ο Ἀστυαγης ετη ιζʹ· εφ' ου ∆ανιηλ τον εβδομη κονταετη της
μετοικεσιας χρονον διαγινωσκει, και των επτα εβδο μαδων αυτωι το μυστηριον
αποκαλυπτεται. και ει τις ακριβως εξετασαι βουληθηι τον λογον και διαριθμησασθαι
τους χρονους, αρξαμενος απο εξοδου λογων κατα τον προφητην του οικοδομηθη ναι
Ἱερουσαλημ, τουτεστιν απο Νεεμιου υιου Ἀχελη του αρχιοι 1.252 νοχοου
Ἀρταξερξου, ος αξιωθεις και επιτραπεις ανεισιν οικοδο μησαι τα Ἱεροσολυμα,
ευρησει τας οʹ συμπεραινομενας εβδομα δας, ετη υϟʹ, επι τον καιρον εκεινον οτε
παλαιουται το παραπτωμα και συντελειται η αμαρτια και σφραγιζεται οραμα και
προφητευει και χριεται αγιος αγιων, τουτεστιν επι την Χριστου παρουσιαν και την
λοιπην πραγματειαν. Κυρος ο Περσης καταλυσας την Μηδων και Ἀσσυριων δυ
ναστειαν, κρατησας δε της Ἀσιας απασης εβασιλευσεν ετη λαʹ. τουτου τωι πρωτωι
ενιαυτωι εβδομηκονταετης χρονος της μετοικεσιας συμπληρουται. εν δε τωι επομενωι
ετει συγχωρει τους δυναμενους των Ἑβραιων οικιζειν ανελθοντας εις Ἱεροσολυμα,
και τον ναον οικοδομηθηναι προσεταξε. της δε επανοδου ηγουντο Ἰησους ο του
Ἰωσεδεκ μεγαλου ιερεως και Ζοροβαβελ ο του Σαλαθιηλ, και προφητης Ἀγγαιος, και
Ζαχαριας ο του Ἀδδω. καταθεμενοι δε οι περι Ἰησουν του ναου την εδραν εφ' ολοις
τεσσαρακοντα και δυο ετεσι το εργον εκωλυοντο συμπεραιωσαι, μεχρις ου ∆αρειος ο
 
 
 

91
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὑστασπου, δευτερωι ετει της αυτου βασιλειας, τους εμποδιζον τας αναστειλας
τελειαν επιτρεπει του ναου την κατασκευην. και συμπληρουται εν αλλοις τετρασιν
ετεσιν, ωστε συντελεσθηναι αυ τον εν ολοις ετεσι μϛʹ. Καμβυσης ο και Ἀρταξερξης
εβασιλευσεν ετη ηʹ, Σφενδανης και Κιμερδιος αδελφοι μαγοι μηνας ζʹ. ∆αρειος ο
Κυρου απο γονος, Ὑστασπου δε υιος, τοις μαγοις επιθεμενος και κρατη 1.253 σας
εβασιλευσε μεχρι συμπληρωσεως Ἱερουσαλημ ετη εξ, και 1.253 προς τουτοις ετερα
λʹ. επι τουτου Ἱπποκρατης ο ιατρος εγνω ριζετο. Ξερξης ο ∆αρειου υιος εβασιλευσεν
ετη κʹ, Ἀρταβανος μη νας ζʹ, Ἀρταξερξης ο μακροχειρ ετη μʹ. επι τουτου τα κατα
Ἐσθηρ και Μαρδοχαιον και Ἀμαν επραχθη. επι τουτου ωικοδομηθη Ἱερουσαλημ,
οπλοις τους ενεργουντας περιτειχισαντος. απο του ογδοου ετους τουτου αριθμεισθαι
δει τας εβδομη κοντα εβδομαδας της του ∆ανιηλ οπτασιας μεχρι της του κυριου
παρουσιας. Ἔδει δε τα κατα την Ῥωμην προταχθηναι τουτων ως αρ χαιοτερα, αλλα
δια την συνεχειαν της ακολουθιας υπερετεθησαν, και τεθησονται καθεξης μετα την
συμπληρωσιν της των Ἀσσυ ριων βασιλειας και της των Ἑβραιων αιχμαλωσιας.
Ξερξης ο Ἀρταξερξου, επικληθεις Νοθος, ανελων Σογδα νον εβασιλευσεν ετη ιθʹ.
∆αρειος ο Ὑστασπου και Παρυσατιδος ετη λϛʹ, κοσμου ετη #22δϠϟβʹ. ουτος ετι
ιδιωτευων ηυξατο τωι θεωι, ει βασιλευσει Περσων, ανεγειραι τον εν Ἱεροσολυμοις
ναον και παντα τα Ἰουδαιων αποδουναι ιερα συν τοις αιχμαλωτοις και πατρυοις
εθεσι. τουτων των ευχων και Ζοροβαβελ ο του Σαλα θιηλ ακουστης και συμβουλος
γεγονως υστερον ανεμνησε, συνη θης ων. και γαρ απεσταλη μεν και πρωτον ο λαος,
και των θεμελιων του ναου υποβληθεντων επαυθη η οικοδομη εκ διαβολης 1.254
των προσοικων Σαμαρειτων. και ησαν εν τωι αυτωι σχηματι χρο νους μαʹ εως του
δευτερου ετους ∆αρειου. ειτα πληρουται ο ναος επι εξ χρονοις δι' υπομνησεως και
χειρων Ζοροβαβελ και Ἰησου του Ἰωσεδεκ, ηγουν εν μζʹ ολοις ενιαυτοις απο του
πρωτου ετους Κυρου. διο και ειρηται παρα των Ἰουδαιων προς τον κυριον "εν μϛʹ
ωικοδομηθη ο ναος ουτος, και συ εν τρισιν ημεραις εγερεις αυτον;" ο γαρ Σολομων εν
επτα ετεσι κατεσκευασεν αυτον. ησαν δε οι υποστρεψαντες απο της αιχμαλωσιας
Βαβυλωνος χιλιαδες κδʹ και τξʹ, δουλοι δε επτακισχιλιοι λζʹ. Ἡ δε του Ζοροβαβελ
υπομνησις τοιαυτη ην. τρεις σωμα τοφυλακες του βασιλεως εις εαυτους
διαλεχθεντες ειπον "λαλησω μεν τωι βασιλει ζητηματα, εκαστος περι του τι εστιν
ισχυροτερον εν τωι κοσμωι, ο νικαι παντα· και οιος αν ευρεθηι νικησας, τιμη θησεται
παρα του βασιλεως." ο πρωτος ειπεν "ισχυροτερος ο οινος, και νικαι παντα." ο
δευτερος ειπε "νικαι ο βασιλευς, το βουλεσθαι εχων τηι δυναμει συνδρομον." ο τριτος
ο και Ζορο βαβελ ειπε "νικαι η γυνη, και υπερ παντα η αληθεια." ος επηινε θη, και
εδοθη αυτωι αιτησις. ο δε υπεμνησε τον βασιλεα της ευχης, και απελυσε τον λαον
παντα, και την πολιν και τον ναον ωικοδομησεν. Ἐν τηι δευτεραι των Μακκαβαικων
επιστολων τοις κατ' Αιγυπτον Ἰουδαιοις γεγραπται περι Νεεμιου, οτι ανοικοδομησας
το ιερον και το θυσιαστηριον και μελλων θυσιαν αναφερειν επεμψε 1.255 τους
εγγονους των ιερεων επι το φρεαρ, εν ωι κατεκρυψαν οι πα τερες αυτων εν τωι καιρωι
της αιχμαλωσιας λαβοντες εκ του πυρος του θυσιαστηριου, ως Ἱερεμιας φησι, του
αγαγειν πυρ εξ αυτου. οι δε απελθοντες ουχ ευρον πυρ, αλλ' υδωρ παχυ. εκελευσε δε
Νεεμιας αγαγειν εκ τουτου, και επιρραναι τοις ξυλοις τοις υποκει μενοις τηι θυσιαι.
του δε ηλιου απο νεφους λαμψαντος ανηφθη πυρα μεγαλη κατα των θυσιων και
εδαπανησεν αυτας, ωστε θαυ μασαι παντας και δοξασαι τον θεον μετ' ευχης. Ὅτι ο
Ξερξης ουτος Αιγυπτον παραλαβων και εις Ἀθηνας ελθων, ζευξας τον Ἑλλησποντον,
ενεπρησεν αυτας. εν δε Ῥωμηι Πορτιλα τις παρθενος επι διαφθοραι καταγνωσθεισα
ζωσα κατω ρυγη. και νομοι εν Ῥωμηι απο Ἑλλαδος δια δωδεκα βιβλιων επεμφθησαν.
εν τουτοις τοις χρονοις ερραγη εν Σικελιαι το Αιτναιον ορος και εξηλθε πυρ. και
 
 
 

92
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σεισμων γενομενων η προς Λοκροις Ἀταλαντη σχισθεισα νησος εγενετο. κατα
τουτους τους χρονους και οι Ἀθηναιοι τοις κδʹ Ἑλληνικοις γραμμασιν εχρησαντο,
μονα ιϛʹ οντα προτερον. και Σωκρατης εξ ανοιας των Ἀθηναιων το κωνειον πιων
ετελευτα. Ἑλικη και η Βουρα, πολεις Ἀχαΐας, μεγαλοις σεισμοις κατεπτωθησαν· ων
ετι κατα θαλασσαν τα ιχνη φαινονται τοις πλεουσιν απο Πατρων επι Κορινθον δεξιαι.
Ὅτι Σκηπιων Ἀφρικανος Ῥωμαιος δικτατωρ, πορθησας Καρχηδονα, Ἀφρικην την
χωραν μετωνομασεν.
1.256 Ὅτι Γαλαται και Κελτοι Ῥωμης εκρατουν πλην του Καπιτωλιου.
Ἀριστοτελης τωι Πλατωνι μαθητευει απο δεκαεπτα χρονων της ηλικιας αυτου. Ἐπ'
αυτου ∆ιονυσιος ετυραννει των Σικελων, καθ' ον ο Πλατων αποδημησας ιστοριας
ενεκα των λεγομενων Αιτναιων κρατηρων του πυρος τωι τυραννωι γινωσκεται. ος
και επερωται Πλατωνα τις ευδαιμων εν ανθρωποις, ελπιζων ακουσαι παρα του
φιλοσοφου οτι συ. ο δε ειπε "Σωκρατης απαντων, και οι κατ' εκεινον ζωντες
φιλοσοφοι." και αυθις ηρωτα τι εργον πολιτικον, ποθων ακουσαι το ορθως δικαζειν·
ηυχει γαρ επι τουτωι ∆ιονυ σιος. ο δε απεκρινατο "το καλους και αγαθους ποιειν τους
πολι τας." ειτα φησι "το ορθως δικαζειν τινος εργον σοι δοκει;" "μοριον τι μικρον
πολιτικου το δικαζειν ορθως· ακεσταις γαρ εοικασι τοις τα διερρωγοτα ιματια
ανυφαινουσιν." και τριτον αυτον επανηρετο ο τι τυραννον ειναι, φασκων, ποταπον
σοι φαι νεται; προς ον αντεφησε Πλατων "σφοδρα δεινον, οπου γε και τα κουρευτικα
μαχαιρια φοβειται." Ἀρταξερξης ο επικληθεις Ὦχος ετη κϛʹ, Ἄρσης Ὦχος ετηβʹ,
∆αρειος Ἀρσαμου ετη ϛʹ. Ἀλεξανδρου δε του Μακεδονος, περι ου εν ταις βασιλειαις
ειρησεται πλατυτερον, Περσαις επικει μενου ∆αρειον οι περι τον Βησσον αναιρουσιν
εν Βακτροις. και καταλυεται η Περσων βασιλεια, εφ' ολοις παρατεινασα ετεσι 1.257
τριακοσιοις, ων τα μεν της μετοικεσιας οʹ, τα δε εξης σλʹ. κοσμου ετη #22δψμγʹ.
Ῥωμυλος και Ῥωμος. οι αυταδελφοι ουτοι υπο Ἰουλιας θυγατρος Ἀμουλιου, ιερειας
του Ἄρεος ουσης και υπο τινος στρατιωτου πορνευθεισης, διδυμα εγεννηθη. ο
τοινυν παππος Ἀμουλιος δια την πορνειαν παροξυνθεις εις τας υλας αυτους εξε
θετο· ους ευρουσα γυνη προβατα νεμουσα εν τωι ορει ανεθρε ψατο. ειθιστο δε τοις
εγχωριοις λυκαινας τας τοιαυτας καλειν γυναικας δια το επιπαν εν τοις ορεσι μετα
λυκων διατριβειν· διο και τουτους υπο λυκαινης ανατραφηναι μυθολογειται. ουτος
ο Ῥωμυλος Ῥωμην κατεσκευασε, τηι οικειαι προσηγοριαι ταυτην καλεσας. τους δε
πρεσβυτερους και εχεφρονας επιλεξαμενος εκατον πατρικιους αυτους και προεδρους
των κοινων απεφηνε πραγματων, και σενατορας και βουλευτας δια την ηλικιαν
τους ανδρας ωνομα σεν. εκ τουτων δε δεκα τους αριστους επιλεξαμενος πατρικιους
εκαλεσεν εκ μεταφορας των πατερων. τριακοσιους δε ιππεις και τρισχιλιους πεζους
προς την της πολεως φρουραν απεγραψατο στρατιωτας. εις φυλας δε τεσσαρας το
του δημου διενειμε πλη θος. τωι δε ∆ιι Πικωι μεγαν ναον ωικοδομησε, και ευρηκως τα
του Ἡρακλεους οπλα του εκ Πικου ∆ιος γενομενου εκει ταυτα απεθετο. ανενεωσε δε
και το απο Παλαντος καλουμενον παλα τιον. τωι δε Ἄρει ωικοδομησε ναον, ον
εγκαινιζοντες εν μηνι τωι παρ' αυτοις πρωτον πριμωι καλουμενωι, Μαρτιον
μετωνομασε τον μηνα, ο ερμηνευεται Ἄρης. εν ωι και το Παλλαδιον απεθετο το 1.258
απο Τροιας. Ῥωμος επαναστας Ῥωμυλωι πεφονευται. ου γενομενου ου διελιπον εν
τηι πολει γινεσθαι σεισμοι και θορυβοι και εμφυλιοι πολεμοι, αχρις ου εκ του
μαντειου της Πυθιας εμαθεν οτι δια τον φονον του αδελφου σου ταυτα γινεται, και
ου παυ σονται ει μη συγκαθεσθηι σοι εν τηι βασιλειαι. ποιησας ουν στη λην χρυσην
εκτυπουσαν το προσωπον του αδελφου αυτου, παρε σκευασε τιθεσθαι αυτην ενθα αν
αυτος ην. εκελευσε δε και τους αρχοντας αυτου τουτο ποιειν· και ει τι αν
προσεταξεν, ως απο των δυο απεφαινεν, οιον εκελευσαμεν, εθεσπισαμεν,
 
 
 

93
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επετρεψαμεν. και τουτωι τωι τροπωι οι σεισμοι και αι ταραχαι της πολεως επαυ σαντο.
ουτος κτιζει πρωτον ιππικον εν πολει Ῥωμηι, ο κερκεσιον Ῥωμαιοι καλουσιν, εις την
εορτην του ηλιου, διελων την Ῥωμην εις μερη τεσσαρα, εις τιμην των τεσσαρων
στοιχειων, γης θα λασσης αερος και πυρος. τυποι δε τας μεν δωδεκα θυρας τους
δωδεκα οικους του ζωδιακου κυκλου, το δε πελμα την γην πασαν ειναι, τον ευριπον
την θαλασσαν υπο της γης μεσαζομενην, τον δε επι τας θυρας καμπτον την
ανατολην, και τον επι τηι σφενδονηι την δυσιν, τα δε επτα σπατια τον δρομον των
επτα πλανητων, τον δε αερα ουρανον. και επεθηκε τοις μερεσι τα ονοματα ταυτα, τηι
γηι το πρασινον, ο εστι χλοωδες, τηι θαλασσηι το βενετον, καθο εισι τα υδατα κυανα,
τωι πυρι το ρουσιον και τωι αερι το λευκον. το δε πρασινον εκαλεσε απο μεταφορας
του πρεσεντου δια το ειναι παραμονον· ιδιον γαρ της γης το χλοωδες δια παν τος. το
δε βενετον απο της Βενετιας. και προσεκολλησε τηι γηι 1.259 το λευκον, τουτεστι τον
αερα, διοτι εκατερα της αλληλων συγκρα σεως δεονται. ομοιως και το ρουσιον τωι
κυανωι υπεταξε, διοτι το πυρ υποκειται τωι υδατι. επετελεσε δε και τα καλουμενα
βρου μαλια, καθαπερ οι γεωργοι μετα την γηπονιαν αναπαυομενοι αμοι βαδον
εαυτους απετρεφον πανηγυριζοντες και αγραυλουντες επι τοις αλληλων ονομασιν.
αλλα και την Ῥωμην λαου ενεπλησε, πολιτων το πρωτον σπανιζουσαν. και νομον
τιθησι τους παιδας εν οικετων μοιραι τοις πατρασιν υπεικειν· ος μεχρι του παροντος
παρα Ῥωμαιοις κρατυνεται. αυταρχησας δε λζʹ ετη Ῥωμυλος καταλυει τον βιον.
ουτος μετωνομασε την πολιν και το εθνος τωι ιδιωι ονοματι Ῥωμαιους, προτερον
λεγομενους Λατινους, προ δε τουτου Ἀβοριγινας. Νουμας Πομπιλιος Σαβινος μετα
Ῥωμυλον εβασιλευσε. πολεμον μεν ουδενα πωποτε διωικησατο, τα δε κατα πολιν εις
το ωφελιμωτερον διεκοσμει, νομους οτε καθιστας πολιτικους και ημερους, δι' ων
αστειους τε και φιλανθρωπους τους πολιτας απειργαζετο. ενιαυτον τε πρωτος
ευρατο, ιερα τε πλειστα και τεμενη θεων ιδρυσατο. και τας Ἑστιαδας παρθενους του
πυρος και υδατος την επιμελειαν εχειν επετρεψεν, αι δια του βιου την παρθενιαν
εφυλαττον· ει δε μη, λιθοις κατεχωννυντο. και το Καπιτωλιον, οπερ κεφαλην
πολεως σημαινει, εκ θεμελιων ωικο δομησε. και τωι ενιαυτωι δυο μηνας προσεθηκε,
τον Ἰανουαριον και τον Σεξτιλιον, δεκαμηνιαιου του ενιαυτου προ τουτου χρημα
1.260 τιζοντος. ουτος εκ των Ἰσαυρων την της χλαμυδος στολην φο ρειν εφευρατο.
και ασσαρια δε απο ασημου και χαλκου πεποιη μενα πρωτος Ῥωμαιοις εχαρισατο,
πριν δια σκυτινων και ξυλινων και οστρακινων την χρειαν πληρουντων· απερ εκ
του ιδιου ονο ματος νουμια εκαλεσεν. ουτως μεν ουν εξ αμφοτερων και ισχυρα
ταχεως και ευκοσμος η πολις εγενετο, του μεν τα πολιτικα και ειρηνικα
εκτυπωσαντος, του δε Ῥωμυλου τα πολεμικα. δυνα στευσας δε Νουμας της Ῥωμης
ετη μζʹ νοσωι τελευται. Τουλλος Ὁστιλιος ετη λβʹ. ουτος το της Ῥωμης πολισμα
ευρυτερον κατασκευαζει, λιμενα τε και γεφυραν ποιησας. κεραυνωι βληθεις αυτοις
αμα τοις βασιλειοις καταναλισκεται. Ἄγκος Μαρκιων ετη κδʹ βασιλευει Ῥωμης, ος
εκ θυγατρος Νουμα Πομπιλιου γεγονεν. ουτος το της Ῥωμης τειχισμα προς τοις
ειρημενοις πλατυνας, και τον ποταμον Τιβεριν προς ταις εκ βολαις τειχισας, επ'
αυτης της ραχιας ανιστησι πολιν, ην Ὀστιαν απο της θεσεως προσηγορευσεν, ο
σημαινει θυραν, εκκαιδεκα που σημειοις απεχουσαν Ῥωμης. ουτος νοσωι τελευται.
Πρισκος Ταρκυνιος Ῥωμης εβασιλευσε μετα τουτον, ος την Ῥωμην τειχει μεγαλωι
ωχυρωσε, περιγραφην τινα μονην του προ τερου επισημηνας. και τας υπονομους
ταφρους δι' ων επι τον Τιβεριν το εκ των στενωπων υδωρ οχετευεται, εργον ες τα μα
λιστα τηι πολει χρησιμον, κατεσκευασεν. ουτος λθʹ ετη της αρ 1.261 χης κρατησας
υπο των Μαρκιου παιδων, του προτερον δυνα στευοντος της Ῥωμης, αναιρειται.
Σερβιος Τουλλιος την ηγεμονιαν εκδεχεται, τεχθεις εκ γυ ναικος ευγενους μεν
 
 
 

94
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιχμαλωτου δε και δουλης κατα την συμφο ραν νενομισμενης, ητις εις Ῥωμην
αχθεισα εγκυος, μικρον υστερον τεκουσα, Σερβιον το τεχθεν επωνομασεν, ως αν ει
ειποιμεν δου λειον. ουτος ετι προσεθηκε τωι μεγεθει της πολεως, και ταφρον οτι
μεγιστην περι το τειχος ηλασε. και πρωτος απαντων το των Ῥωμαιων πληθος
αριθμηθεις ευρεν οκτω μυριαδας πολιτων ουσας συν τρισχιλιοις ανδρασι, προς τοις
επι των αγρων διαιτωμενοις. ους εις λοχους κατανειμας, και ταις ουσιαις εκαστου
τιμηματα προς λογον της δυναμεως επιθεις, δικαιοτατον απαντων πολιτευμα και
πολυωφελεστατον εισηγαγετο. ταυτηι γαρ τηι διακοσμησει τας τε των στρατιωτων
καταγραφας και τας των εισφορων συν ταξεις και τα τιμηματα των βιων εποιειτο·
τεσσαρα γαρ ουτος τα τιμωρηματων εφευρεν οργανα. και τεσσαρακοντα ετη της
αρχης κρατησας διαφθειρεται, δολοφονηθεις υπο Ταρκυνιου Σουπερβου. Ταρκυνιος
Σουπερβος. ουτος ευθυς παντας εκινησεν επι το αυθαδεστερον, και βαρυτεραν την
πολιτειαν απεφηνε, τους τε νομους μεταθεις και αρχοντας προβαλλομενος, και δι'
αυτων τον δημον δεσμοις παντοιοις και μεγαλοις και κολασεσι και εξοριαις 1.262
αικιζομενος· αυτος γαρ εξευρε δεσμα, μαστιγας, ξυλα, ειρκτας, φυλακας, κλοιους,
πεδας, αλυσεις, εξοριας, μεταλλα και ει τι αλλο κακον. φιλοπολεμος τε ει και τις
αλλος πωποτε γεγονεν, υπεροπτης τε και αλαζων. οθεν και την επωνυμιαν ταυτην
απη νεγκατο· σουπερβους γαρ τους υπερηφανους Ῥωμαιοι ονομαζου σιν. ουτος παρα
Ῥωμαιοις μισηθεις δια τε ταλλα και δια τον ομωνυμον αυτωι Ταρκυνιον, ος και
γυναικα Λατινου Λουκρητιαν λεγομενην ευγενη παρα Ῥωμαιοις νυκτος απο του
στρατοπεδου πορευθεις προς βιαν ᾔσχυνεν. η δε το περι αυτην αδικημα τωι τε ανδρι
μικρον υστερον επανελθοντι και τωι πατρι και τηι λοιπηι κατε μηνυσε συγγενειαι· και
επαρασαμενη πολλα τοις εφ' αιματος, ει την συμφοραν αυτης καταλιποιεν
ατιμωρητον, ξιφος σπασαμενη οπερ υπο τοις κολποις αφανως εφερεν, εαυτην εν
οψει των παρον των κατειργασατο. τουτο πασαν την πολιν εις οργην ανηψεν, αλλα
και Βρουτον προσηκοντα μεν κατα γενος εκεινηι, ανδρα δε δημοτικον τε και
μισοτυραννον, ος μαλιστα το πληθος εις την του βασιλεως ηγειρεν αποστασιαν.
αφειλετο τε της εξουσιας πα σης Ταρκυνιος· αμα γαρ τηι κατα την πολιν
επαναστασει, και η προς Ἀρδεαν ουσα στρατια Ῥωμαιων απολιπουσα τον τυραννον
ᾤχετο, ουδεν ουτε ανακαλουντος ουδε μενειν δεομενου πεφροντι κυια. Ταρκυνιος
δε τοις παρουσιν αμηχανων ηλαυνεν επι την Ῥωμην ως παυσων τηι παροδωι την
ταραχην και την δυναστειαν μετα πειθους αναληψομενος· απεωσθεις δε υπο των
πολιτων 1.263 απεχωρει συν τοις οικειοις, βασιλευσας ετη κδʹ. καθ' ον δη χρονον η
πολις απελυθη της τυραννιδος. ∆ημοκρατια δε την Ῥωμην επι χρονους
τεσσαρακοντα τρεις δυσι στρατηγοις εναυσιαιαν εχουσι την αρχην εφυλαττεν, ους
κον σουλους οια δη στρατηγους και προβουλους και προηγορους ωνο μαζον·
υπατους δε τουτους οι Ἕλληνες λεγουσιν. επι ταυτης της δημοκρατιας οι Γαλλοι
τυραννησαντες κατα Ῥωμαιων ερχονται. και Μαλιον στρατηγον οι Ῥωμαιοι κατ'
αυτων στελλουσιν, ος και τροπωσαμενος αυτους υπεστρεψεν. ην δε τις εκ του
μερους των Γαλλων καταγομενος συγκλητικος, Φεβρουαριος ονομαζομενος. ουτος
Μαλιου του και Καπιτωλινου εν Κομεντωι ποτε εισελθοντος και αγαθα
συμβουλευσαντος, ο Φεβρουαριος πικρως ωνειδισε Μαλιον ως ανταρσιαν
μελετωντος. διο και αποδοκιμαζεται Μαλιος και της υπαρξεως διηιρηται. μετα ταυτα
των Γαλλων νυκτος την Ῥωμην καταδραμοντων εν χειμωνι και τους φυλακας
αποκτει ναντων και εν τωι μεσωι της πολεως παντας αναιρουντων, των δε
δυναμενων εις το Καπιτωλιον φυγοντων, Μαλιος ο και Καπιτω λινος τουτο
διεγνωκως ου τοις λελυπηκοσιν ενεκοτησεν, αλλ' οσους ηδυνηθη των πολιτων και
εγχωριων συλλεξας, και απροοπτως τοις Γαλλοις επιπεσων, παντας μετα του ρηγος
 
 
 

95
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βρισου απεκτεινε και την πολιν της συμφορας ελυτρωσατο. διο και Μαλιος μονος
εψηφισθη τα των Ῥωμαιων διοικειν. και ευθυς τον εχθρον Φεβρουαριον κατασχων,
δι' ον και επεφυγαδευτο, και εκβαλων 1.264 εξω της πολεως γυμνον, ψιαθωι θρυΐνωι
περιβεβλημενον και σχοινιωι την οσφυν περιεζωσμενον ως παιγνιον, και ραβδοις τυ
πτομενον, τοις καταχθονιοις αυτον θεοις δοθηναι θυσιαν προσε ταξε. Σεξτιλιος ην
τοτε μην, ον ως κολοβον ο Μαλιος Φεβρουα ριον επωνομασεν. οθεν και κατ' ετος
ψιαθον επι της αγορας προτιθεντες Ῥωμαιοι τυπτουσι ραβδοις, επιφωνουντες
"εξελθε Φεβρουαριε της πολεως."
Ἐπι τοις της δημοκρατιας χρονοις ο βασιλευς Αιγυπτου Νεκτεναβω μη
φερων την εφοδον του Ἀρταξερξου, παραλαβοντος τοτε την Αιγυπτον, κειραμενος
την κομην και το σχημα της βασιλειας αμειψας κατελαβε την Πελλην, πολιν
Μακεδονιας αγχου Θεσσαλονικης κειμενην, φαντασιας τινας και μαγειας Αιγυπτια
κας ενδεικνυμενος και προαγορευων τα μελλοντα. γνωριμος τε εντευθεν Φιλιππωι
και Ὀλυμπιαδι γενομενος εθρυλληθη ως δια τινος μαγγανειας τηι Ὀλυμπιαδι
εμιγνυτο και υιον εσχεν εξ αυτης τον Ἀλεξανδρον. ∆ιοδωρος δε φησιν οτι
Ἀλεξανδρος εξ Ἡρακλεος το προς πατρος ειλκε γενος, προς μητρος δε Αιακιδων.
ενιοι δε τουτον υπο Ἄμμωνος του ∆ιος συλληφθηναι μυθευονται. τοτε και η Ῥοδος
υπο σεισμου κατηνεχθη και η στηλη του κο λοσσου. Φιλιππος δε της Μακεδονιας
βασιλευσας χρονους καʹ, πολ λην της Ἑλλαδος καταστρεψαμενος μοιραν, επι του
προς Ἀθηναιους και τον ∆ημοσθενην πολεμου τον δεξιον των οφθαλμων 1.265
εκκοπεις, υπο Παυσανιου του ιδιου υπασπιστου διαφθειρεται. και μενει η αρχη επι
τετραετιαν γυμνη. Ἄρτι δε του Φιλιππου [του] παιδος Ἀλεξανδρου επι την ακμην
της ηλικιας προελθοντος, οι πρωτοι των Μακεδονων αυ τον αιρουνται εις βασιλεα.
επει δε εις την αρχην προηλθεν Ἀλε ξανδρος, κατ' αμφοιν το γενος εσεμνυνεν. ουδε
γαρ εστιν ευρειν εν παντι τωι κοσμωι ανδρα τοσουτοις κατορθωμασι πλεονεκτουντα.
ως γαρ ∆εξιππος ιστορει, πασαν ασκησιν ησκηθη σωματικην, Ἀριστοτελους
γνησιωτατος γεγονως φοιτητης, εις τε λογους αρι στος και εις εργα επαινουμενος
ευρεθη. τα δε πολεμικα θαυμα στως υπελθων πειθους αξια διεπραξατο. βασιλευσας
γαρ χρο νους οκτω τους Μακεδονας και Ἰλλυριους και Θραικας υπεταξε, την Ἑλλαδα
κατεστρεψε, και τους του πατρος φονεας τιμωρη σαμενος και τους Παιονας
υποταξας επι την Ἀσιαν διαπεραι. και την Πριαμου πολιν και τας εν Λυδιαι Σαρδεις
υποταξας επι Κιλι κιαν αφικνειται, και τον ∆αρειον καταπολεμησας και ηττησας
αμυθητον φονον εργαζεται. τας παραλιους Φοινικης παραλαμ βανει πολεις. ενθα και
Σατυρον βλεπει καθ' υπνους, εν τηι πορ θησει Τυρου, φησαντος αυτωι του
ονειροκριτου "σα Τυρος, Ἀλε ξανδρε." ην αμα Σιδωνι δηιωσας, επι την Ἰουδαιαν
ελθων και ταυτην ελων, υπο του αρχιερεως Ἀδδω τιμηθεις, θυσας τωι θεωι ως παρ'
αυτου την οικουμενην προσειληφως, Ἀνδρομαχον των τοπων επιμελητην
κατεστησεν· ον υστερον Σαμαρειται αποκτει ναντες δικας ετισαν. επι τουτοις Γαζαν
και Κυρηνην και την 1.266 Γαλιλαιαν ελων εις την Αιγυπτον αφικετο. ενθα την τε
ανυδρον χωραν και την πικροτατην λιμνην το τε ιερον Ἄμμωνος και οσα παρ'
Αιγυπτον μυθευεται θεασαμενος, και ιεροις αναθημασι τιμησας, προς τωι της
θαλασσης στοματι πολιν επωνυμον εαυτωι την Ἀλεξανδρειαν κτιζει, τωι εβδομωι ετει
της βασιλειας αυτου. και δια της του Νειλου διωρυγος επι την των Ἀσσυριων γην ερ
χεται, και πολεμησας ∆αρειον εκατον λʹ χιλιαδας Ἀσσυριων δια φθειρει. αυτος δε
∆αρειος φευγων υπο ιδιου σατραπου (ονομα τουτωι Βεσος) την κεφαλην αφαιρεθεις
τελευται. αλλ' ο μεν σα τραπης δικας ετισε, το δε ∆αρειου σωμα εντιμως κηδευεται.
την τε Περσεπολιν διαβας, ενθα τα Περσων βασιλεια, αυτην τε ειλε και Σουσαν και
τας ∆αρειου θυγατερας αμα τηι μητρι και μαμμηι. και καταλυσας την Περσων αρχην
 
 
 

96
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαρκεσασαν απο Κυρου ετη σδʹ, τας τε πολεις πυρπολησας και τον εν αυταις
αφελομενος πλουτον, προς Μαρδους και Κεδρουσιους και Ὑρκανους και τους
λεγομε νους Ἀριμασπους, εξ ων Θαλευτην την Ἀμαζονα συμμαχον εδεξατο,
Παραπανιταις τε και τοις περι τον Θερμωδοντα και την λεγομενην αορνον πετραν
επεφοιτησε, προς τε την Ἰνδων χωραν, ης Πωρος εβασιλευσεν, ανηρ ειδει τε και
εργωι μεγιστος, ος και εις χειρας ελθων Ἀλεξανδρου, πολλους τε των Ἰνδων
ζημιωθεις και τρωθεις τον αγκωνα, συν τωι ελεφαντι κατεπεσε, πολλης τε θεραπειας
τυχων συμμαχος Ἀλεξανδρου γεγονεν. εκειθεν τε διαβας εις τα προσω της Ἰνδιας
μερη και την βασιλειαν Κανδα κης της χηρας, υπ' αυτης συνεληφθη τροπωι τοιωιδε.
εθος ην 1.267 Ἀλεξανδρωι αλλασσοντι το βασιλικον σχημα τας πρεσβειας ποιει σθαι
αμα τοις ιδιοις εξαρχοις και καταμανθανειν τα ειδη και εθη και τροπους των εν ταις
χωραις βαρβαρων. οπερ ακουσασα η Κανδακη, και σημεια του προσωπου λαβουσα,
συνεσχεν αυτον εν τοις βασιλειοις, και ειπεν "Ἀλεξανδρε βασιλευ, τον κοσμον
παρελαβες, και γυνη σε εκρατησεν." ο δε καταπλαγεις επι τηι ταυτης φρονησει
ειρηνην προς αυτην εποιησεν, και την βασιλειαν αυτης και την χωραν αβλαβη
διεφυλαξεν. εκειθεν δε προς Ἄφα σιν και Γαδειρα και τα Βρεττανησια εθνη
γενομενος, χιλιας τε ολκαδας κατασκευασαμενος, αυτος μεν το δεξιον του Ἰνδικου
πο ταμου διεπλει μερος, Ἡφαιστιωνι δε το ετερον εγχειρισας επι τον Ὠκεανον
ανηλθε. τωι δε βασιλει Ξανδαμηι πολεμησας και τουτον τροπωσαμενος προς τους
Βραχμανας αφικετο, ων και τον θαυ μασιον και υπερ ανθρωπον βιον και την εις τον
παντων θεον ευ σεβειαν τε και λατρειαν μεμαθηκως κατεπλαγη πανυ, και ηρασθη
την των ανδρων εκεινων φιλοσοφιαν. εν ωι τοπωι και στηλην στησας επεγραψεν
"εγω μεγας Ἀλεξανδρος βασιλευς εφθασα μεχρι τουτου." εν εκεινηι γαρ τηι νησωι
κατοικουσιν οι λεγομενοι μακροβιοι· ζωσι γαρ οι πλειους αυτων περι τα εκατον
πεντηκοντα ετη δια πολλην καθαροτητα και ευκρασιαν του αερος. ουδεποτε γαρ εν
αυτηι λειπει οπωρα παντοια τον ολον χρονον· εν ταυτηι γαρ η μεν ανθει, η δε
ομφακιζει, η δε τρυγαται. και γε και τα με γιστα Ἰνδικα γινονται καρυα και τα
δυσποριστα ημιν και πανεπε ραστα αρωματα και η μαγνητις λιθος. 1.268 Οι τοινυν
Βραχμανες εθνος εισιν ευσεβεστατον, βιον ακτη μονα σφοδρα κεκτημενοι, και
γυμνως διαζωντες αει τον θεον δοξαζουσι. παρ' οις ου τετραποδον εστιν, ου
γεωργιον, ου σι δηρος, ουκ οικοδομη, ου πυρ, ου χρυσος, ουκ αργυρος, ουκ αρτος,
ουκ οινος, ουχ ιματιον, ου κρεωφαγια, ουκ αλλο τι των εις εργασιαν συντελουντων
η προς απολαυσιν συντεινοντων· αλλα τον υγρον και γλυκυν και ευκρατον αγαν και
καλλιστον αερα και πασης αρρωστιας και φθορας απηλλαγμενον σπωντες, και
μικρας οπωρας και διειδεστατου υδατος απολαυοντες, σεβονται γνησιως τον θεον
και αδιαλειπτως προσευχονται. και οι μεν αν δρες εις το του ωκεανου μερος
παροικουσιν, αι δε γυναικες εντευ θεν του ποταμου Γαγγου του παραρρεοντος εις
τον ωκεανον, επι το της Ἰνδιας μερος. οι γουν ανδρες περωσι προς τας γυναικας
Ἰουλιωι και Αυγουστωι μηνι, παρ' οις υπαρχουσι ψυχροτεροι, του ηλιου προς ημας
και προς βορραν υψωθεντος· οι γε και ευ κρατοτεροι γινομενοι προς οιστρον αυτους
κινειν λεγουσιν, ωσπερ δη και τον Νειλον φασιν ου κατα τον αυτον και τοις αλλοις
πλημ μυρειν και ρειν ποταμοις, αλλα και μεσουντος του θερους επικλυ ζειν την
Αιγυπτον, ως του γε παντως ηλιου την βορειοτεραν δια θεοντος ζωνην και τοις
αλλοις παρενοχλουντος ποταμοις και σμι κρυνοντος, τουτου δε πλειστον απεχοντος.
και ποιησαντες μετα των γυναικων αυτων ημερας μʹ παλιν αντιπερωσι. της δε γυναι
κος δυο παιδια γεννησασης ουκετι ο ανηρ αντιπεραι προς αυτην, 1.269 ουτε μην
εκεινη πλησιαζει ετερωι ανδρι δια πολλην ευλαβειαν. ει δε συμβηι στειραν εν αυταις
ευρεθηναι, μεχρι πενταετιας διαπερων ο ανηρ αυτης και συγγινομενος αυτηι, εαν ου
 
 
 

97
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεκηι, ουκετι προσεγ γιζει αυτηι. δια τουτο ουδε πολυανθρωπος εστιν η χωρα αυτων,
δια τε την ολιγοδειαν και την φυσικην εγκρατειαν. τον δε ποτα μον φασι
δυσπερατοτατον ειναι δια τον λεγομενον οδοτυραννον. ζωιον γαρ εστιν αμφιβιον,
μεγιστον λιαν, εν τωι ποταμωι διαιτωμενον και δυναμενον ελεφαντα καταπιειν
ολοκληρον· ο εν ταις μεν ημεραις της περαιωσεως των ανδρων εκεινων αφανες
γινεται κατα θειαν προσταξιν. ου μην δε αλλα και δρακοντες εισιν εν τοις
ερημοτεροις τοποις εκεινοις μεγιστοι σφοδρα, πηχων οʹ το μεγεθος και το παχος
πολυ και φρικωδεστατον, και την σοφιαν του δημιουργου και δοξαν φαινομενοι
προφανως εκδιηγουνται. και οι μεν σκορπιοι παλιν ευρισκονται πηχυαιοι, οι δε
μυρμηκες παλαιστιαιοι. διο και δυσδιοδευτοι εισιν οι ερημικοι τοποι εκεινοι και
αοικητοι δια τα φοβερωτατα θηρια τε και ιοβολα. ελεφαν τες δε γινονται κατα τας
χωρας εκεινας πλειστοι, ως και αγεληδον παραπορευομενοι βοσκεσθαι. Ἀμελει γε
τοι και ο μεγας Καισαριος, αδελφος του μεγα λου Γρηγοριου, διαφορων εθνων και
ηθων και τροπον τε και νο μον εξηγουμενος εν επιτομηι τοιαδε φασκει "εν γαρ
εκαστηι χωραι και εθνεσιν, εν τοις μεν εγγραφος νομος εστιν εν τοις δε η συνη θεια·
νομος γαρ ανομοις τα πατρια δοκει. ων πρωτοι Σηρες, 1.270 το ακρον της γης
οικουντες, νομον εχουσι το πατρωιον εθος, μη πορνευειν η μοιχευειν η κλεπτειν η
λοιδορειν η φονευειν η κακουρ γειν το συνολον. νομος δη παρα Βακτριανοις ητοι
Βραχμαναις η εκ προγονων παιδεια και ευσεβεια, μη κρεωφαγειν η οινοποτειν η
λαγνευειν η παντοιαν κακιαν διαπραττεσθαι δια πολυν φοβον θεου και πιστιν,
καιτοι γε των παρακειμενων αυτοις Ἰνδων ταναν τια διαπραττομενων αδεως. εν δε
τοις ενδοτεροις μερεσι τουτων ανθρωποβορουντες και τους επιξενουμενους
αναιρουντες κατ εσθιουσιν, ως Καβες. ετεροις νομος Χαλδαιοις και Βαβυλωνιοις
ασελγειας αναμεστος και αισχρουργιας. αλλος δε παρα Γηλαιοις νομος, γυναικας
γεωργειν και οικοδομειν και τα ανδρων πραττειν, αλλα και πορνευειν ως αν
βουλωνται, μη κωλυομενας παντελως υπο των ανδρων αυτων. εν αις υπαρχουσι και
πολεμικωταται και θηρωσαι τα μη λιαν ισχυροτατα των θηριων, αρχουσι δε των
οικειων ανδρων και κυριευουσιν. εν Βρεττανιαι δε πλειστοι ανδρες μιαι
συγκαθευδουσι γυναικι και πολλαι γυναικες ενι εταιριζονται ανδρι. Ἀμαζονες δε
ανδρας ουκ εχουσιν, αλλ' ως τα αλογα ζωια απαξ του ετους περι την εαρινην
ισημεριαν υπεροριοι γινονται, και μιγνυμεναι τοις γειτνιωσιν ανδρασιν ως
πανηγυριν τινα και μεγαλην εορτην τον καιρον εκεινον ηγουνται· εξ ων και κατα γα
στρος συλλαβουσαι παλινδρομουσιν οικαδε πασαι. τωι δε καιρωι της αποκυησεως το
μεν αρρεν φθειρουσι, το δε θηλυ ζωιογονουσι και τιθηνουσιν επιμελως και
εκτρεφουσιν." Ὁ μεντοι γε Ἀλεξανδρος μετα την απο Βραχμανων υπο 1.271 στροφην
καταλαβων την Αιγυπτον κτιζει την μεγαλην Ἀλεξαν δρειαν εις ιδιον ονομα, παλαι
Ῥακαστην λεγομενην. * ης επεθυ μησε την λιμνην θεασασθαι δια τα εν αυτηι
μυθευομενα. πολλα μεν ουν τερατα και ονειρατα παρεκρουσατο, της τε των Χαλ
δαιων γνωσεως κατεφρονησε, και συν ολιγαις ναυσιν επι την ειρη μενην λιμνην
διαβας το τε της κεφαλης διαδημα απεβαλεν, ομ βρου και λαιλαπος καταρραγεντος
πολλου, και μολις επι την γην διενηξατο. και παραχρημα υπο Κασανδρου του ιδιου
στρατηγου φαρμακον δεξαμενος εσπαραχθη. και ο μεν επι τοσουτοις κατορ θωμασι
τον βιον μετηλλαξε, δυσι και δεκα χρονοις προς μησιν εξ της αρχης απολαυσας,
βιωσας δε τα παντα ετη δυο και τρια κοντα. Ἀνερχομενος δε ποτε απο Ἱερουσαλημ
εις Περσιδα ελαβε τινας των Ἰουδαιων προς συμμαχιαν, εν οις ην τις υπερεχων,
ονοματι Μοσομαχος, κατα ψυχην μεν αριστος τοξοτης δε ευστο χωτατος· ος
διιοντων την επι Βαβυλωνα οδον, και μαντεως τινος ορνιθευομενου και παντας
επεχοντος, ηρωτησε την αιτιαν της παραμονης του λαου. και ο ορνεοσκοπος
 
 
 

98
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποδεικνυς τον ορνιν εφη "αν μεν ασαλευτος μενηι, προσμενειν συμφερον πασιν, αν
δ' αναστας εις τουμπροσθεν πεταται, προαγειν, ει δ' οπισθεν, αναχωρειν αυθις." και
ταυτα ακουσας Μοσομαχος παρα του μαντεως, και λαθραι τοξον ελκυσας, βαλλει τον
ορνιν. εφ' οις του μαντεως χαλεπηναντος και παντων των τηι πλανηι δεδουλωμε
νων, λαβων εις χειρας τον ορνιν Μοσομαχος εφη "τι μοι μεμ 1.272 φεσθε,
κακοδαιμονες; πως γαρ ουτος, μη την εαυτου σωτηριαν προγινωσκων, το ημετερον
συμφερον προανηγγειλεν; ει γαρ ηδυ νατο προειδεναι το μελλον, ουκ αν εις τον
τοπον τουτον ηλθε." και ταυτα ειποντος αυτου κατηισχυνθησαν σφοδρα. Πολλα μεν
ουν και αλλα μυρια τροπαια και δυσδιηγητα και λογον υπερβαινοντα ειργασατο. και
δια τουτο πτηνην παρ δαλιν ο προφητης αυτον προβλεπει, το ταχυ και σφοδρον και
πυρωδες και το αφνω διαπτηναι την οικουμενην μετα τροπαιων και νικης
προυποφαινων. ηκουσε δε και τινος φιλοσοφου ειπον τος οτι απειροι κοσμοι εισι,
και μεγαλα στεναξας εφη "ειτ' απει ρων οντων μηδ' ενος εγω κεκρατηκα." ουτως ην
μεγαλοφρων και μεγαλοψυχος και σωφρων· Ἀριστοτελει γαρ μαθητευθεις πα σαν
λογικην επιστημην εις ακρον επαιδευθη. φασι δε τινες οτι μετα την νικην ∆αρειου
διαφθαρεις τον νουν προς τας του σωμα τος ηδονας διωλισθεν ο μηδ' ανασχομενος
προτερον τας ∆αρειου θυγατερας θεασασθαι, Περσικην τε στολην ενδυσαμενος
μυριοις νεοις εδορυφορειτο και τριακοσιαις παλλακαις εχρητο, ως την Μακεδονικην
πασαν των βασιλεων συνηθειαν εις Περσικην μετ ελθειν. οθεν και εξαρχους ανδρας
των Μακεδονικων ταγματων πλειστους ανειλε. Μετα δε την Ἀλεξανδρου τελευτην
εις πολλας αρχας η βα σιλεια αυτου διηιρεθη, και Περδικκας μεν την Μακεδονιας
εκλη ρωσατο βασιλειαν, Πτολεμαιος δε ο Λαγου Αιγυπτου και Ἀλε 1.273 ξανδρειας,
Σελευκος ο και Νικανωρ δια το αναβηναι εις Βαβυ λωνα και κρατησαι των
βαρβαρων Συριας και Βαβυλωνος, Ἀντιγονος της προς τωι Ταυρωι Κιλικιας, Φιλων
Μηδιας, Πυθων Φρυγιας και Λυδιας, Μελεαγρος Παφλαγονιας, Ευμενης Καπ
παδοκιας, Κασανδρος Λυκιας και Ἑλλησποντου, Λυσιμαχος Θραικης, Ἀντιπατρος
Ποντικης, Ὀξυαρτης Βακτρικης, Φιλιππος ∆ραγαινης, Πωρος Ἰνδιας, Φραταφερνης
Παρθιας και Ὑρκανιας, Τριπολεμος Περσιδος, και Μεσοποταμιας Ἀρκεσιλαος. και ου
διελιπον αει κατ' αλληλων επανισταμενοι, εως η Ῥωμαιων αρχη τας τοπαρχιας
πασας κατελυσε. Ὁ μεντοι Κασανδρος Θεσσαλονικην την του Ἀλεξανδρου θυγατερα
ποιησαμενος γυναικα εις ονομα ταυτης κτιζει πολιν Θεσσαλονικην. οι δε Αινειαν
ταυτην κτισαι μετα το αποφυγειν τον Τρωικον πολεμον, οθεν και η χωρα λεγεται
Αινεα. οι δε φασι Φιλιππου του Ἀμυντου ειναι θυγατερα την Θεσσαλονικην· το δε εν
τηι Παλληνηι φρουριον παρ' αυτου του Αινειου οικοδο μουμενον, επει παρα των υπ'
αυτον ακηκοε γεγενησθαι αυτωι θυγατερα και Κασανδραν ονομασθηναι, και αυτος
αυτον τον τοπον Κασανδρειαν ωνομασε, και στηλην λιθινην γυναικος σχημα
εχουσαν και προς Τροιαν βλεπουσαν επανω του τειχους εστησε. Τοτε και Αισωπος ο
μυθογραφος ηκμαζε, και Ἀναξιμανδρος, ος ειπε την γην μεσην ειναι του παντος
κοσμου, και τον ηλιον ουκ ελαττω της γης, αρχην τε παντων τον αιθερα, και 1.274
παντα εξ αυτου γινεσθαι και εις αυτον αναλυεσθαι. εξεθετο δε και τας ισημεριας και
τας τροπας του ενιαυτου και τα λοιπα, καθως εμπροσθεν λεξομεν. Πυθαγορας δε ο
Σαμιος την αριθμητικην εγραψε και ασω ματους δυναμεις και αρχας εδοξαζεν. ουτος
και τα χρυσα επη εγραψεν, ατινα ως εν κεφαλαιωι ειπειν διαγορευουσι ταδε. πρωτα
μεν προτρεπει το θειον τιμαν ως χρη, δευτερον τους κατα δυνα μιν ομοιωθεντας
αυτωι, τριτον των σωματικων δυναμεων υπερεχειν, τεταρτον εαυτον αιδεισθαι
πανταχου, πεμπτον δικαιοσυνης επιμελεισθαι πανταχου, εκτον τον απο της θειας
κρισεως απονε μηθεντα κληρον ασπαζεσθαι, εβδομον προς το βελτιον αει την
γνωμην μεθιστανειν, ογδοον ανεξαποσπαστον ειναι και αδουλωτον διολου προς την
 
 
 

99
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της αρετης τηρησιν, εννατον ευβουλιαι προ των εργων χρησθαι, εξ ης το
αμεταμελητον εν τοις εργοις παραγι νεται, δεκατον οιησεως καθαρευειν, ενδεκατον
πραους και αοργη τους και ανεκτικους προς τους εντυγχανοντας ειναι, δωδεκατον
το σωμα και τα εκτος προς την της αρετης συνεργιαν μεταρρυθμι ζειν. "ταυτα" φησι
"πονει, ταυτ' εκμελετα, τουτων χρη εραν σε· ταυτα σε της θειας αρετης εις ιχνια
θησει." αντι του ταυτα παντα εις την πρακτικην φιλοσοφιαν εναξει και εις την
θεωρητι κην επιστημην ητοι την κατα νουν ενεργειαν, νοουντα τα νοητα, και αρχη
σοι πανυ καλλιστη γενησεται, και ομοιωθησηι θεωι δια της των αρετων εργασιας. διο
και βουλομενος τον ακροατην 1.275 ολοσχερως προς την των καλων εργασιαν
διαναστησαι ορκωι τα λεχθεντα πιστουται, λεγων ουτως "ναι μα τον αμετεραι ψυχαι
παραδοντα τετρακτυν, παγαν αεναου φυσεως." ο δε ορκος γι νεται αυτοις και δογμα.
ουτος ο Πυθαγορας μετεμψυχωσιν εδογματιζεν· ην θελων κυρωσαι ελεγεν εαυτον
προ των Τρωικων Αιθαλιδην γεγονεναι, εν δε τοις Τρωικοις Ευφορβον, μετα δε
ταυτα Ἑρμοτιμον Σαμιον, μεθ' ον Πυρρον ∆ηλιον και πεμπτον Πυθαγοραν. Προ
τουτου δε γεγονε Θαλης, ος επικεχειρηκε φιλοσοφιαν φυσικην, αρχην του παντος
και τελος το πυρ και το υδωρ ειναι φησας, και εξ αυτων τα παντα συνιστασθαι· αφ'
ων και τους σεισμους και πνευματων συστροφας και αστρων κινησεις γινε σθαι. Ὅτι
πρωτος ο Θαλης το του σοφου εσχεν ονομα, και πρω τος την ψυχην ειπεν αθανατον,
εκλειψεις τε και ισημεριας κατει ληφε. και αποφθεγματα πλειστα κατελιπε, και το
θρυλουμενον "γνωθι σεαυτον." το γαρ "εγγυα, παρα δ' ατη" Χιλωνος μαλλον εστιν,
ιδιοποιησαμενου αυτο και το "μηδεν αγαν."
Τριτος φιλοσοφος Ἐμπεδοκλης. ουτος μετα πολλας τερα τολογιας
εδογματισε και ταυτα, την του παντος αρχην νεικος και φιλιαν λεγων, και το της
μοναδος νοερον πυρ τον θεον, και οτι εκ πυρος τα παντα συνισταται και εις πυρ
αυθις αναλυεται, ωι 1.276 σχεδον και οι Στωικοι συντιθενται, εκπυρωσιν
προσδοκωντες. ουτος εις παντα τα ζωια την ψυχην μεταλλαττειν ειρηκε, τωι Πυ
θαγορου δογματι κατακολουθων. "χαιρετε" γαρ φησιν, "εγω οδ' ειμι θεος αμβροτος,
ουκετι θνητος. ητοι μεν πρωτα κουρος εγενομην κορη τε και θηρ και θαμνος και εξ
αλος εμπνοος ιχθυς και εν Ὀλυμπιαι βους." Τεταρτος Ἡρακλειτος, και αυτος σχεδον
συμφωνα τωι Πυ θαγοραι φθεγξαμενος. εφη δε και τουτο, οτι παντηι του σωμα τος
χρεων ολιγωρειν και νομιζειν αυτο κοπριων εκβλητοτερον, και εκ του ραιστου
πληρουν αυτου τας θεραπειας, εως αν ο θεος ωσπερ οργανωι τωι σωματι χρησθαι
επιταττηι. ουτος ην επι ∆α ρειου του Ὑστασπου. εγενοντο δε και ετεροι φυσικας
δοξας και αυτοι γραψαντες, μηδεν απεμφαινουσας των προειρημενων, ας ουκ
αναγκαιον ηγησαμεθα γραφηι παραδουναι. Πεμπτος Ἀναξιμανδρος. ουτος αρχην εφη
των οντων φυ σιν τινα του απειρου, αφ' ης γενεσθαι τους ουρανους και τον εν
αυτοις κοσμον· ταυτην δ' αΐδιον ειναι και αγηρω, και παντας περιεχειν τους
κοσμους. ουτος και την γην ειρηκε μετεωρον ει ναι, υπο μηδενος κρατουμενην,
μενουσαν δε δια την ομοιαν παν των αναστασιν. και κεισθαι ταυτην μεν μεσαιτατωι,
το δε σχημα αυτης υγρον, στρογγυλον, χιονωδες, λιθωι παραπλησιον. πρω τος δε
αυτος και ισημεριαν ευρε και τροπας και ωρολογιας γνω μονα τε εισηγαγεν, οπερ
εστι το εν τοις ηλιοτροποις πηγνυμενον, 1.277 και ολως γεωμετριας υποτυπωσιν
εδειξε. τα δε αστρα φησι γενε σθαι κυκλον πυρος, περιληφθεντα δε υπο αερος.
εκπνοας δε ει ναι πορους τινας αυρωδεις, καθ' ους φαινονται τα αστρα· διο φησι και
επιφρασσομενων των εκπνοων τας εκλειψεις γινεσθαι. την δε σεληνην ποτε μεν
φαινεσθαι πληρουμενην ποτε δε μειουμε νην παρα την των πορων επιφραξιν η
ανοιξιν. ειναι δε τον κυκλον του ηλιου επτακαιεικοσιπλασιονα της σεληνης, και
ανωτατω μεν ειναι τον ηλιον, κατωτατω δε τους των απλανων αστερων κυκλους.
 
 
 

100
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα δε ζωδια γινεσθαι εξατμιζομενα υπο του ηλιου, ανεμους δε γινεσθαι των
λεπτοτατων ατμων εκ του αερος αποκρι νομενων και οταν αθροισθωσι κινουμενων,
υετους δε εκ της ατμι δος της εκ των υφ' ηλιον αναδιδουμενης, αστραπας δε, οταν
ανε μος εκπιπτων διιστησι τας νεφελας. τον δε ανθρωπον κατ' αρχας ιχθυι
παραπλησιον γενεσθαι. Ἕκτος Ἀναξιμενης. ουτος αερα απειρον την αρχην εφη
ειναι, εξ ου τα γινομενα και τα γεγονοτα και τα εσομενα και θεους και θεια γινεσθαι.
την δε γην πλατειαν επ' αερα οχουμε νην. ομοιως δε ηλιον και σεληνην και τα αλλα
αστρα παντα πυ ρινα οντα εποχεισθαι τωι αερι δια το πλατος. γεγονε δε τα αστρα εκ
γης δια το την ικμαδα εκ ταυτης ανιστασθαι, ης αραιουμενης το πυρ γινεσθαι· ειναι
δε και γεωδεις φυσεις εν τωι τοπωι των αστερων, συμπεριφερομενας εκεινοις. ουτος
ηκμασε κατα τους χρονους Ἀλεξανδρου του Μακεδονος, ου τινος και διδασκαλος
γεγονεν. 1.278 Ἕβδομος Ἀναξαγορας, ος εκαλειτο Νους, επειδη υλην και νουν
παντων αρχην και φρουρον ειπε, και τον μεν νουν ποιουντα, την δε υλην
γινομενην. οντων γαρ παντων ομοφυων ο νους επελ θων διεκοσμησεν. ουτος εστιν
ος τον ηλιον ειπε μυδρον διαπυ ρον, τουτεστι πυρινον λιθον· μυδρος δ' εστι σιδηρος
αργος πε πυρακτωμενος. το δ' επος ηελιον πυροεντα μυδρον ποτε φασκεν υπαρχειν
και δια τουτο θανειν μελλεν Ἀναξαγορας. οτι και μειζω της Πελοποννησου τον
ηλιον ελεγεν. ουτος Κλαζο μενιος ων αγελαις τε και καμηλοις τα εαυτου ανηκε. περι
τουτου εφη Ἀπολλωνιος ο Τυανευς προβατοις μαλλον η ανθρωποις φιλο σοφησαι. ο
δε Θηβαιος Κρατης κατεποντωσε την ουσιαν, ουτε προβατοις ποιησας επιτηδεια ουτε
ανθρωποις. ουτος ηκμασε κατα το πρωτον ετος της πηʹ Ὀλυμπιαδος· καθ' ον και
Πλατων λεγεται γεγενησθαι. Ὄγδοος Ἀρχελαος. ουτος εφη την μιξιν της υλης
ομοιως Ἀναξαγοραι, και τας αρχας ωσαυτως. φησι δε και περι των ζυων οτι
θερμαινομενης της γης το πρωτον εν τωι κατω μερει, οπου το θερμον και το ψυχρον
εμισγετο, αναφανηναι τα τε ζωια και οι ανθρωποι, υστερον δε αυτοις η εξ αλληλων
γενεσις επη κολουθησεν. ηκμαζε δε και αυτος κατα τους χρονους Ἀναξαγορα,
συνεταξε δε και φυσιολογιαν. Ἔννατος Πλατων, μαθητης Σωκρατους· ο δε
Σωκρατης 1.279 μαθητης Ἀρχελαου του φυσικου· εσχε δε παντων των μαθητων
ικανωτερον τον Πλατωνα. ουτος αρχας ειναι του παντος θεον και υλην και
παραδειγμα, ο και εννοιαν του θεου και ιδεαν καλει, οιον εικονισμα τι, ωι προσεχων,
φησιν, ο θεος τα παντα εδη μιουργησε. και τον μεν θεον ασωματον και ανειδεον και
αφθαρ τον και μονοις σοφοις ανδρασι καταληπτον, θεον μεν λεγων τον ποιησαντα
και διακοσμησαντα τοδε το παν και προνοουμενον αυ του, υλην δε την πασιν
υποκειμενην, ην τιθηνην καλει, εξ ης διακοσμηθεισης γενεσθαι τα τεσσαρα στοιχεια
εξ ων συνεστηκεν ο κοσμος, ως εν τοις Νομοις λεγει "ο μεν δη θεος, ωσπερ και ο
παλαιος λογος, αρχην τε και τελευτην και μεσα των οντων απαντων εχων, ευθειαν
περαινει κατα φυσιν περιπορευομενος. τωι δε αει ξυνεπεται ∆ικη, των
απολειπομενων του θειου νομου τιμωρος. ης ο μεν ευδαιμονησειν μελλων εχομενος
ξυνεπεται ταπεινως και κεκοσμημενως· ει δε τις εξαρθεις υπο μεγαλαυχιας η
χρημασιν επαιρομενος μεθ' υβρεως πορευεται, ερημος ουτος θεωι καταλειπεται." την
δε υλην συγχρονον τωι θεωι και τον κοσμον αγεννητον λεγει· εκ γαρ της υλης
συνεσταναι φησιν αυτον. τωι δε αγεννητωι ακολουθει παντως και το αφθαρτον. ο
αυτος αποφαινεται και αλλους αοριστους θεους, οταν λεγει "θεοι θεων, ων εγω
δημιουργος τε και πατηρ." ενιοτε δε και ωρισμενους, φασκων "ο μεν δη μεγας εν
ουρανωι Ζευς πτηνον αρμα ελαυνων," και οταν γενεαλογηι τους ουρανου παιδας και
γης. συστησας δε 1.280 τον ενα θεον εισαγει και θεους γεννητους, και δια μεν του
γεγενη σθαι αυτους παντως αναγκην εχειν και φθαρηναι, δια δε την βουλησιν του
θεου αθανατους παλιν ειναι. ο αυτος και τον του παντος δημιουργον δεικνυσι
 
 
 

101
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κηδεμονα και μακροθυμον επι τινων αδικων, και την εντευθεν αυτοις
προσγινομενην βλαβην και την εσυστερον τουτοις επιφερομενην πανωλεθριαν, και
οτι ει και δοκει τισιν ειναι προς μικρον ο αδικος, αλλ' ουν μετα τινα χρονον εαυ τον
τε και οικον και πολιν αρδην αναστατον ποιει. ο αυτος εν τωι Φαιδωνι φησιν "ο μεν
ατελεστος και ακαθαρτος εις ᾅδου αφι κομενος, εκει μεταχωρησας, μετα θεου
οικησει." και αυθις "τον μεν γαρ δικαιως τον βιον διεληλυθοτα και οσιως, επειδαν
τελευτησηι, εις μακαρων νησους οικειν εν πασηι ευδαιμονιαι, κα κων εκτος, τον δε
αδικως και αθεως εις το της κρισεως τε και δικης δεσμωτηριον, ο δη Ταρταρον
καλουσι, και εις τον Ἀχε ροντα και Κωκυτον ιεναι." ο αυτος παραδεχεται και φυσεις
δαιμονων, και τους μεν αυτων αγαθους ειναι τους δε φαυλους· και την ψυχην ποτε
μεν αφθαρτον και αγεννητον, οταν λεγηι "ψυχη πασα αθανατος· το γαρ αεικινητον
και αθανατον," ποτε δε γεννητην και αφθαρτον δια την του θεου βουλησιν, αλλοτε
συνθετον και γεννητην και φθαρτην και παλιν αθανατον. και κρισιν φησιν ειναι
μετα την τελευτην και εν ᾅδου δικαστηριον, και τας μεν αγαθας αγαθου μισθου
τυγχανειν, τας δε πονηρας των ακολουθων δικων. ο αυτος και μετενσωματωσιν
ψυχων 1.281 δογματιζει, και μεταβαινειν τας ψυχας εις αλλα σωματα κατ' αξιαν
εκαστης, και κατα τινας περιοδους ωρισμενας αναπεμπε σθαι παλιν εις τουτον τον
κοσμον, πειραν παρεξομενας της εαυ των προαιρεσεως. και οτι μετα ∆ιος τινας ειναι
των ψυχων, και αλλας μετα των αλλων θεων. ειμαρμενην δε φησιν ειναι, ου μεντοι
παντα καθ' ειμαρμενην γινεσθαι. ο μεν ουν Πλατων συναγαγων τα τρια μερη της
κατα παντα φιλοσοφιας, φυσιολογι κην ηθικην και λογικην, ουτως εδογματισε.
Πλατων δε επωνο μασθη δια το πλατυς ειναι το στερνον. αλλοι δε ως πλατυν εν
λογοις Πλατωνα κληθηναι. ουτος εβιω ετη πβʹ. ∆εκατος Ἀριστοτελης. ουτος
ακροατης γενομενος του Πλατωνος εις τεχνην την φιλοσοφιαν ηγαγε και
λογικωτερος εγενετο, τα μεν στοιχεια των παντων υποθεμενος, οιον την ουσιαν και
το συμβεβηκος, την μεν ουσιαν μιαν τοις πασιν υποκειμενην, τα δε συμβεβηκοτα
εννεα, και την μεν ουσιαν τοιαυτην ειναι οιον θεον και ανθρωπον και ζωιον, περι α
και τα συμβεβηκοτα θεωρειται, το μεν ποιον οιον λευκον μελαν, το δε ποσον οιον
διπηχυ τριπηχυ και διπλασιον και ημισυ και μειζον, το δε προς τι οιον πατηρ υιος, το
δε που οιον Ἀθηνησι Μεγαροις, εν οικιαι, εν αγοραι, το δε ποτε οιον χθες περυσιν, επι
της δεκατης Ὀλυμπιαδος, το δε ποιειν οιον γραφειν τεμνειν καιειν και ολως
ενεργειν τι, το δε πασχειν οιον τεμνεσθαι καιεσθαι τυπτεσθαι, το δε εχειν οιον
κεκτησθαι ωπλισθαι, το δε κεισθαι οιον κατακειται ανακειται 1.282 καθηται δεχεται.
ο αυτος Ἀριστοτελης σχεδον τα πλειστα συμ φωνει τωι Πλατωνι, πλην του περι
ψυχης δογματος. επιδιαμε νειν γαρ φησι, και μετα ταυτα αυτην συναφανιζεσθαι τωι
πεμπτωι σωματι· υποτιθεται γαρ ουτος και πεμπτον σωμα μετα των αλλων σωματων
των τεσσαρων, οιον πνευμα· την γαρ ψυχην ολου του κοσμου φησιν αθανατον ειναι,
και αυτον τον κοσμον αΐδιον, την δε καθ' εκαστον, ως προειπομεν, αφανιζεσθαι. Ὅτι
επι Ἀρταξερξου του Ὤχου ην ο Ἀριστοτελης, ετελευτησεδε βιωσας ετη οʹ. εκληθησαν
δε οι μεν απο Ζηνωνος απο της ποικιλης στοας Στωικοι, οι δε απο του Ἀριστοτελους
απο του εργου Περιπατητικοι· περιπατουντες γαρ εν τωι Λυκειωι εποιουντο τας
ζητησεις. Ἑνδεκατη αιρεσις των Στωικων. και ουτοι υπεθεντο αρχην μεν των
παντων θεον, και το καθ' ειμαρμενην τα παντα διεβε βαιωσαντο. την σεληνην
λεγουσιν αθανατον ειναι. σωμα δε λεγουσι γενεσθαι εκ της περιψυξεως του αερος
του περιεχοντος· διο και ψυχην αυτην καλουσιν. ομολογουσι και μετενσωματωσιν,
ωρισμενων ουσων των ψυχων. ∆ωδεκατος Ἐπικουρος. ουτος σχεδον εναντιαν πασιν
δοξαν εθετο. αρχας μεν των ολων υπεθετο ατομους και κενον, κενον μεν οιον τον
τοπον των εσομενων, ατομους την υλην εξ ης τα παντα. εκ δε των ατομων
 
 
 

102
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνελθουσων γενεσθαι και τον θεον και τα στοιχεια και παντα τα εν αυτοις, ως
μηδεν μητε γενεσθαι 1.283 μητε εσταναι ει μη εκ των ατομων ην. ατομους δε
λεγουσι το λεπτομερεστερον, και μεθ' ων ουκ αν γενοιτο κεντρον η σημειον ουδεν,
ουδε διαιρεσις ουδεμια. τον δε θεον αΐδιον και αφθαρτον οντα μηδ' ολως τινος
προνοειν. και ολως προνοια, φησιν, ουκ εστιν, ουδε ειμαρμενη, αλλ' αυτοματισμωι
παντα γινεσθαι. το δε οικητηριον του θεου εξω του κοσμου ειναι λεγει, εν τοις μετα
κοσμιοις ουτω καλουμενοις τοποις· ησυχαζων γαρ ηδεται εν τηι ακροτατηι
ευφροσυνηι, και ουτε αυτος βουλεται πραγματα εχειν ουτε αλλωι παρεχειν.
Tελος δε των αγαθων και σοφων ανδρων την ηδονην ειναι φησιν, ειτε την
κατα τας θνητας επιθυμιας ειτε την κατ' αρετην. αιμα δε και τας ψυχας ειναι, και
συνδιαλυε σθαι τοις σωμασιν ωσπερ και συγγεννωνται. κρισιν φησι μη ειναι μητε
δικαστηρια, αλλ' ανευθυνους ειναι παντελως τους τα αθεσμα δρασαντας.
Τρισκαιδεκατος Σεξτοι και Πυρρωνες, ο μεν μη ειναι παντηι γνωστον και
καταληπτον ο Σεξτος δογματιζων, επεχων και εν ισταμενος· ουτος και προς πασαν
αντειπε τεχνην και επιστημην. ο δε Πυρρων φιλοσοφος ων εφεκτικος εκαλειτο,
ενισταμενος κατα του εξεναντιας, φιλοσοφου και τουτου οντος. ουτος παντα γνω
στα και καταληπτα εφασκεν ειναι, και ουτω τα αλληλων λογο μαχουντες ανηιρουν.
Ἀκαδημαικοι και Πυρρωνειοι αλλη αιρεσις φιλοσοφων. εκληθησαν δε Ἀκαδημαικοι
δια το εν τηι Ἀκαδημιαι τας διατριβας 1.284 αυτους ποιεισθαι. ων αρξας ο Πυρρων,
αφ' ου Πυρρωνειοι επεκληθησαν φιλοσοφοι, την ακαταληψιαν απαντων πρωτος
ειση γαγεν, ως επιχειρειν μεν εις εκατερα, μη μεντοι αποφαινεσθαι μηδεν· ουδεν γαρ
ειναι ελεγεν ουτε νοητον ουτε αισθητον αληθες, αλλα δοκειν τοις ανθρωποις ουτως
εχειν. Ουτοι μεν ουν παντες επι της του παντος φυσεως τε και γενεσεως ταυτης,
καθως εξεθεμεθα, εξειπον τηι αυτων δοξηι. κατω δε του θειου παντες χωρησαντες
περι των γινομενων ουσιαν ησχοληθησαν, τα μεγεθη της κτισεως καταπλαγεντες
και αυτα το θειον ειναι νομισαντες, ετερος ετερον μερος της κτισεως προ κριναντες,
τον τουτων θεον και δημιουργον ουκ επεγνωσαν. ημεις δε των εφεξης ιστοριων
παλιν την ταξιν αναλαβοντες του λογου εχωμεθα. Πτολεμαιος ο Λαγου εβασιλευσεν
Αιγυπτου ετη τεσσαρα κοντα (επι τουτου Ἐπικουρος ο φιλοσοφος εγνωριζετο) μετα
∆α ρειον Ἀρσαμου, ον δια τους των Ῥωμαιων βασιλεις παρελιπομεν, βασιλευσαντα
ετη ϛʹ· ον και ανειλεν Ἀλεξανδρος, καταλυσας την βασιλειαν Περσων διαρκεσασαν
ετη σμʹ. αυτος δε ο Ἀλεξανδρος πασης γης σχεδον κυριευσας εν Βαβυλωνι τελευται.
διαιρουνται δε την βασιλειαν οι μεγιστανες αυτου, και βασιλευουσι Πτολε μαιος μεν
ο Λαγου Αιγυπτου και καθεξης Πτολεμαιοι ιγʹ εως Κλεοπατρας θυγατρος ∆ιονυσιου,
της δε Ἀσιας πασης Ἀντιγονος εκρατει, της δε Ἀσσυριας και Βαβυλωνος και
Παλαιστινης 1.285 Σελευκος εκρατει ο Νικανωρ. μετα δε Σελευκον εβασιλευσεν Ἀν
τιοχος υιος αυτου και αλλοι ιεʹ. ειτα εβασιλευσεν Ἀντιοχος ο επι φανης, υιος
Σελευκου του Φιλοπατορος· υφ' ου γεγονεν η δευ τερα αλωσις Ἱερουσαλημ, και τα
Μακκαβαιων επραχθη, και το ιερον εμολυνθη κατα την του ∆ανιηλ προρρησιν. επι
γαρ των ημερων τουτων επληθυνθη εν τηι γηι τα κακα, αφ' ων εξηλθε ριζα
αμαρτωλος Ἀντιοχος ο επιφανης, υιος Σελευκου του Φιλοπατορος. ος υπαρχων
δεινος ανηρ και πλεονεκτης, και πολλας αρπα γας και λεηλασιας ποιησας,
συνηγαγεν αργυριον και χρυσιον πο θητον, και εκ πολλης οιστρηλασιας και
ακολασιας εις τους μιμους καθεις εαυτον εν οψει παντων αναιδως ταις γυναιξιν
επεμαινετο. ος κατα προσωπον της βασιλειας χωρουσης, ηβουληθη μιαν βασι λειαν
ποιησαι την τε Ἀντιοχειαν και την Αιγυπτον. και δη την Αιγυπτον καταλαβων εν
οχλωι βαρει και εν αρμασι και ελεφασι και στολωι μεγαλωι, συναπτει πολεμον προς
Πτολεμαιον βασιλεα Αιγυπτου· ον και τρεψας κατεκρατησε τας εν Αιγυπτωι πολεις,
 
 
 

103
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και πασας εσκυλευσε. Της δε αγιας πολεως κατοικουμενης μετα πασης ειρηνης δια
την του αρχιερεως Ὀνιου μισοπονηριαν τε και ευσεβειαν, συνεβη καθ' ολην την
πολιν σχεδον εφ' ημεραις μʹ φαινεσθαι δια του αερος ιππεις τρεχοντας ενοπλους,
διαχρυσους στολας εχοντας, και προσβολας εκατερων γινομενας και οπλων κινησεις
και χρυσεων κοσμων εκλαμψεις παντοιοις ειδεσιν αμφιασεων τεθωρακισμενους. διο
παντες ηξιουν επ' αγαθωι γενεσθαι την επιφανειαν. ητις και 1.286 προεδηλου την
πονηραν εφοδον Ἀντιοχου· αναζευξας γαρ μετα νικης πολλης και τεθηριωμενος την
ψυχην παρελαβε την πολιν δορυαλωτον, ειτα προσταξαντος τους στρατιωτας
αφειδως κοπτειν τους παρατυγχανοντας ανηιρεθησαν χιλιαδες ρπʹ. κατατολμησας
ουν και εις το αγιασμα εισελθων εν υπερηφανιαι πολληι, και στη σας βωμον και
ειδωλον βδελυγμα ερημωσεως, και τον ναον μιανας δι' ακαθαρτων θυσιων, ιερον
∆ιος Ὀλυμπιου προσαγορευσας, και εφ' υψηλου τοπου καθισας, εκελευσε τοις
δορυφοροις ενα εκαστον Ἑβραιον και κρεων χοιρειων και ειδωλοθυτων απογευε
σθαι αναγκαζειν, ει δε τινες μη θελοιεν, τουτους αναιρεισθαι. πολλων δε
συναρπασθεντων, εξ ων Ἐλεαζαρ τις των πρωτευον των γραμματεων, ηδη
προβεβηκως την ηλικιαν, ηναγκαζετο μια ροφαγησαι· ο δε τον μετ' ευκλειας
θανατον μαλλον η τον μετα μυσους βιον αναδεξαμενος αυθαιρετως επι το τυμπανον
προση γετο, και ουτω μετα πολλων προτερον αικισμων και μαστιγων υπαλλαξας τον
βιον ου μονον τοις νεοις αλλα και τοις προβεβηκοσι τον εαυτου θανατον υποδειγμα
γενναιοτητος και αρετης κατελιπε. μεθ' ον και αλλοι τινες επτα αδελφοι μετα
μητρος διαφορως βασανισθεντες τον του μαρτυριου στεφανον ενδοξως ανεδησαντο.
υφ' ων ο τυραννος καταισχυνθεις και μαλλον εκμανεις, τα ιερα παντα σκευη λαβων,
χρυσον τε και αργυρον απειρον, και πασαν την πολιν λαφυραγωγησας και τα κτηνη
κρεουργησας και πολλην φονοκτονιαν ποιησας και μεγαλορρημονησας ανεχωρησεν
εις Ἀν 1.287 τιοχειαν. και μετα δυο ετη κατα Περσων επιστρατευσας απε στειλεν
αρχοντα φορολογησαι την πολιν Ἱερουσαλημ, ος παρα γενομενος μετα πολλης
δυναμεως και λαλησας ειρηνικους λογους μετα δολου προς την Ἱερουσαλημ και
εισελθων επαταξεν αυτην πληγηι μεγαληι και καθελων τα τειχη πασαν ενεπρησε, και
το μεν ιερον μιαρων θυσιων ενεπλησε, τους δε μη προαιρουμενους των Ἰουδαιων
ελληνισαι αφειδως κατεκτεινε. πολλους ουν ανελων απηλθεν, αρχοντα καταλιπων
εις το βασανιζειν τους Ἰουδαιους. Ματθιας δε τις ιερευς εχων υιους πεντε, αφ' ων
Ἰουδας ο Μακκαβαιος ετυγχανε, ζηλου πλησθεις και ορμησας κατα του αρχον τος
ανειλεν αυτον. και συναγαγων απαντας τους περι αυτον απερ χεται και κατασκαπτει
τους ακαθαρτους βωμους των Ἑλληνων, και τους αποσταντας του νομου αναιρει. ο
δε γε Ἀντιοχος ακο σμως τε και ηττημενος εκ της Περσιδος την υποστροφην ποιου
μενος, εκ πολλης αθυμιας αρρωστησας εφη προς τους οικειους εαυτου "αφισταται ο
υπνος απο των οφθαλμων μου, και συμ πεπτωκα απο της μεριμνης. νυν ουν
μιμνησκομαι των κακων ων εποιησα εν Ἱερουσαλημ. εγνων οτι χαριν τουτων ευρον
τα κακα ταυτα, και ιδου απολλυμαι εν γηι αλλοτριαι." και συνεταξε τον αρματηλατην
αυτου ελαυνειν ανενδοτως, επαισθανομενος εναργως της ανωθεν κρισεως την
τιμωριαν. συνεσχε γαρ αυτον ανηκεστος αλγηδων των σπλαγχνων· συνεβη δε
πεσειν αυτον και απο του αρματος ροιζωι φερομενον, και δυσχερει πτωματι
περιπεσειν, και παντα του σωματος αποστρεβλουσθαι τα μελη, ωστε και σκωλη 1.288
κας εκβρασαι και εν οδυναις μεγισταις καταπιπτειν αυτου τας σαρκας. και ουτως
αισχιστωι μορωι τον βιον επι ξενης κατε στρεψε. Μετα δε Ἀντιοχον εβασιλευσεν
Ἀντιοχος ο Ευπατωρ. υιος αυτου, εφ' ου Ἰουδας ο Μακκαβαιος τους φρουραρχας
Ἀντιοχου τροπωσαμενος επελθειν καθ' αυτου Ἀντιοχον παρεσκευασε μετα χιλιαδων
ιππεων εικοσι και πεζων χιλιαδων εκατον και αρματων τριακοσιων και ελεφαντων
 
 
 

104
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νεʹ γεγυμνασμενων προς πολεμον. ος και διελων τους ελεφαντας εις τας φαλαγγας
παρε στησεν εκαστωι ελεφαντι ανδρας χιλιους τεθωρακισμενους εν αλυ σειδωτοις,
και περικεφαλαιαι χαλκαι επι τας κεφαλας αυτων, και ιππεις εκλεκτοι πεντακοσιοι
διατεταγμενοι εκαστωι θηριωι, και πυρ γοι ξυλινοι εφ' εκαστωι θηριωι δια μηχανης,
και εφ' εκαστωι αν δρες δυναμεως ενοπλοι τριακονταδυο. ως δε κατελαμπεν ο ηλιος
επι τας χρυσας ασπιδας και τα αρματα, εστιλβε τα ορη απ' αυ των· ην γαρ η
παρεμβολη μεγαλη και ισχυρα λιαν. και ως επε τεινεν η μαχη, θεασαμενος Ἐλεαζαρ
ο αδελφος Ἰουδα πεπυρωμενους τους ελεφαντας και τοξοτας επ' αυτων φερομενους,
ενα δ' ιδων υψηλοτερον των αλλων και βασιλικοις θωραξι καθω πλισμενον, και
νομισας επ' αυτον φερεσθαι τον βασιλεα, εκπη δησας της παραταξεως εμπλεκεται τωι
των πολεμιων αθροισματι, και πολλους αποκτεινας των περι τον ελεφαντα
υποκατωθεν αυτου υπεδυ, και παταξας εις την γαστερα τον ελεφαντα επικαθισαι και
συντριψαι αυτον το θηριον εποιησεν. οπερ Ἰουδας θεασαμενος και κραταιοτερον τον
πολεμον αισθομενος εις Ἱερουσαλημ εφυγε. 1.289 και επιδιωξας Ἀντιοχος
επολιορκει ταυτην. ειτα λογους ειρηνι κους μεθ' ορκων ποιησαμενου, δεχεται αυτον
Ἰουδας ενδον της πολεως. ο δε εισελθων και τον ορκον παρασπονδησας και το
τειχος τελεον καταστρεψας και τους οικητορας σκυλευσας εις Ἀν τιοχειαν
υπεστρεψε. μετα δε ταυτα Ἰουδας τρισιν ετεσι την θρησκειαν ολιγωρηθεισαν την
πατριον ανεκτησατο, και πολεμους πολλους επιδειξαμενος και τροπαια μεγαλα
στησαμενος και της χωρας απαντας απελασας του Ἀντιοχου και τον ναον εκκαθαρας
γνωμηι παντος του λαου των Ἰουδαιων την αρχιερωσυνην παρε λαβε. Τα δε
Ῥωμαιων πραγματα διωικειτο πρυην υπο υπατων επι ετη τξδʹ εως Ἰουλιου Καισαρος
του μη γεννηθεντος· της γαρ μητρος αυτου θανουσης εν τωι θʹ μηνι, ταυτην ανασχι
σαντες εξεβαλον αυτον, οθεν και λεγεται Καισαρ, ο εστιν ανα τομη. αφ' ου Καισαρες
και οι των Ῥωμαιων βασιλεις προσηγο ρευθησαν. Τωι δε εσιαʹ ετει του κοσμου
Ἀλεξανδρειας και Αιγυπτου Πτολεμαιος ο φιλαδελφος εβασιλευσεν ετη ληʹ, ος και
την μετα βολην των θειων γραφων και λοιπων Ἑλληνικων Χαλδαικων Αι γυπτιων
και Ῥωμαικων εις δεκα μυριαδας αριθμουμενων βιβλιων, πασων τε αλλογλωσσων
ουσων, εις την Ἑλλαδα γλωσσαν μετε ποιησε δια των οʹ σοφωτατων Ἑβραιων· ας
και εν ταις κατα την Ἀλεξανδρειαν βιβλιοθηκαις αυτου εναπεθετο. γεγονε δε η μετα
βολη πασα των Ἑβραικων βιβλιων εν ολαις ημεραις οβʹ. επι τωι 1.290 καλλει τοινυν
των θειων γραφων εκπλαγεντος του βασιλεως και παντων των εν τελει, παροντος
και Μενεδημου φιλοσοφου και ∆ημητριου Φαληρεως ηρωτα ο βασιλευς οτι πως
τοιουτων οντων των θειων λογων, ουδεις ιστορικων η ποιητων εμνησθη αυτων. και
απεκριθη ο ∆ημητριος οτι ουδεις ποτε ετολμησε τουτων αψα σθαι δια το και
Θεοπομπον θελησαντα ιστορησαι περι αυτων παραφροσυνηι κρατηθηναι και οναρ
ιδειν, οτι δια τουτο αυτωι συνεβη περιειργασμενωι τα θεια. και Θεοδεκτον τον των
τραγωι διων ποιητην εν ενι δραματι μνησθεντα των ιερων βιβλων τουτων
τυφλωθηναι. εκατερους δε αποσχομενους του τολμηματος και το θειον
εξευμενισαμενους υγιεις γενεσθαι. Πτολεμαιος ο ευεργετης, ο φιλαδελφου και
Ἀρσινοης, ετη κϛʹ. κατα τουτους τους χρονους Ἰησους ο του Σιραχ ο την Σοφιαν
συγγραψας παρ' Ἑβραιοις εγνωριζετο. Πτολεμαιος ο φιλοπατωρ, ο του ευεργετου
υιος, εβασι λευσεν ετη ιζʹ. επι τουτου ο λαος των Ἑβραιων αιχμαλωτος εν Αιγυπτωι
απαχθεις τοιουτον τι επαθεν. ουτος προσεταξε τοις αυτου υπασπισταις ελεφαντας φʹ,
ους ειχε, ποτισαι οινον λιβανωτον, οπως απαντας τους Ἰουδαιους δι' αυτων

 
 
 

105
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απολεσηι· ευξα μενων δε εκεινων οι ελεφαντες εις τους ιδιους στρατιωτας και δη
μους εμπηδησαντες πολυν αυτων οχλον εν τηι περιεχουσηι μανιαι κατεσφαξαν· και
ουτω σωθεντες μετ' ευχαριστιας απελυθησαν εις τα ιδια.
1.291 Πτολεμαιος ο επιφανης, ο του φιλοπατορος υιος, εβασι λευσεν ετη κδʹ.
Πτολεμαιος ο φιλομητωρ, ο του επιφανους υιος, ετη λεʹ. επι τουτου Ἀντιοχος τους
Μακκαβαιους μη βουλομε νους μιαροφαγειν εκολαζεν. επι τουτου ιερατευσεν
Ἰουδας Ὑρκανος και Ἀριστοβουλος. και εως αυτου τοινυν του Ὑρκανου η βασιλεια
του Ἰσραηλ ην. και λαμβανει την βασιλειαν αυτου Ἡρωδης ο αλλοφυλος υπο των
Ῥωμαιων, ος και πλησιαζει τηι Χριστου παρουσιαι. και Ὑρκανωι μεν συνεμαχει το
δημοτικον, Ἀριστοβουλωι δε οι ιερεις. ην δε τις Ὀνιας ονοματι ευσεβης και δικαιος,
και εκ των ιερεων, ος και ανομβριαν ελυσε ποτε ευξαμενος· του τον ηναγκασεν
ευξασθαι περι νικης. ο δε ηυξατο λεγων "θεε κυριε δεσποτης, μητε τωι δημωι κατα
των ιερεων σου μητε τοις ιερευσι κατα του δημου βοηθησηις." τουτον δε ευθεως οι
ωμοι και ασεβεις ελιθασαν. και παρευθυς της θειας δικης τουτους μετελθουσης ηλθε
κατ' αυτων Πομπηιος Ῥωμαιων στρατηγος και την πολιν επορθησε. και εισελθων εις
τα αγια των αγιων δι' ευσεβειας ουδενος των ιερων σκευων ηψατο, καιπερ πολλων
χρη ματων οντων, αλλα και ανακαθαραι το ιερον και τας θυσιας επι τελειν
προσεταξεν. επεμψε δε Ἀριστοβουλος δωρον Πομπηΐωι αμπελον χρυσην διακοσιων
ταλαντων. Πτολεμαιος ο δευτερος ευεργετης ετη κθʹ. Πτολεμαιος ο φυσκων δι'
ογκον του σωματος επικληθεις ετη ιζʹ μηνας ϛʹ. Πτολεμαιος Ἀλεξας ετη ιʹ.
Πτολεμαιος ο δευτερος σωτηρ, ο 1.292 υιος του δευτερου ευεργετου, ετη κθʹ.
Κλεοπατρα ετη ηʹ. Πτο λεμαιος ο νεος ∆ιονυσος εβασιλευσεν ετη λʹ. Κλεοπατρα η του
νεου ∆ιονυσου θυγατηρ τελευτησαντα διαδεχεται πατερα, και συμβασιλευει αυτηι
Πτολεμαιος ο αδελφος· τουτον διενεχθεντα προς αυτην ανελουσα μονη κατεσχε την
αρχην, και βασιλευει ετη κβʹ. οτι εν τωι αριθμωι των χρονων δʹ μονα ετη της βασι
λειας αυτης δει αριθμειν. Της Ἀσιας πρωτος βασιλευς Ἀντιγονος γενομενος
Ἀντιγονιαν εκτισε την προς τωι Ὀροντηι ποταμωι. ταυτην Σελευκος επι κτισας ο
Ἀντιοχου πατηρ Ἀντιοχειαν ωνομασεν· η δε εστιν η μεγαλη Ἀντιοχεια. ουτος ο
Σελευκος και Λαοδικειαν εκτισε και Σελευκειαν, Ἀπαμειαν, Ἔδεσαν, Βερροιαν,
Πελλαν και Βαβυλωνα παρεστησατο. και εν ταις νεαις πολεσι Ἰουδαιους συνυκι σεν
Ἕλλησι. Ὅτι ο διαφανης λεγομενος Ἐρασιστρατος ιατρος διεγνω Ἀντιοχον τον
Σελευκου παιδα δεινως νοσουντα δια τον προς την του πατρος γαμετην ερωτα,
θυγατερα ∆ημητριου· οθεν Σελευκος τωι παθει περιαλγησας παραχωρει τωι παιδι
Ἀντιοχωι της γαμετης. ουτος Ἀντιοχος ο λεγομενος σωτηρ εσχεν εκ της θυγατρος
∆ημη τριου, γαμετης δε Σελευκου του πατρος αυτου Στρατονικης αρ σενα υιον τον
επικληθεντα θεον, ος και εβασιλευσεν μετ' αυτον Συριας και Ἀσιας ετη ιεʹ. Ἐν τωι
#22εσπαʹ ετει του κοσμου Νικομηδης βασιλευς Βιθυ νων επ' ονοματι αυτου την
Νικομηδειαν εκτισε, πρυην καλουμε 1.293 νην Ἀστακον. Ἀντιοχος ο επιφανης
βασιλευς Συριας την Ἱερουσαλημ πορθησας και τον ναον βεβηλωσας ∆ιος Ὀλυμπιου
βδελυ γμα εν αυτωι ανεστηλωσε κατα την του ∆ανιηλ προφητειαν, ηγουν το
βδελυγμα της ερημωσεως. Ὅτι ροʹ ετη ετελεσφορουν Ῥωμαιοις Ἰουδαιοι απο
Σελευκου. Ἰουλιος Καισαρ κατα το τεταρτον ετος της βασιλειας Κλεο πατρας υπο
Ῥωμαιων αναρρηθεις υπατος, εις την ανατολην συν πολληι ανελθων δυναμει και
πολλους των αυτοθι τροπωσαμενος και υποφορους καταστησας, ιδιους των τοπων
καθιστησιν επιμε λητας. Ἀντιπατρον μεν ουν τον Ἀσκαλωνιτην Παλαιστινης
κατεστησε διοικητην. υιος δε ην Ἀντιπατρος Ἡρωδου τινος, των εν νεωκοροις
αριθμουμενων και των αυτοθι του Ἀπολλωνος ιεροδουλων. παιδα δε οντα ποτε τον
Ἀντιπατρον ληισται αναρ πασαντες Ἰδουμαιοι κατειχον, λυτρα υπερ αυτου
 
 
 

106
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κομιεισθαι υπει ληφοτες· του δε πατρος αυτου εις εσχατον πενιας εληλακοτος εμεινε
παρα τοις αρπασασιν δουλευων και τοις εκεινων εθεσι τρε φομενος. Ἀναιρεθεντος
δε του Ἀντιπατρου φαρμακωι βασκανιαι της πολλης ευδαιμονιας υπο Βαλιχου τινος
Ἰουδαιου, διαδεχονται οι παιδες αυτου την αρχην, Ἡρωδης και Φασαιλος. και ο μεν
την Ἰδουμαιαν και την Ἱεροσολυμων εκληρωσατο γην, την δε Ἰουδαιαν και
Γαλιλαιαν ο Ἡρωδης. γνους δε ως Ὑρκανος ο προ αυτου βασιλευς τον του ∆αβιδ
ταφον ανοιξας τρισχιλια ελαβε ταλαντα, ηνοιξε και αυτος, και χρηματα μεν ουχ
ευρε, κοσμον 1.294 δε χρυσειον και κειμηλια πολλα ανειλετο. πειραθεντος δε αυτου
ενδοτερω χωρειν, ου τα σωματα ∆αβιδ και Σολομωντος ετεθη σαν, πυρ εξελθον δυο
των δορυφορων κατεφθειρε. Γενομενος δε εις την Αιγυπτον Ἰουλιος της
Κλεοπατρας κρατυνει την αρχην, των επιτιθεμενων αναστειλας τας επιβουλας. και
τα επι της ανατολης απαντα διοικησαμενος επανηλθεν εις την Ῥωμην μοναρχησας.
Ὅτι ο Ἰουλιος μην Κυντιλιος ελεγετο, μετωνομασθη δε παρα Ἀντωνιου δια το
γεννηθηναι αυτωι Γαιον Ἰουλιον. ο δε Σεξτιλιος απο Αυγουστου Αυγουστος, ο εστι
σεβαστος. Ὅτι καρμινα παρα Ῥωμαιοις λεγεται τα επη και καρμεντια η μαντεια. Ὅτι
την πρωτην του μηνος Ῥωμαιοι καλανδας καλουσι· νοννας δε και ειδους επι μεν
Ἰανουαριου και Φεβρουαριου Ἀπριλλιου τε και Ἰουνιου και Αυγουστου και
Σεπτεμβριου και Ὀκτωβριου και Νοεβριου τας μεν νοννας λεγουσι εʹ του μηνος, τας
δε ειδους ιγʹ του μηνος, επι δε Μαρτιου και Μαΐου και Ἰουλιου και ∆εκεμβριου τας
μεν νοννας την ζʹ του μηνος, τας δε ειδους την ιεʹ του μηνος. καλανδας τοινυν
Ἰανουαριου ευρισκων την αʹ Ἰανουαριου νομισεις. ετι δε προ τριων την τριτην και
προ μιας νοννων Ἰανουαριων την δʹ, δια το την εʹ, ως εφημεν, νονναν καλεισθαι.
μετα δε την εʹ ειποις αν προ ηʹ ειδων Ἰανουαριων, ηγουν τηι ϛʹ 1.295 τουτου, και προ
επτα παλιν τηι ζʹ, και εξης ομοιως, δια το την ιγʹ Ἰανουαριου ειδους Ἰανουαριου
λεγεσθαι. την δε ιδʹ τουτου ειποις αν προ ιθʹ καλανδων Φεβρουαριου, την δε ιεʹ προ
ιηʹ, και εξης κατα τον τροπον μεχρι της πρωτης Φεβρουαριου· ειτα ερεις καλανδας
Φεβρουαριου. ετι δε και επι των αλλων μηνων ομοιως.
Ὅτι Ῥωμαιοι κιβους την τροφην εκαλουν· εξ ου και Ἰανον Κιβουλλιον δια
το ευωχιαστικον και Ἰανον Κυρινον ωσανει προμαχον, και Κονσαιον αντι του
οδαιον και πατρικιον αυτοχθονα. ∆ιων ο Ῥωμαιος αρχαιον τινα ηρωα Ἰανον λεγει,
δια την του Κρονου ξενισιν λαβοντα την γνωσιν των μελλοντων και των προυπ
αρχοντων, και δια τουτο διπροσωπον υπο Ῥωμαιων πλαττεσθαι· εξ ου τον τε μηνα
κληθηναι Ἰανουαριον, και την του ετους αρχην απο του αυτου μηνος γινεσθαι.
Φεβρουαν θεαν τινα καθαρτικην των πραγματων οι Ῥω μαιοι παρελαβον. Ἀνυσιος
δε εν τωι περι μηνων φεβρουον τον καταχθονιον τηι Θουσκων φωνηι λεγει. ο δε
Λαβεων απο του πενθους λεγει κληθηναι τον Φεβρουαριον· φεβρους γαρ παρα Ῥω
μαιοις το πενθος προσαγορευεται. κατ' αυτον δε τους κατοιχο μενους ετιμων, και
φεβρουαραι το καθαραι. Ὅτι τον Μαρτεμ οι Ῥωμαιοι μορτεμ εκαλουν οιονει θανα
τον, η κινητην των τεχνων, η τον παρ' αρρενων και μονων τιμω μενον, η εκ του
μαρνασθαι, κατα Φιλοξενον. καλειται δε Αι γυπτιαστι Ἐρτωσι· τουτο δε σημαινει
παντος γενους ζωιογονιαν 1.296 και πασης ουσιας και υλης, κατα φυσιν και δυναμιν
διατακτικην ζωιογονικην. Ὅτι κερδος η επικαιρος δοσις λεγεται, μιλιαρισια δε απο
της μιλιτιας ηγουν στρατειας· ο γαρ Σκιπιων δι' ενδειαν χρυ σιου τοις στρατιωταις
τα μιλιαρισια κατασκευασας επιδεδωκεν, Ἀννιβου τοις πραγμασιν επικειμενου. Ὅτι
δηλατορας τους διαβολους και συκοφαντας καλουσι Ῥωμαιοι. Ὅτι σπαθαριος ο
σωματοφυλαξ εστιν, ορατιων η προσφω νησις, και φαυρικισιοι οι των οπλων
δημιουργοι. Ὅτι Ῥωμαιοι τας σωφρονας γυναικας ματρωνας εκαλουν, οι δε
Ἕλληνες οικοδεσποινας. αι τοσουτον της αιδους εφροντιζον ως μηδε ταις πολλαις
 
 
 

107
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των γυναικων ομιλειν, αλλα τοπους τινας ησυχιους εν τοις βαλανειοις εξω του
πληθους εαυταις αφοριζειν, ους ετι και νυν ματρωνικια καλουσιν. Ὅτι σωφρονες
Ἑλληνων ουτοι, Βελλεροφοντης Σθενεβοιας και Τελης Ἀλφεσιβοιας και Πηλευς
Ἀστυδαμειας και Ἱππολυτος Φαιδρας. Ὅτι η αω παρα Χαλδαιοις ερμηνευεται φως
νοητον τηι Φοι νικων γλωσσηι· και Σαβαωθ δε ο υπερ τους επτα πολους, τουτε στιν ο
δημιουργος θεος. Ὅτι νεα η πρωτη του μηνος παρα Ἀττικοις, εννη δε η τε λευταια.
καλανδη η νεομηνια, απο του καλειν εν αυτηι τον ιερεα 1.297 τον δημον και
κηρυττειν την ημεραν της νοννας, εξ ης εδηλουτο η μεσομηνια, ην αυτοι πατριως
ειδους προσαγορευουσιν. ιστεον οτι Μαρτιος και Μαιος και Ἰουλιος και Ὀκτωβριος
εβδομαιας εχουσι τας νοννας και πεντεκαιδεκαταιας τας ειδους, οι δε λοιποι
πεμπταιας τας νοννας, και τρισκαιδεκαταιας τας ειδους. Φουρτουνα παρα Ῥωμαιοις
η ευδαιμονια. Ὅτι η δεκας δεχας προσαγορευεται ως δεκτικη του απειρου. η αυτη
και κλαδουχος, διοτι εξ αυτης οι αριθμοι παντες ως κλαδοι τινες φυονται. Σπορτα
παρα τοις αυτοις η σπυρις, η και φισκος καλειται· καν διαφερωσι τωι φισκον μεν
καλεισθαι την ραβδωτην πλεκτα νην, σπορταν δε την φλοιωδη. εστι δε και ετερα
κατασκευη σπυριδος, αντι πιλου τηι κεφαληι τιθεμενη· καλειται δε παρ' Ἰτα λοις
καμελα, εξ ου και καμελαυκια. Μαππαριον τοις Ῥωμαιοις εδοξε καλειν εξ αιτιας
τοιαυτης. εθος ην τοις υπατοις επι των θεατρων ευωχεισθαι. μετα δε το παυσασθαι
της ευωχιας το εν χεροιν εκμαγειον, ο και μαππαν πατριως καλουσιν, εξ ου και
μανδυλια, ερριπτον· οπερ υποδε χομενος ο λεγομενος μαππαριος τον αγωνα
παρεσκευασεν. ου πλεον δε των επτα κυκλων, ους σπατια οιονει σταδια και μισους
αντι του αθλους, περι την πυραμιδα, ην νυν οβελον καλουσι, διεπληκτιζοντο οι
αγωνισται δια το τοσουτους ειναι τους των πλα 1.298 νητων πολους, ους Χαλδαιοι
στερεωματα καλουσιν, ανευ του σεληνιακου δια το μεχρις αυτης διηκειν το της υλης
σκυβαλον κατα το λογιον. Ὅτι βιξιλατιωνες οι Ῥωμαιων ιππεις, και βιξιλα παραπε
τασματα εκ πορφυρας και χρυσου εις τετραγωνον σχημα πεποιη μενα· ταυτα
εξαρτωντες επι μακρων δορατων, κυκλωι παραπορευομενοι των βασιλεων
κατασκεπτουσιν αυτους. ειεν δ' αν τα λεγομενα φλαμουλα. Ἡ παρ' Ἕλλησιν οπτη
πλινθος λατερκουλον παρα Ῥωμαιοις λεγεται. ην δε πλινθος δημοσια, εφ' ου τα τε
των βουλευτων και τα των στρατευματων ονοματα απεγραφετο, και εγραφετο επι
τειχους εις τετραγωνον σχημα τυπος τις και γραμμη πλινθος. τιτλον και αυτην τινες
ονομαζουσιν, ουκ ειδοτες ως τιτλος κυ ριως η προσγραφη των αξιωματων λεγεται,
ου μην η τετραγωνος γραμμη. Λεγεται παρα Ῥωμαιοις ματρικιον το πλατυ ξυλον και
παχυ· οι γαρ αρχαιοι ξυλοις και φλοιοις και φιλυρινοις πιναξι προσγραφοις
εκεχρηντο. εστι δε και σανις φιλυρινη, εφ' ης τα ρηματα της ελευθεριας ειωθε
γραφεσθαι. τιλια δε παρα τοις αυτοις η φιλυρα το ξυλον· οθεν κωδιξ το βιβλιον.
κωδιξ δε κυριως ο φιτρος παρ' αυτοις καλειται, και λιβερ το βιβλιον. λιβερ δε ο
φλοιος εστι κυριως· ταυτα και ματρικιον. και ματρι καριους τους ξυλουργους
καλουσι. Τρισωματον τον Γηρυονην φασιν ουχ οτι τοσουτοις εχρη 1.299 σατο
σωμασιν, αλλ' οτι τρεις νησοι εν τωι ωκεανωι κειμεναι συνε μαχουν αυτωι. Ὅτι
Ῥωμαιοι τα διζυγα αρματα βιγας εκαλουν, εξ ων και βιγαριοι. Λατινους τους
επιχωριαζοντας, Γραικους δε τους ελ ληνιζοντας καλουσιν. δεκανους τους
ραβδουχους. Ὅτι τα λεγομενα επτα θεαματα εστι ταυτα· κενον φρυαγμα των παλαι
πυραμιδες, Αιγυπτος ασπερ ειχε κομπον η πλανος, και πυργος αστροις εξισουμενος
Φαρου. μεγας κολοσσος ο θρυλουμενος Ῥοδου, και τυμβος εξακουστος ο του
Μαυσωλου, και Κυζικου φεριστος αρραγης δομος. της Ἀρτεμιδος της Ἐφεσιας δομος,
τον ονπερ εξηγειρεν Ἀρτεμισια η Μαυσωλου ταλαινα συζυγος παλαι. και το θεατρον
Λυκιας της των Μυρων, οπερ κατεσπαραξεν Ἰσμαηλ γονος. και Ῥουφινιον αλσος εν
 
 
 

108
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι Περγαμωι, ουπερ το καλλος πασαν εδραμε χθονα. Γαιος Ἰουλιος Καισαρ
εβασιλευσεν ετη δʹ μηνας ζʹ. Καισαρ δε επεκληθη, ο λεγεται ανατομη, οτι θανουσης
της μητρος αυτου εν τωι εννατωι μηνι ταυτην ανατεμοντες εξηγαγον αυτον.
Oυτος1.300 και δικτατωρ εκληθη, ο εστι μοναρχης· δικτατωρ δε εστιν αρχη
ανυπευθυνος. τουτωι ετεχθη ιππος αντι οπλης χηλας εχων και μηδενα ετερον
αναβατην δεχομενος η αυτον, ως Βουκεφαλος τον Ἀλεξανδρον. ουτος νεος ων
εδοξεν εν τοις υπνοις συνουσιαζειν τηι ιδιαι μητρι. Ὅτι αυτος Ἰουλιος, ως φησι
Πλουταρχος, μεγιστοις αγωσι Γερμανους και Γαλλους και Βρεττανους χειρωσαμενος,
υποφορους τοις Ῥωμαιοις πεντακοσιας πολεις οικουμενης κατε στησατο. Ὅτι η
γαμετη αυτου εν τηι νυκτι μεθ' ην εσφαγη, εδοξεν οραν την οικιαν Καισαρος
συμπεπτωκεναι, και αυτον κατατετρω μενον και αιματι περιρρεομενον εμπεσειν τοις
κολποις αυτης. τουτωι μελλοντι την αυλιον εξελθειν θυραν απερχομενωι επι το
βουλευτηριον εικων αυτου του Καισαρος εφεστωσα τωι προθυρωι αυτοματως
κατεπεσε. και προς τουτοις χαρτην αυτωι τις επιδε δωκε πασαν την κατ' αυτου
μελετωμενην επιβουλην εχοντα. και νομισας αλλο τι ειναι ουκ ενετυχεν, αλλα
δεδωκως ετερωι φυ λαττειν εσφαγη υπο Βρουτου και Κασιου εν τωι βουλευτη ριωι,
χρονων υπαρχων ν ʹ. κληρονομον δε και θετον υιον κατελιπεν Ὀκταβιον τον υιον
Ἰουλιας της ιδιας αδελφης, ετος αγοντα ι ʹ. Ὀκταβιος Αυγουστος Καισαρ, ο ανεψιος
Ἰουλιας, εβασι λευσεν ετη ν ʹ. αφ' ου Αυγουστοι οι Ῥωμαιων βασιλεις και ο μην
Αυγουστος εκληθη, ο εστι σεβαστος, Σεξτιλιος πριν ονομα 1.301 ζομενος. εν τηι νυκτι
δε ηι εγεννηθη, ειδεν αυτου ο πατηρ καθ' υπνους εκ των κολπων της γυναικος αυτου
τον ηλιον ανατελλοντα· η δε μητηρ αυτου ειδεν ως τα σπλαγχνα αυτης εξαρπαγεντα
εις τον ουρανον ανεφερετο. και οτι Νιγιδιος βουλευτης αστρολογος βραδυ
προελθοντος του πατρος αυτου ηρωτησε την αιτιαν, ο δε εφη υιον αυτωι τετεχθαι,
κακεινος ανεβοησεν "ω τι εποιησας; δεσποτην ημιν εγεννησας." οτι τρεφομενου
αυτου εν αγρωι κα ταπτας αετος τον αρτον εκ των χειρων αυτου αφειλετο, και επαν
ελθων παλιν εις τας χειρας αυτου τουτον κατεθετο. οτι εν παι σιν αυτου τελουντος
Κικερων αυτον [ο Ὀκταβιος] εν ονειροις εθεασατο χρυσηι αλυσει δεδεμενον και
μαστιγα κρατουντα εκ του ουρανου χαλασθηναι εις το Καπιτωλιον. οτι εν τωι τελει
αυτου κεραυνος εις την εικονα αυτου εμπεσων το πρωτον γραμμα του ονοματος
αυτου ηφανισεν, ως τους μαντεις ειπειν οτι τεθνηξεται. συγκαλεσας δε τους
βουλευτας ειπε "πηλινην παραλαβων την Ῥω μην λιθινην υμιν αυτην καταλελοιπα"
δια το περιον της δυνα μεως. εν τωι Σεξτιλιωι δε μηνι γενομενος υπατος και πολλας
νικας νικησας, εν τουτωι και τελευται· διο και Σεξτιλιος αυτος παλιν ελεγετο δια το
τον Σεξτιλιον μηνα επονομασθηναι Αυγουστον. ηγαπατο δε υπ' αυτου Μαικηνας
ανηρ σοφος, ος και πρωτος τα σημεια εφευρεν. ος ποτε δικαζοντος του Καισαρος και
πολλων θανατον καταψηφισαμενου, μη δυναμενος δια το πληθος του λαου ....
αυτου, εγραψεν "αναστα δημιε," και σημηναμενος 1.302 ερριψεν εν τωι κολπωι
αυτου· οπερ αναγνους ο Καισαρ ανεστη, κελευσας αργησαι τα κριθεντα παρ' αυτου.
οτι πανυ ην των φιλων θεραπευτικος. τινος γαρ των συστρατευομενων αυτωι δεη
θεντος της εις το βουλευτηριον αυτου παρουσιας, ειπειν αυτον μεν ασχολεισθαι,
επιτρεψαι δε τινι των φιλων παραγενεσθαι και την χρειαν πληρωσαι. ος οργισθεις
εφη "εγω οσακις της εμης επι κουριας εδεηθης, ουκ αλλον αντ' εμου επεμψα." και
ερυθρια σας ο Καισαρ και συναπηλθε και συνεπραξεν. Ἐπι δε της βασιλειας
Αυγουστου Καισαρος εισηλθε πλοιον απο Ἀλεξανδρειας εις την πορταν Ῥωμης,
επιφερομενον σιτου μοδιων χιλιαδας υʹ, επιβατας αςʹ, ναυτας ςʹ, πεπερι, οθονας,
χαρτην, υελια, και τον μεγαν οβελισκον μετα του βασιλεως, αυτον τε εστωτα εν τωι
μεγαλωι ιππικωι, εχοντα υψος ποδας πζʹ ημισυν. Ειχε δε και Ἀθηνοδωρον τον
 
 
 

109
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλεξανδρεα σοφωτατον πανυ. ην δε Καισαρ μανιωδης αει περι τας των αλλοτριων
γυναικας, ως και αυτους εξυπηρετειν τωι μιασματι. ηνικα γαρ ηρχετο τις των
βουλευτων προς αυτον ωραιαν εχων γυναικα, επεμπε προς τουτον τον οικειον
δακτυλιον, και ηξιου εμβαλειν την γαμετην εν καταστεγωι φορειωι και
κατασημανασθαι, και αυθις τον δακτυλιον αντιπεμψασθαι· και ουτω δεχομενος την
γυναικα εν τωι φορειωι ασελγαινων εσφραγιζε και ανταπεστρεφεν. οπερ γεγονε τινι,
ος 1.303 μη τολμησας αντειπειν απωδυρετο το δυστυχημα. οις επιστας Ἀθηνοδωρος
κλαιουσι, και την αιτιαν μαθων, εαυτον ᾔτησεν εμβαλειν τωι φορειωι και
κατασημηναμενους αποστειλαι, γυμνον ξιφος επιφερομενον. ου απαχθεντος εδοκει
Καισαρ την γυναικα ειναι του συγκλητικου, και ανοιξαντος τας θυρας εξεθορε
ξιφηρης Ἀθηνοδωρος και πανυ κατεπτηξε τωι αθροωι τον Καισαρα. και δεδιοτα αυτον
ανεκτησατο, και τοις μεγιστοις κατεδησεν ορκοις μηδεποτε τουτο πραξαι. ον
τοσουτον απεδεξατο ως την συγκλη τον συναγαγων πολλα τον Ἀθηνοδωρον
εγκωμιασαι, προσθειναι δε και τουτο, ως κακον βιον εσχηκως υπο Ἀθηνοδωρου
επανωρ θωθη. γηρασας δε ο Ἀθηνοδωρος ᾔτησεν απελθειν εις την πα τριδα· ελεγε
γαρ ως τελειος ειη ο Καισαρ κατα πασαν φιλοσοφιαν και πραξιν. ο δε μολις
επετρεψεν αυτωι την αναχωρησιν. ως δε μελλων απαιρειν ησπαζετο αυτον, και
επικυψας εις το ους παρε καλει ιν' οσακις οργισθηι, μη προτερον κελευσηι το
πρακτεον, πριν αν καθ' εαυτον αριθμησηι τα κδʹ στοιχεια· ᾔδει γαρ αυτου το
οξυθυμον και ευμεταβλητον. ο δε Καισαρ αισθομενος εφη "ευγε, υπεμνησας με ως
ατελης ειμι και της σης διδασκαλιας δεομενος. δια τουτο ου συγχωρησω σοι της
ενεγκαμενης τεως επιβηναι." Τουτου τωι δευτερωι ετει αι ινδικτοι επενοηθησαν και
το βισεξτον, και νομους εξεθετο πολιτικους. και Βιργιλιος παρα Ῥωμαιοις
εγνωριζετο ποιητης. επι τουτου και Ἰουδαν τον Γαλι 1.304 λαιον τον εν ταις
πραξεσιν εμφερομενον ιστορουσιν εγηγερθαι, και Ἀντιπατρον τον Ἡρωδου πατερα
της Ἰουδαιας βασιλεα καταστηναι υπο Ῥωμαιων.
Ἀντωνιος δε ο στρατηγος και υπατος Ῥωμαιων, ως φησι ∆ιων ο Κοκκειος,
ανελων Βρουτον και Κασιον τους φονευτας Ἰουλιου Καισαρος, τον στρατον
αναλαβων ηλθεν εν Συριαι. ερωτι δε βληθεις Κλεοπατρας αντηρεν Αυγουστωι
Καισαρι· οθεν επαν ελθειν εις Ῥωμην ουκ εγνωκει ως λογον αποδωσων. ουτος ο
Ἀντωνιος μετα Κλεοπατρας Ἀλεξανδρειας και Αιγυπτου ανταρσιαν βουλευσαμενος
προσεχωσε τον Ἀλεξανδρειας της πολεως και Φαρου της νησου μεταξυ διακειμενον
θαλασσιον πορθμον, ωσει τεσσαρα μιλια εχοντα διαστημα. τουτον ουν τον πορθμον
χειρι πολληι και σπουδηι και δαπανηι, ∆εξιοφανους μηχανικου του εργου
προηγουμενου, συντελεσαντες ηπειρον και βατον ειναι παρεσκευα σαν αβατον οντα
το προτερον, και ακωλυτως εξειναι προς την Φαρον διαβαινειν. Τουτου τωι ιδʹ ετει
Αυγουστου δε Καισαρος μβʹ ετει της μοναρχιας αυτου, τικτεται Χριστος ο θεος ημων.
ετος τουτο κτισεως κοσμου κατα τας ακριβεστερας αναγραφας #22εφ ʹ, μηνι
∆εκεμβριωι κεʹ, ημεραι δʹ. κυκλος ηλιου οκτωκαιδεκατος, και σε ληνης κυκλος ιεʹ.
ειτα γνωναι την ημεραν βουλομενοι καθ' ην ετεχθη Χριστος ο αληθινος θεος ημων,
τιθεμεν τας κατα το παρον ετος δʹ επακτας του ηλιου, και ταυταις προστιθεμεν τας
απο αρχης του πρωτου μηνος ημερας, Ἀπριλλιου λʹ, Μαΐου λαʹ, 1.305 Ἰουνιου λʹ,
Ἰουλιου λαʹ, Αυγουστου λαʹ, Σεπτεμβριου λʹ, Ὀκτωβριου λαʹ, Νοεμβριου λʹ,
∆εκεμβριου κεʹ, ομου ς αʹ. ταυτας υφελε επι των επτα ουτως· επτακις μʹ σπʹ· ιαʹ ζʹ·
λοιπαι δʹ. εγνωμεν ουν ως καθ' ην ημεραν εδημιουργησε τους φωστηρας, κατ' αυτην
ετεχθη Χριστος ο αληθινος θεος ημων ως υπαρχων ηλιος δικαιοσυνης. Τωι ιεʹ ετει
Τιβεριου Καισαρος βαπτιζεται υπο Ἰωαννου, ινδικτιωνι πρωτηι, εν τωι Ἰορδανηι
ποταμωι, τηι ιγʹ ημεραι του λαʹ ετους αυτου, ʹ του Ἰανουαριου μηνος. εν τωι #22εφ ʹ
 
 
 

110
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετει τοινυν της του κοσμου γενεσεως εγεννηθη Χριστος ο θεος ημων. εν δε τωι
παροντι #22εφλ ʹ ετει εβαπτισθη, καθως λελεκται. μετα δε το βαπτισθηναι απαντα
τον λαον, ηι φησι τα ιερα λογια, και Ἰησου βαπτισθεντος και προσευχομενου εγενετο
ανεωιχθηναι τον ουρανον, και καταβηναι το πνευμα το αγιον σωματικωι ειδει ωσει
περιστε ραν επ' αυτον, και φωνην εξ ουρανου γενεσθαι λεγουσαν "συ ει ο υιος μου ο
αγαπητος εν σοι ηυδοκησα." ειτα γνωναι βουλο μενοι και ποια ην της εβδομαδος
ημερα οτε ο κυριος εβαπτισθη, τιθεμεν τα #22εφλ ʹ ετη. τουτοις προστιθεμεν το
τεταρτον, και γινονται #22 κʹ. ταυτα υφειλομεν παρα το επται, λεγοντες, επται ʹ τʹ,
επται πʹ φξʹ, επται ηʹ ν ʹ. λοιπαι δʹ επακται. ταυταις προσαπτομεν τας απο του πρωτου
μηνος ημερας εως αυ της της ημερας εν ηι ο κυριος εβαπτισθη. ουτως εχεις επακτας
δʹ. 1.306 Ἀπριλλιου λʹ, Μαΐου λαʹ, Ἰουνιου λʹ, Ἰουλιου λαʹ, Αυγουστου λαʹ,
Σεπτεμβριου λʹ, Ὀκτωβριου λαʹ, Νοεμβριου λʹ, ∆εκεμ βριου λαʹ, Ἰανουαριου ʹ, ομου
σπεʹ. ταυτας υφελε επι των επτα, λεγων επται μʹ σπʹ, λοιπαι εʹ. εγνωμεν ουν ως εν εʹ
της εβδομαδος ημεραι εβαπτισθη ο κυριος. καθ' ην ημεραν αυτος ο κυριος
προσεταξεν εξαγαγειν τα υδατα ερπετα ψυχων ζωσων, αυτος επι συντελειαι των
αιωνων εβαπτισθη και ηγιασε το υδωρ και ζωοποιον ημιν απειργασατο. Μετα δε το
βαπτισθηναι, και πειρασθηναι υπο του Σα τανα εν τηι ερημωι, και νικησαι τον
πειραζοντα, παρεγενετο εις την Γαλιλαιαν κηρυσσων το ευαγγελιον της βασιλειας,
και κελευ σας τους μαθητας πιστευσαντας και δεξαμενους το κηρυγμα της ευσεβειας
ανελθειν μετ' αυτου εις Ἱεροσολυμα, εορτασαι το νομικον πασχα. ειτα θελοντες
γνωναι ποστηι του μηνος εφθασε κατα το παρον #22εφλζʹ ετους, αρχην ειληφυια απο
καʹ του Μαρτιου μηνος, η ιδʹ του πρωτου μηνος της σεληνης, τα #22εφλ ʹ υφειλομεν
επι των ιθʹ. λοιπαι ζʹ. ταυτας ενδεκαπλασιαζοντες, γινονται οζʹ. εκβαλε τριακαδας
δυω, λεγων δις λʹ ξʹ· λοιπαι ιζʹ. προσβαλε ταυταις τρεις τας προ των φωστηρων, προ
σεληνης ζʹ, και ζʹ τας απο καʹ, και αυτης του Μαρτιου μηνος. ομου μδʹ. υφελε λʹ·
λοιπαι ιδʹ. και εφθασεν η ιδʹ του πρωτου μηνος της σεληνης τηι κζʹ του Μαρτιου
μηνος. ειτα θελοντες γνωναι και ποιαι ημεραι εφθασεν η αυτη ιδʹ τοις #22εφλ ʹ,
προστιθεμεν το τεταρτον, #22ατπδʹ, 1.307 και γινονται #22 κʹ. ταυτα υφελε εις τα ζʹ,
λεγων ζ ʹ τʹ, ζπʹ φξʹ, ζηʹ ν ʹ. λοιπαι δʹ επακται. ταυταις προσβαλε τρεις τας προ των
φωστηρων, και ζʹ τας απο καʹ, και αυτης του Μαρ τιου μηνος. ομου ιδʹ. και υφελε ζʹ·
λοιπαι ζʹ. και ην σαβ βατον.
Τωι δε ιθʹ ετει Τιβεριου Καισαρος ο κυριος επι το παθος παρην. ετος τουτο
#22εφλθʹ, μηνι Μαρτιωι κγʹ, ημεραι ʹ. ανεστη δε τηι κεʹ του αυτου Μαρτιου μηνος, εν
ωι χρονωι ετελεσθη, ημεραι αʹ. οθεν και το κυριον πασχα εορταζειν η εκκλησια παρει
ληφε τηι κεʹ του Μαρτιου μηνος. εν ωι χρονωι ετελεσθη το Ἰου δαικον πασχα, μηνι
Μαρτιωι κδʹ, ημεραι ζʹ. κυκλος ηλιου κγʹ και σεληνης ιʹ, αρχην ειληφοτα την καʹ του
Μαρτιου μηνος, της ενεστωσης δʹ ινδικτιωνος. και ιαʹ ετος της κατα φυσιν εννεακαι
δεκαετηριδος της σεληνης, και κ ʹ της κατα φυσιν οκτωκαιεικο σαετηριδος του
ηλιου. τουτο δε το τεταρτον πασχα εστιν εν ωι πεπονθεν υπερ ημων Χριστος ο
αληθινος θεος ημων. μαρτυρει δε και αυτο το ευαγγελιον, το "και αυτοι ουκ
εισηλθον εις το πραιτωριον, ινα μη μιανθωσιν, αλλ' ινα ακωλυτως τηι εξης ημεραι
φαγωσι το πασχα." και αυθις "οι ουν Ἰουδαιοι, ινα μη μεινηι επι του σταυρου τα
σωματα εν τωι σαββατωι, επει παρασκευη ην (ην γαρ μεγαλη η ημερα εκεινη του
σαββατου), ηρωτησαν τον Πιλατον ινα κατεαγωσιν αυτων τα σκελη και αρθωσιν."
εν ωι ουν καιρωι κατα σαρκα επαθεν υπερ ημων ο κυριος, το κατα νο 1.308 μον ουκ
εφαγε πασχα, αλλ' αυτος υπερ ημων ετυθη. οτι δε ου κατα την ιδʹ επετελεσε το
πασχα, αλλα προ τουτου το μυστικον ετελεσε δειπνον, οτε και ο αγιασμος των
αζυμων και η προετοι μασια της εορτης εγινετο, ευρισκεται τοις μαθηταις
 
 
 

111
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταδιδους ου θυματος ουδε αζυμων, αλλ' αρτου και ποτηριου. Οι δε την γεννησιν
του Χριστου αναγραφοντες εις το #22εφʹ ετος και το παθος εν τωι #22εφλγʹ
σφαλλουσι, μη την ακριβειαν του ετους επισταμενοι.
Κατα τους χρονους της ενσαρκου επιδημιας Χριστου του αληθινου θεου
ημων ην τις τοπαρχης πολεως Ἐδεσσης, ονοματι Αυγαρος. διαδοθεισης ουν
πανταχου της των θαυμασιων φημης Χριστου του θεου ημων, ακουσας και αυτος ο
ρηθεις τοπαρχης εξιστατο επι τουτοις και εποθει ιδειν τον Χριστον. ουκ ηδυνατο δε
δια το ανιατως νοσειν. γραφει τοινυν επιστολην προς αυτον, ην απεστειλε δι'
Ἀνανιου των αυτου ταχυδρομων, ος εν πειραι ετυγχανε και της ζωγραφικης τεχνης.
παρηγγειλε δε αυτωι ο Αυγαρος λαβειν εν σανιδι το ομοιωμα της του Χριστου ιδεας.
η δε επιστολη του Αυγαρου κατα ρημα διεξεισι ταδε. "Αυγαρος τοπαρχης πολεως
Ἐδεσσης Ἰησου σωτηρι αγαθωι, αναφανεντι εν πολει Ἱεροσολυμων, χαιρειν.
ηκουσται μοι τα περι σου και των σων ιαματων ως ανευ φαρμακων υπο σου
γινομενων· ως γαρ λογος, τυφλους αναβλεπειν ποιεις, χωλους περιπατειν, λεπρους
καθαριζεις, και ακαθαρτα πνευματα λογωι απελαυνεις, και τους εν μακρονοσιαι
βασανιζομενους θεραπευεις και νεκρους εγειρεις. 1.309 ταυτα παντα ακουσας περι
σου κατα νουν εθεμην οτι θεος ει και καταβας εξ ουρανου ταυτα ποιεις, η υιος ει του
θεου, ποιων ταυτα. δια ταυτα τοινυν γραψας εδεηθην της σης ισχυος και αγαθοτητος
σκυληναι και ελθειν προς με, ινα το παθος ο εχω θεραπευσηις. και γαρ ηκουσα οτι και
οι Ἰουδαιοι καταγογγυ ζουσι σου και βουλονται κακωσαι σε. πολις δε μοι εστι σμικρο
τατη, ητις εξαρκεσει αμφοτεροις ημιν. ερρωσο." ο δε ταχυ δρομος απελθων εν
Ἱερουσαλημ, και δους τωι κυριωι την επιστο λην, ην επιμελως ατενιζων αυτωι, μη
δυναμενος δε πλησιον αυ του στηναι δια το συρρευσαν πληθος, επι τινα πετραν
μικρον της γης ανεστηκυιαν αναβας εκαθεσθη, και ευθυς εκεινωι μεν τους
οφθαλμους τωι δε χαρτηι την χειρα προσηρειδε, και την του φαι νομενου μετεγραφεν
ομοιοτητα. και ουδαμως ηδυνατο αυτον κα ταλαβειν δια το ετεραι και ετεραι οψει
φαινεσθαι. ο δε κυριος, ως ατε κρυφιων γνωσεων και καρδιων εξεταστης, γνους την
εν θυμησιν αυτου μετεκαλεσατο αυτον, και ζητησας νιψασθαι επε δοθη αυτωι ρακος
τετραδιπλον μετα το νιψασθαι, εν ωι και απε μαξατο την αχραντον και θειαν αυτου
οψιν. και ω του θαυμα τος, παρευθυς ενετυπωθη της αυτου μορφης το απεικονισμα
εν τηι σινδονι, ην και απεδωκε τωι Ἀνανιαι ειπων "απελθε, και απο δος αυτην τωι
αποστειλαντι σε." αντεγραψε δε ο κυριος και επι στολην προς τον Αυγαρον, επι
λεξεως εχουσαν ουτως "μακαριος ει, Αυγαρε, πιστευσας εν εμοι μη εωρακως με.
γεγραπται γαρ περι εμου, τους εωρακοτας με μη πιστευειν εν εμοι· οι δε μη 1.310
εωρακοτες με αυτοι πιστευουσι και ζησονται. περι δε ου εγρα ψας μοι ελθειν προς σε,
δεον εστι παντα πληρωσαι με δι' α απεσταλην, και μετα το πληρωσαι αναληφθηναι
με προς τον αποστειλαντα με πατερα. επειδαν δε αναληφθω, αποστειλω σοι ενα των
μαθητων μου, ονοματι Θαδδαιον, οστις και το παθος σου θεραπευσει και ζωην
αιωνιον και ειρηνην σοι παρασχηι, και τηι πολει σου γενησεται το ικανον προς το
μηδενα των εχθρων κατισχυσαι αυτης." επιθεις εν τωι τελει και σφραγιδα γραμμασιν
Ἑβραικοις ενσημανθεισαν επτα, α τινα μεθερμηνευομενα ταυτα δηλουσι, θεου
θεαθεν θαυμα θειον. ο δε τοπαρχης Αυγαρος δεξαμενος περιχαρως τον Ἀνανιαν,
πεσων προσεκυνησε την αγιαν εικονα και αχραντον του κυριου πιστει και ποθωι
πολλωι, και πα ραχρημα ιαθη απο των νοσων αυτου, μικρου τινος λειψανου υπο
λειφθεντος εν τωι μετωπωι αυτου. ην γαρ ο Αυγαρος δυσι νοση μασι
ταλαιπωρουμενος, ενι μεν αρθριτιδι χρονιαι, ετεραι δε λεπραι μελαινηι, εκδαπανωσηι
το σωμα αυτου. ος και ταις απο των αρ θρων οδυναις συνειχετο και τοις της λεπρας
εταλαιπωρειτο κακοις, αφ' ης εγενετο αυτωι η της αμορφιας αισχυνη, δι' ην ουδε θεα
 
 
 

112
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τος ην σχεδον τοις ανθρωποις. Μετα δε γε το του Χριστου παθος και την εις
ουρανους αυτου ανοδον καταλαβων ο αποστολος Θαδδαιος την Ἔδεσσαν,
προσηγαγε τηι κολυμβηθραι τον Αυγαρον, και παντας τους αυτου εβαπτισεν εις το
ονομα του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος. και εξηλθε του υδατος
καθαρος και υγιης, απαλει φθεντος και του μικρου λειψανου της λεπρας του
υπολειφθεντος 1.311 εν τωι μετωπωι αυτου. εκτοτε δε παντοιως εσεβετο και ετιμα το
σεβασμιον εκτυπωμα της του κυριου μορφης, προσθεις και τουτο ο τοπαρχης τοις
λοιποις αυτου καλοις. εκπαλαι των καιρων προ της δημοσιας πυλης της πολεως
Ἐδεσσης αγαλμα τι των Ἑλληνικων θεων υπερθεν ανεστηλωτο, ο παντα τον εντος
της πολεως βουλομενον εισιεναι αναγκη ην προσκυνειν και ευχας αποδιδοναι, και
ουτως εισερχεσθαι εν τηι πολει. τουτο ουν το ακαθαρτον και δαιμονιωδες αγαλμα
καθελων και τελειωι παραδους αφανι σμωι, εις τον εκεινου τοπον την αχειροποιητον
ταυτην εικονα του σωτηρος ημων και θεου επι σανιδος κολλησας και καλλωπισας
ανεστησεν, επιγραψας εν αυτηι ταυτα τα ρηματα "Χριστε ο θεος, ο εις σε ελπιζων ουκ
αποτυγχανει." και λοιπον εθεσπισε παντα τον δια της πυλης εκεινης εισερχεσθαι
μελλοντα το προσηκον σεβας και την τιμην απονεμειν τηι πολυθαυμαστωι και θαυμα
τουργωι του Χριστου εικονι, και ουτως εις την πολιν εισερχεσθαι. και διετηρηθη το
τοιουτον του ανδρος ευσεβες θεσπισμα μεχρι της εν τωι βιωι αυτου παροικιας και του
υιου αυτου. ο δε τουτου εκγονος της παππυας αρχης διαδοχος γεγονως απελακτισε
την ευσεβειαν και προς τα ειδωλα ηυτομολησε, και παλιν ηβουληθη αναστηλωσαι
δαιμονικην στηλην, και την του Χριστου εικονα καθελειν. τουτο γνους ο επισκοπος
Ἐδεσσης δια θειας αποκα λυψεως την ενδεχομενην εθετο προνοιαν. επειδη γαρ ο
τοπος υπηρχε κυλινδροειδης, θρυαλλιδα προ της θειας εικονος αναψας και κεραμον
επιθεις, ειτα εξωθεν τιτανωι και πλινθοις αποφραξας το εμβαδον, εις ομαλην
επιφανειαν το τειχος απηυθυνε, και εν 1.312 τωι μη ορασθαι την φθονουμενην
μορφην απεστη της εγχειρησεως ο δυσσεβης. ερρει τοινυν δια μεσου χρονος πολυς,
και της εξ ανθρωπων μνημης απερρυη η της ιερας ταυτης εικονος αποκρυ ψις. ο δε
των Περσων βασιλευς Χοσροης τας της Ἀσιας πολεις πορθων και καταστρεφομενος
κατελαβε και Ἔδεσσαν επι της βα σιλειας, και πασαν μηχανην κινησας προ των
αλλων της πολεως, οιον βελων αφεσεις, κατασεισης τειχων, διαθραυσεις πυλων, εις
φοβον και αγωνιαν ενεβαλε τους της πολεως. οι εν αμηχανιαι και απογνωσει
κατασταντες προς τον θεον καταφευγουσι, και μετ' οδυνης καρδιας και δακρυων
εζητουν αυτον, διο και ευρον· εγγυς γαρ κυριος πασι τοις επικαλουμενοις αυτον εν
αληθειαι, κατα τον θειον ∆αβιδ. φαινεται γαρ ειναι δια της νυκτος Ευλαλιωι τωι
επισκοπωι γυνη τις ευσταλης και κοσμια, κρειττων η κατα ανθρω πον, υποτιθεμενη
αυτωι και λεγουσα οτι επανω της πυλης της πολεως, εν τωιδε τωι τοπωι, δια τονδε τον
τροπον, η τιμια εικων του Χριστου αποκεκρυπται, ην αναζητησας και λαβων παντα
αισιως πραξεις. ο δ' επισκοπος χαρας αφατου πλησθεις και τον τοπον καταλαβων
και τουτον διαρρηξας, ω του θαυματος, ευρε την θειαν εικονα αδιαλωβητον και
κεχαραγμενην και την θρυαλ λιδα εν τοσουτωι χρονωι μη αποσβεσθεισαν, αλλα και
εν τωι προς φυλακην επιτεθεντι προ του λυχνου κεραμωι εκτυπωθεν ετερον ομοιωμα
απαραλλακτον του πρωτοτυπου. τουτο λαβων ο επισκο πος μετα χαρας αμετρου, και
λιτανευσας και ευχαριστησας, κατ 1.313 ελαβε τον τοπον καθ' ον οι Περσαι
διωρυττον. ως δε πλησιον αλληλων εγενοντο εν τωι ορυγματι, απο της λυχνιας
εκεινης ελαιου επισταξαντες εις το ηυτρεπισμενον πυρ παντας απωλεσαν αρδην.
αλλα και την εξωθεν αναφθεισαν πυραν υπο των Περσων κατα των ενδον, ην
απειρος υλη υπετρεφεν, ως πλησιον αυτης εγενετο ο επισκοπος μετα του θειου
εκτυπωματος, εξαιφνης βιαιος ανεμος εγερθεις κατα των αναφλεγοντων ταυτην
 
 
 

113
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αντεστρεψεν, ους και εμπυριζουσα απεστρεψε. ταυτα παθοντες μαλλον η δρασαντες
οι Περσαι, ουχ απαξ αλλα δις και πολλακις, μετ' αισχυνης απει ρου υπεχωρησαν
απρακτοι. Ἐπει δε προς την βασιλευουσαν των πολεων πανταχοθεν συνερρυη τα
αγιωτατα και καλλιστα, ην δε αρα θειον βουλημα και την ιεραν ταυτην και θειαν
εικονα μετα των αλλων αποθη σαυρισθηναι καλων, ο των Ῥωμαιων κυριαρχων
Ῥωμανος ο Λακαπηνος σπουδασμα ποιειται κατευμοιρησαι ταυτης και καταπλου
τισαι την βασιλευουσαν. και δη κατα διαφορους καιρους εξαπ εστειλε προς την
Ἔδεσσαν μηδεν ανυσας. ο μεν γαρ επεκειτο αυτων, οι δε ανεδυον και παρεκρουοντο.
και τελευταιον πεισθεν τες επενευσαν· ο γαρ αναξ Ῥωμαιων τηι εφεσει του τοιουτου
κα λου προς παντα υπειξας τα παρ' αυτων προβαλλομενα, και δους αυτοις
διακοσιους Σαρακηνους και αργυρου επισημου χιλιαδας δωδεκα, και ασφαλισαμενος
δια σφραγιδος χρυσης του μη πολε μιως επερχεσθαι τα των Ῥωμαιων στρατευματα
κατα των τεσσα ρων πολεων εκεινων, μηδε ληΐζεσθαι ταυτας, επετυχε της αιτη
σεως. επει γαρ συνεχωρειτο γενεσθαι και παρεχωρησεν ο αμηρας, 1.314 λαβοντες οι
επισκοποι, ο τε Σαμοσατων και ο της Ἐδεσσης, και ετεροι τινες των ευλαβων το
αγιον εκεινο απεικονισμα και το χρι στογραφον επιστολιδιον ειχοντο της οδου· και
παλιν απειρα ετε λειτο θαυματα. ως δε κατηντησαν εν τωι των οπτιματων θεματι, εν
τωι της θεοτοκου ναωι τωι Ευσεβιου λεγομενωι, πολλοι προσελ θοντες μετα πιστεως
απο ποικιλων νοσων ιαθησαν. ενθα και τις προσηλθεν υπο δαιμονος ενοχλουμενος,
και ταδε οιονει απεφοιβα σεν "απολαβε, Κωνσταντινουπολις, δοξαν και χαραν, και
συ πορφυρογεννητε την βασιλειαν σου." και παραυτα ιαθη ο αν θρωπος. τηι δε ιεʹ του
Αυγουστου μηνος, κατα το #22 υνβʹ ετος της του κοσμου γενεσεως, κατελαβον τον
εν Βλαχερναις ναον της υπερα γιας θεοτοκου οι το αγιον διακομιζομενοι, ο και
σεβασμιως και περι χαρως υπεδεχθη και προσεκυνηθη παρα τε των βασιλεων και
των εν τελει και των λοιπων παντων. τηι δε επαυριον μετα τον ασπα σμον και την
προσκυνησιν αραμενοι την του Χριστου εικονα επι των ωμων ο τε αρχιερευς
Θεοφυλακτος και οι νεαζοντες βασιλεις (ο γαρ γερων δι' ασθενειαν απελειπετο),
αλλα και οι της γερου σιας απαντες μετα παντος του της εκκλησιας πληρωματος, τηι
προση κουσηι δορυφοριαι παρεπεμπον μεχρι της χρυσειας πορτης. κακει θεν παλιν
αναλαβομενοι ομοιως μετα ψαλμων και υμνων κατελαβον τον περιωνυμον
μεγιστον ναον της αγιας σοφιας. ειτα ανηλ θον εις τον βασιλεα, και εν τωι θεομητρος
ναωι Φαρωι κατεθεντο το τιμιον και αγιον εκτυπωμα του κυριου ημων Ἰησου
Χριστου, 1.315 εις φυλακτηριον μεγιστον της βασιλιδος των πολεων και παντων
των Χριστιανων. και ταυτα μεν ουτως, παλιν δε της των ιστο ριων ακολουθιας
εξομεθα. Του δε κυριου ημων Ἰησου Χριστου κατα σαρκα τεχθεντος ευθυς
Αυγουστος Καισαρ εκρατησε παντων, και τας εθναρχιας πασας και μερικας βασιλειας
καταλυσας τοις Ῥωμαιων οιαξι παντας υπεταξε, και βαθεια ειρηνη πανταχου
γεγονε· της γαρ θειας βοηθειας επιφανεισης νωτα δεδωκασιν οι πολεμιοι, και αι
παλαι ταναντια φρονουσαι βασιλειαι υπεκλιναν τον αυχενα και τον σωτηριον ζυγον
υπεδεξαντο. τηι γαρ αληθειαι και τηι των πραγματων μαρτυριαι οιον τινι φωνηι
χρησαμενος ο θεος το οικειον υψος υπεδειξε. προειδως τοινυν ο θεος την Ἰουδαιων
απονοιαν εφη δια του προφητου "σχολασατε, και γνωτε οτι εγω ειμι ο θεος·
υψωθησομαι εν τοις εθνεσιν, υψωθησομαι εν τηι γηι." ημιν δε παραδηλων τις ουτος
εστι, και ωσπερ συνευφραι νομενος επαγει "κυριος των δυναμεων μεθ' ημων,
αντιληπτωρ ημων ο θεος Ἰακωβ." του δε Ἰακωβ την μνημην ουχ απλως εποιησατο·
αλλ' επειδη πρωτος εκεινος την των εθνων προεθεσπισε κλησιν ("ουκ εκλειψει" γαρ
φησιν "αρχων εξ Ἰουδα, εως αν ελθοι ο αποκειται, και αυτος προσδοκια εθνων"),
την μεταβο λην των εθνων κανταυθα προθεσπιζων, εικοτως τον του Ἰακωβ θεον
 
 
 

114
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του ταυτα προειρηκοτος εφη κατωρθωκεναι. τοιγαρουν εν τωι μβʹ της Αυγουστου
βασιλειας, εν τωι #22εφ ʹ ετει απο κτισεως κοσμου, ηρχθη ο κατα Ἀντιοχειαν των
ετων αριθμος. και Ἡρω 1.316 δης μεν εξ εθνων ηδη βασιλευς της Ἰουδαιας
ανηγορευμενος, και του κυριου ημων Ἰησου Χριστου κατα σαρκα γεννηθεντος, και
του Ἡρωδου κακως τον βιον διαλλαξαντος, πεπληρωται το "ουκ εκλειψει αρχων εξ
Ἰουδα εως αν ελθηι ο αποκειται, ος εστιν ο Χριστος." επειδη γαρ αυτος ο Ἡρωδης
αλλοφυλος ων περιτμηθεις ηρξε των Ἰουδαιων και αρχιερεα κατεστησεν αλλογενη
τον Ἀνανιλον, ευθυς επαυθη κατα την θειαν προρρησιν η εξ Ἰουδα αρχη μεχρι τοτε
κρατησασα. οι γαρ ιερεις προειστηκεισαν των πραγματων, αχρις ου Πομπηιος ο
Ῥωμαιων στρατηγος επιστας την μεν Ἱερουσαλημ κατα κρατος πολιορκει, μιαινει δε
τα αγια, τον δε εκ της προγονων διαδοχης μεχρις εκεινου του καιρου διαρ κεσαντα
βασιλεα τε ομου και αρχιερεα Ἀριστοβουλον δεσμιον επι Ῥωμην εκπεμψας το παν
Ἰουδαιων εθνος Ῥωμαιοις υποφορονκατεστησε. και ουτω πρωτος αλλοφυλος
Ἡρωδης, ως εφην, το Ἰουδαιον εθνος εγχειριζεται. καθ' ον καιρον εναργως της Χρι
στου παρουσιας ενστασης εξελιπον οι των Ἰουδαιων αρχιερεις και ηγουμενοι.
Γεννηθεις τοινυν ο Χριστος ουδ' αυτος επι του αισθητου θρονου ∆αβιδ εκαθισεν,
αλλα θρονον λεγει ∆αβιδ την ακαθαιρε τον και αιωνιον βασιλειαν. αυτος γαρ εστι
προσδοκια εθνων, ουχι του ελαχιστου μερους της οικουμενης. "εσται" γαρ φησιν "η
ριζα του Ἰεσσαι και ο ανισταμενος αρχειν εθνων· επ' αυτωι εθνη ελπιουσι." και
"τεθεικα σε εις διαθηκην γενους, εις φως εθνων." 1.317 και "θησομαι εις τον αιωνα
του αιωνος το σπερμα αυτου, και τον θρονον αυτου ως τας ημερας του ουρανου."
ουτος ουν και βα σιλευς πασης της γης διεμεινεν, ει και μη τα σκηπτρα της Ἰου δαιας
παρελαβε, και βασιλευς πασης της γης εστιν ο θεος. και η ελευθερια του Ἰακωβ
εβεβαιωθη, και ενευλογηθησαν εν τωι σπερματι αυτου πασαι αι φυλαι της γης, και
παντα τα εθνη μα καριουσι τον Χριστον.
Ἵνα δε σαφεστερον γενηται πως η ιερατικη φυλη εμιγη τηι βασιλικηι,
λεξομεν ουτως. ο μεν Ἰουδας εγεννησε τον Φαρες, ο δε Φαρες τον Ἐσρωμ, ο δε
Ἐσρωμ τον Ἀραμ, ο δε Ἀραμ τοἈμιναδαμ, ο δε Ἀμιναδαμ τον Ναασσων, ο δε
Ναασσων τον Σαλμων, ο δε Σαλμων τον Βοοζ, Βοοζ δε τον Ὠβηδ, Ὠβηδ δετον
Ἰεσσαι, ο δε Ἰεσσαι ∆αβιδ τον βασιλεα. επει ουν ο Ναασσων υιος ην του Ἀμιναδαμ,
τουτου την αδελφην Ἐλισαβετ ηγαγετο γυναικα ο μεγας αρχιερευς Ἀαρων, αδελφος
Μωυσεως, εκ φυλης υπαρχων του Λευΐ. και μεντοι και ο θεσπεσιος ιεραρχης Ἰωδαε,
φυλης ων της Λευιτικης, ηγαγετο γυναικα την αδελφην Ὀχοζιου, φυλης ουσαν του
Ἰουδα. καντευθεν λοιπον της βασιλικης φυλης συμμιγεισης τηι Λευιτικηι, μαλα γε
εικοτως ο κυριος εκ Μαριας της παρθενου και κατα σαρκα μητρος αυτου γενεαλο
γουμενος ουτω βασιλευς και ιερευς εις τα προς θεον, ως εφην, αν θρωποις
αναδεδεικται, και προδηλως κηρυττεται βασιλευς αιωνιος και ιερευς εις τον αιωνα
κατα την ταξιν Μελχισεδεκ. 1.318 Ἐντευθεν τοινυν αρχεται η τεταρτη βασιλεια, ην ο
∆ανιηλ εν τηι των τεσσαρων θηριων οπτασιαι τεταρτον θηριον διαφερον των αλλων
τροπικως ονομαζει, εφ' ου και ο των πρωτων τεσσα ρων στοιχειων δημιουργος και
τον τετραπερατον κοσμον συνδησας εν τουτοις Ἰησους Χριστος εσαρκωθη δια την
ημετεραν σωτηριαν. οθεν εικοτως μεγας βασιλευς και επισημος υπερ παντας ο Αυ
γουστος και δυνατος γενομενος υπεταξε τας μερικας βασιλειας πασας, δια τον εν
ταις ημεραις αυτου βασιλεα του παντος και κυριον τεχθεντα, κατα την Ἠσαΐου
προφητειαν· φησι γαρ "και εσται εν ταις εσχαταις ημεραις εμφανες το ορος κυριου,
και ο οικος του θεου επ' ακρων των ορεων. και υψωθησεται υπερανω των βουνων,
και ηξουσιν επ' αυτον παντα τα εθνη, και πορευ σονται λαοι πολλοι, και ερουσι
δευτε αναβωμεν εις το ορος κυριου και εις τον οικον του θεου Ἰακωβ. και αναγγελει
 
 
 

115
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημιν την οδον αυτου, και πορευσομεθα εν αυτηι. εκ γαρ Σιων εξελευσεται νομος, και
λογος κυριου εξ Ἱερουσαλημ. και κρινει ανα μεσον εθνων πολλων, και ελεγξει λαον
πολυν. και συγκοψουσι τας μαχαιρας αυτων εις αροτρα και τας ζιβυνας αυτων εις
δρεπανα. και ου ληψεται εθνος επ' εθνος μαχαιραν, και ου μη μαθωσιν ετι πολε
μειν." οτι δε τον μετα την του κυριου παρουσιαν προσημαινον ται ταυτα καιρον, τα
πραγματα σαφως μαρτυρουσι. προ μεν γαρ της Ῥωμαιων βασιλειας συχναι των
εθνων κατ' αλληλων επα ναστασεις εγινοντο, ατε δη καθ' εκαστον εθνος της
βασιλειας με μερισμενης· πασης δε ηγεμονιας εις Ῥωμαιους μετατεθεισης ει 1.319
ρηνη βαθεια κατεσχε την οικουμενην, ως μηκετι εθνος κατ' εθνους επιστρατευειν
αλλα τηι γεωργιαι προσεχειν. ουκουν μαλα δεικνυται σαφως το της προρρησεως
τελος. διο και ∆ανιηλ προφητευει λεγων "και γνωσηι και συνησεις απο εξοδου
λογων του αποκριθη ναι, και του οικοδομησαι Ἱερουσαλημ εως Χριστου ηγουμενου
εβδομαδας ζʹ και εβδομαδας ξβʹ." αι συμπληρουσιν ετη υπγʹ, οσα τα της αρχης
υπαρχει των Χριστων ηγουμενων, ων τελευ ταιου Ὑρκανου υπο Παρθων
αιχμαλωτισθεντος Ἡρωδης απο Αυγουστου παραλαμβανει την βασιλειαν, μεθ' ον οι
τουτου παι δες μεχρι της υστατης Ἱεροσολυμων πολιορκιας. ουκετι γαρ εκ διαδοχης
του αρχιερατικου γενους των Ἰουδαιων και Ἀσαμονεων ητοι Μακκαβαιων, ως
φησιν Ἰωσηπος, ιερωνται τωι θεωι, αλλ' ασημοι τινες, οι μεν ενιαυσιοι οι δε επι λογωι,
παρα των Ῥω μαιων την ιερωσυνην ωνουμενοι. διο και ∆ανιηλ προφητευει λεγων
"και μετα τας επτα και εξηκοντα δυο εβδομαδας εξολο θρευθησεται χρισμα και κριμα
ουκ εσται" και τα εξης. διεληις δε τας ξθʹ εβδομαδας ουτως, τας μεν επτα μετα την
επανοδον της αιχμαλωσιας εως της οικοδομης του ναου, τας δε ξβʹ συν απτομενας
ταις ζʹ εις τον χρονον ον κατεσχον οι χριστοι ηγουμενοι, την δε μιαν εβδομαδα, καθ'
ην ο κυριος εκηρυξε την καινην δια θηκην, ης εβδομαδος εν τωι ημισει ηλθεν επι το
σωτηριον παθος, και ᾔρθη εκ μεσου η δια Μωυσεως παραδεδομενη διαθηκη. και
αυθις "και δυναμωσει διαθηκην πολλοις εβδομας μια, και εν τωι 1.320 ημισει της
εβδομαδος αρθησεται θυσια και σπονδη. και επι το ιερον βδελυγμα ερημωσεως
συντελειαι δοθησεται επι την ερημωσιν Ἱερουσαλημ." και τα λοιπα ευρησεις εν τηι
βασιλειαι Τιτου. Ὁ γουν Αυγουστος την εξ Ἰταλιας συναθροισας δυναμιν κατεισιν επι
Ἀντωνιον. και συμβολης γενομενης ητταται Ἀντωνιος, και φευγει μετα της
Κλεοπατρας εις Αιγυπτον. και ο μεν Ἀντωνιος εαυτον διεχειρισατο, η δε Κλεοπατρα
ευλαβουμενη τον εν τηι Ῥωμηι θριαμβον συσχεθεισα, ασπιδι τωι θηριωι εαυτην
προσενεγκαμενη τελευται. Ἥλιος δε και Σεληνη τα τεκνα αυτων συσχεθεντα
προσηχθησαν τωι θριαμβωι Ῥωμης. Ἐπι τουτου του Αυγουστου, ως φησιν Ευσεβιος
του Παμ φιλου, αρχην η τεταρτη λαμβανει βασιλεια, ην ο ∆ανιηλ εν τηι των
τεσσαρων θηριων οπτασιαι τεταρτον θηριον φοβερον ονομαζει. τοτε πρωτον επι της
δʹ βασιλειας εμοναρχησεν Αυγουστος, οτε και ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος την εκ
γυναικος αειπαρθενου γεννησιν δι' ημας κατεδεξατο. ο δε αυτος φησιν Ευσεβιος οτι
ουτος ο Αυγουστος απελθων εις ∆ελφους ηρωτησε τις μετ' αυτον βασιλευσει· του δε
Πυθιου μηδεν αποκρινομενου, και του Αυ γουστου παλιν ερωτησαντος δια τι σιγαι το
μαντειον, εφη η Πυθια ταυτα "παις Ἑβραιος κελεται με, θεος μακαρεσσιν ανασσων,
τονδε δομον προλιπειν και οδον αυθις ικεσθαι. απιθι λοιπον εκ δομων ημετερων."
1.321 Τωι δε #22εφ ʹ ετει απο κτισεως κοσμου, μβʹ δε Αυγουστου εξηλθε
δογμα παρ' αυτου απογραφεσθαι πασαν την οικουμενην. εν ωι ετει και ο κυριος ημων
Ἰησους Χριστος εγεννηθη, Ἡρωδου βασιλευοντος της Ἰουδαιας, ον ο Καισαρ
Αυγουστος προεχειρι σατο. ουτος ο Καισαρ τον κοσμον εαυτωι απαντα καθυποταξας,
εν τωι μελλειν αυτον εν Ῥωμηι οντα αποβιωναι, παρηγγυησε τους εν τελει παντας εν
τηι τελευτηι αυτου χειρας κροτησαι και γελασαι ως επι μιμου τελευτης. τουτο δε
 
 
 

116
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησαι διωρισατο αποσκωπτων εις τον ανθρωπινον βιον ως γελωτος αξιον. Ὅτι
Ἡρωδης ου μονον δια τους εν Βηθλεεμ αναιρεθεντας επι τηι κατα του Χριστου μανιαι
παιδας παιδοκτονος ονομαζεται, αλλα και δια το τους ιδιους τρεις υιους αποκτειναι,
και την μη τερα τουτοις επισφαξαι, και τον της γυναικος αδελφον ετερους τε
πολλους των οικειων και πληθος ουκ ολιγων Ἰουδαιων αποκτειναι εν τηι αυτου
τελευτηι. Ἰστεον δε οτι τρεις εσχεν ο μεγας Ἡρωδης υιους, Ἡρωδην τον και Ἀντιπαν,
τον αποτεμοντα τον προδρομον, εφ' ου και ο κυριος εσταυρωθη επι Τιβεριου
Καισαρος, Ἡρωδην τον και Φιλιππον, ωι πρωτως Ἡρωδιας εγαμηθη, εξ ης εσχε
θυγατερα Σαλωμην την και ορχησαμενην, και Ἡρωδην τον και Ἀγριππαν,τον
ανελοντα τον Ζεβεδαιου Ἰακωβον. Ὅτι Ἡρωδης ο μεγας τεθνηκεν εβδομηκοντα ετη
ζησας, εξ ων εβασιλευσε της Ἰουδαιας ετη λζʹ παρανομως. επι αυτου γαρ η προρρησις
του πατριαρχου Ἰακωβ επληρωθη η λεγουσα "ουκ εκλειψει 1.322 αρχων εξ Ἰουδα
και ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως αν ελθηι ο αποκειται," ητοι ο Χριστος.
πρωτος γαρ αλλοφυλος Ἡρωδης Ἰουδαιων ηρξεν, Ἄραψ ων Ἰδουμαιος, και πρωτος
αλλοφυλοναρχιερεα κατεστησε, τον Ἀνανιλον, ως Ἰωσηπος λεγει. Ὅτι Ἡρωδης ο
μιαιφονος προς ταις πολλαις των συγγενων φονοκτονιαις αναιρει και Ὑρκανον τον
παλαι αρχιερεα και τον τουτου υιον και την τουτου αδελφην, εαυτου δε γυναικα,
τους δυο οικειους υιους εις ανδρας τελουντας, και την πενθεραν, ετι δε Σαλωμης της
ιδιας αδελφης τον ανδρα· γημαντος δε αυτην ετε ρου και τουτον προστιθησι, προς δε
και τους υφηγητας των ιερων νομων, και τους των πατριων ζηλωτας. θεηλατωι δε
πληγηι και υδρωπι συσχεθεις σκωληκας απο του σωματος εξεβρασε, και ου τως
δεινως οδυνωμενος τεθνηκεν. Ὅτι πενταετης ο Χριστος απο της Αιγυπτου
ανερχεται. Ὅτι Αυγουστος Ἀρχελαον μεν υιον Ἡρωδου Ἰουδαιωνεθναρχην
κατεστησε, τους δε αλλους αδελφους αυτου τεσσαρας οντας, Ἡρωδην ομωνυμον τωι
πατρι και Ἀντιπατρον τωι παππωι Λυσανιαν τε και Φιλιππον, εις τεσσαρα μερη
διατεμων την χωραν εκαστωι διενειμε και τετραρχας αυτους ωνομασε. τοτε και
λιμος εν Ῥωμηι γεγονεν ως πραθηναι τον μοδιον χρυσινων κζʹ. Ὅτι τωι #22εφιθʹ του
κοσμου, της δε θειας σαρκωσεως ετει ιγʹ Ἰουδαιων τριτος Ἡρωδης εκρατησεν, ος και
Ἀγριππας ελε 1.323 γετο, αλλοφυλος ων, υιος Ἡρωδου, αδελφος Ἀρχελαου, ετη κδʹ·
ο γαρ Ἀρχελαος μετα θʹ της αρχης ετη εις Βιενναν πολιν της Γαλλιας υπο Ῥωμαιων
εξωρισθη. ουτος Ἡρωδης, ο και Ἀγριππας, Ἰωαννην τον βαπτιστην ανειλε τωι ιγʹ μεν
ετει της αρχης αυτου, λβʹ δε της του κυριου σαρκωσεως· εφ' ου και ο κυριος ημων
Ἰησους Χριστος εκουσιως δι' ημας το σωτηριον υπεστη παθος. υπο τουτου η Πανοσος
Καισαρεια Φιλιππου μετωνομασθη δια το ανακτισθηναι παρα του τετραρχου
Φιλιππου. ουτος την Τιβεριαδα πολιν δια Τιβεριον Καισαρα εκτισε, και την των
Γαβινιων πολιν την ποτε Σαμαρειαν επικτισας Σεβαστην αυ την προσηγορευσε, το δε
επινειον αυτης, τον Στρατωνος πυργον πολισας, απο του αυτου Καισαρος Καισαρειαν
εκαλεσεν· υστερον δε και Ἀντιπατριδα κτιζει. και Πανειον ειδωλειον κατεσκευασεν
εν Πανεαδι τωι Πανι, εν τηι νυν λεγομενηι Καισαρειαι της Παλαι στινης· και τον ναον
Ἱεροσολυμων διπλουν ανωικοδομησεν. ουτος εξορισθεις εν Λουγδουνηι της Γαλλιας
εν εσχατηι πενιαι συν τηι μοιχαλιδι Ἡρωδιαδι θνησκει. την δε ορχησαμενην κορην επι
τηι αποτομηι του προδρομου ζωσαν κατεπιεν η γη· οι δε φασιν οτι εις παγον παιζουσα
επανω λιμνης διαρραγεντος κατηλθε κατω, και της κεφαλης αποσφηνωθεισης το
μεν σωμα απαν εις τον βυθον κατηλθεν, η δε κεφαλη επανω του παγου υπελειφθη.
Ὅτι επι Ἡρωδου πεπληρωται η προφητεια ∆ανιηλ. μεχρι γαρ Ἡρωδου χριστοι
ηγουμενοι ησαν οι αρχιερεις των Ἰουδαιων, 1.324 αρξαμενοι μεν απο της κατα
∆αρειον ανανεωσεως του ιερου, λη ξαντες δε επι Ὑρκανον τον αρχιερεα, ος δια το
υποταξαι Ὑρκανους ουτως ωνομασθη. ετη υπγʹ τα μεταξυ τουτων, οποσα και η του
 
 
 

117
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ανιηλ προφητεια θεσπιζει λεγουσα "και γνωσηι και συνη σεις απο εξοδου λογων
του αποκριθηναι και του οικοδομησαι την Ἱερουσαλημ, εως χριστου ηγουμενου,
εβδομαδας επτα και εβδο μαδας ξβʹ." αυται αι ξθʹ εβδομαδες συμπληρουσι χρονους
ετων υπγʹ, οποσα ετη τυγχανει της αρχης των χριστων ηγουμενων, ων τελευταιον
του Ὑρκανου υπο Παρθων αιχμαλωτισθεντος Ἡρωδης ο Ἀντιπατρου την βασιλειαν
των Ἰουδαιων, μηδεν προσηκουσαν αυτωι, υπο Αυγουστου και της συγκλητου
Ῥωμαιων παραλαμβα νει, καπειτα οι τουτου παιδες μεχρι της υστατης Ἱεροσολυμων
πολιορκιας. ουτος δε ην Ἡρωδης ο Ἀντιπατρου του Ἀσκαλωνιτου παις και μητρος
Κυπριδος Ἀραβισσης. καθ' ον καιρον της Χριστου γεννησεως πλησιαζουσης η εκ
προγονων διαδοχη αρχιε ρωσυνη τε και αρχη των Ἰουδαιων κατελυθη,
συμπληρουμενης της προφητειας Ἰακωβ. Ἑξης δε ο ∆ανιηλ προφητευει λεγων "και
μετα τας εξη κοντα δυο εβδομαδας εξολοθρευθησεται χρισμα, και κριμα ουκ εσται εν
αυτωι, και το ιερον και το αγιον διαφθερει λαος ηγουμε νου ερχομενου, και
κοπησονται εν κατακλυσμωι πολεμου." και εξης φησι "και επι το ιερον βδελυγμα της
ερημωσεως, και εως συντελειας καιρου συντελεια δοθησεται περι την ερημωσιν." το
δε εξολοθρευθησεσθαι χρισμα και κριμα μη ειναι εν αυτωι την τε 1.325 πολιν και το
αγιον διαφθαρησεσθαι δηλοι. δυναται δε νοηθηναι τουτο επι του Χριστου· ελθοντος
γαρ αυτου εις την του εθνους σωτηριαν, δια την εις αυτον παρανομιαν και υβριν η τε
ιερωσυνη αυτοις καθολου και ο αγιασμος και η πολις αντανηιρηται. μιας δε ουσης
εβδομαδος προς την των οʹ συμπληρωσιν, το ημισυ μεν αυτης ο του κηρυγματος του
ευαγγελιου νενοησθω χρονος. τρισι γαρ ετεσι και ημισει το εργον του πατρος
πεπληρωκως ο μονογε νης ανεληφθη. πνευματι δε αγιωι τους αγιους εμπλησας μαθη
τας επ' αλλοις τρισιν ετεσιν και ημισει εις Ἱερουσαλημ παρακατ ειχεν αυτους, ομου
μεν προς τον μεγιστον αθλον και τον των εθνων τουτους αγωνα παρασκευαζομενος,
ομου δε και τους εις ζωην τεταγμενους εκ του εθνους δια πιστεως
προσλαμβανομενος, και των σκιων και των τυπων της παλαιας διαθηκης αφιστων,
και τηι αληθειαι του ευαγγελιου και της καινης διαθηκης προσαγομενος. διο και ο
ιερος φησι λογος "και δυναμωσει διαθηκην πολλοις εβδομας μια," δια των
ειρημενων δηλονοτι επτα ετων τοις πιστευ σασι τωι Χριστωι.
Ὅτι τωι #22εφ ʹ του κοσμου ετει, του δε Αυγουστου Καισαρος μβʹ, Ἡρωδου δε
λβʹ, εβδομωι μηνι καθ' Ἑβραιους δεκατωι, ητοι Σεπτεμβριου κγʹ, Ζαχαριας θυμιων εις
το αγιασμα κατα την ταξιν της εφημεριας αυτου ειδε τον αρχαγγελον Γαβριηλ την
του μεγα λου προδρομου και βαπτιστου Ἰωαννου συλληψιν ευαγγελιζομενον αυτωι.
1.326 Ὅτι Ἰωακειμ ετει πʹ τελευται, η δε Ἄννα οθʹ. η θεοτοκοςδε υπ' αυτων
τριετιζουσα εισηχθη εις τον ναον κυριου, ενδεκα δε γενομενη ετων απωρφανισθη.
ουδ' ολως δε εξηιει του ναου, αλλ' ει και χρειαν ειχε τινος, εις μονην απηιει την
Ἐλισαβετ ως συγγε νιδα και πλησιον του ναου οικουσαν. τα μεντοι Ἑβραικα γραμ
ματα ετι ζωντος του Ἰωακειμ εμαθεν. αφωρισμενος δε ην τοπος εν τωι ναωι πλησιον
του θυσιαστηριου ενθα μοναι ισταντο αι παρ θενοι· και αι μεν αλλαι μετα την
απολυσιν απηιεσαν προς τους ιδιους, η δε παρθενος προσεκαρτερει τωι ναωι υπ'
αγγελου τρεφο μενη. ην δε τηι ηλικιαι μεση, σιτοχρους, ξανθοθριξ, ξανθομ ματος,
ευοφθαλμος, μεγαλοφρυς, μεσορριν, μακροχειρ, μακρο δακτυλος, ιματια αυτοχροια
αγαπωσα. ηνικα δε γεγονεν ετων δωδεκα, εν μεσονυκτιωι προσευχομενη ηκουσε
φωνης λεγουσης αυτηι θεοθεν "τεξηι τον υιον μου." ουδενι δε τουτο απηγγειλεν, εως
ο Χριστος εις ουρανους ανεληφθη. γενομενης δε αυτης ετων ιδʹ, και δοκουντων των
Ἰουδαιων οτι μελλει γενεσθαι αυτηι η συν ηθεια της γυναικειας ασθενειας, λοιπον ου
συνεχωρειτο ειναι εν τωι ναωι. εστησαν δε οι ιερεις εις προσευχας περι αυτης· και
Ζαχαριας ο αρχιερευς ο του βαπτιστου πατηρ ελαβε δωδεκα ραβ δους γεροντων
 
 
 

118
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συγγενων αυτης, και εθηκεν εν τωι θυσιαστηριωι λεγων "δειξον, κυριε, τινος εσται η
παρθενος." και εβλαστησεν η του Ἰωσηφ του τεκτονος ραβδος, και ηρμοσαντο τουτωι
αυτην, οντι ετων πʹ. και κατηγαγεν αυτην εις τον οικον αυτου, και διηγε 1.327
νηστευουσα και απροιτος συν ταις δυσι θυγατρασιν αυτου. και μετα μηνας εξ ωφθη
αυτηι ο αρχαγγελος Γαβριηλ, ευαγγελιζομε νος την του κοσμου σωτηριαν. ουδενι δε
απηγγειλεν, εως ου ετε κεν. εγενετο δε ταυτα τωι πρωτωι μηνι ηγουν Μαρτιωι, τηι κεʹ,
τηι αʹ της εβδομαδος ημεραι και αʹ της σεληνης· αυτος γαρ εστι και εκτος μην της
συλληψεως Ἰωαννου. η δε θεοτοκος, ηνικα απεχωρησεν ο αρχαγγελος, ηλθεν εις
την ορεινην ητοι την Βηθ λεεμ (υψηλοτερος γαρ της Ναζαρετ ουτος ο τοπος) και
ησπασατο την Ἐλισαβετ, εξαδελφην αυτης ουσαν, και εγνωρισεν αυτηι την οπτασιαν
του αγγελου, και οτι αρρεν εσχε, και οτι Ζαχαριας οπτασιαν εωρακεν· ου γαρ
εγινωσκεν Ἐλισαβετ του Ζαχαριου σι γησαντος. και μετα μηνας τρεις υπεστρεψεν εις
την Γαλιλαιαν. Ἰωσηφ τοινυν απο της αποδημιας επανελθων, και ευρων την παρ
θενον εν γαστρι εχουσαν, και θορυβηθεις εβουληθη λαθραι απο λυσαι αυτην· αλλα τηι
οπτασιαι του αγγελου θαρρησας κατεσχεν αυτην. ειτα διαβαλλομενων αυτον και
πικρως λοιδορουμενων των ομορουντων, ως ουκ επι γαμωι αλλ' επι φυλακηι την
παρθενον εκ του ιερου λαβοντα και κλεψιγαμησαντα, το υδωρ της ελεγξεως
αμφοτεροι πινουσι και εις την ορεινην πεμπονται. μετα ταυτα ως ειδον αυτους
υποστρεψαντας και μηδεν παθοντας πονηρον, απελυ σαν αυτους. της απογραφης δε
γενομενης ανηχθη συν τωι Ἰωσηφ εις την Ἰουδαιαν· μη φθασαντες δε κατελυσαν εις
προαστειον της Βηθλεεμ, ο ην κτημα Σαλωμης της μαιας, της εξαδελφης της
θεοτοκου. κακεισε ετεκε τον Ἐμμανουηλ, και τηι ογδοηι ημεραι 1.328 περιετεμε το
παιδιον. και μετα μʹ ημερας ανηγαγεν αυτο εις Ἱεροσολυμα παραστησαι τωι κυριωι
κατα τον νομον, και υπε δεχθη παρα του δικαιου Συμεων. ουτος γαρ ο θεοδοχος
Συμεων Ἰουδαιος ων εις υπηρχε των οʹ των και Ἑβραικως συντεθειμενην την
παλαιαν θειαν γραφην εις την Ἑλλαδα γλωσσαν μεταβαλοντων επι Πτολεμαιου του
φιλαδελφου βασιλεως Αιγυπτου, προ χρονου της Χριστου παρουσιας, ως ο θειος
Χρυσοστομος εν τηι εξαημερωι λεγει. ος εντυχων τωι του προφητου Ἠσαΐου ρητωι τωι
λεγοντι "ιδου η παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται υιον, και καλεσουσι το ονομα
αυτου Ἐμμανουηλ" διηπιστησε τουτωι, αδυνατον ειναι λεγων, οσον επ' ανθρωπινηι
φυσει, το παρθενον τεκειν. ουτως ουν εχων αποκαλυψεως ετυχε θειας, εως τοτε τωι
βιωι περιειναι εως αν τελεσθηι το θειον του προφητου ρητον· ο δη και το θειον ημας
διδασκει σαφως ευαγγελιον, λεγον "πνευμα αγιον ην επ' αυ τωι, και ην αυτωι
κεχρηματισμενον υπο του πνευματος του αγιου μη ιδειν θανατον πριν ιδηι τον
χριστον κυριου." ιδων τοινυν αυ τον εν τωι ιερωι βρεφος τεσσαρακονθημερον, και
δεξαμενος αυτον εις τας αγκαλας αυτου, και ειπων "νυν απολυεις τον δουλον σου,
δεσποτα, κατα το ρημα σου εν ειρηνηι" προς αυτον εξεδημησε χαιρων. ειτα
εχρηματισθη Ἰωσηφ φυγειν εις Αιγυπτον. Μετα δε δυο ετη εποιησε την
βρεφοκτονιαν Ἡρωδης, και τον Ζαχαριαν εσωθεν του θυσιαστηριου ανειλε
λειτουργουντα. η δε Ἐλισαβετ λαβουσα τον Ἰωαννην εξηλθεν εις την ερημον, και
εκρυβη εν σπηλαιωι ημερας τεσσαρακοντα, και ετελευτησεν. ο δε 1.329 Ἰωαννης εν
τηι ερημωι οδηγηθεις υπο του αγγελου και εν αυτηι ανα τραφεις εμεινεν εως της του
κυριου αναδειξεως.
Μετα δε πενταετη χρονον υπεστρεψεν Ἰωσηφ εις Ναζαρετ εξ Αιγυπτου, και
ελαβε την θυγατερα αυτου Μαριαν Κλεοπας ο αδελφος αυτου ομοπατριος και
ομομητριος, και εξ αυτης εγεννησε τον Συμεων, ος μετα Ἰακωβον τον αδελφον του
κυριου επισκοπος γεγονεν Ἱεροσολυμων και επι ∆ομετιανου μαρτυρησας
εσταυρωθη. Ἰουδας δε ο αδελφος αυτου εγεννησε δυο υιους, Ζωκτηρα και Ἰακωβον.
 
 
 

119
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἦν δε Ἰωαννης λαʹ χρονου, οτε εξηλθε της ερημου. και κηρυσσοντι ηκολουθησαν
αυτωι πολλοι, εν οις ην και Ἀνδρεας και Ἰωαννης. και των μεν λεγοντων οτι ο
Χριστος εστι των δε οτι προφητης, εν μιαι των ημερων ηλθον πολλοι περαν του
Ἰορδανου εν χωραι Βηθαβαραι, και εβαπτιζοντο. ελθοντος δε του Ἰησου, ως ειδεν
αυτον ο Ἰωαννης, ειπεν "ιδε ο αμνος του θεου." και ακουσας Ἀνδρεας και Ἰωαννης
ηκολουθησαν τωι Ἰησου. μετα δετο υποστρεψαι αυτον εις Ναζαρετ ετελευτησεν
Ἰωσηφ ετων ριʹ. τελευτησαντος δε και Ζεβεδαιου ηγαγεν Ἰωαννης και Ἰακωβος την
μητερα αυτων, και συνην τηι θεοτοκωι· την δε κτησιν αυτων πω λησαντες Καιαφαι
ηγορασαν την Σιων, ενθα το μυστικον πασχα ο Χριστος εποιησε και των θυρων
κεκλεισμενων εισηλθε. μετα την του κυριου αναληψιν η θεοτοκος εν Σιων διετριβεν
εως της τελευ της αυτης. προ δε ημερων ιεʹ εγνω την εξοδον αυτης. προ δε 1.330
τριων ημερων ο αρχαγγελος παρεγενετο προς αυτην, το βραβειον κομιζων.
παρεδωκε δε την αγιαν αυτης ψυχην τωι κυριωι και υιωι τωι θεωι αυτης ετων ουσα οβʹ,
οι δε φασι νηʹ, ωστε μετα την ανα ληψιν του Χριστου εικοσιτεσσαρας χρονους
επεβιωσεν. Ὅτι εν τωι ιαʹ ετει Ἡρωδου του τετραρχου ο αρχιερευς Ἄνανος
ετελευτησε· μεθ' ον ενιαυσιαιοι αρχιερεις καθιστανται, ως Ἰωσηπος ιστορει. και τα
θεια ευαγγελια αυτωι μαρτυρει αλη θευοντι εν οις περι του Καιαφα λεγει. τουτο δε
αφ' εαυτου ουκ ειπεν, αλλ' αρχιερευς ων του ενιαυτου εκεινου προεφητευσεν. Ὅτι
της παραδοξου του σωτηρος ημων αναστασεως τε και εις ουρανους αναληψεως τοις
πλειστοις ηδη περιβοητου καθεστω σης, Πιλατος αγωνιασας ως μη ανενεγκας τωι
βασιλει τοιαυτα γενομενα θαυματα, τελος αναγκασθεις, ως μη λαθηι, ανεκοινω σατο
τωι βασιλει Τιβεριωι τα περι της εκ νεκρων αναστασεως του σωτηρος ημων Ἰησου
Χριστου, τας τε αλλας τερατουργιας αυ του, και ως οτι μετα θανατον εκ νεκρων
αναστας θεος ηδη παρα πολλοις ειναι πιστευεται. Τιβεριος ουν, εφ' ου το των
Χριστια νων ονομα εις τον κοσμον εισεληλυθεν, μαθων τηι συγκλητωι ανε
κοινωσατο, δηλος ων εκεινος ως τωι δογματι αρεσκοιτο. η δε συγκλητος, επει ουκ
αυτη δεδοκιμακει, απωσατο, τηι δε αληθειαι, οτι μηδε της εξ ανθρωπων επικρισεως τε
και συστασεως η σωτη ριος του θειου κηρυγματος εδειτο διδασκαλια. ταυτα φησι
Τερτυ 1.331 λιανος. ουτος ο Τιβεριος θανατον ηπειλησε τοις Χριστιανων κατηγοροις.
Ὅτι εν τωι ιθʹ ετει Τιβεριου Ἰωαννης ο βαπτιστης αφαιρει ται την κεφαλην υπο του
νεου Ἡρωδου και Κλεοπατρας δια Ἡρωδιαδα, καθως ιστορει Ἰωσηπος εν τωι ιηʹ της
αρχαιολογιας. ενθα και πολεμος αιρεται προς τον Ἀρεταν, ως ατιμασθεισης αυ τωι
της θυγατρος· εν ωι πολεμωι παντα φησι τον Ἡρωδου στρατον διαφθαρηναι δια τον
Ἰωαννου θανατον. Ὅτι ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος κατα τας περι αυτου
προφητειας επι το παθος προηιει ετους ιθʹ της Τιβεριου βασιλειας. καθ' ον καιρον και
εν αλλοις μεν Ἑλληνικοις υπομνημασιν ευρο μεν ιστορουμενα ταυτα κατα λεξιν.
εγενετο εκλειψις ηλιου μεγι στη των εγνωσμενων προτερον, και νυξ ωραι εκτηι της
ημερας εγε νετο ως και αστερας εν ουρανωι φανηναι, σεισμος τε μεγας κατα Βιθυνιαν
γενομενος τα πολλα της Νικαιας κατεστρεψατο. ταυτα Φλεγων φησι. και Ἀφρικανος
δε ιστορει κατ' αυτην την ημεραν του παθους σκοτος καθ' ολου του κοσμου
φοβερωτατον γενεσθαι. σεισμωι τε αι πετραι διερρηγνυντο, και πολλα της γης
κατερριφη. τουτο το σκοτος εκλειψιν ηλιου οι Ἰουδαιοι καλουσιν, αλογως, ως εμοι
και τηι αληθειαι δοκει· Ἑβραιοι γαρ αγουσι το πασχα κατα σεληνην, προ δε της μιας
του πασχα τα περι τον σωτηρα συνεβη, εκλειψις δε ηλιου της σεληνης αυτον
υπελθουσης γινεται, αδυνατον δε εν αλλωι χρονωι πλην εν τωι μεταξυ νουμηνιας και
της 1.332 προ αυτης κατα την συνοδον αυτην αποβηναι· πως ουν εκλειψις νομισθειη
κατα διαμετρον σχεδον υπαρχουσης της σεληνης ηλιωι; εστω δε συναρμοζον πολλοις
το γεγενημενον, και κοσμικον τερας ηλιου εκλειψις υπονοεισθω εκ γε της κατα την
 
 
 

120
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οψιν πλανης. τις δε η κοινωνια σεισμωι και εκλειψει πετραις τε ρηγνυμεναις και ανα
στασει νεκρων, τοσαυτη τε κινησις κοσμικη; εν γουν τωι μακρωι χρονωι τοιουτον τι
συμβαν ου μεμνηται τις. αλλ' ην σκοτος θεο ποιητον, διοτι τηιδε τηι ημεραι τον κυριον
συνεβη παθειν. και ο λογος αληθεστατος, και ο χρονος του σωτηριου παθους παρα
Ῥωμαιοις μαλλον σεσημειωται· εν γαρ τηι Γεμινου υπατειαι πεπον θεναι αυτον
εσημειωσαντο, ητις γεγονεν εν τωι αʹ της σβʹ Ὀλυμ πιαδος. τεκμηριον δ' αν γενοιτο
του κατα τοδε το ετος πεπονθε ναι τον σωτηρα ημων η του κατα Ἰωαννην
ευαγγελιου μαρτυρια, ητις μετα το ιεʹ ετος Τιβεριου τριετη χρονον της διδασκαλιας
αυ του διαγενεσθαι μαρτυρει. Ὅτι εν τωι λγʹ ετει Ἡρωδου Κυρηνιος υπο της
συγκλητου βουλης απεσταλμενος εις την Ἰουδαιαν απογραφας εποιησατο των
ουσιων και των οικητορων. εν τωι αυτωι δε ετει Ἰησους Χριστος ο θεος ημων εν
Βηθλεεμ της Ἰουδαιας γενναται. Ὁμου συναγεται απο Ἀβρααμ επι την Χριστου
γεννησιν ετη βρεʹ. Ὅτι Ἡρωδης υδρωπι δεινωι πιεσθεις σκωληκας τε εκβρασας 1.333
απο του σωματος καταστρεφει τον βιον. Αυγουστος δε μετα θανατον Ἡρωδου
Ἀρχελαον μεν τον υιον Ἡρωδου Ἰουδαιωεθναρχην κατεστησε, δους αυτωι τα περι
Ἱεροσολυμα ορια και Σαμαρεων το εθνος και Σεβαστην και Καισαρειαν και Ἰοππην
και Ἀντιπατριδα και Λυδαν και το πεδιον, Φιλιππωι δε τα περι την νυν Πανεαδα και
Βαταναιαν και Τραχωνα και την Ἀκραβατινην και Γαυλανιτιν και Γαλαθα, ενθα ην
Γαμαλα πολις, Ἡρωδηι δε την Γαλιλαιαν και το υπο την Παρναν πεδιον και
Ναρβαθον και την Περαιαν. ουτος εκτισε Τιβεριαδα. τωι δε Λυσανιαι την Ἰδου μαιαν
και Ζιφηνην και τα ταυτης χωρια και Ἀβιληνην. Γινονται ουν απο Ἀδαμ εως του
κατακλυσμου ετη δισχιλια σμβʹ, και απο του κατακλυσμου εως του Φαλεκ και της
πυργο ποιιας ετη φληʹ, και απο του Φαλεκ και της πυργοποιιας εως ηλ θεν Ἀβρααμ
εις γην Χανααν ετη χι ʹ, και απο Ἀβρααμ εως της τελευτης Ἰησου υιου Ναυη ετη φκ ʹ,
και απο της τελευτης Ἰησου εως παρελαβε ∆αβιδ την βασιλειαν της Ἰουδαιας ετη
υπʹ, και απο ∆αβιδ εως Σεδεκιου υιου Ἰεχονιου και της εκ Βαβυλωνος μετοικεσιας
ετη υμηʹ, και απο της μετοικεσιας εως Ζοροβαβελ, επι πρωτου ετους Κυρου βασιλεως
Περσων, ετη οʹ, και απο του αʹ ετους Κυρου εως Αυγουστου Καισαρος, εν ωι χρονωι
εγεννηθη ο κυριος ημων και θεος Ἰησους Χριστος, ετη φ βʹ. ομου ετη #22εφ ʹ. Μετα
δε Αυγουστον εβασιλευσε Τιβεριος ετη κγʹ, ος εκτισε πολιν εν τηι Ἰουδαιαι Τιβεριαδα.
και εν μεν τωι ιεʹ ετει της αυτου 1.334 βασιλειας ο κυριος ημων Ἰησους Χριστος
εβαπτισθη και του ευαγγελικου κηρυγματος απηρξατο, εν δε τωι ιηʹ ετει της
βασιλειας αυτου εσταυρωθη ο κυριος. ανισταται δε τηι κεʹ Μαρτιου επι φωσκουσηι
κυριακηι, ητις εστι μια και πρωτη, η αυτη και πασχα κυριακον· εν ταυτηι γαρ ο θεος το
φως εδημιουργησε και εν ταυτηι το αληθινον φως ο Χριστος εκ ταφου ανετειλεν. ος
και επεσκηα γισε την του ∆ανιηλ προφητειαν, μεσον της εβδομαδος των χρο νων
ελθων επι το σωτηριον παθος. φησι γαρ "και επι το ιερον βδελυγμα ερημωσεως
συντελεια δοθησεται επι την ερημωσιν." εν γαρ ταυτηι τηι εβδομαδι διαθηκη δεδοται
καινη τοις πιστευουσι, και δυναμεως απασης αυτους επληρωσεν, επειπερ μεσουσης
της εβδομαδος ταυτης η κατα νομον ηρθη θυσια, της τε αληθινης προσφερομενης
θυσιας. σημεια δε της ερημωσεως προυπεφηνε λεγων ο κυριος "οταν ιδητε το
βδελυγμα της ερημωσεως το ρηθεν δια ∆ανιηλ προφητου, γινωσκετε οτι εγγυς η
ερημωσις αυτης." και ινα μη νομισωσι οι Ἰουδαιοι παλιν αποληψεσθαι τον ναον και
την πολιν, επαγει "και εως συντελειας καιρου συντελεια δοθησεται επι την
ερημωσιν." εως γαρ, φησι, της του κοσμου συντελειας η της ερημωσεως συντελεια
μενει, μεταβολην ου δεχομενη. τουτο και ∆αβιδ εφη "εν οργηι συντελειας, και ου μη
υπαρξωσι· και γνωσονται οτι δεσποζει του Ἰακωβ και των περατων της γης." και
τοτε μαλλον γνωσονται, οταν ιδωσι το σημειον του υιου του αν θρωπου εν τωι
 
 
 

121
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουρανωι. ωσπερ γαρ δια ξυλου εισηλθεν ο θανα 1.335 τος, και δια ξυλου η ζωη,
επειδη επτακις νεκρων αναστασιν ευ ρομεν εν τηι θειαι γραφηι, και μετα τους επτα
ογδοος εκ νεκρων ανεστη ο κυριος ο εγειρας τους επτα. προ γαρ της Χριστου ανα
στασεως επτα μοναι αναστασεις νεκρων εγενοντο, πρωτη μεν [η] εν τηι παλαιαι η του
υιου της χηρας της Σαραφθιας, ον ηγειρεν Ἠλιας, δευτερα η του υιου της
Σωμανιτιδος, ον Ἐλισαιος ηγειρε, τριτη η του στρατιωτου ον εγγυς Ἐλισαιου
θαψαντες, ως απο πυρος εξεπηδησε, τεταρτη δε εν τηι καινηι η του αρχισυναγωγου
της θυγατρος, πεμπτη η του υιου της χηρας, εκτη η του Λαζα ρου, εβδομη οτι πολλα
σωματα των κεκοιμημενων αγιων ανεστη, και ογδοη η του κυριου αναστασις μετα
το σωτηριον παθος. καθ' ον καιρον του παθους γενομενου σεισμου εν πολλοις
ευρεθη Ἑλλη νικοις υπομνημασιν οτι σεισμος εγενετο μεγας και σκοτος εφ' ολην
την οικουμενην, ωστε και αστερας φανηναι. ιστορει δε και Ἰω σηπος χρησμον τινα
εν ιεροις γραμμασιν ευρεθηναι, περιεχοντα ως κατα καιρον εκεινον απο της αυτων
χωρας αρξει τις ανθρωπος της οικουμενης πασης, ον αυτος μεν επι Ουεσπασιανου
εξειληφε πεπληρωσθαι, διημαρτε δε της ερμηνειας εκ διαμετρου· ου γαρ πασης ουτος
ηρξε. λειπεται δε ουν επι τον κυριον ημων Ἰησουν Χριστον τουτο πληρουσθαι, προς
ον φησιν ο πατηρ "αιτησαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και
την κατασχεσιν σου τα περατα της γης." οθεν εις πασαν την γην 1.336 εξηλθεν ο
φθογγος των ιερων αποστολων αυτου και εις τα περατα της οικουμενης τα ρηματα
αυτων. επει ουν κατα τον καιρον του τον ο θεος την κτισιν εδημιουργησε, και
μαρτυρει των δενδρων η βλαστησις, δια τουτο και τον Ἰσραηλ κατα τον καιρον
τουτον ηλευθερωσε της Αιγυπτιακης δουλειας, και τηι παρθενωι Γαβριηλ ο
αρχαγγελος ευηγγελισατο. εικοτως ουν κατα τον αυτον καιρον και Χριστος υπεμεινε
το σωτηριον παθος.
Ὁ τοινυν Πιλατος μετα την του Χριστου σταυρωσιν εικονας του Καισαρος εις
το ιερον νυκτωρ ανεθηκεν. ορθρου δε γενομε νου οι Ἰουδαιοι θεασαμενοι τοσουτον
εταραχθησαν ωστε Πιλατος εκδειματωθεις αλλαχου ταυτας μετεθηκε. Τιβεριος δε
λιαν του δικαιου φροντιζων εγραφε τοις αρχουσι των πολεων, εαν τι γραφηι παρα
τους νομους προστασσων γινεσθαι, μη προσεχειν ως ηγνοη κοτι. διο και Πιλατος
ειδως αυτου το φιλαληθες και φιλοδικαιον, τα τεραστια Χριστου παντα και τα της
ευσεβειας δογματα αυτωι δι' επιτομης ανεκοινωσατο, καθως ιστορει Τερτυλιανος εν
τηι υπερ Χριστιανων απολογιαι, και οτι μετα θανατον ανεβιωσε και ηδη παρα πασι
θεος ειναι πιστευεται. και οτι Τιβεριος καταπλαγεις ανηγγειλε παντα τηι συγκλητωι.
η δε ου προσηκατο, πειθαρχειν νομωι παλαιωι λεγουσα, μη προτερον θεοποιησαι τινα,
ει μη ψηφωι και δογματι παρ' αυτοις κριθειη. ο δε τον μεν νομον τουτον εδεξατο,
εκελευσε δε μηδενα εμποδιζειν τωι Χριστου κηρυγματι· 1.337 και μεντοι και θανατον
προσηπειλησε τοις κατηγορειν τολμωσι του κηρυγματος. Ὁ δε γε Πιλατος μισει τωι
προς Ἰουδαιους και τον ιερον θησαυρον τον καλουμενον κορβαναν διεφθειρε και
πολλους εξ αυ των. εμιξε δε και τινων εξ αυτων εν ταις ημεραις του Καισαρος το
αιμα των θυσιων, τροπωι τοιωιδε. οι Γαλιλαιοι τοις δογμασιν εξακολουθησαντες
Ἰουδα του Γαλιλαιου, ου και Λουκας εν τοις πραξεσι των αποστολων μεμνηται,
κενοφωνιαν και πλανην εμαθον εξ αυτου, καθως εφη Ἰωσηπος. προφασει γαρ
ευσεβειας δηθεν κυριον μηδε μεχρι στοματος εφασκε δειν τινα λεγειν, μητε κατα
τιμην μητε φιλοφροσυνην, και την θεωι μονωι πρεπουσαν τιμην τε και δοξαν
ανθρωποις απονεμειν. οθεν και πολλοι αυτων περι του μη ειπειν Καισαρα κυριον και
δεσποτην χαλεπας αικιας υπεστη σαν. οιτινες λοιπον εδιδασκον μηδεν παρα τας
διατεταγμενας εν τωι Μωσεως νομωι θυσιας αναφερεσθαι τωι θεωι. καντευθεν τοι νυν
κωλυοντες τας υπο της γερουσιας του λαου παραδιδομενας γινεσθαι περι της του
 
 
 

122
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεως σωτηριας και του Ῥωμαιων εθνους θυσιας, εικοτως επι τουτοις αγανακτει
προς Γαλιλαιους Πιλατος, και κελευει παρα ταις θυσιαις ας εδοκουν κατα νομον
προσφερειν αναιρεθηναι, ωστε αναμιχθηναι ταις προσφερομεναις θυσιαις το αιμα
των προσφεροντων. Ὁ γουν Τιβεριος τοιουτος υπαρχων εν νεοτητι αριστος και
λογοις φιλοσοφοις και ρητορικοις και βελτιστοις τροποις και εργοις 1.338 κομων ο
γενναδας, προς γηρας ελθων αιφνιδιον εις την χειρονα μετεβληθη γνωμην, ωστε και
παραφρονειν αυτον νομισθηναι και ως υπο δαιμονος ελαυνεσθαι προς πασαν
ανοσιουργιαν και μιαι φονιαν τε και οιστρηλασιαν. και ου μονον εν τοις κατα φυσιν
και παρα φυσιν εαυτον εβεβηλωσε καθ' υπερβολην, αλλα και εν πασηι αδικιαι και
τυραννιδι. ουτως ουν την αρχην διοικησας και εξ αγαθοεργιας εις κακοεργιαν
κατενεχθεις φοβεραι μεν ωμοτητι μυσαραι δε πλεονεξιαι και αισχρουργιαι καταστρεφει
τον βιον, μη δεν εκ της προλαβουσης καλοκαγαθιας και αριστειας ωφεληθεις, αλλα
και μαλλον υπο παντων μισηθεις ως εν τωι τελει το παν εξυ βρισας και διαφθειρας,
και εις αιωνιον κολασιν μετα των αυτου ομοιων ασεβων απενεχθεις· τους γαρ
εγκρινοντας εις τας στραγ γαλιας απαξει κυριος μετα των εργαζομενων την
ανομιαν. εικο τως ουν ο μεν αποστολος ελεγεν "ο εναρξαμενος εν υμιν εργον
αγαθον επιτελεσει." ο δε κυριος φησιν "ο υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται." Ὁ
τοινυν πολυμαθης και πολυΐστωρ Ευσεβιος, εν τοις χρο νικοις κανοσι περι των
Ἀντιοχων και Σελευκων και Πτολεμαιων και των μετα την εκ της Βαβυλωνος
επανοδον καθηγησαμενων αρχιερεων διεξιων εν επιτομηι, ταδε φησιν. ο γουν
Ἀλεξανδρος ο των Μακεδονων βασιλευς εκτον ετος αγων της βασιλειας, ∆α ρειον
τον Ἀρσαμου χειρωσαμενος, καθειλε την Περσων δυναστειαν 1.339 διαρκεσασαν απο
Κυρου μεχρι ∆αρειου ετη σλʹ. της δε των Μα κεδονων βασιλειας κατασχουσης απο
Κραναου εως Ἀλεξανδρου ετη φιηʹ και τουτου τελευτησαντος εν Βαβυλωνι
διαδεχονται την αρχην της μεν Μακεδονιας Φιλιππος, της δε Ἀσιας Ἀντιγονος, της
δε Αιγυπτου Πτολεμαιος ο Λαγου, της δε Συριας Σελευκος ο Νικανωρ· ος και πολεις
δυο εκτισεν εις τα μερη Κιλικιας και ετεραν εις Συριαν, και την μεν Σελευκειαν
εκαλεσεν εις το αυτου ονομα, την δε Ἀντιοχειαν εις το του υιου αυτου, την δε Λαοδι
κειαν εις το της θυγατρος αυτου. και οι μεν της Συριας βασι λευσαντες μετα
Ἀλεξανδρον εισιν ουτοι, Σελευκος ο Νικανωρ, Ἀντιοχος ο επικληθεις σωτηρ,
Ἀντιοχος ο νοθος, Σελευκος ο καλλινικος, Ἀλεξανδρος Ἀντιοχος, Σελευκος ο
φιλοπατωρ, Ἀντιοχος ο επιφανης, ος Ὀνιαν τον αρχιερεα των Ἰουδαιων παυσας της
ιερωσυνης ωρμηθη μεταστησαι το παν εθνος της πατρυας θρησκειας. και το μεν
ιερον μιανας Ὀλυμπιου ∆ιος ναον προση γορευσε, τωι δε εθνει κολασεις ανηκεστους
επαγων ελληνιζειν ηναγ καζεν. εφ' ου και οι Μακκαβαιοι εμαρτυρησαν. το δε ιερον
ετεσι τρισιν ερημωθεν Ἰουδας ο επικληθεις Μακκαβαιος καθαρας των ασεβειων, την
χωραν ανενεωσατο. ειτα εβασιλευσεν Ἀντιο χος ο ευπατωρ, ∆ημητριος Σελευκος,
Ἀλεξανδρος ο του Βαλη, ∆ημητριος ο Νικανωρ, Ἀντιοχος ο Τρυφων, Πτολεμαιος,
Ἀντιοχος ο Σιδιτης, ∆ημητριος, Ἀντιοχος ο γρυπος, Ἀντιοχος ο Κυζικηνος, Σελευκος
ο του γρυπου, εφ' ου Ἀντιοχεια υπο Ῥωμαιων ηλω και η Συριας αρχη κατελυθη
διαρκεσασα ετη σνʹ. 1.340 Οι δε της Αιγυπτου βασιλευσαντες μετα Ἀλεξανδρον εισιν
οιδε, Πτολεμαιος ο Λαγου, εφ' ου Μενανδρος ο κωμωιδοποιος εγνωριζετο και
Θεοφραστος ο φιλοσοφος, Πτολεμαιος ο φιλαδελ φος, εφ' ου οι οʹ Ἑβραιων σοφοι
τον νομον ηρμηνευσαν, Πτο λεμαιος ο ευεργετης, εφ' ου την παναρετον σοφιαν
συνταξας Ἑβραιοις Ἰησους ο του Σιραχ εγνωριζετο, Πτολεμαιος ο φιλοπατωρ, εφ' ου
ο των Ἑβραιων λαος αιχμαλωτος αχθεις εν Αιγυ πτωι τοιουτον τι πεπονθε.
προσεταξε γαρ ουτος τοις αυτου υπ ασπισταις ελεφαντας φʹ ευτρεπισαι, και τουτους
μεθυσαι οινωι λι βανωτωι, ινα αποκτεινωσι τους Ἰουδαιους. των Ἰουδαιων δε
 
 
 

123
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευξαμενων οι ελεφαντες εις τους εαυτου στρατιωτας τε και δημους εξορμησαντες
πολυν αυτων οχλον εν τηι περιεχουσηι μανιαι διεφθει ραν. και ουτω παραδοξως οι
Ἰουδαιοι περισωθεντες αβλαβεις απελυθησαν εις τα ιδια, τωι ευεργετηι θεωι
ευχαριστουντες. ειτα βασιλευει Πτολεμαιος ο επικληθεις σωτηρ, Πτολεμαιος ο Ἀλε
ξανδρος, Πτολεμαιος ο αδελφος αυτου, Πτολεμαιος ο ∆ιονυσιος, Κλεοπατρα η
τουτου θυγατηρ· ην Αυγουστος ανελων εν τωι ιδʹ ετει της αυτου βασιλειας εκρατησε
της Αιγυπτου, καθελων την βασιλειαν των Πτολεμαιων διαρκεσασαν εν ετεσι
διακοσιοις ʹ.
Οι δε μετα την εκ Βαβυλωνος επανοδον καθηγησαμενοι αρχιερεις εισιν
ουτοι, Ἰησους, Ἰωσεδεκ αμα Ζοροβαβελ, Ἰακωβος υιος Ἰησου, Ἰλιασιμος Ἰακιμου,
Ἰωδαε Ἰωσηβου, Ἰωνης ο του Ἰωδαε, Ἰαδους, εφ' ου Ἀλεξανδρος εν Ἱερουσαλημ
1.341 τωι θεωι προσεκυνησε. καταπλαγεις γαρ επι τηι ξενηι θεαι της στο λης του
αρχιερεως, απο του αρματος καταβας μονος προσεκυνησε το θειον ονομα και τον
αρχιερεα ησπασατο· ον παντες Ἰουδαιοι μιαι φωνηι συν τωι αρχιερει γνησιως
αντησπασαντο. των δε γε της Συριας βασιλεων και των λοιπων καταπλαγεντων και
διεφθαρθαι την διανοιαν Ἀλεξανδρου υπειληφοτων, και Παρμενιωνος του
στρατηγου μαλλον θαυμασαντος, διοτι καθαπερ τις των υπηκοων πεσων
προσεκυνησεν, ειπεν Ἀλεξανδρος "ου τον αρχιερεα προσε κυνησα, αλλα τον υπ'
αυτου τιμωμενον θεον, καμοι την βοηθειαν κατα των εναντιων υποσχομενον. ηνικα
γαρ την κατα Περσων διενοουμην στρατειαν και εδεδιειν το μεγεθος της δυναστειας
αυ των, ωφθη μοι κατ' οναρ κατα το σχημα τουδε του αρχιερεως ο θεος, και θαρρειν
μοι παρεκελευσατο και της προθυμιας σπου δαιως εχεσθαι, λεγων «εις σε γαρ
καταληξω την Περσων δυνα στειαν.» διο τουτον θεασαμενος εν τοιαυτηι στοληι, και
της κατα τους υπνους υπομνησθεις οψεως, εικοτως προσεκυνησα." ταυτα ειπων και
τον αρχιερεα δεξιωσαμενος, των ιερων παρεπομενων, εις την πολιν Ἱερουσαλημ
παραγινεται. οι δε γραμματεις την βιβλον του ∆ανιηλ προσκομισαντες την
προφητειαν αυτωι διηρμη νευον, ως δειν τινα των Μακεδονων την βασιλειαν
Περσων χειρω σασθαι. ος επι τουτωι μαλλον ησθεις και περιχαρης γενομενος, και επι
το ιερον ανελθων, θυει μεν τωι θεωι κατα την του αρχιε ρεως υφηγησιν, αυτον δε τον
αρχιερεα και παντας τους ιερεις 1.342 αξιοπρεπως τιμησας και λαμπροις και
μεγιστοις αναθημασι τον ναον διακοσμησας κατα των Περσων εχωρησε. μετα δε
Ἰαδουν Ἰωνιας Ἰαδουν, Ἐλεαζαρος, Ἰωνιας, Σιμων, Ἰωναας ΣιμωἸανης ο και
Ὑρκανος, Ἀριστοβουλος, ος και πρωτος επεθετοδιαδημα βασιλικον προς τηι
αρχιερωσυνηι, Ἰανεας ο και Ἀλεξανδρος, βασιλευς αμα και αρχιερευς. μεχρι τουτου
οι απο Κυρου χριστοι ηγουμενοι, διαρκεσαντες ετη υπγʹ, α εισιν εβδομαδες ετων ξθʹ,
καθως εφη και ∆ανιηλ το "και γνωσηι και συνησεις απο εξο δου λογων του
αποκριθηναι και του οικοδομησαι Ἱερουσαλημ εως Χριστου ηγουμενου εβδομαδες
επτα, και εβδομαδες ξβʹ." α τινα εισιν ετη υπγʹ. απο δε Κυρου επι Ἀντιοχον τον
επιφανη και την αιχμαλωσιαν εκεινην ετη εισι τ δʹ. Ειτα διδασκει ημας ποθεν
αριθμειν δει, οτι ουκ απο της ημερας της επανοδου, αλλ' απο εξοδου λογων
αποκριθηναι και του οικοδομησαι Ἱερουσαλημ. ουκ επι Κυρου δε ωικοδομηθη, αλλ'
επι του μακροχειρος Ἀρταξερξου. μετα γαρ την καθοδον επανηλθε Καμβυσης, ειτα οι
μαγοι, και μετ' εκεινους ∆αρειος ο Ὑστασπου, μεθ' ον Ξερξης ο ∆αρειου και
Ἀρταβανης. ειτα Ἀρταξερξης ο μακροχειρ εβασιλευσε της Περσιδος. εν δε τωι
εικοστωι ετει της βασιλειας αυτου Νεεμιας ανελθων την πολιν ανε στησε, καθως
Ἔσδρας διηγησατο. εντευθεν υπγʹ ετη γεγονασιν εως της κατασκαφης της πολεως,
καθως Ἰωσηπος ο Ἑβραιος μαρτυρει. 1.343 Ἰωσηπος ιστορει οτι κατα την αυτην
ημεραν της του κυριου σταυρωσεως κτυπους του ιερου αντιλαμβανεσθαι πρωτον,
 
 
 

124
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επειτα φωνης αθροας ενδοθεν ακουσαι απο του εσωτατου ιερου "μετα βαινομεν
εντευθεν." Ὅτι ο Ποντιος Πιλατος επι Γαΐου Καισαρος ποικιλαις περι πεσων
συμφοραις, ως φασιν οι τα Ῥωμαιων συγγραψαμενοι, αυτοφονευτης εαυτου
εγενετο. οι δε Μαριαν την Μαγδαληνην λεγουσι κατ' αυτου τωι Καισαρι υπερ του
Χριστου προσελθειν, ος δερματι βοειωι νεοδαρτωι τουτον μετα αλεκτορος και εχιδνης
και πιθηκου, ως εστιν εθος Ῥωμαιοις, εγκλεισας και εις καυσιν ηλιου θεις
απεκτεινεν. οι δε ως ασκον μαλλον αυτον λεγουσι εκδαρηναι και ουτως αποθανειν.
Ὅτι η των αλλοφυλων επι Ἰουδαιαν βασιλεια εως του μι κρου Ἀγριππα εκρατει
χρονους εκατον ουτως. Ἡρωδης πρωτος ο τα νηπια ανελων ετη λζʹ, Ἀρχελαος ο υιος
αυτου θʹ, Ἡρωδης ο αδελφος αυτου κδʹ, Ἡρωδης ο και Ἀγριππας, ο σκωληκοβρωτος,
επτα, Ἀγριππας υιος αυτου ο μικρος ετη κζʹ. Ὅτι των Ἑβραιων σεληνιακως τον μηνα
ψηφιζοντων, ητοι κθʹ και ημισους ημερας, και του κυκλικου ενιαυτου του καθ'
ηλιον υπαρχοντος ημερων τξεʹ δʹ, την κατα σεληνην δωδεκαμηνον παραλλασσειν
ημερας ιαʹ δʹ. δια τουτο Ἰουδαιοι τρεις μηνας εμβολιμους εν ετεσιν οκτω
παρεμβαλλουσιν· οκτακις γαρ τα ιαʹ και ηʹ δʹ ποιουσι τριμηνον. 1.344 Τιβεριος ο υιος
του Καισαρος ο προμνημονευθεις, ουτος εσχε Γαιον ανεψιον. αστρολογου δε του
Θρασυλου γεγονε Τιβε ριος φοιτητης, ος τοσουτος ην την τεχνην ως
αγανακτησαντος ποτε του Τιβεριου κατ' αυτου, και βουληθεντος αφνω δια του
τειχους αυτον ωθησαι, σκυθρωπασαι φασι τον Θρασυλον παρευθυ. ερω τησαντος δε
Τιβεριου την αιτιαν εφη αισθανεσθαι κλιμακτηρα εγγυς αυτου μεγιστον ταυτηι τηι
ωραι. και του Τιβεριου θαυμα σαντος, εασαι αυτον φησι Πλουταρχος. Ὅτι Τιβεριος
τοις των πολεων αρχουσι εγραφεν ως ει τι παρα τους νομους γραψει, μη προσεχειν
φησιν ως αγνοησαντι. ουτος και βραδεως τους αρχοντας διεδεχετο φειδοι των
υπηκοων. ερω τηθεις δε την αιτιαν ειπε την παροιμιαν των επικαθημενων μυιων τωι
τραυματιαι και του θελησαντος αποσοβησαι ταυτας και κωλυ θεντος υπο του
τραυματιου ειποντος, ινα μη αλλαι πεινωσαι αι ματος επελθοιεν. Φησι δε Ευσεβιος
οτι τωι ιεʹ ετει Τιβεριου βαπτιζεται ο κυ ριος ημων Ἰησους Χριστος, συνωιδα τωι
ευαγγελιωι, και εν τωι ιηʹ το σωτηριον υπεστη παθος, εν ετει του κοσμου #22εφλθʹ.
γραφει δε και Ἰωσηπος περι μεν Ἰωαννου του βαπτιστου ταυτα "τισι των Ἰουδαιων
εδοκει διολωλεναι τον Ἡρωδου στρατον υπο θεου και μαλα δικαιαν τιννυμενου
δικην δια ποινην Ἰωαννου του καλου μενου βαπτιστου. τουτον γαρ Ἡρωδης κτεινει
αγαθον ανδρα και τοις Ἰουδαιοις κελευοντα αρετην επασκειν και τα προς αλληλους
1.345 δικαιοσυνηι και τα προς θεον ευσεβειαι χρησθαι και συνιεναι βα πτισμον." περι
δε του Χριστου παλιν ο αυτος φησιν οτι κατα τον καιρον τουτον Ἰησους ο σοφος
ανηρ ην, ειγε ανδρα λεγειν αυ τον εχρην· ην γαρ παραδοξων εργων ποιητης και
διδασκαλος αν θρωπων των εν ηδονηι ταληθη δεχομενων· πολλους γαρ και απο
Ἑλληνων ηγαγετο Χριστος. ον Πιλατου σταυρωσαντος ουκ επαυ σαντο κηρυσσοντες
περι αυτου οι το πρωτον αυτον αγαπησαντες μαθηται. εφανη γαρ αυτοις τριτην
ημεραν εχων παλιν ζων, των θειων προφητων ταυτα τε και αλλα μαρτυρησαντων
περι αυτου θαυμασια και ειρηκοτων. ουτος ο Τιβεριος ακουσας τα περι του Χριστου
θαυματα ηβουληθη δια βασιλικου τυπου αναγορευσαι αυτον θεον· αλλ' αντεπραχθη
τουτωι παρα της συγκλητου, καθως ουν Ευσεβιος λεγει. Ὅτι επι Τιβεριου, μετα την
αναληψιν του κυριου και θεου ημων, εκλεγεται υπο των αποστολων Ματθιας αντι
του προδοτου. οστις Ἰουδας μετα την αγχονην, καθ' εκαστην ημεραν υπο των
αποστολων παρακαλουμενος και νουθετουμενος προς μετανοιαν ελθειν, και μη
πεισθεις, επει ανεληφθη ο Χριστος, ως ηκουσεν, ευθυς ογκωθεις ελακησε μεσος και
απωλετο. ει γαρ εις μετανοιαν ηλθεν, ουκ αν αυτον απωσατο ο παντας θελων
σωθηναι. Τιβεριος δε τωι τροπωι και τηι γνωμηι απηνης ην και οινου ελαττων. διο και
 
 
 

125
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμπεβαριον αυτον Ῥωμαιοι εκαλουν, ο σημαινει 1.346 παρ' αυτοις τον οινοποτην.
τουτον Γαιος ο αδελφιδους εν τηι νοσωι αυτου ιματια πολλα περιθεις απεπνιξεν.
Ἐκρατησε δε Γαιος Ἰουλιος Καισαρ ετη ζʹ. ουτος ην μοι χικωτατος πανυ· ος περιιων
ποτε την αγοραν και ιδων πηλον εν τηι οδωι ηγαγε Φλαβιον Ουεσπασιανον,
αγορανομον τοτε οντα, τον μετα ταυτα βασιλευσαντα, και ως αμελουντα των
κοινων τον πηλον εις την εσθητα βληθηναι εκελευσεν· οπερ εσημανε τα κοινα
τεταραγμενα αυτον παραληψεσθαι. επι δε της του αυτου Γαΐου βασιλειας Ἀγριππας
βασιλευς της Ἰουδαιας και Σιμων ομαγος βαπτιζεται υπο Φιλιππου, ενος των επτα
διακονων. Γαιος δε υπο Κλαυδιου σφαζεται. επι τουτου Κορνηλιος πρωτος εξ εθνων
βαπτιζεται υπο Πετρου, και Παυλος, το της εκλογης σκευος, δι' αποκαλυψεως Ἰησου
Χριστου αποστολος ανα δεικνυται. Κλαυδιος εβασιλευσεν ετη ιγʹ μηνας θʹ. ουτος
δειλος ων παντας τους προσιοντας αυτωι εποιει ερευνασθαι, μη τι ξιφι διον εχωσι.
και εν τοις συμποσιοις ωπλισμενοι εις φυλακην παρει στηκεισαν αυτωι· εξ ου και εις
τους λοιπους βασιλεις ειθιστο γι νεσθαι τουτο. επι τουτου και Ἀπολλωνιος ο
Τυανευς ην, φιλο σοφος Πυθαγορειος, στοιχειωματικος. ουτος εν Βυζαντιωι ελθων,
παρακληθεις υπο των εντοπιων, εστοιχειωσεν οφεις μεν και σκορ πιους μη
πλησσειν, κωνωπας μηδε παρειναι, ιππους μη κατωφρυω σθαι μητε μην
αγριαινεσθαι κατ' αλληλων η και κατα τινος. και 1.347 Λυκον δε τον ποταμον
εστοιχειωσεν ωστε μη πλημμυρησαντα το Βυζαντιον καταλυμηνασθαι. Τοτε
Αιγυπτιος ληιστης εξηγαγεν εις την ερημον τους σικα ριους, ους μετηλθε Φηλιξ ο
ηγεμων. σικαριους δε αυτους ωνο μασεν απο των σικαριων, α εστι μαχαιρια μικρα, α
επεφεροντο κρυφηι εις το λαθραιως τους παρατυγχανοντας πληττειν. καθ' ον καιρον
μεταξυ Θηρας και Θηρασιας νησος ανεφυσηθη στα δια λʹ. Ουτος πολιν εκτισεν, επι
τωι ιδιωι ονοματι καλεσας αυτην Κλαυδιου πολιν, και Ἰουδαιους της Ῥωμης
απηλασεν. επι τουτου κατα την εορτην του πασχα συγχυσεως γενομενης εν Ἱεροσο
λυμοις μονοι πατηθεντες και αποθανοντες ευρεθησαν τρισμυριοι. ουτος ου μονον
Ἰουδαιους ετυραννει, αλλα και παντας τους εν Ῥωμηι επισημους αναιρων ελαμβανεν
αυτων τας ουσιας. προς τουτοις και δουλοκρατιαν νομοθετησας επετρεψε
κατηγορειν των δεσποτων, ει τι συνιδοιεν αυτοις πλημμελημα. καντευθεν δεινη
συμφορα κατειληφει την οικουμενην πασαν, των οικετων μεγαλαις τιμωριαις
υποβαλλοντων τους δεσποτας. ου μην αλλα και εις μανιαν εκτραπεις αθεσμα τινα
διεπραττετο. φονευσας δε τους φονεις Γαΐου ανηιρεθη υπο της ιδιας γυναικος
φαρμακωι.
Ἐπι τουτου Ἰακωβος ο Ζεβεδαιου εμαρτυρησε, και Μαρκος δε ο ευαγγελιστης
το κατ' αυτον ευαγγελιον προτροπηι Πετρου συνεγραψατο, και εν Αιγυπτωι σταλεις
υπ' αυτου, πρωτος εκ 1.348 κλησιαν πηξαμενος, πολλα μοναστηρια συνεστησατο,
απερ σε μνεια τοτε προσηγορευθησαν, καθως φησιν Ευσεβιος ο Παμφιλου οτι
Μαρκον πρωτον ισμεν εν Αιγυπτωι το ευαγγελιον συγγεγραφε ναι και εκκλησιαν
πρωτον επ' αυτης Ἀλεξανδρειας συστησασθαι. τοσαυτη δε των αυτοθι
πεπιστευκοτων πληθυς ανδρων τε και γυ ναικων εκ πρωτης επιβολης συνεστη δι'
ασκησεως φιλοσοφωτατης και σφοδροτατης, ως και συγγραφης αξιωσαι τας
διατριβας τε και συνελευσεις και πασαν αλλην του αριστου βιου διαγωγην Φι λωνα
τον σοφωτατον, ως και αυτοπτην του αποστολου Πετρου και αυτηκοον και
συνομιλον εν Ῥωμηι γενομενον. των γαρ παρ' ημων ασκητων αποδεχομενος τον
βιον, εκθειαζει σφοδρα και σε μνυνει τους κατ' αυτον αποστολικους ανδρας, εξ
Ἑβραιων, ως εοικε, γεγονοτας και των Ἐσσαιων την ασκησιν και πολιτειαν ευ μαλα
προακουτισθεντων, ητις γε των γραμματεων και Φαρισαιων την δικαιοσυνην εξ
επιμετρου διενεστηκεν. απο γαρ Ἰωναδαμ υιου Ῥιχαβ καταγομενοι ουτοι την
 
 
 

126
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παναρεστον ακτημοσυνην και δικαιοσυ νην και σωφροσυνην και σκληραγωγιαν
επετειναν, καθως φησι και Ἰωσηπος περι αυτων οτι Ἐσσαιοι Ἰουδαιοι μεν εισι το
γενος, φιλαλληλοι δε και των αλλων ευλαβεις πλεον, οι την μεν ηδονην ως κακιαν
αποστρεφονται, την δε σωφροσυνην και εγκρατειαν και το μη τοις παθεσιν
υποπιπτειν αρετην υπολαμβανουσι. και γαμος μεν παρ' αυτοις υπεροραται, τους δε
αλλοτριους παιδας νεους ετι 1.349 προσλαμβανομενοι και διδασκοντες ως συγγενεις
ηγουνται και τοις ηθεσιν εαυτων εντυπουσι. και τον μεν εννομον και σωφρονα
γαμον και την εξ αυτου διαδοχην αποδεχονται, τας δε πονηρας και θεοστυγεις μιξεις
και ασελγειας τελεον αποστρεφονται και αποβαλλονται. καταφρονειται δε παρ'
αυτοις πλουτος και πολυ κτησια, την δε ακτημοσυνην ως απερισπαστον και
εναρετον ασπα ζονται. και πριν μεν ανισχειν τον ηλιον ουδεν αργον φθεγγονται,
προσευχας δε και ψαλμωιδιας εκ μεσης νυκτος μεχρις αυγης προς τον θεον
αναφερουσι μετ' ευλαβειας και σεμνοτητος. και ουτω προς ην εκαστος εχει τεχνην,
υπο του προεστωτος αποστελλεται. και μεχρις ωρας εκτης μετα νηψεως και
θεολογιας, ουτως επι το δειπνητηριον συναθροιζονται μετ' ευλαβειας και ησυχιας
πολλης. και ο μεν σιτοποιος εν ταξει παρατιθησιν αρτους, ο δε μαγειρος εν αγγειον
εξ ενος εδεσματος παντοτε προσαγει. και προκατευχε ται δε της τροφης αγνης ουσης
και καθαρας ο ιερευς· αθεμιτον γαρ προ της ευχης ηγουνται γευσασθαι τι. και παλιν
αριστησαν των ο ιερευς επευχεται. και απλως αρχομενοι τε και παυομενοι
γεραιρουσι τον θεον αδιαλειπτως. και αυθις επ' εργα μεχρις εσπερας
διακαρτερησαντες, και δειπνησαντες μετα της συνηθους σιωπης και σεμνοπρεπους
καταστασεως, επ' ευχας παλιν επι το αυτο συνερχονται, τους βραχυτατους υπνους
και κουφοτατους εκτιναξαμενοι. ουπερ εστιν αιτιον η διηνεκης νηψις και το με
1.350 τρεισθαι παρ' αυτοις τροφην και ποσιν λιτην και απεριεργον και σπανιζουσαν·
ουδεις γαρ παρ' αυτοις κορος και χορτασια κοιλιας, αλλ' ενδεια πολλη και ολιγοδεΐα.
τον δε προσερχομενον ζηλωσαι τον βιον ουκ ευθυς αδοκιμαστως και αγυμναστως
παραδεχονται, αλλ' ενιαυτον εξω μενοντι την αυτην υποτιθενται διαιταν και κατα
στασιν, αξιναριον τε και περιζωμα δοντες και πενιχρον ιματιον γυμναζουσιν επ'
εργοις αριστοις και λογοις. ειτα μετα την της καρτεριας επιδειξιν δυσιν αλλοις
ετεσιν το ηθος και το εν πασιν υπηκοον δοκιμαζεται, και φανεις αξιος και δοκιμος
ουτως εις τον ιερον ομιλον εγκρινεται. προ γε ουν παντων ορκους φρικωδεις
απαιτουσι, πρωτον μεν ευσεβειν και θεραπευειν εξ ολης και κα θαρας ψυχης και
σωματος το θειον, επειτα δε προς ανθρωπους δικαια φυλαττειν απαντα και
απροσωποληπτα, και μη κατα γνω μην βλαψαι τινα, μηγε μην συγκοινωνειν
αδικοις, αλλα κατα δυναμιν του δικαιου και φροντιζειν και βιαζεσθαι παντως και
τον ενηδονον και περιττον και υγρον αποστρεφεσθαι βιον μεχρι θανα του. προς δε
τουτοις ομνυουσι παλιν μηδενι μεν το παραπαν μεταδουναι των δογματων και των
αγιοπρεπων τουτων επιτηδευ ματων η ως ακριβως αυτος παρελαβεν, αφεξεσθαι δε
πασης εναν τιας δοξης και λατρειας, και ταυτηι μονηι προσανεχειν τηι θειαι μεχρις
αιματος θρησκειαι και καταστασει. εκ της πολλης δε ασκη σεως και καθαροτητος
πολλοι και τα μελλοντα προγινωσκουσιν εκ 1.351 θειας επιπνοιας και χαριτος,
ακαταπαυστωι μελετηι προφητων και λοιπων ιερων λογιων και προσευχηι
εμπαιδοτριβουμενοι. Ταυτην ουν ο Ἰωσηπος ακρως ασκησας την φιλοσοφιαν επι
μειζονι προκοπτειν εσπευσεν. ακουσας γαρ τινα διαφεροντως ασκουντα κατα την
ερημον Ἀββαν ονομαζομενον, εσθητι μεν απο δενδρων καλυπτομενον τροφηι δε
αυτοματως φυομενηι χρωμενον, και την ακραν ασκησιν αυτου ζηλωσας προς αυτον
αφικετο, και τρεις παρ' αυτωι ποιησας ενιαυτους εις την πολιν υπεστρεψε και τηι των
Φαρισαιων επολιτευετο δικαιοσυνηι. Ὁ δε γε Φιλων, ως ειρηται, περι των εξ
 
 
 

127
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἑβραιων ημετε ρων ασκητων αναφανεντων μεμνηται σαφως εν τωι λογωι εν ωι επε
γραψε περι θεωρητικου βιου. ους θεραπευτας και τας ομοιοσχη μους και ομοτροπους
γυναικας θεραπευτιδας ωνομασε. και θερα πευται μεν, φησιν, εκεκληντο η παρα το
τας ψυχας των προσιον των αυτοις απο κακιας παθων ιατρων δικην απαλλαττοντας
θερα πευειν, η της περι το θειον καθαρας και ειλικρινους θεραπειας και θρησκειας
ενεκα. ειτα φησι· πρωτα μεν αρχομενοι φιλοσο φειν εξιστανται των προσηκοντων
και των υπαρχοντων, επειτα δε πασαις αποταξαμενοι ταις του βιου φροντισι και εξω
τειχων προελθοντες εν μοναγροις και κηποις και ορεσι τας διατριβας ποιουνται, τας
εκ των ανομιων επιμιξιας αλυσιτελεις τε και βλα βερας ειδοτες, τον προφητικον
ζηλουσι και ασκουσι βιον. ουτω 1.352 πολλαχου μεν της οικουμενης εστι το γενος
(εδει γαρ αγαθου τε λειου μετασχειν και την Ἑλλαδα και την βαρβαρον), εν Αιγυπτωι
δε πλεοναζει, και μαλιστα περι την Ἀλεξανδρειαν. και εν εκαστηι συμμοριαι οικημα
εστιν ιερον, ο καλουσι σεμνειον και μοναστηριον, εν ωι μονουμενοι τα του σεμνου
βιου μυστηρια τελουνται, μηδεις μηδεν κομιζοντες, μη ποτον, μη σιτον, μηδε τι των
αλλων οσα προς την του σωματος χρειαν αναγκαια, αλλα νομους και λογια
θεσπισθεντα δια προφητων και υμνους και ταλλα οις επιστημη και ευσεβεια
συναυξονται και τελειουνται. το δε εξ εωθινου μεχρις εσπερας διαστημα συμπαν
αυτοις εστιν ασκησις· εντυγχανοντες γαρ τοις ιεροις γραμμασι φιλοσοφουσι την
πατριαν φιλοσοφιαν. εγκρατειαν δε ωσπερ τινα θεμελιον προκαταβαλλομενοι τηι
ψυχηι τας αλλας εποικοδομουσιν αρετας· σιτιον γαρ η ποτον ουδεις αυ των
προσενεγκοιτο προ ηλιου δυσεως, επειδηπερ το μεν φιλοσο φειν αξιον φωτος
κρινουσι, σκοτους δε τας του σωματος αναγκας. ενιοι δε και δι' ημερων τριων
υπομιμνησκονται τροφης, οις πλεον ο ποθος της επιστημης ενιδρυται. τινες δε
ουτως ενευφραινονται και τρυφωσιν υπο σοφιας εστιωμενοι πλουσιως και αφθονως
τα δογματα χορηγουσης, ως και προς διπλασιονα χρονον αντεχειν, μογις δι' ημερων
εξ απογευεσθαι τροφης εθισθεντες. αι δε εξη γησεις των ιερων λογιων γινονται
αυτοις δι' υπονοιων εν αλληγο ριαις. πασα γαρ η νομοθεσια δοκει τοις ανδρασι
τουτοις ζωωι εοικεναι, και σωμα μεν εχειν τας ρητας διαλεξεις, ψυχην δε τον 1.353
αποκειμενον ταις λεξεσιν αορατον νουν. ωσαυτως δε της αυτης εισιν ιερας
πολιτειας και καταστασεως και γυναικες, ων αι πλει σται γηραλεαι τυγχανουσι και
παρθενοι, και την αγνειαν ουκ αναγκηι, καθαπερ ενιαι των παρ' Ἕλλησιν ιερειων,
φυλαξασαι δια προσκαιρον επαινον, αλλ' εκ προαιρεσεως αγαθης ορεχθεισαι τα
μελλοντα αγαθα και αιωνια.
Ὅτι δε τους πρωτους κηρυκας της κατα το ευαγγελιον διδα σκαλιας τα τε
αρχηθεν προς των αποστολων παραδεδομενα εθη καταλαβων ο Φιλων εγραψε
ταυτα, παντι που δηλον, ως και Ευσεβιος εν τηι εκκλησιαστικηι ιστοριαι ταυτα λεγει. ο
αυτος δε και εν τοις προς Μαρινον ταυτα φησιν. ωσαυτως και ο μεγας Ἀθανασιος
φησι· δυο γαρ οδων και πολιτειων ουσων εν τωι βιωι, μιας μεν μετριωτερας και
βιωτικης, του γαμου λεγω, ετερας δε αγγελικης και αποστολικης και ανυπερβλητου,
της παρθενιας ητοι της μοναδικης πολιτειας, ει μεν τις την κοσμικην τουτεστι τον
γαμον ελοιτο, μεμψιν ουκ εχει, τοσαυτα δε χαρισματα ου ληψε ται· ληψεται γαρ,
επειδη φερει και αυτος καρπον τον τριακοντα. ει δε την αγνην και υπερκοσμιον
ασπασοιτο τις, ει και τραχεια παρα την αρετην μαλιστα και δυσκατορθωτος
φαινεται, αλλ' εχει μετα την εννομον αθλησιν και καρτεριαν χαρισματα θαυμα
σιωτερα και αξιαγαστα· τον γαρ τελειον και πληρεστατον καρπον, την εκατονταδα
λεγω, φαιδρον και αγιοπρεπη παντως εγκατεστη σεν. ουκουν ωσπερ ο παλαιος
νομος εις δυο βιους ην διηιρημενος, 1.354 εις τε τον Φαρισαικον και υψηλον και εις
τον υποδεεστερον και κοσμικον, ουτω δη και ο κατα χριστιανισμον νεος θεσμος εις
 
 
 

128
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μο ναδικον υπερφερη και βιωτικον. Φαρισαιοι τοινυν, ερμηνευομενοι αφωρισμενοι
και μεμερι σμενοι, παρα το μεριζειν και αφοριζειν εαυτους των αλλων απαν των
ελεγοντο εις τε το καθαρωτατον του βιου και ακριβεστατον και εις τα του νομου
ενταλματα. τον δε αυτον βιον μετερχονται και οι γραμματεις, παρ' οις και πολιτεια η
αυτη εγκρατεια τε και παρθενια, νηστεια δις του σαββατου, ξεστων και πινακων και
ποτηριων καθαρισμοι, αποδεκατωσεις τε και απαρχαι και εν δελεχεις ευχαι και τα
λοιπα παντα, υπεξαιρουμενων δηλονοτι των θαυμασιων Ἐσσαιων ως υπερτερων
σφοδρα και λιαν υπερκειμε νων. ην δη Φαρισαικην ως αριστον πολιτειαν ο Παυλος
ζηλω σας ευ μαλα σεμνυνεται, φασκων "Ἑβραιος εξ Ἑβραιων, κατα νομον
Φαρισαιος." οθεν εικοτως και ο κυριος ημων τον τελειο τερον και αγγελικον
υποτιθεμενος εναργως βιον εφασκε προς τους εραστας της ουρανιου κληρουχιας
"εαν μη περισσευσηι η δικαιο συνη υμων πλεον των γραμματεων και Φαρισαιων, ου
μη εισελ θητε εις την βασιλειαν των ουρανων." ενθεν γε τοι και ο απο στολικος
∆ιονυσιος αποσεμνυνων την ιεραν των μοναχων ταξιν ουτω φησιν "η δε των
τελουμενων απασων υψηλοτερα ταξις η των μοναχων εστιν ιερα διακοσμησις,
πασαν μεν αποκεκαθαρμενη καθαρσιν ολκηι δυναμει και παντελει των οικειων
ενεργειων αγνο τητι, ενθεν οι θειοι καθηγεμονες ημων επωνυμων εαυτους ιερων
1.355 ηξιωσαν, οι μεν θεραπευτας οι δε μοναχους ονομασαντες εκ της του θεου
καθαρας υπηρεσιας και θεραπειας." Ταυτα εκ πολλων ερανισαμενος ολιγα
αναγκαιως οιμαι συν τεθεικα δια τους επαπορουντας ποτε και ποθεν η των μοναχων
ηρξατο διαγωγη τε και ασκησις και ταξις. που τοινυν εισιν οι την μοναδικην
πολιτειαν μετα των αλλων της αποστολικης εκκλη σιας θειων παραδοσεων τε και
θεσμων εικονομαχοι δυσσεβως και ανοητως αποβαλλομενοι και διαπτυοντες,
αρτιφανεις Ἰουδαιοι, και κατα τον ασεβη και θεοστυγη μυσταγωγον αυτων
Κοπρωνυμον νεαν και προσφατον ταυτην δογματιζοντες εξ ακρας μανιας τε και
απονοιας και αβελτηριας, μη νοουντες μητε α λεγουσι μητε περι τινων
διαβεβαιουνται; ημεις δε ταις διδασκαλιαις των αγιων πατε ρων επομενοι και
αρχαιαν ταυτην και παλαιαν πιστευομεν υπαρ χειν. Ἀλλα και ο μεγας Βασιλειος περι
υποταγης και μοναδικης πολιτειας εξιων ουτως εφη "δια τουτο και ο φιλανθρωπος
κυριος, κηδομενος ημων της σωτηριας, εις δυο βιους διειλε τα των ανθρω πων,
συζυγιαν και παρθενιαν, ινα ο μη δυναμενος υπενεγκειν τον της παρθενιας και
ασκησεως αθλον ελθηι εις συνοικησιν γυναικος, εκεινο ειδως ως απαιτηθησεται
λογον σωφροσυνης και αγιασμου και την προς τους εν συζυγιαις και τεκνοτροφιαις
αγιους ομοιωσιν, τους τε εν τηι παλαιαι και τηι νεαι. παντες γαρ ανθρωποι απαιτη
θησομεθα την προς το ευαγγελιον υπακοην, μοναχοι τε και οι εν συζυγιαις. αρκεσει
γαρ τωι επι γαμον ελθοντι εις συγγνωμην το 1.356 της ακρασιας και της προς το θηλυ
επιθυμιας και συνουσιας. τα δε λοιπα των εντολων πασιν ομοιως νενομοθετημενα
ουκ ακιν δυνα τοις παραβαινουσι, καθως φησιν ο κυριος προς τους εαυ του μαθητας
«α δε υμιν λεγω, πασι λεγω.»" αλλα και ο μεγας εν θεολογιαι Γρηγοριος και ο αγιος
Ἰωαννης ο Χρυσοστομος και αλλοι πλειστοι των θειων και μακαριων πατερων εν
διαφοροις αυ των λογοις διαβεβαιουνται αρχαιαν και αποστολικην ειναι την του
μονηρους βιου παραδοσιν. ει δε και τινας των θυραθεν εις ταυ την την μαρτυριαν
παραξομεν, μηδεις μεμφεσθω ημιν. εικοτως ουν ο Πλατων υπεμφαινων των
τελειων το σπανιον εφασκεν "ου μοι δοκει δυνατον ανθρωποις μακαριοις τε και
ευδαιμοσι γενε σθαι, πλην ολιγων. μεχρι περ αν ζωμεν, τουτο διοριζομεν·
ναρθηκοφοροι μεν γαρ πολλοι, φιλοσοφοι δε σπανιοι και ολιγοι. καλη δε πραξις και
πιστις τελευτησαντα τυχειν απαντων." οθεν επηγαγεν ανδρα απλουν και γενναιον
κατ' Αισχυλον. εσονται αυτωι τιμαι και δωρεαι δοκουντι τοιουτωι ειναι. αδηλον ουν
 
 
 

129
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειτε του δικαιου ειτε των δωρεων και τιμων ενεκα τοιουτος εστι. γυ μνωτεος δη
παντων πλην δικαιοσυνης, και ποιητεος εναντιως δια κειμενος τωι προτερωι. μηδεν
γαρ εχων δοξαν εχετω μεγιστης αδικιας, ινα βεβασανισμενος ηι εις δικαιοσυνην, το
μη τιτεσθαι υπο κακοδοξιας η φιλοδοξιας και υπ' αυτης γινομενων, αλλ' εστω
μεταστατος μεχρι θανατου δοκων αδικος ειναι δια βιου." και δη και Σωκρατης ο
διδασκαλος αυτου προς αυτον ουτως εφη· 1.357 ποτερον την των πολλων δοξαν δει
ημας πειθεσθαι και φοβεισθαι η την του ενος, ει τις εστιν επαΐων ου δει, και
φοβεισθαι και αισχυνεσθαι μαλλον η ξυμπαντας τους αλλους; ωι ει μη ακολου
θησομεν, δεινως λωβησομεθα. ουκ αρα γε, ω βελτιστε, φρον τιστεον ημιν τι ερουσιν
ημιν οι πολλοι, αλλα τι το επαΐον τωι δι καιωι και αδικωι, ητις εστιν η αληθεια. ταυτα
δε φανερως εοι κασι τοις ημετεροις μαλλον ιεροις και αποστολικοις λογοις, εν οις
φησιν ο μεγας Παυλος "δια των οπλων της δικαιοσυνης των δε ξιων και αριστερων,
δια δοξης και ατιμιας, δια δυσφημιας και αθυμιας, ως πλανοι και αληθεις, ως
αγνοουμενοι και επιγινω σκομενοι, ως αποθνησκοντες και ιδου ζωμεν, ως
παιδευομενοι και μη θανατουμενοι" και τα εξης. τοιαυτην ουν περι δικαιο συνης και
θεαρεστου πολιτειας πανυ Σωκρατης και Πλατων διδα σκαλιαν εποιησαντο,
θαυμαστην οντως και αξιεπαινον αληθως τηι λογικηι φυσει των ανθρωπων
συμβαινουσαν. τα γαρ ηθικα μα θηματα παντας ανθρωπους η φυσις επαιδευσε.
διαπλασας γαρ τοι των ανθρωπων το γενος ο θεος εντεθεικε τηι φυσει των αγα θων
και των εναντιων την διαγνωσιν, ο και παιδευων εθνη και διδασκων ανθρωπον
γνωσιν. διοπερ ου μονον Σωκρατης και Πλατων και αλλοι τινες των Ἑλληνων τον
αδικον εβδελυξαντο βιον, αλλα και πολλοι των βαρβαρων. και γαρ τους
υπερβορεους μεν οικειν υπερ τα Ῥιπαια ορη φασιν, ασκειν δε δικαιοσυνην μη
κρεωφαγουντας αλλ' ακροδρυοις και υδασι χρωμενους. και τους 1.358 Βραχμανας εν
ταις υλαις διαγειν, φυλλοις το σωμα καλυπτοντας και υπερ ανθρωπον ασκουντας.
και Ἀναχαρσιν δε τον Σκυθην φιλοσοφον γεγενησθαι λεγουσι, και ουτως αυτον ο
της φιλοσο φιας ερως επυρωσεν ως ονομαστοτατον δια πολλην ασκησιν και
σωφροσυνην γενεσθαι. ου γαρ μονον γρηγορων προς τα της ψυ χης ηγωνιζετο παθη
σιωπων και ησυχαζων, αλλα και καθευδων τα της σωφροσυνης και εγκρατειας
εδηλου σημεια. ειωθει γαρ τηι μεν λαιαι χειρι τα αιδοια κατεχειν, τηι δεξιαι δε τα χειλη
συνε χειν, υπεμφαινων ως πολλωι μειζον εστιν η αγωνια της γλωττης και πλειονος
επικουριας εις ασφαλειαν δειται. και τον Χειρωνα δε Κενταυρον ιστορουσιν
Ἕλληνες δικαιοσυνης και αγνειας γενε σθαι διδασκαλον, ως και Ὅμηρος μαρτυρει
τουτον δικαιοτατον πεφηνεναι Κενταυρων, δια πολλην δηπουθεν καρτεριαν και
εγκρα τειαν και σωματος δουλαγωγιαν και συμμετρον επιμελειαν. οθεν δη Πλατων
εναργως αυθις εκδιδασκων φησιν "επιμελεισθαι δε σωματος ψυχης ενεκα
αρμονιας," δι' ου βιουν τε εστι και ορθως βιουν, και καταγγελλειν της αληθειας το
κηρυγμα. τουτο και ο θειος εφη Παυλος, "υπωπιαζω μου το σωμα και δουλαγωγω,"
τουτεστι προς ασκησιν και συστασιν αυτο μετ' επιστημης και φρο νησεως γυμναζω,
και προς την των κρειττονων συνεργιαν, ου προς ασελγειαν προνοουμενος.
συμπεφωνηκε τοινυν και τουτοις ο Πλατων ευ μαλα τοις ημετεροις, την αναγκαιαν
και δεουσαν επιμελειαν ποιεισθαι παρεγγυησας του σωματος. υπεδειξε τε πα 1.359
λιν και διεσαφησεν οπως αρχεται και αυξεται της φαυλης επιθυ μιας και κακιστης
συνηθειας το παθος, φασκων ουτως "αρχη μεν ερωτος ορασις, αυξει δε το παθος
ελπις, τρεφει δε μνημη, τηρει δε συνηθεια." διο και Σωκρατης τα βλεμματα και τα
φιληματα των ευμορφων ως χαλεπωτερον σκορπιων και οφεων ιον ενιεναι
πεφυκοτα αποφευγειν εδιδασκεν. οθεν ιδων τινα νεον φιλησαντα ευοπτον "ουτος"
εφη "ραιδιως αν και εις μαχαιρας κυβιστησηι και εις πυρ εμπεσηι," ο τοσαυτην
 
 
 

130
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δηλονοτι πυραν εν εαυτωι κατα τολμησας αναψαι. ∆ιογενης δε θεασαμενος
μειρακιον ασελγε στερον η κατ' ανδρα κεκοσμημενον ειπεν "ει μεν προς ανδρας,
ατυχεις, ει δε προς γυναικας, αδικεις." θηρωσι δια του καλ λωπισμου οι μεν ανδρες
τας γυναικας, αι δε γυναικες και οι αν δρογυνοι τους ανδρας. και μεντοι και
Ἀγησιλαος ευμορφου ηρα παιδος, και βουλομενος αυτον φιλησαι διεκωλυεν εαυτον,
φευγων την βλαβην. ο δε Ἀλεξανδρος ουδε ιδειν τας ∆αρειου θυγατερας ευειδεις
αγαν και παρθενους ουσας ηνεσχετο παντελως, αισχρον νομισας τον ανδρας ελοντα
υπο γυναικων ηττηθηναι. ουτω δε και Κυρος ο Περσων βασιλευς ουδε θεασασθαι
κορην τινα θαυ μασιαν αφορισθεισαν αυτωι και αμηχανον καλλος εχειν μαρτυρου
μενην κατεδεξατο, αλλα γε και τωι ορωντι συνεχως και μηδεν εκ τουτου δεινον
πασχειν λεγοντι παρηινει μητε λεγειν τουτο μητε πραττειν. "το μεν γαρ πυρ" φησι
"τους πλησιον παντηι εστωτας καιει, το δε καλλος και τους πορρωθεν εστωτας." επει
ουν το εραν εκ του οραν τικτεται και εκ του εραν η συγκαταθεσις γινεται 1.360 και
εκ της συγκαταθεσεως η πραξις επιτελειται, δια τουτο και ο Χριστος τον ακολαστως
εστιωντα τας οψεις μοιχον εκρινεν, ου την πραξιν μονην αλλα και την εννοιαν
προαναστελλων. και ο Σω κρατης δε παλιν φυλαττεσθαι σφοδρα και παρατηρεισθαι
την ακρασιαν διδασκων εφη μη πεινωντας λιαν μη εσθιειν, μηδε δι ψωντας πολλα
μη πινειν· και γαρ ο κυριος εμακαρισε τους τοιου τους εν τοις μακαρισμοις.
Μετα δε Κλαυδιον εβασιλευσε Νερων ο υιος αυτου, ετη ιδʹ. περι ου λογιον ην
"εσχατος Αινεαδων μητροκτονος ηγεμονευσει·" κατηγετο γαρ εκ της γενεας Αινειου
και Ῥωμυλου και Αυγουστου. ουτος κραταιουμενης αυτωι της αρχης εις ανοσιους
πραξεις εξω κειλε και αλλοτρια της βασιλειας επετηδευε πραγματα, κιθαριζων και
τραγωιδων και ορχουμενος επι των θεατρων. και προς τουτοις εν πασαις αυτου
αθεμιτουργιαις και το της θεομαχιας προσεθηκε μυσος, διωκτης πρωτος γενομενος
του θειου λογου. μετα δε ταυτα επιβουλης κατ' αυτου μηνυθεισης αυτωι, εις ακρον
μανιας ελθων ανειλε την μητερα αυτου και την αδελφην αυτου και την γυναικα
αυτου και αλλους μυριους τωι γενει προσηκοντας και τους εν Ῥωμηι επισημους, την
εξ αυτων επαναστασιν υφορωμενος. Mετα δε το ανελειν την γυναικα εγημεν
ευνουχον. ουτος ανειλε τους κορυφαιους αποστολους Πετρον και Παυλον και
πολλους ετερους μαρτυρας. εφ' ου και Ἰουδαιοι τον αδελφοθεον Ἰακωβον
απεκτειναν, ος αγνος υπαρχων εκ κοιλιας μητρος οινον και σικερα 1.361 ουκ επιεν,
εμψυχον ουκ εφαγε πωποτε, ξυρος επι την κεφαλην αυτου ουκ ανεβη, ελαιωι ουκ
ηλειψατο, βαλανειωι ουκ εχρησατο. ουτος επι του κυριου επισκοπος της εν
Ἱεροσολυμοις εκκλησιας κατεστη, τα δε γονατα αυτου ησαν απεσκληκοτα ως
καμηλου εκ του αει καμπτειν εαυτον και τωι θεωι προσκυνειν. οθεν δια την
υπερβολην της δικαιοσυνης αυτου και θαυμαστης πολιτειας εκα λειτο δικαιος και
οβλιας, ο εστι περιοχη λαου και δικαιοσυνη. επει ουν αιδεσιμος και σεβασμιος και
σφοδρα περιβοητος υπηρχεν ο ισαγγελος Ἰακωβος, εορτης γενομενης του πασχα και
πολλων μυριαδων συνελθοντων των Ἰουδαιων τουτον ανενεγκαντες οι γραμματεις
και ιερεις επι το πτερυγιον του ιερου, διασκεδασαι βουλομενοι το κηρυγμα του
Χριστου, ειπον μεγαληι τηι φωνηι "αξιουμεν σε, δικαιε, ειπειν τωι λαωι, ινα μη
πλανωνται οπισω του λεγομενου Χριστου. σοι γαρ παντες πειθομεθα, γινωσκον τες
σε δικαιον και απροσωποληπτον. ειπε ημιν τις εστιν η θυρα του Ἰησου." ο δε
αποκριθεις εφη "τι με επερωτατε περι του Χριστου; και αυτος καθεζεται εν δεξιαι του
θεου εν τωι ουρανωι, και αυτος μελλει ερχεσθαι επι των νεφελων του ουρανου και
απο δουναι εκαστωι κατα την πραξιν αυτου." πολλοι γουν πληρο φορηθεντες επι τηι
μαρτυριαι του Ἰακωβου εκραξαν λεγοντες "ωσαννα τωι υιωι ∆αβιδ." ακουσαντες δε
ταυτα οι παρανομοι αρχιερεις και Φαρισαιοι εκραξαν "ω ω, και ο δικαιος πεπλανη
 
 
 

131
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ται," και μανεντες ερριψαν αυτον κατω. πεσων δε ουκ απεθανε, 1.362 και ηρξαντο
λιθαζειν αυτον· ο δε θεις τα γονατα προσηυχετο λε γων "παρακαλω σε, θεε πατερ,
αφες αυτοις· ου γαρ οιδασι τι πραττουσιν." εις δε των υιων Ῥιχαβ εκραξε λεγων
"παυσασθε, τι ποιειτε; ο δικαιος μαλλον υπερ ημων ευχεται." και δραμων τις
κναφευς εδωκεν εις την κεφαλην αυτου μετα ξυλου κναφικου, και εθανατωσεν
αυτον. θαψαντες δε αυτον περι τωι ναωι ανηγει ραν την στηλην αυτου. μετα δε
μαρτυριον αυτου παρα ποδας πολιορκειται Ἱερουσαλημ· φησι γαρ Ἰωσηπος "ταυτα
δε συμβεβηκεν Ἰουδαιοις κατ' εκδικησιν Ἰακωβου του δικαιου, ος ην αδελφος Ἰησου
του λεγομενου Χριστου, επειδηπερ δικαιοτατον οντα Ἰουδαιοι απεκτειναν." Ἐπι
τουτου του Νερωνος Σιμων ο μαγος ελθων εν Ῥωμηι, και πολλα σημεια δια γοητειας
επιτελων, εαυτον θεον ωνομαζε. του μεγαλου δε αποστολου Πετρου τοτε την
Ῥωμην καταλαβοντος και προς τον μαγον απελθοντος, ευρε κυνα παμμεγεθη
δεδεμενον αλυσει εν τωι πυλωνι, ον ο Σιμων δεσμησας δι' αυτου εκωλυε παντας ους
ουκ ηθελε προς αυτον εισιεναι· και τουτο ην πρωτον θαυμα τωι μελλοντι προς
Σιμωνα εισερχεσθαι. ο δε Πετρος ιδων τον κυνα ουτω μεγαν και απηγριωμενον, και
μαθων οτι πολλους ανειλεν επιχειρησαντας εισελθειν προ της επιτροπης Σιμωνος,
κρατησας ελυσεν αυτον λεγων "εισελθε προς Σιμωνα, και ειπε αυτωι ανθρωπινηι
φωνηι, Πετρος ο δουλος Χριστου εισελθειν προς σε θελει." και του κυνος ευθυς
δρομωι εισελθοντος και ουτω 1.363 λαλησαντος κατεπλαγησαν οι μετα Σιμωνος,
λεγοντες "τις εστι Πετρος, και τις η τοσαυτη δυναμις αυτου;" προς ους φησιν ο
Σιμων "τουτο υμας μη ξενιζετω, οπερ καγω ποιησω." και προσεταξε τωι κυνι
ανθρωπινηι φωνηι ειπειν τωι Πετρωι εισελθειν. και τουτο ποιησαντος παλιν του κυνος
εισηλθε Πετρος προς Σι μωνα, και συμβαλων μετα του Σιμωνος εις θαυματουργιαν
ενι κησε Πετρος ιασεις ποιων, και πολλοι πιστευσαντες εβαπτισθη σαν. και ην εν τηι
Ῥωμηι ταραχη πολλη και συγχυσις εναντι Πετρου και Σιμωνος, οτι κατεναντι
αλληλων εποιουν θαυματα. απερ ανηνεγκεν ο επαρχος τωι Νερωνι. ους κελευσας ο
Νερων αχθηναι ενωπιον αυτου λεγει προς Σιμωνα "συ ει ον λεγουσι Χριστον;" ο δε
φησιν "εγω ειμι." ομοιως δε και τον Πετρον επερωτησαντος ει αληθως ουτος εστιν ο
Χριστος, απεκριθη Πε τρος "ουκ εστιν ουτος· μη γενοιτο. εγω γαρ εκεινου ειμι μαθη
της του σταυρωθεντος και ανασταντος και εις τους ουρανους ανα ληφθεντος." ο δε
Νερων ως τερατολογους και αμφοτερους εκ προσωπου αυτου θαττον εξηλασεν. οι
και διαγοντες εν Ῥωμηι εποιουν θαυματα κατεναντι αλληλων. μιαι γουν των ημερων
προσταξαντος του Σιμωνος αχθηναι αυτωι ταυρον παμμεγεθη ελα λησεν εις το ους
αυτου, και παρευθυ τεθνηκεν ο ταυρος. ο δε Πετρος ευξαμενος ηγειρεν αυτον. οι δε
λαοι ιδοντες εθαυμασαν λεγοντες "αληθως το ζωογονησαι υπερ το θανατωσαι
μειζον θαυμα εστι." και μεντοι και αλλα σημεια εποιησαν πολλα, ου μονον εν Ῥωμηι
αλλα και εν Συριαι προτερον, ατινα Κλημης ο 1.364 Ῥωμαιος και πανσοφος μαθητης
Πετρου και συνεκδημος διηγη σατο, αφ' ων ολιγα συνταξομεν ενταυθα. Του
μακαριου Πετρου του αποστολου διδασκοντος τον λαον σεβεσθαι και προσκυνειν
τον επι παντων μονον αληθινον θεον, ο Σιμων εξω του οχλου εστως εβοησε "τι
ψευδομενος απαταν θελεις τον παρεστωτα σοι ιδιωτην οχλον, πειθων αυτους θεους
μητε νομιζειν μητε ειναι, καιπερ των παρ' Ἑβραιοις βιβλιων λεγοντων πολλους
θεους ειναι; πλην ουν περι ου εφης θεου, ει δειξω εγω μη αυτον ειναι τον ανωτατω
και παντοδυναμον θεον, καθο απρο γνωστος εστι και ατελης και ενδεης και ουκ
αγαθος και πολλοις υποκειμενος παθεσι κατα την υμετεραν γραφην, ετερος παντως
περιλειπεται προγνωστικος τελειος ανενδεης αγαθος και παντος παθους
απηλλαγμενος· ον δε συ φῂς δημιουργον και υπερθεον, τοις εναντιοις αντικειμενος
υπαρχει. αυτικα γουν ο καθ' ομοιω σιν αυτου γεγονως Ἀδαμ και τυφλος κτιζεται και
 
 
 

132
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γνωσιν αγαθου η κακου μη εχων, παραβατης ευρισκεται, και του παραδεισου
εκβαλλεται, και θανατωι καταδικαζεται. ομοιως τε ο πλασας αυτον, επειδη μη
πανταχου βλεπει, επι τηι των Σοδομων κατα στροφηι λεγει «καταβας οψομαι ει κατα
την κραυγην αυτων την ερχομενην προς με συντελουνται· ει δε μη, ινα γνω» και
εαυτον αγνοουντα δεικνυσι. και το ειπειν περι του Ἀδαμ «εκβαλωμεν αυτον, μηποτε
εκτεινας την χειρα αυτου αψηται του ξυλου της 1.365 ζωης, και φαγων ζησεται εις
τον αιωνα» αγνοουντος και φθο νουντος εστι συμβολον. ωσπερ και το «ενεθυμηθη ο
θεος οτι εποιησε τον ανθρωπον» μεταμελειας εστι και αγνοιας τεκμηριον των
μελλοντων. και το «ωσφρανθη κυριος οσμην ευωδιας» εν δεους εστι σημειον, ως και
το πειραζειν τον Ἀβρααμ και αλλους ουκ αγαθου εστιν αποδειξις και το τελος της
υπομονης προει δοτος." ο δε Πετρος εφη προς τον Σιμωνα "ει τυφλος επλασθη ο
Ἀδαμ, ως λεγεις, πως εντελλομενος αυτωι ο θεος ελεγε δει κνυων, απο δε του ξυλου
του γινωσκειν καλον και πονηρον ου φαγεσθε;" και ο Σιμων φησι "τυφλος ην ο νους
αυτου." και ο Πετρος ειπε "πως και τον νουν τυφλος ην ο προ του γευσασθαι του
φυτου προσφορως πασι τοις ζυοις επιθεις ονοματα; οτι γαρ και τους της ψυχης και
του σωματος οφθαλμους ειχον ανεωιγμε νους και βλεποντες ησαν ο τε Ἀδαμ και η
Ευα, δηλον εντευθεν· «ειδε» γαρ φησιν «η γυνη οτι καλον το ξυλον εις βρωσιν και
αρε στον τοις οφθαλμοις ιδειν και ωραιον του κατανοησαι, και λα βουσα του καρπου
αυτου εφαγε, και εδωκε και τωι ανδρι αυτης.» ει γουν καλον θεασαμενοι το δενδρον
και τον καρπον εφαγον, ευ δηλον οτι και προ της του καρπου βρωσεως γνωσιν μεν
ειχον κα λου τε και κακου, οψιν τε οξυδερκεστατην οραν εκαστα δυναμε νην.
ουκουν ουχ ως μετα την βρωσιν και την παραβασιν ανα βλεψαντων ειρηται το
διηνοιχθησαν αυτων οι οφθαλμοι (δει κνυνται γαρ και προ της βρωσεως ορωντες,
ως εφην)· αλλ' ως το απειροκακον αποθεμενων δια της παραβασεως, ο και την 1.366
γνωσιν αδιαφορον παρεσχεν, ερρηθη οτι διηνοιχθησαν αυτων οι οφθαλμοι. πεφυκε
γαρ ο οφθαλμος υπο του λογισμου διεγει ρεσθαι προς α βλεπει, διοτι συνεσιν αυτος
καθ' εαυτον ουκ εχει, καντευθεν πολλακις προς ετερα της διανοιας ασχολουμενης
τυφλου δικην εσθ' οτε παρερχομεθα και τον πανυ γνωριμον, και επειδαν
εγκληθωμεν, τηι ασχολιαι του λογισμου το αιτιον ανατιθεντες απολογουμεθα. ουτω
και ο Ἀδαμ και η Ευα τηι αισθησει του νου προς την οψιν διηγερθησαν. το γαρ
«διηνοιχθησαν οι οφθαλ μοι» και «εγνωσαν οτι γυμνοι ησαν» αποκαλυψιν δηλοι
την εγγε νομενην τωι λογισμωι, ουκ αναβλεψιν οφθαλμων, ωστε την μετα την
αμαρτιαν αισθησιν ουτω κεκληκεν η γραφη· παρευθυ γαρ μετα την αμαρτιαν το
συνειδος πληττεται." και ο Σιμων φησιν "ει προγνωσιν ειχεν ο Ἀδαμ, δια τι ου
προεγνω την δια του οφεως και της γυναικος απατην;" και ο Πετρος "ει προγνωσιν
ουκ ειχε, πως τοις υιοις αυτου προς τας εσομενας πραξεις, αμα τωι γεννη θηναι,
επεθηκεν ονοματα; τον γαρ πρωτοτοκον ωνομασε Καιν, ο εστι ζηλος· ος και ζηλωσας
ανειλε τον αδελφον αυτου Ἄβελ, ο ερμηνευεται πενθος· επ' αυτωι γαρ πρωτωι
φονευθεντι επενθη σαν οι γονεις. ει δε Ἀδαμ εργον θεου και ποιημα προγνωσιν ειχε,
πολλωι μαλλον ο δημιουργησας αυτον θεος. οτι γαρ οντως προγινωσκει ο θεος, φησι
προς τον Ἀβρααμ «γινωσκων γνωσηι οτι παροικον εσται το σπερμα σου εν γηι
αλλοτριαι, και δουλω 1.367 σουσιν αυτο ετη υʹ. το δε εθνος ωι εαν δουλευσωσι, κρινω
εγω. μετα δε ταυτα εξελευσονται ωδε μετα αποσκευης πολλης· συ δε επελευσηι προς
τους πατερας σου, μετ' ειρηνης τραφεις εν γηρει καλωι. τεταρτηι δε γενεαι
αποστραφησονται ωδε.» τι δε; ουχι Μωυσης και οι λοιποι προφηται τα αμαρτηματα
του Ἰσραηλ και την απειθειαν αυτου προς τον Χριστον και την εις τα εθνη δια
σποραν αυτου προεδηλωσαν; ει δε Μωυσης και οι αλλοι προφη ται εκ της του θεου
χαριτος τα μελλοντα προεγινωσκον, πως αυτος ο εν αυτοις λαλησας θεος ου
 
 
 

133
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προγινωσκει τα εσομενα; ωστε ουν οικονομικως ειρηται το ενεθυμηθη, τουτεστι
μετεμεληθη, και το καταβας οψομαι. και μεν γε το επειραζε τον Ἀβρααμ, και
ωσφρανθη κυριος, και οσα τοιαυτα, συγκαταβατικως δια την ημετεραν ασθενειαν
λελεκται, επει οτι γε θυσιων ουκ ορεγε ται, δια του προφητου ∆αβιδ υπεμφαινει
λεγων «μη φαγωμαι κρεα ταυρων, η αιμα τραγων πιωμαι.» οθεν ο εξ αυτου προ των
αιωνων γεννηθεις και επ' εσχατων εκ της παρθενου δια την ημετεραν σωτηριαν
τεχθεις ταυτα και τα τοιαυτα ωσπερ διερμη νευων τοις αγνοουσιν, οτι ο θεος και
πατηρ παντα προγινωσκει, ελεγεν «οιδε γαρ ο πατηρ ημων ο ουρανιος οτι χρηιζετε
τουτων απαντων, πριν αυτον αιτησαι υμας.» και τοις νομιζουσιν οτι μη παντα
βλεπει εφασκε «προσευχεσθε εν τωι κρυπτωι, και ο πα τηρ υμων ο βλεπων εν τωι
κρυπτωι αποδωσει εν τωι φανερωι.» και τοις οιομενοις αυτον μη αγαθον ειναι
επεπληττε λεγων «ει ουν 1.368 υμεις πονηροι οντες οιδατε δοματα αγαθα διδοναι
τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο πατηρ υμων ο ουρανιος δωσει αγαθα τοις
αιτουσιν αυτον;» και τοις δοκουσιν αυτον θυσιων ορεγεσθαι διη γορευσεν «ο θεος
ελεος θελει και ου θυσιας.» και τοις υπολαμβανουσι κακον αυτον ειναι παραινων
εβοα «γινεσθε οικτιρμονες ως και ο πατηρ υμων ο ουρανιος.» δια δε τους
απατωμενους πολ λους θεους υπαρχειν εφη «ινα γινωσκωσι σε τον μονον αληθινον
θεον, και ον απεστειλας Ἰησουν Χριστον,» και «εξομολογουμαι σοι πατερ κυριε του
ουρανου και της γης.» και μεντοι προς τον επερωτησαντα γραμματεα ποια εστι
πρωτη πασων εντολων, απε κριθη «ακουε Ἰσραηλ, κυριος ο θεος σου κυριος εις
εστι.»"
Ὁ δε Σιμων συνιδων οτι ο Πετρος αυτον συναγει ταις γρα φαις εις τον περι
θεου λογον, εξετασμον γενεσθαι μη θελησας ανεχωρησε μετα πολλης αισχυνης και
ηττης. ην γαρ ο εξαγιστος πολυπειρος μεν εν ταις διαβολικαις ενεργειαις, απειρος δε
εν ταις πνευματικαις διδασκαλιαις. και γαρ ουτως εξησκημενος ην εν ταις μαγειαις
και μεθοδειαις του Σαταν ως ουκ αλλος τις των προ αυτου σχεδον περι ταις
διαβολικαις επινοιαις και κακουργιαις διαβεβοημενων. ανδριαντας γαρ εποιει
περιπατειν, εις πυρ κυ λιομενος ουκ εκαιετο, εις αερα ιπτατο, εκ λιθων αρτους
εποιει, δρακων εγινετο, εις χρυσον μετεβαλλετο, και εις οφεις και ετερα ζωια
μετεμορφουτο, διπροσωπος εγινετο, θυρας κεκλεισμενας και μεμοχλευμενας ηνοιγε,
σιδηρα δεσμα διελυεν, εν δειπνοις ειδωλα 1.369 παντοδαπων ιδεων παριστα, τα εν
οικιαι σκευη αυτοματως φερε σθαι προς υπηρεσιαν εποιει των φεροντων ουχ
ορωμενων, σκιας πολλας προηγεισθαι αυτου παρεσκευαζεν, ασπερ ψυχας των
τεθνεωτων εφασκεν ειναι. πολλων δε γοητα και πλανον αυτον ελεγχειν
πειρωμενων, διαλλαξας προς εαυτον, επειτα προφασει ευωχιας βουν θυσας και
εστιασας αυτους διαφορως δυσιατοις νο σοις και δαιμοσιν υπεβαλε. και αλλα
πλειστα ειργασατο καθυπ ουργουντων αυτωι των δαιμονων. και γουν ποτε
ζητουμενος υπο του Καισαρος ως πλανος απεδρα, την μορφην αυτου περιθεις
Φαυστωι μαθητηι Πετρου. και ουτος επανελθων προς τον Πετρον εδιωκετο υπο
παντων δια την ανοσιον ιδεαν ην περιεκειτο. εμβλε ψας δε ο Πετρος εις αυτον, και
ιδων λυπουμενον και δακρυοντα, εφη "υπο Σιμωνος, ω Φαυστε, του μαγου η
παραλλαγη της μορφης σου γεγονε· ζητουμενος γαρ υπο Καισαρος φοβηθεις εφυγε,
την εαυτου σοι μορφην περιθεις, ινα σου συσχεθεντος και αναιρεθεντος λυπην
μεγαλην και θλιψιν ημιν προξενησηι. αλλ' ο θεος της του λαοπλανου και εχθρου της
αληθειας Σιμωνος απαλλαξας σε μορφης την προτεραν και ιδιαν σοι παρεξει
ταχιον." οπερ δη και συν τωι λογωι γεγονε, παντων ημων θεωρουντων. ταυτα μεντοι
και ετερα τοιαυτα γεγραφηκεν, ως εφην, Κλημης λεχθηναι και πραχθηναι εν Συριαι.
Ἐν δε τηι Ῥωμηι, μετα το εκβληθηναι αυτους απο προσω που Νερωνος, ως
 
 
 

134
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προειρηται, ειπε Σιμων τωι Πετρωι "εφης οτι 1.370 Χριστος ο θεος σου ανεληφθη· ιδου
καγω αναλαμβανομαι." και ιδων αυτον Πετρος κουφιζομενον δια της μαγειας εις
τον αερα εν μεσωι της πολεως Ῥωμης, ηυξατο, και ευθυς πεσων ο Σιμων και
συντριβεις απεθανεν. ο δε τοπος εκτοτε, ο δεξαμενος αυτου το βεβηλον και
παμμιαρον σωμα, εκληθη Σιμωνιον. περι ου εν ταις αποστολικαις διαταξεσιν ο μεγας
αποστολος Πετρος ουτω φασκει "η δε καταρχη των νεων αιρεσεων γεγονεν απο
Σιμωνος του μαγου, ος και εν Συριαι πολλα διαπραξαμενος ατοπα και εν Ῥωμηι
γενομενος πολυ την εκκλησιαν εσκυλε δια μαγειας και δια βολικης ενεργειας και
εμπειριας. εν μεν γαρ Καισαρειαι τηι Στρα τωνος εμοι Πετρωι συντυχων επειρατο
διαστρεφειν τον λογον του θεου, συμπαροντων μοι των ιερων τεκνων, Ζακχαριου
του ποτε τελωνου και Βαρναβα, και Ἀκυλα αδελφου Κλημεντος του Ῥωμαιου,
μαθητευσαντος δε και Παυλωι τωι συναποστολωι ημων και συνεργωι εν τωι ευαγγελιωι·
και τριτον επ' αυτων διαλεχθεις αυτωι εκ των δια των προφητων λογων και περι
θεου μοναρχιας, ηττησα αυτον δυναμει του κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και εις
αφωνιαν κατεβαλον, φυγαδα τε αυτον εις Ἰταλιαν κατεστησα. γενομενος δε, ως
εφην, εν Ῥωμηι πολυ την εκκλησιαν εταραξε, πολλα ανα τρεπων και εαυτωι
περιποιουμενος, τα δε εθνη εξιστανων μαγικηι τεχνηι και δαιμονων ενεργειαι. ος και
ποτε μεσουσης ημερας προελ θων εις το θεατρον επηγγειλατο δι' αερος αναπτηναι,
παντων θαυμαζοντων επι τουτωι. εγω δε Πετρος καθ' εαυτον ηυχομην. 1.371 και δη
μετεωρισθεις υπο δαιμονων ιπτατο μεταρσιος εις τον αερα, λεγων εις τους ουρανους
ανιεναι κακειθεν τοις λαοις τα αγαθα επιχορηγησειν. των δε δαιμονων
επευφημουντων αυτον ως θεον, εκτεινας εγω τας χειρας εις υψος ικετευον τον θεον
καταρραξαι τον λυμεωνα. ατενισας ουν ειπον τωι Σιμωνι «ει αποστολος Ἰησου
Χριστου ειμι εγω, και ουχι πλανος ωσπερ συ Σιμων, προστασσω ταις πονηραις
δυναμεσιν αφειναι σε της κρατησεως.» και ταυτα ειποντος μου κατηνεχθη μετ' ηχου
πολλου και συνετριβη· και του οχλου βοησαντος «εις θεος ον Πετρος καταγγελλει,»
ουτως η πρωτη κατελυθη των Σιμωνιανων αιρεσις εν Ῥωμηι, και τελεον απεσβη. διο
δη και την ημεραν εκεινου του σαββατου επισημον αγουσι Ῥωμαιοι."
Ὁ μεντοι Νερων ακουσας οτι πεφονευται Σιμων υπο του Πετρου, και
αγανακτησας, εκελευσεν αυτον σταυρωθηναι. ο δε Πετρος παρακαλεσας τον
επαρχον ινα μη σταυρωθηι ορθιος ως ο κυριος, κατα κεφαλης εσταυρωθη. μετα δε γε
την Πετρου τε λευτην, ως φησιν Ευσεβιος, Παυλος ο αποστολος κατα μεν την
πρωτην απολογιαν ελθων απο της Ἰουδαιας δεσμιος, απολογη σαμενος Νερωνι επι
την διακονιαν του κηρυγματος εσταλη. καν τευθεν, ως εοικε, τας των αποστολων
πραξεις επ' εκεινον τον χρονον Λουκας εγραψε, μεχρις οτε συνην τωι Παυλωι· καθ' ον
δε καιρον εμαρτυρησεν, ου συμπαρην αυτωι, του αποστολου σα φως τουτο λεγοντος
οτι ουδεις μοι εν τηι πρωτηι απολογιαι συμ 1.372 παρεγενετο, αλλα παντες με
εγκατελιπον, μη αυτοις λογισθειη. την δε προς Τιμοθεον δευτεραν επιστολην
κατεχομενος εγραψεν, ομου σημαινων την τε προτεραν αυτου απολογιαν προς
Νερωνα. ον και λεοντα δια το απανθρωπον και θηριωδες του τροπου καλως
ωνομασε. και την παρα ποδας τελειωσιν επαγει φασκων "ερρυ σθην εκ στοματος
λεοντος· αλλα και ρυσεται με ο κυριος απο παντος εργου πονηρου, και σωσει εις την
βασιλειαν αυτου την επουρανιον," υπεμφαινων το παραυτικα μαρτυριον, ο και σαφε
στερον εν τηι αυτηι επιστοληι προσαγορευει λεγων "εγω γαρ ηδη σπενδομαι, και ο
καιρος της αναλυσεως μου εφεστηκεν." απο λογησαμενος τοινυν την πρωτην
απολογιαν και αυθις επι την του κηρυγματος διακονιαν στειλαμενος, ειτα παλιν το
δευτερον επιβας τηι Ῥωμηι δεσμιος και ωσαυτως Νερωνι παραδοθεις τον δια ξιφους
του μαρτυριου στεφανον ανεδησατο, μηνι Ἰουνιωι κθʹ, καθ' ην ημεραν και Πετρος
 
 
 

135
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσταυρωθη, μετα περιοδον χρονου ενος, καθα περ και Μαρκος και Λουκας οι
ευαγγελισται και Ἰακωβος ο αδελ φοθεος, ως εμπροσθεν ειρηται. ο ουν μακαριος
Λουκας επι ελαιας καρποφορου εσταυρωθη, μη ευρισκομενου ξυλου ξηρου εν τωι
τοπωι προς το γενεσθαι σταυρον. και λαβων τις το σωμα αυτου και μεταξυ πολλων
μνημειων θαψας αδηλον εποιησε τον ταφον. των δε μαθητων αναζητουντων
μετεπειτα και μη ευρι σκοντων αυτου τον ταφον δια το πληθος των μνηματων,
προσευ 1.373 ξαμενων αυτων τηι νυκτι εκεινηι κολουρια εβρεξεν ο θεος ιατρικα
επανω του ταφου του αποστολου, συμβολα της επιστημης αυτου, και εκ τουτων
εγενετο γνωριμος ο ταφος. ου το τιμιον και αγιον λειψανον ανακομισθεν επι
Κωνσταντιου του υιου του μεγαλου Κωνσταντινου δια του αγιου Ἀρτεμιου, ετεθη εν
τωι ναωι των αγιων αποστολων, υποκατω της αγιας τραπεζης, μετ' Ἀνδρεου και
Τιμοθεου των αγιων αποστολων. Οι τοινυν Ἰουδαιοι μετα την του κυριου αναληψιν
απολε μητοι διεμειναν ετη μʹ, μετανοιας αυτοις καιρον της μακροθυμιας
απεκτεινουσης του θεου, ινα γνωσιμαχησαντες την ιδιαν ανακα λεσωνται
πλημμελειαν. οι δε μαλλον εις το χειρον νευσαντες τωι φθονωι και τους αγιους
ανηιρουν, Στεφανον, Ἰακωβον τον του Ζεβεδαιου, Ἰακωβον τον αδελφοθεον και
λοιπους. διο και αξιως εφ' εαυτους την θεηλατον επεσπασαντο πανωλεθριαν. οθεν
αυ τοις φοβερα σημεια και εναργη επεδεικνυντο, την μελλουσαν κατα λαμβανειν
αυτους αλωσιν προμηνυοντα. εν γαρ τηι των αζυμων εορτηι, περι ωραν θʹ της νυκτος,
τοσουτον φως τον ναον περιε λαμψε και τον βωμον περι ωραν μιαν ως δοκειν
ημεραν γενεσθαι. επειτα αστηρ υπερθεν της πολεως ρομφαιαι παρομοιος ωπτανετο.
αλλοτε η ανατολικη πυλη χαλκη της πολεως, σηδηροδετοις κλειο μενη μοχλοις και
μολις υπο ανδρων λʹ ανοιγομενη, ωφθη περι ωραν ηʹ της νυκτος ανεωιγμενη. παλιν
ωραθησαν προ ηλιου δυ σεως ωσει αρματα μετεωρα και στρατοπεδα ενοπλα περι τον
αερα 1.374 διατρεχοντα και τας πολεις της Ἰουδαιας φοβερως περιστοιχι ζοντα. προ
ετων δε τεσσαρων της αλωσεως, εν τηι εορτηι της σκηνοπηγιας, ετι της πολεως
ειρηνευουσης, ανθρωπος τις Ἰησους ονοματι εξαιφνης εν μεσωι του λαου παρελθων
εβοα "φωνη απο ανατολων, φωνη απο δυσμων, φωνη απο των τεσσαρων ανεμων,
φωνη επι Ἱεροσολυμα και παντα τον λαον." και ταυτα επι πολ λαις ημεραις
περιερχομενος ολην την πολιν ανενδοτως εβοα. διο και τινες των δημοτων
αγανακτησαντες μαστιξιν αυτον ηικιζοντο. ο δε προς εκαστην των πληγων εκραζεν
"ουαι ουαι ουαι τοις Ἱερο σολυμοις." κατ' αυτην δε την εορτην βους αχθεισα προς θυ
σιαν παραδοξως ετεκεν αρνα εν μεσωι του ιερου· ητις, οιμαι, σαφως ενεφαινε την
γενησομενην αυτοις αρδην πανωλεθριαν.
Των ουν Ἰουδαιων την προς τους Ῥωμαιους υποταγην ηθετηκοτων
απεστειλε Νερων Ουεσπασιανον τον υιον αυτου και Τιτον τον εκγονον αυτου, οι και
επορθησαν αυτην, παντων των Χρι στιανων δι' αποκαλυψεως θειας των
Ἱεροσολυμων εξελθοντων, μονον δε των Ἰουδαιων εκ πασης της χωρας εν τηι του
πασχα εορτηι ωσπερ εν ειρκτηι τοις Ἱεροσολυμοις συγκλεισθεντων, ως αμφι τας
τριακοσιας μυριαδας το πληθος αριθμεισθαι. και παν τες τον επηρτημενον αυτοις
ολεθρον προς θεου δια την εις Χρι στον τον θεον ημων τολμηθεισαν αυτοις
θεομαχιαν και μιαιφο νιαν ενδικως κατεδεξαντο. Ουεσπασιανος γαρ εν τηι
Παλαιστινηι μετα θανατον Νερωνος αναγορευθεις βασιλευς υπο του στρατου 1.375
προς Ῥωμην απηλθε, Τιτον τον υιον αυτου καταλειψας εκεισε. ο δε ελεπολεις και
πυργους παντοιους τεκτηναμενος διχως τα τειχη Ἱεροσολυμων κατεπολεμει.
εξελαυνει γουν του εξω τειχους τους Ἰουδαιους. προς δε το δευτερον καταφυγοντας
κακειθεν σφοδρα βιαιοις πολεμοις αναγκασας επι το ενδοτερον και τριτον συνωθει
χωρειν, οπου και καρτερας διαμαχης γενομενης εξ εκατερας πα ραταξεως πλειστοι
 
 
 

136
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οσοι ανηιρουντο. λιμου δε τοτε την πολιν αφο ρητου κατακρατουντος, ην ιδειν
πολλωι χειρω των πολεμιων τους ενδον δρωντας στασιαστας· ει που γαρ θυραν ειδον
κεκλεισμενην, κατακλωντες εισεπηδων και εκ των φαρυγγων διηρπαζοντο τον
ψωμον. τουτου δη ενεκα και γεροντας εβασανιζον και γυναια εσπαραττον και νηπια
ηρασσον εις γην. οροβοις δε τους πορους των αιδοιων εμφραττοντες, και ραβδοις
οξειαις τας εδρας των αθλιων διαπερονωντες, ουτως ηναγκαζον δρακα μιαν
αλφιτου μηνυσαι κεκρυμμενην. και χορτου μεν σπαραγματα διεμασωντο, μητερες δε
των νηπιων ταις εαυτων χερσι τωι λιμωι μαραινομενων υπερεωρων, και των προ των
οφθαλμων αυτων θνησκοντων και τηι ενδειαι καταφθειρομενων παρελογιζοντο.
πασα δε οικια νεκρων πληρουμενη και εποζουσα αργαλεον ενεσκηψε λοιμον. και
πλειους ο λιμος η ο πολεμος αναλωσε· τι γαρ παρελειφθη μη βρωθεν; τοτε και γυνη
τις ευγενης και πλουσια, τουνομα Μαρια, εκ της χωρας καταφυγουσα προς την
πολιν, επειδη πασαν αυτης υπο των στασιαστων αφηιρεθη την περιουσιαν,
υπομαζιον εχουσα τεκνον τουτο καταθυει· και οπτησασα το ημισυ μεν εφαγε, το
1.376 ημισυ δε καταλειψασα ετηρει. οι δε της κνισσης αισθομενοι και εισπηδησαντες
ανελειν ηπειλουν, ει μη επιδειξειε το μερος. η δε του παιδαριου τα λειψανα
προαγαγουσα "τουτο" εφη "το εμον ποτε γνησιον τεκνον, νυν δε παναθλιον, φαγετε
και υμεις, οτι καγω βεβρωκα, και μη γενησθε εμου της αυτο γεννησαμενης συμ
παθεστεροι· ει δε αποστρεφεσθε, το λοιπον εμοι καταλειψατε." οι δε ουτως ιδοντες
και ακουσαντες, τας αυτων οψεις τυψαντες, τρεμοντες εξηλθον. ουτω το καλως εκ
κοιλιας εξελθον βρεφος εις την αυτην παλιν κακως υπεστρεψε γαστερα. και τουτο δε
της θεηλατου οργης σημειον ιστορηται. και γαρ πολεμου επι τηι περιοχηι σφοδρως
συρρηγνυμενου εξαπινα θυελλα σφοδρα μεταξυ των δυο μερων παρεμπεσουσα τα
παρα των Ῥωμαιων μεν αφιε μενα βελη ευστοχως ιθυνεν επ' αυτους, τα παρα
Ἰουδαιων δε προς αυτους πεμπομενα πλαγια παρεσυρεν. οθεν τας οψεις αυ των οι
Ῥωμαιοι εκ της θυελλης αμαυρουμενας θεασαμενοι λα θραιως τε επανεβαινον και
εκτονως κατεκτεινον αυτους. Ἐπι δυσι δε ετεσιν ο Τιτος την Ἱερουσαλημ
παραλαβων πασαν αυτην και τον εν αυτηι ναον κατηιθαλωσεν εν πυρι. τοτε αληθως
εξωλοθρευθη χρισμα και κριμα, και εν συντελειαι η ερη μωσις αυτης εδοθη, τουτεστι
συντετελεσμενην απωλειαν και πλη ρεστατην ερημωσιν της απειθειας αυτων
ετρυγησαν καρπον. και τι μοι τα πολλα λεγειν; Ἰωσηπος ο εκεινος, φιλαληθης ων,
ιστορει περι τουτου τωι τε πολεμωι και τηι αλωσει εκεισε συνων. τουτωι τις εντυχων
εισεται σαφεστερον. ος τον μεν λαον εις τριακοσιας μυ 1.377 ριαδας ηριθμησθαι φησι
συν νηπιοις και γυναιξιν, ανδρας δε εκατον δεκα μυριαδας εν τωι λιμωι και τωι
πολεμωι τωι προς αλλη λους, και εν τωι συγκλεισμωι ωι εαυτους εκουσιως εν υπογαιοις
τοποις συνεκλεισαν και κατεκτειναν, διεφθορεναι συνεγραψατο. και τους μεν εν
ακμηι της ηλικιας και σωματος καλλει διαφεροντας τωι θριαμβωι Ῥωμης αχθηναι εις
θηριομαχιαν, του αλλου δε πλη θους τους μεν υπερ τα ιζʹ ετη τους μεν δεσμιους εις
τα κατ' Αι γυπτον εργα παραπεμπεσθαι, τους πλειστους δε εις τας επαρχιας
υπεροριζεσθαι φθαρησομενους εν θεατροις και σιδηροις και θη ριοις· τους εντος δε
των ιζʹ ετων αιχμαλωτους απαγεσθαι πραθη σομενους διεταξατο· τουτων δε μονων
τον αριθμον εις θʹ μυρια δας ανδρων συνθεωρεισθαι. Τοτε δη και λιμον κατα την
Ῥωμην φασι γενεσθαι τοιουτον ως υπερ μυριους εφ' ημεραις πλειοσι καθ' ημεραν
αποθνησκειν. τοτε και κολοσσον φασι τους Ῥοδιους αναστησαι στηλην εκ χαλκου
τωι ∆ιι, εκατον εικοσιεπτα ποδων. Μετα την της Ἱερουσαλημ αλωσιν Συμεων ο του
Κλεοπα τον θρονον Ἱεροσολυμων διαδεχεται. Ουτος ο Νερων μανιας αλογου
πλησθεις ανειλε μεν την αυ του μητερα και την αδελφην και την γυναικα και τους
εκ γενους αυτωι προσηκοντας παντας και των επισημοτατων Ῥωμαιων πλει στους.
 
 
 

137
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι και δια τον αισχρον και ασελγη βιον αυτου τηι τρα πεζηι κεραυνος επιπιπτει, και
ευθυς επιτιθενται αυτωι τινες των 1.378 εν τελει αναιρησοντες. ο δε παρεκαλει τους
συνοντας αυτωι ανελειν αυτον. ως δε ουδεις ηνεσχετο τουτο πραξαι, "εγω μονος"
εφη "ουτε φιλον εχω τον σωζοντα ουτε εχθρον τον αναιρουντα με. αποθανειν θελει
η ψυχη, και η χειρ ουχ υπηρετει." και τελευ ταιον επειπων "ω Ζευ, οιος τεχνιτης
κιθαρωιδος απολλυται" εαυτον ανειλεν. αποθανοντος δε αυτου τινες πιλια ως
ελευθε ρουμενοι εφορεσαν. περι ου και Βαλβιος, περι της κατ' αυτου επιθεσεως, ως
οικειος αυτου ων ερωτηθεις παρα Νερωνος, ως και αυτος ει κατ' εμου; εφη "εφιλησα
σε παντος μαλλον και εμι σησα. εφιλησα ελπισας αγαθον αυτοκρατορα εσεσθαι σε,
μισω δε οτι ταυτα ποιεις· ουτε γαρ αρματηλατηι ουτε κυνηγωι ουτε κι θαρωιδωι
δουλευειν δυναμαι."
Ἐπι Νερωνος εν Ῥωμηι υπατος Λευκιος Κουιντος Κικιννα τος αριστος
εδειχθη. τουτον η βουλη επεμψε τους παραληψομε νους επι την αρχην. ετυχε δε
τηνικαυτα αρουραν εργαζομενος εις σποραν, και ακολουθων τοις βουσιν αχιτων,
περιζωματιον εχων και επι τηι κεφαληι πιλον. προδραμοντος δε τινος και κελευσαν
τος επι το κοσμιωτερον εαυτον ποιησαι, παρελθων εις την καλυ βην και
αμφιασαμενος προηλθεν. οι δε ησπασαντο τε αυτον ως υπατον και την
περιπορφυρον εσθητα περιεθεσαν. ο δε μικρον επισχων και δακρυσας "ασπορον αρα
μοι" εφη "το χωριον εσται τουτον τον ενιαυτον, και κινδυνευσομεν ουχ εξειν ποθεν
διατρα φηναι;" Ὅτι η επωνυμια του ενιαυσιαιου κυκλου, η μεν ρωμαΐζουσα 1.379
φωνη το μηνυμα σημαινει· μηνυει γαρ η αρχη την περιοδον, και τουτο εστιν η
ινδικτιων. η δε Ἑλλας φερωνυμως εθηκε την επι νεμησιν. ου γαρ εις απαραβατον
και ωρισμενον βαρος το πα λαιον οι φοροι τοις υπηκοοις εταττοντο, αλλ' η των
καρπων γε νεσις την συνταξιν αυτοις εφιλανθρωπευσατο· σπανιζουσαν γαρ
ηλαφρυνεν, ευθηνουσαν δε ουκ εβαρυνε, και διενειμεν αλυπως τοις
φορολογουμενοις το αναλογον, και τοτε οτε χρεια εκαλει. μηδενος δε οντος του
φορολογουμενου ουδ' ολως ο φορος επρατ τετο, αλλ' εγινετο κερδος ο πονος ολος
τοις γεωργησασι. Γαλβας εβασιλευσε μηνας θʹ ημεραις ιγʹ, ην δε των ευπα τριδων, ος
ειχε παραδυναστευοντα τον Ὄθωνα. ος και ιδων τον Γαλβαν Λουκιον εις υιοθεσιαν
παραλαβοντα, φθονησας και το στρατευμα κατ' αυτου κινησας απεκτεινεν αυτον.
απαιτουμενος δε ο Ὄθων χρηματα παρα των στρατιωτων, α υπεσχετο αυτοις, εφη
"ου δει αυτοκρατορα αναγκαζεσθαι." Ὄθων εβασιλευσε μηνας τρεις ημερας ηʹ, ην δε
γενους αση μου. θυων δε ποτε εν τωι ιερωι τα της Ἀφροδιτης αισματα τοις ιεροις
παρεμιξε, και δια τουτο Ουιτελιου αυτωι επανασταντος ξιφιδιωι εαυτον διεχειρισατο
ειπων "τι γαρ με εδει μακροις αυλοις αιδειν και αυλειν;" Ουιτελιος η Βιτελιος ετος
εν, γενους επιφανους ων. ουτος αστρολογους και αστρονομους και γοητας εντος
ρητης ημερας παν τας εκχωρησαι της Ἰταλιας προσεταξεν. οι και προγραμμα 1.380
ερριψαν, προαγγελλοντες εντος ημερας ρητης απαλλαγησεσθαι αυτον του βιου. ο δη
και γεγονεν· εσφαγη γαρ υπο στρα τιωτων.
Ουεσπασιανος υιος Νερωνος εβασιλευσεν ετη δεκα ημε ρας ηʹ. αυτοκρατωρ
δε γεγονεν εν Παλαιστινηι, ετι τας πολεις των Ἰουδαιων πολιορκων. οστις και
Ἰωσηπον τον συγγραφεα υποχειριον εποιησατο. ανηχθη δε εν Ῥωμηι αναγορευθεις
υπο του στρατου βασιλευς, καταλιπων Τιτον τον υιον αυτου την Πα λαιστινην
πολιορκειν. τωι πρωτωι ετει Ουεσπασιανου ο ναος του Καπιτωλιου ενεπρησθη, και τωι
εʹ ετει οικοδομεισθαι παρ' αυτου ηρξατο. Μετ' Ουεσπασιανον Τιτος ο υιος αυτου
εβασιλευσεν ετη τρια. ουτος πολιορκει τα Ἱεροσολυμα, και την πολιν και τον ναον
εμπιπραι, καθως Ἰωσηπος ιστορει. ουτος απειλαις και ου τιμωριαις τους υπευθυνους
εφοβει. βασιλευοντος γαρ αυτου ου παρηλθεν ημερα εν ηι δωρον τι των υπηκοων
 
 
 

138
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινι η ευεργεσιαν ου παρεσχεν. ελεγε γαρ βασιλεως ειναι γνωμην το ευεργετειν και
εν ταις αιτησεσιν ευεπηκοον ειναι. παντας δε τους εντυγχανοντας αυτωι
αιτουμενους τι συνετιθετο ο τι και βουλοιντο. και τινος των συνηθων ερωτησαντος
"οτου χαριν τουτο ποιεις, πολλακις μη εκπληρων τας υποσχεσεις;" "ουδενα" ειπεν ο
Τιτος "απο βασι λεως δει σκυθρωπον αποπεμπεσθαι." ουτος ο Τιτος ωραι θερους
πανημερον οδοιπορησας και αιμορραγησας δια των μυκτηρων, υπο ηλιου τε
φλεχθεις και πανυ λειποθυμησας, ετι εμπνεοντος 1.381 αυτου ενεβαλεν ο αδελφος
αυτου ∆ομετιανος εις λαρνακα ξυλινην χιονος γεμουσαν ως δηθεν θεραπευσων, και
απεκτεινεν. ο γουν θαυμασιος Τιτος φιλοσοφωτατος και ευγλωττοτατος και πολεμι
κωτατος και μετριος αγαν υπαρχων, και αγαθοεργιαι πολληι και σωφροσυνηι και
δικαιοσυνηι και φρονησει κοσμουμενος, εκδηλο τεραν απασι πεποιηκε την εαυτου
συμπαθειαν εν τηι αλωσει της Ἱερουσαλημ. σφοδρα γαρ επενθησε τους θεηλατους
Ἰουδαιους τοτε, και μαλλον τον θειον ναον πυρπολουμενον ορων εδακρυσε, και τον
θεον εδυσωπησε τυχειν ελεους και συγγνωμης, δι' ου ου κατα την εαυτου
προαιρεσιν ταυτα γεγονασιν αλλα δια την εκεινων θεοστυγη δυστροπιαν. οθεν δη
μετα την αλωσιν προς τους ανα κηρυττοντας αυτον νικητην και τροπαιουχον
διωθειτο τας αναρρη σεις, ως ουκ αυτος ειργασθαι ταυτα φησας, αλλα θεηλατωι και
θειαι οργηι καθυπουργησαι και τας χειρας επιδεδωκεναι. καντευ θεν τοινυν δια την
αρετην αυτου και ταπεινοφροσυνην παγγερα στος και πανεπεραστος γενομενος
ουτως ετελευτησε. τοσουτος δε θρηνος επι τηι τελευτηι αυτου κατεσχε την Ῥωμην ως
εν χρονωι πολλωι τουτον απομνημονευοντες και τας αρετας αυτου αναλογι ζομενοι
δημοσιαι και κατ' οικους κλαιειν, ωσπερ οικειωι παθει κατεχομενος εκαστος. Τωι
δευτερωι ετει τουτου μεγας εμπρησμος εν Ῥωμηι εγενετο. και της συγκλητου
ψηφισαμενης Τιτος θεος ανηγορευθη. ουτος ο Τιτος εν δυσιν ετεσιν παραλαβων την
Ἱερουσαλημ πασαν ενε 1.382 πρησε και ηφανισε, καθως ειρηται, και τον ναον
ενεπρησε κατα την του κυριου προαγορευσιν. ειποντων γαρ των μαθητων περι του
ιερου οτι λιθοις καλοις και αναθημασι κεκοσμηται, εφη "ταυτα παντα α θεωρειτε,
ελευσονται ημεραι εν αις ουκ αφεθη σεται λιθος επι λιθον, ος ου καταλυθησεται.
οταν δε ιδητε κυ κλουμενην την Ἱερουσαλημ υπο στρατοπεδων, τοτε γνωτε οτι ηγ
γικεν η ερημωσις αυτης. ουαι δε ταις εν γαστρι εχουσαις και ταις θηλαζουσαις εν
εκειναις ταις ημεραις. εσται γαρ αναγκη μεγαλη και οργη τωι λαωι τουτωι, και
πεσουνται εν στοματι ρομ φαιας, και αιχμαλωτισθησονται εις παντα τα εθνη. και
Ἱερου σαλημ εσται πατουμενη υπο εθνων, αχρι πληρωθωσι καιροι εθνων. και εσται
θλιψις τοιαυτη οια ου γεγονε πωποτε, ουδ' ου μη εσται." ταυτα δε παντα πεπονθασιν
οι εχθροι της ζωης αυτων Ἰουδαιοι, κυριευθεντες υπο των Ῥωμαιων, ως
απωσαμενοι Χριστον τον βασιλεα του παντος και την των Ῥωμαιων βασι λειαν
δυσσεβως επισπασαμενοι, κραζοντες "ουκ εχομεν βασιλεα ει μη Καισαρα" και "το
αιμα Χριστου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων." διο και μεχρι της συντελειας την εις
τα εθνη παντα διασποραν και ταλαιπωριαν εξουσιν αυτων τα τεκνα, καθα περ τινες
δραπεται μαστιγιαι, μηδεν των νομιμων επιτελειν δυνα μενοι. υποφορους γαρ
εχοντες αυτους Ῥωμαιοι ουκ εωσι τοις ιδιοις κεχρησθαι δικαιωμασιν, επειδηπερ
εκουσιως επεσπασαντο την δουλειαν, ειποντες "ουκ εχομεν βασιλεα ει μη Καισαρα"
και "εαν μη αποκτεινωμεν τον Χριστον, παντες εις αυτον πιστευσουσι, 1.383 και
ελευσονται οι Ῥωμαιοι και αρουσιν ημων τον τοπον και το εθνος." οι γε και ακοντες
προεφητευσαν. και γαρ επιστευσαν εις αυτον τα εθνη, και αυτοι την εξουσιαν υπο
Ῥωμαιων αφηιρε θησαν και την λατρειαν, κεκωλυμενοι δε εισι και αναιρειν ους
θελουσι και θυειν οτε βουλονται. διο και επικαταρατοι εισι, μη δυναμενοι ποιειν τα
διατεταγμενα· "επικαταρατος" γαρ φησι "πας ος ουκ εμμενει πασι τοις γεγραμμενοις
 
 
 

139
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν τωι βιβλιωι του νομου, του ποιησαι αυτα." αδυνατον δε εστιν εν διασποραι μεταξυ
εθνους οντας παντως επιτελειν αυτους τα του νομου και την λατρειαν εν ενι τοπωι
περιγεγραμμενην, ως εν λογωι κυριου Μωυσης διεταξατο. Τι ουν προς ταυτα φατε, ω
Ἰουδαιοι; και τι το αιτιον των τοσουτων και τηλικουτων υμας κατειληφοτων
κακων; αρα γε συνηκατε οτι ουκ εις ομοδουλον αλλ' εις θεον προσκεκρουκοτες
εικοτως ταυτα πεπονθατε και ασυγγνωστα πασχετε; Ἠσαΐας γαρ περι υμων εκ
προσωπου θεου φησιν "υιους εγεννησα και υψωσα, αυτοι δε με ηθετησαν. και τι
ποιησω τωι αμπελωνι μου, και ουκ εποιησα αυτωι; διοτι εμεινα ινα ποιησηι σταφυλην,
εποιησε δε ακανθας. και εμεινα ινα ποιησηι κρισιν, εποιησε δε ανομιαν, και ου
δικαιοσυνην αλλα κραυγην." ποιας δε ακανθας λεγει και ποιαν ανομιαν και
κραυγην; η δηλονοτι, αισπερ εστεφανωσατε αυτον ανομως επι του παθους,
κραζοντες "αρον, αρον, σταυρω 1.384 σον αυτον." ως και επι Ἱερεμιου "εγενετο η
κληρονομια μου εμοι ως λεων εν δρυμωι. εδωκεν επ' εμε την φωνην αυτης, και δια
τουτο εμισησα αυτην." και Σολομων λεγει "εξελθετε, θυ γατερες Σιων, και ιδετε εν
τωι στεφανωι ωι εστεφανωσεν αυτον η μητηρ αυτου εν ημεραι νυμφευσεως αυτου."
μητερα μεν αυτου κατα σαρκα λεγει την των Ἰουδαιων συναγωγην· "σαρξ μου" γαρ
φησιν "εξ αυτων." ημερα δε νυμφευσεως αυτου, καθ' ην την εξ εθνων ενυμφευσατο
εκκλησιαν. η δε ματαιοφρων εκεινη συνα γωγη στεφανον εξ ακανθων επι την
κεφαλην αυτου θεισα εμπαι ζουσα αυτωι ελεγε "χαιρε ο βασιλευς των Ἰουδαιων."
προς ους αποτεινομενος Ἠσαΐας επιπληκτικωτερον εφη "εν τινι ενετρυφη σατε; και
επι τινι εχαλασατε την γλωτταν υμων, τεκνα απωλειας και σπερμα ανομον;" οθεν
αυτος ο κυριος δι' Ὠσηε του προφη του σχετλιαστικως ειπεν "ουαι αυτοις, οτι
απεπηδησαν απ' εμου. δειλαιοι εισιν, οτι ησεβησαν εις εμε και πονηρα εις εμε
ελογισαντο. και δια τουτο κατεποθη Ἰσραηλ και εις ουθεν εγενετο, και οτι ωσπερ
σκευος αχρηστον εν τοις εθνεσιν." και δια Ἱερεμιου πα λιν φησι "παιδευσει σε η
αποστασια σου, και η κακια σου ελεγξει σε, και γνωσηι οτι πικρον σοι το καταλιπειν
σε εμε." ο δε γε θειος ∆αβιδ, ωσπερ διαπριομενος καθ' υμων, επαραται προς τον
παροινηθεντα κυριον λεγων "σκοτισθητωσαν οι οφθαλμοι αυ των του μη βλεπειν,
και τον νωτον αυτων δια παντος συγκαμψον. εκχεον επ' αυτους την οργην σου, και
ο θυμος της οργης σου 1.385 καταλαβηι αυτους. προσθες ανομιαν επι την ανομιαν
αυτων, και μη εισελθετωσαν εν δικαιοσυνηι σου. εξαλειφθητωσαν εκ βιβλου
ζωντων, και μετα δικαιων μη γραφητωσαν. διασκορπισον αυ τους εν τηι δυναμει σου,
και καταβαλε αυτους ο υπερασπιστης μου κυριε. και συλληφθητωσαν εν τηι
υπερηφανιαι αυτων εν οργηι συντελειας, και ου μη υπαρξωσι. και γνωσονται οτι ο
θεος δεσποζει του Ἰακωβ και των περατων της γης." εφ' οις δηπουθεν διασπαρεντες
ενδικως επιγνωσονται παντως οτι θεος εστιν ο Χρι στος του πατρος αυτων Ἰακωβ.
ουτω γε μην και ο θεοπτης Μωυσης στηλιτευων υμας ως βδελυρους και αφρονας και
αγνωμο νας εφη "τεκνα μωμητα, γενεα σκολια και διεστραμμενη, ταυτα κυριωι
ανταποδιδοτε; ουτος λαος μωρος και ουχι σοφος. ουκ αυτος ουτος σου πατηρ
εκτησατο σε και εποιησε σε και επλασε σε;" καντευθεν εικοτως φησιν ο θεος "ειπον,
διασπερω αυτους, παυσω δη εξ ανθρωπων το μνημοσυνον αυτων." και μεντοι και ο
κλει νος Ἱερεμιας μαλα σαφηνιζων τις ουτος εστιν ο ταυτα πεπονθως υφ' υμων,
λεγει "πνευμα προ προσωπου υμων Χριστος κυριος συνεληφθη εν ταις διαφοραις
υμων, ου ειπομεν, εν τηι σκιαι αυτου εν τοις εθνεσι." τοιαυτα γουν και ο Σολομων
αυθις εκ προσωπου υμων των θεομαχων διαρρηδην προαγορευει, φασκων
"ενεδρευσωμεν τον δικαιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστι και εναν τιουται τοις εργοις
ημων και ονειδιζει ημας αμαρτιας νομωι και επαγγελλεται γνωσιν εχειν θεου και
παιδα κυριου εαυτον ονομαζει.
 
 
 

140
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1.386 εγενετο ημιν εις ελεγχον εννοιων ημων, και βαρυς εστιν ημιν και
βλεπομενος, οτι ανομοιος εστι τοις αλλοις ο βιος αυτου και εξηλ λαγμεναι αι τριβοι
αυτου. ως κιβδηλον ελογισθημεν αυτωι, και απεχεται των οδων ημων ως απο
ακαθαρσιων. μακαριζει δε εσχατα δικαιων, και αλαζονευεται πατερα θεον. ιδωμεν ει
οι λογοι αυτου εισιν αληθεις, και πειρασωμεν τα εν εκβασει αυτου· ει γαρ εστι
δικαιος και υιος θεου, αντιληψεται αυτου και ρυσεται αυτον εκ χειρος
ανθεστηκοτων. υβρει και βασανωι ετασωμεν αυ τον, ινα γνωμεν την επιεικειαν
αυτου και δοκιμασωμεν την ανεξι κακιαν αυτου. θανατωι ασχημονι καταδικασωμεν
αυτον, και ιδωμεν ει εσται αυτωι επισκοπη εκ λογων αυτου." ων την παρα νοιαν τε
και δυσμενειαν ευ μαλα κερτομων επηγαγε "ταυτα ελογι σαντο και επλανηθησαν·
απετυφλωσε γαρ αυτους η κακια αυ των, και ουκ εγνωσαν μυστηρια θεου." ους δη
και ο θεσπεσιος Ἠσαΐας θρηνων συναιδοντως λεγει "ουαι τηι ψυχηι αυτων, διοτι
εβουλευσαντο βουλην πονηραν καθ' εαυτων, ειποντες δησωμεν τον δικαιον, οτι
δυσχρηστος ημιν εστι." δεδεικται τοινυν εναρ γεστατα η αιτια της υμων απο θεου
αλλοτριωσεως και εγκαταλει ψεως και της διηνεκους και απεραντου ταλαιπωριας,
ειπερ βουλε σθε ακουοντες επιγνωναι. και περι μεν της εν Βαβυλωνι αιχμα λωσιας
υμων ωρισμενον χρονον ειπον οι προφηται, και μεντοι γε και την επανοδον και την
οικοδομην της πολεως προκατηγγειλαν. ακουσατε γαρ Ἱερεμιου προς υμας λεγοντος
"δια τας αμαρτιας 1.387 ας ημαρτηκατε κατεναντιον του θεου, αχθησεσθε εις
Βαβυλωνα αιχμαλωτοι υπο Ναβουχοδονοσορ βασιλεως Βαβυλωνος. εισελ θοντες
ουν εις Βαβυλωνα εσεσθε εκει ετη οʹ. μετα δε τουτο εξαξω υμας εκειθεν μετ' ειρηνης,
λεγει κυριος." και παλιν "και δου λευσουσιν εν τοις εθνεσιν ετη οʹ, και εν τωι
πληρωθηναι τα οʹ ετη αποκαταστησω τον Ἰσραηλ εις τον τοπον αυτου, λεγει
κυριος." και περι της οικοδομης της πολεως Ἠσαΐας εφη "ουτω λεγει κυ ριος τωι
χριστωι μου Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας, επακουσαι εμπροσθεν αυτου εθνη. αυτος
οικοδομησει την πολιν μου, και την αιχμαλωσιαν του λαου μου επιστρεψει." περι ης
οικοδομης και Ἀγγαιος φασκει "τωι δευτερωι ετει επι ∆αρειου ελαλησε κυριος προς
με, λεγων ειπον δη προς Ζοροβαβελ και προς Ἰησουν τον ιερεα και προς παντας τους
καταλοιπους του λαου, λεγων τις εξ υμων ος οιδε τον οικον τουτον εν τηι δοξηι
αυτου τηι εμπροσθεν; και πως νυν βλεπετε αυτον ως ουχ υπαρχοντα ενωπιον υμων;
και νυν κατισχυε, Ζοροβαβελ και Ἰησου και πας ο λαος, και οικοδο μησατε τον
οικον. και ευδοκησω εν αυτωι, και εσται η δοξα του οικου τουτου η εσχατη υπερ την
πρωτην, λεγει κυριος." ωσπερ τοινυν Σολομων της πρωτης οικοδομης του ναου
γεγονε δομητωρ, ουτω Ζοροβαβελ της δευτερας και εσχατης. φησι γαρ Ζαχαριας "αι
χειρες Ζοροβαβελ εθεμελιωσαν τον οικον τουτον, και αι χειρες αυτου επιτελεσουσιν
αυτον." ει μεν ουν εμελλε παλιν αναστησε σθαι, ειπεν αν ο προφητης, και εσται η
δοξα του οικου τουτου η εσχατη υπερ τα εμπροσθεν. τωι δε ειπειν "υπερ την πρωτην"
1.388 την δευτεραν εσχατην υπεφηνε και τελευταιαν. ως γαρ ουκ εστι της πρωτης
προτερα, ουτως ουδε της εσχατης εσχατωτερα. ωστε ουν ει μεν ειπεν "η δευτερα
υπερ την πρωτην," εικος ην και τρι την οικοδομην προσδοκαν· ει δε την δευτεραν
εσχατην εκαλεσε, τελευταιαν εκεινην οικοδομην προφανως της τε πολεως και του
ναου παρεδηλωσε. και ματην απατασθε, ω Ἰουδαιοι, την πα λιγγενεσιαν τουτων
μετα την Ουεσπασιανου και Τιτου καθαιρεσιν αποκαραδοκουντες. αλλα μην και ο
ιεροψαλτης ∆αβιδ προ του των εκ προσωπου της αιχμαλωσεως φησιν "επι τον
ποταμον Βα βυλωνος, εκει εκαθισαμεν και εκλαυσαμεν εν τωι μνησθηναι ημας την
Σιων, και οτι εκει επηρωτησαν ημας οι αιχμαλωτευσαντες ημας υμνους." και επαγει
ετερωθεν επι της πολεως λεγων "οικο δομων Ἱερουσαλημ ο κυριος τας διασπορας
του Ἰσραηλ επισυναξει." και παλιν εκ προσωπου του λαου φασκει "εν τωι επιστρε
 
 
 

141
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψαι κυριον την αιχμαλωσιαν του λαου αυτου αγαλλιασεται Ἰακωβ και
ευφρανθησεται Ἰσραηλ." ουκουν υμεις πολυ πλανασθε, μη ειδοτες τας γραφας μητε
την εν αυταις μυστικην και θεοπνευστον προρρησιν. περι δε της εσχατης
αιχμαλωσιας ταυτης ουτε χρονον ωρισεν ο θεος ουτε αποκαταστασιν εδηλωσεν ο
προφητης, αλλα την μεν αιχμαλωσιαν και την της βασιλειας υμων καταπαυσιν και
την της πολεως ερημωσιν παντες οι προφηται προανηγγειλαν, την δε επανοδον και
την της πολεως ανορθωσιν ουδαμως, πλην μονον τον παντελη ταυτης αφανισμον
και τον ολεθρον υμων και την 1.389 διηνεκη τιμωριαν και διασποραν εις παντα τα
εθνη. φησι γαρ ο αρχαγγελος προς τον ∆ανιηλ "εξολοθρευθησεται χρισμα, και κριμα
ουκ εσται, και την πολιν και το αγιον διαφθερει συν τωι ηγουμενωι τωι επερχομενωι,
και εκκοπησονται ως εν κατακλυσμωι, και αρθησεται θυσια και σπονδη, και επι το
ιερον βδελυγμα ερη μωσεως συντελεια δοθησεται." δια μεν γαρ του χρισματος την
ιερωσυνην εδηλωσε, δια δε του κριματος την βασιλικην και πολι τικην καταστασιν
και των αλλων απαντων την αναιρεσιν υπεφηνε, δια δε του κατακλυσμου και της
εκκοπης και της συντελειας την αρδην εκπτωσιν και πανωλεθριαν εσημανεν. οταν
ουν ακουεις, ω Ἰουδαιε τυφλε, συντελειαν, τι λοιπον ετερον προσδοκαις; ει δε
αναγινωσκων ουκ επιγινωσκεις, ωσπερ ουν ουδε επιγινωσκεις οντως, περι της
απροσδοκητου σου ανακλησεως, και δια τουτο προς την αληθειαν απομαχομενος ου
νοεις, ακουσον εν παρεκβασει τας φωνας των προφητων, και παυσαι του λοιπου
φιλονεικων και ανοηταινων. ο προφητης Ὠσηε ουτως λεγει "και καταπαυσω
βασιλειαν οικου Ἰσραηλ, και ου μη προσθω ετι του ελεησαι τον οικον Ἰσραηλ, αλλ' η
αντιτασσομενος αντιταξομαι αυτωι, λεγει κυριος. και εμισησα αυτους δια τας κακιας
των επιτηδευματων αυτων, και εκ του οικου μου εκβαλω αυτους, και ου προσθησω
του αγαπησαι αυτους, λεγει κυριος. επονεσεν Ἐφραιμ τας ριζας αυτου και εξηρανθη,
και καρπον ουκ ετι ου μη ενεγκηι. και απω σεται αυτους ο θεος, οτι ουκ εισηκουσαν
αυτου, και εσονται πλανηται εν τοις εθνεσιν." εφη γουν και Μαλαχιας "ουκ εστι
1.390 μοι θελημα εν υμιν, λεγει κυριος παντοκρατωρ, και θυσιαν ου προσδεξομαι εκ
των χειρων υμων, διοτι απο ανατολων ηλιου εως δυσμων το ονομα μου δεδοξασται
εν τοις εθνεσι, και εν παντι τοπωι θυμιαμα προσαγεται τωι ονοματι μου και θυσια
καθαρα. διοτι μεγα το ονομα μου εν τοις εθνεσι, λεγει κυριος παντοκρα τωρ, ημεις δε
βεβηλουτε αυτο, δια τουτο δωσω υμας εξουθενη μενους και παρειμενους εις παντα
τα εθνη, ανθ' ων ουκ εφυλα ξατε τας εντολας μου." διο φησιν Ἱερεμιας "ταδε λεγει
κυριος παντοκρατωρ. ιδου ωμοσα τωι ονοματι μου τωι μεγαλωι, ει εσται τοινυν του
λοιπου ονομαζομενον το ονομα μου εν παντι στοματι Ἰουδα." ει δε το ονομα αυτου
εφη περιαιρησειν απο Ἰουδαιων, ευδηλον οτι και τον νομον και τας θυσιας. ου
τοινυν προηγου μενως κατα θειαν γνωμην η περι των θυσιων εδοθη νομοθεσια·
καντευθεν μεν ταυτα δια των προφητων εφη "τις γαρ εξεζητησε ταυτα εκ των
χειρων σου;" και "μη ευχαι και κρεατα αφαιρουσι τας αμαρτιας σου; και μη σφαγιον
και θυσιας προσηνεγκατε μοι εν τηι ερημωι ετη μʹ;" και "ινα τι μοι λιβανον εκ Σαβα
φερεις και κινναμωμον εκ γης μακροθεν;" διο, φησι, "θυσιαν και προσφοραν ουκ
ηθελησας." και "μη ολοκαυτωματα και θυσιας θελει ο θεος, η το υπακουειν αυτου;"
και "ακοη αγαθη υπερ θυσιαν." και "ει ηθελησας θυσιαν, εδωκα αν." και "ολο
καυτωματα ουκ ευδοκησεις." και δη και τας εορτας εκβαλων 1.391 επαγει λεγων
"μεμισηκα και απωσμαι τας εορτας υμων. και αποστησον απ' εμου ηχον ωιδων σου,
και ψαλμον οργανων ουκ ακουσομαι, και ημεραν μεγαλην ουκ ανεχομαι, και
νηστειαν και αργιαν μισει η ψυχη μου, και ου τοιαυτην νηστειαν εξελεξαμην." και
"δωσω υμιν προσταγματα ου καλα, εν οις ου ζησεσθε εν αυ τοις." ωστε ουν κατα την
σκληροκαρδιαν υμων και ου κατα την αγαθοτητα δεδωκεν υμιν εκεινα τα
 
 
 

142
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσταγματα παντως, και αλλοιωσις ουκ εστιν. επει ουν αγνωμων και λιαν
αχαριστος ο Ἰσραηλ εκπαλαι γενομενος, και καταλειψας τον οντως οντα και
προοντα θεον, τον ποιησαντα και ευεργετησαντα αυτον πολυμερως και πολυτροπως,
και τελεον αποστας απο θεου σωτηρος αυτου εθυσε τους υιους και τας θυγατερας
αυτου τοις δαιμονιοις, και λατρευσας και προσκυνησας τηι κτισει περι τον κτισαντα,
λεγων τωι ξυλωι και τωι λιθωι "θεος μου ει, συ με γεγεννηκας," ουκ εφριξεν ο ταλας
και αποπληκτος απαρνησασθαι τον γεννησαντα αυτον θεον ζωντα και αληθινον και
επιλαθεσθαι του τρεφοντος αυτον θεου. διο δη λοιπον ως αχρηστον προσωχθισεν
αυτωι ο θεος, και απεστραφη παντελως, δια του μεν ∆αβιδ φασκων "και ουκ ηκουσεν
ο λαος μου της φωνης μου, και Ἰσραηλ ου προσεσχε μοι, και εξαπεστειλα αυτους
κατα τα επιτηδευματα των καρδιων αυτων πορευεσθαι." ωσαυτως και δια Ζαχαριου
φησι "και ειπον, ου ποιμανω αυτους, αλλα το αποθνησκον αποθνησκετω και το
απολλυμενον απολλυεσθω" και τα λοιπα. κατεσθιετω εκαστος 1.392 τας σαρκας του
πλησιον αυτου. και ουτω μισητον και διεφθαρ μενον και εις απαν εβδελυγμενον δια
των αισχιστων και θεοστυ γων επιτηδευματων εαυτον αποφηνας εικοτως ευ μαλα
δικαιως εις τελος κατεβληθη και απελειφθη, καθως παλιν ο θειος Μαλαχιας φησιν
"επεσεν Ἰσραηλ, και ου μη προσθησει του αναστηναι." ουτω και ο Ἠσαΐας φασκει
"τις φεισεται επι σοι Ἰσραηλ, η τις ανακαμψει σε εις ειρηνην; λεγει κυριος. οπισω
πορευσηι, και εκτενω την χειρα μου, και διαφθερω σε, και διασπερω σε, και ουκετι
ανησω σε. και ιδου εγω λαμβανω και ρασσω υμας και την πολιν ην εδωκα υμιν, και
δωσω υμιν ονειδισμον αιωνιον και ατιμιαν αιωνιον, ητις ουκ επιλησθησεται." της
τοινυν εσχατης αλωσεως ταυτης και τελευταιας τα δεινα και φοβερα προδιαγο
ρευοντες ο τε μεγας και θεορρημων παλιν Μωυσης και οι μετ' αυ τον θεηγοροι
Ἰεζεκιηλ και Ἱερεμιας, ευκρινη λιαν και σφοδρα δηλα τοις πασι και τοις αγαν
ιδιωταις αυτα πεποιηται. ο μεν γαρ Μωυσης εν τωι ∆ευτερονομιωι φησι "και επαξει
κυριος εθνη επι σε μακροθεν, απ' εσχατου της γης, ωσει ορμημα αετου, και εθνος
αναιδες προσωπωι, και εκτριψει σε εν πασαις ταις πολεσι σου, εως αν καθαιρεθωσι τα
τειχη σου τα υψηλα και οχυρα, εν οις συ πεποιθας επ' αυτοις. και φαγηι τα εγγονα της
κοιλιας σου, κρεα υιων και θυγατερων σου, δια το μη καταλελειφθαι υμιν μηδεν εν
τηι στενοχωριαι και θλιψει, ηι αν θλιψηι σε ο εχθρος σου εν πασαις ταις πολεσι σου. και
η απαλη εν υμιν και η τρυφερα γυνη το εξελθον δια των μηρων αυτης και το τεκνον
ο αν τεκηι 1.393 καταφαγεται κρυφηι δια την ενδειαν παντων εν τηι στενοχωριαι
εκεινηι και θλιψει. και εσηι εν αινιγματι και παραβοληι και εν διηγηματι πασι τοις
εθνεσιν, εις ους αν απαγαγηι σε κυριος, εως αν εξολοθρευσηι σε· και καταλειφθησεσθε
εν αριθμωι βραχεις, ανθ' ων οτι ητε ως τα αστρα του ουρανου τωι πληθει, και ουκ
εισηκουσατε της φωνης κυριου του θεου υμων. και εσται ον τροπον ευφρανθη
κυριος εφ' υμιν, εξολοθρευσαι υμας, και εξαρθησεσθε απο της αγαθης γης εκεινης,
και διασπερει σε κυ ριος ο θεος σου εις παντα τα εθνη απ' ακρου της γης και εως
ακρου της γης. αλλα και εν τοις εθνεσιν εκεινοις ουκ αναπαυσει σε, ουδε μη γενηται
στασις τωι ιχνει των ποδων σου. και δωσει σοι κυριος ο θεος εκει καρδιαν αθυμουσαν
και εκλειποντας οφθαλμους και τηκομενην ψυχην, και φοβηθησηι ημερας και
νυκτος. και ερεις το πρωι απο του φοβου της καρδιας σου, πως αν γενοιτο εσπερα;
και το εσπερας ερεις, πως αν γενοιτο το πρωΐ;" ο δε γε Ἰεζεχιηλ εφη "ταδε λεγει
Ἀδωναι κυριος. ιδου εγω επι σε, Ἱερουσαλημ, και ποιησω εν μεσωι σου κριμα
ενωπιον των εθνων, και ποιησω εν σοι α ου πεποιηκα, και ου μη ποιησω ομοια
αυτων. ετι δια τα βδελυγματα σου παντα, δια τουτο πα τερες φαγωνται τεκνα αυτων
εν μεσωι σου, και πατερας φαγωνται τεκνα αυτων. και ποιησω εν σοι κριματα, και
διασπερω παντας τους καταλοιπους εις παντα ανεμον, ανθ' ων τα αγια μου εμιανας
 
 
 

143
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν πασι τοις προσοχθισμασι σου. καγω απωσομαι σε, και ου μη ελεησω σε ετι. το
τεταρτον σου εν θανατωι αναλωθησεται, 1.394 και το τεταρτον σου εν λιμωι
συντελεσθησεται ενωπιον σου, εν μεσωι σου, και το τεταρτον σου εν ρομφαιαι
πεσειται κυκλωι σου, και το τεταρτον σου εις παντα ανεμον διασκορπιω. και ο μεν
πολεμος και η ρομφαια εξωθεν, ο δε λιμος και ο θανατος εσωθεν ολοθρευσει. οι δε
εξ αυτων ανασωζομενοι αναλαλωθησονται. και υπολειψομαι εξ αυτων εκ ρομφαιας
και λιμου και θανατου, οπως αν εκδιηγωνται τας ανομιας αυτων πασας εν τοις
εθνεσι, και γνωσονται οτι εγω κυριος ο τυπτων." δια δη τουτο φησι και ο ιερος
Χρυσοστομος "ουκ αναιρει παντας αρδην, αλλα σκορ πιζει. τουτο γαρ
προυπεμφαινων ο θειος ∆αβιδ ελεγε προς αυ τον «μη αποκτεινηις αυτους,» ητοι
παντας, «αλλα διασκορπισον,» εξ αυτων δηπουθεν, «εν τηι δυναμει σου.» περι δε γε
της δευ τερας αυτου ελευσεως και φανερωσεως και πολλης και απαραμυ θητου
θλιψεως αυτων ειπε Ζαχαριας «τοτε ηξει κυριος ο θεος ημων, και εσται κοπετος
μεγας εν Ἱερουσαλημ. οψονται γαρ εις ον εξεκεντησαν.» αλλ' εις ον εξεκεντησαν; τι
δε εστι το εις ον; σταυρος ην εις ον εξεκεντησαν. προ γαρ της φοβερας παρουσιας του
κυριου, καθαπερ βασιλικον σημειον, το λεγομενον σιγνον κατα κοινην συνηθειαν
προτρεχει της Χριστου παρουσιας, υπο των αγγελων δοξαζομενον και
προευαγγελιζομενον. και φανησεται ο σταυρος απο της γης αποκρυπτων τον ηλιον
και αμβλυνων την σεληνην, ως φησιν ο κυριος «τοτε φανησεται το σημειον του υιου
του θεου εν τωι ουρανωι.» και ινα πληρωθηι το ρημα Ζαχαριου, την λεξιν αυτην
μετηγαγεν ο Χριστος λαβων εις αληθειαν, λεγων 1.395 "τοτε οψονται εις ον
εξεκεντησαν." ο δε γε Ἱερεμιας ομοιως φα σκει "ταδε λεγει κυριος ο θεος Ἰσραηλ.
ιδου επαγω εγω επι τον τοπον τουτον κακα, ωστε παντος ακουοντος αυτα ηχησει
αμφο τερα τα ωτα αυτου, ανθ' ων εγκατελιπον με και απηλλοτριωσαν τον τοπον
τουτον. και σφαξω την βουλην Ἰουδα και την βουλην Ἰσραηλ εν τωι τοπωι τουτωι, και
καταβαλω αυτους εν τηι μαχαιραι εναντιον των εχθρων αυτων. και δωσω τους
νεκρους αυτων εις βρωσιν τοις πετεινοις του ουρανου και τοις θηριοις της γης. και
ταξω την πολιν ταυτην εις αφανισμον και εις συριγμον αιωνιον, ινα παντες οι
διαπορευομενοι δι' αυτης εκστησωνται και σκυθρω πασωσι και κινησωσι τας
κεφαλας αυτων επι πασης της πληγης αυτων. και ως ανεμον και καυσωνα διασπερω
αυτους κατα προσωπον των εχθρων αυτων, και δειξω αυτοις ημεραν απωλειας. και
εδονται τας σαρκας των υιων αυτων και των θυγατερων, και εκαστος τας σαρκας
του πλησιον αυτου εδεται εν τηι περιοχηι και εν τηι πολιορκιαι ηι πολιορκησουσιν
αυτους οι εχθροι αυτων. και συντριψω τον λαον τουτον και την πολιν ταυτην,
καθως συντρι βεται αγγος οστρακινον, ο ου δυνησεται ιαθηναι ετι. ουτω ποιησω,
λεγει κυριος, τωι τοπωι τουτωι και τοις κατοικουσιν εν αυτηι, του δοθηναι την πολιν
ταυτην ως την διαπιπτουσαν, και δωσω αυτην εις διασκορπισμον πασαις ταις
βασιλειαις της γης, και εσονται εις ονειδισμον και εις παραβολην και εις μισος και
εις καταραν εν παντι τοπωι ου εαν εξωσω αυτους εκει." τι ουν λοι πον των θειων
ρηματων τουτων εκφαντικωτερον η αληθεστερον γενοιτ' αν; ορα ουν, ανοητε και
αλογιστε Ἰουδαιε, ει μη πεπλη 1.396 ρωνται ταυτα παντα απαραλειπτως κατα τας
ιερας προρρησεις εις υμας.
Kαι μεντοι και τα υπο Χριστου προκατηγγελμενα και προηπειλημενα. φησι
γαρ περι της Ἱερουσαλημ και του εν αυτηι ναου "ου μη μεινηι λιθος επι λιθου." αρα
μεμενηκεν; ουδαμως. και "ιδου αφιεται ο οικος υμων ερημος." αρα ουκ ηρημωται;
και σφοδρα γε. και "εσται θλιψις οια ου γεγονεν." αρα ουκ εγενετο; αναγνωθι την
ιστοριαν Ἰωσηπου, ανδρος Ἰουδαιου και φιλαληθους· και ουδε αναπνευσαι λοιπον
δυνησηι, ακουων μονον απερ επαθον οι αθλιοι τηνικαυτα Ἰουδαιοι δια την κατα
 
 
 

144
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστου μανιαν και λυσσαν. ινα γαρ μηδεις των Ἰουδαιων απιστησηι, ουκ
αλλοφυλον τινα αλλ' ομοφυλον και ομοπιστον και ζηλωτην παρεσκευασεν η
αληθεια τα ελεεινα εκεινα και δυσεξηγητα εκτρα γωιδησαι παθη. τοιαυτην γαρ
θεηλατον υπεστησαν αλωσιν οιαν ουδ' ο συμπας οιδε χρονος, αφ' ου γεγονεν επι της
γης ανθρω πος. και εικοτως· εως μεν γαρ εις τους ομοδουλους ημαρτανον,
συγγνωμης ετυγχανον, ηνικα δε εις τον καινον δεσποτην εξημαρ τον, ασυγγνωστως
εκολασθησαν. οτι δε ο Χριστος αυτοις πε ποιηκε ταυτα, ακουσον αυτου παλιν και δια
παραβολης φασκον τος "τους δε μη βουληθεντας με βασιλευσαι επ' αυτους αγαγετε
ωδε και κατασφαξατε." διο και προς αυτους ελεγεν "αρθησε ται αφ' υμων η
βασιλεια, και δοθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους αυτης." και προς μεν την
Ἱερουσαλημ φησιν "ηξουσιν 1.397 επι σε ημεραι, και περιβαλουσι σοι οι εχθροι σου
χαρακα, και περικυκλωσουσι σε, και συνεξουσι σε παντοθεν, και εδαφιουσι τα τεκνα
σου εν σοι·" προς δε τους απειθεις Ἰουδαιους επαγει λεγων "ιδου αφιεται ο οικος
υμων ερημος." οπερ ουν και ο θειος ∆ανιηλ προδηλων λεγει "και την πολιν και το
αγιον διαφθερει συν τωι ηγουμενωι τωι ερχομενωι" τουτεστιν ο θεος και πατηρ παν
των Ἰουδαιων τα σεμνα και περιβλεπτα ανατρεψει. αλλα και ο υιος ο Χριστος, ο παρ'
αυτων ως λυτρωτης προσδοκωμενος και σωτηρ. ου γαρ ειπε "διαφθαρησεται η πολις
και ο ναος συν τωι ηγουμενωι," καθως αλογως οιονται τινες, αλλα "διαφθερει ο
πατηρ τον ναον και την πολιν," συμπραττοντος δηλονοτι και του παροινηθεντος υπ'
αυτων ηγουμενου. περι ου φησιν ο Ἰακωβ προς την Βηθλεεμ "εκ σου εξελευσεται
ηγουμενος" και τα εξης. και μεντοι και προς τους αποστολους ουτω διηγορευεν
"οταν ιδητε το βδελυγμα της ερημωσεως εστως εν τοπωι αγιωι, ο αναγινωσκων
νοειτω." ο δη και πεπληρωται, πρωτον μεν κατα καιρον της αλωσεως και
ερημωσεως εις τε το Ῥωμαικον στρατοπεδον, εισελ θον εν τωι ιερωι και την πολιν
ελον κατα την ερημωσιν, ως τινες το ρηθεν βδελυγμα ουτως εξειληφασιν·
αποτροπαιοι γαρ και βδελυκτοι κατα τον νομον υπαρχοντες εικοτως προειρηνται
βδελυγμα ερημωσεως. επειτα δε και εις οπερ εστησεν Ἀδριανος ο βασιλευς ειδωλον
αυτου και την πολιν τελεον ηρημωσεν. ο δη Θεοδωρητος αυθις φησιν εις τον ∆ανιηλ
"αρθησεται θυσια και σπονδη εν τωι ημισει της εβδομαδος, και επι το ιερον βδελυγμα
1.398 ερημωσεως, συντελεια δοθησεται επι την ερημωσιν," εικονες τινες του
Καισαρος, απηγορευμεναι τωι νομωι, εις τον ναον εισκο μιζομεναι παρα του Πιλατου.
και ινα μη νομισωσιν οι Ἰουδαιοι παλιν αποληψεσθαι τον ναον και την πολιν και
την βασιλειαν, επηγαγεν ο προφητης "και εως συντελειας καιρου συντελεια δο
θησεται επι την ερημωσιν." εως γαρ φησι της του κοσμου συν τελειας η της
ερημωσεως συντελεια μενει, μεταβολην ου δεχο μενη. τουτο και ∆αβιδ εφη "εν οργηι
συντελειας, και ου μη υπαρξωσι· και γνωσονται οτι ο θεος δεσποζει του Ἰακωβ και
των περατων της γης." περι ταυτης γαρ της εσχατης αιχμαλω σιας των ταλαιπωρων
Ἰουδαιων και η θεολογος εφη γλωττα· φησι γαρ "του σταυρου προς την εσχατην
αυτους ελαυνοντος απονοιαν, ην κατα του σωτηρος και θεου υμων επενοηθησαν,
τον εν αν θρωπωι θεον αγνοησαντες, και την ραβδον την σιδηραν πορρω θεν
απειλουμενην αυτοις εφ' εαυτους ειλκυσαν, την νυν επικρα τουσαν αρχην λεγω και
βασιλειαν, και την τελευταιαν αυτων απαγωγην και μεταναστασιν, και τον νυν
επικειμενον αυτοις της δουλειας ζυγον, και την περιβοητον υπο Ῥωμαιοις
ταπεινωσιν και διασποραν, ην τε νυν εχουσι και ην επι πλειστον εξουσι. πει θομαι
γαρ ταις περι αυτων προρρησεσι· τις θρηνησει προς αξιαν των θρηνους γραφειν
ειδοτων και λογους εξισουν παθεσι; ποιαι βιβλοι ταυτα χωρουσι; μια στηλη τουτοις
της συμφορας η οικου μενη πασα, καθ' ην εσπαρησαν, και η λατρεια πεπαυμενη, και
αυτης της Ἱερουσαλημ το εδαφος μολις γινωσκομενον." ο ουν 1.399 Ἰωσηπος εν
 
 
 

145
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἱερουσαλημ παρων τωι πολεμωι συνεγραψε μυριαδας τʹ απολεσθηναι των Ἰουδαιων.
περι δε τουτων εν τηι του Νερω νος βασιλειαι εξηγησαμεθα. Ὁ δε γε θειος
Χρυσοστομος την τουτων ανοιαν διελεγχων προς πλειοσιν αλλοις και ταυτα φασκει.
"ει δε φιλονεικεις, ω Ἰουδαιε, περι του τελους, απο των φθασαντων μανθανε και τα
παροντα. σκοπει γαρ. κατεβης εις Αιγυπτον, αλλ' εγενοντο ετη υʹ, και ταχεως σε της
δουλειας εκεινης ο θεος απηλλαξε, καιπερ ασεβουντα και πορνευοντα πορνειαν την
χαλεπωτατην. απηλλαγης Αιγυπτου και προσεκυνησας μοσχωι, εθυσας τους υιους
και τας θυγατερας σου τωι Βεελφεγωρ και τοις δαιμονιοις, τον ναον εμολυνας, την
φυσιν ηγνοησας. τα ορη, τας ναπας, τους βουνους, τας πηγας, τους ποταμους, τους
κηπους των μυ σαρων θυσιων επληρωσας. προφητας εσφαξας, θυσιαστηρια
κατεσκαψας, παν ειδος κακιας επηλθες και πασαν υπερβολην επεδειξω πονηριας και
ασεβειας. αλλ' ομως εβδομηκοντα ετη σε παραδους Βαβυλωνιοις παλιν επι την
προτεραν επανηγαγεν ελευ θεριαν, και την πατριδα και τον ναον απεδωκε και το
παλαι της προφητειας χαρισμα, και παλιν προφηται και πνευματος αγιου χαρις.
μαλλον δε ουδ' εν τωι καιρωι της αιχμαλωσιας εγκατε λειφθης, αλλα και εκει ∆ανιηλ
και Ἰεζεχιηλ, και εν Αιγυπτωι Ἱερεμιας, και μεντοι και προ τουτων Μωυσης και
Ἀαρων εν τηι ερημωι. και μετ' εκεινα παλιν επι την προτεραν επανηλθες κα κιαν, και
εξεβακχευθης, και προς την Ἑλληνικην μετεταξω πο 1.400 λιτειαν επι του ασεβους
Ἀντιοχου. αλλα γε και τοτε παραδοθεντες Ἀντιοχωι ετη τρια, τα λαμπρα δια των
Μακκαβαιων αυθις εστησατε τροπαια. αλλα νυν τοιουτον ουδεν, αλλα τουναντιον
απαν γεγονεν. ο και μαλιστα εστι θαυμασαι, οτι τα μεν της κακιας εληξε, τα δε της
τιμωριας επιτεταται και ουδ' ελπιδα τινα μεταβολης εχει. ου γαρ οʹ ετη παρηλθε
μονον αλλα και πολλωι πλειονα, και ουδε ελπιδος σκιαν εστιν ευρειν, και ταυτα ουδε
ειδωλολατρουντων υμων, ουτε αλλο τι ποιουντων απερ εμ προσθεν ετολματε." Ἵνα
δε σαφεστερον και διεξοδικωτερον τα περι τουτων ειπω μεν, ανωθεν παλιν
αρξωμεθα. τρεις δουλειας υπεστησαν οι Ἰουδαιοι χαλεπωτατας, και ουδε μιαν χωρις
προρρησεως αυτοις επηγαγεν η θεια δικη, αλλα προλεχθηναι παρεσκευασεν αυτοις
και τοπον και χρονον και τροπον και κακωσιν και την επανοδον και ταλλα παντα
μετα πολλης ακριβειας. και περι μεν της εν Αιγυπτωι πρωτης διαλεγομενος ο θεος
ουτως εφη τωι Ἀβρααμ "γινωσκων γνωθι οτι παροικον εσται το σπερμα σου εν γηι
αλλο τριαι, και δουλωσουσιν αυτο και κακωσουσιν ετη τετρακοσια, τε ταρτηι δε γενεαι
ελευσονται ωδε." περι δε της δευτερας ειπεν Ἱερεμιας "ουτως ειπε κυριος. οταν
μελληι πληρουσθαι τηι Βα βυλωνι οʹ ετη, επισκεψομαι υμας, και επιστησω εφ' υμας
τους αγαθους λογους μου του αποστρεψαι εις τον τοπον υμων, και επιστρεψω την
αιχμαλωσιαν υμων, και αθροισω υμας εκ των εθνων παντων και εκ των τοπων
υμων παντων, ου διεσπειρα υμας εκει, φησι κυριος. και επιστρεψω υμας εις τον
τοπον οθεν 1.401 απυκισα υμας εκειθεν." δυο μεν τοιαυτας δουλειας ο λογος δια
συντομου απεδειξε, μετα προφητειας επελθουσας αυτοις, και ουχ απλως ουδε
απροσδοκητως. λειπεται ουν δη λοιπον την τρι την επαγαγειν. ειτα και περι της νυν
τεταρτης κατεχουσης αυ τους ειπειν δει, και δειξαι σαφως οπως ουδε εις προφητης
επηγ γειλατο λυσιν εσεσθαι τινα των κατεχοντων αυτους κακων ουτε μην
απαλλαγην το συνολον. Τις ουν εστιν η τριτη; η επι Ἀντιοχου του επιφανους. επειδη
γαρ Ἀλεξανδρος ο των Μακεδονων βασιλευς ∆αρειον καθε λων εις εαυτον
περιεστησε την αρχην, τελευτησαντος τουτου πολ λοι μετ' εκεινον εγενοντο
βασιλεις, αφ' ων εις και ουτος ο Ἀντιο χος μετα πολυν υστερον χρονον το τε ιερον
ενεπρησε, τα τε αγια των αγιων ηρημωσε, τας τε θυσιας καθειλε, τους τε Ἰουδαιους
υπεταξε, και την πολιτειαν αυτων κατελυσε πασαν. και ταυτα παντα μετα ακριβειας
απασης και μεχρι μιας ημερας προηγορευτο παρα του ∆ανιηλ, και ποτε εσται και πως
 
 
 

146
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και παρα τινι και τινι τροπωι, και που τελευτησει, και τινα ληψεται μεταβολην. ει
σεσθε σαφεστερον αυτης ακουσαντες της ορασεως, α δια παρα βολης υμιν ο
προφητης ανηγγειλε. κριον μεν καλει τον των Περ σων βασιλεα ∆αρειον, τραγον δε
τον των Ἑλληνων Ἀλεξανδρον, βασιλεα των Μακεδονων. τεσσαρα δη κερατα λεγει
τους μετ' εκεινον ανασταντας, αφ' ων υστερον κερας αυτος ο Ἀντιοχος εφυ. φησι
γαρ "ειδον εν οραματι, και ιδου κριος εστηκως, και αυτωι κερατα υψηλα, και το εν
υψηλοτερον του ετερου. και το υψη 1.402 λον ανεβαινεν επ' εσχατων. και ειδον τον
κριον κερατιζοντα κατα θαλασσαν και βορραν και νοτον, και τα θηρια παντα ου
στησεται ενωπιον αυτου, και ουκ ην ο εξαιρουμενος εκ χειρος αυτου. και εποιησε
κατα το θελημα αυτου και εμεγαλυνθη." την δυναμιν λεγει την Περσικην, η πασαν
επεδραμε την γην. ειτα περι του Μακεδονος Ἀλεξανδρου διαλεγομενος φησι "και
ιδου τραγος αιγων ηρχετο απο Λιβος και επι προσωπον πασης της γης, και ουκ ην
απτομενος της γης. και τωι τραγωι εκεινωι κερας εθεωρειτο ανα μεσον των οφθαλμων
αυτου." ειτα λεγων την προς ∆αρειον προσβολην και συμβολην αυτου γενομενην
και την κατα κρατος νικην, "ηλθε" φησιν "ο τραγος εως του κριου του τα κερατα
εχοντος, και ηγριωθη, και επαισε τον κριον, και συνετριψεν αμφοτερα τα κερατα
αυτου, και ουκ ην ο εξαιρουμενος εκ χειρος αυτου." επειτα διηγουμενος την
Ἀλεξανδρου τελευτην και την των τεσσαρων βασιλεων διαδοχην, επαγει λεγων "και
εν τωι ισχυ σαι αυτον συνετριβη το κερας το μεγα, και ανεβη κερατα τεσσαρα
υποκατωθεν αυτου, εις τους τεσσαρας ανεμους του ουρανου." εντευθεν λοιπον επι
την Ἀντιοχου βασιλειαν ελθων, και δεικνυς οτι εξ ενος εκεινων των τεσσαρων εστι,
παλιν φησι "και εξηλθεν εκ του ενος ισχυρον, και εμεγαλυνθη περισσως προς νοτον
και προς ανατολην." και σημαινων οτι την Ἰουδαικην πολιτειαν καθελει, φασκει
"και δι' αυτον θυσια εταραχθη παραπτωματι, και εγενηθη και κατευωδωθη αυτο. και
το αγιον ερημωθησεται, 1.403 και γενησεται περι την θυσιαν αμαρτια." του γαρ
βωμου καθαι ρεθεντος και των αγιων καταπατηθεντων ειδωλον εστησεν ενδον, και
θυσιαν επετελει τοις δαιμοσι παρανομως. οθεν φησιν "ερριφη χαμαι η δικαιοσυνη,
και εποιησε, και ευωδωθη." ειτα παλιν εκ δευτερου την αυτην βασιλειαν Ἀντιοχου
επιφανους λεγων και την αιχμαλωσιαν και την αλωσιν και την ερημωσιν του ιερου,
προστι θησι και τον χρονον. αρξαμενος γαρ απο της Ἀλεξανδρου βασι λειας, αυθις
προς τωι τελει του βιβλιου και τα μεταξυ παντα διη γησαμενος οσα οι Πτολεμαιοι και
οι Σελευκοι συρραγεντες αλλη λοις εποιησαν και οι στρατηγοι τουτων ειργασαντο,
τους δολους τας νικας τας στρατειας τας μαχας τας ναυμαχιας τας πεζο μαχιας,
προιων εις Ἀντιοχον τελευται παλιν, και φησι "βραχιονες εξ αυτου στησονται, και
βεβηλωσουσι το αγιασμα, και μετα στησουσι τον ενδελεχισμον," τας συνηθεις λεγων
θυσιας και καθημερινας, "και δωσουσιν εις αυτον βδελυγμα, και τους ανο μουντας
διαθηκην" τουτεστι τους παραβαινοντας των Ἰουδαιων "απαξουσιν εν ολισθημασι
μεθ' εαυτων και μεταστησουσι, και λαος γινωσκων τον θεον αυτου κατισχυσουσι" τα
επι των Μακ καβαιων λεγων και τα επι Ἰουδα και Σιμωνος και Ἰωαννου, "και οι
συνετοι λαου συνησουσιν εις πολλα. και ασθενησουσιν εν ρομ φαιαι και εν φλογι"
τον εμπρησμον της πολεως εξηγουμενος παλιν "και εν αιχμαλωσιαι και εν διαρπαγηι
ημερων· και εν τωι ασθενη σαι αυτους βοηθησονται βοηθειαν μικραν" εμφαινων οτι
μεταξυ των κακων εκεινων δυνησονται αναπνευσαι και ανενεγκειν εκ των 1.404
κατειληφοτων αυτους δεινων, "και προστεθησονται προς αυτους πολλοι εν
ολισθημασι, και απο των συνιοντων ασθενησουσι" δεικνυς οτι πολλοι και των
εστωτων πεσουνται. ειτα και την αιτιαν δι' ην συνεχωρησεν αυτους ο θεος εν
τοσουτοις κακοις γινε σθαι. τις δε αυτη; "του πυρωσαι" φησιν "εν αυτοις και του
εκλεξασθαι και του εκλευκαναι εως καιρου περας." ταυτα γαρ φησιν ο θεος
 
 
 

147
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεχωρησεν ωστε αυτους εκκαθαραι και δειξαι τους εν αυτοις δοκιμους. ειτα
διηγουμενος αυτου εκεινου την δυναμιν εφη "και ποιησει κατα το θελημα αυτου,
και υψωθησεται και μεγαλυνθησεται." και μεντοι και την βλασφημον αυτου γνωμην
λεγων προσεθηκεν οτι επι τον θεον των θεων λαλησει υπερογκα και κατευθυνει
μεχρι συντελεσθηναι την οργην, δεικνυς οτι ουκ απο της οικειας γνωμης αλλα δια
την οργην του θεου την κατα των Ἰουδαιων ουτως εκεινος εκρατει και ισχυεν.
ειπων ουν δι' ετερων πλειονων οσα κακα εργασεται την Αιγυπτον και την Πα
λαιστινην, και πως επανηξει και τινος καλουντος και ποιας αιτιας
καταναγκαζουσης, λεγει λοιπον και την μεταβολην των πραγμα των τουτων, και οτι
δικην δοντες οι Ἰουδαιοι δια τουτων απαν των τευξονται τινος αντιληψεως,
αγγελου πεμφθεντος εις την εκεινων βοηθειαν· "εν τωι καιρωι" γαρ φησιν "εκεινωι
αναστησε ται Μιχαηλ ο μεγας αρχων, ο εφεστηκως επι τους υιους του λαου σου. και
εσται καιρος θλιψεως οιος ου γεγονεν αφ' ου γεγενηται εθνος επι της γης και εως
του καιρου εκεινου. και εν τωι καιρωι εκεινωι σωθησεται λαος πολυς ο γεγραμμενος
εν τηι βιβλωι," 1.405 τουτεστιν οι σωτηριας οντες αξιοι. αλλα το ζητουμενον ουπω
και νυν αποδεδεικται. τι δη τουτο εστιν; οτι και χρονους ωρισεν εν τοις κακοις
τουτοις, ωσπερ εκει ετη τετρακοσια και μετα ταυτα εβδομηκοντα. ιδωμεν τοινυν και
ενταυθα ει τινα χρονον οριζει. που δη τουτο εστιν ευρειν; εν τοις μετα ταυτα
λεχθησομενοις. επειδη γαρ τα πολλα και μεγαλα ηκουσε κακα, τον εμπρησμον της
πολεως, την ανατροπην του νομου, την αιχμαλωσιαν, επι θυμει λοιπον το τελος
αυτων μαθειν, και ει τις εσται των συμ φορων τουτων μεταβολη. και διερωτων
ελεγεν ουτως "κυριε, τι τα εσχατα τουτων; και ειπε· δευρο ∆ανιηλ, οτι
εμπεφραγμενοι εισιν οι λογοι εως καιρου περας," το ασαφες των ειρημενων αι
νιττομενος. ειτα και την αιτιαν της συγχωρησεως των κακων· "εως αν εκλεγωσι και
εκλευκανθωσι και πυρωθωσι πολλοι, και ανομησουσιν ανομοι, και ου συνησουσι
παντες ασεβεις, και νοη μονες νοησωσιν." ειτα τον καιρον προλεγων οσον μελλει
κατεχειν αυτους τα δεινα, φησιν "απο καιρου παραλλαξεως ενδελεχισμου."
ενδελεχισμος δε εκαλειτο η καθημερινη θυσια· το γαρ ενδελεχες το πυκνον και
συνεχες εστιν. εθος γαρ ην τοις Ἰουδαιοις και εν πρωι και εν εσπεραι και καθ'
εκαστην ημεραν τωι θεωι θυειν, και δια τουτο η θυσια εκεινη ενδελεχισμος ελεγετο.
"και ηλλαξε." δια τουτο φησιν ο αγγελος οτι απο καιρου της αλλαξεως του εν
δελεχισμου, τουτεστιν απο της καταλυσεως της θυσιας, εισι δε ημεραι ας ʹ, οπερ
εστιν ετη τρια ημισυ. ειτα δηλων οτι και λυσις των κακων τουτων εσται και
απαλλαγη, επηγαγε "μακα 1.406 ριος ο υπομεινας και φθασας εις ημερας #22ατλεʹ,"
ταις #22ασλʹ μεʹ προθεις, επειδη εν μηνι και ημισυ μηνος την συμβολην συνεβη
γενεσθαι, εν ηι γεγονε καθαρα η νικη και η παντελης των επικει μενων κακων
απαλλαγη. ειπων γαρ "μακαριος ο υπομεινας και φθασας εις ημερας #22ατλεʹ" την
απαλλαγην εδηλωσε. και ουχ απλως ειπεν "ο φθασας." επειδη γαρ πολλοι των
ασεβησαντων ειδον την μεταβολην, ουκ εκεινους μακαριζει, αλλα τους εν τοις
καιροις των κακων υπομειναντας και μη προδοντας την ευσε βειαν και της ανεσεως
τυχοντας. αρα τι τουτων σαφεστερον γενοιτ' αν; Ὥρα δη λοιπον επι το ζητουμενον
ελθειν και την παρουσαν αιχμαλωσιαν και δουλειαν, δι' ην και παντα κεκινηκαμεν
ταυτα. οτι μεν ουν αι τρεις προανηγορευθησαν αιχμαλωσιαι, η μεν ετη εχουσα υʹ, η
δε οʹ, η δε τρια ημισυ, ικανως εντευθεν ημιν, ως οιον τε, αποδεδεικται. φερε δη
λοιπον και περι ταυτης ειπωμεν. οτι γαρ και περι της εσχατης τεταρτης και
τελευταιας προανεφω νησεν ο προφητης ουτος, αυτον παρεξομεν τον Ἰωσηπον
μαρτυρα, τον τα εκεινων φρονουντα. επειδη γαρ ειπε τα περι της Ἀντωχου
αιχμαλωσιας και μαρτυρα τον προφητην παρηγαγεν, επαγει και περι ταυτης, και
 
 
 

148
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φησι "τον αυτον γε τοι τροπον ∆ανιηλ και περι της Ῥωμαιων ηγεμονιας ανεγραψε,
και οτι υπ' αυτων ερημωθη σεται τα Ἱεροσολυμα και ο ναος καταλυθησεται." συ δε
μοι σκοπει το φιλαληθες του ανδρος, ος ει και Ἰουδαιος ην, αλλ' ουκ 1.407 ηνεσχετο
ζηλωσαι την Ἰουδαικην φιλονεικιαν τε και ψευδηγοριαν. ειπων γαρ οτι
ερημωθησεται τα Ἱεροσολυμα και ο ναος κατα λυθησεται, εγραψεν, οτι δε στησεται
που τα της ερημωσεως ουκετι προσεθηκεν, επειδη μηδε τον προφητην ευρε τοιουτον
τι προσθεντα. που τοινυν ειπε ∆ανιηλ οτι ο ναος ερημωθησεται; ακουσον. επειδη γαρ
την προσευχην εκεινην την εν σακκωι και σποδωι εποιησατο, ηλθε Γαβριηλ προς
αυτον, και φησιν "εβδο μηκοντα εβδομαδες συνετμηθησαν επι τον λαον σου και επι
την πολιν την αγιαν." ιδου και ενταυθα χρονος ειρηται ου της αιχμα λωσιας, αλλα
μεθ' οσον χρονον εμελλεν η αιχμαλωσια απαντη σεσθαι. ειτα παλιν φησιν
ακριβεστερον "και γνωσηι και συνησεις απο εξοδου λογων του αποκριθηναι και του
οικοδομησαι Ἱερουσα λημ, εως Χριστου ηγουμενου, εβδομαδας ζʹ και εβδομαδας
ξβʹ." ενταυθα μοι νουνεχως προσεχε· το γαρ παν ενταυθα εστι το ζη τουμενον.
εβδομαδες ουν ζʹ και εβδομαδες ξβʹ υπγʹ ετη εισιν. εβδομαδας γαρ ουχ ημερων
ενταυθα λεγει, ουδε μηνων, αλλ' εβδομαδας ενιαυτων. απο δε Κυρου επι Ἀντιοχον
τον επιφανη και την αιχμαλωσιαν εκεινην ετη εισι τ δʹ.
Eιτα διδασκων ημας ποθεν αριθμειν δει, οτι ουκ απο της ημερας της
επανοδου αλλ' απο εξοδου λογων του αποκριθηναι και του οικοδομησαι Ἱερου
σαλημ. ουκ επι Κυρωι δε ωικοδομηθη, αλλ' επι του Ἀρταξερξου του μακροχειρος. μετα
γαρ την καθοδον επανηλθε Καμβυσης, ειτα οι Μαγοι, και μετ' εκεινους ∆αρειος
Ὑστασπου, μεθ' ον Ξερξης ο ∆αρειου και Ἀρταβανης. ειτα Ἀρταξερξης ο μακροχειρ
1.408 εβασιλευσε της Περσιδος· εν τωι κʹ ετει της βασιλειας αυτου Νεεμιας ανελθων
την πολιν ανεστησεν, απερ ο Ἔσδρας ακριβως ημιν διηγησατο. αν τοινυν εντευθεν
τετρακοσια ογδοηκοντα τρια θωμεν ετη, ηξομεν παντως επι την κατασκαφην
ταυτης, ως και Ἰωσηπος αυθις μαρτυρει λεγων "την δε της πολεως και του ναου
ερημωσιν συνεβη γενεσθαι κατα την ∆ανιηλ προφητειαν, προ υʹ και ηʹ γενομενην
ετων." δια τουτο φησιν, οικοδομηθησεται πλα τεια και περιτειχος. επειδαν ουν
αναστηι και το οικειον απολαβηι σχημα, απ' εκεινου τας οʹ εβδομαδας αριθμει. μετα δε
τας εβδομαδας εξολοθρευθησεται χρισμα, και κριμα ουκ εσται εν αυτωι, καθως
προειρηται. μετα γαρ την Ουεσπασιανου και Τιτου γενομενην ερημωσιν επι
Ἀδριανου συσταντες οι Ἰουδαιοιεσπουδαζον επι την προτεραν πολιτειαν επανελθειν
οι ματαιοι θεο μαχουντες. χειρωσαμενος δη αυτους ο βασιλευς και την πολιν πασαν
καταστρεψας και τα λειψανα αφανισας παντα, και μετα ταυτα αυτην ανεγειρας,
Αιλιαν αυτην προσηγορευσε κατα την αυτου επωνυμιαν. οθεν ο Χριστος μετα
Ἀντιοχον τον επιφανη παραγενομενος, και προαναφωνων την μελλουσαν εσεσθαι
αιχμα λωσιαν, και δεικνυς οτι ο ∆ανιηλ περι αυτης προειπε, φησιν "οταν ιδητε το
βδελυγμα της ερημωσεως, το ρηθεν δια ∆ανιηλ προφητου, εστως εν τοπωι αγιωι, ο
αναγινωσκων νοειτω." επειδη γαρ απαν ειδωλον και παν εκτυπωμα ανθρωπου
βδελυγμα παρα τοις Ἰουδαιοις εκαλειτο, αινιγματωδως εμφαινων τον ανδριαντα
εκεινον, ομου και ποτε και υπο τινος εσται η αιχμαλωσια προανηγ 1.409 γειλεν. οτι
δε περι των Ῥωμαιων ειρηται ταυτα, και Ἰωσηπος μαρτυρει, καθως προεφημεν. τις
ουν αυτοις υπολειπεται λοιπον λογος; οταν τας μεν αιχμαλωσιας οι προφηται
φαινωνται μετα διωρισμενων χρονων ειποντες, ταυτηι δε μηδενα χρονον ορισαντες,
αλλα τουναντιον ειποντες οτι μεχρι συντελειας εσται η ερημωσις. οτι μεν ει τελος η
παρουσα εμελλε δουλεια ληψεσθαι, και τουτο αν προειπον οι προφηται και ουκ
εσιγησαν, ικανως απεδειξαμεν, τας αιχμαλωσιας απασας μετα προρρησεως δειξαντες
επενεχθεισας αυτοις· εκαστης γαρ τουτων και τροπους και χρονους προανακη
 
 
 

149
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρυχθεντας δια των θειων γραφων απεδειξαμεν. τηι παρουσηι δε ουδεις προφητης
ωρισε χρονον, αλλ' οτι μεν ηξει και ερημωσει παντα και μεταστησει την πολιτειαν,
και μετα ποσον χρονον της εκ Βαβυλωνος επανοδου συμβησεται, προειπεν ο ∆ανιηλ,
οτι δε τελος εξει και στησεται που τα κακα ταυτα, ουτ' εκεινος εδηλω σεν ουτ' αλλος
τις προφητης, αλλα και τουναντιον, ως ειρηται, προειπον οτι εως συντελειας
καθεξει αυτους η ταλαιπωρια αυτη. και μαλα εικοτως· και γαρ μαρτυρει τοις
ειρημενοις ο τοσουτος διαγενομενος χρονος και ουτε ιχνος ουτε προοιμιον χρηστης
μετα βολης ενδειξαμενος, και ταυτα πολλακις επιχειρησαντων αυτων αναστησαι
τον ναον, επι Ἀδριανου και Κωνσταντινου και Ἰουλιανου, και διακωλυθεντων
πρωτον μεν υπο στρατιωτων, υστερον δε επι του παραβατου πυρος των θεμελιων
εκπηδησαντος και κατασχοντος αυτους της ακαιρου φιλονεικιας τε και παραβασεως.
1.410 οθεν τοινυν λεγετωσαν ημιν, τινος ενεκα εν Αιγυπτωι μεν τοσουτον
διατριψαντες χρονον εν κακουχιαι ελεους ετυχον, και εις Βαβυ λωνα παλιν
απενεχθεντες επανηλθον εις τα ιδια, και υπ' Ἀντιο χου τοσαυτα κακα παθοντες
αυθις προς το προτερον επανηλθον αξιωμα, νυν δε ουδεν τοιουτον γεγενηται, αλλα
πεντακοσιων ετων, νυν δε χιλιων εξ εκεινου διελθοντων ουδε αινιγμα τοιαυτης
μετα βολης ορωμεν φαινομενον οιον το προτερον. ει δε τας αμαρτιας αυτων
προβαλοιντο, και ειποιεν, επει ημαρτομεν τωι θεωι, δια τουτο ουκ απολαμβανομεν
την οικειαν χωραν, παλιν δ' αν εικο τως αυτους ερησομαι· δια τας αμαρτιας υμων, ω
Ἰουδαιοι, εξω της Ἱερουσαλημ διατριβετε χρονον τοσουτον; και τι το καινον και
παραδοξον; μη γαρ νυν εν αμαρτιαις ζητε μονον, παρα δε την αρχην εν δικαιοσυνηι
και κατορθωμασιν; ουκ ανωθεν και εξ αρχης συνανετραφητε παρανομιαις; ουχι της
θαλασσης σχιζομε νης και των πετρων ρηγνυμενων και τοσουτων θαυματων γινομε
νων περι της ερημου προσεκυνησατε μοσχωι; ου τον Μωυσεα λι θοις βαλλοντες και
ετεροις μυριοις τροποις ανελειν επεχειρησατε πολλακις, και τον θεον παρωργιζετε
βλασφημουντες; ου τωι Βεελφεγωρ ετελεσθητε; ου τους υιους υμων και τας
θυγατερας εθυσατε τοις δαιμονιοις και τους αλλοτριους θεους εθεραπευσατε; ου παν
ειδος αμαρτιας και κακιας επεδειξασθε; πως ουν υμας ουκ απεστραφη τοτε ο θεος,
αλλα μετα τας παιδοκτονιας και τας ειδωλολατριας, μετα την πολλην
αγνωμοσυνην, και προφητας αφηκε παρ' υμιν ειναι διαφορους, και σημεια
ειργαζοντο και θαυ 1.411 ματα παραδοξα; τινος ουν ενεκεν παλαι μεν ασεβουντες
και μυρια διαπραττομενοι δεινα τοσαυτης ευνοιας απηλαυσατε παρα θεου και
προστασιας και προμηθειας, νυν δε ουτε ειδωλολατρουντες ουτε παιδοκτονουντες
εν αιχμαλωσιαι και ταλαιπωριαι διαγετε; μη γαρ ετερος ην θεος τοτε και ετερος νυν;
ουκ αυτος εστι και ο εκεινα οικονομων και ταυτα νυν εργαζομενος; δια τι, οτε μειζω
μεν ην τα αμαρτηματα, πολλη δοξα υμιν ην παρα θεου, οτε δε ελαττονα πλημμελειτε
νυν, παντελως υμας απεστραφη και ατιμιαι παρεδωκεν απεραντωι; αλλα καν υμεις
σιγησητε, οι λιθοι κεκρα ξονται. επειδη γαρ κατα του δεσποτου τας χειρας
εξετεινατε, δια τουτο ουκ εσται υμιν διορθωσις ουδε συγγνωμη λοιπον ουδε
απολογια. τοτε μεν γαρ εις δουλους ην τα τολμωμενα, νυν δε παντα εκεινα τα
παλαια σαφως απεκρυψατε δια της εις τον κοινον δεσποτην Χριστον μανιας. οθεν
και μειζονως κολαζεσθε, και ουδ' ουτως απεχεσθε της πατρικης εμβροντησιας τε και
λυσσης, πλανον αυτον και παρανομον αποκαλουντες. ει γουν πλανος ην ο Χριστος,
ως φατε, και παρανομος, εχρην μαλλον υμας ευδο κιμησαι, οτι αυτον απεκτεινατε. ει
γαρ Φινεες ενα τινα παρα νομουντα ανελων ολοκληρον την κατα του εθνους οργην
κατεπαυ σεν (εστη γαρ Φινεες και εξιλασατο, και εκοπασεν η θραυσις, και ελογισθη
αυτωι εις δικαιοσυνην), πολλωι μαλλον εφ' υμων εδει τουτο γενεσθαι, ει γε
παρανομος ην ο υφ' υμων σταυρωθεις.
 
 
 

150
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1.412 και ποθεν δηλον, φησιν, οτι τελεον απεστραφη υμας ο θεος; των
πραγματων αυτων βοωντων και σαλπιγγος λαμπροτεραν αφιεντων φωνην δια της
καταστροφης της πολεως, δια της ερη μωσεως του ναου, δια των αλλων απαντων.
αλλ' ανθρωποι, φησιν, επηγαγον, ουχ ο θεος. ει γουν ανθρωπων εργα ταυτα και ουχι
της οργης του θεου, εδει μεχρι της αλωσεως τα υμετερα στηναι και μη περαιτερω
προελθειν υμιν την ατιμιαν και κακωσιν. πλην εστω κατα τον υμετερον λογον, οτι
τα τειχη κατεστρεψαν ανθρωποι και την πολιν καθειλον και τον βωμον ανεστρεψαν.
μη και τους ανθρωπους ανθρωποι κατεπαυσαν; μη και την του πνευματος χαριν και
ταλλα τα σεμνα τα παρ' υμιν αυτα κατελυ σαν, οιον το φωνην εκ του ιλαστηριου
φερεσθαι, την επι τωι χρισματι γενομενην ενεργειαν, την επι τον λιθον του ιερεως δη
λωσιν; και γαρ η Ἰουδαικη πολιτεια ουχι κατωθεν ειχε τας αρχας απασας, αλλα τας
πλειους και σεμνοτερας ανωθεν εκ των ουρα νων. οιον τι λεγω; θυσιας γινεσθαι
συγχωρησας, ο μεν βωμος ην κατω και τα ξυλα και η μαχαιρα και ο ιερευς, το δε πυρ
το μελλον εν τοις αδυτοις τοις εκεινοις ιεναι και δαπαναν τας θυσιας ανωθεν την
αρχην ειχεν· ου γαρ ανθρωπος εις τον ναον εισηγε πυρ, αλλα φλοξ ανωθεν
κατενεχθεισα την επι της διακονιας επλη ρου θυσιαν. παλιν ει ποτε εδει τιμαθειν,
αναμεσον των Χε ρουβιμ και του ιλαστηριου φωνη τις εφερετο και τα μελλοντα
προελεγεν. ωσαυτως επι τον λιθον τον επι του στηθους του αρ χιερεως, οπερ
εκαλουν δηλωσιν, εγινετο τις ελλαμψις, και τα 1.413 μελλοντα προεσημαινεν.
ομοιως ηνικα χριεσθαι εδει τινα, πνευ ματος εφιπτατο χαρις και το ελαιον ανεπηδα.
και προφηται διη κονουν τοις πραγμασι τουτοις, και νεφελη πολλακις και καπνος τα
αδυτα κατελαμβανεν. ινα τοινυν μη αναισχυντητε μηδε αν θρωποις λογιζησθε την
ερημωσιν αυτων, ουχι την πολιν μονην αφηκε πεσειν και τον ναον ερημωθηναι,
αλλα και τα πραγματα εκεινα, απερ εκ των ουρανων τας αρχας ειχεν, εκποδων
γενεσθαι πεποιηκε. τινος ουν ενεκεν ουκ εχετε νυν προφητας ουδε τι των λοιπων
εκεινων θειων; ουκ ευδηλον οτι του θεου τα καθ' υμας αποστραφεντος; και ποθεν,
φησι, τουτο δηλον; αφ' ων προ τουτου μεν ασεβουντες ετυγχανετε παντως, νυν δε
δοκουντες επιει κεστερον ζην μετα τον σταυρον μειζονα τιμωριαν υπομενετε και
ουδενος απολαυετε των προτερων, ουτε μην αποληψεσθε, καθως αι θειαι
προρρησεις εναργως δηλουσιν. ει δη βουλεσθε, και ετερους προφητας εφοπλισομεν
λεγοντας φανερως οτι τα μεν υμε τερα τελος ληψεται, τα δε ημετερα ανθησει, και
πανταχου της οικουμενης εκταθησεται το κηρυγμα, και θυσιας ετερας προσε
νεχθησεται τροπος, εκεινων των παρ' υμιν καταλυθεισων. ουδε γαρ Ἠσαΐαν παραγω
τεως μαρτυρα ουτε Ἰερεμιαν ουτε τους αλλους προ της αιχμαλωσιας, ινα μη λεγητε
οτι τα δεινα εκεινα α ελεγον περι της αιχμαλωσεως εξεβη, αλλα Μαλαχιαν τον μετα
την εκ Βαβυλωνος επανοδον και την της πολεως αποκαταστασιν σαφως περι των
πραγματων υμων προφητευσαντα. επειδη γαρ επανηλθον και την πολιν απελαβον
και τον ναον ωικοδομουν και 1.414 τας θυσιας επετελουν, την μελλουσαν παντελη
ταυτην και τελευ ταιαν ερημωσιν και την αναιρεσιν των θυσιων προλεγων φησιν
"ει ληψομαι εκ των χειρων υμων θυσιαν, λεγει κυριος παντο κρατωρ. οτι απο
ανατολων ηλιου και μεχρι δυσμων το ονομα μου δεδοξασται εν τοις εθνεσι, και εν
παντι τοπωι θυμιαμα προσαγεται τωι ονοματι μου και θυσια καθαρα. υμεις δε βεβη
λουτε αυτην." ποτε ουν ταυτα πεπληρωται, ω Ἰουδαιοι, και ποτε εν παντι τοπωι
θυμιαμα προσηνεχθη τωι θεωι και θυσια κα θαρα; ουκ αν εχοιτε ειπειν ετερον καιρον
αλλ' η τουτον τον μετα την του Χριστου παρουσιαν. ως ει μη τουτον προλεγει τον
και ρον, μηδε την ημετεραν θυσιαν αλλα την Ἰουδαικην, παρανομος εστιν η
προφητεια. ει γαρ του Μωυσεως κελευοντος εις μηδενα τοπον αναγεσθε θυσιαν αλλ'
η εις τον τοπον ον εξελεξατο κυριος ο θεος, και εις εν χωριον εν Ἱερουσαλημ
 
 
 

151
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συγκλειοντος τας θυ σιας εκεινας, ο προφητης λεγων εν παντι τοπωι θυμιαμα
μελλειν προσαγεσθαι και θυσιαν καθαραν, εναντιουται και μαχεται τωι Μωυσηι. αλλα
μη γενοιτο· περι γαρ ετερας εκεινος ειπε θυσιας και περι ετερας ουτος. ακουσατε δη
Σοφωνιου φωνουντος τα αυτα και λεγοντος "επιφανησεται κυριος επι παντα τα
εθνη, και εξολοθρευσει παντας τους θεους των εθνων, και προσκυνησουσιν αυτωι
εκαστος απο του τοπου αυτου." καιτοι γε τουτο ουκ εφειτο, αλλ' εις ενα τοπον
εθεσπισε Μωυσης λατρευειν. οταν ουν ακου σητε των προφητων προλεγοντων και
προαναφωνουντων οτι ουκετι εις μιαν πολιν ουδε εις ενα τοπον αναγκασθησονται
ανθρωποι 1.415 παντοτε συναγεσθαι, αλλ' οικοι καθημενος εκαστος θεραπευσει το
θειον, τινα αν εχοιτε ειπειν ετερον καιρον αλλ' η τον παροντα τουτον, καθ' ον τα
μεν ημετερα διαλαμπουσι κατα πασαν την οικουμενην, τα δε υμετερα κατεσβεσθη
και εν σκοτει διαπορευε σθε κατα πασαν την οικουμενην; οτι δε παλιν ου παρα την
αρ χην υμιν δουναι τας τοιαυτας εβουλετο θυσιας, ακουσατε τι φησιν Ἠσαΐας. "τι
μοι πληθος των θυσιων υμων; λεγει κυριος. και τις εξεζητησε ταυτα εκ των χειρων
υμων;" ει δε ταυτα παρα την αρχην εζητει, και τους παλαιους παντας τους παρ' υμιν
λαμψαν τας πρωτους αν εις την πολιτειαν ηγαγε ταυτην. πως ουν ταυτα, φησιν,
επετρεψε; τηι υμετεραι συγκαταβαινων ασθενειαι. και καθαπερ ιατρος πυρεττοντα
ιδων ανθρωπον δυσαρεστον τε και ακαρτερητον, επιθυμουντα ψυχροποσιας και
απειλουντα ει μη λαβοι εαυτον αναιρησειν, βουλομενος το μειζον κωλυσαι κακον το
ελαττον διδωσι προς αλλαγην τελευτης βιαιας, ουτω δη και ο θεος εποιησεν. επειδη
γαρ ειδε μαινομενους, αγχομενους, επι θυμουντας θυσιων, και παρεσκευασμενους ει
μη λαβοιεν αυτομο λησειν προς τα ειδωλα, μαλλον δε ου παρεσκευασμενους αλλα
και αυτομολησαντας ηδη, επετρεψε τας θυσιας. και οτι αυτη εστιν η αιτια, δηλον
εντευθεν· μετα γαρ την μυσαραν εορτην ην επε τελεσαν τοις δαιμονιοις
μοσχοποιησαντες, τοτε τας θυσιας επε τρεψε, μονονουχι λεγων "μαινεσθε και
βουλεσθε θυειν; ουκουν εμοι θυετε." αλλ' ομως και τουτο επιτρεψας ου μεχρι τελους
1.416 αφηκεν, αλλα δια σοφωτατης μεθοδου παλιν ανηγαγε. και ωσπερ ο ιατρος
εκεινος συγχωρησας τηι επιθυμιαι του καμνοντος, ειτα φιαλην οικοθεν κομισας
κελευσει ταυτηι μονηι της ψυχροπο σιας μεταλαβειν, και του καμνοντος πεισθεντος
λαθραι τοις επι τηδειοις επιταξειε συντριψαι την φιαλην αυτην, ινα λανθανοντως
και ανυποπτως αυτον απαγαγηι της επιθυμιας αυτης, ουτω και ο θεος εποιησε· θυειν
επιτρεψας εν ουδενι τοπωι της οικουμενης ειασε τουτο γενεσθαι αλλ' η εν τοις
Ἱεροσολυμοις και μονον. οθεν φησιν ο ∆αβιδ "σοι πρεπει υμνος ο θεος εν Σιων, και
σοι αποδοθησεται ευχη εν Ἱερουσαλημ." ειτα επειδη χρονους τινας εθυσαν, καθειλε
την πολιν. ωσπερ ο ιατρος δια της του σκευους συντριβης, ουτως και ο θεος δια της
καταστροφης της πολεως και ακοντας αυτους απηγαγε του πραγματος. επει γαρ ει
φανε ρως ειπεν αποστητε, ουκ αν ηνεσχοντο ραιδιως, δια της κατα τον τοπον
αναγκης λανθανοντως αυτους απηγαγε της περι το πραγμα μανιας. εστω τοινυν ο
μεν ιατρος ο θεος, η δε φιαλη η πολις, ο δε νοσων ο δυσαρεστος δημος των
Ἰουδαιων, η δε ψυχροποσια η των θυσιων επιτροπη και εξουσια. ει γαρ μη τουτο
ηβουλετο κατασκευασαι, τινος ενεκεν εις τοπον ενα συνεκλεισε την τοιαυτην
θυσιαν ο πανταχου παρων και τα παντα πληρων; τινος χαριν την μεν λατρειαν εις
θυσιας, τας δε θυσιας εις τοπον, τον δε τοπον εις καιρον, τον δε καιρον εις μιαν
πολιν συναγαγων αυτην παλιν εκεινην κατεστρεψε την πολιν; και το δη θαυμαστον
και παρα 1.417 δοξον, οτι πασα μεν η οικουμενη τοις Ἰουδαιοις ανειται, ενθα ουκ
εξεστι θυειν, μονη δε η Ἱερουσαλημ, εν ηι και μονον εξην, αβατος και ερημος γεγονε.
περι ων μεντοι καν ταις αποστολι καις διαταξεσι φησιν ο θειος λογος. ηδη δε και προ
της ενσαρ κου οικονομιας εναργως ο θεος ευ μαλα παρηιτειτο τας των Ἰου δαιων
 
 
 

152
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θυσιας, εξαμαρτανοντων εις αυτον πολλακις, και οιομε νων δια θυσιας αλλ' ου δια
μετανοιας αυτον εξευμενιζεσθαι. φησι γαρ δια των προφητων "ινα τι μοι φερετε
λιβανον εκ Σαβα και κινναμωμον εκ γης μακροθεν; τα ολοκαυτωματα υμων ουκ εστι
δεκτα, και αι θυσιαι υμων ουχ ηδυναν μοι. και συναγα γετε τα ολοκαυτωματα υμων
μετα των θυσιων υμων, και φαγετε τα κρεα, οτι ουκ ενετειλαμην υμιν, ηνικα
εξηγαγον υμας εκ γης Αιγυπτου, περι θυσιων και ολοκαυτωματων." και "τι μοι
πληθος των θυσιων υμων; πληρης ειμι ολοκαυτωματων κριων, και στεαρ αρνων και
αιμα ταυρων και τραγων ου βουλομαι, ουδ' αν ερχεσθε οφθηναι μοι. τις γαρ
εξεζητησε ταυτα εκ χειρων υμων; πατειν την αυλην μου ου προσθησετε ετι. εαν
φερητε μοι σεμιδαλιν, ματαιον· θυμιαμα βδελυγμα μοι εστι. τας νεομηνιας υμων και
τα σαββατα και ημεραν μεγαλην ουκ ανεχομαι. νηστειαν και αργιαν και τας εορτας
υμων μισει η ψυχη μου. εγενηθητε μοι εις πλησμονην." και "αποστησον απ' εμου
ηχον ωιδων σου, και ψαλμου οργανων σου ουκ ακουσομαι." και "ου δεξομαι εκ του
1.418 οικου σου μοσχους, ουδε εκ των ποιμνιων σου χιμαρους. εμη γαρ εστιν οι
οικουμενη και το πληρωμα αυτης. μη φαγωμαι κρεατα ταυρων, η αιμα τραγων
πιωμαι; θυσον τωι θεωι θυσιαν αινεσεως." και "θυσια τωι θεωι πνευμα
συντετριμμενον." και απλως εν πασαις ταις γραφαις ομοιως τας θυσιας απαναινεται
δια το εξαμαρτανειν αυτους εις αυτον εξ ακρας κακιας τε και απει θειας και
σκληροκαρδιας. θυσιαι γαρ ασεβων βδελυγμα κυριωι· και γαρ παρανομως
προσφερουσιν αυτας, και θυσιαι αυτων ως αρτος πενθους αυτοις, και παντες οι
εσθιοντες αυτας μολυνθη σονται. διο δη και τωι Σαουλ ο θειος Σαμουηλ ελεγεν
"ακοη αγαθη υπερ θυσιαν, και ακροαμα υπερ στεαρ κριων. ιδου γαρ θελει κυριος
θυσιαν ως το εισακουειν αυτου." ει τοινυν και προ της παρουσιας αυτου υπερ θυσιαν
καρδιαν καθαραν επεζητει και πνευμα συντετριμμενον, πολλωι μαλλον ελθων
επαυσε τας δι' αι ματων θυσιας, ουδε παλαι δεομενος αυτων, ως ειρηται, αλλ' ει
βουληθωσι συγχωρων, και ει απο γνωμης ορθης προσοισουσιν. ει θυειν επιθυμεις, ου
δεομενωι μοι θυε. οποτε δε τουτου αμνη μονες εγενοντο, και μοσχον αντι θεου θεον
επεκαλεσαντο, και τουτωι την αιτιαν της εξ Αιγυπτου πορειας επεγραψαντο, λεγον
τες "ουτοι οι θεοι σου, Ἰσραηλ, οι εξαγαγοντες σε εκ γης Αι γυπτου," και
απαρνησαμενοι θεον τον δια Μωυσεως επισκεψα μενον αυτους εν τηι θλιψει αυτων,
τον τα σημεια περι χειρος και ραβδου ποιησαμενον, τον Αιγυπτιους δεκαπληγωι
παταξαντα, τον την ερυθραν θαλασσαν εις διαιρεσεις διελοντα και διαγαγοντα 1.419
αυτους εν μεσωι του υδατος ως δια ξηρας, τον τους εχθρους αυ των βυθισαντα, τον
Μερραν την πηγην την πικραν γλυκαναντα, τον εκ πετρας ακροτομου υδωρ εις
πλησμονην αναβλυσαντα, τον στυλωι νεφελης και στυλωι πυρος σκιαζοντα αυτους
δια θαλπος αμετρον, και φωτιζοντα και οδηγουντα τους ουκ ειδοτας οπου
πορευθωσι, τον εξ ουρανου μαννοδοτησαντα αυτοις και εκ θα λασσης
κρεωδοτησαντα ορτυγομητραν, τον εν τωι ορει νομοθετη σαντα αυτοις, ου της θειας
και βροντοφωνου φωνης ηξιωθησαν ακουσαι. τουτον απηρνησαντο, ειποντες τωι
Ἀαρων "ποιησον ημιν θεους οι προπορευσονται ημων," και εμοσχοποιησαν χω
νευτον, και εθυσαν τωι ειδωλωι. καντευθεν ουν οργισθεις ο μα κροθυμος θεος, ατε δη
αχαριστηθεις υπ' αυτων, εδησεν αυτους δεσμοις αλυτοις, στιβασι φορτισμου και
σκληροτητι κλοιου· και ουκετι ειπεν, εαν ποιησηις, ως προ της μοσχοποιιας ειρηκεν,
αλλα ποιησον θυσιαστηριον και θυε διηνεκως· επιλησμων γαρ υπαρχεις και
αχαριστος, ινα συνεχως επιμιμνησκηι μου. επει ουν τηι εξουσιαι κακως εχρησαντο οι
ταλανες και αγνωμονες, αναγκην επεθηκε λοιπον θυειν και βρωματων απεχεσθαι
τινων, και ζυων διαφορας καθαρων και ακαθαρτων διεστειλε, καιτοι παντος ζυου
καθαρου τυγχανοντος· παντα γαρ οσα εποιησεν ο θεος καλα λιαν. και δη και
 
 
 

153
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αφορισμους προσεταξε και καθα ρισμους και βαπτισμους και δεκατισμους και
αγνειας και αργιας διαφορους, ων παρακουοντι τιμωριαν ωρισατο, ινα πιεζομενοι
1.420 και υπο του κλοιου αγχομενοι της πολυθεου πλανης εκστησονται. ουκουν δια
την σκληροκαρδιαν αυτων επεδησεν αυτους, οπως δια του θυειν και αργειν και
αγνιζεσθαι και τα τοιαδε παρατηρεισθαι εις εννοιαν ερχωνται θεου του ταυτα
διαταξαμενου αυτοις και νομοθετησαντος, οιγε μοχθηριαι τροπου και γνωμης
αγνωμονος ου διελιμπανον ανωθεν και εξ αρχης μεχρι τελους επιλανθανομε νοι του
θεου, και παρατρεπομενοι προσεκυνουν αντι του κτιστου την κτισιν, και ποτε μεν,
ως ειρηται, μοσχοποιησαντες, ποτε δε τωι Βεελφεγωρ προσκυνησαντες, αλλοτε δε τωι
Βααλ και τωι Χαμως και τηι Σιδωνιαι Ἀσταρτηι και τωι Μολχωμ, και ποτε τωι ηλιωι και
τηι σεληνηι και τοις αστροις, α ο θεος εις φαυσιν αν θρωποις εποιησε και ουκ εις
προσκυνησιν· ποτε δε και αλογα ζωια ετιμων, ως παρ' Αιγυπτιοις τον Ἆπιν βουν και
τον Μενδησιον τραγον, και θεους αργυρους και χρυσους, ως εν τηι Ἰουδαιαι. ταυτηι
τοι προδηλως απειλων αυτοις ο θεος ελεγε δια του προφη του· "μη μικρον τουτο τωι
οικωι Ἰουδα, ποιειν τα βδελυγματα ταυτα α εποιησαν; οτι επλησαν την γην ανομιας
του παροργισαι με." διο τοινυν εικοτως εξωλοθρευθησαν ως τον θεον παροργι
ζοντες και την αγιαν γην εκεινην καταμιαινοντες απ' αρχης εως της εσχατης και
τελευταιας ταυτης αλωσεως επι Ουεσπασιανου και Τιτου. και γαρ διαφορων ταυτην
ελοντων και καθελοντων, φησι Θεοδωρητος, παλιν εις το αρχαιον αποκατεστησαν
αξιωμα τε και σχημα· αλλα νυν ουκετι. πρωτος μεν γαρ Θελαφαλασαρ δορυαλωτον
ελαβε των δεκα φυλων το πλειστον, δευτερος δε Σα 1.421 λαμανασαρ την Σαμαρειαν
και τας περι αυτην εξηνδραποδισε πο λεις, τριτος δε ο Σεναχηρειμ τας μεν αλλας της
Ἰουδαιας επολιορ κησε πολεις και πολλους μετυκισεν αιχμαλωτους, επιστρατευσας
δε τοις Ἱεροσολυμοις αλαζονικως τε και δυσσεβως εκομισατο δι καιως της
βλασφημιας τα επιχειρα· θεηλατωι πληγηι την στρατιαν απολεσας, και μετ' αισχυνης
αναζευξας, υπο των ιδιων τεκνων αναιρειται. μετα δε τουτον Ναβουχοδονοσορ εν
τωι τριτωι ετει της βασιλειας Ἰωακειμ του υιου Ἰωσιου μετα δυναμεως εις την
Ἰουδαιαν αφικομενος, και πολλα ταλαντα χρυσιου και αργυρου λαβων και εκ του
βασιλικου γενους αιχμαλωτους πολλους και με ρος εκ των ιερων σκευων,
υπεστρεψε δασμον επιθεις. και μετ' ολιγον χρονον ο μεν Ἰωακειμ τον φορον
ηθετησεν, ο δε Ναβου χοδονοσορ τωι ενδεκατωι ετει της τουτου βασιλειας, ογδοωι δε
της οικειας ηγεμονιας παλιν εκστρατευει τοις Ἱεροσολυμοις, και τον μεν Ἰωακειμ
ανελων και απο του τειχους ριφηναι κελευσας ατα φον επι τινα χρονον κατελιπε,
περι ου και Ἱερεμιας φησι "ταδε λεγει κυριος επι Ἰωακειμ υιον Ἰωσιου βασιλεως
Ἰουδα. ουαιεπι τον ανδρα τουτον. ου μη κοψονται αυτον, ω αδελφε, ουδ' ου μη
κλαυσονται αυτον, οιμοι κυριε και οιμοι αδελφε· αλλα ταφην ονου ταφησεται, και
συμψηφισθεις ριφησεται επεκεινα της πυλης Ἱερουσαλημ," τους δε εν τελει παντας
αιχμαλωτους λα βων, και τοις υπολειφθεισι χειροτονησας βασιλεα Ἰεχονιαν υιον
Ἐλιακειμ, απηρεν εις Βαβυλωνα. ειτα και τουτον μαθων στα 1.422 σιασαντα μετα
μηνας τρεις παλιν ερχεται, και τουτον πεδησας μετα πολλων νεωτερων δοριαλωτον
αγει, καταστησας αντ' αυτου βασιλευειν των υπολοιπων Σεδεκιαν πατραδελφον
αυτου, ορκοις κατα του θεου περι του μη αποστηναι καταδεσμησας. αλλα και τουτου
παραβαντος τους ορκους και μητε τον δασμον αποδου ναι θελησαντος μητε μην
ευνοιαν φυλαξαντος αλλ' Αιγυπτιοις προσφυγοντος, αυθις παρεγενετο, και τον μεν
Σεδεκιαν χειρω σαμενος και εκτυφλωσας, και την πολιν αυτανδρον ειληφως, τα τε
βασιλεια και τον θειον ναον και πασαν εμπρησας οικιαν, αιχμαλωτους απηγαγε τους
διασωθεντας εκ του λιμου και του πολεμου και τα διαφεροντα σκευη του ναου
κυριου. το πληθος τοινυν των συμφορων αυτων και Ἰωηλ διηγουμενος πρωτον μεν
 
 
 

154
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επελευσεσθαι καμπην λεγει, τα δε υπ' αυτης μη αναλωθεντα υπο ακριδος
αναλωθησεσθαι, οσα δε ταυτην διαφευξεται, δαπανη σειν τον βρουχον, εσχατον δε
την ερυσιβην επαχθεισαν μηδεν παντελως καταλειψειν αλωβητον. φησι γαρ "τα
καταλοιπα της ακριδος καταφαγεται ο βρουχος" και τα εξης. ταυτα γαρ τρο πικως εις
τον Ἀσσυριον και Βαβυλωνιον εκληπτεον, καμπην μεν τον Θελαφαλασαρ
ονομαζοντας, ακριδα δε τον Σαλαμανασαρ, βρουχον δε τον Σεναχηρειμ, ερυσιβην δη
τον Ναβουχοδονοσορ, τελευταιον επιστρατευσαντα και την Ἰουδαιαν δηιωσαντα και
τους τον θανατον διαφυγοντας αιχμαλωτισαντα, καθως ειρηται. πλει στακις μεν ουν
παλιν συμβεβηκεν αλωναι την Ἰουδαιαν, ως φησι παλιν ο μεγας Κυριλλος, υπο τε
Ἀσσυριων και Αιγυπτιων Συρων 1.423 τε και Μωαβιτων, Ἰδουμαιων και των
λεγομενων Φυλιστιειμ, τουτεστι Παλαιστηνων· αλλ' ολιγα παθουσαν και συμμετροις
εσθ' οτε περιπεσουσαν συμφοραις παλιν ανηκεν, επαμυναντος θεου του και
παιδευσαντος. απολωλε δε νυν ολοσχερως μετα την του κυριου σταυρωσιν. Ὥσπερ
τοινυν η μεν των Ἀσσυριων βασιλεια κατελυθη υπο Βαβυλωνιων, η δε Βαβυλωνιων
υπο Περσων, η δε Περσων υπο Μακεδονων, η δε Μακεδονων υπο Ῥωμαιων, ουτως η
των Ῥωμαιων υπο του Ἀντιχριστου καταλυθησεται και η του Ἀντιχριστου υπο
Χριστου διαφθαρησεται. δια μεν ουν των τεσσαρων ανεμων τας μεγαλας τεσσαρας
βασιλειας ο μεγας διδασκει Ζαχαριας, την Χαλδαιων, την Περσων και την
Μακεδονων και την Ῥωμαιων. τα δε δυο ορη τα δυο κλιματα τον οικουμενης φησιν·
εις δυο γαρ τεμνεται, εις τε Ἀσιαν και Ευρωπην. και οι μεν πυρροι ιπποι το
μιαιφονον των Χαλδαιων σημαινουσιν, οι δε μελανες τον επε νεχθεντα παρα
Περσων και Μηδων τοις Βαβυλωνιοις θανατον, οι δε λευκοι το σαφες της δοξης των
Μακεδονων· ου γαρ ωσπερ αι αλλαι βασιλειαι, και αυται. οι δε ψαροι και ποικιλοι το
ισχυρον και ευτονον της Ῥωμαιων βασιλειας δηλουσιν. επειδη δε κατεστρατευοντο
Μηδοι και Περσαι κατα Βαβυλωνιων, τουτου χαριν πορευομενοι και δη και
αναπαυσαι λεγονται τον θυμον κυ ριου· επειδη γαρ σκληροι γεγονασι κατα του λαου
του θεου, δια τουτο παρεδοθησαν εις χειρας Κυρου του Περσου. το δε και τους
λευκους ιππους, τουτεστι τους Μακεδονας, κατοπισθεν των 1.424 μελανων
πορευεσθαι σημαινει ως και οι Μακεδονες την Περσων βασιλειαν χειρωσονται. το δε
τους ψαρους επι νοτον ερχεσθαι δηλοι ως εμελλον Ῥωμαιοι στρατευειν κατα της
Ἱερουσαλημ· εν γαρ τωι νοτωι κειται η πολις. το δε προσταχθεντας αυτους περιο
δευσαι την γην διδασκει παλιν ως δια του θεου πασα βασιλεια συνισταται. Γινονται
ουν απο του Ἀδαμ εως της εσχατης αλωσεως Ἱερουσαλημ ετη #22εσξβʹ, απο δε της
πρωτης οικοδομης του Σολομων τειου ναου και της πολεως ετη #22απηʹ, απο δε της
δευτερας οικο δομης ετη φ ʹ, απο δε της κατα Ἀντιοχον πολιορκιας σμηʹ, απο δε της
αναληψεως Χριστου εως της υπο Τιτου αλωσεως ετη μβʹ.
Τωι τριτωι ετει της βασιλειας Τιτου υιου Ουεσπασιανου το Βεσβιον ορος εν τηι
δυσει κατα κορυφης ραγεν εξεφυσησε πυρ τοσουτον ως καταφλεξαι την
παρακειμενην χωραν και τας πολεις. οπερ θεασαμενοι οι Ἕλληνες, και σφοδρα
καταπλαγεντες, ηρω των τινας των ελλογιμων Χριστιανων πως και ποθεν εξηλθε το
πυρ εκ των μυχαιτατων της γης. οι δε φασιν, εκ της ητοιμασμε νης τωι διαβολωι και
τοις αγγελοις αυτου και πασι τοις αμαρτωλοις και ασεβεσιν ανθρωποις γεεννης
ανεδοθη προς σωφρονισμον και επιγνωσιν των αμαρτανοντων. και δηλον εξ ων και
ο περιβοητος υμων διδασκαλος Πλατων εφη, διεξερχομενος εν τωι Φαιδωνι περι των
ληξεων και αποπληρωσεων των ψυχων, οτι οι κακως βεβιωκοτες κολαζονται εν τωι
Κωκυτωι και εν τωι Πυριφλεγεθοντι 1.425 και εν τωι Ταρταρωι, ατινα εισιν εν τωι βαθει
της γης. και ταυτα μεν εκεινοι προς τους κατ' εκεινο καιρου διαπορουντας Ἕλληνας.
ο δε θειος Πατρικιος και της Προυσης επισκοπος και μαρτυς προς τον δικαστην
 
 
 

155
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθυπατον, ερωτηθεις επι λαου και δημου περι των αυτοφυων ποθεν εξερχεται,
ουτως απεκριθη. ο κτισας θεος πυρ και υδωρ εξ ουκ οντων ουσιων, και εκ μεν του
πυρος φως και ηλιον και τους λοιπους αστερας κατασκευασας λογωι, προσεταξεν
αυτοις ημεραν και νυκτα δαιδουχειν· τοσαυτη γαρ αυτου η δυνα μις οσον και το
θελημα. εκ δε του υδατος το στερεωμα του ου ρανου συμπηξας, και γην επανω των
υδατων εδρασας, εποιησε τα εν αυτοις παντα προγνωστικηι ενεργειαι, ινα ο μελλων
παρ' αυ του πλασθησεσθαι ανθρωπος μηδενος των αναγκαιων και συμφε ροντων εις
χρησιν ενδειται. εν οις δυο τοπους ευτρεπισας παλιν αιδιους, τον μεν φωτι
καταλαμπεσθαι και απεραντων αγαθων εμπλεων κατεσκευασε, τον δε σκοτους και
κολαστηριου πυρος αιωνιου πεποιηκεν, οπως οι μεν ευαρεστησαντες αυτωι και προς
την του διαβολου μη κατολισθησαντες απατην τον των φωσφο ρων αγαθων μετα
την αναστασιν απολαβοντες τοπον αιωνιως αυτωι συμβασιλευσωσιν, οι δε
παροργισαντες αυτον και τωι κοινωι εχθρωι εξακολουθησαντες συν αυτωι και τον των
σκοτεινοφορων κολαστηριων απειληφοτες χωρον ατελευτητως αποκλαυσωσι. δια
χωρισας δε το πυρ και το υδωρ ωσπερ το φως και το σκοτος, κατεκερματισε ταυτα
κατα πασης αυτου της κτισεως, και εστιν υδωρ υπερανω του στερεωματος, ο εστιν
αιθηρ, και εστιν υδωρ 1.426 και πυρ υποκατω της γης. και το μεν επανω της γης
υδωρ συν αχθεν εις συναγωγην μιαν θαλασσα προσηγορευθη, το δε υποκατω της γης
απομειναν αβυσσος εκληθη, εξ ου καθαπερ σιφωνες τινες αναπεμπονται προς ζωην
ημων και παντος ζυου αι πηγαι. αφ' ου και τα θερμα αναγονται. και τα μεν
πορρωτερω του κατω πυρος απεχοντα προνοιαι θεου αναδιδονται ψυχροτερα, τα δε
πλησιον του πυρος εκειθεν εκπυρουμενα ζεοντα λιαν αναφερονται, οσα δε ου πολυ
πλησιαζουσι, χλιαρα αναδιδονται. και το μεν υποκατω της γης πυρ κολαστηριον εστι
δαιμονων και αμαρτωλων ανθρωπων, το δε κατωτατω υδωρ, ψυχροτερον ον και εις
βω λους κρυσταλλου πεπηγος, ο και Ταρταρος λεγεται, βασανιστη ριον εστιν
ωσαυτως και τουτο των μη φυλαξαντων τας εντολας του κυριου. οτι δε πυρ εστιν
υποκατω της γης, πειθετω σε το εν Σικελιαι και εν Λυκιαι προφανως αναδιδομενον
και μεντοι και εν αλλοις διαφοροις τοποις ομοιως παραδεικνυμενον πυρ, εις την
φοβεραν γεενναν προδηλως παντας κατακαιον οσοι τα του πυρος εργα πεπραχασι.
περι ου και ο μεγας Μωυσης εκ προσωπου του θεου φησιν οτι πυρ εκκεκαυται εκ του
θυμου μου, καυθησεται εως ᾅδου κατωτατου, καταφαγεται γην και τα γεννηματα
αυτης, φλεξει θεμελια ορεων. ουτως δε και Ἠσαΐας διαρρηδην προφαι νων τοις
αμαρτωλοις την εσομενην και ητοιμασμενην αυτοις δια του ασβεστου πυρος
κολασιν εκβοαι "τις αναγγελει υμιν οτι πυρ καιεται, και τις απαγγελει υμιν τον
τοπον τον αιωνιον; πορευε 1.427 σθε τωι φωτι του πυρος υμων, και τηι φλογι ηι
εξεκαυσατε. και εξελευσονται και οψονται τα κωλα των ανθρωπων των παραβε
βηκοτων εν εμοι, λεγει κυριος. ο γαρ σκωληξ αυτων ου τελευ τησει, και το πυρ
αυτων ου σβεσθησεται, και εσονται εις ορασιν πασηι σαρκι." και δη και ο θεηγορος
Χρυσοστομος φησιν· ορα παραδοξον αυθις ετερον, εναντιας φυσεις συνιουσας. ουτε
γαρ αστραπης τι πυρωδεστερον ουτε υδατος ψυχροτερον, αλλ' ομως αναμιγνυται,
και ου συγχειται ουδε κεραννυται, αλλα τους οι κειους εκαστον διατηρει ορους. το
πυρ εν τωι υδατι και το υδωρ εν τωι πυρι, και ουτε τουτο εξηρανε εκεινο ουτε εκεινο
κατεσβεσε τουτο. καιτοι αστραπη του ηλιακου πυρος οξυτερον και φανοτερον. και
μαρτυρουσιν αι οψεις αι ταις ακτισι διηνεκως καταλαμπομεναι, εκεινης δε την
φοραν ουδε προς βραχυ δυναμεναι ενεγκειν. και ο μεν ηλιος δια πασης ημερας
διατρεχει τον ουρανον, αυτη δε εν μιαι καιρου ροπηι την οικουμενην απασαν, ως και
Χριστος μαρτυ ρει λεγων "ωσπερ η αστραπη εξερχεται εξ ανατολων και φαινεται
εως δυσμων." ειτα φησιν "ο εξαγων ανεμους εκ θησαυρων αυ των." αυτη παλιν
 
 
 

156
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερα φυσις, ου μικραν ημιν παρεχουσα χρειαν, αλλα τοσαυτην ωστε εις το πολυ της
ζωης ημιν συντελειν, κεκμηκοτα ανακτασθαι τα σωματα. τουτο γαρ εργον ανεμων,
αναρριπιζειν τον αερα, ωστε μη ακινητον οντα διαφθειρεσθαι, πεπαινειν δε τους
καρπους και τρεφειν τα σωματα. τι αν τις ειποι τας εν ναυτιλιαι χρειας αυτων, και
τους καιρους οις τεταγμενως εφιστανται και παραχωρουσιν αλληλοις, χορευοντες
εν τωι πελαγει 1.428 και τους πλωτηρας διαβιβαζοντες; και ο μεν παρεπεμψεν, ο δε
διεδεξατο. και εναντιας οδευοντων οδους και διακονουντων η μαχη αυτων παλιν
τωι βιωι γινεται χρησιμος. και μυρια αν τις ειποι των ανεμων εργα. αλλ' ομως παντα
ταυτα παραδραμων ο προφητης και καταλιπων αναλεγεσθαι, αυτο μονον την
ευκολιαν της δημιουργιας παρεστησε. το γαρ ειπειν «εκ θησαυρων αυτων» ου τουτο
δηλουντος εστιν, οτι θησαυροι τινες εισιν ανεμων, αλλα την ευκολιαν του
επιταττοντος και το ετοιμον της βουλης και παρεσκευασμενον. ωσπερ γαρ ο εχων εν
θησαυρωι μετα αδειας εξαγει παντα, και οτε βουλεται παλιν εισαγει, ουτως ο του παν
τος δημιουργος παντα ευκολως εποιησε και τηι φυσει παρεδωκεν. ειδες και ποση εν
αερι διαφορα, καθαπερ και εν πυρι και εν υδατι πολλαι εναλλαγαι. και γαρ του
υδατος το μεν εστι πηγαιον, το δε θαλαττιον, το δε αεριον, το δε εν νεφελαις, το δε
υπερουρα νιον, το δε υπερανω των ανθρωπων, το δε υπογειον, αφ' ου και τα θερμα
υδατα εν διαφοροις τοποις αναγονται, δια του υπογειου πυρος θερμανθεντα
παραδοξως. και του πυρος το μεν εστιν εν ηλιωι, το δε εν σεληνηι, το δε εν αστραπαις,
το δε εναεριον, το δε απο ξυλων, το περι ημας και το λυχναιον, το δε απο γης (και
γαρ εστι πολλαχου το τοιουτο απο γης αναδιδομενον ιδειν, ωσπερ αι πηγαι των
υδατων), το δε εν λιθοις παρατριβομενοις, το δε εν κομαις δενδρων και αυτων
παρατριβομενων, το δε εν κεραυνοις εκ του αιθερος, το δε εξ υδατων και υελων
διαυγεστατων και καθα 1.429 ρωτατων εξαλλεσθαι πεφυκεν. ουτω δε και εν αερι
παλιν ο μεν εστι παχυτερος ο περι ημας και φθοροποιος και νοσων ποικιλων
επικινδυνων αιτιος, ο δε λεπτοτερος και σωματων ευκρασιας και ευρωστιας
προξενος, ο δε αυοτερος και πυρωδεστερος. ωσπερ και των ανεμων πολλαι
διαφοραι· ο μεν γαρ εστι λεπτοτερος ο δε παχυτερος, ο μεν ψυχροτερος ο δε
ξηροτερος, ο μεν υγροτερος ο δε θερμοτερος. οθεν ουν ο προφητης εμπεσων εις την
αβυσσον των ευεργετηματων τουτων και των τοιουτων, εν οις η του θεου δυναμις
και σοφια δεικνυται, και ιδων το πελαγος αχανες, απε πηδησε μεγα βοησας ως
εμεγαλυνθη τα εργα σου κυριε· παντα εν σοφιαι εποιησας, και σοφιας ενεπλησας τα
τε εμψυχα και τα αψυχα.
Μετα δε Τιτον εβασιλευσε ∆ομετιανος ο αδελφος αυτου ετη ιεʹ μηνας ιαʹ, και
εσφαγη εν τωι ναωι Ῥωμης κατ' επιβουλην της εαυτου γυναικος. διαδοχος γαρ
γενομενος του αδελφου ου την πατρικην τε και αδελφικην εζηλωσεν
αριστοπολιτειαν, αλλα την του Τιβεριου και Νερωνος ανοσιεργιαν εκ διαμετρου. και
δη παν ειδος κακιας επελθων, μιαιφονιας τε και γυναικομανιας αμα και
ανδρομανιας αναπλεως γενομενος, εαυτον ο αθεος τελευταιον απεθεωσε. καντευθεν
εχθιστον απασι και αποβλητον δια το φονικον τε και θηριωδες της μιαρας γνωμης
εαυτον ο ταλας απο φηνας, εικοτως μαλα τα επιχειρα της οικειας δυσμενειας κομισα
μενος αισχιστωι μορωι τον μυσαρον και βεβηλον καταστρεφει βιον, 1.430 ως ειρηται.
ουτος τας γενεσεις των πρωτων της Ῥωμης ερευνων, ουκ ολιγους ευρισκων εν
δυναμει εσεσθαι ανηιρει δια προφασεως. ουτος διεταξεν εν ταις πολεσιν αμπελους μη
φυτευειν. ουτος τους απο γενους ∆αβιδ και Χριστου αναιρεισθαι προσεταξεν· εδεδιει
γαρ την παρουσιαν του κυριου ως και Ἡρωδης ο παιδοκτονος. του κηρυγματος δε
ηδη δυναμιν λαμβανοντος ηγαγον συγγενεις του κυριου προς ∆ομετιανον. ους και
επηρωτησεν ει εκ ∆αβιδ και Χριστου εισι. και ωμολογησαν. και ποσων, εφη,
 
 
 

157
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρηματων κυριευετε; εννεα, φασι, δηναριων οι παντες, και πλεθρων γης ολιγων, εξ
ων τους φορους αναφερομεν. και τας χειρας σκληρας εκ της εργασιας επεδεικνυον. ο
δε, και οποια τις εστιν η του Χριστου βασιλεια, και ποτε φανησομενη; ως ου κοσμικη
ουδε επιγειος, εφασαν, επουρανιος δε και επι συντελειαι των αιωνων εν δοξηι
ερχομενη κριναι ζωντας και νεκρους. εφ' οις αυτος τουτων καταφρονησας
ελευθερους μεν αυτους αφειναι εκελευσε, τον δε της εκκλησιας διωγμον
καταπαυσαι. ουτος ο ∆ομετιανος Νερουαν τινα υπευθυνον εκελευσε ζωντα
βληθηναι εις πυρ. των δε αστρο νομων ειποντων υπο κυνος τουτον αναλωθησεσθαι,
ευθυς υετος κατενεχθεις πολυς την πυρκαιαν εσβεσε, και δεδεμενον ετι τω χειρε
κυνες αφεθεντες τουτον κατεφαγον. Λαργιος δε αστρονο μος ειπεν εις οψιν τωι
∆ομετιανωι τεθνηξεσθαι ημεραι τηιδε. ο δε εκελευσεν αυτον φυλαχθηναι εν δεσμοις,
ως αν της ημερας διελ 1.431 θουσης τηι επαυριον αναιρησηι. αλλα σφαγεντος αυτου
υπο Στε φανου απελευθερου αυτου απελυθη αβλαβης. ουτος Ἀπολλωνιον τον
Τυανεα απεκειρε και δεσμιον εις δικαστηριον ηγαγε. τοτε φασι και το πολυθρυλητον
επος εκεινο τον Ἀπολλωνιον ειπειν "ου μαν με κτανεεις, επει ου τοι μορσιμος ειμι,"
και αφαντον γενεσθαι παραχρημα, κατ' αυτην δε την ωραν ευρεθηναι εις Ποτιολους
ημερων τριων διαστημα. ος ευρων εκεισε τον μαθη την αυτου ∆αμαντα ανηγγειλεν
αυτωι τα κατ' αυτον, καθα Φιλο στρατος ιστορει. και τωι μετα ∆ομετιανον μελλοντι
βασιλευσαι Νερουαι την τελευτην γραμμασιν οικειοις προεσημανεν. εφ' ου Τιμοθεος
ο αποστολος και Ὀνησιμος εμαρτυρησαν, και Κλημης υπερ Χριστου αναιρειται, και
Ἰωαννης ευαγγελιστης εν Πατμωι τηι νησωι ως υπευθυνος εξοριζεται. Ὁ δε
Ἀπολλωνιος απο Ῥωμης ελθων εις το Βυζαντιον, και παρακληθεις υπο των
εντοπιων, εποιησε ταυτα, φυγαδευσας το πληθος των οφεων και σκορπιων εκ της
πολεως, ωστε μη αδικει σθαι υπ' αυτων τους ανθρωπους, και των ιππων την αταξιαν
χαλινωσας εν ταις συνελευσεσι των αρχοντων. ωσαυτως και εις Ἀντιοχειαν
παραγενομενος δυσωπηθεις εποιησε. τυραννουμενων γαρ των Ἀντιοχεων υπο των
σκορπιων και κωνωπων, ποιησας χαλκον σκορπιον και χωσας αυτον εν τηι γηι και
μικρον επιστησας επανω κιονα, βασταζειν προσεταξε καλαμους τωι λαωι, και περι
ερχομενους εν τηι πολει κραζειν τους καλαμους επισειοντας ακω 1.432 νωπα τηι
πολει. και ουτως εξηφανισθησαν εκ της πολεως οι τε σκορπιοι και οι κωνωπες.
αιτηθεις δε και περι των επικειμενων αυτηι σεισμων, στεναξας εγραψεν εν διπτυχωι
ταυτα "ουαι σοι τα λαινα πολις, οτι σεισμοισι πολλοις και πυρσοις κατενεχθησηι.
κλαυσεται δε σε και ο παρ' αιγιαλοις Ὀροντης." περι ου μεντοι και ο μεγας
Ἀναστασιος Θεουπολεως φησιν "Ἀπολλωνιου δε μεχρι νυν εν τισι τοποις ενεργουσι
τα αποτελεσματα ισταμενα, τα μεν εις αποτροπην ζυων τετραποδων και πετεινων
βλαπτειν δυνα μενων ανθρωπους, τα δε εις εποχην ρευματων ποταμου ατακτως
φερομενου, και αλλα εις ετερα επι φθοραι και βλαβηι ανθρωπων υπαρχοντα
αποτροπαια ιστανται. και ου μονον εν τηι ζωηι αυτου ταυτα και τα τοιαυτα
ειργασαντο οι δαιμονες δι' αυτου, αλλα γε και μετα την τελευτην αυτου
παραμενοντες τωι μνηματι αυτου σημεια τινα εξ ονοματος αυτου επετελεσαν προς
απατην των ελεει νων ανθρωπων, των ραιδιως υποκλεπτομενων εις τα τοιαυτα υπο
του διαβολου. τι αν τις ειποι περι των κατα Μανεθωνα μαγικων εργων; ος τοιουτος
ακρος γεγονε τηι μαγικηι απατηι ωστε αει εσκωπτε προδηλως τον Ἀπολλωνιον ως μη
ακριβη την κατ' αυτους φιλοσοφικην εμπειριαν εσχηκοτα. εδει γαρ αυτον, φησιν,
ωσπερ εγω, λογωι μονωι ποιειν απερ εβουλετο, και μη αποτελεσμασιν επιτρεπειν τα
παρ' αυτου πραττομενα. ταυτα δε παντα συγχω ρησει του θεου και ενεργειαι
δαιμονων γινονται προς το δια των τοι ουτων πραγματων δοκιμαζεσθαι την
ημετεραν ορθοδοξον πιστιν, ει εδραια εστι και παγια προσμενουσα τωι κυριωι, και μη
 
 
 

158
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποσυρο 1.433 μενη υπο του εχθρου δια των φαντασιωδων τερατων και σατανι κων
εργων των πραττομενων υπο των δουλων και υπηρετων της κακιας. ου μην δε αλλα
και τωι ονοματι κυριου προεφητευσαν τινες, ως Βαλααμ Σαυλος και Καιαφας, και
δαιμονια παλιν εξεβαλον, ως Ἰουδας και οι υιοι Σκευα. ουκουν και εις αναξιους η
χαρις ενεργει πολλακις, ιν' ετερους ευεργετησηι. και γαρ Βα λααμ αμφοτερων
αλλοτριος ην, βιου αριστου και πιστεως· αλλ' ομως ενηργησεν εις αυτον η χαρις δια
την ετερων οικονομιαν. και Φαραω τοιουτος ην, αλλα κακεινωι τα μελλοντα
προεδειξε. και ο Ναβουχοδονοσορ παρανομωτατος, αλλα γε και τουτωι τα μετα
πολλας υστερον εσομενα γενεας απεκαλυψεν. οθεν δηλον οτι πολλοι και των
εναντιον εχοντων φρονημα επι τωι προσχηματι του Χριστου τεραστια ποιουσιν ετεραι
τεχνηι τινι προς απατην αν θρωπων απειροκαλων, οιος εγενετο Σιμων ο μαγος και
Μεναν δρος μετ' εκεινον και αλλοι τοιουτοι, δι' ους εικοτως εφη μη θαυμασιν
απατασθαι προσηκειν μητε μην επαγγελιαι ψιληι, δοκι μαζειν δε των λεγομενων την
αληθειαν. εκ των καρπων γαρ, φησιν ο κυριος, αυτων επιγνωσεσθε αυτους.
Νερουας εβασιλευσεν ετος εν μηνας δʹ ημερας θʹ, σωφρων ων και επιεικης. εκ
Παιονιας δε αγγελια επινικιων ελθουσα παρα Τραιανου, ανελθων εν τωι Καπιτωλιωι
και λιβανωτον επιθυσας, στας επι βηματος, μεγαλα βοων της τε βουλης και του
δημου των 1.434 Ῥωμαιων παροντων εφη "αγαθηι τυχηι Νερουας Τραιανον υιο
ποιουμαι." ουτος απηγορευσε του εκτεμνειν τινων τα αιδοια εν Ῥωμηι. νοσωι δε
τελευται. ουτος ο Νερουας ανεκαλεσατο τον θεολογον Ἰωαννην εκ της εξοριας, και
απελυσεν οικειν εν Ἐφεσωι, μονον τοτε περιοντα τωι βιωι εκ των ιβʹ μαθητων· ος
συγγραψα μενος το κατ' αυτον ευαγγελιον εν ειρηνηι ανεπαυσατο. περι ου και ο
πολυΐστωρ Ευσεβιος εν τηι εκκλησιαστικηι ιστοριαι φησι "Θω μας δε την Παρθιαν
ειληχεν, Ἰωαννης δε την Ἀσιαν, προς ην και διατριψας ετελευτησεν εν Ἐφεσωι." και
παλιν "επι τουτοις ουν και Ἰωαννης ο ευαγγελιστης εν Ἐφεσωι της Ἀσιας τελευται,
καιθαπτεται προς των αυτοθι πιστων." ομοιως δε και Φιλιππος ο εκ των επτα
διακονων εν Ἱεραπολει τελειουται, και θαπτεται μετα των θυγατερων αυτου. περι
ων και Πολυκρατης ο της εν Ἐφεσωι παροικιας επισκοπος, Ουΐκτορι τωι επισκοπωι
Ῥωμης γραφων, ουτως φησι "και γαρ κατα την Ἀσιαν μεγαλα στοιχεια κεκοιμην ται,
ατινα και αναστησονται τηι εσχατηι ημεραι της παρουσιας του κυριου, Ἰωαννης ο
επιστηθιος Χριστου, ος και το πεταλον πεφο ρηκως και διδασκαλος εν Ἐφεσωι
γενομενος κεκοιμηται, και Φιλ ιππος ο εκ των επτα διακονων εν Ἱεραπολει τελευται.
ουτος εστιν ο και τον ευνουχον βαπτισας και τον Σιμωνα κατηχησας." ου μην δε
αλλα και ο θειος Ἱππολυτος Ῥωμης περι του θειου κηρυγματος και της τελειωσεως
των αποστολων διεξιων εφη "Ἰωαν νης ο αδελφος Ἰακωβου κηρυσσων εν τηι Ἀσιαι
τον λογον εξωρισθη εν Πατμωι τηι νησωι επι ∆ομετιανου του βασιλεως Ῥωμαιων, κα
1.435 κειθεν παλιν εις Ἔφεσον εκ της εξοριας ανακληθεις υπο Νερουα, και το κατ'
αυτον ευαγγελιον συγγραψαμενος, ενθα και την απο καλυψιν θεασαμενος,
ετελευτησεν ετων εκατον εξ· ου το λειψα νον ζητηθεν ουχ ευρεθη." ο δε του
μεγαλου Γρηγοριου αδελφος Καισαριος επισε .... εν Κωνσταντινουπολει ερωτηθεις
περι τουτου ουτως απεκρινατο λεγων "αυτος Ἰωαννης εν τωι κατ' αυτον ευαγ γελιωι
προς τωι τελει διεσαφησε τουτο φασκων «και τουτο ειπων ο Ἰησους λεγει αυτωι»
(τουτεστι τωι Πετρωι) «ακολουθει μοι. επι στραφεις δε ο Πετρος βλεπει τον μαθητην
ον ηγαπα ο Ἰησους ακολουθουντα, και φησι· κυριε, ουτος δε τι; και λεγει αυτωι ο
Ἰησους· εαν αυτον θελω μενειν, εως ερχωμαι, τι προς σε;» επει ουν αλιευοντας
αυτους κατειληφε, τωι Πετρωι μονωι προσεταξεν επεσθαι αυτωι. ο δε και τον Ἰωαννην
συμπορευεσθαι βουλομενος εφη «κυριε, ουτος δε τι;» ον θεσπισας ο Ἰησους
προσμενειν επι της αλειας φησιν «εαν αυτον θελω μενειν ενταυθα και αλιευειν εως
 
 
 

159
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αν υποστρεψας ερχωμαι παλιν ωδε, τι προς σε;» ωστε ουν αρι στα διορθουμενος την
εσφαλμενην αυτων υπονοιαν, εικοτως εφη «και ουκ ειπεν αυτωι ο Ἰησους οτι ουκ
αποθνησκει.» και γαρ εν πολλοις πολλακις εσφαλλοντο προς τας πευσεις Χριστου
και τας αποκρισεις, και ηκουον ασυνετοι και βραδεις τηι καρδιαι, εως ελθον το
πνευμα το αγιον ωδηγησεν αυτους εις πασαν την αλη θειαν κατα τον του κυριου
λογον. ει δε τις εριστικως και προ πετως αποκρινομενος τας ιερας ταυτας φωνας και
μαρτυριας ακαιρως δηθεν συλλογιζομενος ειπηι «προς το καταγγειλαι την δευ 1.436
τεραν Χριστου παρουσιαν κατελειφθη ζων εν σαρκι μετα Ἐνωχ και Ἠλια,» ακουετω
οτι περ μονους δια της αποκαλυψεως αυτος ουτος εκεινους εκ προσωπου λεγει
κυριου τους δυο μαρτυρας γενη σεσθαι, Ἐνωχ και Ἠλιαν, τοιαδε φασκων «και δωσω
τοις δυσι μαρτυσι μου, και προφητευσουσιν ημερας #22ασξʹ, περιβεβλημενοι
σακκους.» ουτοι εισιν αι δυο ελαιαι και αι δυο λυχνιαι. πυρ εκπορευεται του
στοματος αυτων και κατεσθιει τους εχθρους αυ των. και οταν τελεσωσι την
μαρτυριαν αυτων, ποιησει το ανα βαινον θηριον εκ της αβυσσου πολεμον μετ'
αυτων, και νικησει και αποκτεινει αυτους, και τα πτωματα αυτων επι της πλατειας
της μεγαλης πολεως εσονται ημερας τρεις ημισυ αταφα, οπου και ο κυριος αυτων
εσταυρωθη. ματην ουν παραληρουσι τινες, φασκοντες αυτον ζην ετι εν σαρκι, και μη
νοουντες μητε α λεγουσι τωι οντι μητε περι τινων διαβεβαιουνται, οικοθεν τουτο και
ουκ εκ τινων ιερων εξηγητων ριψοκινδυνως τε και τολμηρως οντως τε
ρατευομενοι."
Μετα δε Νερουαν εβασιλευσε Τραιανος ετη ιθʹ μηνας ʹ ημερας ιεʹ. ουτος ην
μισοπονηρος και φιλοδικαιος. γυμνωσας γαρ ποτε ξιφος ενωπιον των εν τελει
παντων εδωκε τωι επαρχωι, ειπων "δεξαι τουτο· και ει μεν καλως αρχω, υπερ εμου, ει
δε μη, κατ' εμου αυτωι χρησαι." προεχειρισθη δε υπο Νερουα δια την αρετην αυτου
ως πολεμικωτατος και πολλα κατορθωματα εν Ῥωμηι και πανταχου γης πεποιηκως.
φιλου δε τινος αυτου ποτε διαβληθεντος ως επιβουλου, και τους τε οφθαλμους
εκκεντηθεν 1.437 τος υπο των ιδιων χειρων και το γενειον αποκειραμενου, επει
τυφλος προς Τραιανον εισηχθη, πολλα λυπηθεις επι τωι αυτου φιλωι, πολιν ην
εκτισεν επι τωι ονοματι αυτου την νυν Τραιανου πολιν, τουτον κατοικτειρας ως
δεσποτην της πολεως εκεισε απε στειλεν ειναι, εως της αυτου τελευτης θεραπειαν
αυτου πασαν ποιησαμενος. ουτος προσεταξε το Χριστιανον φυλον μη εκζητει σθαι,
εμπεσον δε κολαζεσθαι. επι αυτου Σιμωνα τον μαγον Μενανδρος διεδεξατο, γοης και
απατεων, Σαμαρευς το γενος, εαυτον Χριστον ονομαζων. ην δε και Κηρινθος
αιρεσιαρχης τοτε και Νικολαος, εις των επτα διακονων, οι αιρεσιαρχαι και εχθροι
της αληθειας. επι τουτου εμαρτυρησεν ο αγιος Ἰγνατιος ο θεοφορος και Συμεων ο
του Κλεοπα. θνησκει δε Τραιανος Ἀδριανον τον γαμβρον αυτου προχειρισαμενος
βασιλεα. Ἀδριανος Αιλιος εβασιλευσεν ετη κδʹ. ην δε Ἄφρος το γενος, φιλολογος,
επιτηδειος εν τε τωι πεζωι λογωι και τωι εμμε τρωι, συγγενης και υιοπεποιημενος τωι
Τραιανωι. ουτος εν Μυσιαι θηρασας ωικοδομησε πολιν, και μετωνομασεν αυτην
Ἀδριανου θηρας εν τοις μιτατοις. ωσαυτως και ετεραν πολιν εν Θραικηι,
προσαγορευσας αυτην Ἀδριανουπολιν, και ναον εν Κυζικωι. εφ' ου στασιασαντων
των Ἰουδαιων και τον εν Ἱεροσολυμοις ναον οικοδομησαι βουληθεντων, οργιζεται
κατ' αυτων σφοδρα, και πολεμου γενομενου μεταξυ ανειλεν εξ αυτων εν ημεραι μιαι
μυρια δας νηʹ. και τα μεν παλαια λειψανα της πολεως και του ναου κατερειπωσας
κτιζει νεαν Ἱερουσαλημ, ην δη και Αιλιαν προση 1.438 γορευσε. και στησας το
εαυτου ειδωλον εν τωι ναωι, οικειν Ἕλ ληνας εν τηι πολει προσεταξε. σημειον δε
γεγονε της αλωσεως αυτου ως το του Σολομωντος σημειον αυτοματον διαλυθηναι.
Σιμηλον δε τινα εν τε φρονησει και επιεικειαι και αρεταις πολλαις κεκοσμημενον
 
 
 

160
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πανυ ετιμα, και εν μεγαληι αρχηι κατεστησεν αυτον· αλλ' επ' ολιγον της αρχης
κρατησας απεστη αυτης, και εν αγρωι επτα ετη διατριψας ετελευτησεν, επιγραφηναι
προσταξας εν τωι μνημειωι αυτου "Σιμηλος ενταυθα κατακειται βιωσας μεν ετη ..,
ζησας δε επτα." ουτος Ἀδριανος χρεων οφειλας των υπ' αυτον πολεων και πολιτων
τωι δημοσιωι λογωι ανηκουσας απεκοψε, καυ σας τους χαρτας. Νικαιαν τε και
Νικομηδειαν σεισμωι πτωθει σας ανεκτησατο. επι τουτου Ἰουστινος ο φιλοσοφος
κατα πασων αιρεσεων ηνδριζετο· ως γαρ φησι Κλημης ο στρωματευς, επι Ἀδριανου
υπηρχον αιρεσιωται, εχθροι της των Χριστιανων πι στεως, Σατορνινος Βασιλειδης
και Καρποκρατης. θνησκει δε Ἀδριανος βιαι της νοσου, κραζων "ω Ζευ, ποσον κακον
εστιν επιθυμουντα τινα αποθανειν και μη τυγχανειν." τελευτων δε προχειριζεται
Ἀντωνινον· τελευτησαντος γαρ Τραιανου επλασατο επιστολην ως δηθεν παρ' αυτου
γραφεισαν προς την βουλην, ενθα υιον και διαδοχον της βασιλειας ωνομασεν.
Ἀντωνινος ο ευσεβης εβασιλευσεν ετη κδʹ, υιοποιηθεις τωι Ἀδριανωι, και πρωτος
αυτοκρατωρ ευσεβης επεκληθη· πασαν γαρ 1.439 αρετην επεκτησατο. ως φησι δε
Κλημης, οτι επι αυτου Ουαλεν τινος και Κερδων και Μαρκιων εν Ῥωμηι αιρεσιαρχαι
εγνωριζοντο, και Τατιανος και Βαρδισανης και Πρισκιλλα και Μαξιμιλλα αι
ψευδοπροφητιδες των κατα Φρυγας εγνωριζοντο. και Γαληνος ο ιατρος τοτε
εθαυμαζετο. και Βαρδισανης δε τις Συρος διαλε κτικωτατος και σοφος ην, ωστε
θαυμαζεσθαι αυτου προς του Ἀντωνινου τον κατα ειμαρμενης λογον. Πολυκαρπος
δε επισκο πος Σμυρνης εις οψιν ελθων Μαρκιωνι ηκουσεν "επιγινωσκεις ημας, ω
καλε Πολυκαρπε;" ο δε "επιγινωσκω σε" εφη "τον πρωτοτοκον του Σατανα."
θνησκει δε Ἀντωνινος προβαλομενος εις βασιλεα Μαρκον Ἀντωνινον τον ιδιον
γαμβρον. επι τουτου Πολυκαρπος ο μαθητης Ἰωαννου του ευαγγελιστου και
Ἰουστινοςο φιλοσοφος και ∆ιονυσιος ο επισκοπος Κορινθου εμαρτυρησαν. Μαρκος
Ἀντωνινος εβασιλευσεν ετη ιθʹ, μετα μεν Σεβηρου του γαμβρου αυτου ετη ιʹ και
μηνας θʹ. πολεμουντος δε Γερμα νους και Σαρματας, διψει της στρατιας πιεζομενης
και δια τουτο κινδυνευουσης, τους επι της Μελιτηνης ουτω καλουμενης λεγεω νος,
Χριστιανους οντας, δι' ευχης εκτενους προς τον θεον γενο μενης τους μεν πολεμιους
κεραυνωι βληθηναι, ομβρωι δε τους Ῥωμαιους παραμυθησασθαι. οπερ σφοδρως
καταπληξαν τον βασιλεα, γραφει τιμαν Χριστιανους, την δε λεγεωνα κεραυνοβο λον
προσαγορευσαι. επι τουτου Ἑβραιος τις συνοδοιπορων Χρι 1.440 στιανοις κατα την
ερημον και αρρωστιαι συσχεθεις βαρυτατηι, κιν δυνευειν ηδη μελλων, παρεκαλει
τους Χριστιανους ενορκων εις το του θεου ονομα βαπτισαι αυτον. υδατος δε μη
οντος μητε ιερεως των Χριστιανων αποδυσαντων αυτον, εις εξ αυτων πλησας τας
χειρας ψαμμου εκ τριτου επεχεεν επι την κεφαλην, τριτον λεγων "βαπτιζεται
Θεοδωρος εις το ονομα του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος." και
παραχρημα ανερρωσθη ο ανθρωπος, τελειαν απαλλαγην της νοσου ευραμενος.
ελθοντων δε αυτων εν Ἀλεξανδρειαι, και συζητησεως παρα του παπα ∆ιονυ σιου
γενομενης περι τουτου, παλιν εβαπτισθη δι' υδατος. τον δε προβαπτισαντα αυτον δια
της ψαμμου, αξιον υπαρχοντα, δια κονον εχειροτονησατο. και εικοτως· ο γαρ μεγας
Γρηγοριος απαριθμησιν ποιησαμενος των βαπτισμων ουτως φησιν "εβαπτισε
Μωυσης εν υδατι, και προ τουτου εν νεφεληι και θαλασσηι. εβα πτισε και Ἰωαννης,
ουκετι μεν Ἰουδαικως· ου γαρ εν υδατι μονον, αλλα και εις μετανοιαν. βαπτιζει και
Ἰησους, αλλ' εν πνευ ματι· τουτο η τελειοτης. οιδα και τεταρτον βαπτισμα, το δια
μαρτυριου και αιματος. οιδα και πεμπτον, το των δακρυων. ουκουν δια το μηδετερον
τουτων ειναι δικαιως ου παρεδεχθη." επι τουτου και Ὀππιανος την αλιευτικην
συνεγραψατο. ουτος ο Μαρ κος πανσοφος ην και εναρετος, και την Ῥωμην εκ
πολλων πολε μων διασωσαμενος ηγαπηθη σφοδρα υπο των πολιτων. απεθανε δε
 
 
 

161
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φαρμακευθεις υπο Κομοδου του ιδιου υιου. την δε μνημην 1.441 της αρετης αυτου η
βουλη εχουσα μετα την αυτου τελευτην χρυσωι ανδριαντι αυτον ετιμησε.
Κομοδος υιος Μαρκου εβασιλευσε ετη ιβʹ μηνας θʹ. ουτος ειχε τριχας ξανθας,
εικασμενας χρυσωι. ην δε φιλοκυνηγος και μοιχικωτατος πανυ, ον και φασιν εν μιαι
ημεραι δωδεκα λεοντας φονευσαι. γεγονε δε και ποδαλγος και κατωβαρης. συνεβη δε
πολλα κακα παθειν την Ῥωμην εν ταις ημεραις αυτου· λιμου γαρ γενομενου
δισχιλιοι εν μιαι ημεραι ετελευτησαν. Ἀφρικανος δε φησιν ο χρονογραφος οτι επι
τουτου Κλημης ο στρωματευς εν Ἀλεξανδρειαι εγνωριζετο· Κλημεντος δε φοιτητης
Ὠριγενης εγενετο. αλλα και Μοντανος αιρεσιαρχης τοτε ην, ος εαυτον παρακλητον
ελεγεν ειναι. ουτος ο Κομοδος του εν Ῥοδωι κολοσσου την κεφα λην αφελων τηι
εαυτου στηληι προσεπηξε. τουτον Ναρκισσος τις των οικειων αυτου εν λουτρωι
απεπνιξε. Περτιναξ εβασιλευσεν ημερας πζʹ, μητε την γυναικα μητε τα τεκνα εις το
παλατιον εισαγαγων, αλλ' εασας παρα τωι παππωι διαιτασθαι. επι τουτου, ως φησιν
Ευσεβιος, ην ο Συμμαχος, εις των ερμηνευτων της των Ἑβραιων γραφης, Ἐβιωναιος
την αιρεσιν. αλλα και Πορφυριος ο φιλοσοφος ο κατα Χριστιανων γραψας, και
Ἀφρικανος ο χρονογραφος. επι τουτου Λεωνιδης ο του κακοφρονος Ὠριγενους
πατηρ εμαρτυρησεν. ουτος Περτιναξ εσφαγη υπο των στρατιωτων. 1.442 Ἰουλιανος
∆ιδιος εβασιλευσεν ημερας ξ ʹ. ∆ιδιος δε επε κληθη δια το υπο δωρων λαβειν την
βασιλειαν. φαυλοτατος δε ην τοις τροποις, και τοις εργοις ανοσιουργος και
χρηματων ερα στης· ος δια το αισχρως βιουν και απανθρωπως υπο της βουλης
θανατωι καταψηφισθεις εσφαγη. Σεβηρος εβασιλευσεν ετη ιζʹ μηνας ηʹ. Σεβηρος δε ο
αιρε τικος λεγεται. ουτος τον εν Βρεττανιαι νικησας πολεμον απο θα λασσης εις
θαλασσαν περιετειχισε την νησον σταδιοις χιλιοις. ου τος το Βυζαντιον παραλαβων
τα τειχη αυτου καθειλεν. ειχε δε το Βυζαντιον πυργους επτα, εκ των Θραικικων
πυλων αρχομενους και επι την αρκτυαν θαλασσαν καθηκοντας. και τουτων ει τις εν
ετερωι πυργωι προσηλθεν, ουδεμια αισθησις τοις αλλοις εγινετο· ει δε εν τωι πρωτωι
πυργωι ανεβοησεν η λιθον εσαλευσεν, αυτος τε ηχει και σιωπησας τωι δευτερωι
μετεδιδου της ηχης, και ουτος τωι τριτωι και εξης ομοιως. ουτος και το Ζευξιππον
λουτρον εκτισε Βυζαντιοις, και το πρωτον κτισμα τωι ιπποδρομωι παρεδωκε, και
κυνηγιον και θεατρον αυτοις κατεσκευασεν. επι τουτου Παυλος ο Σαμοσατευς την
Ἀρτεμωνος αιρεσιν ανενεωσατο. ουτος ο Σεβηρος εν πολεμοις σχολαζων νοσωι
τελευται, καταλιπων παιδας τρεις. Ἐπι τουτου ηκμαζεν Ὠριγενης, οστις εις
Ἀλεξανδρειαν ων μεγιστην εις τον θειον λογον σπουδην κατεβαλλετο· ου μονον γαρ
τοις πιστοις προξενος ωφελειας μεγαλης εγενετο, αλλα και των αιρετικων ουκ
ολιγοις· υπ' αυτου γαρ τα υγιη της πιστεως παρα 1.443 λαμβανοντες δογματα
ζηλωται της αληθειας εγινοντο. εξ ων υπηρχε διαφεροντως Ἀμβροσιος, ανηρ
επισημος και φιλολογος, ος εις γνωσιν του ανδρος αφικεσθαι σπουδασας απεστη της
Ουα λεντινου και Μαρκιωνος αιρεσεως, πειραν της ενθεου αυτου παι δειας
αρκουσαν κτησαμενος. πλειστοι δε και των εξωθεν φιλοσο φων προς αυτον
φοιτωντες μεγιστην και αυτοι προς τα οικεια μα θηματα την ωφελειαν εκαρπουντο·
και γαρ παρ' αυτοις μεγας ενομιζετο, παραδιδους γεωμετριαν και αριθμητικην και
ταλλα προπαιδευματα. διοπερ ουκ ολιγοι των παρ' Ἕλλησι φιλοσοφων μαρτυρουσιν
αυτον, μνημην εν τοις ιδιοις ποιουμενοι συγγραμμα σιν ως διδασκαλου. και γαρ
ευφυης παιδοθεν υπηρχε σφοδρα και ζητητικος αγαν. ον εν τηι παιδικηι ηλικιαι το της
θειας γραφης βουλημα πυνθανομενον ως βαθυτερον η διανοουμενον επεπληττεν ο
πατηρ, μηδεν υπερ την ηλικιαν περαιτερω ζητειν· ος και της ευ τεκνιας εαυτον
εμακαριζεν. αγνειαν δε και εγκρατειαν τοσαυτην εκ νεου του σωματος ησκησεν ως
οβολοις τεσσαρσι και μονοις προς διατροφην εκαστης ημερας αρκεισθαι. και μεντοι
 
 
 

162
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εν πολλοις ετεσι τουτο ποιων διετελει, και επ' εδαφους και ψιαθωι καθευδων και
ολιγον καιρον της νυκτος αναπαυομενος τον πλειονα εις την μελετην των ιερων
λογιων διηνυεν, εν τουτοις επεκτεινομενος. επι τε ασιτιαι και αγρυπνιαι και
γυμνοτητι εαυτον πιεζων τοσουτον κατεδαμασε την ακμην του σωματος ως ορασθαι
παντελως αυτον απεσκληκεναι· οινου γαρ και ελαιου και των λοιπων απεχομενος
ανατροπην του θωρακος μεγιστην υπεμεινεν. ενθεν γε τοι δια 1.444 βοητος
γενομενος ως διαπρεπων εργωι και λογωι, πολλους Ἕλλη νας την ειδωλομανιαν
βδελυττεσθαι πεισας μαρτυριου στεφανον αναδησασθαι παρεσκευασε. πολλης ουν
φημης περι αυτου τρε χουσης και πολλων μακροθεν προς αυτον συρρυεντων, ου
μονον Ἕλληνας φιλοσοφους και αιρετικους ελλογιμους προς ευσεβειαν ειλκυσεν,
αλλα και τους οντας Χριστιανους μαλλον στοιχειωσας επεβεβαιωσεν. ον ο
προλεχθεις Ἀμβροσιος ικετευσας πολλα και παραβιασαμενος εν Καισαρειαι, και
ταχυγραφους μεν αυτωι παρα στησας επτα πλειους δε καλλιγραφους, ερμηνευσαι τας
θειας γραφας αυτον πεποιηκε. και ο μεν την δεουσαν χρειαν αυτωι παρειχεν, ο δε επι
σχολης γενομενος υπηγορευσε τοις ταχυγραφοις, και οι βιβλιογραφοι συν γυναιξιν
εγραφον, καλλιγραφειν εξησκη μενοι. πασαν τε θειαν γραφην ηρμηνευσεν επι ετη
ιηʹ. λεγεται δε οτι εξακισχιλιας βιβλους συνεταξε. τοσουτον γαρ ζηλον εις την
εξηγησιν των θειων λογων ο Ἀμβροσιος επεδεικνυτο, ωστε την πολλην αυτου
σπουδην Ὠριγενης μαρτυρων γραφει προς τινα λε γων "ο ιερος και θεωι γνησιως
ανακειμενος Ἀμβροσιος πολλα προσαγορευει σε, οστις νομιζων με φιλοπονον ειναι
και πανυ διψαν του θειου λογου ηλεγξε τηι ιδιαι φιλοπονιαι τωι προς τα αγια μαθη
ματα ερωτι. οθεν επι τοσουτον με παρεληλυθεν ωστε κινδυνευειν απαυδαν προς τας
αυτου προτασεις. ουτε γαρ δειπνησαι εστιν ημιν αντιβαλλουσιν, ουτε δειπνησασιν
εξεστι περιπατησαι και διαναπαυσαι τα σωματα, αλλα και εν τοις καιροις εκεινοις
φιλο 1.445 λογειν και ακριβουν τα αντιγραφα αναγκαζομεθα. ουτε μην ολην επι
θεραπειαι του σωματος την νυκτα εξεστιν ημιν κοιμασθαι, επι πολυ της εσπερας της
φιλολογιας παρατεινουσης. εω δε λεγειν και τα εωθεν μεχρι της θʹ, εσθ' οτε και
δεκατης ωρας· παντες γαρ οι θελοντες φιλοπονειν τους καιρους εκεινους τηι
εξετασει των θειων λογιων και ταις αναγνωσεσιν ανατιθεασι." πασαν τοινυν
ερμηνευσας την θειαν γραφην ετελευτησεν ετων ξθʹ. περι ου και ο μεγας Ἐπιφανιος
εν τοις Παναριοις λεγει "του μεν Ἀμβροσιου τα προς τροφην αυτωι τε και τοις
οξυγραφοις και τοις υπηρετουσιν εξαρκουντος, χαρτας τε και ταλλα των
αναλωματων, του δε Ὠρι γενους εν τε αγρυπνιαις και πολιτειαις υπερβαλλουσαις
και σχοληι μεγιστηι τον περι της γραφης διανυοντος καματον, και πασαν την
καλουμενην των εξαπλων πραγματειαν και των λοιπων ο ανηρ μετα καματου
πεφιλοτιμηται. ου μονον γαρ τας επισημους εκ δοσεις κατα ταυτον συνηγαγεν, αλλα
και πεμπτην και εκτην κατα τους χρονους τουτους εν Ἰεριχω παρατυχων εν τινι
πιθωι, ταυτας συνεταξεν. επι ταυτον ουν πασας συναγαγων, διελων δε και αντι
παραθεις αλληλων μετα αυτης της Ἑβραιων σημειωσεως τα των λεγομενων
εξαπλων αντιγραφων ευφυως μαλα και επιστημονως εκ πολυπειριας
κατεσκευασεν." Ἀλλ' ουκ εις τελος ασβεστον αυτου το κλεος διεμεινε. συμ βεβηκε
γαρ αυτωι το της πολυπειριας δραστηριον πτωμα εξαισιον, και μεντοι σκανδαλον
πολλοις και απωλειας προξενος γεγονε. βου 1.446 λομενος γαρ μηδεν εασαι των
θειων γραφων ανεξηγητον, εις επα γωγην εαυτον περιεβαλεν αμαρτιας και
θανασιμα εξηγησατο ρη ματα. εξ αυτου γαρ και Ἄρειος τας αφορμας ειληφε και οι
καθε ξης ανομοιοι τε και ανοσιοι και οι λοιποι παντες. φασκει γαρ ουτος τολμησας
κατα την αρχην οτι ο μονογενης υιος οραν τον πατερα ου δυναται, ουτε τον υιον το
πνευμα το αγιον, ουτε οι αγγελοι το πνευμα, ουτε οι ανθρωποι τους αγγελους. και εκ
 
 
 

163
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της ουσιας του πατρος ου θελει ειναι τον υιον, αλλα κτισμα, και κατα χαριν υιον
λεγεσθαι, την δε ανθρωπινην ψυχην προυπαρ χειν, και των δαιμονων την εις το
αρχαιον αποκαταστασιν, και τελος της κολασεως, και τα εξης των βλασφημιων
αυτου. πολλην γουν πεποιηκε συνταξιν εις εκαστην γραφην, και οσα μεν εν προσο
μιλιαις και δια προοιμιων εις ηθη τε και εις φυσεις ζυων τε και αλογων ειρηκε
μεσος φερομενος, πολλακις χαριεντως διηγησατο, οσα δε περι πιστεως εδογματισε,
των παντων ατοπωτερος ευρι σκεται. εδοξε δε και ασκητικον βιον επανηιρησθαι, και
κατα το σωματιον επινενοηκεναι τι, οι μεν οτι νευρον αποτετμηκεναι δια το μη τηι
ηδονηι παρενοχλεισθαι, οι δε φαρμακον επιτεθηναι τοις μοριοις ειπον παρ' αυτου και
αποξηραναι. αλλοι δε αλλα εις αυ τον αναφερουσιν, ως οτι και βοτανην ιατρικην
ευρε μνημης ενεκα. ουτος πολλα λεγεται πεπονθεναι υπερ Χριστου, λογιος ων
σφοδρα και εν τηι εκκλησιαι ανατεθραμμενος. φθονωι δε διαβληθεις προς τους της
εξουσιας αρχοντας, κακομηχανιαι διαβολικης επινοιας εις 1.447 αισχροτερον ανδρα
φασιν επινοηθηναι παρα των της κακιας εργα των τουτον υπολαβειν. Αιθιοπα γαρ
αυτωι παρεσκευασαν εις παραχρησιν του σωματος αυτου. ο δε μη φερων την
τοσαυτην βδελυραν επινοιαν ερρηξε φωνην αμφοτερων αυτωι προτεθεντων
πραγματων. επει δε τουτο καθωμολογησε θυσαι, βαλοντες επι χειρα αυτου λιβανον,
εις την του βωμου πυραν καθηκε, και ουτω του μαρτυριου απο των κριναντων
απεβληθη και της εκκλησιας εξωσθη. την Ἀλεξανδρειαν δε λιπων δια το ονειδος την
Ἰουδαιαν κατελαβεν. ανελθων δε εις Ἱεροσολυμα ως εξηγητης και λογιος
προετρεπετο απο του ιερατιου επι της εκκλησιας ειπειν· πρεσβυτε ρος γαρ
προυπηρχε. και πολλα καταναγκασθεις υπο των ιερεων, αναστας και τουτο μονον το
ρητον ειπων "τωι δε αμαρτωλωι ειπεν ο θεος, ινα τι συ εκδιηγηι τα δικαιωματα μου
και αναλαμβανεις την διαθηκην μου δια στοματος σου;" πτυξας το βιβλιον εκαθισε
μετα κλαυθμου και δακρυων, παντων ομου συγκλαιοντων αυτωι. εισι δε και ετερα τα
περι αυτου λεγομενα τε και ᾀδομενα δια το πληθος της γνωσεως αυτου και
συνταξεως των βιβλιων· οθεν και συντακτικος ωνομασθη δια το πολλα πεποιηκεναι
βιβλια, μη ακουων, ως εοικε, του σοφωτατου Σολομωντος λεγοντος "υιε, φυ λασσε
του μη ποιειν βιβλια πολλα, και μη σπευδε επι στοματι σου, και καρδια σου μη
ταχυνατω του εξενεγκειν λογον απο προσ ωπου του θεου, οτι ο θεος εν ουρανωι ανω
και συ επι της γης κατω. δια τουτο εστωσαν οι λογοι σου ολιγοι· εισι γαρ λογοι 1.448
πολλοι πληθυνοντες ματαιοτητος. και μη γινου δικαιος πολυ· εστι γαρ δικαιος
απολλυμενος εν δικαιοσυνηι αυτου. και μη σο φιζου περισσα, μη ποτε ασεβησηις."
ταυτας τοινυν παραγραψα μενος τας ιερας παραινεσεις και παραγκωνισαμενος, ουδε
του θε σπεσιου προσεσχε Παυλου τηι εννοιαι τε και συνεσει εν τοις συν ταγμασιν. ο
γαρ τρισμακαριος Παυλος εν παρασκευηι λογων παν τοδαπων βραχυτατας επιστολας
τηι γραφηι παραδεδωκε, καιτοι μυρια και απορρητα λεγειν εχων, ατε τα μεχρις
ουρανου τριτου θεωρηματα επιφθασας, επ' αυτον δε τον θεοπρεπη παραδεισον
αναρπασθεις και των εκεισε ανεκφραστων ρηματων ακουσαι αξιω θεις. και μεντοι
ουδ' οι λοιποι του Χριστου φοιτηται, δωδεκα μεν αποστολοι, οι δε μαθηται και αλλοι
προς τουτοις μυριοι, ουκ απειροι λογων ετυγχανον· και ομως ουν εξ απαντων των
του κυ ριου διατριβων τα υπομνηματα Ματθαιος ημιν και Ἰωαννης κα
ταλελοιπασιν, ους και επαναγκες επι το γραφειν ελθειν κατεχει λογος, ωσπερ και
Μαρκον και Λουκαν υστερον. διο δη φησιν ο μεγας Μαξιμος "ο λογος
συγγραφομενος η προς την εαυτου υπομνησιν συγγραφεται, η προς ωφελειαν
ετερων, η και αμφω, η προς βλαβην τινων, η προς αποδειξιν, η εξ αναγκης." Μετα δε
Σεβηρον εβασιλευσεν Ἀντωνινος υιος Σεβηρου και Γετας ο αδελφος αυτου μηνας
δυο. και σφαξας τον ιδιον αδελ φον εν τωι κολπωι της μητρος εμοναρχησεν ετη ʹ.
 
 
 

164
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σεραπιων δι τις μαθηματικος ελεγεν ως τεθνηξεται ουκ εις μακραν Ἀντωνινος 1.449
και Μακρινος αυτον διαδεξεται, και εδειξεν αυτον τωι δακτυλωι παρεστωτα μετα της
συγκλητου. ο δε υπο θυμου, μαλλον δε υπο της τυχης, ου συνηκε το προσωπον
Μακρινου, αλλ' ετερον τον πλησιον εκελευσεν αποκτανθηναι. ο δε Μακρινος
εσπουδασε τον Ἀντωνινον προκαταλαβειν· ον απο του ιππου κατελθοντα εν
κυνηγιωι εις αποπατον, εκατονταρχον αποστειλας τουτον τωι ξιφει ανειλεν, ειπων
προς αυτον "ως συ τον αδελφον απεσφαξας, ουτως καγω σε." επι τουτου πρωτος
επισκοπος κατεστη Βυζαντιου Φιλ αδελφος, ετη τρια· πρυην γαρ προΐστατο της
εκκλησιας ετη ηʹ πρεσβυτερος τις.
Μετα Ἀντωνινον εβασιλευσε Μακρινος, ος ην το γενος Μαυρος Καππαδοκης,
ετη ηʹ. Ευτυχιανος δε τις παραλαβων τον Ἀβιτον ως Ἀντωνινου υιον οντα μοιχειον
περιεθηκε διαδημα και αυτοκρατορα ανηγορευσε, και δους χρυσιον τοις στρατιωταις
αντηρε, και συνεβαλε πολεμον μετα Μακρινου. και ηττηθεις Μακρινος εφυγε και
απεσφαγη μετα του υιου αυτου. Ἀβιτος ητοι Ψευδαντωνινος (οι δε Αυρηλιον
Ἀντωνινον Ἡλιογαβαλον τουτον λεγουσιν) εβασιλευσεν ετη γʹ μηνας θʹ ημε ρας δʹ.
ουτος περιτετμημενος ην και χοιρειου ου μετελαμβανεν, ειχε δε και ειδωλον, οπερ
ωνομασεν Ἡλιογαβαλον. γυναικωδης δε ων τοσουτος ην προς το της ασελγειας
παθος διακειμενος ωστε και τον Ἱεροκλεα εννομον αυτου ανδρα ποιησαι. ως δε φησι
∆ιων, οτι Ἀβιτος τον ιατρον ηντιβολει διφυη αυτον δι' εντομης εμπρο 1.450 σθιας τηι
τεχνηι ποιησαι. ος δια τας ακαθαρσιας και μιαριας και ακολασιας αυτου εσφαγη,
κακως το ζην απορρηξας. Ἀλεξανδρος ο Μαμαιας υιος, εξαδελφος Ἀβιτου, εβασι
λευσεν ετη ιγʹ μηνας ηʹ. επι αυτου γεγονε λιμος εν Ῥωμηι ωστε και κρεων αυτους
ανθρωπινων αψασθαι. ουτος εκστρατευσας κατα Περσων ηττηθη κατα κρατος, και
καταφρονηθεις σφαττε ται μετα της μητρος αυτου· ητις και Χριστιανη ετυγχανε, και
τον Ὠριγενην εν Ἀντιοχειαι διατριβοντα μετεπεμψατο προς εαυτην, διδαχθηναι το
κατα Χριστον μυστηριον θελουσα. εφ' ου Ναρ κισσος επισκοπος Ἱεροσολυμων, εν τωι
βαπτιζειν ελαιου του χρισμα τος λειψαντος, εκελευσεν υδωρ εν τωι κρατηρι
βληθηναι, και ουτως προσευξαμενος εις ελαιον μετεβαλε. Μαξιμινος εβασιλευσεν
ετη ʹ. ουτος ποιμην ων προτερον, ειθ' ουτως στρατιωτης γεγονως και μετα ταυτα
στρατηγος Ἀλε ξανδρου, δι' ανδριαν σωματος και συνεσιν και φρονησιν υπο του
δημου και της βουλης προεχειρισθη βασιλευς. ος εχθει τωι προς Ἀλεξανδρον πολλους
Χριστιανους εχοντα και τιμωντα διωγμον ηγειρε μεγαν κατα Χριστιανων. επαξιον
δε της αυτου ανοσιουρ γου γνωμης το τελος ευρατο, σφαγεις δολιως παρα Μαξιμου
και Βαλβινου. Μαξιμος Βαλβινος και Γορδιανος μηνας δυο, και απεσφαγη υπο
στρατιωτων. ο δε Γορδιανος προεγεγονει Καισαρ παρα Μα ξιμινου. Φιλιππος δε ο
επαρχος τον σιτον διακομισθηναι τωι 1.451 στρατωι εκωλυσεν. ουτος δε ην πατηρ της
αγιας μαρτυρος Ευγε νειας. επι τουτου ην ο αγιος Βαβυλας επισκοπος Ἀντιοχειας,
και οι αγιοι Λαυρεντιος και Κυπριανος εμαρτυρησαν, και Ευγενιος γεγονεν
επισκοπος Βυζαντιου ετη κεʹ. Μετα Βαλβινον εβασιλευσε Πουπλιανος μηνας βʹ, και
εσφαγη εν πολεμωι. Μετα δε τουτον εβασιλευσεν Ἰουνιωρ μηνας τρεις, ος πρω τος
εποιησε κανδιδατους και πρωτικτωρας, και το ταγμα των σχολαριων συστησαμενος
εκαλεσεν αυτο Ἰουνιωρων εις το ιδιον ονομα. Μετα τουτον εβασιλευσε Γορδιανος ο
υιος αυτου ετη δʹ. και εν πολεμωι συμπεσων τωι ιππωι και θλασθεις τον μηρον
απεθανε. Μετα δε Γορδιανον εβασιλευσεν Ουνιωρος υιος αυτου ετη δυο, και
υδεριασας απεθανεν. εφ' ου Σαβελλιος ο αιρεσιαρχης εγνωριζετο. Μετα τουτον
Μαρκος ετη γʹ. Μετα δε Μαρκον Ἰουστιλιανος ετη δυο· και φλεβοτομη θεις, εν τωι
καθευδειν εξεχυθη το αιμα αυτου, και λειποθυμη σας απεθανε. Μετα τουτον
εβασιλευσε Φιλιππος ετη ζʹ, ος υπηρχε της των Χριστιανων πιστεως σπουδαστης,
 
 
 

165
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεσει και επιεικειαι κε κοσμημενος. ωρματο δε απο Βοστρας της Ευρωπης, ενθα και
πολιν ωικοδομησεν, ονομασας αυτην Φιλιππουπολιν. ουτος σπον δας ειρηνικας
εποιει μετα Σαπωρου βασιλεως Περσων, ος εθαυ 1.452 μαζετο επι μεγεθει σωματος·
μεχρι γαρ εκεινου του χρονου τηλι κουτος ανθρωπος ουκ ωφθη. ανηιρεθη δε αμα τωι
υιωι υπερ Χρι στιανων κατα ∆εκιου αγωνιζομενος. Ουαλεριανος ετος εν· και εσφαγη
υπο του λαου αυτου. εφ' ου επι πασαν την οικουμενην του θεου οργην μεγαλην
εκπεμψαν τος λοιμωδης νοσος το ανθρωπινον γενος διεφθειρεν. απο γαρ της γης και
της θαλασσης ατμοι τινες ανηιεσαν, και προς τουτοις ανεμοι και αυραι των ποταμων
και λιμνων ανιμησεις απεπνεον, ως νομιζειν νεκρων ιχωρας ειναι τας δροσους.
συνεχεις ουν εκ του του λοιμοι την γην συνειχον και βαρεα και ανιατα νοσηματα,
και απειρον και αναριθμητον γενεσθαι των ανθρωπων τον ολεθρον, ωστε τους
πλειονας των τεθνεωτων αταφους υπολιμπανεσθαι. Μετα δε Ουαλεριανον
εβασιλευσε Γαλλος και Βουλουσιανος ετη βʹ μηνας ηʹ. και επεκρατει ο λοιμος εν ταις
ημεραις εκειναις, κινηθεις απο Αιθιοπιας μεχρι της δυσεως, ως μηδεμιαν πολιν
μειναι τουτου αμοιρον. πολλακις δε και δις της πολεως επηρχετο. εκρατει δε ετη ιεʹ,
αρχομενος απο φθινοπωρου και ληγων τηι του κυνος επιτοληι. μετεδιδοτο δε η νοσος
αυτη απο τε ειματων και ψιλης θεας. ου γαρ ην οικια εν ηι τεθνηκως ουκ ην. και οι
μεν φοβωι του μη μεταλαβειν της νοσου αταφους ειων τους τεθνηκο τας, οι
ευσεβεστεροι δε απαραφυλακτως τους νοσουντας θερα πευοντες εις εαυτους την
νοσον επεσπωντο, και συν εκεινοις η μετ' εκεινους τον βιον μετηλλαττον. επι
τουτου οι Σκυθαι τον Ἴστρον 1.453 περασαντες πασαν την δυσιν και Ἰταλιαν
ανατολην τε και Ἀσιαν επορθησαν και παρελαβον, διχα μονης Ἰλιου και Κυζικου. ην
δε Βουλουσιανος υιος Γαλλου. και ο μεν Γαλλος εσφαγη καθευδων υπο της ιδιας
γυναικος, ο δε Βουλουσιανος υπο στρα τιωτων. ∆εκιος εβασιλευσεν ετη βʹ. ουτος
πολλους αγιους ετιμωρη σατο και θανατωι παρεδωκε. και ο αγιος Κυπριανος και η
αγια Ἰουστινα εμαρτυρησαν, και οι εν Ἐφεσωι επτα παιδες, και πληθος αγιων πολυ.
ουτος εθεσπισεν εν Ῥωμηι τας Χριστιανας γυ ναικας μη εξειναι κατακαλυπτεσθαι την
κεφαλην, οιομενος δια της νομιζομενης αισχυνης ταυτης εις ειδωλολατρειαν
ελκυσαι. αι δε μαλλον ακατακαλυπτοι προηιεσαν, δοξαν ηγουμεναι την υπερ Χριστου
δοκουσαν ατιμιαν παρα τοις ανθρωποις· οθεν αχρι του νυν αι μεν ακριβεις
Χριστιανων γυναικες ακατακαλυπτοι προερχον ται, αι δε Ἰουδαιοι και απιστοι
κατακαλυπτονται. εφ' ου και Βαβυλας Ἀντιοχειας και Φλαβιανος Ῥωμης και
Ἀλεξανδρος Ἱεσολυμων και ∆ιονυσιος Ἀλεξανδρειας εμαρτυρησαν. και Νοβα τος
πρεσβυτερος ων της εκκλησιας απεστη, ος τους επιθυσαντας εν διωγμωι
μετανοουντας ουκ εδεχετο. επι τουτου Ἐλκεσαιος αι ρεσιαρχης εγνωριζετο. ανηιρεθη
δε ∆εκιος υπο Σκυθων υποθη καις Γαλλου εν τελματι αποπνιγεις μετα του ιδιου
υιου, ως μηδε τα σωματα αυτων ευρεθηναι, αξιον της θηριωδιας αυτων τον θανατον
ευραμενοι. 1.454 Αιμιλιανος εβασιλευσεν ετος εν, και εσφαγη εν τωι παλατιωι υπο
των στρατιωτων. Ουαλεριανος και Γαλλιηνος ετη ιεʹ. ουτος ο Ουαλεριανος πολεμον
μετα Σαπωρου του Περσου ποιησας και δοριαλωτος γεγο νως εν Καισαρειαι, εχων
μυριαδας βʹ, υπο Σαπωρου εκδαρεις ετελευτησεν. ο δε υιος αυτου Γαλλιηνος μετα
τουτον πρωτος ιπ πικα ταγματα κατεστησε· πεζοι γαρ κατα το πολυ οι στρατιωται
των Ῥωμαιων υπηρχον. εσφαγη δε και αυτος υπο στρατιωτων πλησιον
Μεδιολανων. επι τουτου ηκμαζε Γρηγοριος ο θαυμα τουργος και οι αιρεσιαρχαι
Ἀρτεμων και Συνεπων εγνωριζοντο. Κλαυδιος εβασιλευσεν ετη δυο. ουτος παππος
γεγονε Κων σταντινου του πατρος Κωνσταντινου του αγιου και μεγαλου. επι τουτου
οι Σκυθαι περασαντες και τας πολεις πορθησαντες, παρα λαβοντες δε και τας
Ἀθηνας, συνηγαγον παντα τα βιβλια, και ηβουλοντο καυσαι, ει μη τις εξ αυτων
 
 
 

166
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρειττον των αλλων κατα πολυ φρονων εκωλυσεν αυτους, ειπων οτι περι ταυτα οι
Ῥωμαιοι σχολαζοντες των πολεμων αμελουσιν. ουτος Αυρηλιανον εις την
βασιλειαν προαγαγων τελευται. Κυντιλιανος αδελφος Κλαυδιου εβασιλευσεν ημερας
ζʹ. επει δη γαρ εγνω Αυρηλιανον επιβηναι μελλοντα τηι Ῥωμαιων αρχηι, εαυτον
υπεξαγει του βιου, την φλεβα τμηθεις της χειρος υπο τινος ιατρου, μεχρις ου
λειποψυχησας απεθανεν. 1.455 Αυρηλιανος εβασιλευσεν ετη ʹ, ανηιρεθη δε υπο
στρατιω των μεταξυ Ἡρακλειας και Βυζαντιου, εν τωι καλουμενωι καινωι φρουριωι,
οπερ εγχωριως κενοφλωριον λεγεται. ειχε γαρ ωτακου στην Αυρηλιανος τινα, ος
ανεφερεν αυτωι παντα τα γινομενα και λεγομενα. απειληθεις ουν ποτε παρ' αυτου
δια τινα αιτιαν και φοβηθεις εμιμησατο την χειρα του βασιλεως, και εγγραφως ποιη
σαμενου ονομασιας δυναστων ως επι θανατον αχθησομενων, ουτοι φοβηθεντες
ανειλον αυτον. επι τουτου ο αγιος Χαριτων ωμολο γησε, και Παυλος ο Σαμοσατευς
του θρονου Ἀντιοχειας καθαι ρειται. εφ' ου Μανης ο μιαρος και τρισκαταρατος
ανεφυη, Χρι στον εαυτον και πνευμα αγιον μορφαζομενος, και εκ πασης αιρε σεως ει
τι κακον ερανιζομενος, εκ Περσιδος εις την Ῥωμαιων γην κατα θεου συγχωρησιν
εισεφρησεν. Ουτος ουν ο μεμηνως Μανης, ο και Σκυθιανος λεγομενος, Βραχμανης
ην το γενος, διδασκαλον δε εσχε Βουδαν τον πρυην καλουμενον Τερεβινθον, ος
παιδευθεις υπο Σκυθιανου τα Ἑλλη νων δοξαζοντος την Ἐμπεδοκλεους ηγαπησεν
αιρεσιν, δυο αρχας λεγοντος αντικειμενας αλληλαις, εισελθων δε εν Περσιδι εκ παρ
θενου εαυτον εφασκε γεγεννησθαι και εν τοις ορεσιν ανατραφηναι. και
συγγραψαμενος βιβλια τεσσαρα το μεν επωνομασε των μυστη ριων, το δε το
ευαγγελιον, το δε των θησαυρων, το δε των κεφα λαιων. και ο μεν Βουδας ο και
Τερεβινθος υπο πνευματος ακα 1.456 θαρτου συντριβεις απωλετο, γυνη δε τις παρ' ηι
κατελυσε και κατετεθη, τα χρηματα και τας βεβηλους βιβλους κληρονομησασα
ωνειται παιδαριον ετων επτα τουνομα Κουβρικον, ον και διδαξασα γραμματα και
ελευθερωσασα κληρονομον των εαυτης παντων καθιστησιν. ο δε λαβων τα βιβλια
του Βουδα και τα χρηματα διηρχετο την Περσιδα, Μανην εαυτον ονομαζων και της
πλανης του Βουδα συνιστωρ γενομενος, και τα βιβλια πονηματα ιδια ελε γεν ειναι.
ον ο βασιλευς Περσων εξεδειρε ζωντα ως θανατου γενομενον τωι υιωι αυτου
προξενον· του γαρ βασιλικου παιδος νοσουντος και πολλης ιατρικης επιμελειας
απολαυοντος, επηγγει λατο Μανης χωρις ιατρειας αναστησαι τουτον, και ουτω τους
ια τρους αποστησας εθανατωσε τον παιδα αμελειαι και τερατολογιαι, και υπερ τουτου
μισθον επαξιον εικοτως κομιζεται την εκδοραν του παναθλιου αυτου σωματος. ο
τοινυν εμβροντητος ουτος Μα νης αποβαλλομενος την παλαιαν διαθηκην, και την
κτισιν πασαν και την του ανθρωπου κατασκευην ουκ αγαθου τινος θεου γεγονε ναι
βλασφημων, υπο φθοραν και αλλοιωσιν ουσαν, την νεαν ως αγαθου δηθεν
προσιεται θεου, και κατα φαντασιαν και δοκησιν τον Χριστον πεφυκεναι
τερατευεται. και προς τουτοις καταδυσεις τινας εναγεις και νυκτερινας τελετας και
παρανομους επιτηδευσας μιξεις και αρρητοποιιας, και ειμαρμενας και
μετενσωματωσεις και αλλα πλειονα φλυαρησας και διδαξας τα των Ἑλληνων
πονηρα και ματαια δογματα κρατυνειν εσπουδακεν ο θεομισης και θεηλα 1.457 τος.
περι ου φησι και Θεοδωρος πρεσβυτερος ο της Ῥαιθου "Μανης ο του αντιθετου
σκοτους εφευρετης, μαλλον δε της εξου σιας του σκοτους αναπλασμα, φαντασιαι
ψιληι και σχηματι δια κενωι σωματος ανθρωπειου πεφανερωσθαι τον κυριον
εφαντασθη και ωνειρωξεν, ωστε φησι και πασχειν μεν δοκειν αυτον και πρατ τειν
απερ εδρα και πεπονθε καθ' ημας, μηδεν δε τουτων αληθειαι και πραγματι υπαρξαι,
αλλα δοκησει μαλλον και απατηι αποβου κολειν τους ανθρωπους, οις και
συνεστραφθαι νενομισται." δια τουτο και φυσεις δυο παραιτειται λεγων επι του
 
 
 

167
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κυριου, αλλα μιαν την της θεοτητος. Παυλος δε τις τωι Μανεντι τουτωι συγχρονος
γεγονως, το γενος μεν Σαμοσατευς, Ἀντιοχειας δε της μεγαλης προεδρος, ψι λον
ανθρωπον ειναι τον Χριστον εδυσφημησεν. ωσπερ δε εις εκαστον των προφητων,
ουτω και εν αυτωι γεγενησθαι του θεου λογου την οικησιν. ενθεν δε και δυο φυσεις
διηιρημενως εχουσας και ακοινωνητους προς εαυτας ειναι πανταπασιν εν Χριστωι, ως
αλλου αυτου οντος του Χριστου και αλλου του κατοικουντος εν αυτωι θεου λογου.
αυται μεν ουν αι πρωται φυαι του μιαν φυσιν και τας δυο κακως και δυσφημως επι
Χριστωι λεγεσθαι, το μεν επ' αναιρεσει της θεοτητος το δε της ανθρωποτητος. Ἐν δε
τοις εξης χρονοις Ἀπολιναριος τις εφυη, προεδρος Λαοδικειας της Συριας,
ματαιοφροσυνης ετερας εισηγησαμενος. των γαρ Ἀρειανων αψυχον παντηι
λεγοντων την του κυριου σαρκα, 1.458 αυτος εφη οτι σαρκα μεν εψυχωμενην ψυχηι
ζωτικηι ανελαβεν ο κυριος, νουν δε τον ημετερον ου προσηκατο· μηδε γαρ δεηθηναι
την σαρκα φησιν εκεινην ανθρωπειου νοος ηγεμονευομενην υπο του αυτην
ενδεδυκοτος θεου λογου· αλλα μηδε χωρειν αυτην αλ λην νοεραν δυναμιν παρα την
θειαν. ταυτα υποθεμενος διατεινε ται μιαν ειναι την φυσιν του λογου και της
σαρκωσεως, ως ατε της σαρκος ατελους ουσης εις το ειναι ανθρωπον, και δια τουτο
μη αξιον φησιν ονομαζεσθαι. Μεθ' ων αναφαινεται τις Θεοδωρος, της Μοψου
εστιας, πολεως εν τηι Κιλικιαι, την ηγεμονιαν λαχων, και εκ διαμετρου τωι
Ἀπολιναριωι φερομενος υβρεις ου τας τυχουσας τολμηραι ψυχηι και αφοβωι καρδιαι
καταχεει του δεσποτου Χριστου, ανθρωπον ενα των καθ' ημας και κοινον
αποκαλων, και εκ προκοπης λαβοντα την χαριν του θεου θεον ονομαζεσθαι, και εκ
του εν Ἰορδανηι βαπτισματος αξιωθηναι της του αγιου πνευματος δωρεας, εν πρω
τοις εις ονομα πατρος και υιου και αγιου πνευματος βαπτισθεντα, τον δε θεον λογον
δια την υπερβαλλουσαν αρετην αυτου κατ' ευ δοκιαν εαυτου κατοικησαντα
μεταδουναι της θεικης αξιας αυτωι και προσκυνησεως εσυστερον μετα την
τελειωσιν. ταυτα και ετερ' αττα πολλα τοιαυτα δυσφημησας δυο φυσεις
ιδιοπεριοριστως εδογματισεν επι Χριστου, σχεσει τινι και μονον αλληλαις ωικειω
μενας. δευτερα και αυτη βλαστησις του μιαν φυσιν και δυο φυσεις εν Χριστωι μη
κατα τον ορθον λογον ομολογεισθαι.
1.459 Μετα δε τουτους γεγονε τις ονοματι Νεστοριος, απο Γερ μανικειας της
Συριας, του θρονου Κωνσταντινουπολεως δραξαμε νος, ομοιως τηι φωνηι των εν
Χριστωι δυο φυσεων καταφρονως απεχρησατο, Παυλωι και Θεοδωρωι τοις εαυτου
προγονοις επομε νος. υιος μεν γαρ ην του Κιλικος, απογονος δε του Σαμοσα τεως,
και δια τουτο προς την αγιαν παρθενον ασπονδον ηρατο πολεμον, εξαρνουμενος τον
εαυτου κυριον και ατιμαζων την εαυ του δεσποιναν ο δειλαιος δουλος και
αναισχυντος. ουτος ουν ο δεινος Νεστοριος, προστατης γεγονως της Ἰουδαικης
ταυτης αιρε σεως, αλλον ειναι παρ' εαυτωι τον Χριστον και αλλον τον θεου λογον
κατα την πατρικην αυτου πλανην εδογματισε. Της δε κατα Μανεντα και
Ἀπολιναριον αντιθετου μοιρας τριτος παλιν υπασπιστης Ευτυχης, ηγουμενος
μοναστηριου Κων σταντινουπολεως, ανεδειχθη· ος μη ανεχομενος ομοουσιον ημιν
και ομοφυη την σαρκα του κυριου διομολογειν απηρνειτο, σωζε σθαι λεγων εν τωι
Χριστωι δυο φυσεις μετα της τουτων ενωσεως τε και συμφυΐας. ου μην δε αλλα και
τερατωδη τινα και αλλοκοτα παρεπλαττεν, εξ ουρανου λεγων κατενηνεχθαι το
σωμα του κυριου, και ως δια σωληνος της παρθενου παραδραμειν τον θεον λογον,
ουρανοθεν τουτον ενδεδυμενον, ινα δοξηι γεγενησθαι εκ γυναικος καιπερ μη
γεγεννημενος. Μανιχαιος ουτος ο λογος, και πεφαν τασμενος πολλωι μαλλον
εκεινου. μιαν φυσιν και ουτος διεστραμ μενηι καρδιαι τον Χριστον επρεσβευεν. 1.460
Ειτα Σεβηρος τις λεγομενος, αρπασας τον θρονον Ἀντιο χειας, την κατα Μανεντα
 
 
 

168
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυθις Ἀπολιναριον τε και Ευτυχεα διεκδικειν αιρεσιν επειρατο, κυκων οση δυναμις
αυτωι την της εκ κλησιας ειρηνην. εξελαθεις δε της Ἀντιοχειας ο στασιωδης και
ταραξιας τηι Ἀλεξανδρεων κουφοτητι λαιλαπος και θυελλης δικην ενεσκηψεν, ενθα
και ετερας καταιγιδος αντιπνευσασης αυτωι τε και τωι λαωι συνεχεε παντας και
εθορυβησε. διεσκεδασε γαρ αυτους Ἰουλιανος τις καλουμενος, Ἁλικαρνασσου μεν
της Ἀσιας επισκοπος, της δε Ευτυχιανης κακοδοξιας προστατης ευθυμοτατος.
Σεβηρου γαρ μιαν φυσιν ειναι λεγοντος τον Χριστον και την εν Χριστωι διαφοραν
δεχομενου, Ἰουλιανου δε μιαν μεν κατα τον Σεβηρον φασκοντος φυσιν, αναιρουντος
δε την διαφοραν, αιτιοι πασης ταραχης και ζαλης γεγονασιν οι ανοσιοι, μη νοουντες
(κατα το δη λεγομενον) μητε α λεγουσι μητε περι τινων διαβεβαιουνται. οιτινες
προς ημας διαμαχονται λαμβανοντας εις παραδειγμα της θειας ενωσεως τον εκ
ψυχης και σωματος ανθρωπον, και φασιν "ουκουν τρεις ομολογειτε φυσεις." αλλ'
ιστωσαν οι αμαθεις και απαιδευτοι, οταν δυο φυσεις λεγομεν ημεις, ου θεου και
σαρκος, ουτε μην θεου και ψυχης, αλλα θεου και ανθρωπου. ουδε γαρ εστι κυριως
ανθρωπου φυσις η του μερους φυσις. μερη μεν γαρ ανθρω που ψυχη και σωμα, μερη
δε των μερων αι περι αυτα διαιρεσεις τε και υποδιαιρεσεις. και μερη μεν Χριστου
ασυγχυτα θεοτης και αν 1.461 θρωποτης, ψυχη δε και σωμα αλλα μερη του μερους.
μερη μεν των μερων του ανθρωπου επι μεν ψυχης ουσια λογικη και ποιοτης ασω
ματος, ων το μεν ηγεμονικον, το δε θυμικον, το δε επιθυμητικον. τουτων το μεν
εννοηματικον διανοητικον μνημονευτικον τε και βου λευτικον, το δε ορεκτικον τε
και ελκτικον, το δε αμυντικον. και πολλα ετερα τουτοις υποδιαιρουνται. αφεισθω τα
νυν ζητειν ποτερον ως μερη ταυτα εισιν εν τηι ψυχηι η ως δυναμεις. η δε του σωματος
παλιν διαιρεσις γινεται εις ομοιομερη, και τουτων ετι εις κεφαλην και χειρας και
ποδας, και ταυτα εις οστεα και νευρα και σαρκα, και ταυτα εις τεσσαρα στοιχεια, και
ταυτα εις υλην και ειδος. πολλα δε και ετερα φιλοσοφουσιν ιατρων παιδες περι φυ
σικων δυναμεων, ων την μεν ελκτικην την δε αλλοιωτικην την δε αποκριτικην
ονομαζουσι, πολλα δε και περι αισθησεως και φαν τασιας και του συνεχοντος το
ζωιον ζωτικου και οργανικου πνευμα τος, ετερου παρα το λογικον, ως φασιν,
υπαρχοντος. ωστε τοινυν αποχρη προς το παραστησαι ταυτα παντα [δια] το σαρκα
ειπειν η σωμα ανθρωπου, και αποχρη παλιν δια της λογικης ψυχης το εις α
διαιρειται μερη δηλωσαι τε και παραστησαι τα εξ ων συνεστη κεν εν οις γνωριζεται.
οι δε, ουχ ινα τον ανθρωπον τελειον απο φηνωσιν, αλλ' ινα τον κυριον
συκοφαντησωσι και της ημετερας αυτον αλλοτριωσωσι φυσεως, και η μη
προσειληφοτα την αρχην το ημετερον η μη φυλαξαντα σωον οπερ εσχε παρ' ημων,
ταυτα 1.462 και τα τοιαυτα σοφιζομενοι, και περι το παραδειγμα κακουργουν τες, εις
αφυκτους και αδιεξοδευτους καταπεπτωκασι λαβυριν θους. Ἀμελει γε τοι και
Θεοδωρητος εφη περι τουτων και των τοιουτων ανοσιων ουτως. "εισι μεντοι γε
τινες οι και Χριστιανων μεν προσηγοριαν εχουσιν, αντικρυς δε τοις της αληθειας
δογμασι πολεμουσιν. οι μεν γαρ το αγεννητον εις τρια τεμνουσι, και το μεν καλουσιν
αγαθον το δε κακον το δε δικαιον· οι δε δυο αρχας αγεννητους ζωγραφουσι, τωι
λογωι αλληλαις εναντιας εκ διαμετρου. αλλοι δε τοις μεν ασεβεσι τουτοις πολεμειν
επαγγελλονται δογμα σιν, ετεραν δε δυσσεβειας επινοουσιν οδον· τον γαρ του θεου
μο νογενη λογον ομολογουντες υιον ως ποιημα τηι κτισει συναριθμουσι, και τον
κτιστην ιστωσι μετα της κτισεως, και το αγιον πνευμα τωι δυσσεβει λογωι της θειας
εξοριζουσι φυσεως. αλλοι δε αλλως την ευθειαν οδον απολεσαντες και τοις των
προωδευκοτων ιχνεσιν ακο λουθησαι μη βουληθεντες πορρω που της αληθειας
εγενοντο, και οι μεν την υπερ υμων γεγενημενην οικονομιαν παντελως απηρνη
σαντο, οι δε ομολογουσι μεν ενανθρωπησαι τον θεον λογον, σωμα δε μονον
 
 
 

169
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανειληφεναι, οι δε εμψυχον μεν καλουσι την ληφθεισαν σαρκα, ου μην λογικην δε
και νοεραν εν ταυτηι γεγενησθαι ψυχην. ισως την οικειαν ανοιαν τουτου τεκμηριον
εχοντες. ημεις δε αν θρωπου ψυχην ουδεμιαν ισμεν ετεραν η την λογικην και αθανα
τον. και αλλοι μεν παλιν εις δυο τον ενα Χριστον διατεμνουσι, 1.463 και ετερον μεν
ειναι διατεινομενοι τον εκ παρθενου τεχθεντα τε λειως ανθρωπον, ετερον δε τον εκ
θεου πατρος λογον, και τον μεν ως ανθρωπον ιδιαι τιθεντες και ανα μερος, τον δε ως
θεον φυσει τε και αληθειαι θεον ονομαζουσιν. αλλοι δε παρατετραφθαι φασι τον εκ
θεου πατρος λογον εις οστεων και νευρων και σαρκος φυσιν, ταυτα παντα δυσσεβως
δογματιζοντες."
Τακιτος εβασιλευσεν ετη βʹ. ουτος Μαξιμινον συγγενη αυ του επεστησε τηι
Ἀσσυριαι, ον δια της υπ' αυτου γενομενης αδικιας ανελοντες οι στρατιωται, ειτα
φοβηθεντες μη εκδικησηι αυτον ο Τακιτος, απεκτειναν και αυτον υποθηκηι
Φλωριανου. Προβος και Φλωριανος εβασιλευσαν ετη δυο μηνας δʹ. ου τος ο Προβος
παραφρονα εαυτον ποιησας ανειλε τον Φλωριανον. επι αυτου βροχης γεγονυιας
σιτος μεμιγμενος τωι υδατι πολυς κατηνεχθη, ον συναγαγοντες σωρους μεγαλους
εποιησαν. ωσαυ τως και ψεκαδας αργυρου κατενεχθηναι φασι. Βικτωρινος δε φιλος
του Προβου ᾔτησε φιλον αυτου αρχοντα γενεσθαι εις Βρετ τανιαν· ο δε απελθων
αντηρεν. ονειδιζομενος δε ο Βικτωρινος δι' αυτον απεσταλη παυσων την ανταρσιαν.
προσποιησαμενος δε απο προσωπου φευγειν του βασιλεως, ως φιλος του
ανταραντος απεδεχθη και ανειλεν αυτον. υποστρεψας δε, ως εξηιει του πλοιου,
λυσας την εαυτου ζωνην ερριψεν εις την θαλασσαν και εισηλθε λυσιζωνος εις τον
βασιλεα. ο δε ωργισθη, δοκων υφ' ετερου αυ τον τουτο πεπονθεναι. Βικτωρινος δε
εφη υφ' εαυτου τουτο γε 1.464 νεσθαι, αιτησαμενος μηκετι αρξαι πραγματος· αρχη
γαρ πασα, εφη, μετα κινδυνων και κλιμακτηρων. ο δε και ησυχιαν αυτωι εχαρισατο
και δωρεας πολλας παρεσχεν. απεκτεινε δε παντας τους αποκτειναντας Τακιτον και
Αυρηλιανον, εν τηι Πειρινθωι επι εστια σιν αυτον καλεσας. ανηιρεθη δε και αυτος.
Καρος και Καρινος και Νουμεριανος εβασιλευσαν ετη βʹ. ουτος ο Καρος την Περσιδα
και Κτησιφωντα παρελαβεν, τεταρ τον τουτο πεπονθυιας, υπο Τραιανου, υπο Βηρου
και Σεβηρου και Καρου. τελευτησαντος δε Καρου υπο λοιμικης, και Νουμε ριανου
τυφλωθεντος, ανειλεν αυτον Ἄπρος ο αυτου πενθερος, και εβασιλευσε Νουμεριανος
δουξ τυγχανων Μυσιας. επι αυτου εμαρτυρησεν ο αγιος Βαβυλας εν Ἀντιοχειαι.
τουτον ανειλε ∆ιο κλητιανος. ∆ιοκλητιανος εβασιλευσεν ετη κβʹ, τωι γενει
∆αλματης. περιγενομενος δε των πραγματων προβαλλεται Μαξιμιανον Ἑρκου λιον,
γαμβρον και φιλον αυτου οντα· υφ' ων μεγας διωγμος κατα Χριστιανων εκινηθη.
προσεταξαν γαρ κατα πολιν και κατα χω ραν τας μεν Χριστου εκκλησιας
καταστρεφεσθαι και τας θειας αυτων γραφας κατακαιεσθαι, τους δε Χριστιανους
ευρισκομενους αναγκαζεσθαι θυειν τοις δαιμοσι. διο και πολλοι τον της αθλη σεως
ανεδησαντο στεφανον, εξ ων εισι Πετρος Ἀλεξανδρειας και Ἄνθιμος Νικομηδειας
και Προκοπιος και Γεωργιος οι αοιδιμοι μαρτυρες. και Σαββατιος ο την αιρεσιν των
τεσσαρεσκαιδεκατι 1.465 των κρατυνας εγνωριζετο, και γυνη τις ιερα και θαυμασια,
τον βιον αειπαρθενος και ωραια, πανυ συσχεθεισα και πολλαις μηχα ναις θυσαι των
τυραννων αυτην αναγκαζοντων μη ηττηθεισα. προσεταξαν εκδοθηναι στρατιωτηι
προς αισχραν μιξιν, και μηδε ουτως πειθομενην υποβαλεσθαι κεφαλικηι τιμωριαι. και
περιστα τηθεισα λιαν εδειτο του Ἀνθιμου Νικομηδειας, μηπω τελειωθεν τος δια
μαρτυριου, συμβουλευσαι αυτηι τι αν αιρησοιτο. ο δε χρηστος οντως ανηρ και
οικονομος και πιστως εν κρισει τα λογια κυριου ταμιευομενος φησι "καλον μεν, ω
τεκνον, το κατορθωμα της αγνειας και θεοπρεπες, μειζων δε η της πιστεως εντολη,
κρη πις ουσα των καλων της ευσεβειας. μη ουν προκρινηις των κρειτ τονων τα
 
 
 

170
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δευτερα. ωσπερ γαρ εν περιστασει τινα γενομενον αι ρετωτερον εστιν υπερ του
σωματος διαρπαγηναι το ιματιον, ουτως μαλλον εστιν εν τοις πειρασμοις ασπιλον
τηρησαντα την ψυχην προδουναι την σαρκα τοις παντοιως ενυβριζειν εθελουσιν η
απολε σαι της ψυχης την ευγενειαν." η δε τουτου ακουσασα απηιει τα λαντευομενη
τον νουν, ως δυο καλων αντιποιουμενη. αλλ' η θεια χαρις ταυτης διεφυλαξατο την
παρθενιαν τροπωι τοιωιδε. ως γαρ εφ' ενος οικου συνεκλεισθη, λεγει τωι στρατιωτηι
"μηδεν ατοπον πραξηις εις εμε, ανθρωπε, και παρεξω σοι μισθον επαξιον· δωσω γαρ
σοι φαρμακον, ουσα φαρμακις, αθανασιας προξενον, ωι χριο μενος ατρωτος μενεις εν
τοις πολεμοις. και ει βουληι τουτου λα βειν πειραν, επιτρεψον με σκευασαι αυτο."
του δε μετα πολλης 1.466 χαρας επιτρεψαντος, λαβουσα κηρον η μακαρια και ελαιωι
συμμι ξασα και μαλαξασα, και τον εαυτης αυχενα περιχρισασα, λεγει αυτωι "παταξον,
ως δυνηι." ο δε μετα δυναμεως κατενεγκας το ξιφος απετεμεν ευθεως την τιμιαν
αυτης κεφαλην. και ουτω νικησασα των δυσμενων την κακουργιαν διπλουν τον
στεφανον τον του μαρτυριου και της αγνειας ανεδησατο. Ὡσαυτως δε τις και αλλη
γυνη ευπρεπεστατη, κορη ουσα και παρθενιαν ασκουσα, διεβληθη ως τους θεους
ενυβριζουσα· ην συλλαβομενοι και μαστιγωσαντες μη υπεικουσαν τηι τουτων
δυσσεβειαι παρεδωκαν εις πορνειον, εντειλαμενοι τωι ταυτην νεμοντι κομιζειν υπερ
αυτης ημερησιον νομισματα τρια. ος εκδοτον αυτην εστησε τοις βουλομενοις· και
πολλων προς αυτην εισπηδωντων παντας απεκρουετο, προφασιζομενη ελκος εχειν
επι κρυπτου τοπου και τουτου την απαλλαγην εκδεξασθαι. ουτως ουν τουτους απο
βουκολουσα τον θεον ικετευεν ασπιλον την παρθενιαν αυτης δια φυλαξαι. και δη
υπηκουσεν αυτης ο θεος. και ερχεται τις νεα νισκος περιφανης και λιαν ευσεβης
εσπερας βαθειας προς τον πορ νοβοσκον, και διδωσιν αυτωι νομισματα πεντε, λεγων
"εασον μοι ταυτην την κορην" .... τα ιματια αυτου, και περικαλυψας την κεφαλην
αυτης εξεπεμψεν αυτην αφθορον και ανεπαφον. ημερας δε γενομενης και του
δραματος γνωσθεντος εκριθη ο νεανιας αναι ρεθηναι, και τουτου γενομενου
επληρωσε το κυριακον λογιον το φασκον "μειζονα ταυτης αγαπην ουδεις εχει, ινα
τις την ψυχην αυτου θηι υπερ των φιλων αυτου."
1.467 Ὁμοιως και ετερου μοναζοντος κατασχεθεντος υπο των ασε 1.467 βων,
μετα πολλας ποινας και μαστιγας τελευταιον πονηραν επε νοησαν επινοιαν εις
φθοραν της σωφροσυνης του δικαιου. εν τινι γαρ κηπωι κλινην στρωσαντες και τον
αγιον εν αυτηι δεσμησαντες επαφηκαν αυτωι γυναιον ασεμνον, ως αν μη δυναμενος
τας εκ ταυτης μηχανας διαφυγειν και ακων εις την πονηραν καθελκυσθη ναι πραξιν.
της δε τουτωι περιπλεκομενης και καταφιλουσης αυ τον, την εαυτου γλωσσαν
αποτεμων τοις οδουσι προσεπτυσεν εις το προσωπον αυτης, κακ τουτου εαυτωι μεν
πονους και αλγηδο νας αντι ηδονων επεισηγαγεν, εκεινην δε σφοδρα κατεπληξε και
αηδιας ενεπλησε τωι ρευματι του αιματος. απερ ακουσαντες οι Ἕλληνες εθαυμαζον
την των μοναζοντων σωφροσυνην και ακρι βειαν. Ἡττηθεντες ουν οι δυσσεβεις
τυραννοι ∆ιοκλητιανος και Μαξιμιανος τωι πληθει των αναιρουμενων, δογμα
εξεθεντο ωστε τους ευρισκομενους Χριστιανους εξορυττεσθαι τον δεξιον των
οφθαλμων, ου μονον δια το οδυνηρον αλλα και δια το ατιμον και προδηλον και της
των Ῥωμαιων πολιτειας αλλοτριον. Τωι ζʹ ετει αυτων την Βουσιριν και την Κοπτον,
πολεις εν Θηβαις της Αιγυπτου, αποστατησασας της των Ῥωμαιων αρχης εις εδαφος
κατεσκαψαν. τωι θʹ ετει ως εν στηληι ενεγραψαν οι δυσσεβεις καθ' ημων, ως παντων
αναιρεθεντων Χριστιανων πα σης ευθηνιας και ευκρασιας η Ῥωμαιων πολιτεια
πλησθησεται, 1.468 καθως υπελαμβανον οι αλαστορες· διο και λιμος και λοιμος και
αυχμος, και παν οτιουν εστι κακον ειπειν, τους ανθρωπους μετηλ θε, και τινος
ετερου νοσηματος μοιρα. ελκος δε ην φερωνυμως του πυρωδους ανθρακος
 
 
 

171
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγομενον, καθ' ολον μεν ερπον το σωμα, σφαλερους δε τοις πεπονθοσιν ενεποιει
κινδυνους. ου μην δε αλλα και κατα των οφθαλμων εξαιρετως επι πλειστον
γενομενον μυριους οσους ανδρας αμα γυναιξι και παισι πηρους απειργασατο. και
συν τουτοις προσεπανισταται τωι τυραννωι ο προς Ἀρμενιους πολεμος, αθροως υφ'
ενα και τον αυτον καιρον συρρευσαντα της του δυσ σεβους θρασυτητος την κατα του
θεου μεγαλαυχιαν, οτι δη της περι τα ειδωλα σπουδης αυτου και της καθ' ημων
ενεκα πολιορ κιας μη λιμον μηδε λοιμον μητε μην πολεμον επι τον αυτου συμ βηναι
καιρον ενηβρυνετο. ταυτα δη ουν αμα και κατα ταυτον επηλθον, και της κατ' αυτον
καταστροφης περιειληφει τα προοι μια. αυτος μεν ουν τον προς Ἀρμενιους πολεμον
αμα τοις αυτου στρατοπεδοις κατεπονειτο, τους δε λοιπους των τας υπ' αυτον πο
λεις και χωρας οικουντων δεινως ο λιμος αμα και ο λοιμος κατε τρυχε, και μυριοι
μεν ετυγχανον οι κατα πολεις θνησκοντες, πλειους δε οι κατ' αγρους και κωμας,
απαντων σχεδον τροφης ενδειαι και λοιμωδει νοσωι διεφθαρμενων. και γαρ οι μεν
χορτον διαμασωμενοι και την εξιν λυμαινομενοι διωλλυντο, οι δε απε σκληκοτες
ωσπερ ειδωλα νεκρα, ωδε κακεισε ψυχορραγουντες εν σειομενοι τε και
περιολισθαινοντες, κατεπιπτον εν ταις πλατειαις. 1.469 οθεν νεκρα σωματα και
γυμνα, εφ' ημεραις πλειοσιν αταφα διερ ριμμενα, θεαν οικτραν και ελεεινην
παρειχον τοις ορωσιν, ηδη γε τοι και κυνων τινες εγενοντο βορα. ουχ ηκιστα δε και
ο λοιμος παντας οικους επενεμετο. μετ' ου πολυ δε και αυτοι οι τυραννοι αξια της
δυσσεβειας αυτων τα επιχειρα εκομισαντο, οιονει αρρα βωνα των μελλοντων
αυτους μετα θανατον διαδεξασθαι τιμωριων εντευθεν κομιζομενοι. νοσωι γαρ
δεινοτατηι ο ∆ιοκλητιανος μετα την αποθεσιν της βασιλειας περιπεσων αλγηδοσιν
ισχυραις την σαρκα πασαν διελυμαινετο, και τα μεν εγκατα διεφθειροντο υπο της
σφοδροτατης φλογωσεως, η δε σαρξ πασα κηρου δικην διετη κετο. και συν τουτοις
εκτυφλουται και πηρος ο δειλαιος αποκαθ ισταται. καντευθεν ελεεινως
διαφθειρομενος και δεινως καταση πομενος σκωληκων πληθος εκ του φαρυγγος
ανεφερε συν τηι γλωσ σηι αυτου κατασαπεισηι. τοσαυτην ουν δυσωδιαν εξεπεμπεν ως
ουδεν των εν ταφοις διαλυθεντων νεκρων διαφερειν. ο δε τυραν νος εν τουτοις
εμπνεων στεναξας θανατον επεκαλειτο, και τα τε λευταια πνεων εφη "οι μοι τωι
ελεεινωι και θρηνων αξιωι, οποιαν των εις Χριστιανους μοι τετολμημενων ασεβειων
αξιαν υπεχω την τιμωριαν." και ταυτα μεν υστερον συμβεβηκε τωι αλιτηριωι. Τωι δε
θʹ και ιʹ ετει της βασιλειας αυτου Κωνσταντιον τον λεγομενον Χλωρον δια την
ωχροτητα του προσωπου αυτου και Μαξιμιανον Γαλλεριον Καισαρας εποιησαν,
πεισαντες τας ιδιας αυτων καταλιποντας γαμετας τας αυτων ειληφεναι θυγατερας.
1.470 Θεοδωρα ην του Κωνσταντιου και Βαλλερια η του Γαλλεριου ητοι του
∆ιοκλητιανου θυγατηρ. Τωι ιʹ αυτου ετει της Ἀλεξανδρειας συν τωι Αιγυπτωι υπο
Ἀχιλλεως αποστατησασης, τηι προσβοληι των Ῥωμαιων πλειστοι ανηιρεθησαν. Τωι ιαʹ
ετει φρικτον διωγμον κατα Χριστιανων εγειραντες πολλας μυριαδας μαρτυρας
εποιησαν. τουτο ετος ην του κοσμου #22εψπζʹ. και φησιν Ευσεβιος οτι Ἄδαγκτος
μαγιστρος εμαρτυρησε. της δε γυναικος αυτου και των θυγατερων ζητουμενων, δια
το μη διαφθαρηναι την σωφροσυνην εαυτας ερριψαν κατα του ποταμου. ζητητεον
ουν ει αριθμουνται εις μαρτυρας. Τωι ιβʹ ετει Μαξιμιανος ο Ἑρκουλιος Γαλλιας και
Βρεττα νιας, Κωνσταντιος δε Ἀλανιας και Ἀφρικης εκρατησαν. Τωι ιγʹ ετει τους εν
στρατειαι Χριστιανους εξεβαλον. Τωι ιζʹ ο Γαλλεριος Μαξιμιανος κατα Ναρσεως του
των Περσων βασιλεως εκδραμων τουτον μεν εδιωξε, την δε γυναικα αυτου
αφελομενος και παντα τα αυτου, και σφαγην μεγαλην ποιη σας, υπεστρεψε προς
∆ιοκλητιανον, και βαλαντια πεπληρωμενα εχων λιθων τιμιων και μαργαριτων, αφ'
ων πρωτος ∆ιοκλητιανος εσθητι και υποδημασι λιθοις τιμιοις και χρυσωι
 
 
 

172
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεκοσμημενοις εχρησατο, προσκυνεισθαι τε εαυτον παρα το εξ αρχης εθος εκε λευσε
και θριαμβον επετελεσεν. ωνομασθη δε θριαμβος απο των 1.471 επων των εις τον
∆ιονυσον· θριασιν γαρ την των ποιητων μανιαν λεγουσιν. η απο του θρια, τα φυλλα
της συκης ανακειμενης τωι ∆ιονυσιωι. τοτε και ο μεγας Σιλβεστρος της Ῥωμαιων
εκκλησιας εκρατει επι χρονους κηʹ.
Κωνσταντινου δε του υιου Κωνσταντιου εν τηι ανατοληι και Παλαιστινηι μετα
του Γαλλεριου τυγχανοντος, ως αυτον ο Γαλλε ριος εωρα τα Χριστιανων φρονουντα
συνεσει τε ψυχης και ρωμηι σωματος και τηι περι την παιδευσιν ευφυΐαι προκοπτοντα,
μαντευ σαμενος τε τουτον καταλυτην εσεσθαι της τυραννιδος και των δο γματων
αυτου, δολωι θανατωσαι τουτον εσκεψατο. θειαι δε προ μηθειαι φυγηι την σωτηριαν
ποριζεται και προς τον ιδιον πατερα διασωζεται, πολλα συν αυτωι τωι σωσαντι
ευχαριστων Χριστωι. Τωι ιηʹ ετει ∆ιοκλητιανου Θεοτεκνωι γοητι πειθομενος ο Γαλ
λεριος διωγμον κατα των Χριστιανων ηγειρεν. ουτος ο Θεοτεκνος υποθηκηι
Μαξιμιανου τα επι Χριστου δηθεν παρα Πιλατου πρα χθεντα πλασαμενος,
υπομνηματα πασης βλασφημιας αναπλεα κατα πολιν και κωμην εσταλκε,
Μαξιμιανου προσταξαντος τοις γραμματοδιδασκαλοις ταυτα τους παιδας
εκδιδασκειν, ως αν δια γελωιτο το καθ' ημας μυστηριον. Τωι ιθʹ ετει προσταγμα εδοθη
βασιλικον, τας εκκλησιας του Χριστου εδαφιζεσθαι και τας θειας βιβλους
κατακαιεσθαι, και παντα Χριστιανον η θυειν τοις ειδωλοις η εν βασανοις ανυποστα
τοις αποθνησκειν. 1.472 Τωι κʹ ετει της αυτου βασιλειας ∆ιοκλητιανος και Μαξιμια
νος ο Ἑρκουλιος εξ απονοιας εν μιαι ημεραι την βασιλειαν απεθεντο, καταστησαντες
αντ' αυτων βασιλεις της μεν ευας Γαλλεριον Μα ξιμιανον τον ∆ιοκλητιανου
γαμβρον, των εσπεριων δε Κωνσταν τιον τον Ἑρκουλιου γαμβρον. και ο μεν
∆ιοκλητιανος ιδιωτευσας ετη ιβʹ της γλωσσης αυτου σαπεισης μετα του φαρυγγος
και πλη θος σκωληκων αναβρασασης το πνευμα απερρηξεν, ο δε Ἑρκουλιος την
βασιλειαν αναλαβεσθαι βουληθεις και μη επιτυχων απηγξατο. ο δε Γαλλεριος
σκωληκοβρωτος γεγονως εξεψυξεν. Ὁ δε Κωνσταντιος λιαν αγαθος ων και ευσεβης
και τον υιον Κωνσταντινον ομοιως επαιδευσε, και τωι καθ' ημων διωγμωι ου δαμως
εκοινωνησεν, αλλα και τους υπ' αυτον χριστιανιζειν αδεως και ακωλυτως επετρεπε.
τελευται δε εν Βρεττανιαις, βασιλευσας ετη δυο. Καισαρ δε ην ετη ιγʹ. ος εγεννησεν εξ
Ἑλενης της πρωτης αυτου γυναικος Κωνσταντινον τον μεγαν και αγιον, περι την
της ∆ακιας πολιν· ον και αναγορευει αντ' αυτου βασιλεα εν Ῥωμηι επ' οψεσι παντος
του λαου, περιοντων και των λοιπων αυ του παιδων, Κωνσταντιου φημι του πατρος
Ἰουλιανου και Γαλ λου του και ∆αλματου· μεθ' ων και θυγατερα ειχε Κωνσταντιαν
την Λικιννιου γαμετην, εκ Θεοδωρας της θυγατρος Ἑρκουλιου γεννηθεισαν. ουτος
δε ο Κωνσταντιος ο του μεγαλου Κωνσταντι νου πατηρ θυγατριδους ην Κλαυδιου
του βασιλεως. Ἦν δε τηι ιδεαι ο μεγας Κωνσταντινος μεσηλιξ, ευρυτερος τους ωμους
και παχυς τον αυχενα, οθεν και Τραχηλαν αυτον 1.473 επωνομαζον, την χροιαν
ερυθρος, την τριχα της κεφαλης ου δα σειαν ουδε ουλην εχων, την δε του γενειου
ψιλην πως και προς το μηδε φυειν πολλαχου του προσωπου, την ρινα επιγρυπον, το
δε ομμα παραπλησιον λεοντι, χαριεις και φαιδροτατος, παιδειας μετασχων μετριας.
το δε εγκρατευς περι τας επιθυμιας της γα στρος εις ακρον κεκοσμημενος, εν τουτωι
τας πολλας διαφευγειν του σωματος νοσους, ουχ υγιως αυτου διακειμενου,
απειλουντος τε λωβην και φυοντος πλειστα μοχθηρα. Γαλλεριος τοινυν Μαξιμιανος
επι Ἰταλιαν ελθων εχειροτο νησε Καισαρας δυο, Μαξιμιανον μεν τον ιδιον υιον κατα
την ευαν, εφ' ου και οι προς πατρος τωι μεγαλωι Βασιλειωι πατερες δια τον αυτου
διωγμον εις ερημους μακρυναντες εφυγαδευθησαν, Σεβηρον δε κατα την Ἰταλιαν. οι
δε εν Ῥωμηι στρατιωται ανηγορευσαν Μαξεντιον τον υιον Μαξιμιανου του
 
 
 

173
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἑρκουλιου βασιλεα. Κρατησας ουν ο θειοτατος και χριστιανικωτατος βασιλευς
Κωνσταντινος εβασιλευσε Γαλλιων και Βρεττανιας. τωι πρωτωι ουν αυτου ετει, της δε
θειας σαρκωσεως αʹ, του δε κοσμου #22εψ ζʹ τεσσαρες ουτοι συνεβασιλευον αυτωι,
Μαξιμιανος ο Γαλλε ριος, συν δυσι Καισαρσι Σεβηρωι και Μαξιμιανωι τωι Γαλλεριου
υιωι και Μαξεντιωι τωι υιωι του Ἑρκουλιου, εν Ῥωμηι υπο των στρατιωτων
αναγορευθεντι βασιλει. ουτοι αλληλους εσπευδον υπερβαλλειν εις τον κατα
Χριστιανων πολεμον, πασηι τε κακιαι και θηλυμανιαι συζωντες ανατομαις βρεφων
των εγκυμονουσων γυναι 1.474 κων εν μαντειαις εχρωντο, αρπαγαις τε και φονοις,
και οσα τοι αυτα. Του δε Σεβηρου τελευτησαντος Λικινιον οι Ῥωμαιοι Και σαρα
ανηγορευσαν, Κωνσταντινωι χαριζομενοι γαμβρωι αυτου οντι εις αδελφην
Κωνσταντιαν, και υποκρινομενον ψευδως την καθ' ημας ευσεβειαν. Μαξεντιος δε
πανδεινα τοις Ῥωμαιοις εποιει κακα· τας τε γαρ ουσιας αυτων και γυναικας και
θυγατερας ηρ παζε, και αυτους πολυτροπως ανηιρει, και αμετρα τοις δαιμοσιν
εξακολουθων επετελει. οθεν και πρεσβειαν οι Ῥωμαιοι προς Κων σταντινον
ποιησαμενοι κατα του δυσσεβους Μαξεντιου τουτον διη γειραν. ο δε Μαξεντιος τον
παραρρεοντα τηι πολει ποταμον ναυ σι γεφυρωσας κατα του μεγαλου Κωνσταντινου
αντιπαρεταξατο. ο δε δεδιως τας του Μαξεντιου γοητειας εν πολληι αγωνιαι ην.
φαινεται ουν αυτωι εν εκτηι ωραι της ημερας ο τιμιος σταυρος, εκ φωτος
κατεσκευασμενην εχων επιγραφην δι' αστερων "εν τουτωι νικα." εν οραματι δε της
νυκτος εφισταται αυτωι ο κυριος, λεγων "χρησαι τωι δειχθεντι σοι σημειωι, και νικα."
τοτε σταυρον χρυ σουν σχεδιασας, ος εστι μεχρι και νυν, εκελευσε προαγειν εν τωι
πολεμωι· και συμβολης γενομενης ηττηθησαν οι περι Μαξεντιον, και του πληθους
αναιρουμενου Μαξεντιος συν τοις λοιποις τηι γε φυραι επεβη φευγων, ητις θειαι
δυναμει διαρραγεισα εν τωι ποτα μωι παντας κατεποντισεν. οι δε Ῥωμαιοι
λυτρωθεντες της του πονηρου Μαξεντιου τυραννιδος, την πολιν στεφανωσαντες,
εισε 1.475 δεξαντο μετα χαρας τον νικητην Κωνσταντινον συν τωι νικοποιωι σταυρωι,
σωτηρα αυτον ανευφημουντες. Τωι ζʹ ετει της βασιλειας αυτου ο μεγας
Κωνσταντινος της Ῥωμης κρατησας προ παντων τα λειψανα των αγιων μαρτυρων
τηι οσιαι ταφηι παρεδωκε, και τους εν εξοριαις ανεκαλεσατο. και υπο Σιλβεστρου του
οσιωτατου παπα Ῥωμης βαπτιζεται και της λωβης εξελευθερουται τροπωι τοιωιδε· εις
Ῥωμην εισελθων μετα την κατα Μαξεντιου νικην ζητει ιατρους θεραπευθηναι της
νοσου. και δη Ἰουδαιοι τινες ερχονται λεγοντες οτι κολυμβηθραν χρη ποιησαι αφ'
αιματος υπομαζιων βρεφων και εν αυτηι λουσαμενον καθαρι σθηναι. συναγονται ουν
τα βρεφη μετα των μητερων. και τι δει λεγειν τους των μητερων οδυρμους και τας
των τριχων εκκο πας και ταλλα οσα τοις εκ ψυχης οδυνωμενοις εστι; ταυτα ιδων
εκεινος και συνδακρυς γενομενος ειπε "καλον εστι μαλλον εμε μο νον κακωι μορωι
αποθανειν η ταυτα τα βρεφη. αλλα και τις οιδεν το τελος οποιον;" ταυτα ειπων και
τας μητερας δωροις φιλοφρο νησαμενος απελυσεν εν ειρηνηι. ταυτηι τοι και κατ'
οναρ οραι τους δυο μεγαλους αποστολους Πετρον και Παυλον προτρεπομενους αυ
τον Σιλβεστρον ζητησαι τον επισκοπον της πολεως· "και αυτος υποδειξει σοι
κολυμβηθραν δι' ης της τε ψυχης τας νοσους και του σωματος θεραπευθησηι."
ερχεται ουν ο Σιλβεστρος δια τους επικειμενους διωγμους εν φυγαδειαι τελων, και
βαπτιζει κατηχη σας τουτον. ευθυς ουν απο της θειας κολυμβηθρας ανερχομενου
1.476 του Κωνσταντινου εξεπεσον απο του σωματος αυτου ωσει λεπιδες, και
εκαθαρισθη, και γεγονεν ολον υγιες ως παιδαριου μικρου. τουτο ιδοντες οι λαοι
εβαπτισθησαν απειροι, και Κρισπος ο υιος Κωνσταντινου. Οι δε λεγοντες εν
Νικομηδειαι κατα τον αυτου θανατον βα πτισθηναι υπο Ευσεβιου του Νικομηδειας
του Ἀρειανου ψευδον ται. φασι γαρ αναβαλλεσθαι αυτον το βαπτισμα δια το
 
 
 

174
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελπιζειν αυτον εν τωι Ἰορδανηι βαπτισθηναι. τι γαρ ην αυτωι και εμποδων, τον
Γαλλεριον εν τηι ανατοληι καταπολεμουντι και εις Περσιαν πα λιν εκ δευτερου
εισελθοντι, μη απελθειν και βαπτισθηναι εν τωι Ἰορδανηι; αλλα και το ως νοθον
διαβαλλειν αυτον πασης κακιας εστιν. η γαρ γενεα αυτου βασιλικη υπηρχε και προ
∆ιοκλητιανου. και γαρ ο πατηρ αυτου Κωνσταντιος θυγατριδος ην Κλαυδιου του
βασιλεως, και εκ της Ἑλενης της πρωτης αυτου γυναικος εσχε τον μεγαν
Κωνσταντινον, καθως λελεκται.
Τουτου ουν βαπτισθεντος μεγαλα θαυμασια εποιησεν ο θεος δια του εν αγιοις
Σιλβεστρου. παντα δε παρεις εν μονον φρασω. εν τωι Καπιτωλιωι Ῥωμης, βαθμους
εχοντι τριακοσιους εξηκοντα πεντε, εν τηι καταδυσει των βαθμων και των θεμελιων
δρακων ᾤκει παμμεγεθης, ωι εθυσιαζον καθ' ημεραν Ἕλληνες. ει δ' ου, αλλα
εξαιφνης επιπιπτων πολλους ελυμαινετο. εκεισε Σιλβεστρος καταβας, και οικισκον
μικρον εχοντα πυλας χαλκας ευρων ου ην 1.477 ο δρακων, κλεισας τας θυρας τηι
επικλησει Ἰησου Χριστου τουτον απεκτεινε. Τωι θʹ ετει της βασιλειας Κωνσταντινου
Μητροφανης επι σκοπος Βυζαντιου δʹ γεγονε. ταυτα τοινυν ο της ευας Μαξιμια νος
ο Γαλλεριος ακουσας τον κατα Χριστιανων ανηκε πολεμον. εν τωι ιʹ ετει της
βασιλειας αυτου ο μεγας Κωνσταντινος συν Λι κινιωι Καισαρι κατα του Γαλλεριου
αθροιζει πολεμον, και τουτον τρεψαμενος παντας κατασφαττει. αυτος δε ο
Γαλλεριος το δια δημα ριψας και μετ' ολιγων ευνουστατων διαδρας απο κωμης εις
κωμην ᾤχετο, και τους ιερεις των ειδωλων και μυστας και προ φητας και μαντεις ως
απατεωνας κατεσφαξεν. εν δε τωι ιαʹ ετει μελλοντος κρατηθηναι του Μαξιμιανου
υπο του μεγαλου Κων σταντινου, προλαβουσα θεια οργη κατελαβεν αυτον· φλοξ γαρ
απο των σπλαγχνων αυτου και μελων αναφθεισα αμφοτερους τους οφθαλμους
αυτου εκπηδησαι πεποιηκεν, αι δε σαρκες αυτου σα πεισαι των οστεων εξεπεσον, και
ουτω διατεθεις την θεομαχον αυτου απερρηξε ψυχην. τωι αυτωι δε τροπωι και
Μαξιμινος ο του μιαρου μιαρωτατος υιος, μυρια οσα και αρρητα κατα των Χρι
στιανων επινοησας, αναριθμητοις κακοις υπεβληθη, και νοσοις παρα φυσιν και
πληγαις εξαισιαις ποινηλατουμενος εξεψυξε. Τωι ιβʹ ετει Λικινιον διαθηκας
απαιτησας του μηδεν κατα Χριστιανων πραττειν κακον, βασιλεα αναγορευει και
αφορισας μοιραν της Ῥωμαιων γης διδωσιν. εντευθεν ο κατα Χριστιανων 1.478
χαριτι θεου πεπαυται διωγμος. επι τουτου του Λικινιου εμαρ τυρησεν ο αγιος
Θεοδωρος. Τωι ιδʹ ετει μονοκρατωρ ο μεγας Κωνσταντινος πασης της Ῥωμαιων γης
γενομενος πασαν αυτου την εννοιαν εις θειας φρον τιδας μετηγαγεν, εκκλησιας
ανεγειρων και φιλοτιμως ταυτας πλου τιζων. γραφει δε και πρωτον νομον, τους των
ειδωλων ναους αποδιδοσθαι τοις τωι Χριστωι αφιερωμενοις ναοις, δευτερον Χρι
στιανους μονους στρατευεσθαι εθνων τε και στρατοπεδων αρχειν, τους δε
επιμενοντας τηι ειδωλολατρειαι κεφαλικως τιμωρεισθαι, τριτον τας πασχαλιας δυο
εβδομαδας απρακτους τελειν, την τε προ του πασχα και την μετ' αυτην. τα δε των
πηχων της ανα βασεως του Νειλου εν τηι εκκλησιαι ενομοθετησεν αναφερεσθαι, και
ουκ εν τωι Σαραπιδι, ως ειθιστο τοις Ἕλλησιν. αλλα δεον εστι περι της του αγιου
Σιλβεστρου διαλεξεως ολιγα τινα ειπειν. Τωι δʹ ετει της βασιλειας του ευσεβεστατου
και μεγαλου Κωνσταντινου διαλεξις γεγονεν εν Ῥωμηι Χριστιανων και
Ἰουδαιων.και των μεν Χριστιανων ο μεγας ηγειτο Σιλβεστρος παπας ων της Ῥωμης,
Ἰουδαιων δε συν αλλοις πλειστοις νομομαθεσι και Ζαμβρης ο μαγος, Ἑβραιος και
γοης, εν ωι πασαν την πεποιθησιν ειχον οι Ἰουδαιοι. λεγουσι τοινυν Ἰουδαιοι
"εκλεξασθε δωδεκα Χριστιανους, οιτινες οφειλουσι δικαιολογηθηναι ημιν." ο δε
αγιος Σιλβεστρος εφη "ημεις εις την του θεου δυναμιν αφορωμεν. εις γαρ εστιν ωι
λεγομεν «αναστα ο θεος, δικασον την δικην σου.» 1.479 οσον γαρ της των ανθρωπων
 
 
 

175
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βοηθειας υστερουμεθα, τοσουτον τηι του θεου δυναμει στηριζομεθα." προς ταυτα
Ἀβιαθαρ Ἰουδαιος εφη "τουτο το ρητον ο ημετερος εφη προφητης." και ο αγιος
Σιλβεστρος "παντα σημερον ενταυθα εκ των υμετερων βιβλων προσενεγκειν εχομεν
καθ' υμων αυτων· τοτε γαρ λαμπρα γινεται νικη, οταν το εξ εναντιας μερος τηι των
οικειων διδασκαλιων αυ θεντιαι ηττηθηι." ο βασιλευς εφη "αυτη δικαια η κρισις, εν ηι
καταναγκαζεται εκαστος τηι της ιδιας θρησκειας αυθεντιαι ηττα σθαι." Ἀβιαθαρ ειπε
"του παντοκρατορος θεου, του ημετερου λεγω, ιδιωι στοματι λεγοντος «ιδετε, ιδετε,
οτι εγω ειμι θεος, και ουκ εστι πλην εμου,» πως αυτοι λεγουσι τρεις οφειλειν προσ
κυνεισθαι, πατερα, οντινα και ημεις πεπιστευκαμεν, υιον, ον οι πατερες ημων
εσταυρωσαν, τριτον πνευμα το αγιον; τρεις ουν προσκυνουντες τουτωι τωι ειρηκοτι
ενα μονον ειναι θεον εξ αναγκης προσκρουουσιν." ο αγιος Σιλβεστρος εφη "ημεις
ενα θεον σε βομεν και ομολογουμεν. αλλ' ουχ ουτως ερημον αυτου την θεο τητα
φαμεν ωστε μη εχειν αγαλλιασιν υιου. υιον δε αυτου του τον λεγομεν περι ου ο
υμετερος προφητης ειπε «τωι λογωι κυριου οι ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι
πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυτων.» υιον δε εκεινον λεγομεν προς
ον δια του υμετερου προφητου ο πατηρ βοαι λεγων «υιος μου ει συ, εγω σημερον
γεγεννηκα σε.» θεος δε χθες και σημερον, ουκ εχει τελος, επειδη υπερχρονος εστιν.
αναρχος ουν υπαρχει· αναρχος 1.480 αρα και ο πατηρ. επει τινι ειπε «ποιησωμεν
ανθρωπον κατ' ει κονα και καθ' ομοιωσιν ημετεραν;» ει γαρ ειρηκε «ποιησω αν
θρωπον κατ' εικονα και καθ' ομοιωσιν εμην,» εδοκει αν το της μονοτητος αυτου
σημαινειν. το δε κατ' εικονα και ομοιωσιν ημε τεραν σαφως και τον υιον και την
ισοτητα εσημανεν. ου γαρ μειζον τι προσλαβειν δυναται, επειδη ηλικιας αυξησιν ουκ
οιδεν· ελαττωσιν παλιν ου δεχεται." Ἰωνας ραβις ειπεν "ανθρωπινωι λογισμωι ουκ
εστι δεκτεα η πιστις. ποιον γαρ θεον συμβουλευει ουτος πιστευθηναι, ον και πατερα
και υιον και πνευμα αγιον ομολογει;" ο αγιος Σιλβεστρος εφη "οταν αναγνωις εν ταις
βιβλοις περι μεν του πατρος, ηνικα λεγει περι του ιδιου υιου «υιος μου ει συ,»
ομοιως δε και εν ετερωι τοπωι «αυτος επικαλεσεται με, πα τηρ μου ει συ,» τοτε εισηι
σαφως το λεγομενον, και ουδεν ξενον περι της αγιας τριαδος υπολαβηις λεξειν ημας.
περι δε του αγιου πνευματος ακουε παλιν του προφητου σου λεγοντος και
ευχομενου «το πνευμα σου το αγιον μη αντανεληις απ' εμου.» και παλιν ο αυτος «και
τωι πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυ των,» τουτεστι των ουρανιων
δυναμεων." Κωνσταντινος Αυγουστος ειπε "θαυμαζω των Ἰουδαιων το
αναισχυντον· απο πασων γαρ των οικειων γραφων πολυτροπως ηττωμενοι ακμην
θελουσι τινα κατα της αληθειας επιζητειν. οθεν επει περι του πατρος και του υιου
και του αγιου πνευματος το ικανον γεγονεν, ει τι ετερα εισι δεικτεα,
προσφερεσθωσαν." Γοδολιας Ἰουδαιος ειπεν "ημεις περι εκεινου λεγομεν του
τεχθεντος, του εν τοις ευαγγελιοις αυτου 1.481 αναγεγραμμενου ηυξηκεναι τε
ηλικιαι και σοφιαι, και πειρασθεντος παρα του διαβολου, μετα δε ταυτα πραθεντος
παρα του οικειου μαθητου, παραδοθεντος, κρατηθεντος, εμπαιχθεντος, φραγε
λωθεντος, χολην συν οξει ποτισθεντος, ακανθαις στεφανωθεν τος και γυμνωθεντος,
και της αυτου εσθητος εν κληρωι δοθεισης επι σταυρου παγεντος, αποθανοντος και
ταφεντος." ο αγιος Σιλβεστρος εφη "ταυτα παντα ως προκηρυχθεντα εγραφη περι
του Χριστου παρα των προφητων, σημερον επιδειξομεν. Ἠσαΐας γαρ περι της του
Χριστου γεννησεως προειρηκεν ουτως «ιδου η παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται
υιον, και καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ.» οτι δε και ανθρωποις
συναναστραφησεται, ακουε του προφητου Ἱερεμιου «ουτος ο θεος ημων· ου λογισθη
σεται ετερος προς αυτον. εξευρε πασαν οδον επιστημης, και εδωκεν αυτην Ἰακωβ τωι
παιδι αυτου και Ἰσραηλ τωι ηγαπημενωι υπ' αυτου. μετα ταυτα επι της γης ωφθη και
 
 
 

176
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις ανθρωποις συνανεστραφη.» οτι δε και πειρασθησεται υπο του διαβολου και
νικησει αυτον, Ζαχαριας ο προφητης λεγει «ειδον Ἰησουν τον ιερεα τον μεγαν
εστωτα, και ο διαβολος ειστηκει εκ δεξιων αυτου του αντικεισθαι αυτωι. και ειπε
προς αυτον, επιτιμησαι σοι κυριος διαβολε.» οτι δε και κρατηθησεται, η σοφια δια
Σολο μωντος λεγει «ειπον εν εαυτοις οι ασεβεις, δησωμεν τον δικαιον, οτι
δυσχρηστος ημιν εστιν.» οτι δε και παρα μαθητου προδοθη σεται, λεγει ο ψαλμωιδος
«ο εσθιων αρτους μου εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνισμον.» οτι δε και εκδοθησεται και
τα ιματια αυτου εν 1.482 κληρωι δοθησεται, προειρηκεν ο αυτος προφητης λεγων
«διεμερι σαντο τα ιματια μου εν εαυτοις, και επι τον ιματισμον μου εβα λον
κληρον.» οτι δε και παρα ψευδομαρτυρων κατηγορηθησεται, ο αυτος προφητης
ειπεν «επανεστησαν μοι μαρτυρες αδικοι.» οτι δε και ακανθαις στεφανωθησεται,
προειρηκεν Ἱερεμιας λεγων «ακανθαις των εαυτου πταισματων ο λαος ουτος
περιεστοιχισε με.» οτι δε και χολην τραφησεται και οξος ποτισθησεται, ο προφητης
∆αβιδ λεγει «εδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με
οξος.» οτι δε εμπαιχθησεται, Ἱερεμιας λεγει «εις εμπαιγμον εγενομην τωι λαωι
τουτωι.» οτι δε και τοις δεσμοις αυτων δεθησεται και σταυρωθησεται επι ξυλου παρα
των Ἰου δαιων, λεγει ο Ἔσδρας «εδησατε με ουχ ως πατερα τον ρυσαμε νον υμας εκ
γης Αιγυπτου. κραζοντες επι του βηματος του κρι του εταπεινωσατε με, κρεμασθηναι
επι του ξυλου παρεδωκατε με.» οτι δε και ταφησεται, Ἱερεμιας λεγει «εν τηι ταφηι
αυτου ζωιοποιηθησονται οι νεκροι.» εν γαρ τωι καιρωι εκεινωι, οτε ο δεσποτης ημων
Ἰησους εν τωι τιμιωι αυτου παθει παρεδωκε το πνευμα, οι ταφοι ηνευχθησαν, και
πολλα σωματα των κεκοιμη μενων αγιων ηγερθη, ο ηλιος εσκοτισθη, το
καταπετασμα του ναου εσχισθη, και σεισμος μεγας κατα πασαν την οικουμενην
εγενετο. ταυτα παντα ει δυνηθηις, ω Ἰουδαιε, μη ειναι παρα των υμετερων
προφητων προκηρυχθεντα, ως ψευστην ενικησας με. ει δ' αληθως παρ' εκεινων
προφητευθεντα εισι, τοις σοις 1.483 οφειλεις πεισθηναι προφηταις και τον ημετερον
Χριστον ακων και μη βουλομενος προσκυνησαι." Κωνσταντινος Αυγουστος ειπεν "ει
ταυτα ταις υμετεραις περιεχεται βιβλοις, περισσως αν τιλεγετε, ω Ἰουδαιοι, των
παθηματων ενεκεν του Χριστου, απερ κατα ταξιν προλεχθεντα εν τωι Χριστωι
επληρωθη." Αυναν Ἰου δαιος λεγει "οφειλεις δειξαι ημιν το τεχθηναι αυτον και
κρατη θηναι και υβρισθηναι και εμπαιχθηναι και σταυρωθηναι και τεθναναι και
ταφηι παραδεδοσθαι." ο αγιος Σιλβεστρος εφη "ουκουν αναγκη εστι πασας σοι τας
γραφας εκθεσθαι, οθεν πρω τον ομολογησον σας ειναι τας γραφας και αληθεις
υπαρχειν." Αυναν ειπε "τα παρα των προφητων λεχθεντα αληθη ειναι παν τες
ομολογουσιν. αλλα συ τα προς αλλους ειρημενα αλλους πε πονθεναι φηις." ο αγιος
Σιλβεστρος ειπεν "ουκουν διδως αλλον τινα ποτε χολην τραφεντα και οξος
ποτισθεντα και ακανθαις στε φανωθεντα και σταυρωθεντα και ταφεντα και
ανασταντα." και επι πολυ σιωπωντος αυτου Κωνσταντινος Αυγουστος εφη "ει αλ
λον επιδειξαι Αυναν ου δυναται, γινωσκετω εαυτον φανερως ητ τημενον." ∆ωηκ
Ἰουδαιος λεγει "βασιλευ κρατιστε, Σιλβεστρος επηγγειλατο δικαιας ερειν αιτιας περι
του γεννηθηναι αυτον και πειρασθηναι υπο του διαβολου και παθειν." ο αγιος
Σιλβεστρος εφη "επειδη τοινυν αληθη τα προφητευθεντα ειρηκατε, ομολογη σατε
οτι η παρθενος συνελαβε και ετεκε τον Ἐμμανουηλ, ο εστι μεθ' ημων ο θεος."
σιωπωντων δε των Ἰουδαιων ο αγιος ειπε "παντως γινωσκετε εν ταις θειαις γραφαις
οτιπερ εκ πηλου εποιη 1.484 σεν ο θεος τον πρωτον ανθρωπον, ος τηι συμβουλιαι του
οφεως εξεβληθη του παραδεισου και θανατωι περιπεπτωκεν. ουκουν ειπε μοι, ω
Ἰουδαιε, η γη αφ' ης επλασθη ο Ἀδαμ, αφθαρτος ην η φθαρτη;" Κουσηχ ειπεν
"αφθαρτος." Σιλβεστρος ειπε "καλως ειπας· αφθαρτος γαρ ην και παρθενος δια το
 
 
 

177
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μητε κατα ραν αυτην ειληφεναι ακανθων και τριβολων μητε δε ταφην σωμα τος
ανθρωπινου εσχηκεναι. τοινυν εχρην και εκ της παρθενου Μαριας τον νεον Ἀδαμ
γεννηθηναι, ος ωφειλε τον νικητην του πρωτου ανθρωπου, τον πειραζοντα οφιν,
νικησαι. και επειδη τον Ἀδαμ δια βρωσεως ενικησε, δια νηστειας ηττηθη. ο γουν
νικησας τον διαβολον τον παραδεισον ημιν απεδωκε και της αιω νιου ζωης τας
πυλας ηνεωιξε." και ο Ἰουδαιος ειπεν "ου μονον περι της γεννησεως του υμετερου
Χριστου αλλα και περι της εμ παιξεως αυτου και προδοσιας και παθους και θανατου
ερωτηθεις. περι μονης της γεννησεως εδιδαξας ολιγα τινα. αναγκη ουν εστε περι
παντων απολογησασθαι." ο αγιος Σιλβεστρος εφη "περι τινος ο μεγας Ἠσαΐας εφη
«ιδου η παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται υιον, και καλεσουσι το ονομα αυτου
Ἐμμανουηλ, ο εστι μεθ' ημων ο θεος. και πριν η γνωναι το παιδιον καλειν πατερα η
μητερα, ληψεται δυναμιν ∆αμασκου και τα σκυλα Σαμαρειας. εναντι βασιλεως
Ἀσσυριων.» και ο Βαλααμ «ανατελει αστρον εξ Ἰακωβ, και αναστησεται ανθρωπος
εξ Ἰσραηλ, και θραυσει τους αρχηγους Μωαβ, και προνομευσει τους υιους Σηθ, και
κατακυριευσει εθνων πολλων.» οτι μεν ουν ανθρωπος φανησεται, 1.485 δια τουτων
προκαταγγελλεται· οτι δε κυριος παντων, προσημαι νουσι παλιν οι προφηται
φασκοντες «ιδου κυριος καθηται επι νεφελης κουφης, και ηξει εις Αιγυπτον, και
σεισθησονται τα χειροποιητα Αιγυπτου. και ιδου κυριος ο θεος ημων ηξει και σωσει
ημας, και τοτε ανοιγησονται οφθαλμοι τυφλων, και ωτα κωφων ανοιγησονται, και
αλειται ως ελαφος ο χωλος, και τρανη εσται γλωσσα μογιλαλων.» η μεν ουν
προφητεια θεον επιδημειν λεγει, τα δε σημεια και τον χρονον της παρουσιας
γνωριζει· τοτε γαρ ταυτα πεπληρωνται απερ ουδε ποτε γεγονασιν εν τωι Ἰσραηλ
προτερον. περι δε του παθους αυτου παλιν φησιν «ανθρωπος εν πληγηι ων και ειδως
φερειν μαλακιαν ητιμασθη και ουκ ελογι σθη. ουτος τας αμαρτιας ημων φερει και
περι ημων οδυναται. και ημεις ελογισαμεθα αυτον ειναι εν πονωι και εν πληγηι και
εν κακωσει· αυτος δε ετραυματισθη δια τας αμαρτιας ημων και μεμαλακηται δια τας
ανομιας ημων. παιδεια ειρηνης ημων επ' αυτωι. τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν. και
οτι αιρεται απο της γης η ζωη αυτου. την δε γενεαν αυτου τις διηγησεται;» και ο
Μωυσης «οψεσθε την ζωην υμων κρεμαμενην απεναντι των οφθαλμων υμων, και
ου μη πιστευσητε.» και ∆αβιδ εκ προσω που του Χριστου λεγει «ωρυξαν χειρας μου
και ποδας μου, και διεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις» και τα εξης. οτι δε και των
εθνων ελπις ην, ο μεν Ἰακωβ ειπεν «ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα 1.486 και
ηγουμενος εκ μηρων αυτου, εως αν ελθηι ο αποκειται, και αυτος προσδοκια εθνων.»
ο δε Ἠσαΐας εφη «και εσται η ριζα του Ἰεσσαι και ο ανισταμενος αρχειν εθνων· επ'
αυτωι εθνη ελπιουσι.» και ταυτα μεν ολιγα προς αποδειξιν των γενομενων, πασα δε
η γραφη πεπλησται, διελεγχουσα την υμετεραν απιστιαν. τις γαρ ποτε των εν ταις
θειαις γραφαις ιστορουμενων δικαιων και προ φητων αγιων εκ παρθενου μονης
εσχε την γεννησιν; τινος δε της γεννησεως προεδραμεν αστηρ εν ουρανοις, και τον
γεννηθεντα διεσημανε τηι οικουμενηι; τις δε βασιλευς, πριν ισχυσαι καλειν πατερα η
μητερα, εβασιλευσε και τροπαια κατα των εχθρων ειληφε; τις ουν αρα γεγονε
βασιλευς εν Ἰσραηλ εφ' ον τα εθνη παντα την ελπιδα τεθεινται, και ουχι μαλλον
αυτωι ηναντιουντο πανταχοθεν; εως γαρ συνιστατο Ἱερουσαλημ, πολεμος ασπονδος
ην αυτοις, και διεμαχοντο προς τον Ἰσραηλ Ἀσσυριοι μεν θλιβοντες, Αιγυπτιοι δε
διωκοντες, πολεμουντες. η ουχι ο μεν ∆αβιδ τοις Μωαβιταις επολεμει και
επολεμειτο, ο δε Ἰωσιας τους πλησιον παρεφυλαττετο; και μεντοι και Ἐζεκιας
εδειλια την αλαζονειαν του Σεναχηρειμ, και τωι μεν Ἰησου οι Ἀμορραιοι
ηναντιουντο, τωι δε Μωυσηι ο Ἀμαληκ αντεστρατευετο, και οντως ασπονδον ην τωι
Ἰσραηλ προς τα εθνη το της φιλιας, ως μεχρι νυν μαρτυρουσι τα γραμματα." και οι
 
 
 

178
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γραμματεις αποκριθεντες ειπον "ουκ αρνουμεθα ως ταυτα μεν παντα γεγραπται,
προσδο κωμεν δε τον μηδεπω παραγενομενον θεον λογον." ο δε Σιλβε 1.487 στρος
εφη "και πως ουκ ηκουσατε του ∆ανιηλ προλεγοντος φανε ρως και τον καιρον και
την θειαν του σωτηρος επιδημιαν; φησι γαρ ο προσδιαλεγομενος αυτωι αγγελος
«εβδομηκοντα εβδομαδες συνετμηθησαν επι τον λαον σου και επι την πολιν την
αγιαν του συντελεσθηναι αμαρτιαν και του εξιλασασθαι αδικιαν, και του σφραγισαι
αμαρτιαν και του απαλειψαι αδικιαν, και του αγαγειν δικαιοσυνην αιωνιον και του
σφραγισαι ορασιν και του χρισαι αγιον αγιων. και γνωσηι και συνησεις, απο εξοδου
λογου του αποκριθηναι και του οικοδομησαι Ἱερουσαλημ εως Χριστου ηγου μενου
εβδομαδες ζʹ και εβδομαδες ξβʹ.» και προς μεν τοις αλλοις ισως προφασιζομενοι εις
μελλοντα χρονον αναβαλλεσθε τα γε γραμμενα· τι δε προς ταυτα λεγειν η ολως
αντωπησαι δυνασθε, οπου γε και ο χριων δηλουται και ο χριομενος ουκ ανθρωπος
αλλ' αγιος αγιων καταγγελλεται, και εως της παρουσιας αυτου Ἱερου σαλημ
συνιστατο, και λοιπον απας προφητης πεπαυται και ορασις εν τωι Ἰσραηλ; εχρισθη
μεντοι παλαι ∆αβιδ και Σολομων και Ἐζεκιας· αλλ' Ἱερουσαλημ και ο τοπος
συνειστηκει και προφηται προεφητευον. αλλως δε και αυτοι οι χρισθεντες αγιοι αν
θρωποι και ουχ αγιοι αγιων εκληθησαν. ποτε δε και προφητης επαυσατο και ορασις
απο του Ἰσραηλ, ει μη νυν, οτε ο προφη τευομενος και ο αγιος αγιων ο Χριστος
παρεγενετο. σημειον ουν οντως μεγα προδηλον και γνωρισμα του θεου λογου και
της αυ του παρουσιας το μηκετι την Ἱερουσαλημ εσταναι μητε προφητην 1.488
ενεργηθηναι μητε ορασιν αποκαλυπτεσθαι τουτοις. και εικοτως· ελθοντος γαρ του
σημαινομενου και προφητευομενου τις η χρεια των σημαινοντων και
προφητευοντων; δια γαρ τουτο προεφη τευον, εως ου ελθηι ο προφητευομενος και
λυτρουμενος τας αμαρτιας παντων. ποιος τοινυν ηγουμενος εξηλθεν εκ Βηθλεεμ και
τον Ἰσραηλ εποιμανεν; ου η εξοδος απ' αρχης αφ' ημερων αιω νος, προ του ηλιου
διαμενει το ονομα αυτου, και ανεκδιηγητος η γενεα αυτου, καθως γεγραπται; των
γαρ αγιων παντων ισμεν την γενεαν ιστορουμενην, και των αρξαντων του Ἰσραηλ
παρι στωσαν την γενεσιν και τον θανατον. μεμνησθαι ουν οφειλεις, ω Ἰουδαιε,
ειρηκεναι με τον υιον του θεου παθει το συνολον μη υποπιπτοντα· αλλα τον
ενωθεντα αυτωι ανθρωπον καθ' υποστα σιν ασυγχυτως εκ της αγιας παρθενου
Μαριας, ον επηγγειλατο ο θεος τωι Ἀβρααμ λεγων «εν τωι σπερματι σου
ευλογηθησονται παντα τα εθνη,» και τωι ∆αβιδ ομοιως λεγων «εκ καρπου της κοι
λιας σου θησομαι επι του θρονου σου,» τουτον πειρασθηναι φα μεν, ινα τον
πειραζοντα αυτον νικησας διαβολον αιχμαλωτισηι, πεπονθεναι δε, ινα παντα τα
παθη υποταξηι, τεθναναι δε, ινα το κρατος του θανατου καταλυσηι." ο Ἰουδαιος ειπεν
"ουκουν δυο εισιν υιοι του θεου, εις μεν ο εκ της παρθενου τεχθεις, ετερος δε ον
παντοκρατωρ θεος εγεννησε;" ο αγιος Σιλβεστρος ειπεν "υιος εις εστιν ο Χριστος.
ωσπερ γαρ αληθως εστι θεου υιος αορατος, ουτως εστι και υιος ανθρωπου ορατος·
τελειος γαρ ων θεος τελειος ανθρωπος 1.489 ατρεπτως εγενετο, ινα τελειαν
σωτηριαν τοις ανθρωποις παρασχηι." ο Ἰουδαιος ειπε "και πως εγχωρει το ληφθεντα
ανθρωπον πασχειν χωρις του αναλαβοντος αυτον;" ο αγιος Σιλβεστρος ειπεν "ουκ
ουν υποδειγματι τινι οφειλεις διδαχθηναι, ινα γνωις οτι δυο κατα ταυτον ηνωμενων
φυσεων η μεν μια περιπιπτει τηι υβρει, η δε ετερα ταυτην διαφευγει;" και ο Ἑβραιος
εφη "αδυνατον εστι πεισαι με εν ενι δυο ειναι τινα, και αμα μεν κατεχεσθαι αμα δε
πασχειν, και εν τουτων την υβριν υπομενειν." ο αγιος Σιλβε στρος ειπεν "ακουε ω
Ἑβραιε· δυνατον εστι το δενδρον εχον εν εαυτωι την ακτινα του ηλιου τμηθηναι;"
Θαρρα λεγει "δυνατον εστιν." ο αγιος Σιλβεστρος εφη "δειξον ημιν την αποκοπεισαν
του ηλιου ακτινα εν τωι τεμνεσθαι αυτο." του δε Θαρρα σιω πωντος ο αγιος
 
 
 

179
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σιλβεστρος εφη "ουχ οραις οτι την πληγην του τεμνοντος σιδηρου η ακτις πρωτη
υποδεχεται, πριν η το ξυλον υποδεξασθαι; η δε λαμπηδων καιτοι εκει ουσα ουτε
τμηθηναι ουτε διακοπηναι δυναται. ουτως τοινυν και η θεοτης αχωριστος του
Ἐμμανουηλ ουσα παθειν η τμηθηναι ουκ ηδυνατο. τουτο δε υπεπεσε τωι παθει ο
καθαπερ το ξυλον και δεθηναι και κρατη θηναι ηδυνατο. δια γαρ τουτο κατηξιωσεν
ο κυριος απολαβε σθαι σαρκα εννουν και εμψυχον εκ του ημετερου φυραματος, ινα
κοινωνους ημας θειας απεργασηται φυσεως και ενωσηι εαυτωι την ημετεραν φυσιν.
ενωσιν δε λεγω ασυγχυτον και ατρεπτον και αναλλοιωτον, και ην μονος αυτος
επισταται." αποκριθεις δε Σιλεων ειπεν "ει περι του υμετερου Χριστου οι ημετεροι
προφη 1.490 ται προεφητευσαν, τας αιτιας της τοσαυτης υβρεως, του εμπαι γμου του
παθους και του θανατου διασαφησον, ινα τουτον ειναι τον επηγγελμενον Χριστον
και ημεις αμα υμιν ομολογησωμεν." ο αγιος Σιλβεστρος εφη "εξ αρχης του αιωνος,
αφ' ου ο ανθρω πος εκ του παραδεισου φθονωι διαβολου εξεβληθη και θανατωι
κατεδικασθη, εκ του φυραματος πασης ανθρωποτητος Ἀβρααμ αγιος και πιστος
ευρεθεις τουτου του επαγγελματος ηξιωθη παρα θεου, του εν τωι σπερματι αυτου
ευλογηθησεσθαι παντα τα εθνη. εκλεγεις ουν δια την της πιστεως αξιαν εγεννησε
τον Ἰσαακ, και Ἰσαακ εγεννησε τον Ἰακωβ. και ουτως αμεμπτοι ευρεθησαν ωστε τον
παντοκρατορα θεον ενδιαθετωι αξιαι βουλεσθαι το ιδιον ονομα εν τουτοις
ονομαζεσθαι, λεγοντα «εγω ειμι ο θεος Ἀβρααμ και ο θεος Ἰσαακ και ο θεος Ἰακωβ·
τουτο μοι ονομα αιωνιον εις γενεας γενεων.» ανεφυησαν ουν αιτιαι, ας νυν μακρον
αν ειη καταλεγειν, ωστε τους υιους Ἀβρααμ κατελθειν εν γηι Αιγυπτωι υπο την
βασιλειαν Φαραω. αλλα μεμνημενος της εαυτου επαγ γελιας ο θεος εξηγαγεν αυτους
εκειθεν εν χειρι κραταιαι και εν βραχιονι υψηλωι, καθως παντες ιστε. υστερον δε εκ
σπερματος Ἀβρααμ, το κατα σαρκα, ετεχθη ο υιος του θεου, εκ της αγιας παρθενου,
ινα ημεις αναγεννηθωμεν εκ γαστρος της παρθενον εκκλησιας. επειρασθη, ινα ημεις
λυτρωθωμεν. επραθη, ινα ημας εξαγορασηι. εταπεινωσεν εαυτον, ινα ημας ανυψωσηι.
εκρα τηθη παρα ανθρωπων, ινα ημας ελευθερωσηι της των δαιμονων αιχμαλωσιας.
εσχατον εν τωι ξυλωι του σταυρου εθυσιασθη, ινα 1.491 την του παντος κοσμου
αμαρτιαν απαλειψηι. ανεστη, ινα ημιν 1.491 ζωην παρασχηι. ανεβη εις ουρανους, ινα
ημας συνυψωσηι. καθη ται νυν εκ δεξιων του πατρος, ινα ταις εκκλησιαις των
πιστων ετινευηι. ελευσεται δε επι συντελειαι των αιωνων κριναι ζωντας και νεκρους
και αποδουναι εκαστωι κατα τα εργα αυτου."
Ἐπι πολυ ουν διαλεχθεντος του αγιου Σιλβεστρου, και συν πολληι ακριβειαι
αποδεικνυντος εκ των θειων γραφων τα περι του Χριστου, και των Ἰουδαιων
μεγαλως ηττηθεντων, εφη τις εξ αυτων ονοματι Ζαμβρης προς τους λοιπους
Ἰουδαιους "ει Σιλβε στρου λογοις προσεχετε, αναγκη τους πατρυους νομους
καταλιπειν και ακολουθειν ανθρωπωι ματαιωι, ον οι πατερες ημων κατεδικα σαν.
αλλ' ακουσατω μου ο βασιλευς, και ενεχθητω ταυρος αγριος, ωστε με δειξαι σημερον
ενωπιον αυτου την δυναμιν του ονοματος του θεου ημων· ουδε γαρ δια ρηματων
αλλα δια πραγματων βουλο μαι δεικνυσθαι την αληθειαν." ο δε Σιλβεστρος
παρακαλεσας τοιουτον ενεχθηναι ταυρον, ηρωτησεν εν τωι μεταξυ τον Ζαμβρην
"τινος ενεκεν επιζητεις τον ταυρον;" και φησιν "επειδη το ονομα του ημετερου θεου
ουδεμια κτιστη φυσις ακουσασα ζησεται, βου λομαι δια του ταυρου την ισχυν
αποδειξαι σαφως." προς ον ο Σιλβεστρος εφη "και συ ποιωι τροπωι το ονομα τουτο
μεμαθηκας; αρα παρα τινος ακουσας η αναγνους;" ο δε ειπεν "ουτε χαρτης ουτε
λιθος ουτε ξυλον υποδεξασθαι το ονομα τουτο δυναται· εγω δε νηστευσας και εις
αργυραν λεκανην καινην υδωρ εμβαλων τουτο μεμαθηκα." τουτων ουν λεγομενων
ηχθη και ο ταυρος υπο 1.492 πολλων ανδρων ελκομενος, δεδεμενος παντοθεν
 
 
 

180
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σχοινιοις, αγριω τατος και μεγας υπαρχων. και ο Ζαμβρης επιτωθαζων τωι Σιλ
βεστρωι εφη "νυν τα ρηματα και αι υποθεσεις των ρηματων σου τελος εξουσιν. ει μεν
ουν θαρρεις εις το ονομα του θεου σου, ειπε τουτο κατα την ακοην του ταυρου, και
δειχθησηι παντοκρα τορι θρησκευων· ει δ' ουν, λεξω εγω, και παντες τηι εμηι προσ
δραμουσι πιστει." των δε Ἰουδαιων και των αλλων παρορμη σαντων ειπειν τον
Ζαμβρην το ονομα υπο την ακοην του ταυρου, και τουτου ειποντος, ευθυς ο ταυρος
μυκησαμενος μεγα των οφθαλμων αυτου εξελθοντων εξεψυξεν. ανασκιρτωντων
ουν των Ἰουδαιων και μεγαλαυχουντων κατα Σιλβεστρου, και των Χρι στιανων
λυπουμενων σφοδρα, κελευσαι τωι λαωι ησυχασαι παρα καλει ο Σιλβεστρος τον
βασιλεα. και τουτου γενομενου και εφ' υψηλου τοπου στας ο μακαριος Σιλβεστρος
εφη "ακουσατε μου, αρχοντες και δυνασται, και ενωτισασθε λαοι απαντες τα ρηματα
μου. εγω τον δεσποτην και κυριον παντος του κοσμου Ἰησουν Χριστον κηρυττω, τον
παρασχοντα τυφλοις αναβλεψιν και κω φοις ακουειν, αλαλοις χαρισαμενον λαλειν,
χειρας ξηρας ιασαμενον, κωλοις ιασιν δωρησαμενον, λεπρους καθαρισαντα,
παραλυτους σφιγξαντα και νεκρους εγειραντα. οθεν φανερως αποδεικνυται οτι
τουτο το ονομα ο επεκαλεσατο ο Ζαμβρης του αποκτειναι τον ταυρον, του διαβολου
εστιν. ει γαρ θανοντα αναστησαι ου δυναται, εστιν αρα ζωης και σωτηριας εχθρος ο
ζωντα μεν αποκτειναι δυνηθεις, νεκρον δε ζωιοποιησαι μη ισχυων." τοτε ο Ζαμβρης
διαρρηξας τον εαυτου 1.493 χιτωνα εφη "δεσποτα επιεικεστατε, βασιλευ αιωνιε,
Σιλβεστρον ον λεγεις νικησαι ουδεις ηδυνηθη, εγω εν τωι παντοκρατορι θεωι
ενικησα. δικαιον ουν εστι μη επι πολυ δοθηναι αυτωι εξουσιαν του λαλειν. ξενα γαρ
εφευρισκων αει και εναντια του θεου λαλων ου παυεται, και τηι αυτου φλυαριαι
επιβαρυς γινεται τηι υμων βασιλειαι." προς ον ο Αυγουστος εφη "το του
παντοκρατορος θεου ονομα και η επικλησις πρωτιστα παντων ζωης και σωτηριας
προνοιαν παρεχεται. ωσαυτως και συ ει του θεου ει, αναστησον τον ταυρον, και
πιστευσομεν σε απο θεου εχειν την νικην. ει δε τουτο ου δυνηι ποιησαι, φανερα σου
της υποκρισεως γοητεια δια δαιμονων πεπραχθαι." προς ον και ο αγιος Σιλβεστρος
εφη "ακουε, ω Ἰουδαιε, απο των σων γραφων την αληθειαν. εν τωι ∆ευτερονομιωι
αυτος ο θεος λεγει «ιδετε ιδετε οτι εγω ειμι, και ουκ εστι θεος πλην εμου. εγω
αποκτενω και ζην ποιησω, παταξω καγω ιασομαι.» ευκαιρως ουν επικληθεις
αποκτεινει, και ευκαιρως παλιν ζωιοποιει. επικαλεσαι ουν αυτον επι την αλλην
ακοην του ταυρου, και εαν αυτον εγειρηις, πιστευσομεν παντες, καθως συ φηις." τοτε
ο Ζαμβρης λεγει "ουκ ειπον σοι, επιει κεστατε βασιλευ, οτι εν λογοις Σιλβεστρον
ουδεις δυναται νικη σαι; κελευσον ουν αυτον μη ρημασιν αλλ' εργοις επιδειξαι τι
ημιν." ο αγιος Σιλβεστρος εφη "θελεις ουν, ω Ἰουδαιε, εγω τηι επικλησει του
δεσποτου μου Ἰησου Χριστου εγειρω τον ταυ ρον;" Ζαμβρης λεγει "τουτο ου ποιεις,
ει και πτεροις πετασθηις." ο βασιλευς ειπε "θαυμαζω την αναισχυντιαν σου, Ζαμβρη.
συ 1.494 ειπας «σχολαζετωσαν οι λογοι και εργοις αγωνιζεσθω.» ουτος δε
υπισχνειται ποιησαι οπερ συ λεγεις παντελως ειναι αδυνατον. ωστε δικαιον εστιν
ομολογησαι σε τουτον ειναι θεον αληθη τον νεκρους αναστησαι δυναμενον, εκεινον
δε πλανον και διαβολον τον αποκτειναντα και ζωιοποιησαι μη δυναμενον." τοτε ο
Ζαμ βρης ωμοσε λεγων "εαν Σιλβεστρος τον νεκρον ταυρον αναστησηι, παντες τον
Ἰουδαικον καταλειψαντες νομον προς την των Χρι στιανων αυτομολησομεν πιστιν."
ο δε μακαριος Σιλβεστρος εκ τεινας επι πολυ τας χειρας εις τον ουρανον, και μετα
δακρυων ευχην ποιησας, προς τον ταυρον απελθων ειπε φωνηι μεγαληι "εγω,
δεσποτα μου Ἰησου Χριστε, το παναγιον ονομα σου επι καλουμαι επι παντων, ινα
μαθηι ο λαος ουτος οτι διαβολου μεν ονομα εφονευσε τον ταυρον, του δε ζωιοποιου
και φανερωτατου σου ονοματος επικλησει εζωιοποιηθη." και πλησιασας τωι ταυρωι
 
 
 

181
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγει μετα κραυγης μεγαλης "εν τωι ονοματι Ἰησου Χριστου, ον οι παρανομοι
Ἰουδαιοι εσταυρωσαν επι Ποντιου Πιλατου, αναστηθι μετα σεμνοτητος." και
παρευθυς ο ταυρος ολον εαυτον κινησας ανεστη. και λυσας αυτου τα δεσμα ο αγιος
Σιλβεστρος απελυσεν αυτον, λεγων "πορευου οθεν ηλθες, μηδενα κατα την οδον αδι
κησας." οπερ μεγα θαυμα Ἰουδαιοι θεασαμενοι και σφοδρα καταπλαγεντες αυτικα
προσεπεσον εις τους ποδας του αγιου Σιλ βεστρου παντες, αιτουμενοι το αγιον
βαπτισμα. αλλα και αυτη η μακαριωτατη βασιλισσα Ἑλενη προσπεσουσα τοις ποσι
του αγιου Σιλβεστρου παρεκαλειτο τοπον αυτηι μετανοιας παρασχεθη 1.495 ναι. και
τουτου γενομενου εχαρη μεγαλως ο τε φιλοχριστος βα σιλευς και η μακαριωτατη
Αυγουστα και παν το πληθος του λαου, ωστε επι ωρας δυο κραζειν απαντας "μεγας ο
θεος των Χριστιανων." και ουτως εθαυμαστωθη υπο παντων ο θεος των Χριστιανων
και ο τουτου θεραπων αγιος Σιλβεστρος. εν αυτηι τηι ωραι πολλοι δαιμονωντες
εθεραπευθησαν δι' ευχων του αγιου παπα, και αλλα δε παθη πολλα και νοσοι
εκαθαρισθησαν τηι δυναμει του κυριου ημων Ἰησου Χριστου του ενδοξαζομε νου εν
τοις αγιοις αυτου. του δε πληθους των Ἰουδαιων βα πτισθεντος μεγαλη χαρα
γεγονεν εν πασηι τηι Ῥωμηι και τηι περι χωρωι αυτης.
Τωι ιδʹ και ιεʹ ετει Λικινιος ηρξατο κατα Χριστιανων διω γμον κινειν, ληθην
λαβων των προγεγονοτων συνθηκων. τουτον δια γραμματων νουθετων ο μεγας
Κωνσταντινος αποστηναι της κακιας ουκ επεισε. Τωι ι ʹ και ιζʹ και ιηʹ ετει τα κατα
Ἀρειου του δυσσεβους επραχθη, και η εν Νικαιαι πρωτη αγια και οικουμενικη
συνοδος των τριακοσιων δεκαοκτω αγιων θεοφορων πατερων εγενετο, ητις τον
Ἄρειον και τους ομοφρονας αυτου ανεθεματισεν. εν τουτωι και τους Ἰουδαικως το
πασχα εορταζοντας δια του οσιωτατου επισκοπου Κοδρουβης επεστρεψε· και
Κωνσταντα τον υιον αυτου προβαλομενος Καισαρα εις Γαλλιας απεστειλεν. εν
ταυταις ταις ημεραις εις μνημην ερχεται του γενομενου πλησιον Ῥωμης υπο του
κυριου προς αυτον κατα τους υπνους προσταγματος, οπερ 1.496 ην λεγοντος
οικοδομησαι τηι θεοτοκωι πολιν εν ωι τοπωι αυτος υπο δειξω σοι. και δη τα κατα
χωραν και τοπους ερευνων τηι Θεσσα λονικηι επιβαινει, και τωι τοπωι αρεσθεις δυσι
χρονοις εκει διατρι βει. ναους τε θαυμασιους και λουτρα και υδατων εισαγωγας
κατασκευασαμενος, ως ειδε λοιμον επιγενομενον, ταυτην μεν καταλιμπανει, επι δε
την Βιθυνων Χαλκηδονα ερχεται, υπο των Περσων εξηδαφισμενην ευρων
ανοικοδομειν ηρξατο. και ευθεως αετοι τους των τεχνιτων λιθους αρπαζοντες τωι
Βυζαντιωι προσερ ριπτον. τουτου δε πολλακις γενομενου υπο παντων διαπορουμε
νου, εις των υπηρετουμενων τωι βασιλει Ευφρατας λεγομενος διε σαφησεν ως εκει
φιλον εστι τωι θεωι τηι μητρι αυτου κτισθηναι πολιν. ευθεως ουν διαπερασας, και τον
τροπον κατιδων και αποδεξαμενος, τον Ευφραταν επιστατην του εργου
καταλιμπανει μετα βαρειας δυναμεως και πλουτου πολλου. και αυτος βασιλευς κατα
Περσων αποδημει. ενθα δη και κρατηθεις θεου προνοιαι τας τουτων αποδιδρασκει
χειρας και προς το Βυζαντιον επανα στρεφει. ο μεντοι Ευφρατας τους καναλους
υπονομους κατα σκευασας και πασας πηγας υδατων αναστομωσας των τειχων ηρ
ξατο· και παλιν οι Περσαι κατα Ῥωμανιας. ο δε βασιλευς τωι Ευφραται περι ναου
κτισεως προσταξας αυτος και περι ενοι κησεως προσεθηκε. και τους δακτυλιους
εκαστου των πρωτων αρχοντων αναλαβομενος, οικους δειμαμενος περιφανεις τας
γυ ναικας αυτων μετα των παιδων και παντων των υπ' αυτους εις 1.497 την
βασιλιδα ανηγαγεν. ο δε βασιλευς παλιν επι Περσας εκστρα τευει. και τουτους
τροπωσαμενος παλιν υπεστρεψε. Τωι ιθʹ ετει ο μεγας Κωνσταντινος θεωρων Λικινιον
μανι κωτερον κατα των Χριστιανων τωι διωγμωι χρωμενον και επιβου λην κατα του
ευεργετου μελετωντα, οπλιζεται κατ' αυτου δια ξηρας και θαλασσης. ενδεκα δε και
 
 
 

182
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οκτω μησι του πολεμου μεταξυ Κωνσταντινου και Λικινιου ισταμενου, ως πολεμος
κατα την Βιθυνιαν εκροτηθη, ζων ο αλιτηριος συλλαμβανεται εν Χρυ σοπολει, και
εις Θεσσαλονικην εκπεμπεται φρουρεισθαι, προτε ρον μεντοι εν τε τηι Φιλιππου
πολει πολεμησας και ηττηθεις. ως δε εν Θεσσαλυνικηι επεμφθη και παλιν εκεισε
νεωτεριζειν εμελλε βαρβαρους μισθουμενος, τουτον δια ξιφους αποτμηθηναι ο βα
σιλευς κελευει· και ουτω λοιπον τελειας απηλαυσε γαληνης τα πραγματα. τοτε
καθισται Κωνσταντινος τους ιδιους παιδας Και σαρας, και κυριακας προς επιστροφην
των εθνων κατα τοπους εις τιμην του θεου ποιει.
Τωι κʹ ετει της βασιλειας του Κωνσταντινου πληρωθεισης της πολεως
εθεματισθη υπο Ουαλεντος αστρονομου, εν τηι ηʹ ημεραι των εγκαινιων αυτης, εκ
προσταξεως του βασιλεως Κων σταντινου, μηνι Μαΐωι ιαʹ, ημεραι βʹ, ινδικτωι γʹ, ετει
απο κτι σεως κοσμου #22εωληʹ. περιεχει δε το ολον συμπερασμα ετη χ ʹ. τουτωι τωι
ετει και Κρισπος ο υιος Κωνσταντινου Χριστιανος εκοι μηθη· και Ἑλενη η μητηρ του
βασιλεως στεφθεισα δι' οπτασιας εις τα Ἱεροσολυμα απερχεται, και τους αγιους
τοπους φανερω 1.498 σασα και τον τιμιον σταυρον ευρουσα παντα ανεστησε, και
ναους οικοδομησασα εν αυτοις περιφανως τουτους εκαλλωπισεν. εν του τοις τοις
καιροις τον ναον της αγιας σοφιας και της αγιας Ειρη νης και των αγιων αποστολων
και του αγιου Μωκιου και του αγιου Ἀγαθονικου και του αρχιστρατηγου εν τωι
Ἀναπλωι και Σωσθενιωι, ενθα και θειας ομφας θαυμαστως ηκουσε τε και εθεα σατο ο
φιλοχριστος βασιλευς, ωικοδομησε. τους δε των Ἑλλη νων ειδωλικους ναους
προσεταξε καταλυεσθαι και εκκλησιας οικο δομεισθαι, και τας τουτων προσοδους
αυταις δωρεισθαι. επι τουτου του βασιλεως πολλα των εθνων τον χριστιανισμον
προσε δεξαντο, απο τε Κελτων και Γαλατων των εσπεριων· αλλα και Ἰνδοι οι
ενδοτερω, Ἰβηρες τε και Ἀρμενιοι αρχην εκ Τηριδατουλαβοντες. τοτε γαρ ο μεγας
Γρηγοριος ο της μεγαλης Ἀρμενιας εκ του φοβερου λακκου εκεινου εκβεβληται και
κατα τον βασιλεα Τηριδατην γινεται, και η πασα Ἀρμενια εις την του Χριστου πιστιν
μετατιθεται. και Περσαι ομοιως επι Σιμεων επισκοπου. αλλα και Ουθαξαδ ευνουχος
παιδαγωγος Σαπωρου εμαρτυρησεν.
Ουτος ο μεγας βασιλευς υπο φιλοσοφων Ἑλληνων ονειδιζο μενος ως
νεωτεριζων την θρησκειαν, ενα των φιλοσοφων αυτων παρεστησε διαλεχθηναι
Ἀλεξανδρωι τωι επισκοπωι περι της πι στεως. ο δε Ἀλεξανδρος θειος μεν ην ανηρ,
λογων δε απειρος. ως ουν ειδε τον φιλοσοφον γλωσσαλγουντα, εφη "επιταττω σοι
εν ονοματι Ἰησου Χριστου του αληθινου θεου ημων σιωπαν και μη 1.499
φθεγγεσθαι." και αμα τωι λογωι εφιμωθη και γεγονεν αλαλος. τοτε σεισμος γεγονε
τηλικουτος εν Καμπανιαι ως ιγʹ πολεις πεσειν, και ηλιου εκλειψις τοιαυτη ως
αστερας φανηναι εν ημεραι. τοτε και οφεων παντοιον γενος επι την Μελιτηνην
φανηναι· οι και μαχεσαμενοι κατεκτειναν εαυτους, ως και την χωραν εποζεσαι. και
Ἰουδαιους περι την οικοδομην του ναου παλιν στασιαζοντας Κωνσταντινος ο μεγας
τιμωρησαμενος διεσκορπισεν. Ἡ δε μακαρια Ἑλενη εξ Ἱεροσολυμων επανελθουσα,
και πολλα τωι υιωι αυτης και βασιλει περι της εις Χριστον πιστεως εντειλαμενη,
ετελευτησεν ετων πʹ, και εταφη εν τωι ναωι των αγιων αποστολων. πασαις τοινυν η
μακαρια αρεταις κεκοσμη μενη ειχε και την χριστομιμητον ταπεινοφροσυνην προς
παντας μεν, εξαιρετως δε προς τους μοναζοντας. συναγουσα γαρ παρ θενους και επι
στιβαδων κατακλινουσα αυτη δι' εαυτης καθυπ ουργει, οψα παρατιθεισα και κυλικας
ορεγουσα και υδωρ ταις χερσιν αυτων επιχεουσα, θεραπαινης εργον επληρου. ουτω
δε και τον αειμνηστον υιον αυτης εξεπαιδευσεν ατυφον εχειν φρονη μα, αρετης και
πολιτειας ακριβους επιμελεισθαι, δουλευειν δε τωι κυριωι μετα φοβου και τρομου· ος
φυλαττων ακριβως τας αυτης εντολας εκαρποφορει εκατονταπλασιως. Τωι κʹ ετει
 
 
 

183
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονεν η αγια και οικουμενικη πρωτη συνοδος εν Νικαιαι, συνελθοντων των αγιων
τιηʹ πατερων. ης ηγουντο Σιλβεστρου παπα Ῥωμης τοποτηρηται, Βιτων και
Βικεντιων 1.500 πρεσβυτεροι, Μητροφανης του Βυζαντιου, Ἀλεξανδρος
Ἀλεξανδρειας, Ευσταθιος Ἀντιοχειας, Μακαριος Ἱεροσολυμων, κατα Ἀρειου
πρεσβυτερου γεγονοτος Ἀλεξανδρειας, βλασφημουντος τον θεον λογον κτισμα και
ετεροουσιον του πατρος, και οτι ην ποτε οτε ουκ ην δοξαζοντος. ον καθελουσα
ανεθεματισε συν τοις ομοφροσιν αυτου, τον δε υιον ομοουσιον και συναναρχον τωι
πατρι και θεον αληθινον και κτιστην παντων εδογματισε. μετα γουν το
συναθροισθηναι παντας τους ρηθεντας τιηʹ πατερας εν Νικαιαι δημοσιοις οχημασιν,
αφικετο και ο βασιλευς εφιεμενος ιδειν την πληθυν των αρχιερεων. και δη οικον
μεγιστον εν τοις βασιλειοις κατασκευασας θρονους πολλους εν αυτωι τεθηναι προσ
εταξε, και ουτως εισελθειν τους αρχιερεις επετρεψεν. εσχατος δε συν ολιγοις
εισελθων και αυτος, και στας εν τωι μεσωι, προετρε ψατο παντας καθισαι. ειτα θρονου
μικρου τεθεντος κελευσθεις υπ' αυτων εκαθισεν εσχατος παντων· τοσαυτη τις
ευλαβεια και αιδως των ανδρων κατειχε τον βασιλεα. και οι μεν τοις ανθεσι των
εγκωμιων την κεφαλην αυτου στεφανωσαντες την περι τα θεια σπουδην ευλογιαις
ημειψαντο· ο δε τους περι της ομονοιας και συμφωνιας προσαγαγων λογους
πολλους μεν εφιλοφρονησατο και λογοις και δωροις, πολλας δε στιβαδας προσταξας
ευτρεπισθηναι επι το αυτο παντας εστιασε, τους μεν αξιολογωτερους ομοτραπε ζους
λαβων, τους δε λοιπους εις τας αλλας τραπεζας διειλε. θεα σαμενος δε τινας τους
δεξιους οφθαλμους εκκεκομμενους, και 1.501 μαθων ως υπο ∆ιοκλητιανου και
Μαξιμιανου δια την εις Χριστον ομολογιαν τουτο πεπονθασι, τα χειλη τοις τραυμασι
προσενηνοχε κατασπαζομενος, ελκυσειν εκειθεν ευλογιαν τωι φιληματι πιστευων·
ουτως ην ο θαυμασιος ανηρ εκεινος ευλαβειαι και πιστει και μετριο φροσυνηι
λελαμπρυσμενος. τηι δε επαυριον επισκοποι παντες και ο βασιλευς εις ενα τοπον
συνελθοντες καλουσι τον Ἄρειον συν τοις ομοφροσιν αυτου εις την συνοδον,
επιτρεποντες αυτωι συστηναι τοις οικειοις δογμασιν. ην δε τα δογματα του ασεβους
και τρισ καταρατου Ἀρειου ταυτα. ουκ αει ο θεος πατηρ ην, αλλ' ην οτε θεος πατηρ
ουκ ην. ουκ αει ην ο του θεου λογος, αλλ' εξ ουκ οντων γεγονεν· ο γαρ ων θεος τον
μη οντα εκ του μη οντος πεποιηκε. διο ην ποτε οτε ουκ ην· κτισμα γαρ εστι και
ποιημα ο υιος. ουτε δε ομοιος εστιν ο υιος τωι πατρι κατ' ουσιαν. ουτε δη αληθινος
και φυσει του πατρος λογος εστιν, ουτε αληθινη σοφια αυτου εστιν· αλλ' εις μεν των
ποιηματων και γεννητος εστι, καταχρηστικως δε λεγεται λογος και σοφια,
γενομενος και αυτος τωι ιδιωι του θεου λογωι και εν τωι θεωι σοφιαι, εν ηι και τα παντα
και αυτον πεποιηκεν ο θεος. διο και τρεπτος εστι και αλ λοιωτος την φυσιν, ως και
παντα τα λογικα. ξενος τε και αλλο τριος και απεσχοινισμενος εστιν ο λογος της
θεου ουσιας, και αορατος ο πατηρ τωι υιωι. ουτε γαρ τελεως και ακριβως γινωσκει ο
λογος τον πατερα, ουτε τελειως αυτον οραν δυναται. και γαρ εαυτου την ουσιαν ουκ
οιδεν ως υιος εστι· δι' ημας γαρ πεποιη 1.502 ται, ινα ημας δι' αυτου ως δι' οργανου
κτισηι ο θεος· και ουκ αν υπεστη, ει μη ημας ηθελησεν ο θεος ποιησαι. ηρωτησεν ουν
τις αυτους ει δυναται ο του θεου λογος τραπηναι, ως ετραπη ο διαβολος· και ουκ
εφοβηθησαν ειπειν οτι ναι, δυναται τραπη ναι· τρεπτης γαρ εστι φυσεως, γενητος
και κτιστος υπαρχων. Ἀλλα το κατα την συνοδον γεγονος θαυμα ου δικαιον σιω πηι
παραπεμψαι. προς γαρ το παραδοξον του βασιλικου διατα γματος και φιλοσοφοι και
ρητορες εν τηι συνοδωι παρησαν, δια λεκτικης εμπειροτατοι· εν οις υπηρχε τις Ἕλλην
παρα παντων αυτος θαυμαζομενος, ωστε μεγαλην ακροασιν εκ της συμβολης
γενεσθαι πληθους επισυντρεχοντος. ουδε γαρ οιοι τε ησαν οι επισκοποι τον
φιλοσοφον τε και ρητορα περιτρεψαι τεως διαλεγο μενον, οτι πασι τοις επαγομενοις
 
 
 

184
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ραιστα προσεφερετο, επιλυων ευφυως τα προτεινομενα και δικην εγχελυος
ακατασχετος ευρισκο μενος. εν οις γαρ εδοκει συνεχεσθαι, διολισθαινων
επικρατεστε ρως αντεφερετο τηι των νοηματων δεινοτητι και ρηματων ευγλωτ τιαι
τε και στωμυλιαι. αλλ' ινα δειξηι ο θεος οτι ουκ εν λογωι η βασιλεια του θεου αλλ' εν
δυναμει, ανθρωπος τις εκ των αγιων ονοματι Σπυριδων, επισκοπος Τριμιθουντων,
απλουστατος δε την φυσιν και ιδιωτης τον λογον, αιτειται χωραν αυτωι δοθηναι
διαλεξεως προς τον φιλοσοφον. οι δε πατερες το απλουν τε και ιδιωτικον του
ανδρος ειδοτες εκωλυον αυτον. του δε μη ανεχο μενου, προσεισι τωι ανδρι και φησιν
"εν ονοματι του Ἰησου Χρι στου ακουσον, ω φιλοσοφε, τα της αληθειας δογματα.
θεος 1.503 εις εστιν, ο τον ουρανον και την γην ποιησας, ο και ανθρωπον εκ γης
διαπλασας, και τα ορατα παντα και αορατα τωι λογωι αυ του και τωι πνευματι
συστησαμενος. τουτον τον λογον ημεις υιον θεου ειδοτες προσκυνουμεν,
πιστευοντες δια την ημετεραν σωτη ριαν επ' εσχατων εκ της παρθενου τεχθηναι, και
δια σταυρου και θανατου και αναστασεως ηλευθερωκεναι το γενος των ανθρω πων·
ον και ελπιζομεν ελθοντα παλιν κριναι παντας εν δικαιο συνηι. πιστευεις τουτοις,
φιλοσοφε;" ο δε, ως αν τις μηδε ποτε πειραν λογων εχων εις αντιθεσιν, απηνεωθη,
και ως κωφος και αλαλος αποσιωπησας τουτο μονον εφθεγξατο, οτι καμοι ταυτα
ουτως εχειν δοκει. και ο γερων φησιν "ουκουν αναστας ακολου θει μοι προς την
εκκλησιαν, και ληψηι το σημειον της πιστεως ταυτης." ο δε φιλοσοφος επιστραφεις
λεγει τοις μαθηταις αυ του "ακουσατε, ω ανδρες. εως οτε λογων εποιουμην
σπουδην, λογους λογοις αντετιθουν και τα προτεινομενα τεχνηι του λεγειν
ανετρεπον. οτε δε αντι λογων δυναμις τις εξηλθεν εκ του στομα τος τουδε του
γεροντος, ουκ ισχυσαν οι λογοι τηι δυναμει αντιτα ξασθαι· ουδε γαρ οιος τε εστιν
ανθρωπος αντιστηναι θεωι. δια τοι τουτο ει τις υμων δυναται συνιεναι ως καγω,
πιστευσει εις τον Χριστον, και ακολουθειτω συν εμοι τωι γεροντι τουτωι, εν ωι ελα
λησεν ο θεος." τουτωι ουν τωι τροπωι γενομενος ο φιλοσοφος Χριστιανος εχαιρεν
ηττηθεις υπο του γεροντος. Παρην δε τηνικαυτα και ο θειος Παφνουτιος και
τερατουρ γος και ομολογητης, ου τον δεξιον οφθαλμον Μαξιμιανος εξω 1.504 ρυξεν.
ος της συνοδου κανονισαι θελουσης ωστε κληρικον μη συνερχεσθαι γυναικι προς
γαμον, ως βαρυν τον λογον ανετρεψε, και μονοις επισκοποις ετυπωσε τουτο
παραφυλαττεσθαι.
Μετα γουν πολλην της σκεψεως ακριβειαν εδοξε πασιν ομου δειν ορισασθαι
το ομοουσιον επι της ορθοδοξου πιστεως, τουτεστι της αυτης ουσιας και φυσεως τωι
πατρι και τον υιον ομολογειν. ην δη και κατα κρατος και συμφωνως εβεβαιωσαν,
παρεξ Ἀρειου του ασεβους και ετερων εξ ομοφρονων αυτωι, ους αναθεματισθεν τας
υπο των θειων τιηʹ πατερων ο βασιλευς εξωρισε. Μετα δε ταυτα φιλαπεχθημονες
ανδρες κατα τινων επι σκοπων εγγραφους επεδωκαν τωι βασιλει κατηγοριας. ο δε
ταυτας δεξαμενος και δεσμησας και τωι δακτυλιωι σημηναμενος εκελευσε
φυλαττεσθαι. ειτα προς ειρηνην αυτους και ομονοιαν συμβιβασας ταυτας ενωπιον
παντων κατεκαυσεν, ορκωι πληροφο ρησας αυτους μηδεν αναγνωναι των εν αυτοις
γεγραμμενων. ουδε γαρ εφη χρηναι τα πλημμεληματα των ιερεων δηλα γενεσθαι
τοις πολλοις, ινα μη σκανδαλου προφασιν εντευθεν λαμβανοντες αδεως
αμαρτανωσιν. εγω δε ει αυτοπτης εγενομην επισκοπου γαμον αλλοτριον
διορυττοντος, συνεκαλυψα αν τηι πορφυριδι μου ταυτηι το παρανομως γινομενον, ως
αν μη βλαψειε τους θεωμενους των δρωμενων η οψις. ουτω τοινυν τους μεν ευ
λεγοντας ανακηρυτ των, τους δε αντιλεγοντας παρακλητικως εις ομονοιαν
ελαυνων, τους παντας ομογνωμονας και ομοδοξους τοις αμφισβητουμενοις απασι
κατεστησε. και ουτω παραινεσας παντας, και πολλης 1.505 τιμης τε και δωρεας
 
 
 

185
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αξιωσας, εκαστον παρηγγυησε καταλαβειν την ιδιαν ποιμνην. ετυπωσε δε και το
αγιον πασχα εορταζειν ημας κατα την νυν κρατουσαν συνηθειαν· τινες γαρ των
πρυην κατα την ιδʹ της σεληνης εωρταζον. Μετα δε τινα χρονον υπο της θυγατρος
αυτου Κωνσταντιας παρακληθεις ανηκε τον Ἄρειον απο της εξοριας ως δηθεν μετα
νοησαντα. ου παραγενομενου, και ερωτηθεντος υπο του βασι λεως ει στοιχει τοις
οροις και τῂ εκθεσει της εν Νικαιαι συνοδου, παρευθυ κατεθετο πιστευειν ουτως. ο δε
θαυμασας ορκον επη νεγκε μη φρονειν εναντια τηι συνοδωι· και τουτο ποιησας
απελυσεν αυτον ειρηκως αυτωι "ει μεν ορθη σου εστιν η πιστις, καλως ωμοσας· ει δε
ασεβης και διεστραμμενη, κριναι κυριος ο θεος τα κατα σε θαττον." ταυτηι τοι και τον
μεγαν Ἀθανασιον εις κοινωνιαν αυτον δεξασθαι παρεκελευσατο ως ατε
μετανοησαντα. του δε μη καταδεχομενου, γινωσκοντος ακριβως την Ἀρειου δυσ
τροπιαν, εξοριζει του θρονου τον αγιον, πιστευσας και τας κατ' αυτου γενομενας υπο
των Ἀρειανων λοιδοριας. και ου θαυμα· πολλακις γαρ και θειοι ανδρες κατα τινων
ευσεβων διαβολην ακριτως παραδεξαμενοι παρετραπησαν της αληθειας και τους
ευσεβεις παρεβλαψαν τε και παρελυπησαν, ωσπερ ουν και ο θε σπεσιος ∆αβιδ
εξαπατηθεις υπο του οικετου Σιβα, κατα του δε σποτου Μεμφιβοσθε
ψευδηγορουντος ως οτι τα του τυραννου Ἀβεσαλωμ φρονει, τουτον παρεβλαψε και
των ιδιων αποστερη σας τωι οικετηι προσεκληρωσεν. οθεν χρη μετα πολλης ακριβειας
1.506 τε και σκεψεως ερευναν τας κατηγοριας, και μη ως ετυχε πιστευειν τοις
κατηγορουσι, καν αγαν ωσιν αξιοπιστοι. διο δη και Νικο δημος προς τους
παρανομους Ἰουδαιους καταφορικως τε και εν τρεπτικως εφη "μη ο νομος υμων
κρινει τον ανθρωπον, εαν μη ακουσηι παρ' αυτου πρωτον και γνωι τι ποιει; αμελει γε
τοι και οι των εξω σοφοι τουτο προδηλως υπεμφαινοντες ουτω φασιν· ει μεν
αμφισβητησις κρινει, αναρτασθω, ει δε κρισις, τους ελεγχους βασανιζετω, ει δε
βασανος, το δεον οριζετω· ο δε ορος γεγρα φθω, τα δε γεγραμμενα κυρουσθω, τα δε
κυρωθεντα βεβαιου σθω τοις εργοις, και πασα αψιμαχια οιχεσθω, και παλιν φιλια
χορευετω. και εν ταις αποστολικαις διαταξεσιν ο θειος λογος ουτως φησιν. εστω δε ο
κριτης απροσωποληπτος, μητε πλουσιον εντρεπομενος η κολακευων παρα το
προσηκον, μητε πενητος φει δομενος. «ου ληψηι» γαρ φησι «προσωπον δυναστου,
και πενητα ουκ ελεησεις εν κρισει.» οτι του θεου η κρισις δικαιως το δι καιον
διωξεται, και ουκ αρεσηι τωι δικαιωι ουδεν αδικον. οθεν ου δει πιστευειν ως ετυχε τοις
κατηγορουσιν ακριτως και αβασανι στως. εγχωρει γαρ τινας και δια ζηλον η φθονον
κατα τινος αδελφου ενστησασθαι ψευδηγοριαν, ως οι δυο πρεσβυτεροι κατα
Σωσαννης και η Αιγυπτια επι του Ἰωσηφ. συ ουν ως θεου ανθρωπος τα τοιαυτα μη
προχειρως παραδεχου, και μη ανεληις τον αθωον, και μη αποκτεινηις τον δικαιον,
ουδε ληψηι δωρα ψυχην παταξαι· τα γαρ δωρα εκτυφλουσιν οφθαλμους σοφων και
λυμαι 1.507 νονται ρηματα δικαια. ει ουν απροσωποληπτως κρινετε, επιγνω σεσθε
τον κατηγορουντα κατα τον πλησιον αυτου μαρτυριαν ψευ δη· και αποδειξαντες
αυτον συκοφαντην, ποιησατε αυτωι καθ' ον τροπον επονηρευσατο ποιησαι τωι
πλησιον, και εξαρειτε τον πονη ρον εκ μεσου υμων. οσον γαρ επ' αυτωι, εφονευσε
τον αδελφον, προκαταλαβων τα ωτα του κριτου. γεγραπται γαρ «ο εκχεων αιμα
ανθρωπου, αντι του αιματος εκεινου εκχυθησεται το αιμα αυτου.» αλλα μηδε εις
παραδεχεσθω μαρτυρων κατα τινος, καν λιαν ηι αξιοπιστος. επι στοματος γαρ δυο η
τριων μαρτυρων παν ρημα βεβαιωθησεται, ειπεν ο κυριος. ει τοινυν το μεν ευρειν το
δικαιον εργον, το δε μη διαφθειρειν εργωδεστερον επειδαν ευρεθηι, ου δει
επιρριπτειν εαυτον τινα τωι κρινειν. τοτε γουν ορθως ορος της δικαιοσυνης σωζεται,
οταν τηι μεν αιτιαι η κρισις, τηι δε κρισει ο ελεγχος, τωι δε ελεγχωι η ψηφος η προς
ποιοτητα του αμαρτη ματος την τιμωριαν οριζουσα. Ἰστεον τοινυν ως εν τηι παλαιαι
 
 
 

186
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαθηκηι περι της αγιας και ομοουσιου και ζωιοποιου τριαδος μυστικως η διδασκαλια
εγκατε σπαρται, ως και Φιλωνα καιτοι γε Ἰουδαιον ανδρα υπαρχοντα και ζηλωτην,
δι' ων καταλελοιπε συγγραμματων, απομαχεσθαι τηι οικειαι θρησκειαι. βασανιζων γαρ
το ειρημενον "εν εικονι θεου εποιησα τον ανθρωπον," ηναγκασθη υπο της αληθειας
και εξε βιασθη και τον του θεου λογον θεολογησαι. τι γαρ ει και δευτε ρον τον
συναΐδιον λογον τωι πατρι και αριθμου και χρονων ανωτε 1.508 ρον οντα καλει, της
αληθειας μη εφικνουμενος; ομως εννοιαν εσχε και ετερου προσωπου. ουκ ενταυθα
δη μονον επαθε τουτο, αλλα και το θεος και το κυριος ερμηνευσαι πειρωμενος της
βασι λικωτατης τριαδος εννοιαν εσχε. φασκων γαρ οτι εις εστιν ο θεος, ου προς τον
αριθμον κατεδραμε της μοναδος, αλλα προς το μυ στηριον της αγιας τριαδος το των
μεν παντηι διαιρετων ενικωτε ρον, των δε οντως μοναδικων αφθονωτερον. και ουτω
κατα κρατος ειλεν αυτου την ψυχην ως αναγκασθηναι διαρρηδην τουτο φαναι και
εν γραμμασι καταλειψαι. δυο μεν γαρ ειπε τας του οντος δυναμεις, ων η μεν
ποιητικη και ευεργετικη φυσει καλειται θεος, η δε βασιλικη και τιμωρητικη κυριος.
ου πορρω βαινων του φησαντος, Χριστος θεου δυναμις και θεου σοφια, δυναμις ουκ
ανυποστατος αλλ' ενυποστατος, και παντοδυναμος, και υπο στασεως δημιουργος,
και ισοσθενης εκεινου ου δυναμις εστι. και παλιν ο αυτος Φιλων περι θεου θεαματος,
ου ειδε Μωυσης εν τηι βατωι, εκφραζων εφη· θεαμα εκπληκτικωτατον. ειτα οραι μετ'
ολιγον κατα μεσον της φλογος μορφην τινα περικαλλεστατην, εμφερη ουδενι των
ορατων, θεοειδεστατον αγαλμα, φως αυγοει δεστερον του πυρος απαστραπτουσαν·
ην εαν τις υπετοπησεν ει κονα του οντος ειναι, καλως υπειληφεν.
Eι δε τις περι της εικο νος ακριβως μαθειν βουλεται, ακουετω Παυλου
λεγοντος περι του υιου "ος εστιν εικων του θεου του αορατου." ουκουν κακει 1.509
νος θεολογιας ορθοδοξου απτεται. μη γαρ την ακριβειαν ζητει παρα του δυνηθεντος
ολως δια συνεσιν ειλικρινη κατοπτευσαι την αληθειαν και τηι ιδιαι θρησκειαι
απομαχεσθαι. αλλ' εκεινο εννοει, οτι εις εν προσωπον ου συνεκλεισε την θεολογιαν,
ως οι απαιδευ τοι και κακοσχολοι των Ἰουδαιων καθηγηται προληψει τινι κατ
εχομενοι δογματιζουσιν. ουκ εκ τουτων δε μονων πληκτικωτατων οντων εις ταυτην
προηχθη, ως γε ηγουμαι, την εννοιαν, αλλα και εκ του "ποιησωμεν ανθρωπον κατ'
εικονα ημετεραν και καθ' ομοιωσιν," και εκ του "εβρεξε κυριος πυρ παρα κυριου,"
και εκ του "ειπεν ο κυριος τωι κυριωι μου, καθου εκ δεξιων μου," και εκ του "οτι εν
σοι ο θεος, και συ ει ο θεος." τους γαρ λεγον τας οτι μυριακις εστιν αγιος ο θεος, και
το "αγιος αγιος αγιος κυ ριος" παρερμηνευσαι τολμωντας, λαμπρως ελεγχει το
"εξεζητησα το προσωπον σου, το προσωπον σου κυριε ζητησω, μη αποστρε ψηις το
προσωπον σου απ' εμου." ει μη γαρ την αγιαν ανεκη ρυττε μυστικως τριαδα ο
φρασας, περιττολογιας δικαιος αν ειη απαιτηθηναι δικην. ου μονον δε εν τουτωι
(χρηναι γαρ οιμαι επι σαφεστερον ορμησαι ρητον) αλλα και εν τωι "θυσον τωι θεωι θυ
σιας αινεσεως, και αποδος τωι υψιστωι τας ευχας σου, και επι καλεσαι με εν ημεραι
θλιψεως σου, και εξελουμαι σε και δοξασεις με." ει μη γαρ η τριας ενταυθα σαφως
εκηρυττετο, εδει ρηθη ναι "θυσον τωι θεωι θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι υψιστωι
τας ευχας σου, και επικαλεσαι αυτον εν ημεραι θλιψεως σου, και 1.510 εξελειται σε,
και δοξασεις αυτον." και ουτω μεν ουκ ερρηθη, 1.510 ειρηται δε ως ειρηται. σαφως
γαρ δια τουτων και δι' αλλων πολλων η παλαια διαθηκη κηρυττει οτι ουχ ενος
προσωπου ση μαινει δεσποτειαν, αλλα τριων μεν υποστασεων μιας δε ουσιας, ινα και
Ἰουδαιων στηλιτευσηι την ως εφ' ενος προσωπου ουχ υγιη εννοιαν. οις και
Σαβελλιος ηκολουθησεν. ισως δε εκ της αγαν του υιου προς τον πατερα ισοτητος εις
το μιαν υποστασιν δογμα τισαι νευρωθεις, την πολυθεΐαν Ἑλληνων εξωστρακισεν,
ων Ἄρειος και Ευνομιος εαλωσαν ειναι φοιτηται, την των υποστα σεων διαφοραν
 
 
 

187
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις την ουσιαν παραλογως ελκυσαντες. ει δε τις φαιη, μη σαφως και διαρρηδην εξ
αρχης ταυτα κεκηρυκται; φαιην οτι μαλιστα τοις συνετως ακουουσι λαμπρα εστιν
αυτη και αποδειξις και διδασκαλια, ως και τωι σοφωι εδοξε Φιλωνι. ει δε και
συνεσκιασμενως ερρεθη, εκεινο λογιζεσθαι χρη, οτι Ἰου δαιοις τοις εις πολυθεΐαν
ρεπουσι νομοθετουντες ουκ εδοκιμασαν διαφοραν προσωπων εισαγαγειν, ινα μη
διαφορον φυσιν εν ταις υποστασεσιν ειναι δογματισαντες εις ειδωλολατριαν
ελκυσθωσιν, αλλα της μοναρχιας εξ αρχης μαθοντες μαθημα κατα μικρον το των
υποστασεων αναδιδαχθωσι δογμα, το παλιν εις ενοτητα φυ σεως ανατρεχον, ως
ειναι τα μεν ενικως λεγομενα της ταυτοτητος της φυσεως παραστατικα, τα δε
υπερβαινοντα τον ενικον αριθμον 1.511 της των υποστασεων ιδιοτητος της εις μιαν
ουσιαν συναγομενης. το μεν γαρ διαφορους φυσεις υποτιθεσθαι Ἑλληνικον, το δε εν
προσωπον ηγουν μιαν υποστασιν Ἰουδαικον· το δε πλατυνοντας εις την αγιαν και
ομοουσιον τριαδα τας υποστασεις εις μιαν ου σιαν συναγειν, ορθοτατον εστι και
αληθινον το δογμα. κεφα λαιον δε επι τοις λεγομενοις, ουκ εστι φυσικας αποδειξεις
κατα παντα παραστησαι των υπερ φυσιν πραγματων. ει γαρ και σαρξ αληθης ο λογος
εγενετο, αλλ' ου ψιλος ανθρωπος ο Χριστος εν ανθρωπησας, μαλλον δε θεος εξ
εκατερων των φυσεων εις υπαρ χει υιος θεου θεος υπερουσιος, ει και διαρρηγνυνται
οι το μειζον και ελαττον επι του πατρος και του υιου συγκρινοντες, ετεροουσιον τον
υιον του πατρος και ανομοιον δογματιζοντες. ου γαρ ισασιν, ως εοικεν, οτι μειζον
και ελαττον επι των ομοουσιων ζητειται και κρινεται, ως ανθρωπος ανθρωπου
μειζων και βους βοος και ιπ πος ιππου, και απαξαπλως ο κανων της συγκρισεως τοις
ομογενε σιν αρμοζει. ο τοινυν τα του θεου τολμηρως περιεργαζομενος, και μειζονα
λεγων του υιου τον πατερα, την συγκρισιν ως ομοου σιον προσιεται, καν μη
βουληται· ετεροουσια γαρ αλληλοις συγ κρινεσθαι ου δυναται, ουτε λεγεται μειζων
ανθρωπος βοος η μει ζων ανθρωπος καμηλου η μειζων ανθρωπος ιχθυος. τα μεντοι
γε τον ενικον αριθμον υπερβαινοντα εν τηι θειαι γραφηι της των υποστασεων
διαφορας εισι παραστατικα, τα δε ενικως εξενηνε 1.512 γμενα της ταυτοτητος της
φυσεως. τα μεν γαρ ειρηται, ινα Σα βελλιος και Ἰουδαιοι επιστομισθωσι, τα δε, ινα
Ἄρειος και Ευνομιος και Ἕλληνες στηλιτευθωσιν. οι γαρ πλατυνοντες μεν εις την
αγιαν τριαδα τον των ιδιοτητων αριθμον, συστελλοντες δε εις μιαν ουσιαν,
ορθοτατα δογματιζουσι και ταις των ουρανιων χρη σμων επονται διδασκαλιαις, μητε
εις πολυθεΐαν δια την της φυ σεως διαφοραν εκπιπτοντες, μητε εις ιουδαισμον δια
την του ενος προσωπου συστασιν ολισθαινοντες. πως δε ουκ ερυθριωσι κτι σματι
προσκυνουντες και ταις εαυτων μαχομενοι ψηφοις; απαγο ρευοντες γαρ το μη τηι
κτισει προσκυνειν ως Ἑλληνικον, αυτοι τουτο δρωντες εαυτους λανθανουσι. χρη δε
και τουτο ειδεναι, ως ου τα αυτα ονοματα παντως και τα αυτα μηνυει πραγματα,
ουτε η ομωνυμια συνωνυμιαν εκ παντος τροπου εμφαινει. επι μεν γαρ του υιου
κυριως λεγεται η γεννησις, επι δε των κτισμα των καταχρηστικως, επ' εκεινου μεν
της αληθειας ενεκεν και της ομοουσιοτητος, επι δε τουτων τιμης χαριν και
υιοθεσιας. βου ληθεις γαρ απεκυησεν ημας λογωι αληθειας. μη τοινυν η ομωνυ μια
την ομοτιμιαν ενταυθα τικτετω, μηδε τα καταχρηστικως ειρημενα κυριως λεχθηναι
νομιζεσθω, επει και τον θυμον και την οργην και ταλλα παντα τα τηι θειαι μη
πρεποντα φυσει, κατα χρηστικως λελεγμενα, ουκ αν τις ευφρονων κυριως
πεφρασθαι φαιη. δηλον γαρ εστιν οτι εκαστωι χωριωι και εκαστηι λεξει η 1.513
προσηκουσα και αρμοζουσα διασαφησις προσαγομενη την αληθειαν ωδινει.
Ειπατωσαν δε γε και οι εις το αγιον πνευμα βλασφημουντες και της θειας
ουσιας αυτο χωριζοντες, πως ο θεος και σωτηρ ημων ενανθρωπησας παρεδωκε
συμπληρωτικον ειναι της αγιας τριαδος το παναγιον πνευμα, και εν τηι επικλησει
 
 
 

188
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του θειου βα πτισματος συν πατρι και υιωι ως ελευθερουν των αμαρτηματων τους
ανθρωπους αριθμουμενον. και επι της μυστικης τραπεζης το σωμα ιδικον της του
υιου σαρκωσεως αποφαινον, πως αν ειη ποιητον η κτιστον η της δουλικης φυσεως,
αλλ' ου της δεσποτι κης και δημιουργου και βασιλιδος ουσιας συγγενες και
ομοουσιον το αγιον πνευμα; ει γαρ δουλον, μη συναριθμεισθω τωι κτιστηι· ηνωται
γαρ και συνηριθμηται, επειδη τωι ακριβει των τοιουτων δογματιστηι Χριστωι
πειθεσθαι προσηκει, βεβαιως και ασφαλως τα περι της οικειας ουσιας διδασκοντι, ει
και τοις πνευματομαχοις δοκει, σοφωτερους ειναι και τα ουρανια πλεον ειδεναι θεου
κομ παζοντας η μαλλον τολμηρως τε και δυσσεβως ρητορευοντας. ει ουν ο θειος
∆ανιηλ αγγελον θεασαμενος και θαυμασας το καλλος και το μεγεθος του οφθεντος
πρηνης επεσεν, εκπλαγεις προς το παραδοξον της θεας, ποιαν εξουσιν απολογιαν οι
πατρι και υιωι και αγιωι πνευματι μεσιτευειν τολμωντες και την αρρητον φυσιν
λογοις ζυγοστατειν επιχειρουντες και φυσιολογουντες; την τοινυν 1.514 αχρονον
και αΐδιον και αμεσιτευτον και παντος λογου και νου κρειτ τονα προοδον του υιου
απο του πατρος γεννησιν καλουσιν αι γρα φαι ουχ ινα παθος υπογραψωσιν, αλλ' ινα
το ομοουσιον υποδει ξωσιν· ομοουσια γαρ τωι οντι τα τικτομενα τοις τικτουσιν. ινα
δε μη φαντασιαν παθους επικομισηι, λογον προσαγορευουσιν. ινα μη νεωτερος
επινοηθηι, "εν αρχηι ην ο λογος" φασιν. ειτα και την προς τον πατερα σχεσιν
κηρυττοντες "και ο λογος ην προς τον θεον." ειτα και την αξιαν, "και θεος ην ο
λογος." εκ μεν του υιου το ομοουσιον, εκ δε του λογου το απαθες, και εκ μεν του εν
αρχηι ειναι το συναΐδιον, εκ δε του προς τον πατερα ειναι την προς αυτον οικειοτητα,
δια δε του θεον ειναι την αξιαν αυτου καταμαθοντες, και εξ εκαστου ονο ματος το
μη εφορμουν και απρεπες αποπεμψαμενοι, οιον απο μεν του υιου το νεωτερον, απο
δε του λογου το ανυποστατον, θεον αΐδιον ομοουσιον και αγαθον και αχρονως εκ
του πατρος προελθοντα ειδειημεν τε και προσκυνησαιμεν.
Μετα θανατον Ευσταθιου του αγιωτατου επισκοπου Ἀν τιοχειας Φλαβιανος
ο μεγας προχειριζεται. τουτοις τοις χρονοις ανεφυη και η των Μασαλιανων αιρεσις
ειτ' ουν Ευχιτων και Ἐν θουσιαστων και Λαμπετιανων και Βογομιλων (πολυωνυμος
γαρ εστιν αυτη) απο Ἀδελφιου και ∆αδωη και Σαβα και Συμεωνος των αιρεσιαρχων.
αφ' ων ο μεγας Φλαβιανος μοναχους συναθροισας 1.515 πολλους, και την αιρεσιν
εξαρνουμενους τονδε τον τροπον διη λεγξεν. επισημον γαρ τινα παρ' αυτοις γεροντα
παραλαβων κατ' ιδιαν εφη προς αυτον μετα πανουργιας "ημεις μεν, ω πρεσβυτα, τον
πλειω βεβιωκοτες βιον ακριβεστερον και την ανθρωπειαν εμα θομεν φυσιν και τα
των αντιπαλων δαιμονων εγνωμεν ευ μαλα μηχανηματα, πειραι δε και την της
χαριτος εδιδαχθημεν χορη γιαν. ουτοι δε νεοι οντες, και τουτων ακριβως ουδεν
επισταμενοι, πνευματικωτερων λογων ακουσαι ου φερουσιν. ουκουν ειπε μοι, πως
φατε και το εναντιον πνευμα υποχωρειν και του παναγιου πνευματος την χαριν
επιφοιταν δια της υμετερας ευχης και επι τηδευσεως;" ο δε τοις λογοις τουτοις
καταθελχθεις εξημεσεν απαντα τον κεκρυμμενον ιον και ψυχοφθορον, και φησιν
"ουδε μιαν μεν εκ του βαπτισματος ισμεν ωφελειαν τοις αξιουμενοις εγγι νεσθαι,
μονην δε την σπουδαιαν ευχην τον ενοικον και συνουσιω μενον δαιμονα
εξελαυνειν. ελκει γαρ εκαστον των τικτομενων εκ του προπατορος ωσπερ την
φυσιν, ουτω δη και την των δαιμονων δουλειαν, ων υπο της σπουδαιας ευχης
ελαυνομενων επιφοιται λοι πον το αγιον πνευμα ορατως και αισθητως, και την
οικειαν παρ ουσιαν φανερωτατα σημαινον, το μεν σωμα της εμπαθους κινη σεως
ελευθερουται παντελως, η δε ψυχη της επι τα χειρω ροπης τελεον απαλλαττεται, ως
μηκετι δεισθαι λοιπον μητε νηστειας πιεζουσης το σωμα μητε διδασκαλιας
χαλινουσης την ψυχην και τον νουν απο πασης ενεργειας πονηρας και ενθυμησεως.
 
 
 

189
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου μονον 1.516 δε των της ψυχης και του σωματος ο τοιουτος απαλλαττεται αι
σχιστων παθων και σκιρτηματων, αλλα και τα μελλοντα σαφως προλεγει και την
αγιαν τριαδα οφθαλμοφανως θεωρει και θεολο γιας και θειων μυστηριων αξιουται."
ουτως ο θειος Φλαβιανος την δαιμονιωδη αιρεσιν ανορυξας εφη προς τον
δυσσεβεστατον γεροντα "πεπαλαιωμενε κακων ημερων, ηλεγξε σε το σον μιαρω
τατον στομα, και ουκ εγω, και τα σα διεφθαρμενα και ακαθαρτα χειλη
καταμαρτυρουσι σου." φανερωθεισης δε της σατανικης και βδελυρας απατης και
αιρεσεως ταυτης, της μεν Συριας εξη λαθησαν, εις δε την Παμφυλιαν ανεχωρησαν
και ταυτην της λωβης επληρωσαν, νυν δε σχεδον ειπειν και την πλειονα δυσιν. Τωι
καʹ ετει της βασιλειας του μεγαλου Κωνσταντινου δια βαλλουσι Σαπωρην τον
βασιλεα Περσων κατα Χριστιανων, και γινεται διωγμος ως πλειους των δεκαοκτω
χιλιαδων υπ' αυτου αναιρεθηναι. η δε αιτια της διαλυσεως της μεταξυ Ῥωμαιων και
Περσων γενομενης ειρηνης γεγονε δι' αιτιαν τοιαυτην. Μη τροδωρος τις Περσογενης
προσποιησαμενος φιλοσοφειν απηλθεν εν Ἰνδιαι και τους Βραχμανας, και
χρησαμενος εγκρατειαι πολληι γεγονεν αυτοις σεβαστος. ειργαζετο δε υδρομυλους
και λοετρα, μεχρι τοτε μη γνωριζομενα παρ' αυτοις. ουτος εν τοις αδυτοις ως
ευσεβης εισιων λιθους τιμιους και μαργαριτας πολλους υφει λετο. ελαβε δε και παρα
του βασιλεως των Ἰνδων, ωστε τωι βα σιλει δωρα κομισαι· και επανελθων εις το
Βυζαντιον δεδωκε ταυτα 1.517 ως ιδια τωι βασιλει. θαυμαζοντι δε αυτωι εφη και αλλα
δια γης προπεμψαι, αλλ' αφαιρεθηναι υπο Περσων. γραφει ουν απο τομως
Κωνσταντινος προς Σαπωρην, αποσταληναι αυτα, και δεξαμενος ουκ ανταπεστειλε.
δια τουτο ελυθη η ειρηνη. εκ τουτων ουν των λιθων εργον ποιησας ο βασιλευς
απεστειλε τοις περαν του ∆αννουβιου εθνεσιν, επιγραψας τωι μειζονι το δωρον· οπερ
γεγονεν αυτοις ολεθρου αιτιον δια την επιγραφην. φασι δε αυτον πρωτον παντων
των βασιλεων διαδηματι χρησασθαι και μαργαριταις και αλλοις λιθοις
περιεργοτερον κοσμηθηναι. αλλα και πτυχας ευαγγελιων χρυσας δια μαργαρων και
λιθων κατα σκευασας εν τηι μεγαληι εκκλησιαι προσηγαγε, θαυματος αξιας. εν τουτωι
τωι χρονωι και η αγια και μακαρια Ἑλενη προς κυριον εκδημει, ετων ουσα πʹ, και εν
τωι ναωι των αγιων αποστολων θαπτεται πρωτη, πολλα τωι ιδιωι υιωι περι της εις
Χριστον ευσε βειας παραγγειλασα. Τωι κβʹ ετει Κωνσταντινος ο ευσεβεστατος κατα
Γερμανων και Σαυροματων και Γοτθων στρατευσας νικην ηρατο κραταιαν δια της
του σταυρου δυναμεως, και τουτους εις εσχατην ηγαγε δουλειαν. και ∆ρεπαναν τον
εν Νικομηδειαι επικτισας εις τιμην Λουκιανου του εκεισε μαρτυρησαντος
Ἑλενουπολιν δια την μητερα εκαλεσεν. Τωι κγʹ και δʹ και εʹ ετει το εν Ἀντιοχειαι
οκταγωνον κυρια κον ηρξατο οικοδομεισθαι. και αυτος τον ∆ανουβιν περασας
γεφυραν εν αυτωι λιθινην πεποιηκε, και τους Σκυθας υπεταξε, 1.518 και τον φορον
εκτισε μετα γε των δυο μεγαλων εμβολων, και εν αυτωι τωι φορωι κιονα μονολιθον
και ολοπορφυρον εστησεν, εκ Ῥωμης αγαγων, εκδησας αυτον δια χαλκων ζωνων
γεγραμμενων. ιδρυσατο δε επανω αυτου ανδριαντα επ' ονοματι αυτου, εν ωι
γεγραπται "Κωνσταντινος." ελαμψεν ηλιου δικην, ος ην εργον μεν Φειδιου, ηχθη δε
εξ Ἀθηνων. και τας επτα σπυριδας και τους ιβʹ κοφινους, εν οις Χριστος ο θεος ημων
εθαυματουργησεν, υπο την βασιν του κιονος εθετο. και τα λειψανα δε των αγιων
αποστολων Λουκα και Τιμοθεου και Ἀνδρεου δια του αγιου μαρ τυρος Ἀρτεμιου εν
τηι πολει εισηγαγε. Τωι κ ʹ και κζʹ ετει αυτου την κατα των ειδωλων και των ναων
αυτων καταλυσιν επετεινε, τας δε εισοδους αυτων ταις εκ κλησιαις του θεου
εκυρωσε. τοτε και η εν Νικομηδειαι βασιλικη πυρι θειωι εφλεχθη. Τωι κηʹ ετει αυτου ο
δυσσεβης Ἄρειος επιπλαστωι μετανοιαι και λογοις απατηλοις μετα την καθαιρεσιν
αυτου καταγοητευσας τας ακοας του γαληνοτατου βασιλεως, και δυο βιβλια λαβων,
 
 
 

190
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το μεν εν την εαυτου διεστραμμενην περιεχον δοξαν ταις ιδιαις χερσι γραψας εν
κρυφηι κατειχε, το δε ετερον δι' αλλοτριας χειρος ομοφωνως τηι εν Νικαιαι εκτεθεισηι
πιστει γεγραφως, και τουτο επιδους τωι βασιλει, και διομνυμενος η μην ουτως
πιστευειν ωσπερ δη και εγραψεν, ουτω συνηρπασε τηι αυτου δολιοτητι τον βασιλεα
ωστε κελευσαι τουτον ανυπερθετως υπο Ἀλεξανδρου του αρχιε ρεως εις κοινωνιαν
επι της εκκλησιας προσδεχθηναι. αγωνιασας 1.519 τοινυν ως εικος ο αρχιερευς, και
δι' ολης της νυκτος δεηθεις του θεου, ευχης εργον αυτον εποιησατο. τηι γαρ εξης ο
ανοσιος μετα φαντασιας και γαυριαματος εις την εκκλησιαν προερχομενος, επειδη
εν τωι φορωι πλησιον του λεγομενου Σενατου εγενετο, της γαστρος νυξασης αυτον
τοις εκεισε αφεδρωσιν αποκεχωρηκος αγ γελικηι κατασπαται χειρι, της τε κοιλιας
αυτου και των σπλαγχνων συν τηι ψυχηι ραγεντων και εις αφεδρωνας
καταβληθεντων.
Τωι κηʹ ετει λιμος μεγας εγενετο εν τηι ανατοληι, ο δε βασι λευς σιτον πολυν
αποστειλας τουτον ημβλυνε. μονη δε η Ἀντιο χεια λ ʹ χιλιαδας σιτου κατ' ετος
ελαμβανε. σεισμου δε εν Κυ πρωι γενομενου Σαλαμιν η πολις κατεπεσε και ικανον
πληθος διε φθειρε. Τωι κθʹ ετει ∆αλματιος Καισαρ ανηγορευθη. Καλοκαιρος δε εν
Κυπρωι τυραννησας εν Ταρσωι της Κιλικιας υπο ∆αλματιου ζων κατακαιεται. Τωι λγʹ
της αυτου βασιλειας ο μεγας Κωνσταντινος τελευται. κινησας γαρ κατα Περσων απο
Νικομηδειας εν τοις Πυθιοις αυ τοματοις θερμοις παραγινεται. και κακωθεις, εκειθεν
τε δι' Ἑλενουπολεως εν τωι χαρακι ελθων, πυρετου λαβρου κατασχοντος αυτον
ετελευτησεν, μετα θʹ ετος του οικισμου και εγκαινισμου Κωνσταντινουπολεως. και
απετεθη εν λαρνακι πορφυραι ητοι Ῥωμαιωι, αυτος τε και η μητηρ αυτου Ἑλενη προ
δωδεκα ετων της αυτου τελευτης αποθανουσα και η γυνη αυτου Φαυστα, θυ γατηρ
Μαξιμιανου του Ἑρκουλιου, καταλειψας εν βασιλειαι τρεις 1.520 υιους, Κωνσταντιον
και Κωνσταντινον και Κωνσταντα, διορισα μενος Κωνσταντιον μεν εχειν τα Θραικης
και ευας μερη, Κων σταντινον δε τα προς Ὠκεανον εσπερια, Κωνσταντα δε Κρητην
Ἀφρικην και το Ἰλλυρικον. δοξα δε κατεσχε τελευτησαι μεν τον μεγαν
Κωνσταντινον φαρμακωι δηλητηριωι επιβουληι των αδελφων, διο και αυτον τουτο δι'
αυτογραφου επισκηψαι τωι παιδι, εκδι κησαι τε και φυλαξασθαι τους ανελοντας
αυτον θειους· λαβοντα δε την τοιαυτην γραφην Ευσεβιον τον Νικομηδειας
επισκοπον απο δουναι Κωνσταντιωι εκ της ευας αρτι παραγενομενωι, ενθεν τε
γενεσθαι αυτον και επισκοπον Κωνσταντινουπολεως. το δε του τους αναιρεθηναι,
επει τοι αλογιστος σαφως η αθροα παντων αυτων αναιρεσις τουτωι εδοκει, δεον
εκρινε μη ανευ λογου τουτο ποιησαι. ετελευτησε δε ο μεγας Κωνσταντινος ευσεβως
βασιλευ σας ετη λβʹ και μηνας ιʹ, ζησας τα παντα ετη ξεʹ. Κωνσταντιος εβασιλευσεν
ετη κδʹ, Κωνστας ετη ιζʹ. Κων σταντινος δε ταχυ τετελευτηκε τροπωι τοιωιδε. προς
τον αδελφον Κωνσταντιον κοινωσομενος ᾔει περι τινων μετα πολλης ισχυος και
δυναμεως, ο τον Κωνσταντιον εισηγεν εις εκπληξιν μη τι νεωτε ρισων αφικνηται εις
αυτον· και πονηρων συμβουλων επιτυχων και προς πολεμον ερεθιζοντων αυτον
εξηλθε κατ' αυτου. και συρραγεντος πολεμου εν τοις εσχατοις των φευγοντων
ευρεθεις ο Κωνσταντινος αναιρειται, τριτος ων αδελφος, και γινεται Κων σταντιος
εγκρατης παντων των εσπεριων. ην δε ̣στα´̣τ̣ 1.521 την του σωματος αναδρομην
ευμηκης και επιξανθος, χαροπος την οψιν, ευμεταβολος την γνωμην, σωφρων τα
προς αφροδισια, φιλοις συναναστρεφομενος, εγκρατης τα προς τροφην, ευμενης
προς τας αιτησεις και κρισεις των υπηκοων· οπωρων καθαπαξ αφεστηκεν. εν δε ταις
των ηγεμονων φιλοτιμιαις το πρεπον αει διετηρει. ουδενα δε μη παιδειας μετεχοντα
τηι γερουσιαι κατε λεγεν, ως και το ειρειν λογον και μετροις γραφειν επιστασθαι, ενι
μονωι νοσηματι τηι κακοδοξιαι ηττωμενος. Τωι βʹ ετει της βασιλειας αυτου ∆αλματιος
 
 
 

191
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Καισαρ υπο στρατιωτων αναιρειται, ου κελευσαντος Κωνσταντιου, αλλ' ουδε
κωλυσαντος την σφαγην. εμελλον δε συναναιρεισθαι Γαλλος και Ἰουλιανος οι
Κωνσταντιου του αδελφου του μεγαλου Κωνσταντι νου παιδες. αλλα τον μεν
Γαλλον νοσος, τον δε Ἰουλιανον η νηπιοτης διεσωσεν· οκταετης γαρ ην.
Κωνσταντιος δε προτερον δεχομενος το ομοουσιον υστερον μετεθετο κουφοτητι
γνωμης και απατηι του Ἀρειανου πρεσβυτερου και Ευσεβιου του των ευνουχων
πρωτευοντος και Ευσεβιου Νικομηδειας. Τωι γʹ ετει Κωνσταντινος επελθων τοις
Κωνσταντος του ιδιου αδελφου μερεσιν και συμβαλων πολεμον ανηιρεθη υπο των
στρατιωτων, ως προλελεκται. Κωνσταντιος δε της ευας βασι λευων Γαλλον και
Ἰουλιανον παιδευθηναι παρεδωκεν εν χωραι κα λουμενηι δη Μακελιωι, πλησιον
Καισαρειας Καππαδοκιας.
Oυτοι οι δυο αδελφοι αναγνωσται γεγονασι, και εκκλησιαν κτισαι τωι αγιωι
μαρτυρι Μαμαντι προεθυμηθησαν. εν ωι δε μερει κτιζειν 1.522 Ἰουλιανος ελαχε,
τουτο η γη ουκ εδεχετο. αποκειραμενος δε τας τριχας μοναχικην ασκησιν
υπεκρινατο, Κωνσταντιος δε και Κωνστας ενομοθετησαν Ἰουδαιον μη ωνεισθαι
δουλον, επει αφαιρεισθαι αυτον εις τον δημοσιον λογον· ει δε και περιτεμειν τολ
μησει δουλον, ξιφει τιμωρεισθαι και την τουτου δημευεσθαι ουσιαν. Τωι δʹ και εʹ ετει
Ἀντιοχεια υπο σεισμου μεγαλου επι τρισιν ημεραις εκινδυνευε. Τωι ʹ ετει
Κωνσταντιος Ἀσσυριους νικησας εθριαμβευσε, Σαπωρης δε ο των Περσων βασιλευς
τους Χριστιανους εδιωκε, Κωνστας δε εν τηι δυσει Φραγγους επορθησε. τουτωι τωι ετει
∆ι δυμος τις ελλογιμος ανηρ απο ομματων εγνωριζετο. τουτωι εντυ χων ο μεγας
Ἀντωνιος εν Ἀλεξανδρειαι ειπε προς αυτον "μηδεν ταραττετω σε η αποβολη των
ομματων· τοιουτοι γαρ σε λειπουσιν οφθαλμοι ους και μυιαι και κωνωπες βλαψαι
ισχυουσι. χαιρε δε οτι εχεις οφθαλμους οις και αγγελοι βλεπουσι." Τωι ζʹ ετει σεισμου
μεγαλου γενομενου Νεοκαισαρεια ποντι σθεισα κατεπτωθη πλην της επισκοπης και
της εκκλησιας. τοτε και Παυλος ο ομολογητης χειροτονειται επισκοπος
Κωνσταντινου πολεως. Τωι ηʹ ετει σεισμου μεγαλου γενομενου Ῥοδος η νησος κατε
πεσε. Τωι θʹ ετει ∆υρραχιον πολις της ∆αλματιας υπο σεισμου διεφθαρη, και Ῥωμη εν
τρισιν εκινδυνευσεν ημεραις σειομενη, 1.523 της δε Καμπανιας ιβʹ πολεις
διεφθαρησαν. ελθων δε Κωνσταν τιος εις το Βυζαντιον Παυλον τον επισκοπον του
θρονου απηλασε, και τον ασεβεστατον Ευσεβιον τον Νικομηδειας εισηγαγε ληιστρι
κως και αθεσμως, το των κακων καταγωγιον. και συντελεσθει σαν την του θεου
μεγαλου εκκλησιαν υπο Κωνσταντιου κατα την ενδιαθηκον εντολην του μεγαλου
Κωνσταντινου Ευσεβιος εγκαι νιζει, και τα λειψανα απο Ἀντιοχειας κομιζει και εν
αυτωι κατα τιθησι του αγιου μαρτυρος Παμφιλου και των συν αυτωι, Θεο δουλου
Πορφυριου και Παυλου. Ἀλεξανδρεις δε Γρηγοριον ληι στρικως επιβαντα του θρονου
Ἀλεξανδρειας και τον μεγαν Ἀθανασιον αποδιωξαντα επι εξ ετεσιν ανειλον. και
χειροτονειται υπο Ἀρειανων Γεωργιος Ἀρειανος, τερας τι Καππαδοκειον. Τωι ιʹ ετει
Κωνσταντιος τον εν Σελευκειαι της Συριας λιμενα πεποιηκεν, ορος επι πολυ
διατεμων, και την πολιν ανωικοδομησε. και την Ἀνταραδον εν Φοινικηι εκτισεν, ην
Κωνσταντειαν ωνο μασε. τωι δ' αυτωι ετει εκλειψις εγενετο ηλιου, μηνι ∆αισιωι ʹ,
ημερας ωραι τριτηι. και οι απελαθεντες ορθοδοξοι επισκοποι αμα Ἀθανασιωι την
Ῥωμην καταλαμβανουσιν.
Τωι δε ιαʹ ετει γραμμασιν Ἰουλιου του παπα Ῥωμης θαρρησαντες τους ιδιους
θρονους κατελαβον. Κωνσταντιος δε εν Ἀν τιοχειαι διαγων τουτους απηλασεν
υποβοληι των Ἀρειανων. Τωι ιβʹ ετει σεισμος μεγας εγενετο εν Βηρυτωι της Φοινικης,
ως το πλειον της πολεως πεσειν. 1.524 Τωι ιγʹ ετει Σαπωρης Περσης την Νισιβιν
πολιν ποικιλως παρακαθεσθεις, τον τε ποταμον κατα της πολεως κινησας και
 
 
 

192
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντοιας μηχανας ποιησας ηττηθη, και φευγων εις την οικειαν υπεχωρησε, το
πλειστον του λαου αυτου απολεσας. Τωι ιδʹ ετει Κωνσταντιος τον ανεψιον Γαλλον
Καισαρα αναγορευσας και Κωνσταντιον μετονομασας εν τηι ανατοληι απε στειλεν. Τωι
ιεʹ ετει οι εν τηι ανατοληι της Παλαιστινης Ἰουδαιοι αντηραν, και πολλους των
Ἑλληνων εθνων τε και Σαμαρειτων ανειλον. αλλα και αυτοι παγγενει υπο Ῥωμαιων
ανηιρεθησαν, και η πολις αυτων ∆ιοκαισαρεια ηφανισθη. τωι αυτωι ετει ο μεγας
Ἀθανασιος υπο Κωνσταντιου κατα την Βρεττανιαν εξο ριζεται, και Φηλιξ αντ' αυτου
χειροτονειται. εν Μεδιολανοις δε συνοδος των πατερων συναθροισθεισα παλιν
απρακτος δια λυεται. Τωι ιηʹ ετει Γαλλος τυραννιδα μελετησας κτεινει ∆ομετια νον
επαρχον της ευας και Μαγνον κοιαιστωρα, τα της επιβουλης Κωνσταντιωι
μηνυσαντα· ον μεταπεμψαμενος Κωνσταντιος περι Θαλαμωνα την νησον αναιρει.
τον δε τουτου αδελφον Ἰουλιανον εν φρουραι κατεσχεν. Ευσεβια δε η γαμετη του
βασιλεως τουτον εξαιτησαμενη εν Ἀθηναις πεμπει. την Ἑλλαδα δε περιερχομενος
εφεσει της βασιλειας μαντεις επεζητει και χρησμολογους, ει τευ ξεται του
ποθουμενου. και δη περιτυγχανει ανθρωπωι δυσσεβει ταυτα προλεγειν
υπισχνουμενωι, ος τουτον εις τινα των ειδωλικων 1.525 καταδυσεων καταγαγων
τους απατεωνας εκαλεσε δαιμονας. εκει 1.525 νων δε μετα της συνηθους φαντασιας
επιφανεντων, ηναγκασε τουτον ο φοβος επιθειναι τωι μετωπωι του σταυρου το
σημειον· οπερ ιδοντες αφανεις αυτικα γεγονασι. συνεις ουν ο γοης εκεινος της
φυγης την αιτιαν επεπεμψατο τουτωι λεγων "ου φοβηθεντες, ως συ νομιζεις, αλλα
βδελυξαμενοι το παρα σου γενομενον εχω ρησαν." ουτω βουκολησας τον
αιχμαλωτον εμυησε τε και του μυσους ενεπλησεν· αιμασι γαρ μυσαροις
απολουσαμενον το θειον βαπτισμα, η της βασιλειας επιθυμια της ευσεβειας
εγυμνωσε τον τρισαθλιον.
Μετα μικρον δε της βασιλειας κρατησας ο ασεβεστατος Ἰουλιανος προφανως
λοιπον και αναιδως κατα της ευσεβειας ωπλιζετο. και πρωτον μεν τας εν τηι πολει
και τας εξωθεν πηγας ταις μυσαραις θυσιαις εμολυνεν, οπως εκαστος μεταλαμβανων
του ναματος μεταλαγχανηι και του μυσους. επειτα δε και τα κατα την αγοραν
προκειμενα του μιασματος ενεπιμπλη· περιερραινοντο γαρ και αρτοι και κρεα και
οπωραι και λαχανα και ταλλα οσα εδωδιμα. ταυτα ουν ορωντες οι Χριστιανοι
εστενον μεν και ωλο λυζον επι τοις γινομενοις, μετελαμβανον δε ομως, αποστολικωι
νομωι πειθομενοι τωι φασκοντι "παν το εν μακελλωι πωλουμενον εσθιετε, μηδεν
ανακρινοντες δια την συνειδησιν." ουτος ο παμ μιαρος Ἰουλιανος τους Ἰουδαιους
κατα Χριστιανων εξοπλιζων ηρετο τουτους, δια τι θυειν του νομου κελευοντος ου
θυετε; των δε τον εν Ἱεροσολυμοις ναον και την εκεισε περιγεγραμμενην λα 1.526
τρειαν προβαλλομενων, αυτικα προσεταξεν ο θεομαχος ανεγειραι τον κατ' οργην
και γνωμην θεου καταλυθεντα ναον. και τουτο μετα πολλης χαρας ακουσαντες
απασι τα προστεταγμενα τοις κατα την οικουμενην ομοφυλοις εδηλωσαν. και οι μεν
πανταχοθεν συνετρεχον, χρηματα και προθυμιαν εις την οικοδομην του ναου
συνεισφεροντες· ο δε συναπεστειλεν αυτοις και αρχοντας και πολ λην υπηρεσιαν και
συνδρομην· σκαπανας γαρ και αμας αργυρας επεμψε τοις αντιθεοις Ἰουδαιοις. και
επει ορυττειν ηρξαντο, εξαπινης ανεμοι βιαιοι πνευσαντες αθροως απαντα
διεσκορπισαν. και τα λοιπα πεπονθασι δεινα α εν τωι τριτωι ετει της βασιλειας αυτου
αναγραψομαι. Εισελθων δε ο καταρατος εν Περσιδι πεμπει δαιμονα προς την δυσιν
του ενεγκειν αυτωι εκειθεν αποκρισιν δια ταχους. εκω λυθη δε της προσω πορειας
υπο τινος μοναζοντος επι ημερας δεκα. και μη δυναμενος ο δαιμων προβηναι παλιν
προς τον Ἰουλιανον υπεστρεψεν. ο δε την αιτιαν της βραδυτητος ηρωτησεν· απε
κριθη δε αυτωι ο δαιμων "και εβραδυνα και απρακτος εμεινα. εκδεχομενος γαρ
 
 
 

193
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πουπλιον τινα μοναζοντα, ει πως παυσεται της προσευχης, και μη παυσαμενος
ημερας δεκα εκωλυσε με ποιησαι το θελημα σου." και τουτο ακουσας Ἰουλιανος και
σφοδρα αγα νακτησας προσηπειλησε μετα την υποστροφην εξολοθρευσαι το των
μοναχων γενος. οπερ μαθων τις των μεγιστανων αυτου και θαυμασας, επανελθων
διενειμε τα υπαρχοντα αυτου παντα πε νησι και απηλθε προς τον γεροντα. και
γενομενος δοκιμος μο 1.527 ναχος πασιν ελεγε την ισχυν των μοναζοντων, ην
ελαβον κατα των σκοτεινομορφων δαιμονων. Ἐν δε Καραις, τηι παρα του Καρου του
βασιλεως κτισθεισηι πολει, την προς Περσας ποιουμενος πορειαν, εισελθων και εν
τινι καταδυσει θυσιας ακαθαρτους επιτελεσας, κλειθρα και σημαντρα ταις θυραις
επεθηκε και φυλακας επεστησεν· ηνπερ ανοιξαντες μετα την εκεινου πτωσιν, ευρον
γυναιον εκ των τριχων κρεμαμε νον και εκτεταμενας εχον τας χειρας, ης ανασχισας
ο ασπλαγχνος την γαστερα την κατα Περσων δηπουθεν εγνω δια του ηπατος νικην.
εν δε Ἀντιοχειαι πολλα μεν κιβωτια εν τοις βασιλειοις κεφαλων ανθρωπων
πεπληρωμενα, πολλα δε φρεατα νεκρων σω ματων ευρον πεπλησμενα· και γαρ
μυριας μεν γυναικας εν γαστρι εχουσας ανατεμων και εν τοις εμβρυοις
ηπατοσκοπουμενος, και πολλα παιδια κατασφαξας, υπο τα ειδωλα κατωρυξεν ο
φιλειδω λος Ἰουλιανος. πολλην δε και αλλην λογικην αγελην εκ ποικιλων ηλικιων
διαφοροις υπεβαλε θανατοις επ' ονοματι Ποσειδωνος και των λοιπων δαιμονων ο
δαιμονιωδης και θεομισητος. Oυ μην δε αλλα και ιππους λευκους τε και πυρρους
εθυε, τους μεν τωι ηλιωι τους δε τωι πυρι και τοις ανεμοις. και προς τουτοις κυνας και
πιθηκους και κορακας και παν σχεδον ερπετων ειδος και τετραπο δων θηριων τε και
των αλλων πτηνων και νηκτων ου διελειπε κατασφαττων και τελετας παντοιας
επινοων πλειους και χειρους των παρ' Ἕλλησι νενομισμενων, προς το παντας τους
προ αυτου ελληνισαντας υπερακοντισαι, δια των τοιουτων οιομενος ο αθεος 1.528
αποθεωθηναι και θεος νομισθηναι. αλλα τα περι τουτου εν τηι ταξει της αυτου
θεοστυγους βασιλειας ως οιον τε δια βραχεων λεξομεν. ο δε λογος προς τα εξης
βαδιζετω. Του Κωνσταντιου τωι ιθʹ ετει, εν τηι ημεραι της πεντηκο στης, εν
Ἱεροσολυμοις εφανη το σημειον του ζωιοποιου σταυρου εν ουρανωι, φωτοειδες,
τεταμενον απο του Γολγοθα, ενθα εσταυ ρωθη ο Χριστος, εως του ορους των ελαιων,
οθεν και ανεληφθη, κυκλωι δε τουτου στεφανος, ως ιρις το ειδος εχων. τηι αυτηι δε
ημεραι και Κωνσταντιωι ωφθη, Κυριλλου τοτε Ἱεροσολυμων επι σκοπουντος. Τωι καʹ
ετει της βασιλειας Κωνσταντιου, τελευτησαντος Ευσεβιου του δυσσεβους
Κωνσταντινουπολεως, κατηλθον εις Ῥωμην παλιν προς Ἰουλιον τον παπαν και
Κωνσταντα τον του βασι λεως Κωνσταντιου αδελφον Ἀθανασιος και Παυλος. οι
ορθοδοξοι τοινυν Κωνσταντινουπολεως Παυλον προβαλομενοι, επει οι Ἀρεια νοι
Μακεδονιον αντεχειροτονησαν, συμβαλλουσιν αλληλοις, και πολλοι αμφοτερωθεν
πιπτουσιν. Ἑρμογενης δε ο στρατηλατης παρα Κωνσταντιου πεμφθεις εις το
εξελασαι Παυλον παρα των ορθοδοξων κτεινεται και εις την θαλασσαν ριπτεται.
τουτο ο Κωνσταντιος μαθων καταλαμβανει την Κωνσταντινουπολιν, και τον μεν
Παυλον εξοριζει, ου μην δε ενθρονιαζει Μακεδονιον. υστερον δε παρα Ἰουλιου
Ῥωμης μετα γραμματων ο Παυλος ανελθων εν Θεσσαλονικηι εξοριζεται, ο δε
Μακεδονιος τηι εκκλη 1.529 σιαι ληιστρικως επιβαινει, εφ' ωι και αναιρουνται ανδρες
τρισχιλιοι εκατον πεντηκοντα. και ουτω της εκκλησιας Ἀρειανοι κρατουσι, και
Ἀθανασιος δε και Παυλος την Ῥωμην παλιν καταλαμβανουσιν. οι και προσελθοντες
τωι Κωνσταντι παντα διηγη σαντο. ο δε επι τουτοις αγανακτησας γραφει τωι ιδιωι
αδελφωι λυπουμενος αποδουναι Παυλωι και Ἀθανασιωι τους ιδιους θρονους.
Μαγνεντιου δε εν Γαλλιαις τυραννησαντος και Κωνσταντα τον ευσεβη ανελοντος,
επει Κωνσταντιος εν Ἀντιοχειαι ων τουτο εμαθε, παρευθυ της πολεως τον Παυλον
 
 
 

194
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξοριζει εν Κουκουσωι. κακει υπο των Ἀρειανων τωι ιδιωι ωμοφορωι αποπνιγεται, και
Μακεδο νιος παλιν του θρονου επιλαμβανεται, ο δε Ἀθανασιος παλιν φυγηι την
σωτηριαν πραγματευεται.
Ἰουλιανον δε τον αδελφον Γαλλου εκ της φυλακης εξαγαγων Καισαρα
προβαλλεται και εις Γαλλιας εκπεμπει, ζευξας αυτωι προς γαμον την ιδιαν αδελφην
Ἑλενην την και Κωνσταντιαν. γαμετη δε Κωνσταντιου ην Ευ σεβια η περιωνυμος, ης
το καλλος εις πασαν εξηλθε την γην· αλλ' ο ταυτης ανηρ μαλθακωτερος υπαρχων
του πρεποντος, ετι δε και νοσηλευομενος, ουκ ηδυνατο θεραπευσαι την ανθρωπον, η
τωι της νεοτητος ανθει και τωι καλλει της φυσεως υπερζεουσα τωι της μητρομανιας
περιεπεσε παθει, φθινουσα δε κατα μικρον ετελευτησε, και ουτε του καλλους ουτε
της ηλικιας ουτε της βασι λειας απωνατο· τα μεν γαρ αλλα δευτερ' αν πασχοι γυνη,
ανδρος δ' αμαρτανουσ' αμαρτανει βιου. 1.530 Τωι κβʹ ετει οι Ἀρειανοι τον βασιλεα
Κωνσταντιον κατα Ἀθανασιου παρεπεισαν ως κεφαλικην τιμωριαν αυτου καταψηφι
σασθαι· αλλα και τοτε φυγηι ο αγιος την σωτηριαν επραγματευ σατο. σεισμου δε
μεγαλου εν Νικομηδειαι γενομενου περι ωραν νυκτερινην τριτην, την πολιν
κατελαβε, και πληθη πολλα διε φθειρε μετα του επισκοπου Κεκροπιου. Μακεδονιος
τοινυν τον θρονον της Κωνσταντινουπολεως κατεχων μετηγαγε το σωμα του
μεγαλου Κωνσταντινου εις τον αγιον Ἀκακιον απο του ναου των αγιων αποστολων,
πτωσιν προφασιζομενος του ναου· του δε λαου κωλυοντος φονος γεγονε πολυς,
ωστε πληρωθηναι το φρεαρ του μαρτυριου και τας πλατειας και την αυλην αιματων.
οπερ γνους Κωνσταντιος τουτον μεν καθηιρησε και Ευδοξιον αντικατεστησε, μειζονι
κακωι μεγα κακον αμειψαμενος. ουτος ο Ευδοξιος ενε καινισε το δευτερον τον ναον
της αγιας σοφιας δια το μετα τον πρωτον απαρτισμον αυτου και τον εγκαινισμον τον
δι' Ευσεβιου παλιν πεσειν και αυθις οικοδομηθηναι δια του αυτου Κωνσταν τιου. επι
τουτου του Ευδοξιου του μαθητου Ευνομιου ο εν αγιοις Ἐφραιμ ο Συρος ην, μεγας εν
εργωι και λογωι, ος πολλα ωφελιμα εγγραφως καταλελοιπε. Τωι κγʹ ετει του
Κωνσταντιου Φλαβιανος ο Ἀντιοχειας τους των ψαλλοντων χορους διελων εκ
διαδοχης την ∆αβιτικην εδιδαξε πρωτος αιδειν μελωιδιαν. μετα δε τουτον Πετρος ο
κναφευς τυ ραννικως τωι θρονωι Ἀντιοχειας επιβας πρωτον επενοησε το μυρον εν τηι
εκκλησιαι επι παντος του λαου αγιαζεσθαι, και την επι των 1.531 υδατων εν τοις
αγιοις θεοφανιοις επικλησιν εν εσπεραι γινεσθαι, και εν εκαστηι ευχηι την θεοτοκον
ονομαζεσθαι, και επι πασηι συναξει το συμβολον της πιστεως λεγεσθαι, προτερον τηι
μεγαληι παρασκευηι και μονον λεγομενον. Ἀκηκοως τοινυν Κωνσταντιος οτι
Ἰουλιανος εν Γαλλιαις εν πολεμοις ευδοκιμησας υπο του στρατου βασιλευς
ανηγορευθη, εν Ἀντιοχειαι διαγων δια τον Περσικον πολεμον εξωρμησε κατ' αυτου,
και ελθων εν Μοψου κρηναις τελευται, μηνι Νοεμβριωι γʹ, πολλα της εαυτου αγνοιας
καταγνους. εβαπτισθη δε τοτε εν Ἀντιοχειαι υπο Ευζωΐου του Ἀρειανου. ου το σωμα
Ἰοβιανος ο μετα ταυτα βασιλευς, προτικτωρ τοτε ων, αποκομισας απεθετο πλησιον
του πατρος αυτου εν τωι ηρωωι μετα Ευσεβιας της αυτου πρωτης γυ ναικος. Ἅμα δε
τωι αναγορευθηναι Ἰουλιανον εν Γαλλιαις ευθυς η τρουλλα της αγιας του θεου
μεγαλης εκκλησιας, φουρνικη ουσα, επεσε, τον τε αμβωνα και τας σολεας εξ
ονυχιτου λιθου οντα συνετριψε και εις χουν απετελεσε. τουτον τον ναον ιδων μετα
ταυτα Ἰουλιανος ειπεν "ακμην οι Χριστιανοι εκκλησιας εχουσιν. εαν υποστρεψω
απο Περσων, τον μεν μεσον χορτοβολωνα τα δε ενθεν κακειθεν μερη σταβλους των
ιππων μου ποιησας ιδειν εχω αυτους που ελπιζουσιν." Ἦν δε Ἰουλιανος το σωμα
βραχυς, ευπωγων, μελανοθριξ, υπνου και τρυφης και αφροδισιων οτι μαλα
εγκρατης, φιλοδοξο 1.532 τατος τε και τωι κατ' ευσεβειαν τροπωι πονηρος. ουτος
μονοκρα τωρ γενομενος αναιδως ελληνιζεν, αιματι θυσιων το αγιον βα πτισμα
 
 
 

195
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποπλυναμενος, και παντα ποιων οις οι δαιμονες θερα πευονται. πεμπει ουν
Ὀριβασιον τον ιατρον και κοιαιστωρα εν ∆ελφοις ανεγειραι τον ναον του
Ἀπολλωνος. απελθων ουν αυτος και του εργου αψαμενος λαμβανει χρησμον παρα
του δαι μονος· ειπατε τωι βασιλει, χαμαι πεσε δαιδαλος αυλα. ουκετι Φοιβος εχει
καλυβαν, ου μαντιδα δαφνην, ου παγαν λαλεουσαν. απεσβετο και λαλον υδωρ. Τωι
πρωτωι τουτου ετει διαδημα περιθεμενου προ της του Κωνσταντιου τελευτης ευθυς
θεηλατοι οργαι την Ῥωμαιων γην κατειληφασι. δειξαι ουν θελων τον Κωνσταντιον
αδικον και παρανομον, υποκρινομενος δικαιοσυνην ο ασεβης τους εν εξοριαι
επισκοπους ανεκαλεσατο.
Ευσεβιον δε τον πρωτον των βασιλι κων ευνουχων ανειλεν ως δηθεν αδικον.
εδιωξε δε και τους λοι πους ευνουχους του παλατιου δια το αποβαλειν την γυναικα,
ην συνηψεν αυτωι Κωνσταντιος ο αδελφος αυτης. ομοιως και μαγει ρους δια το λιτον
της διαιτης, και κουρισκους δια το ενα πολλοις αρκειν, ως ελεγε. του δε δημοσιου
δρομου τας τε καμηλους και ονους και ημιονους εξεβαλε, μονους ιππους
συγχωρησας υπουρ γειν δια πολλην φιλαργυριαν, ης δουλος ην. τοτε οι κατα ανα
1.533 τολην Ἕλληνες επαρθεντες ευθυς εν Ἀλεξανδρειαι Γεωργιον τον επισκοπον
συροντες ανειλον. τοτε Ἀθανασιος προς τινα παρθε νον κρυπτομενος χρονον πολυν
εξελθων συνοδον εκροτησε, και τα κατα Νικαιαν κυρωσας δογματα τας εκκλησιας
απελαβεν. οι δε Ἀρειανοι μετα Γεωργιον Λουκιον προεχειρισαντο εαυτοις, και εν
οικωι κοινωι συνηγοντο. οι δε Ἕλληνες πολλους Χριστιανους ανεσταυρωσαν τε και
κατεσφαξαν. και γαρ εν Γαζηι και Ἀσκα λωνι πρεσβυτερους και αειπαρθενους
αναιρουντες ανεπτυσσον τα σπλαγχνα αυτων και κριθης πληρουντες τοις χοιροις
παρεβαλλον. εν δε Φοινικηι Κυριλλον διακονον ανελοντες του ηπατος αυτου απε
γευσαντο. ο δε ανατεμων τον διακονον και του ηπατος αυτου απογευσαμενος την
μεν γλωσσαν σαπεισαν κατερρευσε και τους οδοντας αυτου απεβαλε τους τε
οφθαλμους επηρωθη και πικρως βασανιζομενος ετελευτησε. και τι δει λεγειν τα καθ'
εκαστην πολιν και χωραν κατα τον χρονον εκεινον υπο των Ἑλληνων γινο μενα;
υπερβαινουσι γαρ και λογον παντα και γραφην. τοτε και ο μεγας Βασιλειος της
Καππαδοκων εκκλησιας πρεσβυτερος ην, και Λιβανιος ο σοφιστης και Προκλος και
Μαξιμος οι φιλο σοφοι. Τωι δευτερωι ετει ο δυσσεβης Ἰουλιανος ενομοθετει μη μετε
χειν Χριστιανους Ἑλληνικων μαθηματων. Ἀπολιναριος δε τηι θειαι γραφηι οληι
χρησαμενος, παντων τε ποιητων τους χαρακτηρας μιμουμενος, εγραψε παιδευεσθαι
παρα των Χριστιανων. ο δε 1.534 παραβατης τας των Χριστιανων ευποιιας
μιμουμενος εκελευσε ξε νοις τε και πτωχοις τα προς την χρειαν χορηγεισθαι,
απατων τους απλουστερους. ταις δε εικοσιν αυτου ∆ια και Ἄρεα και Ἑρμην
συγγραφεσθαι προσεταξε και τους λοιπους δαιμονας, τους δε αναβαλλομενους την
τουτων προσκυνησιν ως εχθρους βασιλι κους τιμωρεισθαι. τωι δε στρατωι την ρογαν
διανεμων πυρ ετιθει και λιβανωτον, και θυμιαν τους στρατιωτας ηναγκαζεν. Ἐν
Καισαρειαι δε της Φιλιππου, τηι νυν Παναΐδι, η υπο του Χριστου θεραπευθεισα
αιμορρους ανδριαντα εστησε τωι δε σποτηι Χριστωι, και βοτανη εφυετο υπο την βασιν
του ανδριαντος πασης νοσου αλεξητηριον. τηι ουν βοτανηι φθονησας τον ανδριαντα
καταγει ο δειλαιος, και αντ' αυτου ξοανον Ἰουλιανου ιστησι. και τον μεν του
σωτηρος ανδριαντα οι Χριστιανοι λαβοντες εις εκκλη σιαν εθεντο, τον δε του
Ἰουλιανου πυρ κατελθον εκ του ουρανου αναλωσεν.
Ἐν δε Νικοπολει της Παλαιστινης τηι Ἐμμαους πηγη εστι παντοιων παθων
ανθρωπων τε και κτηνων ιασις· εν αυτηι γαρ φασι τον κυριον και θεον ημων τους
ποδας απονιψασθαι εξ οδοι ποριας. εν Ἑρμουπολει της Θηβαΐδος δενδρον ισταται
περσεα· ταυτης φυλλον η καρφος ει λαβοι τις, προς πασαν νοσον εστιν ιασιμος· οπερ
 
 
 

196
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δενδρον, φασι, κλιθεν προσεκυνει τωι Χριστωι, ηνικα προς Αιγυπτον εφευγε, και
σκιαν αυτωι πεποιηκε. και τηι μεν πηγηι φθονησας κατεχωσε, το δε δενδρον εκοψεν.
ουτος ο 1.535 μιαρος την του προδρομου θηκην ανοιξας πυρι τα λειψανα παρα
δεδωκε και την κονιν διελικμησε. Φασι δε οτι εν τηι κατα την Καισαρειαν της
Φιλιππου, εν τηι αρκτυαι θεσει της φαραγγος, ριζαν γινεσθαι φλογοειδη, ην καλουσι
βατταριτιν, αφ' ης περι την εσπεραν εξαστραπτον φως απροσπελαστον ειναι και
απροσιτον παρασκευαζει δια το παρα χρημα τον εγγιζοντα αποθνησκειν. κυκλοθεν
ουν αυτης περιο ρυξαντες κυνα δεσμουσιν εκ της ριζης αυτης. ο κυων δε τοις αυτου
δεσποταις επεσθαι ιεμενος επι πολυ συρων ανασπαι την ριζαν. και αυτος μεν θνησκει
παραυτα, την ριζαν δε περια πτοντες τους δαιμονιζομενους θεραπευουσι. και εν τηι
Γαλιλαιαι δε φασι πολιν ειναι παραλον· ταυτης απο σταδιων δυο διαρρει ποταμος.
ουτος εχει τοπον εν αυτωι νησοειδη, ωσει πηχων εκα τον το περιμετρον, ου η αργη
ψαμμος δια των ανεμων εκφερο μενη εις υελον ευθυς μεταποιειται· και ταυτης
αφαιρουμενης πα λιν αυθις αναπληρουται. ∆ιερχομενον δε τον Ἰουλιανον την
Χαλκηδονος πολιν, Μα ρις ο ταυτης επισκοπος πολλας υβρεις τωι Ἰουλιανωι εις τον
της Τυχης ναον θυοντι κατα προσωπον επηγαγε, παραβατην αποκα λων και
αλαστορα και της του θεου δοξης αλλοτριον. ο δε ατε φιλοσοφον προσποιουμενος
ενι τον Μαριν ωνειδισε λογωι, "απελθε" λεγων, "ταλαιπωρε, και αποθρηνει την
σαυτου τυφλωσιν· ουδε γαρ ο Ναζωραιος, ον συ προσκυνεις, του παθους ιασατο." ην
γαρ ο Μαρις επιχυσιν πεπονθως. ο δε φησι προς τον παραβατην 1.536 "ευχαριστω τωι
δεσποτηι μου Χριστωι τουτο μοι προνοησαμενωι, ινα μη το αναιδεστατον και
ασεβεστατον σου θεασωμαι προσω πον." Ουτος τον μεγαν Ἀθανασιον της εκκλησιας
εξελθειν εκε λευσε, των Ἑλληνων αυτον παροξυναντων. ο δε εξερχομενος θαρρειν
ειπε Χριστιανοις τοις υπερ αυτου δακρυουσι· "θαρ σειτε," φησι, "λαος του Χριστου·
νεφυδριον εστι, και παρερ χεται."
∆ιαγων δε Ἰουλιανος εν Ἀντιοχειαι, και συνεχως εν ∆αφνηι ανιων και το του
Ἀπολλωνος θεραπευων ειδωλον (ην γαρ εκεισε θαυμαστον εργον Βρυξιδος
αγαλματοποιου, ο μητις αλλος ισχυ σεν εκμιμησασθαι), παρ' αυτου χρησμον εζητει,
αλλ' ουδεμιας αποκρισεως ετυχε. νομισας δε οτι δια τα εν τηι ∆αφνηι αποκει μενα
λειψανα του αγιου ιερομαρτυρος Βαβυλα αποσιωπαι, εκε λευσεν απαντα
μετατεθηναι. ου γενομενου αθροως πυρ εκ του ουρανου κατελθον εκεινηι τηι νυκτι
τον τε ναον κατεφλεξε και το του Ἀπολλωνος αγαλμα, ωστε μηδε ιχνος αυτου
φανηναι. εκπλαγεις ουν επι τουτωι ο μιαρος, και νομισας κατ' επιβουλην Χριστιανων
γενεσθαι, επ' εξετασιν των ιερεων εχωρει. και παντοιως τιμω ρησαμενος ωστε και
τινας αυτων αποθανειν, τουτο μονον ηκουσε παρ' αυτων, οτι ουτε υπο Χριστιανων
ουθ' υπο αλλης ανθρω πινης επιβουλης, αλλ' εκ του ουρανου πυρ κατελθον
ενεπρησε και τον ναον και το αγαλμα. θυμωθεις ουν ο παραβατης και θεο μαχος την
μεγαλην εκκλησιαν Ἀντιοχειας απεκλεισε και παντα τα 1.537 ιερα εσυλησε. των δε
αποσταλεντων κομητων Φηλικος και Ἰου λιανου του θειου αυτου λεγοντων οτι
ενομιζομεν εποπτικην τινα ειναι δυναμιν την κωλυσασαν ημας, ο μιαρος
επετωθαζεν. Ἀρτεμιος δε ο δουξ Ἀλεξανδρειας, επειδηπερ επι του Κων σταντιου
ζηλον πολυν ενεδειξατο εν Ἀλεξανδρειαι κατα των ειδω λολατρουντων, εδημευθη
την κεφαλην αποτμηθεις μετα πολλας βασανους υπερ της εις Χριστον πιστεως.
ομοιως δε και δυο πρεσβυτεροι, Ευγενιος και Μακαριος. Τωι τριτωι ετει τουτου
πολλους τιμωρησαμενος και μαρτυ ρας ποιησας, και τον των Ἰουδαιων ναον
οικοδομηθηναι προσε ταξε. και του εργου εγχειρισθεντος, τα μεν πρωτα λαιλαψ την
τε ασβεστον εξεφορησεν υπερ μυριαδας εικοσι μοδιων ουσαν, των δε Ἰουδαιων ετι
τωι εργωι επιχειρουντων πυρ εξελθον των θεμε λιων τουτους κατεκαυσε, και ουτω
 
 
 

197
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του εργου επαυσαντο. ουτος ο δυσσεβης και την των θειων ευαγγελιων ανατροπην
εγραψεν· ην ο μεγας Κυριλλος Ἀλεξανδρειας και αλλοι φιλοχριστοι επηνωρ
θωσαντο. και πασαν δη αλλην γραφην αυτος τε και οι ομοιοι αυτου διεβαλον· υπο δε
των ορθοδοξων εξεβληθησαν τα τουτων νοθευματα. Ἐπι τουτοις ωφθη ο θειος
σταυρος εν τωι ουρανωι φωτοει δως κυκλουμενος υπο στεφανου φωτεινου, απο του
Γολγοθα εως του αγιου ορους των ελαιων, λαμπροτερος μαλλον η επι Κων σταντιου·
αυτοματως δε τοις απλωμασι των θυσιαστηριων και 1.538 βιβλοις και αλλοις
εσθημασιν, αλλα και εν ιματιοις ου μονον Χριστιανων αλλα και Ἰουδαιων,
επεπολαζε το σημειον του σταυρου, ου μονον εν Ἱεροσολυμοις αλλα και εν
Ἀντιοχειαι και ταις αλλαις πολεσι· και ον αναισχυντως ηπιστουν Ἰουδαιοι και
Ἕλληνες, ευρισκον εν τοις ιματιοις αυτων. εν τισι δε και εμελανιζον.
Ἰουλιανος δε μαντειαις και θυσιαις και επωιδαις δαιμονων και απαταις
φραξαμενος, ως φησιν Ἀγαθιας, κατα Περσων εστρα τευσεν, οτε και χρησμον ελαβεν
εχοντα ουτως "νυν μεν παντες ωρμηθημεν θεοι, νικης τροπαια κομισασθαι παρα
θηρι ποταμωι. των δε εγω ηγεμονευσω θουρος πολεμοκλονος Ἄρης." εν δε τωι
εισιεναι αυτον επι Περσιδα, εν οικιαι τινος γυναικος Χριστιανης ευρεθη υδρισκη
υδατος εστωσα πληρης, ητις και αθροως εις οινον γλυκυν βραζοντα μετεβληθη. ισως
δε τουτο συμβολον ωπται της επι το ηδιστον των πραγματων μεταβολης δια την του
τυραννου μετα μικρον καταστροφην. στρατευσας γαρ επι Περσας εδελεασθη υπο
τινων αυτομολων εμπρησαι τας ναυς. ειτα δι' ερημιας και ανωμαλων χωριων την
πορειαν ποιουμενος εφ' ικανον, παντων απολελοιποτων των χρειωδων και των
αναγκαιων, και πολλα ταλαιπωρησαντων των μετ' αυτου, επειδη καιρος του πο
λεμου αφικετο, περιερχομενος ανα το στρατοπεδον και διατασσο μενος επληγη
δορατι αφανως εις τα υποχονδρια, ωστε ανοιμωξαι αυτον. και τηι χειρι του αιματος
λαβομενος ερραινεν εις τον αερα, λεγων "νενικηκας, Χριστε· κορεσθητι Ναζωραιε."
και ουτως 1.539 την μιαραν αυτου ψυχην απερρηξε, πολλα δυσφημησας εις τους
εαυτου θεους, απατεωνας και πλανους και ψευστας αποκαλων. ου το δυστηνον
σωμα απεκομισθη εν Κωνσταντινουπολει, και ετεθη εν λαρνακι πορφυραι
κυλινδροειδει, εν ωι επεγραψεν ελε γειον τοδε· Κυδνωι επ' αργυροεντι, απ' Ευφρηταο
ροαων Περσιδος εκ γαιης, ατελευτητωι επι εργωι κινησας στρατιαν, τοδ' Ἰουλιανος
λαχε σημα, αμφοτερον βασιλευς τ' αγαθος κρατερος τ' αιχμητης. του δε μετ' αυτον
βασιλευσαντος Ἰοβιανου την αλουργιδα οπισθεν περιπατουντος ακουσιως
πατησαντος εν τωι επικλινη τινα κατιε ναι τοπον, επιστραφεις Ἰουλιανος και το
συμβαν κρινας αυτον μετ' εκεινον της βασιλειας κρατησειν εφη· ειθε, καν γουν αν
θρωπος. Ἰοβιανος εβασιλευσε μηνας θʹ ημερας ιεʹ. ουτος χιλιαρχος ην, ανηρ
πραοτατος και ορθοδοξος Χριστιανος, ος υπο παντος του στρατου βασιλευς
ανηγορευθη εν ωι τοπωι ο παραβατης ανηι ρεθη. ην δε την ηλικιαν ευμηκης, ωστε
μηδε εν των βασιλικων ιματιων αρμοζειν αυτωι. μετα μιαν δε συμβολην του πολεμου
ειρηνη ως απο θεου συμφωνως ανεβοηθη υπο τε Ῥωμαιων και Περσων, και ωρισθη
ετη λʹ. ο δε παρηιτειτο την βασιλειαν, λεγων μη δυνασθαι αυτον αρχειν στρατου
ελληνισαντος. προς ον παντες ομοφωνως εβοησαν "Χριστιανοι εσμεν, αυτοκρατωρ
τρισαυγουστε." οθεν νομους εξεπεμψεν εις πασαν την υπο Ῥω 1.540 μαιων γην εις
περιποιησιν των του θεου εκκλησιων, και τους εν εξοριαι Χριστιανους ανεκαλεσατο,
γραψας και τωι ιερωι Ἀθανασιωι σημαναι αυτωι εγγραφως της αμωμητου πιστεως την
ακριβειαν· ου γενομενου βεβαιοτερος εις ορθοδοξιαν γεγονεν. ουτος υποστρε ψας εν
Ἀντιοχειαι πολλας κιβωτους εν τοις βασιλειοις ευρε κεφαλων ανδρων
πεπληρωμενας, πολλα δε φρεατα νεκρων σωματων αν θρωπινων πληρη· και γαρ
μυριας μεν γυναικας κατα γαστρος εχουσας ανατεμων ο Ἰουλιανος εν τοις αυτων
 
 
 

198
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμβρυοις ηπατοσκο πει, και παιδια δη πολλα κατασφαττων υπο τα ειδωλα κατωρυτ
τεν. ου μονον δε αλλα και ιππους λευκους και πυρρους και ζυων ειδη πολλα τωι τε
ηλιωι και πυρι και τοις ανεμοις και πασιν αυτου τοις δαιμονιοις ο εναγιστος εθυεν.
οθεν ουδεν απιστον και τα φεντα τουτον της γης αναρριπτεσθαι. διο και ακαθαρτων
ζυων οστεοις συμμιξαντες αυτον κατεθαψαν, την προς θεον και αν θρωπους
αλλοτριωσιν αυτου δεικνυντος του πραγματος. εξ Ἀν τιοχειας δε Ἰοβιανος επι
Κωνσταντινουπολιν ορμωμενος, ελθων εν Ἀγκυραι της Γαλατιας υπατος προηλθε.
φθασας δε εν προα στειωι ∆αδαστανα εκοιμηθη εν οικισκωι νεωστι κεκονιαμενωι, της
δε ασβεστου βαρυν ατμον αναδιδουσης αιφνιδιον ετελευτησεν, αποπνιγεις απο της
καυσεως. ως δε τινες γραφουσι, μυκητα πεφαρμαγμενον φαγων απεθανεν. τουτου
γυνη Χαριτω, ητις ουδε βασιλεα αυτον εθεασατο. Ουαλεντινιανος ανηγορευθη εν
Νικαιαι της Βιθυνιας παρα 1.541 του στρατου, ος εβασιλευσεν ετη ιγʹ, δια το
ευδοκιμησαι αυτον εν τηι ομολογιαι ως Χριστιανον επι Ἰουλιανου και εξορισθηναι.
ην δε τωι σωματι ευμεγεθης, την χροιαν ερυθρος, την τριχα της κεφαλης επιξανθον
εχων, τους οφθαλμους ωραιους, μικρον επι γλαυκιζοντας, ως λεγειν πολλους
παρομοιον ειναι τωι ∆αβιδ, καθως φησιν η γραφη περι εκεινου "και αυτος ην
πυρρακης μετα καλλους οφθαλμων." ου και το αυστηρον δια το δικαιον επηι νειτο
και εθαυμαζετο· ου γαρ ανευ λογου το αυστηρον εκεκτητο, αλλ' αει τωι δικαιωι τα
πρωτα παρειχεν, υπ' ουδενος εκ τουτου περιτρεπομενος, ουδε μετατιθεμενος εξ ων
απαξ εβουλευσατο. μετα δε το εισελθειν εις το Βυζαντιον, επει τινες ηξιουν συγκοι
νωνον προσειληφεναι της βασιλειας, εφη "ληψομαι ον αν εθελω κοινωνον." προς
ον ∆αγλαιφος συγκλητικος απεκρινατο "ει τους σους φιλεις, εχεις αδελφον· ει δε
την πολιτειαν, σκοπησον οτωι αν την αλουργιδα περιβαλεις." ο δε τηι φυσει μαλλον
πιστευσας τον αδελφον Ουαλεντα προσελαβετο, και βασιλεα ποιησας τα ανατολικα
μερη αυτωι απενειμεν, αυτος δε κατεσχε τα δυτικα.
Τωι πρωτωι ετει αυτου Ουαλεντινιανος ο Αυγουστος Γρα τιανον τον υιον
αυτου ανηγορευσε. συνοδου δε εν Λαμψακωι γε νομενης και τα των Ἀρειανων
ακυρωσασης, επει Ουαλης ο δυσ σεβης Ἀρειανος διαπυρος ην, τα εν Λαμψακωι
πραχθεντα ανε τρεψε και τους συνελθοντας εκεισε επισκοπους εξωρισεν, Ευδο ξιωι
δε ομοφρονι αυτου τας της Κωνσταντινουπολεως εκκλησιας παρεδωκεν· οι δε
ορθοδοξοι ουτε ποιμενα ουτε εκκλησιαν ειχον. 1.542 πριν η βασιλευσαι
Ουαλεντινιανον, παρα Σαλουστιου τινος εχρη ματισθη· ο δε υπεσχετο μηδενος
αποτευξεσθαι ων εκεινος δεοιτο. γενομενου δε βασιλεως και απαιτουμενου υπ'
αυτου την επαρχιαν, "χρην" εφη "μη δειν την των επαγγελιων φυλαττεσθαι πιστιν,
οταν τουτο βλαβην φερηι τηι πολιτειαι." τουτωι τωι ετει εγεννηθη παιδιον νεκρον
θηλυκον εξω της πολεως Ἀντιοχειας, εχον δυο κεφαλας, διωρισμενας απο του
τραχηλου. Τωι δευτερωι ετει της βασιλειας Ουαλεντινιανου Λιβεριος επισκοπος
Ῥωμης, Ἀθανασιος Ἀλεξανδρειας, Μελετιος Ἀντιχειας και ο Σαμοσατων Ευσεβιος
της εξοριας ανακληθεντες εν τωι ορθωι λογωι διεπρεπον. των δε Ἀρειανων
προΐστανται εν Ἀλεξανδρειαι Λουκιος Ἀντιοχος και Ευζωιος. Παυλινος δε του ενος
μερους των ορθοδοξων εις δυο διηιρημενων, και του αλλου Με λετιος προΐσταντο.
Τωι τριτωι ετει Προκοπιος αντηρεν, ανεψιος Ἰουλιανου, και επι Νακωλιας ελθων και
πλειστωι στρατωι φραξαμενος φοβον ενε ποιησε τωι Ουαλεντι. και τον κατα των
εκκλησιων διωγμον ανη κεν προς βραχυ, εως Προκοπιον προεδωκαν οι ιδιοι
στρατηγοι Ἄγγελος και Γομαρις. και τον μεν Προκοπιον εις δυο καταδε θεντα
δενδρα βιαιως κατεμερισατο, τους δε αυτον προδοντας επρισε κατα δικαιον κριμα
του θεου, οτι αναξιωι ευνοησαν. τοτε και Χαλκηδονος τα υπολειφθεντα τειχη
καθειλεν, υπερ ασπιζομενων των Χαλκηδονιων του Προκοπιου· ωνπερ κατα 1.543
 
 
 

199
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λυομενων ευρεθη εις τα θεμελια επι πλακων γεγραμμενος χρησμος ουτος. αλλ' οτε
δη νυμφαι ιερην κατα αστυ χορειην τερπομεναι στησονται ευστεφεας κατ' αγυιας
και τειχος λουτροισι πολυστονον εσσεται αλκαρ, δη τοτε μυρια φυλα πολυσπερεων
ανθρωπων, αγρια, μαργαινοντα, κακην επιειμενα αλκην, Ἴστρου Κιμμεριοιο πορον
διαβαντα συν αιχμηι και Σκυθικην ολεσει χωραν και Μυσιδα γαιαν. Θρηικιης δ'
επιβαντα συν ελπισι μαινομενηισιν αυτου κεν βιοτοιο τελος και ποτμον επισποι. και
δη ειχεν απαντα ουτως. ως δε μετα την νικην Προκοπιου επανηλθεν Ουαλης,
φιλοτιμειται την πολιν υδατων πληθει, κα τασκευασαμενος ολκον ον Ουαλεντα
ωνομασε. και ο τοτε της πολεως επαρχος την εκ του γεγονοτος τηι πολει χαραν
επιδεικνυς, νυμφαιον κατασκευασαμενος εν τωι Ταυρωι τωι μεγεθει της πολεως
αξιον, ιερομηνιαν επετελεσεν, ευωχησας απαντα τον λαον. και τουτοις ου μακραν τα
εκ των βαρβαρων ηκολουθησεν εθνη, καθως το γραμμα εχρησμολογησεν,
επιχυθεντων μεν τηι Θραι κων, μετα δε ταυτα δαπανηθεντων περι αυτην. και παλιν
κατα των εκκλησιων Ουαλης κινειται. σεισμος δε γεγονε καθ' ολης της γης μεγας,
ως και εν Ἀλεξανδρειαι πλοια προσωρμισμενα τωι αιγιαλωι επανω γενεσθαι των
μεγαλων τειχων. ναυτικοι δε τινες 1.544 εξηγησαντο ως κατ' εκεινην την ωραν
μεσον του Ἀδρια πελαγους πλεοντων εις τουδαφος καθισαι τα πλοια, και μετα βραχυ
παλιν ελθειν το υδωρ, και ουτω πλευσαι.
Τωι δʹ ετει τον αγωγον του υδατος οικοδομει ον Ουαλεντι νιανον ωνομασε.
τουτωι τωι Ουαλεντινιανωι γυνη προσηλθε, Βε ρενικη λεγομενη, λεγουσα υπο
Ῥοδανου πραιποσιτου διαρπαγηναι την ουσιαν· ους κρινας ο βασιλευς αποδοθηναι
αυτηι τα ιδια προσεταξε. του δε πραιποσιτου μη πειθομενου προσηλθεν η γυνη τωι
βασιλει επι ιπποδρομιου, και την απειθειαν εξειπε τωι βασιλει. κελευει ουν ο
βασιλευς πυραν εν τηι σφενδονηι αναφθηναι και τον πραιποσιτον αυτοις αμφιοις εν
αυτηι κατακαηναι, τηι δε γυναικι την ουσιαν αυτου πασαν αποδοθηναι. Τωι εʹ ετει
Ουαλεντινιανου χειρονα διωγμον Ουαλης μετα Ευδοξιου του ασεβους υπερ των
Ἑλληνιστων προς τους ορθοδοξους εποιησε. Και τωι ʹ ετει πρεσβειαν απεστειλαν οι
ορθοδοξοι προς Ουαλεντα, ανδρας ιερατικους πʹ· ους παντας συν τωι πλοιωι
υφαφθηναι Ουαλης εκελευσε, και παντες συν τηι νηι κατεφλε χθησαν, μεχρι
∆ακιβυζων του πλοιου διαρκεσαντος. Ἐν δε τωι ζʹ ετει Ουαλης ο μιαρος τοις Ἕλλησιν
αδειαν δε δωκε θυσιας και πανηγυρεις επιτελειν. ωσαυτως και Ἰουδαιους ετιμα.
μονους δε τους ορθοδοξους και τα της αποστολικης εκ κλησιας ην δεινως διωκων.
1.545 Τωι ηʹ ετει Ουαλεντινιανου εν Ἀντιοχειαι της Συριας ελθων 1.545 Ουαλης
πανδεινα κακα τοις ορθοδοξοις ενεδειξατο, πολλους μεν ανελων μαχαιραι, αλλους
αποπνιξας εις τον παραρρεοντα Ὀρον την ποταμον. ωσαυτως δε και εν Ἐδεσσηι το
πληθος των ορθο δοξων συλλαβων εφονευσε. και τις γυνη ορθοδοξος το ιδιον τε
κνον ελκουσα σπουδηι ελεγε "δευρο τεκνον, καιρος μαρτυριας· μαρτυρησωμεν υπερ
του Χριστου." τουτο τον Ουαλεντα ᾔσχυνε και το αλγος εκωλυσε, θεου δηλαδη
τουτο οικονομησαντος. ομοιως και εν Καππαδοκιαι τας εκκλησιας Ἀρειανοις
παραδουναι εσπουδασε, της εναντιωσεως δραξαμενος ης εσχε παρα του μεγα λου
Βασιλειου Ἰουλιανος, πρεσβυτερου τοτε τυγχανοντος της εκ κλησιας Καισαρειας, και
Ευσεβιου του επισκοπου διεγειροντος εις ζηλον ορθοδοξιας. Τωι δε θʹ ετει του
πολυαθλου Ἀθανασιου προς κυριον εκδη μησαντος, επισκοπησαντος ετη μ ʹ, εν
διωγμοις δε και τοις υπερ ευσεβειας αγωσι, Πετρος την επισκοπην διεδεξατο, ον οι
Ἀρεια νοι απηλασαν. τοτε πολλοι των ορθοδοξων αθεως ηικισθησαν, πολλοι δε και
εν βασανοις ετελειωθησαν. τωι δ' αυτωι ετει και ο μεγας Βασιλειος της Καισαρεων
επεσκοπησεν εκκλησιας, του Ευσεβιου ευσεβως κοιμηθεντος. Τωι ιʹ ετει Ἀμβροσιος
μετα Ευδοξιον της εκκλησιας Μεδιο λανων ηγησατο, Ουαλεντινιανου του βασιλεως
 
 
 

200
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεισε διαγοντος. και γαρ τον Ἀμβροσιον επι τωι διαλυσαι των αμφισβητουμενων
1.546 αιρετικων τας εριδας αποσταλεντα, ετι κατηχουμενον οντα, εξαι τησαμενος ο
λαος εβαπτισε και επισκοπον Μεδιολανων εποιησεν. οπερ ακουσας Ουαλεντινιανος
ο βασιλευς "χαρις σοι" εφη, "ω δεσποτα θεε παντοκρατωρ και σωτερ ημετερε, οτι
τωιδε τωι ανδρι εγω μεν σωματα συ δε ψυχας ανθρωπων ενεχειρισας, και ταυτηι τας
εμας ψηφους δικαιας απεφηνας." της δε δυσεως πασης τριαδα ομοουσιον
πρεσβευουσης ηιτησαντο Ουαλεντινιανον, και εποιησε συνοδον εν τωι Ἰλλυρικωι, και
την εν Νικαιαι πιστιν εκυ ρωσεν. ιδικτον δε εγραψεν Ουαλεντινιανος τοις εν Ἀσιαι
και Φρυγιαι και πασι τοις εν τηι ανατοληι επισκοποις, εμμενειν τοις ωρισμενοις παρα
της συνοδου παρεγγυωμενος, κοινωνους αυτου και Ουαλεντα τον αδελφον και
Γρατιανον τον υιον προσλαβομε νος εν τωι ιδικτωι. τοτε και Γρηγοριος ο θεολογος
της Κωνσταν τινουπολεως εκκλησιας προεστη, ταις Βασιλειου και Μελετιου και των
λοιπων της ευσεβειας υπερμαχων εισηγησεσι. και ει μη φθασας την πολιν
ανεκαλεσατο, πασα αν της Ἀρειου και Ευνο μιου λωβης επληρωθη· πασας γαρ τας
εκκλησιας αυτοι κατειχον, πλην του της αγιας μαρτυρος Ἀναστασιας. επισκοπος δε
των Ἀρειανων ην ∆ημοφιλος.
Γρηγοριος δε τοτε ο Νυσσης και Πε τρος, αδελφοι Βασιλειου, διελαμπον.
Ουαλεντινιανος δε ωνει δισε Ουαλεντα τον αδελφον ως κακοδοξον, μη πεμψας
αυτωι βοη θειαν κατα των Γοτθων αιτουντι, αλλ' ειπων "ου θεμις επαμυ νειν ανδρι
θεομαχωι." 1.547 Τωι ιαʹ ετει Ουαλεντινιανος ο μεγας ετελευτησε, βασιλευσας ετη ιαʹ,
τροπωι τοιωιδε. οι Σαυρομαται υπ' αυτου ηττηθεντες πρεσβεις προς αυτον επεμψαν
αιτουντες ειρηνην. αυτου δε του τους ερωτωντος ει παντες οι Σαυρομαται τοιουτοι
εισιν ακροτατοι, και αυτων ειποντων οτι τους κρειττονας παντων ωδε εχεις και
οραις, ανακραξας βιαιως εφη "δεινα Ῥωμαιων η βασιλεια υπο μενει εις
Ουαλεντινιανον ληξασα, ει Σαυρομαται τοιουτοι οντες οικτροτατοι Ῥωμαιοις
κατεξανιστανται." εκ δε της τασεως και του κροτου των χειρων φλεβος ραγεισης και
πλειστου αναδοθεντος αιματος, εν τινι φρουριωι Γαλλιας θνησκει. Και αναγορευουσι
Ῥωμαιοι Ουαλεντα τον αδελφον αυτου Αυγουστον, ος εκρατησεν ετη γʹ. επι αυτου οι
Γοτθοι περα σαντες την Μαιωτιδα λιμνην ελαφου ηγησαμενης αυτοις ηλθον εις την
Θραικην, και δυο γεγονοτες μερη αλληλοις εμαχοντο. και συμμαχιαν αιτησαντες οι
του ενος μερους παρα Ουαλεντος ετυχον υποσχεσει του Χριστιανους γενεσθαι· οθεν
και βαπτισθεν τες Ἀρειανοι αποκατεστησαν, καθως ην και Ουαλης. μετα τουτο ουν
εν Συριαι του Ουαλεντος διατριβοντος, οι Σκυθαι περασαντες κατα της πολεως
εισεφρησαν, τας σπονδας μη φυλαξαντες μετα το βαπτισθηναι αυτους. τοις αυτοις
ετεσιν η των Μασσαλιανων αιρεσις ηγουν Ευχιτων η Ἐνθουσιαστων, των και
Βογομιλων, εφυη. Ουαλης δε πασας τας εκκλησιας πορθων ηκεν εις Καισα ρειαν,
κατα του μεγαλου Βασιλειου μαινομενος. επραξε δε οια 1.548 και ο μεγας Γρηγοριος
εις τον επιταφιον του μεγαλου Βασιλειου ελεξεν, οτε και Γαλατης υιος Ουαλεντος
και η συμβιος ∆ομνικα νοσωι χαλεπηι εχειμασθη. προς τουτοις ∆ημοσθενους τινος
των οψοποιων Ουαλεντος εν τηι ομιλιαι τηι προς Ουαλεντα μεμφομενου Βασιλειον
και βαρβαρισαντος, ειπειν τον διδασκαλον "ιδου εθεα σαμεθα και ∆ημοσθενην
αγραμματον." Τωι τριτωι ετει παλιν εξηλθον οι Γοτθοι εις την Ῥωμαιων γην και
ηρημωσαν πολλας επαρχιας, Σκυθιαν Μυσιαν Θραικην Μακεδονιαν Ἀχαΐαν και
πασαν την Ἑλλαδα, υπερ τας εικοσινεπαρχιας. εθεαθησαν δε εν τωι αερι ανδρες
ενοπλοι, εσχημα τισμενοι εν ταις νεφελαις. εγεννηθη δε εν Ἀντιοχειαι παιδιον εν
τελες μεν τα ολομερη, οφθαλμον δε εχον ενα εν μεσωι του μετω που, χειρας δε
τεσσαρας και ποδας τεσσαρας και πωγωνα. Λι βανιος δε ο σοφιστης και Ἰαμβλιχος ο
Προκλου διδασκαλος εποιη σαν την λεγομενην αλεκτορομαντειαν· γραψαντες γαρ
 
 
 

201
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα κδʹ γραμματα επι κονεως, και επιθεντες καθ' εκαστον γραμμα κοκ κον σιτου,
απελυσαν αλεκτορα επι τα γραμματα, και ελαβεν ο αλεκτωρ τον εν τωι θ κοκκον,
επειτα τον εν τωι ε και ο και τον εν τωι δ. και εγενετο η τουτων μαντεια αμφιβολος·
τοιαυτα γαρ τα των τοιουτων απατηλα. τουτο μαθων Ουαλης πολλους Θεο δοσιους
και Θεοδοτους και Θεοδωρους και τους ομοιως εγκειμε νους τοις γραμμασι τουτοις
απο των ονοματων αναιτιως εκολασεν. Ἰαμβλιχος δε φοβηθεις φαρμακον πιων
απεθανε. μαθων δε εν 1.549 Ἀντιοχειαι Ουαλης περι των Γοτθων ηλθεν εις
Κωνσταντινουπολιν. υβριζον δε αυτον οι Βυζαντιοι ως ανανδρον και φυγοπολεμον.
εξερχομενου δε αυτου προς τον των Γοτθων πολεμον, Ἰσαακιος τις μοναχος των
μεγαλων κρατησας του χαλινου του ιππου Ουαλεντος εφη προς αυτον "που εξερχηι,
βασιλευ, κατα θεου στρατευομε νος και θεον εχων αντιπαλον;" τουτον οργισθεις
Ουαλης φρουραι παρεδωκεν, απειλησας θανατον ει επανελθοι. προ δε της αυτου
τελευτης, εθεασατο κατ' οναρ ανδρα τινα λεγοντα αυτωι "ταχος βαδιζε προς
Μιμαντα τον μεγαν, ενθα μορος σε δεινος αρπασει ταλαν." διυπνισθεις ουν ηρωτα
τις εστι Μιμας, προσκαλεσα μενος δε τινα των σοφων επυνθανετο παρ' αυτου τις
εστι Μιμας. ο δε εφη αυτωι "ορος εστι, δεσποτα, μεγιστον της Ἀσιας, προσεγ γιζον τηι
θαλασσηι, πλησιον της νησου Χιου· ου τινος και Ὅμηρος μεμνηται, φασκων εν
Ὀδυσσειαι "παρ' ηνεμοεντα Μιμαντα." και ο βασιλευς "τις εμοι χρεια προς το του
Μιμαντος ορος, ινα εκει τελευτησω απελθων;" τουτο πλανη δαιμονων, και ειδωλων
απατηλων ονειρος. και μετα μικρον εξηλθε της Θραικης πολε μησων τοις Σκυθαις.
και συμβαλων αυτοις και ηττηθεις κατα κρατος φευγει εν τινι χωριωι, και εισελθων
εν αχυρωνι μετα των συνοντων εκρυπτετο. των ουν Σκυθων πυρ εμβαλοντων
αγνοιαι των κεκρυμμενων, παντες οι εν τωι οικηματι προσπεφευγοτες απε
τεφρωθησαν, γεγονοτες πυρικαυστοι. υστερον δε μετα την των 1.550 πολεμιων
αναχωρησιν αναζητουντων τινων το σωμα του βασιλεως, ευρεθη εν ωι εκρυπτετο
οικηματι ταφος αρχαιου τινος επιγεγραμ μενος ουτως "ενταυθα κειται Μιμας
Μακεδων στρατηγετης." ο δε θειος Ἰσαακιος εν τηι φρουραι ων της δυσωδιας
αντελαβετο τηι της ψυχης καθαροτητι, και εφη "ουτως ο αθλιος Ουαλης αρτι
κατακαιεται." οπερ δια των μετα ταυτα επανελθοντων εβεβαιωθη. ην δε Ουαλης την
ηλικιαν διμοιραιαν εχων, αυθα δης τον τροπον και υπερηφανος και προς αιματων
χυσεις ετοιμο τατος, εχων τας φρενας ασυμπαθεις και παντος ελεους αλλοτριας,
αυστηριαι τον λογισμον σκοτιζομενος και πασης παιδειας αμετοχος. γυνη δε τουτου
∆ομνικα, Ἀρειανη διαπυρος.
Γρατιανος ο υιος Ουαλεντινιανου, αιρετικος, εβασιλευσε μονος ετη γʹ και
μετα Θεοδοσιου ετερα γʹ· απο γαρ του Βυζαν τιου επεμφθησαν πρεσβεις προς
Γρατιανον εν Πανονιαι κατερχο μενον, δοθηναι αυτοις βασιλεα, και εδοθη αυτοις ο
μεγας Θεο δοσιος αναγορευθεις βασιλευς, και εκρατησεν ετη ιζʹ μηνας εʹ ημερας δʹ.
επι Γρατιανου σεισμος εν Ἀλεξανδρειαι γεγονεν επι τοσουτον ως επι πολυ
υποχωρησαι την θαλασσαν και τα πλοια επι ξηρας εσταναι. πληθους δε πολλου επι
τωι παραδοξωι θεα ματι συνδεδραμηκοτος, των υδατων αθροως εκδραμοντων πεντε
μυριαδες ανθρωπων κατεποντισθησαν· και της Κρητης δε και Ἀχαΐας και Βοιωτιας
Ἠπειρου τε και Σικελιας πλειστα μερη απο 1.551 λεσθαι, της θαλασσης ανελθουσης
και επικλυσασης αυτα, ως και επι των ορεων απορριφηναι πλοια αχρι σταδιων
εκατον. Μαξιμιανος δε τις Βρεττανος, οτι τον Θεοδοσιον ο Γρα τιανος βασιλεα
εποιησεν αυτου μηδεμιας τυχοντος τιμης, διηγειρε τους εν Βρεττανιαι ανταραι
Γρατιανωι. και αποστελλει Ἀνδραγα θιον κατ' αυτου. ο δε εισηλθεν εν φορειωι
καταστεγωι, φημιζων την γυναικα Γρατιανου ειναι εκ Βρεττανιας επανηκουσαν, ης
τηι αγαπηι Γρατιανος κρατηθεις τωι φορειωι προσηλθε· και ανακαλυ ψας βλεπει τον
 
 
 

202
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀνδραγαθιον, ος παραυτα δια στρατιωτων παρ εσκευασμενων οντων επι τουτου
Γρατιανον διεχειρισατο. ος επι τοσουτον ευστοχως ετοξευεν ως λεγειν τινας τα
Γρατιανου βελη φρενας εχειν. μετετεθη δε υπο Θεοδοσιου εις τους βασιλικους
ταφους. Ἀδελφος δε Γρατιανου ομωνυμος τωι πατρι Ουαλεντινιανωι, ετι περιων, τους
εν εξοριαι επισκοπους ανεκαλεσατο και τας ιδιας εκκλησιας απεδωκεν αυτοις,
εκδιωξας τους Ἀρειανους, ∆αμασου του παπα Ῥωμης αυτωι συμπραττοντος. τοτε και
ο θεολογος Γρηγοριος παρρησιαστικωτερον τον λογον της αληθειας εδιδασκεν εν
Κωνσταντινουπολει εις το ευκτηριον της αγιας Ἀναστασιας ετι μικρον τυγχανον,
δεκα χρονους και μικρον τι προς εκεισε πεποιη κως. ενθα και παραδοξα γινεται
θαυματα εξ εμφανειας της παναχραντου δεσποινης ημων της θεοτοκου. δισσως γαρ
λεγεται η επωνυμια του της αγιας Ἀναστασιας ναου, αναστασις μεν δια 1.552 το τον
της ορθοδοξιας λογον εν ταυτηι αναστηναι, Ἀναστασια δε δια το συμβαν εις αυτην
θαυματουργημα· λεγεται γαρ γυναικα τινα ανωθεν πεσουσαν αποθανειν, γενομενης
δε κοινης ευχης υπο των ορθοδοξων ταυτην αναστηναι. μικρου δε οντος τοτε του
ευκτηριου, υστερον επι του οσιου Μαρκιανου ανοικοδομηθηναι καθως οραται.
Θεοδοσιος μεντοι βασιλευς τωι γενει μεν Ἴβηρ ην των εσπε ριων, ευγενης δε τις και
θαυμασιος περι τους πολεμους. ουτος ευθυ τους εν Θραικηι βαρβαρους κατα κρατος
ενικησεν, ευσεβης ων και ορθοδοξος. ουτος ην την μεν αναδρομην του σωματος
συμμετρος, αμεμπτος απο ποδων εως κεφαλης, υπερυθρος τωι προσωπωι, ξανθην
εχων την τριχα, την ρινα λεπτην και επιγρυ πον, χαριεις την ομιλιαν, τον τροπον δε
χαριεστατος, εχων γυ ναικα ονοματι Πλακιλλαν, εξ ης εσχεν Ἀρκαδιον και Ὁνωριον·
ης τελευτησασης Γαλλαν αδελφην Γρατιανου εγημεν. εν Θεσσα λονικηι δε ων, νοσωι
περιπεσων, βαπτιζεται υπο Ἀσχολιου του επισκοπου. και νομον υπερ των ορθοδοξων
του ομοουσιου εγρα ψεν, ον εν Κωνσταντινουπολει απεστειλαν. ελθων δε και αυτος
εν Κωνσταντινουπολει ∆ημοφιλωι εδηλωσεν η αποστηναι της Ἀρειου πλανης η
ταχεως της εκκλησιας εξελθειν. ο δε το πληθος των Ἀρειανων συναξας εξω της
πολεως εκκλησιαζεν, εχων και Λου κιον τον Ἀλεξανδρειας επισκοπον Ἀρειανον συν
αυτωι. και ουτω λοιπον ο θειος Γρηγοριος, μεθ' ων αυτος την ορθοδοξον πιστιν 1.553
εφωτισε, τας εκκλησιας πασας παρελαβε, τεσσαρακοντα ετη και μικρον τι προς
κατασχοντων αυτας των Ἀρειανων. Τωι εʹ ετει Θεοδοσιου εν Ἀντιοχειαι ετεκε γυνη εν
ταυτωι παιδια τεσσαρα αρρενικα· επεζησε δε μηνας δυο, και απεθανεν εν επι ενι τα
τεσσαρα. Τωι ʹ ετει η μεγαλη και οικουμενικη αγια δευτερα συνοδος των εκατον
πεντηκοντα ορθοδοξων επισκοπων εν Κωνσταντινου πολει συνηθροισθη προς
βεβαιωσιν των εν Νικαιαι δογματισθεν των και κατα Μακεδονιου του
πνευματομαχου· υπηρχον δε Τι μοθεος Ἀλεξανδρειας, Μελετιος Ἀντιοχειας,
Κυριλλος Ἱεροσολυμων και Γρηγοριος ο θεολογος. αναθεματιζεται δε Μακεδο νιος
κατα του αγιου πνευματος βλασφημων, και συν αυτωι Σα βελλιος και Ἀπολιναριος,
ετι δε Ἄρειος και Ευσεβιος ο Νικομηδειας Ευζωιος τε και Ἀκακιος, Θεογνις και
Ευφρονιος και οι λοι ποι αιρετικοι. απεχει δε η δευτερα συνοδος απο της πρωτης ετη
ξʹ. Γρηγοριωι δε τωι θεολογωι την επισκοπην Κωνσταντινου πολεως η συνοδος
εκυρωσεν ως πολλα καμοντι και της λωβης των αιρεσεων την εκκλησιαν
ελευθερωσαντι. τινας δε των εξ Αιγυ πτου μαθων ο μακαριωτατος τωι πραγματι
φθονησαντας, τον συντακτηριον επιδειξαμενος λογον εκουσιως του θρονου της βα
σιλιδος υπεχωρησε, δυο χρονους μονον ταυτης επισκοπησας.
Νεκταριον ο βασιλευς και η συνοδος προχειριζονται, αβαπτιστον εως τοτε
τυγχανοντα. προσεθηκε δε τωι συμβολωι και την θεο 1.554 λογιαν του πνευματος.
εξεθετο δε και κανονας εν οις τωι θρονωι Κωνσταντινουπολεως τα πρεσβεια Ῥωμης
απενειμε. τοτε και η κεφαλη του προδρομου εν Κωνσταντινουπολει ηχθη, και το
 
 
 

203
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωμα του αγιου Παυλου του ομολογητου. Τωι ζʹ ετει τουτου Θεοδοσιος ο Αυγουστος
Ὁνωριον υιον αυτου τον εκ Πλακιλλης υπατον ανεδειξε και πολεμειν τωι τυραννωι
Μαξιμωι ηυτρεπισε. Τωι ηʹ ετει εν Παλαιστινηι, εν κωμηι Ἐμμαους λεγομενηι, παιδιον
εγεννηθη τελειον απο ομφαλου και ανω διηιρημενον, ο ειχε δυο στηθη, δυο κεφαλας,
και εκαστον τας αισθησεις ειχε. το εν ησθιε και επινε, το δε ετερον ουχι· το εν
εκαθευδε, και το ετερον εγρηγορει. εστι δ' οτε και συνεπαιζον προς αλληλα, και
εκλαιον αμφοτερα, και ετυπτον αλληλα. εζησαν δε ετη δυο, και το μεν εν απεθανε,
το δε ετερον μετα τεσσαρας ημερας ετελευ τησεν. Τωι ʹ ετει της βασιλειας του
μεγαλου Θεοδοσιου γεγονεν η εν Κωνσταντινουπολει αγια και οικουμενικη δευτερα
συνοδος των ρνʹ αγιων πατερων, επι ∆αμασου παπα Ῥωμης, ης ηγουντο Τι μοθεος
Ἀλεξανδρειας, Μελετιος Ἀντιοχειας, Κυριλλος Ἱεροσολυμων και Γρηγοριος ο
θεολογος, κατα Μακεδονιου γεγονοτος επισκοπου Κωνσταντινουπολεως, ος ετι
περιων ωσαυτως τωι Ἀρειωι εβλασφημει. ομοιως δε και το πνευμα το αγιον μη ειναι
θεον αληθινον αλλα κτισμα και αυτο υπελαμβανεν. ολιγου δε καιρου 1.555
παρωιχηκοτος μαθων ο θειος Γρηγοριος τινας των εξ Αιγυπτου 1.555 τωι λογωι αυτου
φθονησαντας, τον συντακτηριον επιδειξαμενος λογον της επισκοπικης διοικησεως
υπανεχωρησε. και προς το εν Καππαδοκιαι κτημα αυτου απελθων, μικρον τι
ησυχασας εν αυτωι και των πολλων ηρεμησας θορυβων και εν μειζονι γενομενος
θεω ριαι τον βιον υπαλλαττει, πρεσβυτης και πληρης ημερων, των του πνευματος
απασης γνωσεως και θεωριας εμπλεως. η δε αγια συνοδος Μακεδονιον
αναθεματιζει, συν αυτωι και Σαβελλιον τον Λιβυν εν προσωπον επι της αγιας τριαδος
δοξαζοντα, ετι δη και Ἀπολιναριον τον Λαοδικεα λεγοντα τον ενανθρωπησαντα
λογον ανθρωπον ειναι, αντι δε νοος τον λογον αρκειν τηι ψυχηι. εκη ρυξε δε το
πνευμα το αγιον ειναι ζωιοποιον και ομοουσιον τωι πα τρι και τωι υιωι, προστεθεικυια
εις το αγιον συμβολον περι του αγιου πνευματος το κυριον, το ζωιοποιον και τα εξης.
Τοτε ο μεγας Ἀμφιλοχιος εδυσωπει τον βασιλεα εξελαθηναι τους Ἀρειανους εκ
πασων των πολεων. ο δε απηνεστεραν υπολα βων την αιτησιν ουχ υπηκουσε. και
τοτε μεν ο σοφωτατος Ἀμφιλοχιος εσιγησε, μετ' ου πολυ δε εντος των βασιλειων
γενομενος τον μεν βασιλεα ησπασατο ως εικος, τον δε υιον αυτου συν αυτωι εστωτα
βασιλικως αγεραστον κατελιπε. και ο βασιλευς νομισας επιλησθηναι τον
Ἀμφιλοχιον ασπασασθαι και τον υιον βασιλικως προσεταξεν. ο δε αποχρην εφη την
παρ' αυτου προσενεχθεισαν αυτωι ιδιωτικως τιμην. ον ο βασιλευς χαλεπηνας οικειαν
ελεγεν 1.556 ειναι την του υιου ατιμιαν. και ο Ἀμφιλοχιος εξεβοησεν "οραις, ω
βασιλευ, πως ου φερεις την του υιου ατιμιαν; πιστευσον ουν και τον θεον τους τον
υιον αυτου βλασφημουντας βδελυττεσθαι τε και αποστρεφεσθαι." τουτο ακουσας ο
βασιλευς και σφοδρα θαυμασας νομον εγραψεν ευθυς τας των αιρετικων συναξεις
κω λυοντα. τουτωι τωι αγαθωι φθονησας ο μισοκαλος δαιμων ωμον τι και
απανθρωπον παρεσκευασε γενεσθαι. απο γαρ Κωνσταν τινουπολεως επι Ῥωμην ο
βασιλευς την οδοιποριαν ποιουμενος εν Θεσσαλονικηι κατα παροδον γεγονε, των δε
στρατιωτων αυτου ταραξαντων την πολιν δια μιτατα εστασιασαν οι Θεσσαλονικεις,
και τον μεν βασιλεα υβρισαν, τινας δε των αρχοντων αυτου ελι θοβολησαν. ο
βασιλευς δε ταυτα μαθων και την ρυμην του θυ μου μη ενεγκων τωι επαρχωι της
πολεως εκεινης την ψηφον της τιμωριας επετρεψεν· ος την τοιαυτην εξουσιαν
ειληφως οια δη αυτονομος τυραννος αδικα ξιφη κατα παντων εγυμνωσε, και τους
αθωους μετα των υπευθυνων κατεκτεινε χιλιαδας επτα, ως δε τινες, πεντεκαιδεκα.
ταυτην την συμφοραν ο μεγας Ἀμβροσιος ακηκοως, Μεδιολανων επισκοπος–πολις
δε της Ἰταλιας αυτη, εις ην αφικομενου του βασιλεως και συνηθως εις τον ναον
βουλη θεντος εισελθειν εξωθεν των προθυρων συναντησας ο αγιος εκω λυσε την
 
 
 

204
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εισοδον, λεγων αυτωι μετα παρρησιας "ουκ οιδας, ως εοικε, βασιλευ, της ειργασμενης
παρανομιας το μεγεθος· ουδε γαρ εαι σε της βασιλειας ισως η δυναστεια την αμαρτιαν
επιγνω 1.557 ναι· υπο γαρ της αλουργιδος απατωμενος αγνοεις του καλυπτο μενου
σωματος την ασθενειαν. αλλ' ισθι, ως φθαρτος ων και ρευστος, τοιουτον σοι υπαρχει
και το της δυναστειας κρατος· μι κρον δε υστερον λογον αποδωσεις τωι βασιλει των
βασιλευοντων. ποιοις ουν οφθαλμοις οψει τον του κοινου δεσποτου ναον; ποιοις δε
ποσι το δαπεδον εκεινο πατησεις το αγιον; πως δε τας χειρας εκτενεις αποσταζουσας
ετι των αδικων φονων το αιμα; πως δε και τοιαυταις υποδεξηι χερσι το αχραντον του
δεσποτου σωμα; πως δε και τωι στοματι προσοισεις το τιμιον αιμα, τοσουτον δια τον
του θυμου λογον εκχεαντι παρανομον αιμα; λοιπον απιθι, και μη πειρω τοις
δευτεροις την πρωτην αυξειν παρανομιαν. και δεχου τον δεσμον, ωι θεος ανωθεν
γινεται συμψηφος." τουτοις ουν ειξας ο βασιλευς τοις λογοις επανηλθεν εις τα
εκεισε βασι λεια, στενων και δακρυων. μηνων δε διελθοντων οκτω, και του
βασιλεως μη εξελθοντος αλλα σφοδρως μετανοουντος, κατελαβεν η του κυριου
ημων Ἰησου Χριστου γενεθλιος εορτη. και θεασα μενος Ῥουφινος ο μαγιστρος οτι
ουδε την συνηθη προελευσιν βου λεται ποιησαι ο βασιλευς, λεγει αυτωι "ει κελευεις,
δεσποτα, δραμουμαι και τον αρχιερεα πεισω λυσαι σε του δεσμου." ο δε "οιδα εγω"
φησι "την Ἀμβροσιου ακριβειαν." επει δε πλειοσι λογοις χρησαμενος ο Ῥουφινος
πειθειν υπεσχετο, απελθειν εκε λευσε. τηι ελπιδι δε βουκοληθεις ηκολουθησε και
αυτος μετ' ολι γον. αυτικα τοινυν ιδων τον Ῥουφινον Ἀμβροσιος εφη "την κυνων
αναιδειαν, ω Ῥουφινε, ζηλοις, τοσαυτης μιαιφονιας γε 1.558 νομενος μετοχος τε και
συμβουλος. αλλ' εγω και παλιν αυτον κωλυσω των ιερων επιβηναι προθυρων."
ταυτα ακουσας Ῥου φινος εδηλωσε τωι βασιλει ταχεως. ο δε βασιλευς κατα μεσην
τουτο μαθων "απελθω" φησι "και τας δικαιας δεξομαι παροι νιας." ειτα
παραγενομενος εις την εκκλησιαν εδυσωπει τον αρ χιερεα λυθηναι του δεσμου. και ο
μεν τυραννικην απεκαλει την παρουσιαν, και κατα θεου μεμηνεναι· ο δε μετα
σκυθρωποτητος και πολλης κατανυξεως "ου θρασυνομενος" εφη "κατα των αγιων
κανονων, αλλα λυσαι με των δεσμων αξιωσων εληλυθα." "και ποιαν" φησι
"μετανοιαν εδειξας μετα παρανομιαν τοσαυτην; η ποιοις φαρμακοις αξιως
εθεραπευσας τα δυσιατα τραυματα;" και ο βασιλευς "σον εργον εστι το δειξαι μεν και
κερασαι τα φαρμακα, εμον δε το δεξασθαι." τοτε λοιπον Ἀμβροσιος λεγει "επειδη τωι
θυμωι το δικαζειν επιτρεπεις, γραψον νομον του θυ μου τας ψηφους αργας ποιουντα,
και ημερας λʹ αι φονικαι τε και δημευτικαι μενετωσαν γνωσεις εν γραμμασι, την του
ορθου λογισμου εκδεχομεναι κρισιν." ον ευθυς του βασιλεως κελευ σαντος
γραφηναι και δια της οικειας χειρος βεβαιωσαντος, διε λυσε τον δεσμον Ἀμβροσιος
και εισελθειν αυτον εν τηι εκκλησιαι επετρεψεν. ο δε εισελθων, πρηνης επ' εδαφους
πεσων, εβοα μετα κραυγης "εκολληθη τωι εδαφει η ψυχη μου· ζησον με κατα τον
λογον σου, κυριε." και ταις χερσι τας τριχας της κεφαλης ετιλλε, τας οψεις ετυπτε,
και την γην τοις δακρυσιν εβρεχε, και 1.559 τον θεον εδυσωπει αχρι της ωρας της
μεταληψεως. τοτε δε δια ναστας και πλησιον των κιγκλιδων ελθων, βουλομενος
εισελθειν, εκωλυθη παρα του Ἀμβροσιου, δηλωσαντος αυτωι "ισθι, ω βα σιλευ, ως
μονοις τοις ιερευσιν υπαρχουσι τα ενδον εισιτητα, τοις δ' αλλοις πασιν αβατα τε και
αψαυστα. εξιθι τοινυν και τοις αλλοις κοινωνει της στασεως· αλουργις γαρ βασιλεις,
ουχ ιερεις ποιειν ειωθεν." ο δε και τουτο δεξαμενος ασμενως αντεδηλωσεν ως ουκ
αυθαδειαι χρωμενος τουτο πεποιηκα, αλλ' εν Κωνσταντι νουπολει το εθος ειναι
τουτο μεμαθηκα. χαριν δε σοι οφειλω και τησδε της ιατρειας. τοσαυτηι δη και
τηλικαυτηι διελαμπον αρετηι ο τε αρχιερευς και ο βασιλευς. επανελθων δε ο βασιλευς
 
 
 

205
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν Κωνσταντινουπολει, και εορτης γενομενης, και εν τηι ιεραι τραπεζηι τα δωρα
προσενεγκων ευθυς εξεληλυθεν.
Νεκταριου δε του τηνικαυτα πατριαρχου δεδηλωκοτος μαθειν την αιτιαν
"μογις" εφη "βασιλεως και ιερεως διαφοραν εδιδαχθην· Ἀμβροσιον γαρ οιδα μονον
αξιως επισκοπον καλουμενον." τοσουτον ονινησιν ελεγχος παρα ανδρος αρετηι
λαμποντος προσφερομενος. Ειχε δε και αλλην αφορμην ο βασιλευς ωφελειας· η γαρ
τουτου συζυγος, ηι Πλακιλλα ονομα, των θειων αυτον συνεχως ανεμιμνησκε νομων.
ου γαρ επηιρεν αυτην της βασιλειας η δυ ναστεια, αλλα της ευεργεσιας το μεγεθος
μειζον το περι τον ευερ γετην ειργαζετο φιλτρον. των γαρ λελωβημενων αδελφων
και των αλλως το σωμα πεπηρωμενων παντοδαπην εποιειτο φροντιδα, 1.560
αυτουργος αυτη γινομενη και δι' εαυτης ορεγουσα κυλικας και τροφας παρατιθεισα.
τους γαρ ξενωνας των εκκλησιων περινο στουσα τους κλινοπετεις δι' εαυτης
εθεραπευσε· και οσα οικετων και θεραπαινιδων εργα νενομισται, αυτη εξεπληρου.
και τωι ομο ζυγι δε και βασιλει συνεχως επελεγεν "αει σε, ω ανερ, προσηκει
λογιζεσθαι τις μεν ησθα, τις δε γεγονας νυν. κυβερνησον ουν την βασιλειαν ταυτην
εννομως, και ουτω θεραπευσεις τον δεδω κοτα." ταυτην την θαυμασιαν και οντως
αξιεπαινον βασιλισσαν συνεβη προ του ανδρος αποβιωναι. μετα τινα δε χρονον υπο
των συνεχων πολεμων βιαζομενος ο βασιλευς εισφοραν τινα ξενην ταις πολεσιν
επιτεθεικεν. η δε Ἀντιοχου πολις το καινον τελος ουκ ηνεγκεν· ορων γαρ ο δημος
τους εισπραττομενους τιμωρουμενους αρχην αταξιας ελαμβανε, και την χαλκην
εικονα της πανευφημου Πλακιλλης κατηνεγκε τε και πολυ της πολεως εσυρε. ταυτα
πυ θομενος ο βασιλευς και λιαν χαλεπηνας τα τε της πολεως αφειλετο προνομια και
τηι γειτνιαζουσηι πολει την ηγεμονιαν δεδωκεν· εζη λοτυπει γαρ η Λαοδικεια την
Ἀντιοχειαν ανωθεν. μετα δε ταυτα και εμπρησειν ηπειλει και εις κωμην το αστυ
κατασκευασαι. οι δε γε αρχοντες και τινας ανειλον, παρ' αυτο συλλαβοντες το τολ
μημα, πριν γνωναι τον βασιλεα την τραγωιδιαν. ταυτα δε παντα ο βασιλευς
προσεταττε μεν, ουκ εγινετο δε, του νομου κωλυοντος ον Ἀμβροσιος ο μεγας
τεθηναι παρηινεσεν. επειδη δε αφικοντο οι τας απειλας εκεινας κομιζοντες, εν δεει
μεν ησαν απαντες τας 1.561 απειλας πεφρικοτες, και φυγηι την σωτηριαν
επορισαντο, οι δε εν τοις ορεσιν οικουντες της αρετης ασκηται (πολλοι δε ησαν ουτοι
και αριστοι) πολλας τας παραινεσεις και παρακλησεις τοις εκ του βασιλεως
αποσταλεισι προσηνεγκαν. αλλα και Μακεδονιος ο θειο τατος, ουδεν μεν των κατα
τον βιον επισταμενος, και των θειων δε λογιων παμπαν απειρος ων, εν δε ταις των
ορων κορυφαις διαιτωμενος και νυκτα και ημεραν του θεου δεομενος, ου του βα
σιλεως την οργην καταπλαγεις ουτε των σταλεντων την εξουσιαν, εν μεσωι τωι αστει
γενομενος, της χλαμυδος θατερου των αποστα λεντων λαβομενος αποβηναι του
ιππου κελευει. οι δε μικρον γε ροντιον ιδοντες ευτελη ρακια περιβεβλημενον πρωτα
μεν εχαλεπη ναν, επειδη δε τινες την του ανδρος εζηλωσαν αρετην, απεβησαν τε
των ιππων και των εκεινου γονατων επιλαβομενοι συγγνωμην εζητουν. ο δε της
θειας σοφιας εμφορηθεις τοιοισδε προς αυτους εχρησατο λογοις "ειπατε, ω φιλοι
ανδρες, τωι βασιλει· ου βασι λευς ει μονον αλλα και ανθρωπος· μη τοινυν μονην ορα
την βα σιλειαν, αλλα και την φυσιν λογιζου. ανθρωπος γαρ ων ομο φυων
βασιλευεις. κατ' εικονα δε θειαν και ομοιωσιν η των αν θρωπων δεδημιουργηται
φυσις. μη τοινυν ωμως ουτως και απη νως του θεου την εικονα κατασφαγηναι
κελευσηις· παροξυνηις γαρ τον δημιουργον, την εκεινου κολαζων εικονα. σκοπησον
γαρ ως και συ χαλκης ενεκα δυσχεραινων εικονος ταυτα ποιεις. οσον δε της αψυχου
διαφερει η εμψυχος τε και ζωσα και λογικη, δηλον 1.562 απασι τοις νουν εχουσι.
προς δε τουτοις λογισασθε κακεινο, ως ημιν μεν ραιδιον αντι της μιας εικονος
 
 
 

206
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλας δημιουργησαι χαλ κας, αυτωι δε παμπαν αδυνατον μιαν γουν των
αναιρεθεντων δη μιουργησαι τριχα." ταυτα ακουσαντες οι θαυμασιοι ανδρες εκει νοι
διεπορθμευσαν τα ειρημενα τωι βασιλει και την του θυμου κατεσβεσαν φλογα· και
αντι των απειλων εκεινων απολογιαν εγραψε, και της οργης την αιτιαν εδηλωσεν·
ουκ εδει γαρ φησιν εμου πλημμελησαντος γυναικα πασης ευφημιας αξιωτατην
τοσαυ την μετα την τελευτην δεξασθαι παροινιαν, κατ' εμου δε εχρην τον θυμον
τους αγανακτουντας οπλισαι. προστεθεικε δε ως αλυει και ανιαται τινας υπο των
αρχοντων ανηιρησθαι μαθων. εγω δε ταυτα διεξηλθον, και του πανευφημου
μοναζοντος την παρρη σιαν ουχ ηγησαμενος δικαιον παραδουναι ληθηι, και τον
νομον εκεινον ονησιφορον δεικνυς ον ο μεγας Ἀμβροσιος γραφηναι παρηι νεσεν.
Ἐπι τουτου του μεγαλου Θεοδοσιου και η τιμια κεφαλη του τιμιου
προδρομου και βαπτιστου Ἰωαννου ηχθη εν Κωνσταντινου πολει, ευρεθεισα μεν
προτερον παρα τισι μοναχοις της Μακεδο νιου αιρεσεως, οιτινες εξ Ἱεροσολυμων εις
Κιλικιαν ελθοντες διε τριβον. Μαρδονιου δε του ευνουχου τουτο μαθοντος και μηνυ
σαντος Ουαλεντι, μετεκομιζετο εκ προσταξεως αυτου εν Κων σταντινουπολει. ως δε
κατελαβεν εν κωμηι Κοσιλαου, ουκετι μετηλθε το οχημα τον τοπον, καιπερ πολλας
των ημιονων μαστι γουμενων. τοτε μεν ουν απετεθη η αγια κεφαλη εν τηι προρρη
1.563 θεισηι κωμηι, κρινοντος του θεου μη τοιουτου δωρου αξιωθηναι τον Ουαλεντα.
Θεοδοσιον δε της ευσεβειας αμειβομενος ο θεος μεταγαγειν αυτην τωι βασιλει
συνεχωρησεν, ην και εν τωι του προ δρομου απεθετο ναωι. Μετα δε την καταλυσιν
του τυραννου Ευγενιου αρρωστησας ο βασιλευς τοις υιεσιν αυτου Ἀρκαδιωι και
Ὁνωριωι την βασιλειαν διενειμε, και τωι μεν πρεσβυτερωι την οικειαν εδωκεν
ηγεμονιαν, τωι νεωτερωι δε της Ευρωπης τα σκηπτρα. εχειν δε την εις θεον ευσεβειαν
αμφοτερους παρηινεσε· δια ταυτης γαρ, εφη, και η ειρηνη φυλαττεται και πολεμοι
καταλυονται και πολεμιοι τρεπον ται και τροπαια ανιστανται και νικη βραβευεται.
ταυτα και τα τοιαυτα τοις παισιν αυτου και διαδοχοις παραινεσας τον βιον απε
λιπεν, αειμνηστον κλεος και αξιαγαστον τοις πασι καταλιπων. Ὅτι τα εν τοις
νικαριοις του νομισματος υποκειμενα Ῥω μαικα γραμματα δηλουσι ταυτα, το κ
κιβιτατες, το ο ομνις, το ν νοστραι, το ο οβεδιαντ, το β βενερατιονι, τουτεστιν αι πο
λεις πασαι τηι ημετεραι πειθαρχειτωσαν προσκυνησει. Ὅτι ο εις τα πιττακια κιων
στηλην εχει Λεοντος του της Βηρινης ανδρος. Ὅτι εν τωι στρατηγιωι εστιν ο τριπους
Ἑκατης και ο μεγας Κωνσταντινος εφιππος, φερων σταυρον. Ὅτι της χαλκης τον
λαμπρον δομον Αιθεριος ιδρυσεν ο μη χανουργος και σοφος Ἀναστασιος
βουληφορος. 1.564 Ὅτι επανω της του μιλιου αψιδος ιστανται στηλαι δυο, του τε
μεγαλου Κωνσταντινου και της μητρος αυτου, μεσον εχουσαι σταυρον, οπισθεν δε
Τραιανος εφιππος, εχων συνεγγυς τον Αι λιον Ἀδριανον ιπποτην. Ὅτι εν τοις
Λαυσου ησαν οικηματα παμποικιλα και ξενοδο χεια τινα, οπου η φιλοξενος εχορηγει
το υδωρ, ενθα εσχε την κλησιν. ιστατο δε και το αγαλμα της Λινδιας Ἀθηνας τετρα
πηχυ εκ λιθου σμαραγδου, εργον Σκυλλιδος και ∆ιποινου των αγαλματουργων, οπερ
ποτε δωρον επεμψε Σεσωστρις Αιγυπτου τυραννος Κλεοβουλωι τωι Λινδιωι τυραννωι.
και η Κνιδια Ἀφρο διτη εκ λιθου λευκης, γυμνη, μονην την αιδω τηι χειρι περι
στελλουσα, εργον του Κνιδιου Πραξιτελους. και η Σαμια Ἥρα, εργον Λυσιππου και
Βουπαλου του Χιου. και Ἔρως τοξον εχων, πτερωτος, Μυνδοθεν αφικομενος. και ο
Φειδιου ελεφαντινος Ζευς, ον Περικλης ανεθηκεν εις νεων Ὀλυμπιων. και το τον
χρονον μιμουμενον αγαλμα, εργον Λυσιππου, οπισθεν μεν φα λακρον, εμπροσθεν δε
κομων. και μονοκερωτες και τιγριδες και γυπες και καμηλοπαρδαλεις ταυρελεφας τε
και Κενταυροι και Πανες. Ὅτι εν τηι προς ανατολην αψιδι του φορου ο μεγας ιδρυται
Κωνσταντινος μετα της μητρος αυτου, μεσον εχοντες σταυρον. Ὅτι εν τωι φορωι ο
 
 
 

207
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πορφυρους κιων παρ' αυτου ηδρα σται, και η στηλη αυτου εστιν, εν ηι γεγραμμενοι
εισι στιχοι τεσ σαρες. 1.565 συ Χριστε κοσμου κοιρανος και δεσποτης. σοι νυν
προσηυξα τηνδε σην δουλην πολιν και σκηπτρα ταδε και το της Ῥωμης κρατος.
φυλαττε ταυτην σωζε τ' εκ πασης βλαβης. υποκεινται δε τωι κιονι και οι δωδεκα
κοφινοι. προς δε τα βορεια του φορου εστι το σενατον, οπερ εκαυθη υπο Λεοντος του
της Βηρινης, εν ωι πυλη εστι της Ἐφεσιας Ἀρτεμιδος, Τραιανουδωρημα, της Σκυθων
μαχης εχουσα τας αιτιας την των Γιγαντων μαχην και τους κεραυνους του ∆ιος και
τον Ποσειδωνα συν τηι τριαινηι και τον Ἀπολλωνα τοξον εσκευασμενον, κατω δε
τους γιγαντας ως δρακοντας επερχομενους, χερσι βωλους ριπτουντας εις υψος και
βλοσυρον εισορωντας. ιστανται δε προς την του φορου πλατειαν αγαλματα δυο,
προς μεν δυσιν το της Λινδιας Ἀθηνας, κρανος εχον και το Γοργονειον τερας και
οφεις περι τον τραχηλον εμπεπλεγμενους (ουτως γαρ το ειδωλον αυτης οι παλαιοι
ιστορουν), προς δε την ανατολην η Ἀμφιτριτη, χηλας εχουσα καρκινου επι των
κροταφων. ηχθη δε και αυτη απο Ῥοδου.
Ὅτι ο Κωνσταντινος εστησε τον μεγαν σταυρον. Ὅτι το τετρασκελες
τεχνασμα ο δηριν λεγουσιν ανεμων ηγει ρεν ο μεγας Θεοδοσιος, πυραμιδος σχημα
ζωγραφουν και ζυοις πλαστοις κεκοσμημενον βλαστοις τε και καρποις και ροΐσκοις.
γυμνοι τε Ἔρωτες ιστανται προσγελωντες αλληλοις ημερως και τοις 1.566 κατω
περωσιν εμπαιζοντες. αλλοι δε εποκλαζοντες εμπαλιν νεοι, σαλπιγξι χαλκαις
εμφυσωντες ανεμους. χαλκουν δε βρετας υψο θεν πετομενον πνοας λιγειας δεικνυει
των ανεμων. Ὅτι τον του ταυρου κιονα εστησεν ο μεγας Θεοδοσιος, τρο παια και
μαχας εχοντα κατα Σκυθων και βαρβαρων του αυτου. εχει δε ουτος ενδοθεν και
οδον ανω φερουσαν. και ο κατα το αμφοδον δε εστως ιπποτης αυτος εστιν ο μεγας
Θεοδοσιος, χειρα τεινων δεξιαν προς την πολιν, και δεικνυς τα εγγεγραμμενα τωι
στυλωι τροπαια. Ὅτι ο χαλκους βους εκ Περγαμου ηλθε, καμινος δε ην εν ηι
πεφλεκται ο αγιος μαρτυς Ἀντιπας. Ὅτι τα Ἀμαστριανου λεγεται ειτε απο τινος
ευτελους πα τριδα εχοντος την Ἄμαστριν, ελθοντος τε κατα πενιαν εν τηι πο λει
κακει τελευτησαντος, ειτε απο ενεργους της του τοπου δυσφη μιας, οτι πας
κακουργος και φονευς αυτοθι τιννυει δικην, κλησιν ελαχεν αισχιστην της
Παφλαγονων ενεκεν βδελυριας. ην δε ποτε ναος μεγιστος αυτοθι Ἡλιου και
Σεληνης, ου προς αρκτον κιονες στοιχηδον ειστηκεισαν, μεσον δε κολπος οια κογχης
ευγυρου, υπερθεν δε αυτης Ἥλιος επι λευκου αρματος, η δε αυ Σεληνη νυμφικως
εστεμμενη εφ' αρμαμαξης ηγετο. Βυζαντος εργα ταυτα, του Φειδαλειας ξυνευνετου.
κατω δε προς θεμεθλα δομου εκα θητο τις σκηπτουχος επι θρονου, και λαοις
εκελευσε τοις κρατου 1.567 σιν υπεικειν. αυτου δε προς γην ην βρετας ∆ιος εκ
λευκου λιθου, εργον Φειδιου, ιζανον τωι δοκειν επι κλινης. Ὅτι ο Ξηρολοφος εργον
εστιν Ἀρκαδιου, ομοιον κατα παντα τωι ταυρωι. Ὅτι οι ελεφαντες οι εν τηι χρυσηι
πορτηι ομοιοι εισιν ων παλαι Θεοδοσιος επιβας εις την πολιν εισηλασεν. Ὁ αυτος
μεγας Θεοδοσιος επεθυμησε καταλαβειν τα Ἱερο σολυμα, και περιβαλομενος σχημα
ιδιωτικον ηλθεν εν τηι πυληι της αγιας Ἀναστασιας, και κρουσαντος ηνοιξε τις
υπηρετων. παντων δε των λυχνων σβεσθεντων, τωι εισελθειν τον βασιλεα αιφνιδιον
παλιν ανηφθησαν ως εν πανηγυρει. ο δε θυρωρος εκ πλαγεις απηγαγεν αυτον προς
Ἰωαννην τον αρχιερεα. ο δε δι' ευχης επεγνω αυτον, και εμακαρισεν οτι βασιλευς ων
εν τοιουτωι σχηματι παρεγενετο προσκυνησαι τους αγιους τοπους. Ουτος ο μεγας
Θεοδοσιος πολεμων τωι τυραννωι Ευγενιωι, ευρων ευκτηριον εν τωι ορει, επεσεν επι
του εδαφους κλαιων και τον θεον ικετευων επικουρησαι αυτωι. και μικρον
αφυπνωσας εξ αθυμιας οραι δυο τινας εφ' ιπποις λευκοις καθημενους, λεγοντας
αυτωι θαρσειν και τον στρατον διεγειρειν εις πολεμον. των δε φανεντων ο μεν
 
 
 

208
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελεγεν εαυτον Ἰωαννην ο δε Φιλιππον τους απο στολους. ταυτην δε την ορασιν και
εις των στρατιωτων ιδων απηγγειλε τωι βασιλει. και πολεμου συγκροτηθεντος
προσερρυη ο στρατος του Ευγενιου τωι βασιλει. προηγειτο δε εν τωι στρατωι 1.568 του
Ευγενιου η εικων του Ἡρακλεος, Θεοδοσιου δε ο τιμιος σταυ ρος. ετι δε εστησεν ο
βασιλευς Θεοδοσιος και τον κιονα του ταυ ρου. κτιζει δε και πολιν εν Θραικηι,
Θεοδοσιοπολιν ονομασας, τον πριν λεγομενον Ἄπρων απο του κτισαντος αυτην κατ'
αρχην Ἄπρου, ος ην πενθερος Καρινου, ος και ανειλεν αυτον. εκτισε δε και ετεραν
πολιν επ' ονοματι του υιου αυτου, το πριν Βεργου λιον λεγομενην. Ευγενιου
τυραννησαντος αντιγραφει και Ἀργαβαστος ο απο Γαλατιας συν αυτωι τυραννησαι.
ακουσας δε εν Ῥωμηι ο μικρος Ουαλεντινιανος, ο του μεγαλου Ουαλεντινιανου παις,
αγχονηι εχρησατο. εσπευσε δε ο μεγας Θεοδοσιος εις εκδικησιν αυτου. εξιων δε κατα
του τυραννου Ευγενιου ουκ ιδιαι ισχυι εθαρρησεν, Ἰωαννου δε τινος Αιγυπτιου
μοναχου μεγαλου την ραβδον αντι δορατος την επωμιδα δε αντι κρανους
οπλισαμενος, κατα κρατος τον αλιτηριον χειρουται ζωντα και τους συν αυτωι ανειλε.
μετα δε την νικην τουτου εισελθων εν Ῥωμηι πλειστον τηι πολει εχαρι σατο, και τα εν
τοις μαγκιπειοις των καταπιπτοντων ζυων αχρι γηρως τοις μυλωσι συγκλειομενων
και αληθειν κατεπειγομενων περιειλε, και την των μοιχευομενων γυναικων υβριν,
την εν πορ νειαις δια κωδωνος ελεγχομενην, περιεκοψε. Τωι ιαʹ ετει νικησας
Μαξιμον τον τυραννον ανειλε και Ἀνδραγαθιον τον στρατηγον αυτου ως
φονευσαντα Γρατιανον. 1.569 ελθων δε εις Ῥωμην εστεψεν Ὁνωριον τον υιον αυτου
βασιλεα, και ανηλθεν εν Κωνσταντινουπολει. και του Ἀλεξανδρειας Θεο φιλου
αιτησαμενου τα ιερα παντα των Ἑλληνων καθηιρεθησαν και τα ειδωλα
εχωνευθησαν και εις χρειας πενητων εδοθη. τοτε και Μαρκελλος ο επισκοπος
Ἀπαμειας της Συριας ναους Ἑλληνικουςκαταστρεφων υπο Ἑλληνων αναιρειται. του
δε ναου του Σαρα πιδος εν Ἀλεξανδρειαι λυομενου ιερογλυφικα γραμματα ευρεθη
σταυρου τυπον επεχοντα, απερ οι εξ Ἑλληνων θεασαμενοι επι στευσαν, λεγοντες
σημαινειν τον σταυρον κατα την των ιερογλυ φικων γραμματων εννοιαν ζωην
επερχομενην. τουτον τον Σαρα πιν οι μεν τον ∆ια ειναι λεγουσιν, οι δε τον Νειλον
δια το τον μοδιον εχειν εν τηι κεφαληι και τον πηχυν. οι δε Ἆπιν τινα αν θρωπον
ευπορον εν Αιγυπτωι γεγονεναι, ος εν καιρωι λιμου εκ των ιδιων επηρκεσεν
Ἀλεξανδρευσιν, ωι και τελευτωντι ναον και στηλην ανεστησαν· και βους αυτου
ετρεφετο, ον και Ἆπιν εκα λουν ομωνυμως τωι δεσποτηι. συμβολον ουτος ην του
γεωργου. μετωνομασαν δε τον ανθρωπον εκεινον και Γορασιν, και Σαρα πιν την
στηλην. εν τωι ναωι γουν τουτου αγαλμα μεγα και φοβε ρον οιον εκ διαφορου
κατεσκευασμενον υλης ιστατο, ως εκατεραις χερσιν εκατερων εχεσθαι των τοιχων.
ενδον δε τουτου του μεγι στου αγαλματος αλλος ναος και ειδωλον και ξοανον
απηιωρητο χαλκουν, ου μεγα δε. τουτου τηι κεφαληι σιδηρον ενειραντες, τοις
φατνωμασι δε της στεγης ανωθεν μαγνητιν λιθον κατα καθετον ενθεμενοι,
μετεωρον τουτον του αερος αφηκαν ορα 1.570 σθαι κρεμαμενον, και ουτε γης ουτ'
αυτης της στεγης εφαπτο μενον. Ἰστεον οτι το μεν ειδωλον ουδεμιαν υποστασιν
εχει, το δ' ινδαλμα τινος εστιν ομοιωμα και απεικονισμα. και ειδωλον μεν Σφιγγες
Κενταυροι κυνοπροσωπα και βουκεφαλοι ηγουν τα μη υφεστωτα, ομοιωματα δε των
υφεστωτων εικασματα, οιον ηλιου σεληνης αστρων ανθρωπων θηριων ερπετων και
των τουτοις παραπλησιων.
Ἰστεον οτι Χαλδαιοι το πυρ ως παντων αναιρετικον σεβον ται, και παντας
τους Ἑλληνων θεους κατεδραμον. προσηλθον δε και τωι Κανωπος ιερει, και αυτος
μηχαναται τι τοιουτον. εις τυπον αγαλματος υδριαν οστρακινην κατασκευασας
τρησεις υπε θηκε λεπτας, ας κηρωι φραξαμενος και χρωματι καλλυνας, πα λαιου
 
 
 

209
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαλματος αποτεμων κεφαλην και εφαρμοσας τωι σκευει ευφυως, και τωι πυρι
προσαγαγων ηλεγξεν αυτου την ισχυν, κατα μικρον δια του υδατος αποσβεσθεντος.
Τωι ιεʹ και ι ʹ ετει αυτου Θεοδοσιος νομον γραφει γυναικα εις διακονισσαν μη
προβαινειν, ει μη υπερβηι τα ξʹ ετη. τωι αυτωι ετει Πλακιλλα η γαμετη Θεοδοσιου
εκοιμηθη, ευσεβης ουσα και φιλοπτωχος, οικειαις χερσι λωβοις και νοσουσιν
υπηρετουσα. ταυτης τον ανδριαντα κατεαξαν οι Ἀντιοχεις δια τα επιτεθεντα
δημοσια παρα του βασιλεως τελειν αυτους. τοτε και Ἰωαννης ο 1.571 Χρυσοστομος,
πρεσβυτερος ων Ἀντιοχειας, λογους περι τουτου θαυμαστους εξεθετο, ους
ανδριαντας επεγραψε. τοτε και η εν Θεσσαλονικηι σφαγη των ιεʹ χιλιαδων του λαου
υπο Θεοδοσιου γι νεται, και τα παρα του αγιου Ἀμβροσιου επισκοπου Μεδιολανων
εις αυτον βασιλεα πραχθεντα. διο και νομον εκτιθεται τοις καταδικαζομενοις
θανατωι η δημευσει προθεσμιαν λʹ ημερων εις διασκεψιν διδοσθαι. Τωι δε αυτωι ετει
του ποταμου Νειλου κατα το εθος μη ανα βαντος εχαιρον οι Ἕλληνες, λεγοντες
αιτιον ειναι τουτου το κωλυ θηναι θυειν τοις θεοις αυτων. οπερ μαθων ο ευσεβης
βασιλευς ειπε "μη γενοιτο ποτε ποταμον θυσιαις χαιροντα επι την γην
πλημμυρησαι." ο δε θεος τουτο αποδεξαμενος ευλογησε την ανα βασιν του ποταμου,
ωστε απαντας τους κατ' Αιγυπτον φοβηθη ναι μη και αυτην την Ἀλεξανδρειαν
κατακλυσηι η πλημμυρα του υδατος. Ἐν Μεδιολανωι υπαρχοντος του βασιλεως
Θεοδοσιου οι εκ Κωνσταντινουπολεως Ἰουδαιοι, εκ προσταξεως Ὁνωρατου επαρχου,
συναγωγην εν τοις Χαλκοπρατοις πολλων ταλαντων ειργα σαντο. των δε
Χριστιανων δυσφημουντων κατα του επαρχου αυτος ου προσεσχεν· ην γαρ Ἕλλην.
πυρ ουν εμβαλοντες νυκτος ταυτην κατεκαυσαν. γραφει τουτο ο επαρχος προς
Θεοδοσιον, εγκαλων τοις πολιταις· ο δε οριζει ζημιαν υποστηναι τους τουτο
δρασαντας και κτισθηναι την συναγωγην. προσφευγουσιν οι πο λιται προς τον
μεγαν Ἀμβροσιον. ο δε της εορτης των Χριστου 1.572 γενεθλιων ενστασης και του
βασιλεως εισοδον ποιησασθαι μελλον τος, δημηγορει ο μεγας Ἀμβροσιος ολιγα μεν
περι της εορτης, τα πλειω δε του βασιλεως καθαπτομενος σφοδρως, φασκων ουτως
ως εκ προσωπου του θεου "ουκ εγω σε ποιμενα οντα προβατων εξοπισθεν των
λοχευομενων ελαβον, και του λαου μου ποιμενα και βασιλεα κατεστησα; ουκ εγω
σου την κεφαλην αυχμωσαν και φθειριωσαν χρυσωι στεφανωι κατεκαλλωπισα και
ταινιαι χρυσοπορ φυρωι εκοσμησα; και ινα τι τους σφαγεας του υιου μου προκρι τους
αγεις και τον εμον λαον κατατρυχεις, ποινηλατων την κληρο νομιαν μου; και ο
βασιλευς "τι ποιεις, επισκοπε; την εορτην καταλιπων ολην επ' εμε την δημηγοριαν
εξηρτησας;" και ο Ἀμ βροσιος "ου κατα σου, βασιλευ, αλλ' υπερ σου. τι γαρ εσται
Χριστιανοις αλλο δεινοτερον, ινα και Ἰουδαιων συναγωγας απαρτιζωσι;" και ο
βασιλευς "και δικαιον εστιν ινα ο εαν δοξηι δημωι ατακτωι επι βασιλικηι πολει
κατεργαζηται;" και ο Ἀμβροσιος "και τουτο δικαιον εστι, βασιλεων θεοσεβεστατε, ιν'
επι πολεως βασιλευουσης Ἰουδαιοι βλασφημους ωιδας αναπεμπωσι; μη τουτωι
στοιχησηις, βασιλεων παναριστε· αι γαρ εκεινων ευχαι βλασφη μιαι και υβρεις και
αρρητολογιαι τυγχανουσι." και ταυτα λε γοντος Ἀμβροσιου αφηκεν ο βασιλευς το
επιτιμιον, νομον εκθε μενος μη εχειν Ἰουδαιους εν Βυζαντιωι συναγωγην μητε
τολμαν δημοσιαι προσευχεσθαι.
1.573 Ἐν τουτοις η τε των Ὀλυμπιαδων απεσβη πανηγυρις, ητις κατα τετραετη
χρονον επετελειτο. ηρξατο δε η τοιαυτη πανη γυρις οτε Μανασσης των Ἰουδαιων
εβασιλευσε, και εφυλαττετο εως της αρχης αυτου του μεγαλου Θεοδοσιου. και
ηρξαντο αριθμεισθαι αι ινδικτοι, αρξαμεναι απο Αυγουστου Καισαρος εν ετει ιεʹ της
αρχης αυτου. καλειται δε ινδικτιων, τουτεστιν ινακτιων, η περι το Ἄκτιον νικη.
Ἄκτιον δε εστιν ακρωτηριον Νικοπολεως της Ἠπειρου, ενθα μαχεσαμενος
 
 
 

210
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Αυγουστος τον τε Ἀντωνιον και Κλεοπατραν ενικησε, μοναρχος αναδειχθεις τωι τοτε
χρονωι. Ὁ ουν μεγας Θεοδοσιος ηγαγεν απο Ῥωμης εν αρχηι της βασιλειας αυτου τον
μεγαν Ἀρσενιον, ακουσας περι της σοφιας αυτου και θεικης γνωσεως, και τουτωι
Ἀρκαδιον και Ὁνωριον τους υιους αυτου δεδωκε, παιδευεσθαι υπ' αυτου τα ιερα
γραμ ματα· ον και βασιλεοπατορα πεποιηκεν. ουτος εν νυκτι δεομενος του θεου
ηκουσε φωνης λεγουσης αυτωι "Ἀρσενιε, φευγε τους ανθρωπους, και σωζηι." Ουτος ο
Θεοδοσιος τους ειδωλικους ναους, ους ο μεγας Κωνσταντινος κλεισθηναι μονον
προσεταξε, παντας εως εδαφους κατελυσεν. εν Μεδιολανωι δε αρρωστησας εκοιμηθη
εν κυριωι, υπαρχων ετων ξʹ, βασιλευσας ετη ι ʹ, καταλειψας τους δυο υιους αυτου,
Ἀρκαδιον μεν τον πρεσβυτερον της ευας, Ὁνωριον δε των εσπεριων συν Πλακιδιαι.
και ο μεν Ὁνωριος εσχε τα βασι λεια εις Ῥαβενναν, Πλακιδια δε η θυγατηρ
Γρατιανου εν τηι 1.574 Ῥωμηι. μετηνεγκε δε το σωμα αυτου εν Κωνσταντινουπολει
Ἀρκαδιος, θεις εν τωι ναωι των αγιων αποστολων. την δε της αρχιερωσυνης
καθεδραν κατειχε Νεκταριος, κοσμου ετει #22εωπηʹ, της θειας σαρκωσεως τ δʹ.
Ἀρκαδιος ο υιος του μεγαλου Θεοδοσιου εβασιλευσεν ετη ιδʹ. ουτος εν τωι εʹ ετει τον
μεγαν εμβολον αντικρυ του πραιτωριου εκτισεν. ην δε Ἀρκαδιος την θεσιν του
σωματος ειδεχθεστατος, μελας την χροιαν, την ηλικιαν φαυλοτατος, εν μονον εχων
πλεο νεκτημα το καλως γραφειν, ο παρα του μεγαλου Ἀρσενιου εξε παιδευθη. επι
τουτου μετετεθη τα λειψανα του αγιου προφητου προδρομου και βαπτιστου
Ἰωαννου εν Ἀλεξανδρειαι. ποιει δε και ιδιον αριθμον εν Κωνσταντινουπολει, ους
εκαλεσεν Ἀρκα δικους. Τωι ʹ τουτου ενιαυτωι χειροτονειται ο Χρυσοστομος εν Κων
σταντινουπολει, ωι και Λιβανιος εμαρτυρησε. πυθομενων γαρ των αυτου φοιτητων
τινα αντ' αυτου προΐστησι τωι διδασκαλειωι, "̓Ιωαννην" εφη, "ει μη εσυληθη υπο των
Χριστιανων." τωι δ' αυτωι ετει γενναται Ἀρκαδιωι υιος εξ Ευδοξιας της Αυγουστης,
Θεοδοσιος ο μικρος, ον ανεδεξατο Ἰωαννης ο Χρυσοστομος εν τωι αγιωι βαπτισματι.
Τωι ηʹ ετει Γαινας τυραννει κατα Ἀρκαδιου, και πολλα κακα τωι Βυζαντιωι επεδειξατο.
ορκους δε λαβων και δους εν τηι αγιαι Ευφημιαι τηι εν Χαλκηδονι, τουτους παρεβη, και
εισελθων εν τηι πολει εχωρησε προς αρπαγας και ετερας ατοπιας. ειτα 1.575 εξελθων
εις την Χερρονησον Θραικης και σχεδιας ποιησας, προς τας ανατολικας πολεις χωρει.
πολεμου δε πολλου συρραγεντος κατα τε γην και θαλασσαν απωλετο συν τοις
εαυτου στρατευ μασι. Του δε Χρυσοστομου τα της ορθοδοξου εκκλησιας ιθυνον τος
προσηλθεν αυτωι τις της των Μακεδονιανων αιρεσεως μετα νοησας. παραινεσας δε
και τηι ιδιαι γαμετηι επιστρεψαι και μετα νοησαι και κοινωνησαι, μολις ως δηθεν
επεισεν. η δε δουσα τηι παιδισκηι κοινωνιαν των Μακεδονιανων εκελευσεν εχειν μεθ'
εαυ της. και δη προσελθουσα τωι Χρυσοστομωι, και δεξαμενη την αγιαν κοινωνιαν εκ
των χειρων αυτου, υποκριθεισα ταυτης μετα λαμβανειν δεδωκε τηι παιδισκηι, και την
των Μακεδονιανων λα βουσα προσαγει τωι στοματι, και ευρισκει αυτην λιθον
γεγονυιαν. φριξασα ουν προσπιπτει τωι αγιωι υποτρομος, εξαγορευουσα το τολμημα
και ειλικρινως προσερχομενη τηι εκκλησιαι. Κυριλλος δε ο αγιωτατος Ἀλεξανδρειας
αρχιεπισκοπος ανε ψιος ην Θεοφιλου κατα σαρκα. εως δε χρονων τινων και αυτος
προληψει δουλευων ως ανθρωπος, και τωι Θεοφιλωι ως θειωι επα κολουθων, πονηρα
κατα του Χρυσοστομου εφρονει τε και εφθεγ γετο· επειδη δε ζηλος ην, ει και μη κατ'
επιγνωσιν, ου φθονος δε ουδ' ενστασις διαβολικη το μαχομενον, δια τουτο αξιος
διορ θωσεως εκριθη αποκαλυψει τινι μυστικηι, εν ηι εδοκει ευρεθηναι εν τινι φοβερωι
και περικαλλει τοπωι, εν ωι πληθη αγιων αγγελων 1.576 παρειστηκεσαν τηι
θεομητορι, συνεγγυς δε ταυτης τον μεγαν Χρυσοστομον. ενθα δε πειραθεντα
Κυριλλον πλησιασαι εξω θεισθαι προσταξει του Ἰωαννου, την μητερα δε του κυριου
πρεσ βευουσαν υπερ αυτου και παραδεχθηναι αξιουσαν, ως ουκ ολιγα υπερ της
 
 
 

211
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοξης αυτης πεποιηκοτος εις το θεοτοκον αυτην ονομα ζεσθαι. εις εαυτον δε ο ιερος
Κυριλλος γενομενος κατεγνω μεν εαυτου, τοις δε του Χρυσοστομου επομενος πασι
και δωδεκα κε φαλαια εξεθετο δογματικα και Νεστοριωι επεμψεν εν Κωνσταντι
νουπολει. ων εκεινος καταφρονησας την κατ' αυτου τριτην συνο δον γενεσθαι
παρεσκευασεν. Ἀρσενιος δε ο μεγας των του κοσμου παντων καταφρονησας και του
κοσμου αναχωρησας την θειαν φιλοσοφιαν εν Αιγυπτωι μετηρχετο εν μοναδικωι σχη
ματι. Τωι ιʹ ετει Ἀρκαδιου η πρωτη εξορια του Χρυσοστομου γεγονεν, αφ' ης
υποστρεφει εξηκοντα επισκοπων συνελθοντων και ακυρα παντα τα κατα του θειου
Ἰωαννου παρα του Θεοφιλου και των συν αυτωι ποιησαντων δικαιως. τωι δε ιαʹ και
ιβʹ ετει παλιν τα κατα της επιβουλης αυξει του Χρυσοστομου. εν δε τωι ιγʹ, οτε και
τον λογον εποιησεν ου η αρχη "παλιν Ἡρωδιας μαινεται," τοτε εχθρα τελεια της
βασιλισσης κατ' αυτου γινεται, και παλιν καθαιρεσις και εξορια εις Κουκουσον,
εκειθεν εις Πι τυουντα· και γενομενος εν Κομανοις της Ἀρμενιας κατα παροδον
ετελειωθη εν κυριωι. αξιον δε εστι μικρον επαναλαβειν τωι λογωι 1.577 περι του αγιου
πατρος ημων και φωστηρος της οικουμενης Ἰωαν νου του Χρυσοστομου· ισως γαρ
τοις φιλοκαλοις ου δοξειε τουτο παρεργον.
Ὀκτωκαιδεκατον αγων της ηλικιας ετος, καταλιπων τον διδασκαλον αυτου
Λιβανιον τον σοφιστην, υπο του αγιωτατου επισκοπου Ἀντιοχειας Μελετιου
βαπτισθεις χειροτονειται αναγνω στης. και παραμεινας τηι εκκλησιαι ετη τρια
ανεχωρησε, και απηλθε προς τινα μοναχον και ηγουμενον Καρτεριον τουνομα, και
αυτωι προσμεινας ετη τεσσαρα γινεται υπ' αυτου μοναχος. και τας θειας γραφας υπ'
αυτου παιδευθεις και της μοναχικης πολιτειας την ακριβειαν χρονον τινα
ανεχωρησεν εν σπηλαιωι μονος ετη δυο, ποθων την ησυχιαν. μη αναπεσων δε τον
διετη χρονον, μη νυκτωρ, μη μεθ' ημεραν, νεκρουται τα υπογαστρια, πλη γεις απο
του κρυους τας περι τους νεφρους δυναμεις. μη επαρ κων δε εαυτωι χρησιμευειν
παλιν καταλαμβανει την εκκλησιαν εκ θειας προμηθειας εις πολλων σωτηριαν.
εντευθεν χειροτονειται διακονος υπο του θειου Μελετιου, υπηρετησας τωι
θυσιαστηριωι τρια ετη. ηδη δε της διδασκαλικης αυτου αρετης διαλαμπουσης
πρεσβυτερος χειροτονειται δια Φλαβιανου του επισκοπου, και τεσσαρα ετη
διαπρεψας εν τηι εκκλησιαι Ἀντιοχειας αποσεμνυνει το εκεισε ιερατειον τηι του βιου
αρετηι. ην γαρ ασκητης ακρως και πολυαγρυπνος και φιλησυχος λιαν και δια ζηλον
σωφροσυνης ευ παρρησιαστος και ακροχολος, και θυμωι μαλλον η αιδοι εχαριζετο,
1.578 ελευθεροστομιαι τε προς τους εντυγχανοντας αμετρως εκεχρητο. και εν μεν τωι
διδασκειν πολυς ην προς ωφελειαν, εν δε ταις συντυχιαις αλαζονικος τις και
υπεροπτης ενομιζετο τοις αυτον αγνοουσι. διο και επι την επισκοπην προβληθεις
μειζονι οφρυι κατα των υπηκοων εκεχρητο, προς διορθωσιν εκαστου και σωτη ριαν
και τους τροπους και τους λογους μεταλλαττων. ου τοινυν, ει μη τις ειη κολαξ,
τουτον αλαζονα ειναι νομιζει· ουδ' αυ παλιν, ει κολαξ ειη και αγεννης, τουτον
μετριοφρονα καλεσει, αλλα τον εν προσηκουσηι ταξει τοις ελευθεροις πρεπουσηι
εαυτον φυλαττοντα. μεγαλοψυχον γαρ ειναι προσηκει, ουχ υπερηφανον, ανδρειον,
ου θρασυν, επιεικη, ου δουλοπρεπη, μετριοφρονα, ου ταπεινοφρο συνην
υποκρινομενον, ελευθεριον, ουκ ανδραποδωδη, ωσπερ δη και αυτος ουτος ο
Χρυσοστομος λεγει "δια τουτο ποικιλον ειναι δει τον ποιμενα και διδασκαλον.
ποικιλον δε λεγω, ουχ υπουλον ουδε κολακα και υβριστην, αλλα πολλης ελευθεριας
και παρρη σιας αναμεστον, ειδοτα και συγκατιεναι χρησιμως, οταν η των
πραγματων υποθεσις απαιτηι τουτο, και χρηστον ειναι ομου και αυστηρον. ου γαρ ενι
τροπωι χρησθαι τοις αρχομενοις απασι δεον, επει μηδε ιατρων παισιν ενι φαρμακωι
πασι τοις καμνουσι προσφερεσθαι καλον, μηδε κυβερνηταις μιαν οδον ειδεναι της
 
 
 

212
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς τα πνευματα μαχης. εννοησον ουν οποιον τινα ειναι χρη τον μελλοντα προς
χειμωνα τοσουτον ανθεξειν και τοιαυτην ζα λην και τοσαυτα κυματα, προς το
γενεσθαι τοις πασι τα παντα, ινα παντας κερδησηι. και γαρ σεμνον ειναι δει τον
τοιουτον και 1.579 ατυφον, και φοβερον και προσηνη, και αρχοντικον και κοινωνι
κον, και αδεκαστον και θεραπευτικον, και ταπεινον και αδου λωτον, και φαιδρον
και ημερον, ινα προς ταυτα ευκολως μα χεσθαι δυνηται. ουκουν δει τον εναρετον
και εχεφρονα φευγειν το κολακευειν και κολακευεσθαι, και μητε αλαζονικον ειναι
μητε κολακα, αλλ' αμφοτερων των κακων τουτων κολαζειν την αμε τριαν, και
ελευθερον ειναι, μητε εις αυθαδειαν αποκλινοντα μητε εις δουλοπρεπειαν
καταπιπτοντα. προς μεν γαρ χρηστους ταπεινον υπαρχειν χρη, προς δε θρασεις
υψηλον, επειπερ οι μεν αρετην ειναι την επιεικειαν ηγουνται, οι δε ανδριαν την
θρασυ τητα. κακεινοις μεν την ταπεινοφροσυνην δεον προσφερειν, του τοις δε την
ανδριαν σβεννυουσαν αυτων την απο της θρασυτητος δοξαν, ινα τους μεν ωφελησηι,
των δε ταπεινωσηι το φρονημα." οπερ ουν και ο μεγας Βασιλειος δηλων εφη το του
σοφωτατου Σολομωντος "καιρος τωι παντι πραγματι," ειδεναι χρη οτι και
ταπεινοτητος και εξουσιας, και ελεγχου και παρακλησεως, και φειδους και
παρρησιας, και χρηστοτητος και αποτομιας, και απαξαπλως καιρος εστι παντος
πραγματος ιδιος, ωστε ποτε μεν τα της ταπεινοτητος δεικνυειν και μιμεισθαι εν
ταπεινωσει τα παι δια κατα την κυριακην φωνην, ποτε δε τηι εξουσιαι κεχρησθαι, ην
εδωκεν ο κυριος εις οικοδομην και ουκ εις καθαιρεσιν, οταν η χρεια επιζητηι την
παρρησιαν, και εν καιρωι μεν παρακλησεως το χρηστον ενδεικνυσθαι, εν καιρωι δε
αποτομιας τον ζηλον εμφαι 1.580 νειν, και εφ' εκαστου των αλλων ομοιως τον
εκκριτον και δικαιον λογισμον αποφερεσθαι· λογισμοι γαρ δικαιων κριματα. και δη
και ο θεοφορος Ἰσιδωρος και του μακαριου φοιτητης ποτε λεγει "τον αρχοντα και
αγαθον ειναι δει και φοβερον, ιν' οι μεν ευ βιουντες θαρροιεν, οι δε αμαρτανοντες
οκνοιεν. θατερον γαρ θατερου χωρις αναρχια μαλλον εστιν η αρχη. ει μεν γαρ
παντες ησαν ευπειθεις και φιλαρετοι, αγαθοτητος εδει μονης, ει δε φιλ
αμαρτημονες, φοβου. επειδη δε αγαθους και πονηρους αναγκη εν τοις αρχομενοις
ειναι, αμφοτερα μεταχειριστεον τωι αρχοντι και προισταμενωι, ιν' η μεν αγαθοτης
στηριζηι τους αγαθους και σωφρονας, ο δε φοβος προαναστελληι των κακιστων τα
πται σματα." ταυτα τοινυν, ως εοικεν, αγνοουντες και τα τουτων ομοια μη καλως
επισταμενοι διακριναι και συγκριναι οι εχθροι του θεσπεσιου Ἰωαννου αλογως και
ανοητως εμισουν αυτον και διεβαλλον ως τραχυν τινα και οργιλον. ∆ιο δη και κατα
γυναικων ο Ἰωαννης επ' εκκλησιας λογον επεδειξατο, ον οι δυσμενεις κατ' Ευδοξιας
ειρησθαι θρυλησαν τες ταυτηι τον λογον εισηγαγον. η δε προς Ἀρκαδιον και δεινως
πεπονθεναι λεγουσα κατα Ἰωαννου τουτον παρωτρυνε. παρα σκευαζει δε
μετασταληναι Θεοφιλον ως προδηλον εχθρον του Ἰωαννου υπαρχοντα· ος
παραγενομενος εν τηι ∆ρυΐ, τηι νυν Ῥουφινιαναις, την κατα Ἰωαννου επιβουλην
κατειργασατο. οπερ γνους ο λαος στασιν μεγαλην εποιησε, μη συγχωρων αυτον
εκβλη 1.581 θηναι της πολεως. επικαμφθεισα δε Ευδοξια τοις οδυρμοις του λαου,
πεμψασα Βρισωνα τον ευνουχον απο Πραινετου τον Ἰωαν νην εισηγαγεν, ως
Θεοφιλον και τους συν αυτωι φοβηθεντας φυγηι την σωτηριαν πορισασθαι. εξηκοντα
δε επισκοποι ευρεθεντες συνηλθον, και ακυρα τα εν τηι ∆ρυι πραχθεντα απαντα ψηφι
σαμενοι Ἰωαννηι την επισκοπην δικαιως εκυρωσαν. επει δε αυ θις συνεβη τα κατα
την αργυραν στηλην της Ευδοξιας και τον της χηρας αμπελωνα, παλιν μισος και
παλιν οργη, παλιν εχθρα και λογου επιδειξις, ου η αρχη "παλιν Ἡρωδιας μαινεται."
καντευθεν οι του μερους αυτου επισκοποι την εξοριαν αυτωι μελ λειν εσεσθαι
βλεποντες, συναθροισθεντες προς αυτον μετα πολ λων δακρυων ελεγον "επαναγκες
 
 
 

213
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημιν ω δεσποτα εστι, τας εκ κλησιας κατεχοντας, αναγκασθηναι και κοινωνησαι και
υπογρα ψαι." ο δε μακαριος προς αυτους "κοινωνησατε μεν, ινα μη σχισητε την
εκκλησιαν, μη υπογραψητε δε· ουδεν γαρ εμαυτωι συνοιδα αξιον καθαιρεσεως." ειχε
δε μαθητας επισκοπους μεν Προκλον και Παλλαδιον και Βρισωνα και Θεοδωρητον,
ασκητας δε Μαρκον και Νειλον και Ἰσιδωρον τον Πηλουσιωτην. ο δε μεγας
Ἐπιφανιος Κυπρου εν τωι Ἑβδομωι ελθων χειροτονιας και συναξεις παρα την
Ἰωαννου γνωμην εποιησε. και του Ἰωαννου τουτωι συγχωρησαι θελησαντος, και
προτρεψαμενου αυτον συμ βηναι αυτωι εις την επισκοπικην καταγωγην, ουχ ειλετο
τουτο ποιησαι Ἐπιφανιος· ταις γαρ υπο Θεοφιλου διαβολαις προκατει ληπτο. ο γουν
αοιδιμος Ἰωαννης επισκοπευσας ετη πεντε και 1.582 ημισυ εξωρισθη εις Κουκουσον·
κακειθεν μετα ετη γʹ και μηνας βʹ μετενεχθεις εις Πιτυουντα, και γενομενος κατα
παροδον εν Κομανοις ετελευτησεν εν πολληι θλιψει τε και κακωσει, υπαρχων ετων
πεντηκονταδυο. ο δε γε παπας Ῥωμης Ἰννοκεντιος ακουσας την εν εξοριαι τελευτην
αυτου γραφει προς Ἀρκαδιον τοιαδε "φωνη αιματος του αδελφου μου Ἰωαννου βοαι
προς τον θεον κατα σου, βασιλευ, ως ποτε Ἄβελ του δικαιου κατα του αδελφοκτονου
Καιν. και παντως εκδικηθησεται παντοιωι τροπωι, οτι διωγμον αδικον κατα της
εκκλησιας του θεου και των ιερεων αυτου συνεστησω, και εξεωσας τον μεγαν της
οικουμενης φωστηρα τε και διδασκαλον εκ του θρονου της επισκοπης αυτου
παρανομως τε και ακριτως, συνδιωξας αυτωι και τον Χριστον. η δε νεα ∆αλιλας
Ευδοξια, κατα μικρον τωι ξυρωι της απατης ξυρησασα σε, καταραν επηγαγεν εαυτηι
και μισος, ενδικον τε και ανεξαλειπτον δεσμευσασα φορτιον αμαρτηματων
δυσβαστακτον, και προσθεισα τοις πρυην αυτης δεινοις και πολλοις αμαρτημασιν."
ο δε μεγας Ἰσιδωρος προς τινα γραφων ουτως φησιν "ερωταις την περι τον θεσπεσιον
Ἰωαν νην τραγωιδιαν, αλλα φρασαι ταυτην απορω· νικαι γαρ τον νουν η μεθη του
πραγματος. μικρα δε μανθανε, απερ η Αιγυπτος ηγνοησε, Μωυσεα μεν
παραιτουμενη, τον δε Φαραω οικειου μενη, τους ταπεινους μαστιζουσα και τους
κοπουμενους θλιβουσα, πολεις οικοδομουσα και τους μισθους αποστερουσα. και
μεχρι νυν τουτοις εμμελετωσα, τον χρυσομανη και χρυσολατρην προ 1.583
βαλομενη Θεοφιλον τεσσαρσι συνεργοις και συναποσταταις οχυρω θεντα, τον οντως
θεοφιλη και θεολογον κατεπολεμησεν ανθρω πον, την περι τον εμον ομωνυμον
απεχθειαν και δυσμενειαν ορ μητηριον της οικειας ευρηκοτα σκληροτητος. αλλ' ο
μεν οικος ∆αβιδ κραταιουται και πορευεται, ο δε οικος Σαουλ ασθενει και
καταισχυνεται και συμποδιζεται, καθως οραις, ει και της ζαλης υπεξηλθεν ο
ανθρωπος του θεου στεφανιτης και νικηφορος, και προς την ανω γαληνην
μετεχωρησεν."
Ὑποστρεφοντος δε Ἐπιφανιου εν Κυπρωι, και την εαυτου τελευτην παρα
θεου μεμαθηκοτος πλησιαζουσαν, λεγεται ειρη κεναι τοις αυτον παραπεμπουσι
"σπευδω εγω, σπευδω, αφιημι δε υμιν τα βασιλεια και την πολιν και την υποκρισιν."
ος γε και Ἰωαννου την εν εξοριαι τελευτην και νικην εδηλωσεν, και Ἰωαννης ομοιως
Ἐπιφανιωι την εν τωι πλοιωι κοιμησιν, εκ θειας επιπνοιας ταυτα προμυηθεντες οι
μακαριοι, ινα μη τις εχθραν εχειν αυ τους κατ' αλληλων υποτοπασειεν. ου γαρ αν οι
τοιουτοι θεηγοροι και θεοφιλεις ανθρωποι και διδασκαλοι και του ειρηνοποιου Χρι
στου μαθηται γνησιοι, του φασκοντος "εν τουτωι γνωσονται παν τες οτι μαθηται μου
εστε, εαν αγαπην εχητε μετ' αλληλων," εχθραν και κακιαν εχοντες ετελευτησαν.
απαγε· ει γαρ και μι κρον σκανδαλον το προρρηθεν γεγονε μεταξυ, την ανθρωπινην
ασθενειαν ελεγχον προς ολιγον, αλλ' ουν γε θαττον εις την κορυ φην των αρετων
ηχθησαν την αγαπην, περι ης λεγει Παυλος ο 1.584 αποστολος "η αγαπη μακροθυμει,
χρηστευεται, ου παροξυνεται, ου λογιζεται το κακον" και οτι ο θεος αγαπη εστι, και
 
 
 

214
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο μενων εν τηι αγαπηι εν τωι θεωι μενει. Μετα δε την Ἰωαννου τελευτην επισκοπος τις
αγιος, Ἀδελφιος ονομα αυτωι, ελεγεν οτι λυπην ειχον αφορητον, διοτι ο τοιου τος
ανηρ, ο της οικουμενης διδασκαλος, ο τοις λογοις ευφρανας την εκκλησιαν του
θεου, εξω του θρονου αυτου εκοιμηθη. εδεο μην ουν του θεου μετα πολλων
δακρυων ινα δειξηι μοι αυτον, εν ποιαι καταστασει εστι, και ει μετα των πατριαρχων
εταγη. επι πολυν ουν χρονον τουτο ευχομενος εν μιαι γινομαι εν εκστασει και θεωρω
ανδρα τινα πανυ ευειδη, κρατησαντα με της δεξιας χει ρος, ος απαγαγων με εις
τοπον λαμπρον και υπερενδοξον εδεικνυε μοι τους της εκκλησιας διδασκαλους. εγω
δε, φησι, περιεσκο πουν ιδειν ον καταθυμιως ειχον, τον μεγαν Ἰωαννην, τον εμον
αγαπητον. ως ουν εδειξε μοι παντας και εκαστου το ονομα ειπε, κρατησας με παλιν
της χειρος εξηγαγε με εξω. εγω δε λελυπη μενος ηκολουθουν αυτωι, μη εωρακως
μετα των πατερων τον εν αγιοις Ἰωαννην. ως ουν εξηρχομην, ο εφεστως τηι θυραι επι
σχων με λεγει μοι "ουδεις εισερχομενος ωδε λυπουμενος ενθεν εξερχεται." τοτε
λεγω αυτωι "αυτη μοι εστι λυπη, οτι τον προσφιλεστατον μοι Ἰωαννην τον
επισκοπον Κωνσταντινουπολεως ουχ εωρακα μετα των αλλων της εκκλησιας
διδασκαλων." ο δε παλιν λεγει μοι "Ἰωαννην τον της μετανοιας λεγεις;" λεγω αυτωι
ναι. ο δε αποκριθεις λεγει μοι "ανθρωπος εκεινον εν σαρκι ων 1.585 ιδειν ου
δυναται· εκει γαρ παρισταται οπου ο θρονος ο δεσποτι κος εστιν." ουτως ο
τρισμακαριστος Ἰωαννης μετα μυριους κο πους και πονους τον βιον διανυσας προς
την ουρανιον μετεστη μακαριοτητα, ζησας ετη νβʹ τα παντα. εν δε τηι εξοριαι αυτου
την εκκλησιαν ο λαος της πολεως ενεπρησεν. ως δε αλλοι φασιν, οτι πυρ εξελθον εκ
του θυσιαστηριου παντα κατεκαυσε. και πολ λοι υπερ Ἰωαννου εκινδυνευσαν.
διαδεχεται δε τον Χρυσοστομον Ἀρσακιος. Τωι δ' αυτωι ετει τελευται και η Ευδοξια,
ητις συνηφθη προς γαμον τωι βασιλει Ἀρκαδιωι και πολλων κακων αυτωι προ ξενος
εγεγονει, βαρβαρος ουσα γυνη και θρασυκαρδιος. παιδας δε εσχεν εξ αυτης
Πουλχεριαν, ειτα Φαλκιλλαν Ἀρκαδιαν τε και Μαριναν, αι απειρατοι γαμων κατα
τους χρονους απεβιωσαν· και συν αυταις γενναι Θεοδοσιον υστατον, ος και διεδεξατο
την του πατρος βασιλειαν. μετα παραδρομην δε λεʹ ετων επανηχθη ο μεγας
Χρυσοστομος απο Κομανων, δικαιαι χρησαμενου σπουδηι Προκλου του της
Κωνσταντινουπολεως επισκοπου. Ἡ δε Ευδοξια ουκ εις μακραν τετελευτηκει, καθως
λελε κται, τρεις και μονους αυτωι επιβιωσασα μηνας. εγκυου γαρ ουσης αυτης και
προς αυτο το τεκειν ηδη επειγομενης τεθνηκε το βρεφος εν τηι γαστρι αυτης, και
αρξαμενης ωδινειν ουκ ηρχετο το βρεφος προς τοκετον, αλλ' εμενεν ενδον
νενεκρωμενον επι ολας ημερας τεσσαρας. τουτου τοινυν σαπεντος απεστη και η
γαστηρ, και διεξοδος του εμβρυου και των πονων λυσις ουκ ην. ανθρω που δε τινος
επιθεντος αυτηι γραμματιον γεγοητευμενον ευθεως 1.586 εξημβλωσε, και συν τηι
αποβοληι του εμβρυου συναπερρηξε και την εαυτης ψυχην η τριταλαινα. Τωι ιδʹ ετει
εν Ῥωμηι εμυκηθη η γη επι ημερας επτα. τε λευται δε και Ἀρκαδιος, βιους μεν ετη λαʹ,
βασιλευσας δε κ ʹ· ος και διεταξατο των Περσων βασιλεα Ἰσδιγερδην κηδεσθαι του
παι δος Θεοδοσιου και λαμβανειν πρεσβειον χρυσιου λιτρας εκατον ταδας δεκα. εν
δε τηι αυτου τελευτηι παντας τους κατ' αυτον οντας αριστους προαπεκτεινε δια το
μειζον ειναι το εκεινων φρο νημα, εν οις ην και Ῥουφινος ο παρ' αυτωι μεγα
δυναμενος. ετεθη δε σωμα αυτου εν τωι ναωι των αγιων αποστολων, εν τηι
μεσημβρινηι στοαι, ενθα και η γυνη αυτου Ευδοξια.
Ὁ τοινυν Ἰσδιγερδης την Ἀρκαδιου διαθηκην δεξαμενος Θεοδοσιωι την
βασιλειαν ειρηνικως διεσωσατο. και Ἀντιοχον τινα θαυμαστον και λογιωτατον
ανδρα επιτροπον και παιδαγωγον απο στειλας, γραφει τηι συγκλητωι Ῥωμαιων
φυλαττειν το παιδιον ανεπιβουλευτον, ινα μη πολεμον ασπονδον κατα Ῥωμαιων
 
 
 

215
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανα κινησηι. και ην ειρηνη μεταξυ Ῥωμαιων και Περσων μαλιστα του Ἀντιοχου
πολλα υπερ Χριστιανων γραφοντος. και ουτως επλατυνθη και εν Περσιδι ο
χριστιανισμος. Θεοδοσιος ο μικρος βασιλευς Ῥωμαιων ορθοδοξος εβασι λευσεν ετη
μβʹ μηνας βʹ· ου αυτοκρατορησαντος Πουλχερια η τουτου αδελφη, παρθενος ιθʹ ετων
ουσα, την βασιλειαν καλως διυκει, ητις Θεοδοσιον τον αδελφον εις την κατα θεον
ευσεβειαν εξεπαιδευσε και εις ταλλα απαντα. ην δε τωι σωματι μεσος του 1.587
ευμηκους, ομματα εν κυκλωι των βλεφαρων μειζονα εχων, με λανα τε και οξυ
βλεποντα. ρις λεπτη και ορθη. μελιθριξ, πασης παιδειας μετασχων, και αυτης
αστρονομιας, ιππευειν τε και τοξευειν ασκηθεις περαν του μετριου, και πολλας των
εν χερσι τεχνων δεξιοτητι φυσεως αναμαξαμενος, οιον γραφικην και πλαστικην και
ετερας πλειστας, μειλιχιος τον τροπον και εισαγαν επιεικης. οθεν και διαττ' και
πολλα των κοινων διαπεσειν τηι προς τους ευνουχους κρατηθεντα αιδοι. επει γαρ
του πατρος εκ πεσων παρα Ἰσδιγερδου Ἀντιοχου σταλεντος ως κηδεστου εθητευεν,
ειτα Ευτροπιον ηγησατο κυριον, μετ' αυτον Λαυσον και Καλαποδιον, και προς
τουτοις Χρυσαφιος αυτον κατεδουλωσατο. πολλας δε εκκλησιας και πτωχεια
ξενωνας τε και μοναστηρια η Πουλχερια καταστησασα πασι τας αρμοδιους
προσοδους βασιλι κως απενειμεν. ο δε Σωζομενος φησιν οτι και θειας εμφανιας
ηξιουτο. Τωι βʹ ετει Ἀττικος επισκοπος Κωνσταντινουπολεως Ἰουδαιον τινα
παραλυτον νουθετησας, πεισας τε και βαπτισας, υγιη εκ της κολυμβηθρας εξηγαγε.
Τωι γʹ ετει Ὁνωριου της Ῥωμης βασιλευοντος ητοι των εσπεριων, οντος αυτου εν
Ῥαβεννηι, Θεοδοσιου δε εν Κωνσταντινου πολει, εσφαγη Στελεχων ο λαμπροτατος
εν Ῥαβεννηι και αλλοι δυνασται. ην δε πενθερος Ὁνωριου και των ολων της
βασιλειας 1.588 πραγματων προισταμενος. παρεληφθη δε και η Ῥωμη υπο Ἀλαριχου
του Γοτθου, του των Ουανδιλων εξαρχοντος, η τοσαυτη και τηλικαυτη και παντι τωι
κοσμωι περιβοητος, διαφυγουσα μεν το τοιουτον εις απειρον ειπειν τον αιωνα· χιλια
γαρ και εκατον εξηκοντα ετη παρωιχηκει, εν οις αυτην πειραθηναι πολλων μειζο
νων συνεβη πολεμιων. νυνι δε αλουσης τωι πεπρωμενωι δια της των κρατουντων
ευηθειας, ειγε και εστιν ειπειν τι παρα τουτο γενεσθαι. οι δε Σκηπιωνα τον
Ἀφρικανον επικληθεντα φασιν, οπηνικα καθηιρει τα της Καρθαγενης τειχη,
επιδακρυσαντα ειπειν επι τηι Ῥωμηι το Ὁμηρικον επος εκεινο. "εσσεται ημαρ οταν
ποτ' ολωληι Ἴλιος ιρη." τουτο γουν εις περας ηχθη, και η τοσαυτη το κρατος, και
παντα τα μεγιστα ευπορησασα και πασαν ως ειπειν δουλωσαμενη την οικουμενην,
καθαπαξ ηρημωτο Ῥωμη. επαθε δε την τοιαυτην αλωσιν μηνι Αυγουστωι κ ʹ, ινδικτωι
θʹ, ετει απο κτισεως κοσμου #22ε ξεʹ. ακουσθεντος δε τουτου εν Ῥα βεννηι απηγγειλε
τις τωι Ὁνωριωι δακρυρροων και ποτνιωμενος "ω δεσποτα, εαλω Ῥωμη υπο
Ἀλαριχου του των Ουανδιλων αρχοντος." ο δε συσπασθεις και τω χειρε κροτησας
εφη "ωδε ην εως αρτι, και πως παρεληφθη υπο των Γοτθων;" ο δε στεναξας ειπεν
"ου την ορνιν λεγω, δεσποτα, αλλα την πολιν." ο δε αντεφη "εξεστησας με,
ανθρωπε· εγω ενομιζον οτι την ορνιθα λεγεις." ειχε γαρ αλεκτοριδα εφ' ηι ηγαλλετο,
ηνπερ εκαλει Ῥωμην· τοσουτον περιην αυτωι το της αβελτηριας, ινα μη λεγω 1.589
ανοιας τεκμηριον. και ου θαυμαστον ει τοιουτος ων εβασιλευεν, επει και αλλοι τινες
προηγησαντο Ῥωμης, ων τας πραξεις και τας αλογους ορμας αμηχανον ακοηι
παραδεξασθαι· τους Νερωνας και τους Ἀβιτους μοι νοει και Γαλβας και Ὄθωνας, και
ει τις αλλος εστι τουτων εσμος.
Μετα την αλωσιν Ῥωμης τελευται Ὁνωριος υδεριασας, βιωσας ετη μʹ,
βασιλευσας δε λαʹ, μνημην λιπων τωι βιωι δυσκλεα και ασεμνον. δηλωθεισης δε της
αυτου τελευτης εν Κωνσταντι νουπολει εσεισθη πασα η πολις ημερας ʹ. Θεοδοσιος
δε κατα τον καιρον της Ὁνωριου τελευτης ηγε της ηλικιας ετος κδʹ, της δε βασιλειας
 
 
 

216
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιζʹ. ο δε τουτου τροφευς Ἀντιοχος, κατα την κω μωιδιαν, "ηστραπτεν, εβροντα,
συνεκυκα τα πραγματα." εγγυς τοινυν αναρχιας και ληιστων πληρη τα παντα. Τωι εʹ
ετει Ἰουδαιοι εν Ἀλεξανδρειαι πολλα κακα Χριστιανοις επεδειξαντο. συνθεμενοι γαρ
προς αλληλους γνωρισμα φορειν δακτυλιον απο φοινικος, τηι νυκτι βοαν
παρεσκευασαν κηρυκας οτι η εκκλησια ανεπρησθη, των δε Χριστιανων
συνδραμοντων τουτους οι Ἰουδαιοι κατεσφαξαν. φωραθεντος ουν του δραματος οι
Χριστιανοι αρχοντες τουτους της Ἀλεξανδρειας εξηλασαν και τας υποστασεις αυτων
εδημευσαν. τωι δ' αυτωι ετει η μακαρια Πουλχερια τελειως των πραγματων εκρατει,
του Περσου Ἀντιοχου εκποδων γεγονοτος. τουτωι τωι ενιαυτωι πολλοι εν Περσιδι
1.590 Χριστιανοι υπο των μαγων μαρτυρες γεγονασι. τωι δ' αυτωι ετει παλιν απο του
εμπρησμου ανεκαινισθη η μεγαλη εκκλησια. Τωι ζʹ ετει Ἰουδαιοι εις τον Ἴμμον
πεδιον Χριστιανον παιδα συλλαβοντες, ως παιζοντες δηθεν και τον σταυρον
διασυροντες, τουτον εκρεμασαν επι ξυλου, ανελοντες βασανοις. τουτο γνους ο
βασιλευς τους Ἰουδαιους πρεποντως εκολασε. Τωι ιδʹ ετει λιμος γεγονεν εν Ποντωι,
ωστε τους Παφλαγο νας ευνουχισαντας τα ιδια τεκνα πιπρασκειν. τουτωι τωι ετει ετε
λευτησεν εν Ἀθηναις Λεοντιος ο φιλοσοφος, ος εγραψεν εν τηι διαθηκηι αυτου "την
μεν ουσιαν μου πασαν καταλιμπανω τοις υιοις μου, Ἀθηναΐδι δε τηι εμηι θυγατρι
αφιω δοθηναι χρυσιου νομισματα εκατον· αρκει γαρ αυτηι η τυχη αυτης." ταυτην την
Ἀθηναΐδα εξ Ἀθηνων εισαχθεισαν θεασαμενη η Πουλχερια καλλει σωματος
διαπρεπουσαν και συνεσει ψυχης καλλυνομενην και λογωι κεκοσμημενην, προς τον
αρχιεπισκοπον Κωνσταντινου πολεως Ἀττικον αποστειλασα εβαπτισεν, Ευδοκιαν
μετονομα σασα· ηντινα και τωι ταυτης αδελφωι και βασιλει συνεζευξεν εις γυναικα.
τουτωι τωι ετει Ἀττικος ο επισκοπος Ἰωαννου του Χρυσοστομου το ονομα εν τοις
ιεροις διπτυχοις συνεταξε. τελευται δε Ἀττικος ο πατριαρχης, και χειροτονειται
Σισινιος. Ἀλλα τοσαυτηι και τηλικαυτηι ουσηι τηι Ευδοκιαι λοξον ο φθονος εμβαλων
ομμα τοιουτον κατειργασατο δραμα εσυστερον. Παυλινος τις μαγιστρος ηγαπατο
παρα της Ευδοκιας ως ων λογιω 1.591 τατος και ωραιοτατος, ωι τινι συχνως τε και
ιδιως συνετυγχανεν ως συμπραξαντι τοις γαμοις αυτης. τηι ουν ημεραι των αγιων
θεοφανιων εν τηι μεγαληι εκκλησιαι απιοντος του βασιλεως προση γαγε τις αυτωι εξ
Ἀσιας πενης μηλον μεγα και υπερφυες, οπερ απεστειλε τηι Αυγουστηι, δεδωκως τωι
πενητι νομισματα εκατον. αυτη δε νοσουντι τοτε Παυλινωι απεστειλεν αρραβωνα
της αυτου τελευτης. ο δε Παυλινος αγνοων μετα δυο ημερας απεστειλεν αυτο τωι
βασιλει. ο δε βασιλευς τουτο γνωρισας εκρυψε, και εισελθων λεγει τηι Αυγουστηι
"που εστι το μηλον οπερ σοι απε στειλα;" η δε ειπεν "εφαγον αυτο." και παλιν
ωρκωσεν αυτην την σωτηριαν αυτου, λεγων "μη τινι τουτο πεπομφας;" η δε παλιν
ειπε φαγειν αυτο, προσθεισα και την σωτηριαν του βασι λεως. τοτε εις οργην
κινηθεις ο βασιλευς κελευει το μηλον εισ ενεχθηναι, τον δε Παυλινον αποστειλας τηι
νυκτι εκεινηι απεκεφα λισεν. εκτοτε δε γεγονε μεταξυ αυτων λυπη και απομερισμος.
γνουσα δε τουτο η Αυγουστα, και αισχυνθεισα ως υβρισθη, εξωρμησεν εις τους
αγιους τοπους, και τελευται εν Ἱεροσολυμοις, και θαπτεται εν τωι ναωι του αγιου
Στεφανου. εν δε τωι τελευταν αυτην επωμοσατο μη συνειδεναι τηι κατ' αυτης
κατηγοριαι ενεκεν Παυλινου. γραφουσι δε τινες πληρωθηναι επ' αυτηι το "αγα θυνον
κυριε εν τηι ευδοκιαι σου την Σιων, και οικοδομηθητω τα τειχη Ἱερουσαλημ" δια το
πολλα αγαθα εν Ἱεροσολυμοις αυτην πεποιηκεναι μετα Ἑλενην την του μεγαλου
Κωνσταντινου μητερα. 1.592 Τωι ιθʹ ετει του προφητου Ζαχαριου τα λειψανα και του
αγιου πρωτομαρτυρος Στεφανου και Λαυρεντιου απετεθησαν. τοτε πρωτως και η
μνημη του μεγαλου Χρυσοστομου επετε λεσθη. Τωι κʹ ετει Θεοδοσιος κατα μιμησιν
της μακαριας Πουλχε ριας πολλα χρηματα τωι αρχιεπισκοπωι Ἱεροσολυμων
 
 
 

217
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απεστειλεν εις διαδοσιν των χρειαν εχοντων, και σταυρον χρυσουν διαλιθον προς το
παγηναι εν τωι Κρανιωι. ο δε αρχιεπισκοπος αντιδωρον απεστειλε λειψανα της δεξιας
χειρος του πρωτομαρτυρος Στεφα νου. τουτου δε εις Χαλκηδονα φθασαντος, θεωρει
η μακαρια Πουλχερια τηι αυτηι νυκτι τον αγιον Στεφανον λεγοντα "ιδου η προσευχη
σου εισηκουσθη και η αιτησις σου γεγονε, και ηλθον εις Χαλκηδονα." η δε αναστασα
και τον αδελφον αυτης λα βουσα εξηλθεν εις συναντησιν του αγιου λειψανου. και
ταυτα εις το παλατιον εισαγαγουσα κτιζει οικον ενδοξον τωι πρωτομαρ τυρι, κακει
τα αγια κατατιθεται λειψανα.
Τωι καʹ τουτου ετει αγαθοτητι πολληι κινουμενος Θεοδοσιος, καιπερ νικησας
κατα κρατος τους Περσας, ειρηνην ασπαζεται φει δοι των κατοικουντων Χριστιανων
εν Περσιδι, και αποστελλει πρεσβευτας. και ταυτης γενομενης ο κατα των
Χριστιανων επαυ σατο διωγμος. Τωι κβʹ ετει Σισινιος ο πατριαρχης ετελευτησε. Τωι δε
κγʹ μετα την τουτου τελευτην Νεστοριος την επισκο πην διαδεχεται
Κωνσταντινουπολεως, Γερμανικευς τωι γενει. και 1.593 αμα τωι θρονωι επεβη,
παραυτικα και η αυτου κακοπιστια και το εν τοις δογμασι διεστραμμενον φρονημα
εδεικνυτο. ομιλιαν γαρ περι πιστεως εκδεδωκε τωι εαυτου συγκελλωι, κελευσας
ταυτην επ' εκκλησιας κηρυξαι, εχουσαν ουτως "θεοτοκον την Μαριαν κα λειτω
μηδεις· Μαρια γαρ ανθρωπος ην, και υπο ανθρωπου τον θεον τεχθηναι αδυνατον."
ταυτης επελαβετο πρωτον της φωνης Ευσεβιος τις σχολαστικος της βασιλισσης. οθεν
πολλοι των Βυζαντιων εταραχθησαν. ο δε Νεστοριος τον λογον κυρω σαι σπευδων
πανταχου την εαυτου μιαραν φλυαριαν εξεβαλε, ψιλον ανθρωπον λεγων τον
κυριον. εν μιαι δε κυριακηι προ καθεζομενου Νεστοριου προτραπεις Προκλος του
εξηγησασθαι ειπεν ομιλια εις την θεοτοκον, ης η αρχη "παρθενικη πανηγυρις
σημερον, αδελφοι." τοτε μισητος εγενετο παρα πασιν ο δυσσε βης Νεστοριος δια
τυφον και κακοπιστιαν. ειχε γαρ Ἀναστασιον τινα πρεσβυτερον Ἀντιοχεα, ον
σφοδρα περιεποιειτο ως ομοφρονα ανδρα και τολμηροτατα επ' εκκλησιας
βλασφημουντα την αειπαρ θενον θεοτοκον. τουτου δε Ευσεβιος ο του ∆ορυλαου
πρωτον κατειπεν. ουτως δε διαπραττομενος πολλους θορυβους ηγειρε και ταραχας.
τωι δ' αυτωι ετει και το φοβερον θαυμα των αγιων επτα παιδων των εν Ἐφεσωι
γεγονεν, ανασταντων αυτων δια εκα τον εβδομηκοντα χρονων. Τωι κδʹ Κυριλλος
Ἀλεξανδρειας και Κελεστινος Ῥωμης γραφουσι Νεστοριωι αποσχεσθαι μεν των
διεστραμμενων δογματων και 1.594 της ορθης πιστεως αντεχεσθαι, ει δε μη, μη ειναι
αυτον κοινω νικον ιερεα. αλλα και αλλοι τινες ομοιως αυτωι εγραψαν. αυτος δε ο
Νεστοριος, γνους οτι ουκ ανεχονται παρασιωπησαι, παρε σκευασε τον βασιλεα
γραψαι προς Κυριλλον σακραν δειματων, και δοκων αυτον εκ τουτου κτυπειν
μαλλον διηγειρε. και γραφει τωι βασιλει και ταις τουτου αδελφαις περι τε της ορθης
πιστεως και της Νεστοριου κακοδοξιας, αιτουμενος αμα και συνοδον οι κουμενικην
γενεσθαι εις το γυμνασθηναι κανονικως τα κατα Νε στοριον. τωι κεʹ τοινυν ενιαυτωι
της Θεοδοσιου βασιλειας η εν Ἐφεσωι αγια και οικουμενικη τριτη συνοδος των σλʹ
πατερων συνη θροισθη, χρονον αγουσα απο μεν της δευτερας μαʹ, απο δε κτι σεως
κοσμου #22ε ιεʹ. ης ηρχον Κυριλλος Ἀλεξανδρειας, ος Κελεστι νου παπα Ῥωμης τον
τοπον διειπε, και Ἰουβεναλιος Ἱεροσολυμων,λεγοντος του καταρατου Νεστοριου μη
ειναι θεοτοκον την θεοτοκον αλλα Χριστοτοκον, και δυο υιους επι του ενος Χριστου
του θεου μυθολογουντος και δυο υποστασεις, και αλλον μεν ειναι τον λογον τον εκ
του πατρος γεννηθεντα, ετερον δε τον εκ Μαριας τεχθεντα ανθρωπον, κατα σχεσιν
δε ενωθεντα τον θεον λογον, και ομωνυ μως και αυτον λεγομενον υιον. τουτον
προσκληθεντα παρα της συνοδου και μη απαντησαντα εκκλησιαστικως καθελουσα
ως μη θελησαντα τοις ορθοις δογμασι συνθεσθαι ανεθεματισεν· και εχειροτονηθη
 
 
 

218
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μαξιμιανος πρεσβυτερος της αυτης μεγαλης εκκλη σιας. μιαν δε του Χριστου και
θεου ημων καθ' ενωσιν υποστα 1.595 σιν και δυο φυσεις σαφως εδογματισε, τον
αυτον ειναι θεον και ανθρωπον, και την αγιαν Μαριαν κυριως και αληθως
θεοτοκον.
Ἰωαννης δε ο Ἀντιοχειας επισκοπος μετα την Νεστοριου καθαιρεσιν
καταλαμβανει, και λυπηθεις οτι χωρις αυτου καθηιρεθη Νε στοριος, παραλαβων τους
συνελθοντας αυτωι επισκοπους, εν οις ην και Θεοδωρητος Τυρου επισκοπος και Ἴβας
Ἐδεσσης, καθαιρεσιν υπαγορευει του εν αγιοις Κυριλλου και Μεμνονος του Ἐφε
σιων επισκοπου ως παρα τον κανονα της εκκλησιας ποιησαντων την συνοδον. οι δε
περι Κυριλλον μεμφονται ως αθεσμα και ατοπα τα παρ' αυτων γενομενα· και ουτως
απο της Ἐφεσιων διαφερομενοι αλληλοις διεστησαν οι τε ανατολικοι και οι Αιγυ
πτιοι. μετα δε ταυτα σπουδηι του βασιλεως ηνωθησαν, συμφω νησαντες και οι
ανατολικοι τηι εκτεθεισηι εν Ἐφεσωι ορθοδοξωι πι στει και τηι κατα Νεστοριου
καθαιρεσει, εγγραφον επιστολην τοις Ἀλεξανδρευσι δια Παυλου του επισκοπου
Ἐμεσης αποστειλαντες. Νεστοριος δε εξωρισθη εις Ὄασιν, αλλοι δε γραφουσιν, εν τηι
Θασσωι, εν ηι και καταλαμβανει αυτον η θεια δικη, σηπεδονος των μελων παντων
αψαμενης, μαλιστα δε και της μιαρας αυτου γλωττης, ηι περιπεσων διεφθαρη ως ο
καταρατος Ἄρειος, υπο φωνων ως ηδυνατο οτι τεως ουκ επεισθημεν την Μαριαν
θεοτοκον ομολογησαι. Ὁ βασιλευς δε κυνηγησαι εξελθων, τους συν αυτωι παντας
διαλαθων, ηλθε δια μακρας οδου προς τινα μοναχον εν κελλιωι καθεζομενον
πλησιον των προαστειων Κωνσταντινουπολεως· ον ο 1.596 γερων επεγνω μεν,
εδεξατο δε ως ενα των στρατιωτων. του δε βασιλεως εκ της οδου και του καυσωνος
ολιγωρησαντος εβρεξεν αρτους ο γερων, και βαλων οξος και ελαιον εφαγεν ο
βασιλευς και επιεν υδωρ. και φησιν ο βασιλευς "οιδας τις ειμι, πατερ;" ο δε μοναχος
ειπεν "ο θεος οιδε σε." και ο βασιλευς εφη "εγω ειμι Θεοδοσιος ο βασιλευς." και
αναστας ευθυς ο γερων προσε κυνησεν αυτωι. ειπεν ουν ο βασιλευς "μακαριοι και
τρισμακαριοι εστε οντως υμεις οι μοναχοι, και αμεριμνοι του κοσμου. επ' αληθειας
λεγω σοι, πατερ, οτι εν τωι παλατιωι εγεννηθην, και ουδεποτε μεθ' ηδονων απηλαυσα
βρωσεως και ποσεως καθως σημερον." του δε λαου φθασαντος και ενωπιον παντων
αξιο πρεπως τιμησαντος τον γεροντα, και παντας αξιωθηναι της ευ χης αυτου
κελευσαντος του βασιλεως, ανεχωρησεν εις την οδον αυτου μετ' ειρηνης. και ηρξατο
απο τοτε τιμαν αυτον ο βασι λευς. ο δε γερων αναστας εφυγε και παλιν απηλθεν εις
Αιγυ πτον. Ἐν τοις χρονοις τουτοις και ο μεγας Συμεων ο στυλιτης επεβη τωι κιονι,
την δοξαν των ανθρωπων φευγων· πολλοι γαρ εις αυτον αφικνουμενοι ηθελον
παντες ψαυειν των δερματινων εκεινου ενδυματων. και πρωτον μεν εξ πηχεων
εκελευσε γενεσθαι τον κιονα, ειτα δωδεκα, και μετα ταυτα εικοσι δυο, νυν δε τρια
κονταεξ. ην ουκ ανευ της θειας οικονομιας υπολαμβανω γενε σθαι την στασιν,
ωφελειας ενεκεν των ραθυμοτερων, ωσπερ και τον Ἠσαΐαν γυμνον και ανυποδετον
βαδισαι προσεταξε, και τον 1.597 Ἱερεμιαν περιζωμα τηι οσφυι περιθειναι και ουτω
προφητευειν, και αλλοτε κλοιους ξυλινους και σιδηρους περιβαλειν τωι τραχηλωι,
και τωι Ὠσηε γυναικα πορνην λαβειν και παλιν αγαπησαι πονηραν γυναικα και
μοιχαλιδα, και τον Ἐζεκιηλ επι του δεξιου πλευρου ημερας μʹ και επι του αριστερου
ρνʹ κατακλιθηναι, και αυθις διορυξαι τον τοιχον και φυγειν, και αιχμαλωσιαν εαυτωι
διαγρα ψαι, και αλλοτε δε ξιφος εις ακμην παραθηξαι και ξυρασθαι τουτωι την
κεφαλην και τετραχηι τας τριχας διελειν. και ινα μη παντα λεγω, γινεσθαι τουτων
εκαστον προσεταττεν ο των λογων πρυτανις τους λογωι μη πειθομενους τωι της
θεωριας παραδοξωι συλλεγων. το γαρ καινον του θεαματος ενεχυρον αξιοχρεων γινε
ται του διδαγματος. καθαπερ γαρ εις λυχνιαν τεθεις ο φανοτα τος ουτος λυχνος, ο
 
 
 

219
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεγας δηλαδη Συμεων, ηλιου δικην παντοθεν τας ακτινας εξεπεμψε, και ην ιδειν
Ἴβηρας και Ἀρμενιους και Περσας και Ἰσμαηλιτας οσημεραι αφικνουμενους και του
θειου βαπτισματος απολαυοντας. τοσαυτην ουν την χαριν ο θαυμασιος εις παντα τα
εθνη εξεπεμψεν ωστε τα των πατρυων θεων ειδωλα προ του κιονος εκεινου του
θειου αγοντας συντριβειν, την δε καθαραν και αμωμητον ημων των Χριστιανων
πιστιν υπο του μεγαλου Συμεωνος εκπαιδευεσθαι, δια πολλων θαυματων και με
γιστων τεραστιων τουτους εναγων εις την του Χριστου πολιτειαν. εικοτως ουν
ελεγεν ο κυριος "ο πιστευων εις εμε τα εργα α εγω ποιω κακεινος ποιησει, και
μειζονα τουτων ποιησει," ος τηι του 1.598 αγιου πνευματος αιγληι καταλαμπομενος
και πανταχου τας της χαριτος ακτινας εκπεμπων κατα τον μεγαν Βασιλειον. φησι
γαρ "ωσπερ τα λαμπρα και διαφανη των σωματων ακτινος αυτοις εμπεσουσης αυτα
τε γινεται περιλαμπη και ετεραν αυγην αποστιλ βει, ουτως αι πνευματοφοροι ψυχαι
ελλαμφθεισαι παρα του πνευματος αυται τε αποτελουνται πνευματικαι και εις
ετερους την χαριν εξαποστελλουσιν. εντευθεν μελλοντων προγνωσις, μυστη ριων
συνεσις, κεκρυμμενων καταληψις, χαρισματων διανομη, το ουρανιον πολιτευμα, η
μετ' αγγελων χορεια, η ατελευτητος ευ φροσυνη, η εν θεωι διαμονη, η προς θεον
ομοιωσις, το ακροτα τον των ορεκτων, θεον γενεσθαι κατα χαριν." Μετα τινα δε
καιρον ο θειος ∆ανιηλ ο εν τωι Ἀναπλωι, θεασαμενος τον μεγαν Συμεωνην και θειου
ζηλου πλησθεις την καρδιαν, ελθων εν τωι Ἀναπλωι επεβη και αυτος τωι στυλωι, πολ
λων και μεγιστων θαυματων αυτουργος γενομενος, διηρκεσε δε εν τωι κιονι αχρι του
τεταρτου ετους του βασιλεως Λεοντος του μεγαλου, και ουτως προς κυριον
εξεδημησε πληρης αγαθων εργων. Τωι κ ʹ ετει παρεγενετο Ουαλεντινιανος απο
Ῥωμης εν Κων σταντινουπολει, και εγημε γυναικα την θυγατερα Θεοδοσιου του
βασιλεως Ευδοξιαν, την εξ Ευδοκιας γεννηθεισαν αυτωι, και παλιν επανηλθεν εν
Ῥωμηι.
Κυρος επαρχος της πολεως, ανηρ σοφω τατος και ικανος, καταλυσας το
χερσαιον τειχος Κωνσταντινου πολεως και προσθεις αλλα διαστηματα δυο,
οικοδομει ετερον τει 1.599 χος δι' ημερων εξηκοντα· οθεν και ο δημος
εκπληττομενος επι τωι ταχει και τωι καλλει της του τειχους κτισεως ανεβοησε καθεζο
μενου του βασιλεως εν τωι ιππικωι "Κωνσταντινος εκτισε, Κυρος ανενεωσε." δια
τουτο φθονηθεις διαβαλλεται ως ελληνοφρων, και δημευθεις και αποκαρεις
χειροτονειται εν Σμυρνηι επισκοπος. Κατα Περσων στρατηγουντος Προκοπιου,
δηλουται αυτωι παρα του Περσου οτι δωσωμεν μονομαχους, και οιος αν ηττηθηι,
διδοτω το μερος αυτου πακτα επι χρονους πεντηκοντα. διδωσιν ουν ο στρατηγος
Προκοπιος Ἀρεοβινδον κομητα των φοιδερατων, ος σωκιστρον κατεχων τον Περσην
εσωκισε και κατενεγκων εκ του ιππου απεκτεινε. και γεγονε πακτα ειρηνης μεταξυ
Ῥωμαιων και Περσων. εισελθων δε Ἀρεοβινδος εν τηι πολει και μεγαλα υπο του
βασιλεως αποδεχθεις προηχθη υπατος. Τωι κηʹ ετει συμπτωσις εγενετο εν τωι θεατρωι
Ἀλεξανδρειας, και απεθανον ανδρες φοβʹ. τελευτησαντος Μαξιμιανου Προκλος ο
αγιωτατος επισκοπος Κωνσταντινουπολεως προχειριζεται, ος το του Χρυσοστομου
λειψανον ανακομιζει τωι λʹ ετει της βασιλειας Θεοδοσιου, και εις τον των αγιων
αποστολων αποτιθησι ναον. επι τουτου σεισμοι μεγαλοι γεγονασιν εν
Κωνσταντινουπολει εν μησι τεσσαρσιν, ωστε φοβηθεντας τους εν Βυζαντιωι εξω της
πο λεως εν τωι λεγομενωι καμπωι διατριβειν. του γουν ειρημενου πα τριαρχου μετα
του κληρου και του λαου ταις λιταις εκεισε προσ 1.600 καρτερουντος, περι ωραν
τριτην, αφνω παντων ορωντων ηρπαγη νεανιας εις τον αερα και ηκουσε θειας
φωνης παρεγγυωσης αυτωι αναγγειλαι τωι επισκοπωι και τωι λαωι λιτανευειν ουτω,
και λεγειν "αγιος ο θεος, αγιος ισχυρος, αγιος αθανατος, ελεησον ημας" και μηδεν
 
 
 

220
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ετερον προστιθεναι. και ευθεως τουτο ψαλλοντος του λαου εστη ο σεισμος. οθεν ο
βασιλευς Θεοδοσιος και η μακαρια Πουλχερια, υπεραγασθεντες τωι θαυματι,
εθεσπισαν κατα πασαν οικουμενην ουτω ψαλλεσθαι τον θειον υμνον. Τωι λεʹ ετει
ηνεχθη απο Πανεαδος το λειψανον του προφη του Ἠσαΐου, και ετεθη εν τωι ναωι του
αγιου Λαυρεντιου.
Τωι λ ʹ ετει Θεοδοσιος ο βασιλευς Ἀντιοχον πραιποσιτον και πατρικιον, τον
βαΐουλον αυτου, παπαν εποιησε, δημευσας και τον οικον αυτου ως κατεπαιρομενου
του βασιλεως και κατα φρονουντος αυτου. διο και νομον εξεθετο μη εισερχεσθαι εις
πατρικιου αξιαν ευνουχον. ουτος ο Θεοδοσιος ευμεταγωγος ην σφοδρα, πειθομενος
τοις υποβαλλουσιν αυτωι οικειοις, ως πολ λακις και χαρτους μη αναγινωσκων
υπεγραφεν. οπερ μαθουσα Πουλχερια η αυτου αδελφη, και πολλακις νουθετησασα,
επει ουκ επειθε, σοφως υπηλθεν αυτον, και δωρεαν δηθεν αιτει· η δ' ην προς
δουλειαν εκχωρουσα Ευδοκιαν την αυτου γαμετην. προση νεκτο τοινυν ο τουτο
διαταττομενος χαρτης και παρα του βασι λεως υπεσημαινετο. μετα δε τουτο
αναγνωσθεντος αυτου δεινως υπο της Πουλχεριας ωνειδισθη, και εκτοτε ακριβειαν
των τοιου 1.601 των εποιει. επι τουτου του βασιλεως εκ των Γοτθων γεγονεν εθνη
τεσσαρα, Γοτθοι Ὑπογοτθοι Γηπεδες και Ουανδηλοι. εξ ων Ἄβαρις ηρξατο διαπεραν
εν τηι Ῥωμαιων γηι. Τωι λθʹ ετει Κυριλλος Ἀλεξανδρειας και Προκλος Κων
σταντινουπολεως ευσεβως εκοιμηθησαν. και τον μεν Προκλον Φλαβιανος
πρεσβυτερος και σκευοφυλαξ μεγαλης εκκλησιας Κων σταντινουπολεως διεδεξατο,
Κυριλλον δε ∆ιοσκορος ο δυσσεβης, μηδ' ολως ων διδασκαλικος, αχρειος δε και
ανημερος, εξαιρετως δε εν τοις συγγενεσι Κυριλλου γενομενος· αιρετικος γαρ ην, εξ
απαλων ονυχων τα Ὠριγενους φρονων. Τωι μαʹ ετει η ληιστρικη και παρανομος
συνηθροισθη συνο δος, του κριθηναι τα περι Φλαβιανου και Ευτυχους, υπο ∆ιοσ
κορου του δυσσεβους, κατα παραινεσιν Χρυσαφιου ευνουχου το επικλην Ζουμνα,
την του βασιλεως απλοτητα παραπεισαντος. Τωι επιοντι δε καιρωι, ηγουν τωι μβʹ,
γνους ο Θεοδοσιος ως ηπατηται παρα Χρυσαφιου, πρωτον μεν αυτον εξοριζει εις
τινα νησον, τηι Ευδοκιαι δε και Αυγουστηι επιφερεται σφοδρως, παντων των κακων
αιτιαν αυτην αποκαλων ως και Πουλχεριαν των βασιλειων αποδιωξασαν, αμα δε και
τα κατα τον Παυλινον ονειδιζων αυτηι, υπερ του μηλου αποθανοντα. η δε απογνουσα
παρεκαλεσεν επι τα Ἱεροσολυμα απολυθηναι αυτην· ο και γεγονε, λαβουσης μεθ'
εαυτης Σεβηρον τον πρεσβυτερον και διακονον 1.602 Ἰωαννην. μαθων δε ο βασιλευς
οτι ουτοι και εν τηι πολει προς αυτην εσυχναζον, αποστειλας απεκεφαλισεν αυτους.
την δε αγιαν Πουλχεριαν μετα πολλης παρακλησεως εισηγαγεν εις τα βασιλεια· ητις
ευθυς αποστειλασα εις Ἔφεσον ηγαγε το λειψανον του αγιου Φλαβιανου. τοτε και
την των Χαλκοπρατιων εκκλησιαν τηι θεο τοκωι ανηγειρε, συναγωγην Ἰουδαιων
προτερον ουσαν. της δε εκκλησιας μετα Φλαβιανον Ἀνατολιος επεσκοπευσε. Μετα
δε τινα χρονον εξηλθεν ο βασιλευς ιππασθηναι· και συμπεσοντος αυτωι του ιππου
πληγεις εισηλθεν εν λεκτικιωι ητοι φορειωι, και καλεσας την αδελφην Πουλχεριαν
ειπεν αυτηι δια Μαρκιανον τον μετ' αυτον βασιλευσαντα· "τουτο γαρ μοι" φησιν
"̓Ιωαννης ο θεολογος απεκαλυψεν, εν Ἐφεσωι μοι οντι." και μεταστειλαμενος
Μαρκιανον ειπεν αυτωι επι Ἄσπαρος και της συγ κλητου "εδειχθη μοι οτι σε δει
γενεσθαι βασιλεα μετ' εμε." και μεθ' ημερας δυο ετελευτησε, και τιθεται το σωμα
αυτου εν τωι ναωι των αγιων αποστολων. γυνη δε τουτου Ευδοκια, θυγατηρ Λεοντιου
φιλοσοφου εξ Ἀθηνων. Ἡ δε σοφη και αγαθη Πουλχερια μηπω της του αδελφου
τελευτης γνωσθεισης μεταστειλαμενη τον Μαρκιανον, ανδρα εν σωφροσυνηι και
σεμνοτητι διαπρεποντα, γεροντα οντα και ικανω τατον, λεγει προς αυτον "επειδη ο
βασιλευς ετελευτησεν, εγω δε σε εξελεξαμην εξ ολης της συγκλητου ως εναρετον,
 
 
 

221
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δος μοι λογον οτι φυλαττεις την παρθενιαν, ην τωι θεωι ανεθεμην, και αναγο 1.603
ρευω σε βασιλεα." αυτου δε συνθεμενου τουτο, μεταστελλεται τον πατριαρχην
Ἀνατολιον και την συγκλητον, και αναγορευει αυ τον βασιλεα. ην δε Μαρκιανος
αιδεσιμος τον τροπον, ιεροπρε πης, ερυθημα επι του προσωπου φερων κεκραμενον
χαριτι, μεγα λοψυχος, φιλαργυριας υπερτερος, σωφρων και περι το θειον ευλαβης
και ορθοδοξος, περι τους αμαρτανοντας συμπαθης, απειρος δε παιδειας της εξωθεν.
ευθυς ουν τους εν εξοριαι παν τας ανεκαλεσατο. η δε μακαρια Πουλχερια τον
παμμισητον Χρυσαφιον τον ευνουχον Ἰορδανηι εκδεδωκε τωι υιωι Ἰωαννου, οςκαι
ανειλεν αυτον δια το αυτον ανελειν τον τουτου πατερα δολωι. Στρατιωτης τοινυν
λιτος ων προ τουτου Μαρκιανος μετα του ιδιου νουμερου απο της Ἑλλαδος κατα
Περσων απηιει, και γενομενος εν Λυκιαι αρρωστιαι περιεπεσε. και καταλειφθεις εν
πολει Συδημων κακεισε χρονοτριβησας προσκολλαται δυο τισιν αδελφοις, Ἰουλιωι
και Τατιανωι, οιτινες εις τον ιδιον οικον λαβον τες αυτον διανεπαυσαν. εις θηραν δε
εξελθοντες ελαβον αυτον μεθ' εαυτων. κοπιασαντες δε περι μεσημβριαν
εκοιμηθησαν. προεξυπνισθεις δε ο Τατιανος θεωρει τον Μαρκιανον εις τον ηλιον
κοιμωμενον, και αετον παμμεγεστατον επ' αυτον ελθοντα και τας εαυτου πτερυγας
διαπετασαντα σκιαν επ' αυτον περιποιησαμενον. και τουτο θεασαμενος εγειρει τον
εαυτου αδελφον, και το θεαθεν υποδεικνυσι. και επι πολυ θαυμαζοντες εξυπνιζουσι
τον Μαρκια νον, και λεγουσιν αυτωι "εαν βασιλευσεις, τι ημιν χαριζηι;" ο δε 1.604
"τις ειμι εγω, ινα τουτο γενηται εις εμε;" οι δε εκ δευτερου τον αυτον λογον ειπον.
λεγει ο Μαρκιανος "εαν τουτο εκ θεου γενη ται, πατερας υμας ανακηρυξω." τοτε
διδοασιν αυτωι ςʹ νομι σματα, λεγοντες "πορευου εν τηι πολει, και μεμνησο ημων οτε
ο θεος υψωσει σε." χρονου δε διελθοντος ολιγου και Θεοδοσιου τε λευτησαντος
βασιλευς ανεδειχθη, ως προεφημεν, και υπομνησθεις της εν Λυκιαι ευεργεσιας,
Τατιανον και Ἰουλιον μεταπεμψαμενος πατερας αυτους ανεκηρυξε, και τον μεν
Τατιανον επαρχον εποιησε της πολεως, τωι δε Ἰουλιωι την των Λυκιων ενεχειρισεν
αρχην. υπο Γιζεριχου δε παλιν εις Ἀφρικην κρατηθεις, ετι στρατιωτηι οντι τουτο
αυτωι εξεγενετο· οθεν ο Γιζεριχος ορκωι αυτον ησφαλισατο οτι ει βασιλευσει, μη
πολεμησαι ποτε Ουανδηλοις, και απολυει αυτον. τοινυν και η μακαρια Πουλχερια
μεθ' ετερων πολλων εκκλησιων εξαιρετως τον εν Βλαχερναις ναον ωικοδομησε και
τηι θεοτοκωι ανατεθεικεν εν αρχηι της βασιλειας Μαρκιανου. Τωι βʹ αυτου ετει η εν
Χαλκηδονι αγια τεταρτη συνοδος γεγονεν υπο πατερων χλʹ, εν τωι μαρτυριωι της
πανευφημου Ευ φημιας, κατα Ευτυχους και ∆ιοσκορου και Νεστοριου των μα ταιων,
λεγοντων μητε την σαρκα του κυριου ομοουσιον ημιν ειναι, αλλ' εκ δυο μεν φυσεων
την ενωσιν λεγεσθαι, μιαν δε φυσιν αποτελεσθηναι μετα την ενωσιν, και ως εν
φαντασιαι την σαρκα φορεσαι τον κυριον μυθολογουντων και τηι θεοτητι παθος
απονε μοντων. ηγουντο δε της συνοδου Λεοντος παπα Ῥωμης τοποτη 1.605 ρηται
Πασχασιος και Λουκινσιος επισκοποι και Βονιφακιος πρεσ βυτερος, Ἀνατολιος
Κωνσταντινουπολεως, Ἰουβεναλης Ἱεροσολυμων.
Kαθαιρουνται τοινυν οι αιρετικοι και εξοριζονται εν Γαγ γραι, χειροτονειται
δε Προτεριος επισκοπος Ἀλεξανδρειας αντι ∆ιοσκορου. η δε αγια συνοδος
εξεφωνησε τελειον θεον και τελειον ανθρωπον τον αυτον εν δυο φυσεσιν,
ασυγχυτως αδιαιρετως, τον κυριον ημων και θεον Ἰησουν Χριστον. δυο δε ειρηκασι
φυσεις τωι λογωι της διαφορας, ου τωι λογωι της διαιρεσεως. την τε του Ῥωμης παπα
Λεοντος επιστολην προς Φλαβιανον γραφεισαν ως στηλην ορθοδοξιας εδεξαντο.
επικυρουσι δε και την Νεστοριου καθαιρεσιν. εδεξαντο δε Θεοδωρητον και Ἴβαν ως
αναθεματισαν τας Νεστοριον. Τωι γʹ ετει η μακαρια και ευσεβης Πουλχερια εκοιμηθη
εν Χριστωι παρθενος και μη διαφθαρεισα, παντα τα εαυτης πτωχοις διανειμασα. Τωι
 
 
 

222
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δʹ ετει Ουαλεντινιανος ο της Ῥωμης βασιλευς των μεν ορθων της εκκλησιας
δογματων αντελαμβανετο, πολληι δε τηι πα ρανομιαι εν τηι εαυτου διαιτηι εκεχρητο·
ευπρεπεστατηι γαρ γυναικι Ευδοξιαι συζων, θυγατρι Θεοδοσιου του βασιλεως,
αλλοτριαις δαιμονιωδως εκεχρητο. ωμιλει δε συνεχως και τοις τα περιεργα
πραττουσι· διο και οικτιστωι παραδιδοται θανατωι. Μαξιμου γαρ του επι Θεοδοσιου
του μεγαλου τυραννησαντος εκγονος και ομωνυμος, εν τοις κατα Ῥωμην πατρικιοις
τελων, ενδον του πα λατιου γενομενος τον Ουαλεντινιανον απεσφαξε και τηι
Ευδοξιαι 1.606 συνεγενετο και της βασιλειας εκρατησε· δι' ων γαρ τις αμαρτανει, δι'
αυτων και παιδευεται. επι τουτοις η Ευδοξια αχθομενη μετα πεμπεται τον Γιζεριχον
εξ Ἀφρικης εις Ῥωμην, παρακαλεσασα λυτρωθηναι της του Μαξιμου τυραννιδος.
Γιζεριχου δε στολωι μεγαλωι εκπλευσαντος εις Ῥωμην Μαξιμος φυγηι εχρησατο, οι δε
συνοντες αυτωι ανειλον αυτον. ο δε Γιζεριχος μηδενος αυτωι αντι σταντος εισηλθεν
εις Ῥωμην τηι τριτηι ημεραι της φυγης Μαξιμου· και λαβων παντα τα χρηματα, και τα
της πολεως αναθηματα εις τα πλοια εμβαλων, εν οις ησαν κειμηλια ολοχρυσα και
διαλιθα εκκλησιαστικα και σκευη Ἑβραικα, απερ ο Ουεσπασιανου Τιτος εξ
Ἱεροσολυμων αφειλετο, συν τουτοις λαβων την Ευδοξιαν την βασιλιδα και τα τεκνα
αυτης, εις Ἀφρικην απεπλευσεν. εως ωδε δευτερα αλωσις Ῥωμης της μεγαλης,
πρωτη μεν υπο Ἀλαριχου, δευτερα δε υπο Γιζεριχου. και την μεν Ευδοξιαν Ὁνοριχωι
τωι πρωτοτοκωι υιωι αυτου συνεζευξε· την δε Πλακιδιαν ανδρα εχειν μαθων
Ὀλυβριον τον πατρικιον μετα της μητρος εφυλαξεν Ευδοξιας. μαθων δε τον
Μαξιμου θανατον Μαιωρινος εβασιλευσε Ῥωμης ετη βʹ, και μετ' αυτον Ἄβιτος ετη
βʹ, και μετα τουτον Σεβηρος ετη γʹ. και μετ' αυτον ουκετι βασιλευς εν Ῥωμηι, αλλα
Ῥεκιμερες διυκει τα πραγματα στρατηγων και μεγαλην περικειμε νος δυναμιν. κατα
δε την ευαν πασης γαληνης μετειχον απαντα, ως χρυσους τους χρονους τουτους
λεγεσθαι. τοτε και Συμεων ο της μανδρας εστως επι κιονος βιωι και λογωι και
θαυμασι διε πρεπε. 1.607 Τωι εʹ ετει λιθοι τρεις παμμεγεθεις εκ του ουρανου εν τηι
Θραικηι επεσον. και Ευδοκια η του Θεοδοσιου γυνη εν Ἱεροσολυμοις τελευται, πολλα
καταλειψασα ταις εκκλησιαις, και εν τωι τε λευταν αυτην επωμοσατο μη συνειδεναι
τηι κατ' αυτης κατηγοριαι ενεκεν Παυλινου. Τωι δε ζʹ ετει Μαρκιανος ο βασιλευς
τελευται, και ετεθη το σωμα αυτου εν τωι ηρυωι των αγιων αποστολων. γυνη δε του
του Πουλχερια ονοματι μονον· ου γαρ συνεγενετο αυτηι. την δε της αρχιερωσυνης
αρχην διειπεν Ἀνατολιος, Ἀττικον διαδεξαμενος, κοσμου ετος #22ε νʹ, της θειας
σαρκωσεως ετος υν ʹ. Μετα δε Μαρκιανον εβασιλευσε Λεων ο μεγας, ορθοδοξος, ετη
ιζʹ. ην δε κατισχνος μεν το σωμα, υποσπανος την γενειαδα, φρονησει κεκοσμημενος,
παιδειας και μαθηματων εκτος. τουτου γυνη Βηρινη αδελφη Βασιλισκου. Μακελλης
δε ελεγετο δια το αποκτειναι Ἄσπαρα και Ἀρδαβουριον ως Ἀρειανους οντας·
μακελγαρ Ῥωμαιστι ο σφαγευς λεγεται. Ἄσπαρ δε ηιτησατο τον βασιλεα
εγκαταστησαι τηι πολει επαρχον ομοδοξον αυτου και ομο φρονα, ο κατενευσε μεν ο
βασιλευς ποιησαι, μη βουλομενος δε εννυχιον δεδηλωκε τινι των συγκλητικων
παραγενεσθαι ταχιον. του δε παραγενομενου, επαρχον αυτον προεβαλετο. Ἄσπαρ δε
τουτο ιδων παρ' ελπιδα εκρατησε του ιματιου του βασιλεως, και φησι προς αυτον
"βασιλευ, τον ταυτην την αλουργιδα περιβεβλη μενον ου χρη διαψευδεσθαι." και
φησιν ο βασιλευς "αλλα μην 1.608 προσηκει τωι βασιλει μη υπεικειν τινι η
υποκεισθαι, και μαλλον οταν του κοινου ασυμφορον ηι."
Τωι αʹ ετει τουτου σεισμος εγενετο εν Ἀντιοχειαι ως σχεδον πασαν την πολιν
καταπεσειν. ουτος ο βασιλευς Θρᾲξ ην τωι γενει, τριβουνος την αξιαν. εστεφθη δε
υπο Ἀνατολιου πατριαρχου. Πασων δε των της οικουμενης εκκλησιων την εν
Χαλκηδονι συνοδον αποδεξαμενων, ο μιαρος Τιμοθεος ο επικλην Αιλουρος την
 
 
 

223
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλεξανδρεων πολιν εταρασσε. μαγγανειαι γαρ χρησαμενος νυκτος εν τοις κελλιοις
των μοναχων περιηρχετο, επ' ονοματι καλων εκαστον, των δε αποκρινομενων
ελεγεν "εγω αγγελος ειμι, και απεσταλην ειπειν πασιν αποστηναι της κοινωνιας
Προτεριου και των εν Χαλκηδονι, Τιμοθεον δε τον Αιλουρον επισκοπον προ
χειρισασθαι Ἀλεξανδρειας." πληθος δε ατακτων ανδρων ωνη σαμενος τυραννικως
του θρονου Ἀλεξανδρειας εκρατησε· και καθηιρημενος ων υπο δυο καθηιρημενων
χειροτονειται, χειροτονιας τε επισκοπων εποιει αχειροτονητος ων, και βαπτισματα
επετελει πρεσβυτερος μη ων, και μετα λυττης τινος ασχετου την αγιαν τε ταρτην
συνοδον υβριζε. και τον μακαριον Προτεριον διδοντα τοπον τηι οργηι τωι μεγαλωι
σαββατωι κατασφαττει μεθ' ετερων εξ των συν αυτωι· και κατα πασαν την πολιν
συραντες το σωμα αυ του πυρι κατεκαυσαν. τουτωι τωι ετει ηνεχθη το λειψανον της
αγιας μαρτυρος Ἀναστασιας απο του Σιρμιου, και κατετεθη εν τωι ναωι αυτης εν τοις
∆ομνινου εμβολοις. 1.609 Τωι βʹ ετει Λεων ο βασιλευς μαθων τον αδικον θανατον
Προτεριου και την Αιλουρου αθεσμον προαγωγην, πεμψας τους κοινωνησαντας τωι
Προτεριου θανατωι εγλωσσοτομησε. Τιμοθεωι δε τωι ανιερωι ουκ επεξηλθε, την επ'
αυτωι κρισιν επισκοποις κα ταλιπων. τωι δ' αυτωι ετει και Ζηνων Ἀριαδνηι μιγνυται
προς γαμον, τηι Λεοντος θυγατρι. Τωι γʹ ετει γραμματα προς τους εκαστης επαρχιας
επισκο πους απεστειλεν ο βασιλευς, γραψαι αυτωι την οικειαν γνωμην εκαστον, ει
τοις εν Χαλκηδονι ορισθεισιν αρεσκοιντο, και περι της του Αιλουρου χειροτονιας τι
λεγοιεν. εν οις και τωι αγιωι Συμεωνι τωι στυλιτηι και αλλοις πατρασι θαυματουργοις
και οσιοις διαμαρτυρομενος, ως τωι θεωι των ολων παρεχειν την κρισιν των
αμφισβητουμενων ποιουντας. οι δε παμψηφι ομοφρονως κυρουσι μεν την εν
Χαλκηδονι αγιαν συνοδον ειναι, και τον υπ' αυτης εκτε θεντα ορον αποδεχονται,
Τιμοθεου δε συμφωνως καταψηφιζονται ως φονεως και αιρετικου· ον και εξωρισεν
ο βασιλευς εις Γαγ γραν. κακει δε συναγωγας αρξαμενος ποιειν εξοριζεται εν Χερ
σωνι. Τιμοθεος δε αλλος ο επικλην Λευκος και Σαλοφακιολος, ορθοδοξος και αγαθος
ανηρ υπαρχων, υπο παντων φιλουμενος χειροτονειται Ἀλεξανδρειας επισκοπος. Τωι
δʹ ετει ο της μανδρας στυλιτης μεγας Συμεων εκοιμη θη, πρωτος καταδειξας την
τοιαυτην ασκησιν. Τωι εʹ ετει γεγονεν εμπρησμος εν Κωνσταντινουπολει, αρξα 1.610
μενος απο του νεωριου και φθασας εως του αγιου Θωμα των Ἀμαντων. Μαρκιανος
δε ο οικονομος της μεγαλης εκκλησιας, τον ναον κτισας της αγιας αναστασεως, ετι
νεον οντα τουτον του εμπρησμου διεσωσατο, ανελθων εις το κεραμιον μετα
ευαγγελιου και θυμιατου, και τον θεον δακρυσιν εξιλεωσαμενος. σφοδρα γαρ
εκρατει ο εμπρησμος ουτος· κατα μεν γαρ ανατολας απο του νεωριου
επεκτεινομενος μεχρι του αγιου Ἰωαννου του πτωχου προς δυσιν, επι δε μεσημβριας
εν τηι μεσηι της πολεως απο των Λαυ σου μεχρι του Ταυρου παντα κατελυμηνατο.
περιφανη δε και των αλλων διαφεροντα το πυρ καταναλωσεν εν μεν τωι Κωνσταν
τινου φορωι οικον μεγιστον σενατου καλουμενον, εκ χαλκων εικο νων και
πορφυρων λιθων διακεκοσμημενον, εν ωιπερ και οι λογα δες εβουλευοντο και ο
βασιλευς εισηιει, ηνικα υπατικην ελαβε στο λην, και το νυμφαιον το τουδε του οικου
κειμενον αντικρυ, εν ωιπερ οι γαμοι εγινοντο των ουκ εχοντων οικους· εν δε τωι
ταυρωι οικον και αυτον τοις λογασι και τωι βασιλει επιτηδειον, τοις μεν εις το
συνιεναι και περι των πρακτεων διασκοπειν, τωι δε εν τηι υπατωι προκαθημενωι
βουληι, εν δυοκαιδεκα ποικιλοις κιοσιν εκ Τρωικης λιθου, πεντε και εικοσι ποδων
εχουσιν υψος, φερουσι δε την στεγην εκ τε νοτιου και βορειου πλευρου συν τοις παρ'
εκα τερα κατα το ανατολικον και δυτικον ψαλισιν, ου το μεν μηκος σμʹ ποδων το δε
πλατος πδʹ ην· και των ιερων δε οικοι μεγιστοι δυο, διακεκοσμημενοι παντοιοις
λιθοις, ων ο μεν του τετραπυλου 1.611 ου πορρω ετυγχανεν ων, ο δε τηι του ταυρου
 
 
 

224
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεκειτο αγοραι. και αλλα πολλα κατελυμηνατο το πυρ, οιον στοας εμβολων, αγορας
και οικησεις απο θαλασσης εως θαλασσης, αχρι του ναου των αγιων μαρτυρων
Σεργιου και Βακχου. Τωι ʹ ετει ζωγραφου τινος τον σωτηρα γραψαι τολμησαν τος
καθ' ομοιοτητα του ∆ιος εξηρανθη η χειρ· ον εξαγορευσαντα δι' ευχης ιασατο
Γενναδιος. φασι δε τινες των ιστορικων οτι το ουλον και ολιγοτριχον σχημα επι του
σωτηρος οικειοτερον εστιν. ουτος ο Γενναδιος τηι νυκτι εν τωι θυσιαστηριωι ειδε
φαντασμα δαιμονιου, ωι και επιτιμησας ηκουσεν αυτου κραζοντος ως αυτου μεν
ζωντος ενδιδωσι, μετα δε θανατον αυτου κρατησει παντως της εκκλησιας. ουτος ο
Γενναδιος κληρικωι της εκκλησιας του αγιου Ἐλευθεριου ατακτωι οντι πολλακις
ενουθετει. επει δε αυτον καμψαι ουκ ισχυσε, δηλοι τωι αγιωι Ἐλευθεριωι, εν τωι ναωι
ειπων δια τινος των υπηρετουμενων αυτωι "αγιε μαρτυρ Ἐλευθεριε, η διορθωσαι τον
κληρικον σου η εκκοψον αυτον." και ευθυς ετε λευτησεν ο κληρικος. τωι δ' αυτωι ετει
Στουδιος τον ναον εκτισε του αγιου Ἰωαννου του βαπτιστου, και μοναχους εκ της
μονης των ακοιμητων εν αυτωι κατεστησε. Τωι ζʹ ετει Λεων ο βασιλευς Ζηνωνα τον
γαμβρον αυτου στρατηγον της ευας απασης πεποιηκε. Πετρος δε Κναφευς ακο
λουθων Ζηνωνι, πρεσβυτερος ων του εν Χαλκηδονι ναου Βασ σης της μαρτυρος και
τα του Ἀπολιναριου φρονων, μυριους θο ρυβους ηγειρε κατα της πιστεως, και
αναθεματιζει τους μη λε 1.612 γοντας τον θεον σταυρωθηναι. και σχισας τον λαον
Ἀντιοχειας προστιθησιν εν τωι τρισαγιωι υμνωι το ο σταυρωθεις δι' ημας, οπερ εως
σημερον παρα τοις θεοπασχιταις εκρατησε. Μαρτυριου δε του Ἀντιοχειας τωι θρονωι
αποταξαμενου, και λεγοντος "κληρωι ανυποτακτωι και λαωι απειθει και εκκλησιαι
ρερυπωμενηι αποτασσο μαι, φυλαττων εμαυτωι το της ιερωσυνης αξιωμα," Πετρος ο
Κναφευς τωι θρονωι επιπηδαι. την δε κατ' αυτου εξοριαν ακου σας φευγει, και
Ἰουλιανος επισκοπος Ἀντιοχειας προχειριζεται. τωι αυτωι ετει ο οσιος Γερασιμος εν
ταις του Ἰορδανου οχθαις αρεταις και τερασι περιβοητος εγενετο. και αφιξις του
αναχωρη του Κυριακου εν Ἱεροσολυμοις, ος εζησεν ετη ρζʹ.
Tωι δ' αυτωι ετει μετετεθη ο προφητης Ἐλισσαιος εν Ἀλεξανδρειαι, εν τηι μονηι
Παυλου του λεπρου· λεπρον γαρ ιασατο και λεπρον εποιησε και εις του λεπρου
ετεθη. Τωι ηʹ ετει ∆ανιηλ ο στυλιτης εν τωι Ἀναπλωι τωι στυλωι επεβη, και Ἄνθιμος
και Τιμοκλης οι των τροπαριων ποιηται εγνωριζοντο. Τωι θʹ ετει σημειον εφανη εν
τωι ουρανωι νεφελη ωσπερ σαλπιγγος εκτυπωμα εχουσα, επι ημερας τεσσαρακοντα,
καθ' εσπεραν. Τωι ιʹ ετει Ἰσοκασιος ο κοιαιστωρ Ἀντιοχειας, ο και φιλοσοφος,
διεβληθη τωι βασιλει ως Ἕλλην· και εκελευσεν εξετασθη 1.613 ναι αυτον παρα τωι
επαρχωι Κωνσταντινουπολεως. αχθεντος δε αυτου δεδεμενου οπισθαγκωνα εφη
προς αυτον Ποσαιος ο επαρ χος "οραις, Ἰσοκασιε, εν ποιωι σχηματι καθεστηκας;" ο δε
ειπεν "ορω, και ου ξενιζομαι· ανθρωπος γαρ ων ανθρωπιναις περιε πεσον
συμφοραις. αλλα δικασον επ' εμοι, ως εδικαζες συν εμοι." ταυτα ακουσας ο δημος
ευφημησε τον βασιλεα· και μαθων ο βα σιλευς εχαρη, και απελυσεν αυτον εις την
ιδιαν χωραν. Τωι ιβʹ ετει Λεων ο βασιλευς κατα Γιζεριχου του των Ἄφρων
κρατουντος και πολλα των Ῥωμαιων μετα θανατον Μαρκιανου ληισαμενου στολον
μεγαν εξαπεστειλε, #22αριγʹ πλοια συναθροισας, εχοντος εκαστου ανα ανδρας
εκατον. εν οις κατεκενωθη χρυσιου ρʹρʹξεʹ και αργυρου ρʹρʹοʹ, παρεξ των εκ του
ταμιειου και των της εσπεριας Ῥωμης διδομενων. και ο τοσουτος στολος απρακτος
δια την του στρατηγουντος κακοβου λιαν υπεστρεψεν, ουδε τους ημισεις των
στρατιωτων σωους δια φυλαξας· εδειξε γαρ την γνωμην αληθη του ειποντος οτι
κρεισσον εστι στρατοπεδον ελαφων ηγουμενου λεοντος η στρατοπεδον λεον των
ηγουμενου ελαφου. τωι δ' αυτωι ετει και ο Ἄσπαρος υιος πατρικιος ων Καισαρ παρα
του Λεοντος γινεται, και εν Ἀλεξαν δρειαι πεμπεται δια το ελκυσαι τον Ἄσπαρα εκ
 
 
 

225
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της Ἀρειανικης δοξης και ευνοειν ποιησαι τωι βασιλει. Τωι ιεʹ ετει ο οσιος Ευθυμιος
εν Χριστωι εκοιμηθη, ζησας ετη ζʹ. 1.614 Τωι ι ʹ και ιζʹ ετει τα του Γιζεριχου πολεμου
αλλο επ' αλλωι συνεβαινε.
Τωι ιζʹ Λεων ο βασιλευς Λεοντα τον Ζηνωνος υιον και Ἀριαδνης της ιδιας
θυγατρος, εαυτου δε εγγονον, στεψας βασι λεα ανηγορευσε. τοτε και η εσθης της
υπεραγιας θεοτοκου εξ Ἱεροσολυμων ηχθη, ευρεθεισα παρα τινι ευλαβεστατηι
γυναικι Ἑβραιωι παρθενωι. και τα λειψανα της αγιας Ἀναστασιας απο Νικομηδειας
ανεκομισθη, και ετεθη εν τωι ναωι αυτης. εν τουτωι τωι καιρωι Ῥωμυλος τις επικλην
Αυγουσταλιος αυτοκρατωρ της εν Ἰταλιαι βασιλειας καθισταται, μετα χιλια
ογδοηκοντα ετη Ῥωμυλου βασιλεως του την Ῥωμην κτισαντος. σημειωτεον δε ως
απο Ῥωμυλου η της εσπερας ακμασασα βασιλεια παλιν υπο Ῥωμυλου επι τοσουτους
επαυσατο χρονους. Ἀναγορευθεντος τοινυν του μικρου Λεοντος, ιππικου αγο μενου
ωραι ʹ της ημερας σκοτος βαθυ εκαλυψε την πολιν, αθροον δε εν ειδει νιφετου υσθη
κονις, πεπυρακτωμενων των νεφων προ φανεντων, ως νομιζειν παντας οτι πυρ
βρεχει· και επι παλαιστην ετεθη η κονις. του δε βασιλεως Λεοντος ρευματισμον
γαστρος υποσταντος και δεινοις κεντροις τα ενδον ελαυνομενου, ηλεγξε το παθος
την ιατρικην τεχνην εν κινδυνοις απρακτον υπαρχειν. καθεζομενου γαρ αυτου επι
της αμιδος, καν τε οπισθεν αυτου ην το εκ του πυρος φως καν τε εμπροσθεν, δια της
γαστρος και του νωτου εφαινετο. και επι τοσουτον κατισχνωθεις ετελευτησε, και
1.615 ετεθη το σωμα αυτου εν λαρνακι πρασινωι εν τωι ηρυωι του μεγα λου
Κωνσταντινου. γυνη δε τουτου Βηρινη αδελφη Βασιλισκου, ος του κατα Γιζεριχου
σταλεντος μεγαλου στολου εξηρχε. Λεων ο Ζηνωνος υιος και Ἀριαδνης, νηπιος ετι
ων, βασι λευς προχειριζεται παρα του παππου αυτου μεγαλου Λεοντος· ος
εβασιλευσεν ετος εν, και στεψας τον ιδιον πατερα Ζηνωνα, Βηρι νης και Ἀριαδνης
συναραμενων αυτωι, ετελευτησε. Ζηνων Ῥωμαιων βασιλευς ετη κζʹ μηνας δʹ,
αιρετικος της συγχυτικης αιρεσεως των ακεφαλων. επι τουτου εκτισθη το
Ἀμμωριον. τουτου τωι πρωτωι ετει εν προοιμιοις Μεσοποταμιαν μεν Σαρακηνοι
Θραικην δε κατεδραμον Ουννοι, σφοδρα τοις πρα γμασι κακως λυμαινομενου του
βασιλεως, και ηδοναις ατοποις και πραγμασι σχολαζοντος. ην γαρ ο Ζηνων της
κακιστης και ειδεχθους γενεας των Ἰσαυρων, δασυς τε και ειδεχθεστατος, ωσπερ
Ἕλληνες ζωγραφουσι τον Πανα τραγοσκελη και δασυκνη μον, την χροιαν μελας,
την ηλικιαν ασυμβλητος, οργιλος, μνη σικακος και φθονου μεστος. γυνη δε τουτου
Ἀριαδνη. Βασι λισκος δε ο Βηρινης αδελφος, εν Ἡρακλειαι διατριβων της Θραι κης,
εστασιασε κατα Ζηνωνος· ον φοβηθεις ο Ζηνων συν Ἀρι αδνηι τηι ιδιαι γυναικι και
χρημασιν ικανοις φευγει εις Ἰσαυριαν κατα τι φρουριον οχυρον Ουβαρα
καλουμενον. Βασιλισκος δε εν τωι καμπωι ανηγορευθη βασιλευς, Μαρκον τε τον υιον
Καισαρα 1.616 εποιησε, και Ζηνωδιαν την εαυτου γαμετην Αυγουσταν εστεψε, και
ευθεως κατα της πιστεως παρεταξατο. τουτου δε αναγορευ θεντος ο συμβας
εμπρησμος κατα την πολιν το ανθηροτατον με ρος διεφθειρεν· εν γαρ τωι μεσωι των
Χαλκοπρατιων αρξαμενος αυτας τε αναλωσεν αμφω τας στοας και τα προσεχη
παντα, την τε καλουμενην βασιλικην, εν ηι απεκειτο βιβλιοθηκη εχουσα βι βλους
μυριαδας δωδεκα, μεθ' ων βιβλιων και το του δρακοντος ετερον ποδων εκατον
εικοσιν, εν ωι ην γεγραμμενα τα του Ὁμηρου ποιηματα, η τε Ἰλιας και η Ὀδυσσεια,
χρυσεοις γραμμασι, μετα και της ιστοριας της των ηρωων πραξεως. συνεφθειρε δε
και της μεσης των παλατιων εκατερωθεν στοας και των Λαυσου τα καλ λιστα
αναθηματα· πολλα γαρ των αρχαιων αγαλματων αυτοθι ενιδρυτο, της Ἀφροδιτης
της εν Κνιδωι το περιβοητον, και το της Σαμιας Ἥρας, και το της Λινδιας Ἀθηνας εξ
αλλης υλης, ην Ἄμσις ο των Αιγυπτιων βασιλευς τωι σοφωι Κλεοβουλωι απεστειλε,
 
 
 

226
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αλλα μυρια. επεδραμε δε το πυρ και μεχρι του καλουμενου φορου του μεγαλου
Κωνσταντινου. δια τοι ταυτα μισεισθαι τον Βασιλι σκον συνεβη παρα πασης της
πολεως, εμπρησμον αποκαλουντων αυτον και της βασιλειας αφανισμον· ο γαρ
βασιλισκος το θηριον και ο εμπρησμος ισοψηφα τυγχανουσι. γραφει τοινυν η
συγκλητος προς Ζηνωνα, και προσλαβων εκεινος Ἰλλον τε και τους Ἰσαυρους και
Λυκαονας και αλλους οσοι προς τας καινοτομιας επτοηνται, επαν εισιν επι το
Βυζαντιον μετα χειρος βασιλικης, και παλιν της τυραννιδος επιλαμβανεται (ου γαρ
λεγω βασιλειας), και τον Βα 1.617 σιλισκον εξαγαγων της εκκλησιας ηι προ τουτου
προσπεφευγε, μετα μυριους ορκους φρικωδεστατους εξοριζει εν Κουκουσωι της Καπ
παδοκιας, αποκλεισας δε εις ενα πυργον συν γυναικι και τεκνοις λιμωι διαφθειρει.
Τιμοθεον τε τον Αιλουρον ανεκαλεσατο, και Πετρον τον Κναφεα κρυπτομενον εν τηι
μονηι των ακοιμητων, και οσοι αλλοι εχθροι της αγιας εν Χαλκηδονι συνοδου
επαρρησια ζοντο κατα της αληθειας. ο δε Αιλουρος συναγαγων ατακτους
Ἀλεξανδρεις ενδημουντας τωι Βυζαντιωι, εκ του παλατιου προς την εκκλησιαν ηλθεν
εποχουμενος ονον, και την Ὀκταγωνον κατα λαβων πτωθεις συνετριβη τον ποδα,
και μετ' αισχυνης αντε στρεψε. τουτον ο Βασιλισκος ετι ων μετα τυπων εις Ἀλεξαν
δρειαν κατα της συνοδου εξεπεμψεν. ον ιδοντες εισερχομενον εν Ἀλεξανδρειαι οι
σπουδασται ηρωτων "εψωμισας τους εχθρους σου, παπα;" ο δε "ναι ουτως εψωμισα"
απεκριθη. και Πε τρον δε τον Κναφεα εις Ἀντιοχειαν, και αμφοτερους κατα της
αληθειας απεστειλεν ενισχυσας. ο δε Σαλοφακιολος Τιμοθεος επισκοπος
Ἀλεξανδρειας τουτο ακουσας υπεχωρησεν εν τοις μο ναστηριοις του Κανωπου, ων
εγεγονει και της ασκησεως. Πετρος δε ο Κναφευς καταλαβων τον θρονον εις
αναθεματα και ταραχας εξωρμησεν. οθεν φονοι και ταραχαι δια την προσθηκην του
τρισαγιου γεγονασιν· αυτος γαρ προστεθεικε το ο σταυρωθεις δι' ημας. Βασιλισκος δε
τυπωι γενικωι την εν Χαλκηδονι συνοδον εξεβαλεν, Ἀκακιον τον
Κωνσταντινουπολεως κελευσας το αυτο 1.618 ποιειν. αλλ' η πολις απασα συν
γυναιξι και τεκνοις εις την εκ κλησιαν κατα Βασιλισκου ελθοντες τουτον εκωλυσαν.
Ἀκακιος δε μελανειμονησας τον θρονον και το θυσιαστηριον κατελιπε. και ∆ανιηλ
δε ο μεγας δι' ενθεον ζηλον αποβας του στυλου Ἀκακιωι τε και τωι λαωι
συνεκκλησιαζε. Τωι γʹ ετει Πετρον τον Κναφεα δια το συνδραμειν Βασιλι σκωι ψηφωι
της ανατολικης συνοδου καθαιρει Ζηνων και εις Πι τυους εξοριζει. ο δε λαθων
προσφευγει τωι αγιωι Θεοδωρωι εν Ευχαΐταις. Τιμοθεος δε ο Αιλουρος εν τουτοις
θνησκει. αντ' αυτου δε Πετρος ο Μογγος εισαγεται, ανηρ κακουργος και της
αληθειας εχθρος, ος προκαθηιρημενος ηδη χειροτονειται υπο ενος επισκοπου, και
τουτου καθηιρημενου. τουτωι κατα θεου ζηλον επελθοντες οι μοναχοι, λ ʹ μονας
ημερας ληιστρικως κρατησαντι, της επισκοπης απελαυνουσι, και Τιμοθεον παλιν τον
Σαλοφακιο λον αποκαθιστωσιν αξιως τωι θρονωι.
Τωι δʹ ετει εγενετο σεισμος φοβερος εν Κωνσταντινουπολει, μηνι Σεπτεμβριωι
κεʹ, και επεσον εκκλησιαι πολλαι και οικιαι και εμβολοι εως εδαφους, κατεχωσθη δε
πληθος ανθρωπων ανα ριθμητον. επεσε δε και η σφαιρα του ανδριαντος του φορου,
και η στηλη του μεγαλου Θεοδοσιου η εις τον κιονα του Ταυρου, και τα εσω τειχη
περι διαστημα ικανον. και εκρατει ο σεισμος χρονον πολυν, ωστε την πολιν
εποζεσαι. τουτωι τωι χρονωι το του αγιου αποστολου Βαρναβα λειψανον ευρεθη εν
Κυπρωι, υπο δεν 1.619 δρον κερασεαν ισταμενον, εχον επι του στηθους το κατα Ματ
θαιον ευαγγελιον ιδιογραφον αυτου του αποστολου Βαρναβα. εξ ης προφασεως
εκτοτε γεγονε μητροπολις η Κυπρος, και του μη τελειν υπο Ἀντιοχειαν αλλ' υπο
Κωνσταντινουπολιν. το δε τοιου τον ευαγγελιον Ζηνων απεθετο εν τωι παλατιωι, εν
τωι ναωι του αγιου Στεφανου εν τηι ∆αφνηι. Τωι ιβʹ ετει Φηλιξ εν τωι ναωι των αγιων
 
 
 

227
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποστολων Πετρου και Παυλου συνοδον ποιησας δυο επισκοπους και εκδικον
επεμψεν εν Κωνσταντινουπολει, γραψας Ζηνωνι και Ἀκακιωι εκβαλειν Πετρον τον
Μογγον ως αιρετικον της Ἀλεξανδρειας. Τωι ιγʹ ετει, των απο Ῥωμης κρατηθεντων
εν Ἀβυδωι γνωμηι Ζηνωνος και Ἀκακιου και των γραμματων αφαιρεθεντων και εν
φρουραι βληθεντων, ηπειλησε Ζηνων τουτους ανελειν, ει μη κοινωνησουσιν Ἀκακιωι
και Πετρωι τωι Μογγωι. Τωι ιεʹ ετει Ζηνων τηι βουληι Ἀκακιου τους κατα την ευαν
επισκοπους εβιαζετο υπογραψαι τωι ενωτικωι, οπερ αυτος Ἀκα κιος εποιησεν εξ ιδιας
καρδιας συνταξας, και κοινωνησαι Πετρωι τωι Μογγωι. τους δε της Ῥωμης
αποκρισιαριους παρεπεισε χρη μασι κοινωνησαι Ἀκακιωι παρα τα ενταλθεντα αυτοις.
τουτο μαθων ο Φηλιξ καθηρε τουτους, γραψας και Ἀκακιωι καθαιρε σιν· ηνπερ
δεξαμενος Ἀκακιος αναισθητως περι αυτην ειχε, και το ονομα Φηλικος εξηρε των
διπτυχων. Τωι ι ʹ ετει Πετρος ο Μογγος εν Ἀλεξανδρειαι απεθανε, 1.620 και
Ἀθανασιος αντ' αυτου εχειροτονηθη ο επικλην Κηλητης. Ζηνων δε ο βασιλευς
ανεθεις των τυραννων εξεβαλε της εκκλησιας Ἀντιοχειας Καλανδιωνα και εξωρισεν
εις Ὄασιν, Πετρον δε τον Κναφεα κατεστησεν εν αυτηι, ος ελθων εις Ἀντιοχειαν
πολλα κακα εποιησεν, αναθεματισμους τε παλιν της συνοδου και εκβο λας
επισκοπων ανεπιληπτων αντεισαγωγας τε και χειροτονιας αθε σμους και τα τουτοις
ομοια. προτερον δε προσεθηκε τωι τρισα γιωι "Χριστε βασιλευ ο σταυρωθεις δι' ημας."
υστερον δε ελθων περιειλε το Χριστε βασιλευ. Ξεναΐας δε ο δουλος του Σατανα την
δεσποτικην εικονα και των αγιων εδιδασκε μη δεχεσθαι. Περ σης γαρ ην τωι γενει,
δουλος δε την τυχην. αποφυγων δε του ιδιου δεσποτου επι Καλανδιωνος τας περι
Ἀντιοχειαν κωμας ανε στατου απο της πιστεως. αβαπτιστος δε ων κληρικον εαυτον
ειναι ελεγε. τουτον Καλανδιων απηλασε, Πετρος δε ο Κναφευς επι σκοπον
Ἱεραπολεως χειροτονησας μετωνομασε Φιλοξενον. μαθων δε υστερον αβαπτιστον
ειναι, αρκειν αυτωι την χειροτονιαν αντι βαπτισματος εφησεν. Ευθυμιος δε ο
ορθοδοξοτατος Ἀναστα σιον τον σιλεντιαριον, τον κακως μετα ταυτα βασιλευσαντα,
της εκκλησιας εδιωκεν ως αιρετικον και ομοφρονα Ευτυχους. Τωι ιζʹ ετει Ζηνων
ηρετο Μαριανον τον σοφωτατον κομητα· ην γαρ μυστικα τινα ειδως, α και
προελεγεν αυτωι. φησι γαρ "τις μετ' εμε βασιλευσει;" ο δε ειπεν οτι και την βασιλειαν
σου 1.621 και την γυναικα σου διαδεξεται τις απο σιλεντιαριων, εμε δε αδι κως
αποκτενεις. και αμφοτερα εν καιροις τοις ιδιοις γεγονασι. τωι δ' αυτωι ετει και Πετρος
ο Κναφευς τεθνηκε, και αντ' αυτου Παλλαδιος, πρεσβυτερος της εν Σελευκιαι
εκκλησιας της αγιας πρωτομαρτυρος Θεκλης, προεβληθη επισκοπος Ἀντιοχειας.
συνεψηφισθη δε τουτωι και Ἰωαννης ο Κωνσταντινου και Ἀναστασιος ο κακως
βασιλευσας σιλεντιαριος.
Ὁ μεντοι Ζηνων επαρθεις υψηλοφροσυνηι προς δημευσεις και φονους
αδικους χωρει, και παντα ανθρωπον αιτιωμενος δια της οιασουν αιτιας ανηιρει. το δ'
αληθες ειπειν, υπο μελαγχο λιας και δαιμονιωι κρατουμενος ανειλεν οικτρως και
απανθρωπως Ἴλλον τον μαγιστρον, δι' ου και την ζωην σχεδον εσχε και της
βασιλειας εκρατησεν. αναιρει δε και τον θαυμαστον και περι ποιησιν επων
αξιολογον ανδρα Πελαγιον τον πατρικιον, ελευθε ροστομειν ειδοτα, ως φρονιμον
και δικαιον και φανερως ελεγχοντα τας αθεμιτους Ζηνωνος πραξεις· ος εν τωι
μελλειν αδικως τελευ ταν τοιασδε φωνας ηφιει προς τον των ολων θεον, εις
ουρανον τας χειρας αναπετασας, "αι θεε δικαιοτατε, εμοι μεν επαγεται βιαιος
θανατος, διοτι τας πολλας βιας Ζηνωνος ελευθεροστομων ανεστελλον, και οτι τον
ηλιθιον αδελφον αυτου ου συνεχωρουν βασιλεα γενεσθαι· συ δε, δεσποτα
παντοδυναμε, ωι μελει τα του δικαιου, θαττον αυτοις της μιαιφονιας απαιτησεις τας
ευθυνας." τουτου φερεται ιστορια δι' επων γεγραμμενη απο Αυγουστου 1.622
 
 
 

228
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Καισαρος. τουτου πονημα και τα καλουμενα Ὁμηροκεντρα και αλλα μυρια θαυματος
αξια. τα ομοια δε πεπονθε και Ζωσιμος ο Γαζαιος ρητωρ και Ἀρκαδιος ο επαρχος και
αλλοι των επιση μων. τοιουτου γαρ και τοσουτου γεγονοτος του Ζηνωνος εν τε
φονοις και αθεμιτοις πραξεσιν, ουκ ημελησε το θειον εις την του του αναιρεσιν,
αλλα σφοδραις και αδιαγνωστοις οδυναις παν το σωμα περιβαλον βιαιως του ζην
απεστερησε. λογος δε εφερετο οτι εκ τινος θειας δυναμεως εκαρατομηθη αορατως,
μονης της δερεως τωι τραχηλωι συνημμενης. της ουν γαμετης αυτου και των
θαλαμηπολων της οικειας ασφαλειας προνοουμενων, ειασαν τον νεκρον κειμενον
γυμνον επι σανιδος, και μολις αμφι τον ορ θρον των ου προσηκοντων τις ερριψεν
αυτωι σινδονα. μετα δε το κατατεθηναι αυτον εν τωι ταφωι εφασαν οι
σωματοφυλακες οι εν τωι ταφωι τεταγμενοι γοεραν φωνην επι δυο νυκτας αποδιδο
σθαι εκ του μνηματος αυτου "ελεησατε, ελεησατε, και ανοιξατε μοι." των δε
ειποντων οτι αλλος βασιλευει, εφη "ουδεν μοι μελει· εις μοναστηριον απαγαγετε
με." των δε μη ανοιξαντων, λεγεται μετα τινα χρονον το μνημειον ανοιγηναι, και
ευρεθηναι αυτον υπο πεινης φαγοντα τους βραχιονας αυτου και τα καλιγια α
εφορει, δια το συχνως τωι κατοχωι νοσηματι κρατεισθαι, και προφιλιωθηναι ετι
ζωντος αυτου την Ἀριαδνην τωι Ἀναστασιωι, οθεν και οι φυλακες των βασιλικων
μνηματων τηι παραγγελιαι αυ της προς το μη ανοιγηναι τον Ζηνωνα ετυπωθησαν
εκτοτε. 1.623 Ἐν αυτοις δε τοις χρονοις Περοζης ο των Περσων βασιλευς παλιν
επιστρατευσας επι τους λευκους Ουννους τους Νεφθαλιτας απωλετο πανστρατι.
ορυξαντες γαρ ταφρον βαθειαν και καλα μους επιθεντες και γην επιχωσαντες
εμεναν ενδον, ολιγους δε υπαντησαι τουτοις αφεντες, και αυθις εις φυγην τραπεντες
και τα στενα διαβαντες, α σφισι γνωριμα υπηρχον. οι δε Περσαι μηδεν δεινον
υποπτευσαντες ακρατως τουτους εδιωκον, και παντες ομου συν τωι Περοζηι και τοις
αυτου παισιν εις το βαραθρον συμ πεσοντες απωλοντο. ο δε Περοζης αισθομενος του
δεινου, τον μαργαρον ον ειχε λευκοτατον και μεγαν, εις υπερβολην υπερτιμον, εξ
ωτος του δεξιου αφελομενος ερριψεν, ινα μη τις οπισω αυτου τουτον φοροιη η
γνωριμος γενηται ως βασιλευς, επει αξιοθεατος υπερφυως ην. και ουτω Περοζης
διεφθαρη συν πασηι τηι στρα τιαι. ηρξαν δε Περσων οι βαρβαροι χρονους δυο εις
φορου απα γωγην. και παλιν οι υπολειφθεντες Καβαδην τον τουτου υιον ειχον
βασιλεα.
Περι δε του μαργαριτου, πως και ποιωι τροπωι ευρεθη, τοι αυτην ευρομεν
ιστοριαν. εν τωι Περσικωι κολπωι τωι προς βορραν κειμενωι της ερυθρας θαλασσης
τρεφονται μαργαριται υπο κτε νων, ους τινες ζαμβακας ονομαζουσι. τουτων των
κτενων ευρεθη τρεφων εν εαυτωι κτεις εις μαργαριτην υπερφυη και λαμπροτατον.
αυξηθεντος δε τουτου και παρα το μετρον γεγονοτος αυγας τε δικην αστραπης
ακτινοβολουντος και διαπεμποντος, ηρασθη κυων θαλαττιος της αυγης του
μαργαριτου, και της αυτου ωραιοτητος 1.624 ουκ αφιστατο, αλλ' οπου δ' αν ηγε το
ρευμα το ελυτρον του κτε νος, εκει και τον κυνα δαιμων τις αλιτηριος εξεβακχευεν.
αλιευς ουν τις το ξενον τουτο θεασαμενος τερας εδοκιμασε δια τινος μηχανης
αποσυλησαι τον κτενα. αλλ' ο κυων ουκ ενεδιδου· αρ παζων γαρ αυτον επι το βαθος
ενηγε. καταμηνυει τοιγαρουν ο αλιευς τωι βασιλει των Περσων το του μαργαρου
καλλος· ο δε διδωσιν αυτωι ανδρας τους επι την αγραν του μαργαρου συμπρα ξοντας.
ελθοντες ουν επι την θαλασσαν και τινας ημερας εγκαρ τερησαντες, ετυχε τον κυνα
μικρον υποχωρησαι. ευθυς ουν ο αλιευς δισκευσας αυτον εν τηι θαλασσηι και καταδυς
εν τωι βαθει εδραξατο του κτενος και τον μαργαριτην ανηγαγε, και ευθεως ανα
δραμων υψωσε την χειρα, και υπο των συνοντων ηρπαγη ο μαρ γαρος. πριν δε
φθασαι εισελθειν αυτον εν τηι λεμβωι, φθασας ο κυων διεσπασε και κατεροφησε τον
 
 
 

229
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταλαιπωρον. ο δε μαργαρος απεκομισθη τωι βασιλει, ος και ησθεις τωι τουτου θεαματι
τους παιδας του αλιεως μεγαλαις ημειψατο δωρεαις. τουτον τον μαρ γαριτην
βουληθεις ωνησασθαι Ἰουστινιανος ο μεγας χρυσιου λιτρας εκατον απεστειλε προς
τους βαρβαρους· αλλ' ουτοι ου κατενευ σαν, μνημοσυνον της Περσικης απονοιας
τουτον φυλαττοντες. Καβαδης δε ο του Περοζου υστατος υιος, της βασιλειας
δραξαμενος, επι το βιαιοτερον τηι αρχηι εχρατο και κοινας τας γυ ναικας
ενομοθετησεν εχειν. οθεν οι Περσαι τουτον της αρχης απη λασαν και δησαντες εις
φυλακην την λεγομενην Ληθην ενεβαλον, 1.625 τον δε αδελφον αυτου Βαλβην
βασιλεα εποιησαν. η δε γυνη Καβαδου διηκονει αυτωι εν τηι φυλακηι. ο δε της ειρκτης
αρχων ηρξατο εραν της γυναικος ευπρεπεστατης ουσης. ο δε Καβαδης παρεκαλει την
γυναικα ενδουναι τωι ανθρωπωι, ει πως δυνηθηι εκφυγειν του φρουριου. τουτου δε
γενομενου ακωλυτως η γυνη προς Καβαδην εισιουσα τουτον εθεραπευσε. φιλος δε
Καβαδηι ονοματι Σεσωσης εδηλου τωι Καβαδηι δια της γυναικος ως ιππους και ανδρας
εμπαρασκευους εχω εν τινι χωριωι. ο δε Καβαδης νυκτος επιλαβουσης πειθει την
γυναικα την εσθητα αυτης αυτωι αλλαξασθαι, και εξελθειν μεν αυτον, εκεινην δε εν
τηι φυλακηι καθεζεσθαι. και ουτω Καβαδης εξελθων του δεσμωτηριου και ιππωι
επιβας συν τωι Σεσωσηι προς Ουννους τους Νεφθαλιτας αφικετο. ο δε τουτων
βασιλευς την θυγατερα αυτου διδωσιν εις γυναικα αυτωι, και στρατευμα δους πολυ
επι Περσας εξεπεμψεν. εισβαλων δε εις Περσιδα εν ουδενι πονωι της βασιλειας
εκρατησε, και τον αδελφον αυτου εκτυφλωσας εις φυλακην ενεβαλε. την δε
βασιλειαν ασφαλως διεφυλαξεν (ην γαρ αγχινους και δραστη ριος) και εκρατει μετα
ταυτα ετη ιαʹ, καταλυσας τους νομους παντας ους προεξεθετο. Μετα την Ζηνωνος
τελευτην η βασιλισσα και η συγκλη τος και το στρατευμα Ἀναστασιον τον
σιλεντιαριον αναγορευ ουσι βασιλεα, της των ακεφαλων ητοι συγχυτικων οντα αιρε
σεως. ην δε τωι σωματι μηκιστος, τους οφθαλμους εχων χαροπους και γλαυκους
μετριως, φαλακρος ηρεμα και πολιος. 1.626 αγει δε αυτον επι την μοναρχιαν
Ουρβικιος ευνουχος, τοτε μεγι στην παρα της βασιλειας εχων δυναμιν. μετα δε την
αναγορευ σιν απαιτειται ομολογιαν παρα Ευθυμιου του πατριαρχου προς το μη
σαλευσαι τι της εκκλησιας και της πιστεως, αναξιον αυτον αποκαλων της των
Χριστιανων βασιλειας. βιαζομενης δε αυτον Ἀριαδνης και της συγκλητου διδωσιν
αυτου το ιδιοχειρον τωι πατριαρχηι, κυρουν τα της εν Χαλκηδονι συνοδου υπερ της
πιστεως δογματα, και ουτω στεφθεις Ἀριαδνην αγεται εις γαμον, ουπω προτερον
γαμετηι συνοικησας. εκρατησε δε ετη κζʹ μηνας δʹ. επι τουτου Μανιχαιοι και Ἀρειανοι
εχαιρον, Μανιχαιοι μεν ως μη τρος του βασιλεως ζηλωτριας ουσης και προσφιλους
αυτοις, Ἀρειανοι δε ως Κλεαρχον τον θειον αυτου, αδελφον της κακο φρονος μητρος
αυτου, ομοδοξον εχοντες. Τουτου τωι πρωτωι ετει Ευθυμιος ο Κωνσταντινουπολεως,
συναγαγων τους ενδημουντας επισκοπους, την εν Χαλκηδονι αγιαν συνοδον
εκυρωσε. τουτου του Ἀναστασιου το της βασιλειας σχημα λαβοντος εν τωι του
ιπποδρομου καθισματι απας ο δημος ως εξ ενος στοματος ευθυβολως εβοησεν "ως
εζησας, ουτω και βασιλευσον, δεσποτα." προ ωιδων γαρ αλεκτρυονων εις εκκλη σιαν
φοιτων αχρι της απολυσεως ιστατο εξιλεουμενος το θειον, νηστευων πολλα και τα
προσοντα αυτωι πενησι και πτωχοις διαδι δους. ουτος τους δηλατορας εκ της πολεως
τελειως εξεκοψεν. αφηκε δε και το τελος του λεγομενου χρυσαργυρου. ο δε χρυσ
αργυρος τοιουτον τι πραγμα ην· πας πενομενος και προσαιτων 1.627 και πασα πορνη
και απολελυμενη και πας δουλος και απελευθερος συνεισφοραν εποιουντο κοινην
προς το δημοσιον υπερ ουρου και κοπριας κτηνων τε και κυνων των εν αγροις και
πολεσι διατριβον των· και ο μεν ανθρωπος νομισμα αργυρουν συνεισεφερεν, ομοιως
και η γυνη, ιππος δε και ημιονος και βους το αυτο συνεισεφερον, ονος δε και κυων
 
 
 

230
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φολλεις εξ. και ην οδυρμος πολυς εν τε χωραι και πολει τουτων εισπραττομενων
ασυμπαθως. πρεσβεις τοινυν δεξαμενος ο βασιλευς υπο των εν Ἱεροσολυμοις
μοναχων, και Τι μοθεου του Γαζαιου ανδρος τα παντα σοφου τραγωιδιαν ποιησαν τος
υπερ του τοιουτου, ταυτα εξεκοψε. κατα δε τον αυτον χρο νον και περιβλεπτον
φιλοτιμιαν της πολυταλαντου και πανωλου εισφορας του καλουμενου
τετραετηρικου χρυσαργυρου κατελυσεν ο βασιλευς, και πυρι εν τωι ιπποδρομωι
εναντιον παντων κατε καυσε τα της τοιασδε συντελειας καταγραφα. και τα μεν πολι
τικα φιλοτιμως ουτως επηνωρθουτο, εις δε τα εις την του θειου δοξαν συντεινοντα
δριμυς και αδυσωπητος γεγονε· τωι γαρ δευ τερωι ετει αυτου μετα βιας την ομολογιαν
αυτου παρα Ευθυμιου ελαβε.
Τωι εʹ ετει τους τυραννους δια Ἰωαννου του Σκηθους παρ ελαβεν. Ευθυμιωι δε
τωι επισκοπωι, εχθρωι αυτου οντι δια την πιστιν, εδηλωσεν "αι ευχαι σου αι μεγαλαι
τους φιλους σου ησβο λωσαν." τουτον τε καθαιρει και εις εξοριαν παραπεμπει. Μακε
1.628 δονιον δε προχειριζεται επισκοπον Κωνσταντινουπολεως. ο δε κακως πεισθεις
τωι Ἀναστασιωι υπεγραψε τωι ενωτικωι Ζηνωνος. Τωι ηʹ ετει Μακεδονιος γνωμηι του
βασιλεως ενωσαι τα μο ναστηρια της βασιλιδος εσπευδεν, αποσχισθεντα δια το
ενωτικον Ζηνωνος. και τους ενδημουντας επισκοπους συναγαγων τα εν Χαλκηδονι
καλως δογματισθεντα εγγραφως εβεβαιωσε. Θευδε ριχος δε ο Ἄφρος διακονον εχων
ορθοδοξον, πανυ αγαπωμενον υπ' αυτου, μεταθεμενον δε εις αρειανισμον
χαριζομενον Θευδε ριχωι αρειανιζοντι, απετεμε ξιφει, ειπων "ει τωι θεωι την πιστιν
ουκ εφυλαξας, εμοι πως φυλαξεις;" Τωι ιʹ και ιαʹ ετει γεγονε παλιν Σαρακηνων
επιδρομη εν τε Φοινικηι και Συριαι, και οι Βουλγαροι τωι Ἰλλυρικωι και τηι Θραικηι
επιτρεχουσι. Τωι ιβʹ ετει σπενδεται προς Ἀρεθαν Ἀναστασιος, και λοιπον πασα η
Παλαιστινη και Ἀρραβια και Φοινικη πολλης γαληνης και ειρηνης απηλαυον. εν
Νεοκαισαρειαι δε μελλοντος γινεσθαι σεισμου στρατιωτης οδευων ειδε δυο
στρατιωτας επ' αυτον ιοντας, και οπισθεν αλλον κραξαντα "φυλαξατε τον οικον εν
ωι η θηκη Γρηγοριου εστι." γενομενου δε του σεισμου το πλειστον μερος της πολεως
επτωθη, πλην του ναου του αγιου Γρηγοριου. Τωι τρισκαιδεκατωι ετει Καβαδης ο
Περσων βασιλευς εκ στρατευσας Ἄμιδα την πολιν πορθει. 1.629 Τωι ιδʹ ετει πολλοι
πολεμοι μετα Καβαδηι γεγονασι. τουτωι τωι ετει ιππικου γενομενου αταξια γεγονε
των δυο μερων, και πολλοι απεθανον εξ αμφοτερων· εν οις και ο υιος του βασιλεως,
ον ειχεν απο παλλακης. σφοδρα ουν λυπηθεις ο βασιλευς πολλους ετιμωρησατο.
τουτωι τωι ετει εχωνευσε πολλα χαλκουργηματα εξ ων εστησεν ο μεγας
Κωνσταντινος, και εποιησε την ιδιαν στηλην, και εστησεν εις κιονα του Ταυρου· η
γαρ πρωτη εστωσα Θεοδο σιου του μεγαλου επεσεν απο του σεισμου και συνετριβη.
τοτε και ανηρ τις χειμευτης, εκ των της χειμης τεχνων ευφυης ων ταις απαταις
οφθαλμοπλανησαι, υπεδεικνυεν αργυροπραταις και ετε ροις χειρας και ποδας
ανδριαντων και ετερα ειδη χρυσα, λεγων θησαυρον ευρηκεναι, και πολλους
απατησας εις πενιαν ηνεγκε. φημης ουν περι αυτου γενομενης κρατηθεις ηχθη τωι
Ἀναστασιωι. ο δε προσηνεγκεν αυτωι χαλινον ιππου ολοχρυσον δια μαργαριτων· ον
λαβων ο βασιλευς εφη "οντως συ, ει και παντας ηπατησας, εμε ουκ απατησεις." και
εξωρισεν αυτον εις τι φρουριον, ενθα και τελευται. Τωι ι ʹ ετει ανεθεις των πολεμων
Μακεδονιον τον πατριαρ χην διαστρεψαι της ορθης πιστεως εσπευδε. πολλοι δε των
επι σκοπων Ἀναστασιωι χαριζομενοι τηι εν Χαλκηδονι συνοδωι αντεπι πτον.
Μανιχαιον δε τινα ζωγραφον Συροπερσην απο Κυζικου Ἀναστασιος ηγαγεν εν
σχηματι πρεσβυτερου, ος αλλοτρια των εκκλησιαστικων αγιων εικονων ετολμησε
γραψας και φασματωδη 1.630 εν τωι παλατιωι γνωμηι του βασιλεως, χαιροντι τοις
Μανιχαικοις· οθεν και στασις του λαου γεγονε μεγαλη. Ἀσχολιον δε τινα ο
 
 
 

231
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μακεδονιος εν εχθραι φονικηι σπασαμενον κατ' αυτου μαχαιραν εξ υποβολης των
εχθραινοντων αυτης, τοσουτον απεσχε του μνησι κακησαι ωστε και μηνιαιας αυτωι
αννωνας προσεταξε λαβειν· πραος γαρ ην ο ανηρ. τουτο δε πρυην και εις ιεροσυλιαν
επραξε. δυο τινων αμφισβητουντων επισκοπων περι πιστεως, ορθοδοξου και
Ἀρειανου, και του μεν Ἀρειανου διαλεκτικου οντος του δε ορθοδοξου ευσεβους και
πιστου, ο ορθοδοξος προυτεινεν ωστε αφεμενους των λογων εις πυρ εισελθειν, και
ουτω δειχθηναι τον ευσεβεστερον. του δε Ἀρειανου τουτο παραιτησαμενου αυτος εισ
ηλθε, και εν μεσωι του πυρος ισταμενος διελεγετο πασιν, αβλαβης υπο του θεου
φυλαττομενος. Τωι ιζʹ ετει ετειχισε το ∆αρας, χωριον ον της Μεσοποτα μιας μεγα και
οχυρον, μεσον των ορων κειμενον Ῥωμαιων τε και Περσων. και εποιησεν εκκλησιαν
και ωρεια και κινστερνας και εμβολους και δυο δημοσια λοετρα, ονομασας αυτην
Ἀναστασιου πολιν, και εδωκεν αυτηι δικαια πολεως.
Τωι κʹ ετει ∆ευτεριος ο επισκοπος των Ἀρειανων, βαπτιζων τινα Βαρβαρον
λεγομενον, παρα την δεσποτικην παραδοσιν ετολ μησεν ειπειν "βαπτιζεται
Βαρβαρος εις ονομα πατρος, δι' υιου, εν αγιωι πνευματι." και ευθυς εξηρανθη η
κολυμβηθρα, ο δε Βαρβα ρος εμφοβος γενομενος εφυγε και πασιν εγνωρισε το
θαυμα. εν 1.631 τουτοις τοις ετεσιν η των αιρετικων μετα Ἀναστασιου του βασιλεως
κατα Μακεδονιου του ορθοδοξου Κωνσταντινουπολεως επισκοπου ενστασις
γεγονεν· υφ' ου και εξοριζεται Μακεδονιος εις Ευχαιτα, και εισαγεται ο αλιτηριος
Τιμοθεος ο λεγομενος Λιτροβολης και Κηλων. Τωι κβʹ ετει Ἀναστασιος ο παρανομος
βασιλευς και Τιμο θεος ο ανιερος επισκοπος Κωνσταντινουπολεως πολλα κακα τοις
υπερ του θαυμασιου Μακεδονιου και της συνοδου αγωνιζομενοις ενεδειξαντο.
βουληθεις δε ο Ἀναστασιος προσθειναι εις το τρισα γιον το ο σταυρωθεις δι' ημας,
πειθομενος Σεβηρωι τωι ακεφαλωι, τον λογοθετην και τον επαρχον εν τωι αμβωνι
ανεβιβασε τουτο εκ φωνησαι. διο γεγονε δημοτικη στασις αλλον βασιλεα επιβοωμε
νων. εμπρησαντες τε πολλους οικους, και τον βασιλεα υβρισαν τες, ηλθον εις την
μονην του αγιου Φιλιππου, πλησιον της κιν στερνης του αγιου Μωκιου, ενθα ην
εγκλειστος φιλος του βασι λεως· και τουτον φονευσαντες ως υπο του βασιλεως
αγαπωμενον, την κεφαλην αυτου επι δορατος αναρτησαντες εκραζον "ουτος εστιν ο
φιλος του εχθρου της αγιας τριαδος." αλλα και γυναικα εγκλειστον, εις ην πολλην
πιστιν ειχεν ο βασιλευς, ανελοντες εσυ ραν αμφοτερους και εν τηι μονηι των
Στουδιου εκαυσαν. επι του τοις ο βασιλευς φοβηθεις επαυσατο προς βραχυ της
αιρεσεως. τωι αυτωι ετει Ἀλαμουνδαρου του φυλαρχου των Σαρακηνων
βαπτισθεντος θεου προνοιαι παρα των ορθοδοξων, Σεβηρος ο δυσσεβης δυο
επισκοπους επεμψε της λωβης αυτου μεταδουναι 1.632 τωι ανδρι. ους θαυμαστως
ηλεγξε δραματουργιαι τοιαυτηι. εφη γαρ προς αυτους "γραμματα" φησιν "εδεξαμην
σημερον οτι Μιχαηλ ο αρχαγγελος τεθνηκε." των δε ειποντων αδυνατον ειναι τουτο
εφη προς αυτους "και πως θεος γυμνος εσταυρωθη καθ' ημας και απεθανεν, ει μη
δυο φυσεων ην Χριστος, ειπερ μηδε αγγελος αποθνησκει;" και ουτω μετ' αισχυνης
ανεχωρησαν οι του Σεβηρου επισκοποι. Καβαδης δε τινας των εν Περσιδι Χρι
στιανων ηγκυλοκοπησεν, οι μετα ταυτα περιεπατησαν. Τωι κγʹ ετει Βιταλιανος
παραλαβων πασαν την Θραικην και Σκυθιαν και Μυσιαν, εχων μεθ' εαυτου πληθος
Ουννων και Βουλγαρων, παρελαβε και πολλας πολεις και Κυριλλον τον στρα τηγον
Θραικης, και ηλθε πραιδευων εως Βυζαντιου.
Ἀναστα σιος δε απογνους πεμπει προς ειρηνην, ομνυων συν τηι συγκλητωι
τους εξορισθεντας ανακαλεισθαι και Μακεδονιον και Φλαβιανον απολαβειν τους
ιδιους θρονους, και συνοδον γενεσθαι εν Ἡρα κλειαι, ερχομενου και του Ῥωμης.
βεβαιωσαντων δε παντων ταυτα γενεσθαι, ο Βιταλιανος απηλθεν εις τα ιδια
 
 
 

232
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενομενης ειρηνης. ελθοντων δε επισκοπων εν Ἡρακλειαι ωσει διακοσιων εκ
διαφορων τοπων, ο ασεβης βασιλευς παραβας τας συνθηκας μετα και Τι μοθεου
επισκοπου Κωνσταντινουπολεως τουτους ενεπαιξαν, και ανεχωρησαν απρακτοι. Τωι
κδʹ ετει ο Βιταλιανος αγανακτησας κατα Ἀναστασιου δια την επιορκιαν πολλα κακα
τοις στρατοπεδοις Ἀναστασιου και 1.633 τηι λοιπηι πολιτειαι επεδεικνυτο, αρπαζων
και αφοπλιζων, και τελος προς υβριν εκαστον στρατιωτην μιας φολλεως
πιπρασκων. Τωι κεʹ ετει Ουννοι οι λεγομενοι Σαβηρ, τας Κασπιας πυ λας περασαντες,
την Ἀρμενιαν εξεδραμον, Καππαδοκιαν τε και Γαλατιαν και Ποντον ληιζομενοι, ως
και τα Ευχαιτα μικρου παραστησασθαι· οθεν και φυγων ο ιερος Μακεδονιος σχεδον
κιν δυνευων εις Γαγγραν διεσωθη. οπερ μαθων Ἀναστασιος πικρως αυτον εκει
προσεταξεν φυλαττεσθαι, πεμψας, ως φασιν, και τον αναιρησοντα αυτον. τελειωθεις
δε εν Γαγγραις κατετεθη εν τωι ναωι του αγιου μαρτυρος Καλλινικου, πολλας ιασεις
επιτελων. μελλοντος δε αυτου εν τωι ταφωι τιθεσθαι, αρας την δεξιαν χειρα
κατεσφραγισατο τωι σταυρωι, και ουτως κατετεθη. και Θεοδωρωι δε τινι των
συνοντων ειπεν εν οραματι "εκλαβου, και απελθε, και επαναγνωθι Ἀναστασιωι
λεγων· εγω μεν απερχομαι προς τους πατερας μου, ων την πιστιν τετηρηκα, ου
παυσομαι δε οχλων τον δεσποτην μου, αχρις ου ελθηις και εις δικην εισελθωμεν."
τουτωι τωι ετει Ἀλεξανδρεις πλειστοι, ανδρες και γυναικες και παιδια, δεινως
πληγεντες υπο δαιμονων αθροως υλακτουν. καθ' υπνους δε τις ειδε τινα φοβερον
λεγοντα οτι δια τους αναθεματι σμους της συνοδου ταυτης πασχουσι. τωι δ' αυτωι
ετει Ἀριαδνη η βασιλις ετελευτησεν. επισκοπον δε τινα των Οινιανδον λεγομε νον
ακουσας ο μιαρος Ἀναστασιος ως ευφυως διαλεγεται και παντας επιστομιζει τους τωι
δογματι αυτου προσανεχοντας, προσ 1.634 καλεσαμενος εφη "γενου της εμης μοιρας,
θαυμασιωτατε, και 1.634 παν οπερ αιτησεις παρ' ημων ληψηι ταχιστα." ο δε προς
αυτον "συ μαλλον της ορθοδοξου μοιρας γενου, και μη τηι δοξηι των ασεβων Σεβηρου
και Ευτυχους και ∆ιοσκορου επομενος κληρονο μησηις το πυρ το αιωνιον." και ταυτα
ειπων εδραξατο της χλα μυδος του βασιλεως, λεγων "τουτο το ιματιον ουδαμως εις
ᾅδου συγκαταβησεται σοι, βασιλευ, αλλα μονη η θεοσεβεια και αρε των κτησις. αφες
την εκκλησιαν, ην ο Χριστος δια του ιδιου αιματος εξηγορασεν. αμαθης ει και
ασυλλογιστος. ουδεν των της εκκλησιας δογματων ακριβως επιστασαι, αλλ' η
πλαναις και βω μολοχιαις μορμολυττηι τους αφρονας. αρκου, βασιλευς ων, εις το σον
αξιωμα, και τους των εκκλησιων προστατας μη κολαζε." ο δε κατηισχυνθη και
εμεινεν αφωνος. ο δε γε σοφος επισκοπος πενε στατος ων ουκ ηθελησε παρα του
βασιλεως λαβειν εως οβολου· ουτως ην ελευθερος και μονης της εις θεον πιστεως
και ευσεβειας περιποιουμενος.
Μεταξυ Ἰνδων και Περσων καστρον εστιν ονομαζομενον Τζουδαδερ, εν ωι
πολλα χρηματα και μαργαριται και λιθοι τιμιοι αποκειμενοι ησαν και υπο δαιμονων
εφυλαττοντο. τουτο Καβα δης μαθων εζητει λαβειν. και υπο των δαιμονων
κωλυομενος κινει την των παρ' αυτου μαγων πασαν επινοιαν, επειτα και των
Ἰουδαιων, και του σκοπου αποτυγχανει. πεισθεις δε δια της προς τον θεον ευχης των
Χριστιανων τουτου κυριευσαι, επισκο 1.635 πον τινα Χριστιανον απο των εν Περσιδι
περι τουτου παρεκαλε σεν, ος συναξιν επιτελεσας και των θειων μυστηριων
μεταλαβων, προσελθων τωι τοπωι τους εκεισε δαιμονας εξεδιωξε και τωι Κα βαδηι το
καστρον απονως παρεδωκεν. εν τουτωι Καβαδης κατα πλαγεις πρωτοκαθεδριαι τον
επισκοπον ετιμησεν, εως τοτε Μανι χαιων και Ἰουδαιων προκαθεζομενων, και
αδειαν παρεσχε τοις βουλομενοις βαπτιζεσθαι. Προ μικρου δε της τελευτης
Ἀναστασιου, επιβουλης αυτωι μηνυθεισης, συνεσχε πολλους και απωλεσεν· εν οις
και Ἰουστινος ην και Ἰουστινιανος. μελλων ουν εξαφανιζειν τους ανδρας, παρεστη
 
 
 

233
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι τις κατ' οναρ φοβερος λεγων "τους μεν λοιπους των σων επιβουλων, ω
βασιλευ, συνεχωρηθη σοι αφανισαι, Ἰου στινον δε και Ἰουστινιανον μηδαμως
αδικησηις· ουδε γαρ θελων δυνησηι." του δε φησαντος οτι καθοσιωσει εισιν
υποβεβλημενοι βασιλικηι, εφη προς αυτον "σκευη εισι χωρητικα της του θεου βουλης
τε και προνοιας, και μελλουσιν υπουργησαι τωι θεωι εκα στος εν τοις καιροις αυτων."
και δη αφηκεν αυτοις αμφοτεροις Ἀναστασιος το της καθοσιωσεως εγκλημα. συνεβη
δε παντα γενεσθαι καθως ο φανεις απεφθεγξατο· μετα γαρ την τελευτην Ἀναστασιου
και αμφοτεροι κατα καιρους αυτων εβασιλευσαν. Τωι κζʹ ετει Ἀναστασιος ειδεν εν
οραματι ανδρα φοβερον βασταζοντα κωδικα, ον αναπτυξας, και ευρων το ονομα
αυτου του βασιλεως, ειπεν αυτωι "ιδου δια την κακοπιστιαν σου απα 1.636 λειφω
τεσσαρεσκαιδεκα ετη," και απηλειψεν αυτα. διυπνισθεις δε προσεκαλεσατο
Ἀμαντιον τον πραιποσιτον, και ειπεν αυτωι το οραμα. ο δε ειπεν οτι καγω εθεασαμην
οτι παρισταμενου τωι κρατει σου χοιρος μεγας ελθων και δραξαμενος μου της
χλαινης κατερραξε με εις την γην και αναλωσεν. ελθοντος δε του ονειρο κριτου
Προκλου, ηκουσαν οτι και αμφοτεροι μετ' ου πολυ τελει ουσθε. επει δε κεχρηματιστο
δια πυρος αυτον την αμειλικτον αυτου ψυχην απορρηξαι, την εν τωι παλατιωι
κινστερναν την λεγομενην ψυχραν εις πολλα στομια διανοιξας και καδδους εν
εκαστωι παραθεις εσπευδε την τοιαυτην περι αυτου προφη τειαν ψευδη αποδειξαι.
αλλ' εματαιωθη δια κενης ο δει λαιος· και γαρ θειωι σκηπτωι κεραυνωθεις
εμβροντητος γεγονεν. ετεθη δε το σωμα αυτου εν τωι ναωι των αγιων αποστολων, εν
λαρνακι Ἀκυντιανηι, μετα Ἀριαδνης της γυναικος αυτου προτελευτησασης. ουτος
λεγεται καυσαι και τα βιβλια του χρυσαρ γυρου. Ἰουστινος ο μεγας βασιλευς
Ῥωμαιων ετη θʹ. ουτος ην ευσεβης ανηρ, πρεσβυτης και πολυπειρος, απο
στρατιωτων αρξα μενος και εως της συγκλητου προκοψας, Ἰλλυριος τωι γενει· οι δε
Θραικα τουτον λεγουσιν ειναι. ην δε τωι σωματι μεσηλιξ, ευρυς τους ωμους και τα
στερνα, πολιος· επηνθει δε τωι προσωπωι αυ του ερευθος βλοσυρωι οντι και πλατει.
ουτος πασιν αριστος εδει χθη, ζηλωτης της ορθοδοξου πιστεως και εν τοις πολεμοις
μεγα 1.637 λως ευδοκιμων. συμβιον δε εχων Λουππικιαν εστεψεν Αυγου σταν, ην οι
δημοι εστεφανωμενην Ευφημιαν εκαλεσαν. τουτωι τωι Ἰουστινωι Ευλαλιος τις, απο
πλουσιων γενομενος πενης, εν τωι μελλειν αυτον αποβιωναι εγραψεν ενδιαθηκως
κληρονομον Ἰουστινον, παρακελευσαμενος ωστε τας τρεις αυτου θυγατερας μικρας
καταλειφθεισας αναθρεψαι και εκπροικισαι τον βασιλεα, και παντα αυτου τα χρεα
αποδουναι τοις χρεωστουμενοις, και τα γραμματεια αναρρυσασθαι· απερ βασιλικως
παντα Ἰουστινος επληρωσε, καταπληξας εν τουτωι παντα ανθρωπον τον ακουσαντα.
Βιταλιανος δε ο προρρηθεις σφοδρα ωικειωθη τωι βασιλει, ορθο δοξος δε ων Σεβηρον
ηιτησατο καθαιρεθηναι. οπερ μαθων εκει νος φευγει συν Ἰουλιανωι τωι Ἁλικαρνασου·
και εις Αιγυπτον απελθοντες και τον περι φθαρτου και αφθαρτου λογον κινησαντες
ταυτην εταραξαν, ∆ιοσκορου επισκοπουντος Ἀλεξανδρειας. επι σκοπων δε απο
Ῥωμης ελθοντων δι' Ὁρμισδου επισκοπου Ῥωμηςτηι Βιταλιανου σπουδηι, ετι ζωντος
Ἰωαννου του Καππαδοκου επισκοπου Κωνσταντινουπολεως, την αγιαν εν
Χαλκηδονι τεταρ την συνοδον προς ταις αλλαις τρισι συνοδοις τοις διπτυχοις συνε
ταξε. Σεβηρου δε του δυσσεβους εκποδων γεγονοτος Παυλος εχειροτονηθη
επισκοπος Ἀντιοχειας, ο ξενοδοχος των Ευβουλου. ο δε βασιλευς Ξεναΐαν τον και
Φιλοξενον, επισκοπον Ἱεραπολεως, Μανιχαιοφρονα οντα, και Πετρον Ἀπαμειας
εξωρισε συν πασι τοις μετεχουσι της λωβης αυτων, Ἀμαντιον δε τον πραιποσιτον
1.638 μετα και αλλων τινων τυραννιδα μελετησαντας ανειλεν. ανεκα λεσατο δε και
παντας τους αδικως υπο Ἀναστασιου εξορισθεντας.
 
 
 

234
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τωι δ' αυτωι ετει εφανη αστηρ εν τηι ανατοληι κομητης, ος ειχεν ακτινας
εκπεμπουσας επι τα κατω αυγας, ον ελεγον πωγω νιαν ειναι· ειχε δε ακτινα ορωσαν
επι δυσιν. τωι δ' αυτωι ετει εδημοκρατει το Βενετον μερος, εν πασαις ταις πολεσι
ταραχας εμποιουντες και φονους πολλους. ηλθε δε το κακον της αταξιας απο
Ἀντιοχειας. και ου μονον τους απαντωντας πρασινους εσφα ζον, αλλα και τους κατ'
οικον κρυπτομενους, μη δυναμενων των αρχοντων ποιησαι εκδικησιν. ταυτα
επραττετο εως εξ ενιαυτων Ἰουστινου. Τωι γʹ ετει Ἰουστινος μετα Καβαδη του των
Περσων βασι λεως ειρηνην ποιησας τα περι της πιστεως διορθουν εσπουδαζε. Τωι δʹ
ετει το ∆υρραχιον υπο θεομηνιας επαθε, και η της Ἑλλαδος Κορινθος· ας μεγαλως
ανενεωσατο ο βασιλευς και εφι λοτιμησατο. Τωι εʹ ετει Τζαθος ο των Λαζων βασιλευς
αποστατησας της των Περσων βασιλειας ηλθε προς Ἰουστινον εις το Βυζαντιον, και
παρεκαλεσε γενεσθαι Χριστιανον και υπ' αυτου αναγορευθη ναι βασιλεα των Λαζων.
ο και μετα χαρας εποιησε, και υιον ανηγορευσε, και γυναικα ευγενη Ῥωμαιαν
δεδωκεν, ην και εις την ιδιαν χωραν απεκομισε μετα χαρας, και δωρα ελαβε πολλα.
γνους δε τουτο Καβαδης δηλοι Ἰουστινωι οτι φιλιας και ειρηνης μεταξυ ημων ουσης
τα εχθρων πραττεις και τους υπο την εξουσιαν των 1.639 Περσων οντας
προσλαμβανηι. ο δε βασιλευς αντιδηλοι αυτωι "ημεις τινα των υποκειμενων τηι
βασιλειαι σου ου προσελαβομεθα. ο δε Τζαθος προσηλθεν ημιν ρυσθηναι του μυσαρου
ελληνισμου και των ασεβων θυσιων και της των δαιμονων πλανης, και γενε σθαι
Χριστιανος, και τον αληθη επιγνωναι θεον. τουτον ημεις βαπτισαντες απελυσαμεν
εις την ιδιαν χωραν." εκτοτε λοιπον παλιν γεγονε εχθρα μεταξυ Ῥωμαιων και
Περσων. τουτωι τωι ετει και τα κατα τον αγιον Ἀρεθαν εν Νεγραι τηι πολει επραχθη
υπο των Ὁμηριτων, και ο πολεμος Ἐλεσβααν του βασιλεως των Αιθιοπων προς τους
Ὁμηριτας, και η νικη αυτου. Τωι ʹ ετει Καβαδης ο των Περσων βασιλευς τους υπο την
ενοριαν αυτου Μανιχαιους κατεσφαξεν. Ἰουστινος δε σακρα πανταχου πεμψας τους
ποιουντας αταξιαν αναιρεισθαι προσεταξε και τα υπαρχοντα αυτων δημευεσθαι, και
τους δημιους ειρηνευσε πολλους κακωσας. εστεψε δε Θεοδωραν την γυναικα αυτου
Αυ γουσταν, της Ευφημιας ηδη τελευτησασης. τον δε Σεκουνδον υπατον πατρικιον
και στρατηγον ανατολης εποιησε δια τους Περ σας και τας των Σαρακηνων
επιδρομας, ος διωγμον μεγαν εποιη σατο κατα Μανιχαιων και ετιμωρησατο
πολλους. Τωι ζʹ ετει Ἀναζαρβος μητροπολις βʹ της Κιλικιας επτωθη υπο σεισμου
φοβερωτατου. τωι δ' αυτωι ετει κατεποντισθη Ἔδεσσα, πολις μεγαλη και περιβοητος,
δια του υδατος του μεσον αυτης διερχομενου Σκιρτου ποταμου, ος πλημμυρησας
δικην θαλασσης τους οικους συν τοις οικουσι συρων εποντισε. λογος δε εστιν οτι
1.640 και αλλοτε τουτο γεγονε. μετα δε το παυσαι τα υδατα ευρεθη πλαξ λιθινη εν τηι
οχθηι του ποταμου, γεγραμμενη ιερογλυφικοις γραμμασιν ουτως "Σκιρτος ποταμος
σκιρτησει κακα σκιρτηματα πολιταις." πολλα δε παρεσχεν ο βασιλευς Ἰουστινος εις
ανα νεωσιν αμφοτεραις ταις πολεσι. τωι δ' αυτωι ετει εφανη γυνη τις εκ της Κιλικιας
γιγαντογενης, υπερεχουσα τηι ηλικιαι παντα αν θρωπον τελειον πηχυν ενα, και
πλατεια σφοδρα. γυρευουσα δε τας πολεις ελαμβανε κατα εργαστηριον φολλιν μιαν.
τοτε και αστηρ εφανη εν ουρανωι επανω της χαλκης πυλης του παλατιου, φαινων
επι ημερας και νυκτας κ ʹ. γεγονε δε και σεισμος φοβε ρωτατος, υφ' ου τηι μεν
Κωνσταντινουπολει εν διαφοροις τοποις, τηι δε Ἀντιοχειαι συμφορα ανεκδιηγητος
προεμηνυθη. τηι γαρ τεταρτηι του Ὀκτωβριου μηνος τα προοιμια της του θεου οργης
επηλθεν αυτηι δι' εμπρησμων και σεισμων, ος εμπρησμος μεσον της πολεως εγενετο,
και εκρατησε επι ημερας ʹ. και εκαησαν οικοι πολλοι, και απεθανον λαοι πολλοι, και
ουδεις εγνω ποθεν το πυρ αναπτεται· τοσουτον γαρ η οργη του θεου επηλθεν επ'
αυτηι ωστε πτωθηναι σχεδον πασαν την πολιν και ταφον των οικη τορων γενεσθαι.
 
 
 

235
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινας δε καταχωσθεντας και ετι ζωντας υπο την γην πυρ εξελθον εκ της γης
κατεφλεξε. και ετερον πυρ εκ του αερος ως σπινθηρες κατηρχετο και κατεκαιεν
ωσπερ αστραπη τους ευρισκομενους. εσειετο δε η γη επ' ενιαυτον ενα.
Τωι θʹ ετει του σεισμου επικρατουντος Ευφρασιος ο επισκο 1.641 πος
Ἀντιοχειας υπο του σεισμου κατεχωσθη και απεθανε, και πας οικος και εκκλησια
κατεπεσε, και το καλλος της πολεως ηφα νισθη· ου γαρ γεγονε τοιαυτη θεομηνια εν
αλληι πολει εν πασαις ταις γενεαις. πολλας μεν ουν ανδρων και γυναικων μυριαδας,
πολλας δε παιδων και νεογνων εν λοφου ταξει η των κατενεχθεν των
οικοδομηματων υλη καλυπτουσα ...., και τελος τουτο την ουτως ονομαστοτατην και
ευχαριν ελαβε πολιν, ηνπερ επι οκτακο σιους ενιαυτους συστασαν εξ ουπερ αυτην
Σελευκος ο πρωτος εκτισεν, επι τηι προσηγοριαι του πατρος αυτου Ἀντιοχειαν
εκαλεσεν. αγγελ θεντος δε του παθους ο μεν βασιλευς μεγαλως ηλγησε την ψυχην,
και ριψας το διαδημα και την πορφυραν επενθει εν σακκωι και σποδωι ημερας
πολλας, και εν τηι εορτηι δε λιτως εισηλθεν εις την εκκλησιαν, μη καταδεξαμενος
φορεσαι σημαντρον βασιλικον το οιονουν. αλλα και παντες οι εν τηι πολει φαιαν
στολην ενδυσαμενοι πανδημει εις το προ της πολεως πεδιον επτα σημειοις απεχον
επι επτα ημεραις ελιτανευον νηστευοντες. ο δε βασιλευς απεστειλεν εις εκχοισμον
και ανακαινισμον της πολεως χρυσιου κεντηναρια πεντηκοντα και ανδρας
μηχανικους, και ην αυτωι σπουδη του την πεσουσαν πολιν Ἀντιοχειαν ανακαινισαι.
επι αυτου δε ετυπωθη εορταζειν ημας και την εορτην της υπαπαντης της μεχρι τοτε
μη εορταζομενης. αλλα και η Πομπηιουπολις της Μυσιας διαρρα γεισα μεσον
κατεποθη μετα των οικητορων, και εκραζον υπο την γην οντες οι ανθρωποι το
ελεησατε. τηι δε ιδʹ του Ἀπριλλιου μηνος, τηι εορτηι του πασχα, ασθενησας Ἰουστινος
προεχειρισατο 1.642 εις βασιλεα Ἰουστινιανον τον ιδιον ανεψιον, και εστεψεν αυτον,
και συνεβασιλευσεν αυτωι μηνας δʹ. Αυγουστωι δε μηνι της αυτης εʹ ινδικτιωνος
ετελευτησεν ο ευσεβης Ἰουστινος, και ετεθη το σωμα αυτου εν μονηι της Αυγουστης,
εν λαρνακι πρασινηι, μετα και της γυναικος αυτου Ευφημιας, εν ωι και αι στολαι των
αγιων αποστολων ευρεθησαν. τον δε της αρχιερωσυνης θρονον διειπεν Ἰωαννης.
του δε Ευφρασιου επισκοπου Ἀντιοχειας τελευτησαντος, Ευφραιμιος ο Ἀμιδας κομης
ανατολης ων χειροτονειται αντ' αυτου, οστις ζηλον θειον κατα των αποσχιστων
ειχεν. Κοσμου ετος #22 καʹ, της θειας σαρκωσεως φκζʹ. Ἰουστι νιανος ο μεγας
βασιλευς Ῥωμαιων ετη ληʹ μηνας ζʹ ημερας ιγʹ. ουτος την του σωματος αναδρομην
ειχε βραχυ μειζονα του μεσου, ερυθρος την χροιαν, χαροπον και ευπεριστροφον
βλεπων, και την κεφαλην προς κομης καλλος μικρον εψιλωμενην. βασιλευει δε
ετων μεʹ. και μονοκρατορησας δεδωκεν υπατειαν οσην ουδεις βα σιλεων δεδωκε. και
διωγμον κατα Ἑλληνων και πασης αιρεσεως εκινησεν. ευρων δε πολλους των εν
τελει νοσουντας την των Ἀρειανιτων αιρεσιν, δημευσας τε και τιμωρησαμενος
φοβον πο λυν ειργασατο, θεσπισας μονους ορθοδοξους πολιτευεσθαι. και τον ναον
δε των αγιων Σεργιου και Βακχου εχομενα του Παλατιου προς θαλασσαν ...., και
συνεγγυς τουτου ναον των αγιων απο στολων, ιδιον αυτου οικον προυπαρχοντα, και
πασαν αυτου την 1.643 πρυην υπαρξιν τοις δυσι τουτοις αφιερωσας ναοις
μοναστηριον περιφανων ανδρων απεκληρωσε.
Τωι δ' αυτωι ετει ο βασιλευς Περσων επολεμει Τζαθωι ως προσρυεντι
Ῥωμαιοις. πεμπει ουν αυτωι Ἰουστινιανος βοηθειαν στρατον και στρατηγους τρεις,
Βελισαριον Κηρυκον και Πετρον, οι και κατα φθονον αλληλων πολεμησαντες
ηττηθησαν. λυπηθεις ουν ο βασιλευς αυτους μεν διεδεξατο, απεστειλε δε Πετρον τον
νοταριον αυτου στρατηλατην. και συμβαλων μετα των Λαζων τοις Περσαις ενικησε
και πολλους ανειλε. Τωι δ' αυτωι ετει προσερρυη τοις Ῥωμαιοις ο βασιλευς των
 
 
 

236
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἑλουρων Γρετης λεγομενος, και ελθων εν Κωνσταντινουπολει μετα του λαου αυτου
ηιτησατο τον βασιλεα, και εγενετο Χριστια νος μετα των συγκλητικων αυτου και
συγγενων, και απηλθε μετα χαρας εις τα ιδια, επαγγειλαμενος συμμαχειν Ῥωμαιοις
εφ' οις αν δεηθωσιν αυτου. Τωι δ' αυτωι ετει προβαλλεται ο βασιλευς στρατηλατην
Ἀρ μενιας Τζιταν ονοματι, ανδρα πολεμικον και ικανωτατον· ου γαρ ειχεν η
Ἀρμενια στρατηλατην, αλλα δουκας και κομητας. αυτος δε εστρατευσεν Ἀρμενιων
πληθος. δεδωκε δε αυτωι και απο ανα τολης στρατον, χιλιαδας τεσσαρας, και γεγονε
μεγαλη φυλακη και βοηθεια Ῥωμαιων. εζευξε δε αυτωι και γυναικα, την αδελ φην
Θεοδωρας της Αυγουστης, ονοματι Κομιτω. 1.644 Τωι δ' αυτωι ετει προσερρυη τοις
Ῥωμαιοις γυνη τις εκ των Ουννων των λεγομενων Σαβηρ, βαρβαρος, ονοματι
Βαρηζ, χηρα, εχουσα μεθ' εαυτης Ουννων χιλιαδας εκατον, ητις κατεδυναστευε των
Ουννικων μερων μετα την του ιδιου ανδρος Μαλαχ αποβο λην. αυτη τους
προτραπεντας παρα Καβαδου του βασιλεως Περσων δυο ρηγας απο αλλου εθνους
Ουννων ενδοτερων, Στυ ρακα και Γλωην, του συμμαχησαι αυτωι κατα Ῥωμαιων,
περιον τας δια της χωρας αυτης επι τα Περσικα μετα χιλιαδων εικοσιν εκρατησε, και
τον λαον παντα κατεκοψε. και τον μεν Στυρακα δεσμιον τωι βασιλει εν
Κωνσταντινουπολει επεμψεν, ο δε Γλωης εν τωι πολεμωι εσφαγη. γεγονε δε αυτη
συμμαχος και ειρηνικη τωι βασιλει Ἰουστινιανωι. Τωι δ' αυτωι ετει και ο πλησιον
Βοσπορου ρηξ των Ουννων, Γορδας λεγομενος, προσερρυη τωι βασιλει και εγενετο
Χριστιανος. και πολλα δους αυτωι ο βασιλευς απεστειλεν εις την ιδιαν χωραν,
υποσχομενωι φυλαττειν τα Ῥωμαικα και την Βοσπορου πολιν, ητις ουτως εκληθη
απο του τελειν Ῥωμαιοις κατ' ετος αντι χρηματων βοας, απαιτειν δε τας συντελειας
των βοων. απελθων δε εις την ιδιαν χωραν διηγησατο τωι ιδιωι αδελφωι την του
βασιλεως αγαπην και φιλοτιμιαν, και οτι Χριστιανος γεγονε, συνετριψε δε παντα τα
των Ουννων ινδαλματα και εχωνευσεν. επι τουτωι χολωσαντες οι Ουννοι μετα και
του αδελφου αυτου του Μοαγερα εφονευσαν αυτον, και εποιησαν ρηγα τον
Μοαγεραν. ελθοντες δε εις Βο σπορον απεκτειναν τον τριβουνον ∆αλματιας και τους
στρατιω 1.645 τας. ταυτα ακουσας ο βασιλευς τον απο υπατων Ἰωαννην τον υιον του
πατρικιου Ῥουφινου απεστειλε μετα βοηθειας Σκυθικης πολλης και Γοδιλαν δια γης
απο Ὀδησσου πολεως, και Βαδυριον στρατηγον. και ακουσαντες οι Ουννοι αφανεις
γεγονασι, και γεγονεν ειρηνη εν Βοσπορωι, και εκρατησαν αυτων οι Ῥωμαιοι
αφοβως. Ὁ δε βασιλευς Ἰουστινιανος πασας τας εκκλησιας των αιρε τικων δεδωκε
τοις ορθοδοξοις, χωρις των εξωκιονιτων Ἀρειανων. τυπον δε δεδωκε περι των
επισκοπων και οικονομων και ορφανο τροφων και ξενοδοχων, ωστε μη
κληρονομεισθαι ει μη α προ του γενεσθαι ειχον εν τηι ιδιαι υποστασει εις ταυτα ινα
διατιθενται, αφ' ης δε ωρας προεχειρισθησαν, μη εχειν αδειαν εις α κερδη σοιεν
διατιθεσθαι, αλλα τα αυτων παντα τον ευαγη οικον κληρο νομειν. πληροι δε και το
μεσαυλον της βασιλικης Ἴλλου κινστερ νης, ην και μεγαλην εποιησε, και το λουτρον
του ∆αγισθεως, ο ηρξατο κτιζειν Ἀναστασιος.
Τωι βʹ ετει Ἠσαΐας ο Ῥοδου επισκοπος και Ἀλεξανδρος ∆ιοσπολεως της
Θραικης και ετεροι πολλοι κατεσχεθησαν αρρενο φθοροι. και τους μεν
εκαυλοκοπησε, τοις δε καλαμους οξεις εμβαλλεσθαι εις τους πορους των αιδοιων
προσεταξε, και γυ μνους κατα την αγοραν θριαμβευθηναι. υπηρχον δε και των
πολιτων και συγκλητικων πολλοι και των αρχιερεων ουκ ολιγοι, οι εκτμηθεντες και
δημευθεντες κατα την αγοραν γυμνοι οικτρως 1.646 ετελευτησαν. και γενομενου
φοβου μεγαλου οι λοιποι εσωφρονι σθησαν. νομους τε σφοδρους κατα των
ασελγαινοντων εξεθετο, τους δε παλαιους νομους παντας ανενεωσε, ποιησας
μονοβιβλον, ο και Νεαρας διαταξεις εκαλεσε. Τωι δ' αυτωι ετει, μηνι Νοεμβριωι κθʹ,
 
 
 

237
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωραι τριτηι της ημε ρας, επαθεν υπο θεομηνιας παλιν Ἀντιοχεια η μεγαλη μετα δυο
ετη του πρυην παθειν αυτην. εγενετο γαρ σεισμος μεγας επι ωραν μιαν και βρυγμος
εκ του ουρανου φοβερος, και επεσον παντα τα κτισθεντα εως εδαφους και τα τειχη.
και εκ των μη πεσοντων παλαιων κτισματων εν τωι πρωτωι σεισμωι κατηνεχθησαν
νυν. και πασα η γενομενη ευπρεπεια εν τηι πολει εκ τε των του βασιλεως
φιλοτιμιων, και ων εξ ιδιων οι πολιται ωικοδομησαν, παντα κατεπεσον. απεθανον δε
εν τηι πτωσει ταυτηι και χιλιαδες τεσσαρες λαου και ωοʹ ανδρες. οι δε σωθεντες
εφυγον εις τας αλλας πολεις. γεγονε δε και χειμων μεγας και βαρυτατος, ως
λιτανευειν παντας ανυποδετους μετ' οδυρμων πυκνων. εφανη δε τινι θεοσεβει
ανθρωπωι εν οραματι ειπειν πασιν ινα επιγραψωσιν εις τα υπερθυρα αυτων "Χριστος
μεθ' ημων, στητε." και του του γενομενου εστη η οργη του θεου. και παλιν ο
βασιλευς και η Αυγουστα πολλα εδωρησαντο χρηματα εις ανακαινισμον της
Ἀντιοχου πολεως, και μετωνομασαν αυτην Θεουπολιν. Τουτωι τωι ετει Σαμαριται και
Ἰουδαιοι εν Παλαιστινηι βα σιλεα τινα Ἰουλιανον εστεψαν, και κατα Χριστιανων
οπλα κινη 1.647 σαντες αρπαγας και φονους και εμπρησμους ειργασαντο· ους ο θεος
παρεδωκεν εις χειρας Ἰουστινιανου, και παντας αφανισας τον Ἰουλιανον
απεκεφαλισε. και μετα τον διωγμον των Ἑλληνων και πασης αιρεσεως, και μετα το
τεθηναι δογμα ελληνιζοντας μη πολιτευεσθαι η αιρετικους, ει μη μονους τους
ορθοδοξους Χρι στιανους, προθεσμιαν διδωσι τοις τοιουτοις εις επιστροφην τριων
μηνων. Τωι δʹ ετει εφανη κομητης μεγας και φοβερος, εις το δυτι κον μερος πεμπων
επι τα ανω τας εαυτου ακτινας, ον ελεγον λαμπαδιαν· και εμεινε λαμπων επι ημερας
εικοσι. Τωι εʹ ετει γεγονεν η ανταρσια του λεγομενου Νικα, και εστεψαν οι των
δημων βασιλεα Ὑπατιον τον συγγενη Ἀναστασιου του βασιλεως. εκαυθη δε πολυ
μερος της πολεως, η τε μεγαλη εκκλησια και τα χαρτωα αυτης δικαιωματα και η
προσοδος πασα, η τε αγια Ειρηνη και οι ξενωνες, ο τε του Σαμψων και ο Ευβου λου,
μετα των αρρωστων, και το προσκηνιον της βασιλικης και το Αυγουσταιον και η
χαλκοστεγος του παλατιου, η εκτοτε και νυν χαλκη προσαγορευεται δια το εκ
χαλκων κεραμων κεχρυσωμε νων εστεγασθαι αυτην. εκαησαν δε και οι δυο εμβολοι
μεχρι του φορου. ο δε λαος και τον βασιλεα Ἰουστινιανον αναθεματιζοντες
εφυβριζον. ητις ανταρσια επαυθη δια Βελισαριου και Μουνδου και Ναρση,
ανελοντων λεʹ χιλιαδας και αυτον Ὑπατιον. τοτε δη ενεπρησθη και το οκταγωνον
και το λοετρον του Σεβηρου το 1.648 λεγομενον Ζευξιππος, εν ωι ποικιλη τις ην
θεωρια και λαμπροτης τεχνων, των τε μαρμαρων και λιθων και ψηφιδων και
εικονων δια χαλκου πεποιημενων των απ' αιωνος ανδρων εργα, μονον τωι μη
παρειναι αυταις ψυχας των ες ους εγενοντο. ειστηκει τοι γαρουν μετα των
εξαιρετων και νουν υπερβαινοντων τουτων και Ὅμηρος, οποιος ην, συναγων τον
νουν, τω χειρε συζευξας υπο τα στερνα. και πωγων αυτου απλως καθειτο, θριξ τε επι
της κεφαλης ομοια εν τοις εκατερωθεν του βρεγματος αραιουμενη, τετριχωμενωι δε
τωι προσωπωι γηρατι και ταις υπερ του παντος φροντισι ρις μεν ην μετριως εχουσα
προς απαντα, ομματα δε συνημμενα τοιν βλεφαροιν, οιον και ο περι αυτου λογος
εχει, τυφλον εμφαινοντα. ανεβεβλητο δε και τριβωνιον επι χιτωνι, και οσον εις
βασιν ιμας τις χαλκους τοις ποσιν υπεκειτο. στηλαι δε ησαν εκ χαλκου πεποιημεναι
των σοφων απαντων των υψηλων και ποιητων και ρητορων, και οσοι επ' ανδριαι
εγενοντο διαβοητοι. ᾤχετο τοινυν συν τουτοις και ο εκ των φωτων των κατα τας
εσπε ρας λαμπτηρων επικαλουμενος οικος, ατε τον οροφον και αυτος εκ ξυλων
εχων, εν ωι αι περιουσιαι των εμπορευομενων τα τε ση ρικα και πολυτελη και
χρυσοπαστα. και παν το καλλος της πο λεως, οπερ υπο του πρυην μεγαλου
εμπρησμου κατελειφθη, απωλετο. τωι αυτωι ετει γεγονεν αστερων δρομος πολυς,
 
 
 

238
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωστε παντας εκπληττεσθαι και λεγειν οτι ιδου οι αστερες πιπτουσι· τι αρα εσται ουκ
οιδαμεν.
1.649 Τωι ʹ και ζʹ ετει τα του Βελισαριου στρατηγηματα κατα Λιβυην
εγενοντο, ατινα Προκοπιος ο Καισαρευς εν ηʹ βιβλιοις συνεγραψατο. ουτος την
Καρχηδονα κρατησας και αλλα εθνη πολλα, τον δε Γιλιμερα φυγοντα εις Νουμιδιας
το ορος Παπ πουαν περιεστοιχισε. καταλιπων τε τον Φαραν εις πολιορκιαν εκεινου
εισηλθεν εν Κωνσταντινουπολει. ο δε Γιλιμερ ελεεινως χειμαζομενος γραφει τωι
Φαραν, αξιων πεμφθηναι οι αρτον και σπογγον και κιθαραν· παρ' εκεινοις γαρ τοις
Μαυρουσιοις ουτε οινος ουτε ελαιον ουτε σιτος γεωργειται, αλλα κριθας και ολυρας
ως αλογα ζωια εφθα σιτιζονται. ο δε Φαρας διηπορει περι του των, εως ο την
επιστολην κομισας εφη οτι αρτον μεν επιθυμει γευσασθαι και ιδειν, τον σπογγον δε
δια το τα δακρυα αποματ τεσθαι, την δε κιθαραν, οπως τας συμφορας αυτου
εκτραγωιδοιη. ταυτα Φαρας ακουσας, περιαλγησας τε και την ανθρωπινην τυ χην
εκμυκτηρισας, παντα εξεπεμψε. παλιν δε εξαπεστειλεν ο βασιλευς τον Βελισαριον
στρατηγον μετα πληθους αναριθμητου και πλοιων και χρυσου πολλου
καταπολεμησαι Ουανδηλους και Ἀφρικην εκπορθησαι· ος αγχινοιαι και φρονησει και
ανδριαι παντα ληισαμενος, και Γιλιμερ εγκρατη ποιησαμενος, ανηγαγεν εν τηι πολει
μετα πλουτου πολλου και εθριαμβευσεν εν τωι ιππικωι, υπα τειαν ποιησας εν τηι
πολει, ωστε Ἰουστινιανον αποδεξαμενον εν μεν τωι ενι μερει του νομισματος εαυτον
εγχαραξαι, εν δε τωι ετερωι Βελισαριον ενοπλον, και επιγραψαι "Βελισαριος η δοξα
των Ῥωμαιων." αλλ' οια φθονος εν μεγαληι ευδαιμονιαι ειωθε 1.650 ποιειν, ωδινε
και ες Βελισαριον. διαβληθεις γαρ μετεστη της αρχης και της δοξης, και Σολομων
αντ' αυτου στρατηγος επεμ φθη, ος τα κτηθεντα Βελισαριωι φυλαξαι μη δυνηθεις
τοις Ουανδηλοις παντων παρεχωρησεν. εφερετο δε τις λογος εκ πα λαιου παρ'
αυτοις, οτι το τριτον διωξει το προτερον και παλιν το δευτερον διωξει το τριτον·
Γιζεριχος γαρ πρωτος τον Βονιφα κιον ετρεψατο, υστερον δε παλιν Βελισαριος
Γιλιμερα. εν τουτωι τωι χρονωι ο ηλιος, ωσπερ η σεληνη, χωρις ακτινων την αιγλην
εστυγναζεν απαντα τον ενιαυτον, επι πλειστον δε εκλειποντι ευκει. εν τουτωι τωι
χρονωι ουτε πολεμος ουτε θανατος επιφερομενος τοις ανθρωποις επελιπε. Τουτου
τωι βʹ ετει ανεκαινισεν εκ θεμελιων Ἰουστινιανος την του θεου μεγαλην εκκλησιαν
εις καλλος και μεγεθος υπερ το προτερον, παραδους και τροπαριον αυτηι υπ' αυτου
μελισθεν ψαλ λεσθαι "ο μονογενης υιος και λογος του θεου." εποιησε δε και το
ωρολογιον του μιλιου.
Τωι ηʹ ετει ο των Ἰβηρων βασιλευς Ζαβαναρζος προς Ἰουστινιανον τον
βασιλεα ηλθεν εν Κωνσταντινουπολει μετα της γυ ναικος και των συγκλητικων
αυτου, αιτουμενος συμμαχος Ῥωμαιων και φιλος γνησιος γενεσθαι. ο δε βασιλευς
τουτο αποδεξαμενος πολλα αυτωι τε και τηι συγκλητωι αυτου εφιλοτιμησατο. και η
Αυ γουστα δε τηι γυναικι αυτου κοσμια παντοια δια μαργαριτων εχα ρισατο, και
απελυσεν αυτους εν ειρηνηι εις την ιδιαν βασιλειαν. 1.651 Τωι ιʹ ετει Ἀγαπητος ο
επισκοπος Ῥωμης συνοδον εν Κωνσταντινουπολει εκροτησε κατα του δυσσεβους
Σεβηρου και Ἰου λιανου του Ἁλικαρνασεως και των λοιπων θεοπασχιτων· εν οις και
Ἄνθιμος επισκοπος Κωνσταντινουπολεως ομοφρων αυτων καθηιρεθη, επισκοπησας
μετα Ἐπιφανιον μηνας δεκα. χειροτο νειται δε αντ' αυτου Μηνας πρεσβυτερος και
ξενοδοχος των Σαμψων υπο Ἀγαπητου παπα Ῥωμης. τελευται δε ο Ῥωμης ε
Κωνσταντινουπολει, και χειροτονειται αντ' αυτου Σιλβεστρος, ζησας χρονον ενα. Τωι
ιαʹ ετει γεγονε τα εγκαινια της μεγαλης εκκλησιας, και εξηλθεν η λιτη απο της αγιας
αναστασεως μετα του πατριαρχου και του βασιλεως συν τωι λαωι. απο δε της ημερας
της καυσεως αυτης μεχρι των εγκαινιων ετη εʹ μηνες ιαʹ και ημεραι ιʹ παρηλ θον· εν
 
 
 

239
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ τωι #22 ηʹ ετει απο κτισεως κοσμου, ινδικτιωνος ιεʹ, τηι κγʹ του Φεβρουαριου
μηνος, ωραι πρωτηι της ημερας, την της μεγαλης εκκλησιας ανοικοδομην ηρξατο
ποιειν Ἰουστινιανος. Τωι ιβʹ ετει εξηλθον οι Βουλγαροι εις την Μυσιαν και ηφα νισαν
τας χωρας, και τους στρατιωτας αυτων απεκτειναν. ακου σας δε ο του Ἰλλυρικου
βασιλευς Ἀκουμ ο Ουννος εξηλθε κατ' αυτων, και μιγεις τοις Ῥωμαιοις εκοψε τους
Βουλγαρους εις πλη θος. ειτα ως απο νικης αμεριμνησαντας αυτους ευρισκουσιν
αλλοι Βουλγαροι, και σφαζουσι λαον πολυν, και τας κεφαλας και τον Ἀκουμ
εκρατησαν, και επεστρεψαν εις την χωραν αυτων. 1.652 τωι δε αυτωι ετει παρελαβεν
ο Χοσροης Ἀντιοχειαν την μεγαλην και Ἀπαμειαν και ετερας πολεις. Τωι
τρισκαιδεκατωι ετει προσερρυη Ῥωμαιοις Μουνδος εκ γενους των Γηπεδων, υιος
Γιεσμου, ρηξ του Σιρμιου· και πολλα αυτον φιλοτιμησαμενος ο βασιλευς και τον
υιον αυτου, ποιησας τε αυτον στρατηλατην του Ἰλλυρικου, απελυσεν αυτον. και εν
τωι παραγενεσθαι αυτον εις το Ἰλλυρικον εξηλθε κατ' αυτου πληθος Βουλγαρων. και
τουτους παντελως εκνικησας την κρειτ τονα αιχμαλωσιαν εις Κωνσταντινουπολιν
αποστελλει· ους ο βα σιλευς εις Ἀρμενιαν και εις Λαζικην και εν λοιποις εθνεσι κατε
σπειρεν. εκτοτε βαθεια ειρηνη εν τηι Θραικηι γεγονε, μηκετι τολ μωντων των Ουννων
περασαι τον ∆ανουβιν.
Τωι ιδʹ ετει Χοσροης ο των Περσων βασιλευς τεταρτην εισ βολην εις την
Ῥωμαιων γην εποιησατο. ελθων δε εις την Κομα γηνων χωραν κατα Παλαιστινης
και Ἱεροσολυμων διενοειτο χω ρειν. Ἰουστινιανος δε τουτο μαθων Βελισαριον αυθις
εκ των εσπεριων εληλυθοτα κατ' αυτου επεμψεν. ο δε ιπποις δημοσιοις επιβας ταχει
πολλωι εις την Ευφρατησιαν αφικετο. ακουσας δε τους της ανατολης φυλακας και
τους στρατηγους εν ταις πολεσι καταφυγοντας ειναι, και αυτον επι παραφυλακην
προσκαλουμενων Ἱεραπολεως, λιαν τουτους ο Βελισαριος κατεμεμψατο, και γρα φει
ου δικαιον ειναι μιαν πολιν φυλαττειν και τους εχθρους αφιε ναι επι την των
Ῥωμαιων χωραν μετα αδικιας βαδιζειν και τας της βασιλειας πολεις λυμαινεσθαι.
"ευ γαρ ιστε οτι το μετ' αρε 1.653 της απολωλεναι του σεσωσθαι αμαχητι δυσκλεως
αμεινον· ου γαρ αν σωτηρια τουτο κληθειη, αλλα προδοσια δικαιως. ηκετε ουν
ταχιστα εις Ευρωπον το χωριον, ου δη συλλεξας το στρατευμα ολον, ως αν ο θεος
θεληι, ελπιδα εχω τους πολεμιους εργαζε σθαι." και τουτου γενομενου ο Χοσροης το
εξαιφνης της του Βελισαριου παρουσιας ακουσας εξεστη, και προσω μεν ελαυνειν
ουκ εγνω, Ἀβανδαζην δε τον γραμματεα, ανδρα συνετον, προς Βελισαριον επεμψε,
τον τε στρατηγον κατασκεψομενον και το στρατοπεδον, και τωι λογωι δηθεν
μεμψομενον οτι Ἰουστινιανος ο βασιλευς τους πρεσβεις εν Περσιδι ουκ επεμψε την
ειρηνην πρυ τανευσοντας. ο δε Βελισαριος μαθων τους πρεσβεις ηκειν, αυτος μεν
εξακισχιλιους επιλεξαμενος ανδρας ευμηκεις τε και τωι σωματι καλους αποθεν του
στρατοπεδου κυνηγησων εξηιει, ∆ιογενην δε τον δορυφορον και Ἀδουλιον ανδρα
Ἀρμενιον τον ποταμον διαβηναι συν ιππευσι χιλιοις εκελευσεν ως ψηλαφησοντας
την του ποταμου διαβασιν. Βελισαριος δε επει τον πρεσβευτην εγγυς ερχομενον
εγνω, τον παπυλεωνα επηξατο εν χωριωι ερημωι, παρα δηλων οτι ουδεμιαι
παρασκευηι ενταυθα ηκει· τοις τε στρατιωταις επεταξε της μεν καλυβης εφ' εκατερα
ειναι, Θραικας τε και Ἰλ λυριους Γοτθους τε και Ἑλουρους, μεθ' ους Ουανδηλους τε
και Μαυρουσιους, μη εις το πεδιον επι πλειστον ως διακονουντας ιστασθαι ουδ' εις
ενα τοπον, αλλα βαδιζειν ειλισσομενους ως κυνηγετουντας, και παρεργως τωι δοκειν
τον Χοσροου πρεσβευτην 1.654 βλεπειν. διεζωσμενοι τε εβαδιζον και φαιδροι τα
προσωπα, πε λεκεις τε και μοναυλους βασταζοντες. ο δε Ἀβανδαζης εις οψιν
Βελισαριωι ελθων λυπεισθαι τον Χοσροην εφασκεν, οτι δη καθα συνεθετο ουκ
επεμψε Ἰουστινιανος πρεσβεις προς ειρηνην, και ηναγκασε Χοσροην κατα Ῥωμαιων
 
 
 

240
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στρατευσασθαι. Βελισαριος δε αντ' ουδενος τουτους τους λογους εποιειτο, τον
Χοσροην λεγων αιτιον ειναι του πολεμου· ει γαρ ειρηνης εφιετο, ουκ αν εις την
Ῥωμαιων γην αφικομενος ταυτην εζητει, αλλ' εις την ιδιαν χωραν μενων τους
πρεσβεις εξεδεχετο. και ταυτα ειπων τον πρεσβευτην απεπεμψατο. ο δε προς
Χοσροην αφικομενος εφη στρατηγον εωρακεναι Βελισαριον συνετον και ανδρειον
υπεραγαν, στρατιωτας δε οιους αυτος αλλους ουπωποτ' ειδον, ων την ευκοσμιαν
εθαυ μασα. και συνεβουλευσε Χοσροην μη συμπλεκεσθαι εις μαχην μετ' αυτου, οπως
μη ηττηθεντος αυτου το παν διαπεσηι της των Περσων βασιλειας, εν γηι Ῥωμαιων
υπαρχοντος και φυγης τοπον μη εχοντος. και το νικαν αυτον ου μεγα· στρατηγον
γαρ Ῥω μαιων νικησειεν. ο δε Χοσροης τηι τουτου παραινεσει πεισθεις αναστρεφειν
ευθυς επι τα ιδια διενοειτο· εφοβειτο γαρ την δια βασιν του ποταμου ποιησασθαι ως
των Ῥωμαιων ταυτην κατεχον των. και προς Βελισαριον πεμπει παρακαλων τους
τον ποταμον διαβαντας αναστειλαι, και τουτωι την παροδον ακωλυτως παρε ξειν.
Βελισαριος δε προς αυτον ευθυς πρεσβεις επεμψε, και τουτον της αναχωρησεως
επηινεσε, και πρεσβεις εκ του βασιλεως συντομως ηκειν διεβεβαιουτο, οπως την
ειρηνην βραβευσωσιν. 1.655 ηξιου δε Χοσροης Βελισαριον δια της των Ῥωμαιων γης
την παρο δον ποιησασθαι ακινδυνως· ο δε Ἰωαννην τον Ἐδεσηνον, ανδρα
περιφανεστατον, ομηρον τωι Χοσροηι απεστειλε προς το ακινδυνως παρελθειν αυτον
την των Ῥωμαιων χωραν. οι δε Ῥωμαιοι Βελισαριον εν ευφημιαις ειχον μαλλον
ενευδοκιμησαντα εν τουτωι τωι εργωι η οτε Γιλιμερα δορυαλωτον και Ουιττιγην τους
δυο βασιλεις εις το Βυζαντιον ηγαγεν. ην γαρ ως αληθως λογου τε και επαι νου
αξιον το γενομενον· πεφοβημενων γαρ των Ῥωμαιων και εν τοις οχυρωμασι
κρυπτομενων παντων, Χοσροου δε συν στρατωι μεγαλωι εν μεσωι γεγονοτος της των
Ῥωμαιων αρχης, ανδρα ενα εν τωι οξει δρομωι εκ Βυζαντιου ηκοντα απεναντιας του
των Περ σων βασιλεως στρατοπεδευσασθαι, Χοσροην δε εκ του απροσδο κητου τηι
τουτου σοφιαι εξαπατηθεντα απρακτον εις τα οικεια υποχωρησαι.
Τωι δ' αυτωι ετει Τιμοθεου επισκοπου Ἀλεξανδρειας τελευ τησαντος, Σεβηρος
ο δυσσεβης Ἀντιοχειας μοιχος και Ἰουλιανος Ἁλικαρνασευς εν Ἀλεξανδρειαι
φυγοντες, περι φθαρτου και αφθαρτου διενεχθεντες, κατ' αλληλων γεγονασιν ως
αληθειας οντες αλλο τριοι. και οι μεν Θεοδοσιον οι δε Γαιναν προβαλλονται εις
επισκοπον Ἀλεξανδρειας. και Γαινας μεν εκρατησε της επισκοπης ενιαυτον, ο δε
Θεοδοσιος δυο. τουτους δε Ἰουστινιανος ηγαγεν εις το Βυ ζαντιον, και απ' αλληλων
εχωρισε. Παυλον δε τινα δοκουντα ειναι ορθοδοξον επισκοπον Ἀλεξανδρειας
προεβαλετο· ος την μνη μην Σεβηρου του ανιερου ποιησας εξεβληθη της επισκοπης
δι' 1.656 οργην του βασιλεως, και απελθων διετριβεν εις Ἱεροσολυμα. τουτωι τωι ετει
σεισμος εγενετο μεγας εν Κωνσταντινουπολει, και επεσον εκκλησιαι και οικοι και το
τειχος μαλιστα το κατα την χρυσην πορταν, και η λογχη του ανδριαντος του φορου,
και η δεξια χειρ του ανδριαντος του Ξηρολοφου. Τωι ιεʹ ετει Ἀδαδ ο των Ἀξουμιτων
βασιλευς βουλομενος πολεμησαι μετα ∆αμιανου του βασιλεως των Ἑβραιων δια το
αποκτειναι τον ∆αμιανον τους Χριστιανους πραγματευτας, ηυξατο ως εαν νικησω
τον Ὁμηριτην, ινα γενωμαι Χριστιανος. και του πολεμου κροτηθεντος τηι του θεου
συνεργειαι ενικησε τους Ἑβραιους, και ελαβε ζωντα αιχμαλωτον τον ∆αμιανον τον
βασιλεα αυτων και την χωραν και τα βασιλεια αυτων. και ευχαριστησας τωι θεωι,
πεμπει προς τον βασιλεα Ἰουστινιανον ως αποστειληι αυτοις επι σκοπους και
κληρικους. και επιστευσε πασα η χωρα και εβαπτι σθη, και εγενοντο Χριστιανοι. Τωι
ι ʹ ετει, μηνι Σεπτεβριωι ʹ, ημεραι αʹ, ινδικτιωνι ζʹ, γεγονε σεισμος μεγας εις ολον τον
κοσμον, και επτωθη το ημισυ της Κυζικου. επληρωθη δε και ο χαλκους κιων ο μεγας
ο Αυ γουστιων, και ανηνεχθη η στηλη του Ἰουστινιανου εφιππος, κρα τουσα τηι μεν
 
 
 

241
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αριστεραι χειρι μηλον σφαιροειδες ως της γης απα σης αυτου κυριευσαντος, την
δεξιαν δε ανατεταμενην εχουσα και οιονει Περσαις διακελευομενην "στητε και της
Ῥωμαιων γης μη επιβητε." ο δε περι αυτον τον κιονα χαλκος απας κεραμος ην 1.657
διαχρυσος, την εισοδον του παλατιου Κωνσταντινου του μεγαλου βασιλεως
επικαλυπτων, ητις και μεχρι του νυν χαλκη προσαγο ρευεται. ουτος δε εστιν ο κιων
ο λεγομενος Αυγουστιων. Τωι ιζʹ ετει ανεφανη τις χαλκευς Ἀνδρεας ονοματι, εχων
μεθ' εαυτου κυνα ξανθον και τυφλον, ος εποιει τερατα. παρε στωτος γαρ αυτωι
οχλου, λαθραι του κυνος εκομιζετο τα των εστωτων δακτυλιδια, χρυσα τε και αργυρα
και σιδηρα, και ετιθη εις τουδαφος περισκεπων αυτα χωματι, και επετρεπε τον κυνα,
και ελαμβανε και εδιδου εκαστωι το ιδιον. ομοιως και διαφορων βασιλεων
νομισματα μιγνυμενα απεδιδου κατ' ονομα. αλλα και των παρεστωτων ανδρων τε
και γυναικων απεδεικνυε τας εν γα στρι εχουσας και πορνους και μοιχους και
ελεημονας και κνιπους· παντας μετα αληθειας εδεικνυεν. οθεν ελεγον τον κυνα
πνευμα Πυθωνος εχειν. Τωι ιηʹ ετει επανεστη η θαλασσα τηι Θραικηι επι μιλια δʹ, και
εκαλυψεν αυτην επι τα μερη Ὀδησου και ∆ιονυσιουπολιν και το Ἀφροδισιον, και
πολλοι επνιγησαν εν τοις υδασι· και παλιν τωι του θεου προσταγματι αποκατεστη η
θαλασσα εις τους ιδιους τοπους.
Τωι ιθʹ ετει γεγονε λειψις σιτου και οινου, και χειμων πολυς εν τωι Βυζαντιωι,
και διαστροφη του αγιου πασχα, και εποιησαν οι δημοι την αποκρεων μηνι
Φεβρουαριωι δʹ. ο δε βασιλευς προσεταξεν ετεραν εβδομαδα παραθειναι κρεας, και
παντων των κρεωπωλων προβαλοντων ουδεις ηγορασεν ουδε ησθιον. το δε 1.658
πασχα γεγονε κατα το βασιλικον προσταγμα, και ευρεθη ο λαος νηστευσας εβδομαδα
περισσην. Τωι κʹ ετει παρεληφθη η Ῥωμη υπο των Γοτθων, ο δε πα πας Βιγιλιος
ανηλθεν εν Κωνσταντινουπολει. τωι δ' αυτωι ετει, τωι σαββατωι της πεντηκοστης,
ιππικου γενομενου γεγονε μαχη των δυο μερων, και αποστειλας ο βασιλευς ανειλε
πολλους εξ αυτων. Τωι καʹ ετει γεγονασι σεισμοι φοβεροι και βροχαι μεγαλαι. μηνι
Ἰουλιωι ιαʹ εκοιμηθη η βασιλις Θεοδωρα ευσεβως. Τωι κβʹ ετει γεγονασι βρονται και
αστραπαι υπερ φυσιν, ωστε πολλους καθευδοντας υπο των αστραπων βλαβηναι. τωι
Ἰουλιωι μηνι γεγονε παλιν συμβολη εξ αμφοτερων των του δημου μερων, και
εμπρησμος, ος ηφανισε τα εντυχοντα απο του χαλκου τετραπυλου εως της
εκκλησιας, και εγενετο φονος πολυς. και προκενσου γενομενου εν τωι Ἑβδομωι
απωλεσαν οι βεστιαριται το στεμμα του βασιλεως. και μετα μηνας ηʹ ευρεθη, οπου
και εν μαργαριταριον, και η λιθος αυτου πασα. Τωι κγʹ ετει αχθεντος ιππικου
πρεσβευτης Ἰνδων ηλθεν εν Κωνσταντινουπολει φερων ελεφαντα, ος εξελθων
νυκτος απο του σταβλου πολλους εφονευσε και αλλους εκυλλωσε. τωι δε Ἀπριλ λιωι
μηνι ιππικου γενομενου συμβολη των δημων παλιν εγενετο, και πολλοι απεθανον,
και οικοι και εργαστηρια διηρπαγησαν. τωι 1.659 δε Ἰουνιωι μηνι κηʹ γεγονε τα
εγκαινια του ναου των αγιων απο στολων και η καταθεσις των αγιων λειψανων
Ἀνδρεου Λουκα και Τιμοθεου των αποστολων. Τωι κδʹ ετει επεμφθη Ναρσης ο
κουβικουλαριος εις Ῥωμην πολεμησαι τοις Γοτθοις· μετα γαρ το κρατησαι αυτην
Βελισαριον, παλιν επανεστησαν οι Γοτθοι και εκρατησαν αυτην. τηι δε θʹ του Ἰουλιου
μηνος εγενετο σεισμος φοβερος εν πασηι τηι Παλαι στινηι και Ἀραβιαι και
Μεσοποταμιαι και Συριαι και Φοινικηι, και επαθον πολεις πολλαι, και απεθανον
ανθρωπων πληθη πολλα. εν δε τηι πολει Βοτρυος απεσπασθη εκ του παρακειμενου τηι
θα λασσηι ορους του λεγομενου Λιθοπροσωπου μερος πολυ, και εισ ηχθη εις την
θαλασσαν, και απετελεσε λιμενα μεγαν, ως εισερχε σθαι εν αυτωι πλοια πολλα
παμμεγεθη· προ γαρ τουτου ουκ ειχε λιμενα. εφυγε δε η θαλασσα εις το πελαγος
μιλιον εν, και παλιν τηι του θεου κελευσει αποκατεστη. τωι Αυγουστωι μηνι ηλθον
 
 
 

242
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επινικια απο Ῥωμης του Ναρση, ως οτι εσφαξαν οι Ῥωμαιοι τον ρηγα Τωτιλαν και
ελαβον την Ῥωμην.
Τωι κεʹ ετει της βασιλειας Ἰουστινιανου γεγονεν η αγια και οικουμενικη εʹ
συνοδος των ρξεʹ αγιων πατερων εν Κωνσταντινου πολει, επι Βιγιλιου του
αγιωτατου παπα Ῥωμης, δια λιβελλου την ορθην πιστιν τηρουντος· ης ηγουντο
Ευτυχιος Κωνσταντινου πολεως, Ἀπολιναριος Ἀλεξανδρειας και ∆ομνος Ἀντιοχειας,
τοποτηρητης δε Ευτυχιος Ἱεροσολυμων, κατα Σεβηρου του ακεφαλου 1.660 και
δυσσεβους. απεχει δε της δʹ συνοδου ετη ρβʹ. αλλα και κατα του παραφρονος
Ὠριγενους και των τα εκεινου ασεβη δο γματα διαδεξαμενων, ∆ιδυμου του απο
ομματων και Ευαγριου, των παλαι ακμασαντων, και των εκτεθεντων παρ' αυτοις
κεφα λαιων, εν οις εληρωδουν προυπαρχειν τας ψυχας των σωματων, εξ
Ἑλληνικων ορμωμενοι δογματων την μετεμψυχωσιν δοξαζον των, τελος τε της
κολασεως, και τα σωματα ημων μη ανιστα σθαι τα αυτα εν τηι αναστασει, και την
των δαιμονων εις το αρ χαιον αποκαταστασιν, τον δε παραδεισον αλληγορουντων,
και μη γεγενησθαι μητε ειναι υπο του θεου αισθητον, μητε εν σαρκι πλασθηναι τον
Ἀδαμ. ατινα δογματα εως χρονου το πλεον εκρυ πτετο, εις πληθος δε επιδιδοντα και
πολλους της εκκλησιας λυ μαινομενα τηνικαυτα στηλιτευθεντα ανεθεματισθησαν.
ετι δε και κατα Θεοδωρου του Μοψου εστιας, διδασκαλου γεγονοτος του Νεστοριου
του Ἰουδαιοφρονος, ανεθεματισαν μετα της λεγο μενης Ἴβα επιστολης και τινων
συγγραμματων Θεοδωρητου του επισκοπου Κυρου, συγγραφεντων κατα των ιβʹ
κεφαλαιων του μακαριου Κυριλλου. Το δε γραμμα του βασιλεως Ἰουστινιανου προς
την αγιαν συνοδον περιεχει ουτως "περι μεν ουν Ὠριγενους και των ομοφρο νων
αυτου σπουδη γεγονεν ημιν, και εστιν αταραχον την αγιαν του θεου και
αποστολικην εκκλησιαν διαφυλαττεσθαι δικαιον, και τα οπωσουν αναφυομενα τηι
ορθοδοξωι πιστει εναντια κατακρινε 1.661 σθαι. επει τοινυν διεγνωσται ημιν ως τινες
εν Ἱεροσολυμοις εισι μοναχοι δηπουθεν Πυθαγοραι και Πλατωνι και Ὠριγενει τωι
Ἀδαμαντιωι και τηι τουτων δυσσεβειαι και πλανηι κατακολουθουντες και διδασκοντες,
δειν ωιηθημεν φροντιδα και ζητησιν ποιησασθαι περι τουτων, ινα μη τελεον δια της
Ἑλληνικης και Μανιχαικης απατης αυτων πολλους απολεσωσι. λεγουσι γαρ, ινα εκ
των πολ λων ολιγα μνημονευσωμεν, οτι νοες ησαν διχα παντος αριθμου τε και
ονοματος, ως εναδα παντων ειναι των λογικων τηι ταυτοτητι της ουσιας και
ενεργειας και τηι δυναμει τηι προς τον θεον λογον ενωσει τε και γνωσει. και ως
κορον αυτων λαμβανοντων της θειας αγαπης και θεωριας, κατα αναλογιαν της επι
το χειρον εκαστου τροπης λεπτομερεστερα η και παχυτερα σωματα αμφια σασθαι και
ονοματα κληρωσασθαι, καντευθεν τας ουρανιους και λειτουργικας υποστηναι
δυναμεις. αλλα μην και ηλιον και σελη νην και τους αστερας, και αυτα της αυτης
των λογικων εναδος οντα, εκ της επι τα χειρω τροπης τουτο γεγονεναι οπερ εισι. τα
δε επι πλειον της θειας αποψυγεντα λογικα ψυχας ονομασθηναι και σωμασι
παχυτεροις τοις καθ' ημας εμβληθηναι. τα δε επι το ακρον της κακιας εληλακοτα
ψυχροις και ζοφεροις ενδεθηναι σωμασι, και δαιμονας ονομασθηναι γενομενα. και
οτι εξ αγγελι κης μεν καταστασεως ψυχικη γινεται καταστασις, εκ δε της ψυ χικης
δαιμονιωδης τε και ανθρωπινη. ενα δε μονον νουν εκ πασης της εναδος των
λογικων ακλονητον μειναι και ακινητον της θειας 1.662 αγαπης και θεωριας, ος και
Χριστος βασιλευς και ανθρωπος γεγονεναι. και οτι παντελης εστι των σωματων
αναιρεσις, αυτου του κυριου πρωτου αποτιθεμενου το ιδιον σωμα και των λοιπων
απαντων. και οτι ανακομιζονται παλιν απαντες εις την αυτην εναδα και γινονται
νοες, καθα και εν ηι προυπαρξει ετυγχανον, αποκαθ ισταμενου δηλονοτι και αυτου
του διαβολου και των λοιπων δαι μονων εις την αυτην εναδα, και των ασεβων και
 
 
 

243
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αθεων ανθρω πων μετα των θειων και θεοφορων ανδρων και των ουρανιων
δυναμεων, και την αυτην εξοντων ενωσιν προς τον θεον οποιαν εχει και ο Χριστος,
καθως και προυπηρχεν, ως μηδεμιαν ειναι διαφοραν τωι Χριστωι προς τα λοιπα
λογικα παντελως, ουτε τηι ουσιαι ουτε τηι γνωσει ουτε τηι δυναμει ουτε τηι ενεργειαι. ο
γαρ τοι Πυθαγορας αρχην των παντων εφησεν ειναι την μοναδα· και παλιν
Πυθαγορας και Πλατων δημον τινα ψυχων ασωματων ειποντες, και τας αμαρταδι
τινι περιπεσουσας τιμωριας χαριν εις σωματα καταπεμπεσθαι λεγουσιν. οθεν ο
Πλατων δεμας το σωμα και σημα εκαλεσεν, ως οιονει της ψυχης εν τουτωι δεδεμενης
και τεθαμμενης. ειτα περι της εσομενης κρισεως και ανταποδο σεως των ψυχων
αυθις φησιν «η μεν παιδεραστησαντος και κακως βιωσαντος μετα φιλοσοφιας ψυχη
τριτηι περιοδωι τηι χιλιετει εαται κολασθηναι, και ουτω πτερωθεισα τωι χιλιοστωι ετει
εκβαλλεται και απερχεται· αι δε αλλαι οποταν τονδε τον βιον τελεσωσιν, αι μεν εις
τα υπο γην δικαιωτηρια ελθουσαι δικην αμα και λογον 1.663 τισουσιν, αι δε εις
ουρανιον τινα τοπον κουφισθεισαι υπο της δι κης διαξουσιν αξιως, καθως εβιωσαν.»
ου την ατοπιαν του λογου καταμαθειν ραιδιον· τις γαρ αυτον εδιδαξε τας των ετων
περιο δους και χιλιαδας; και οτι χιλιων διεληλυθοτων, τοτε των ψυχων εκαστη εις
τον ιδιον απερχεται χωρον; τα δε μεταξυ του των ουδε τοις αγαν ασελγεστατοις
ηρμοττε λεγειν, μητοι γε φιλο σοφωι τοιουτωι· τοις γαρ την ακραιφνη πολιτειαν
κατωρθωκοσι τους ακολαστους και παιδεραστας συνεζευξε, και τουτους κακει νους
των αυτων εφησεν απολαυσεσθαι. Πυθαγορας τοινυν και Πλατων και Πλωτινος και
οι της εκεινων συμμοριας αθανατους ειναι τας ψυχας συνομολογησαντες
προυπαρχειν ταυτας εφησαν των σωματων, και δημον ειναι ψυχων, και τας
πλημμελουσας εις σωματα καταπιπτειν, ως εφην, και τους μεν πικρους εις πονη
ρους, τους δε αρπακτικους εις λυκους, τους δε δολερους εις αλωπεκας, τους δε
θηλυμανεις εις ιππους. η δε εκκλησια τοις θειοις επομενη λογοις φασκει την ψυχην
συνδημιουργη θηναι τωι σωματι, και ου το μεν προτερον το δε υστερον κατα την
Ὠριγενους φρενοβλαβειαν. δια ταυτα γουν τα πονηρα και ολεθρια δογματα, μαλλον
δε ληρηματα, προτρεπομεν τους οσιωτατους υμας εις εν συνηγμενους επιμελως
εντυχειν τηι υποτεταγμενηι εκθεσει, και εκαστον των αυτου κεφαλαιων κα τακριναι
τε και αναθεματισαι μετα του δυσσεβους Ὠριγενους και παντων των τα τοιαυτα
φρονουντων η φρονησοντων εις τελος." 1.664 Ἅπερ δη λοιπον η συνοδος ακουσασα,
και παντα βασανι σαντες οι θειοι πατερες εξεβοησαν "αναθεματιζομεν ολοις τουτοις
μετα παντων των τα τοιαυτα φρονουντων η φρονησοντων μεχρι τελους." Ὡσαυτως
δε και περι Θεοδωρου του Μοψου εστιας και των λοιπων ουτω παλιν φησιν ο
βασιλικος τυπος." σπουδη γεγονε τοις ορθοδοξοις και ευσεβως προβεβασιλευκοσι
τοις ημετεροις πα τρασι τας κατα καιρον αναφυομενας αιρεσεις δια συνοδων οσιω
τατων ιερεων εκκοπτειν, και της ορθης πιστεως καθαρως κηρυτ τομενης εν ειρηνηι
την αγιαν του θεου εκκλησιαν διαφυλαττειν. διοπερ και Κωνσταντινος ο μεγας
Ἀρειου βλασφημουντος και λε γοντος μη ειναι τον υιον ομοουσιον τωι θεωι και πατρι
αλλα κτισμα και εξ ουκ οντων γεγονεναι, συναγαγων εν Νικαιαι τους τιηʹ πατε ρας
και αυτος εκει παραγενομενος, και του Ἀρειου καταδικασθεν τος και
αναθεματισθεντος, εσπουδασε την ορθοδοξον κρατυναι πιστιν, δι' ης ομολογησαντες
οι θειοι πατερες ομοουσιον ειναι τον υιον τωι θεωι και πατρι, αλλα μη κτισμα και εξ
ουκ οντων γεγο νεναι, μεχρι νυν αιδεται. και Θεοδοσιος δε ο πρεσβυτερος Μακε
δονιου αρνουμενου την θεοτητα του αγιου πνευματος, και Ἀπο λιναριου του
μαθητου αυτου βλασφημουντος εις την οικονομιαν του θεου λογου, και φασκοντος
νουν ανθρωπινον μη ειληφεναι τον του θεου λογον αλλα σαρκι ενωθηναι ψυχην
αλογον εχουσηι, συναγαγων εν Κωνσταντινουπολει τους ρνʹ πατερας και μετασχων
 
 
 

244
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αυτος της συνοδου, και των ειρημενων καθαιρεθεντων και αναθεματισθεντων
αιρετικων μετα και των ασεβων αυτων δογμα 1.665 των και ομοφρονων,
παρεσκευασε την ορθοδοξον πιστιν κηρυττε σθαι. και Θεοδοσιος δε ο νεος του
ασεβους Νεστοριου λεγοντος αλλον ειναι τον θεον λογον και αλλον τον Χριστον,
και τον μεν φυσει υιον του θεου και πατρος τον δε χαριτι υιον ασεβως εισα γοντος,
και την αγιαν Μαριαν ειναι θεοτοκον αρνουμενου, συνα γαγων την προτεραν εν
Ἐφεσωι των διακοσιων αγιων πατερων συνοδον και αποστειλας αρχοντας
οφειλοντας παρειναι τηι συνοδωι, προσεταξε και τον Νεστοριον παραγενεσθαι και
κρισιν επ' αυτον γενεσθαι, και δη γενομενης ακριβους εξετασεως κατεδικασαν
Νεστοριον και ανεθεματισαν συν τοις ομοφροσιν αυτου. τουτων δε ουτω
προελθοντων, επανασταντες Κυριλλωι τωι πανοσιωτατωι οι της εξαγιστου Νεστοριου
μεριδος εσπουδασαν το γε επ' αυτοις ανατρεψαι την κατα Νεστοριου γεγενημενην
κρισιν. αλλ' ουν γε Θεοδοσιος ο βασιλευς αντιλαμβανομενος των οντως ορθων κατα
Νε στοριου και των πονηρων αυτου δογματων κριθεντων, παρεσκευασε κρατειν
γενναιως την επ' αυτωι γεγενημενην κρισιν. και γαρ προς τουτοις και αλλα τινα
κατα του θειου Κυριλλου προς τον βασιλεα καταφλυαρησαντων, γραφει προς τον
βασιλεα Κυριλλος τοιαυτα. "επειδηπερ επυθομην, ω ευσεβεστατε βασιλευ, των
φιλολογειν ειωθοτων τινας αγριων σφηκων δικην περιβομβειν και μοχθηρους
ερευγεσθαι κατ' εμου λογους, ως εξ ουρανου κατακομισθεν και ουκ εκ της αγιας
παρθενου λεγοντος το θειον σωμα Χριστου, και μεντοι και δυο υιους κατα Νεστοριον
ομολογειν ημας κατεφλυα 1.666 ρησαν, δειν ωιηθημεν ολιγα περι τουτου προς
αυτους ειπειν ουτως. ω ανοητοι και μονον ειδοτες συκοφαντειν, πως εις τουτο
παρηχθητε γνωμης και τοσαυτην νενοσηκατε μανιαν; εδει γαρ σαφως εννοειν οτι
σχεδον απας ημιν ο υπερ της πιστεως αγων συγκεκροτητο δια βεβαιουμενοις οτι
θεοτοκος εστιν η αγια Μαρια. αλλ' επειπερ εξ ουρανου και ουκ εξ αυτης γεγεννησθαι
το θειον σωμα του Χρι στου λεγομεν, ως φασι, πως αν νοοιτο θεοτοκος; τινα γαρ
ολως τετοκεν, ει μη εστιν αληθες οτι γεγεννηκε κατα σαρκα τον Ἐμμα νουηλ;
γελασθωσαν τοινυν οι ταυτα και τα τοιαυτα τα κατ' εμου πεφλυαρηκοτες. ου γαρ
ψευδεται λεγων ο μακαριος Ἠσαΐας «ιδου η παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται
υιον, και καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ, ο εστι μεθ' ημων ο θεος.» αληθευει
δε παντως και ο αρχαγγελος Γαβριηλ προς την παρθενον ειπων «μη φοβου Μαριαμ·
ευρες γαρ χαριν παρα τωι θεωι, και ιδου συλ ληψηι εν γαστρι και τεξηι υιον, και
καλεσεις το ονομα αυτου Ἰησουν· αυτος γαρ σωσει τον λαον αυτου απο των
αμαρτιων αυτων.» οταν δε λεγωμεν ανωθεν εξ ουρανου τον κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον, και ουχ ως ανωθεν εξ ουρανου κατενεχθεισης της αγιας αυτου σαρκος
ταυτα φαμεν, αλλ' ως επομενοι τωι ιερωι Παυλωι φασκοντι «ο πρωτος ανθρωπος εκ
γης χοικος, ο δευτερος ο κυριος εξ ουρανου.» μεμνημεθα δε και αυτου του κυριου
λεγοντος «ουδεις αναβεβηκεν εις τον ουρανον ει μη ο εκ του ουρανου καταβας, ο
υιος του ανθρωπου.» καιτοι γεγεννηται κατα σαρκα, ως ειρηται, εκ της 1.667 αγιας
παρθενου. επειδη δε ο ανωθεν εξ ουρανου καταφοιτησας θεος λογος κεκενωκεν
εαυτον μορφην δουλου λαβων, και κεχρηματικεν ανθρωπου υιος μετα του μειναι ο
ην, τουτεστι θεος (ατρεπτος γαρ και αναλλοιωτος κατα φυσιν εστιν), ως εις ηδη
νοουμενος μετα της ιδιας σαρκος εξ ουρανου λεγεται κατελθειν. ωνομασται δε και
αν θρωπος εξ ουρανου, τελειος ων εν θεοτητι και τελειος ο αυτος εν ανθρωποτητι,
και ως εν ενι προσωπωι νοουμενος. εις γαρ κυριος Ἰησους Χριστος, καν των φυσεων
διαφορα μη αγνοηται, εξ ων την απορρητον ενωσιν φαμεν πεπραχθαι. τοιγαρουν
ομολογου μεν τον μονογενη υιον του θεου λογον θεον τελειον και ανθρωπον
τελειον, εκ ψυχης λογικης και σωματος, προ αιωνων μεν εκ του πατερος γεννηθεντα
 
 
 

245
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα την θεοτητα, επ' εσχατων δε των ημε ρων τον αυτον δι' ημας και δια την
ημετεραν σωτηριαν εκ Μα ριας της παρθενου κατα την ανθρωποτητα, ομοουσιον τωι
πατρι τον αυτον κατα την θεοτητα και ομοουσιον ημιν κατα την ανθρω ποτητα. δυο
γαρ φυσεων ενωσις γεγονεν· οθεν ενα Χριστον, ενα υιον, ενα κυριον ομολογουμεν.
κατα ταυτην ουν την της ασυγχυτου ενωσεως εννοιαν ομολογουμεν και την αγιαν
παρθενον αληθως θεοτοκον, δια το τον θεον λογον σαρκωθηναι και εναν θρωπησαι
και εξ αυτης συλληψεως ενωσαι αυτωι τον εξ αυτης ληφθεντα ναον. και ει δοκει,
δεξωμεθα εις παραδειγμα την καθ' ημας αυτους συνθεσιν, καθ' ην εσμεν ανθρωποι.
συντε θειμεθα γαρ εκ ψυχης και σωμανος, και ορωμεν φυσεις δυο, 1.668 ετεραν μεν
του σωματος ετεραν δε της ψυχης. αλλ' εις εξ αμφοιν καθ' ενωσιν ανθρωπος, και
ουχι το εκ δυο φυσεων συντεθεισθαι δυο ανθρωπους τον ενα νοεισθαι παρασκευαζει,
αλλ' ενα τον αν θρωπον κατα συνθεσιν, ως εφην, την εκ ψυχης και σωματος. εαν
γαρ ανελωμεν το οτι εκ δυο και διαφορων φυσεων ο εις και μονος εστι Χριστος,
αδιασπαστος ων μετα την ενωσιν, ερουσιν οι δι' εναντιας «ει μια φυσις το ολον, πως
ενηνθρωπησεν, η ποιαν ιδιαν εποιησατο σαρκα;» τους δε λεγοντας οτι κρασις η
συγχυσις η φυρμος εγενετο του θεου λογου προς την σαρκα, καταξιωσατω σου η
θεοσεβεια προδηλως επιστομιζειν." μετα δε ταυτα Κυ ριλλου τελευτησαντος
επιφυεται μοναχος τις και αρχιμανδριτης Ευτυχης ονομαζομενος, και αποσπαι
κατοπιν αυτου μερος ουκ ολιγον του λαου, κυρων τα Νεστοριου και το αυτου
πονηρον δο γμα, φασκων μη ειναι την σαρκα του κυριου ημιν ομοουσιον. και δη
παλιν μετ' ολιγον διαβολικης ισχυσασης χειρος ετερα συνο δος εν Ἐφεσωι ληιστρικη
και ουχ οσια γινεται, παραπεμφθεντος εκεισε και Φλαβιανου Κωνσταντινουπολεως,
την πασαν εξουσιαν ∆ιοσκορου Ἀλεξανδρειας εχοντος· και φονευεται μεν
Φλαβιανος ο θειος, υπερμαχων της ορθοδοξου πιστεως, ανατρεπεται δε η εν Ἐφεσωι
πρωτη συνοδος, υπογραψαντων φονικηι βιαι τινων επι σκοπων, εξ ων υπηρχε
Βασιλειος ο Σελευκειας.
Kαντευθεν των του Νεστοριου και ∆ιοσκορου και Ευτυχους δημοσιευομενων
πο 1.669 νηρων δογματων, και πολλης ταραχης γινομενης μαλιστα εν τηι ανατοληι,
φονευεται Προτεριος ο μεγας ιερευς και ετεροι πλειστοι. τουτων ουν ουτως εχοντων
ανισταται θεοθεν Μαρκιανος ο βασι λευς, και συναγαγων εν Χαλκηδονι την των χλʹ
πατερων συνο δον, παροντων ∆ιοσκορου και Ευτυχους, μεθ' ων και αυτος πορευθεις,
καταδικαζονται μεν ∆ιοσκορος και Ευτυχης και Νε στοριος και παλιν
αναθεματιζονται, Θεοδωρητον δε και Ἴβαν και Βασιλειον Σελευκειας εδεξαντο
καθυπογραψαντας. και της ληιστρικης συνοδου ανατραπεισης και αναθεματισθεισης,
εις μιαν συμφωνιαν ηγαγον παντας οι θειοι πατερες. τουτων δε των τεσ σαρων
συνοδων ουτω γενομενων και επιβεβαιωθεισων και κρατου σων εν τηι του θεου
εκκλησιαι, οι τα Νεστοριου φρονουντες εσπου δασαν αυθις την αιρεσιν αυτων
κρατυναι ... της Θεοδωρου του Μοψου εστιας αφορμης, πολλωι χειρονα του μαθητου
αυτου Νε στοριου βλασφημησαντος. οθεν τοινυν και ημεις ακολουθουντες τοις
ημετεροις πατρασι, και βουλομενοι την ορθην πιστιν αλω βητον διαφυλαττεσθαι,
προτρεπομεν και τουτου τας βλασφημιας διεξετασαντας κατ' αυτου και των
ομοφρονων αυτου αποφηνα σθαι. προς γαρ ταις αλλαις αναριθμητοις αυτου
δυσφημιαις εις Χριστον τον θεον ημων γενομεναις, αλλον ειναι τον θεον λογον και
αλλον τον Χριστον, υπο των της ψυχης παθων και των της σαρκος επιθυμιων
ενοχλουμενον, και των χειρονων κατα μικρον αφισταμενον προς τα κρειττονα τηι
προκοπηι των εργων εληλυθε ναι, και τηι αριστηι πολιτειαι γενομενον αμωμον, και ως
ψιλον αν 1.670 θρωπον εν ονοματι πατρος και υιου και αγιου πνευματος βαπτι
σθηναι, και δια του βαπτισματος την χαριν του αγιου πνευματος ειληφεναι, και
 
 
 

246
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιοθεσιας ηξιωσθαι, και καθ' ομοιωσιν βασιλι κης εικονος εις προσωπον του θεου
λογου τον Χριστον προσκυνει σθαι, και μετα την αναστασιν ατρεπτον ταις εννοιαις
και ανα μαρτητον γεγενησθαι. και προς τουτοις ειπε τοιαυτην γεγενησθαι την
ενωσιν του θεου λογου προς τον Χριστον οποιαν ο αποστολος εφη περι του ανδρος
και της γυναικος· εσονται οι δυο εις σαρκα μιαν. ετι δε προτρεπομαι υμας εξετασαι
και τα κακως γραφεντα παρα Θεοδωρητου και Ἴβα κατα της εν Ἐφεσωι πρωτης αγιας
συνοδου, και ομοιως τα κατ' αυτου αποφηνασθαι." Και ταυτα παλιν ωσαυτως οι
θειοι πατερες πολυπραγμονη σαντες απεκριθησαν "η μεν εν Χαλκηδονι θεια
συνοδος Θεοδω ρητου και Ἴβα πολλα καταβοησασα ουκ αλλως αυτους εδεξατο, ει
μη προτερον ανεθεματισαν τα ιδια πονηρα συγγραμματα και Θεο δωρον και
Νεστοριον. ημεις δε κατακρινομεν και αναθεματιζομεν προς τοις αλλοις απασιν
αιρετικοις, τοις κατακριθεισι και ανα θεματισθεισιν υπο των ειρημενων αγιων
τεσσαρων συνοδων, και Θεοδωρον γενομενον επισκοπον Μοψου εστιας και τα
δυσσεβη συγγραμματα αυτου, και μεντοι και τα κακως παρα Θεοδωρητου
συγγραφεντα κατα τε της ορθης πιστεως και των δωδεκα κεφα λαιων του εν αγιοις
Κυριλλου και της εν Ἐφεσωι πρωτης ιερας συνοδου, και οσα υπερ συνηγοριας
Θεοδωρου και Νεστοριου αυτωι γεγραπται. προς τουτοις αναθεματιζομεν και την
ασεβη επιστο 1.671 λην την λεγομενην παρα Ἴβα γεγραφθαι προς Μαριν τον
Περσην, την αρνουμενην τον θεον λογον εκ της αγιας παρθενου της θεοτο κου
Μαριας σαρκωθεντα ανθρωπον γεγενησθαι, και τον θεσπε σιον Κυριλλον ως
αιρετικον διαβαλλουσαν, και μεμφομενην μεν την εν Ἐφεσωι πρωτην αγιαν συνοδον
ως χωρις κρισεως και ζητη σεως τον Νεστοριον καθελουσαν, και τα ιβʹ κεφαλαια του
μακα ριου Κυριλλου διαπτυουσαν, εκδικουσαν δε Νεστοριον και Θεο δωρον και τα
θεοστυγη αυτων συγγραμματα τε και δογματα. διο δη τοινυν τας μεν των αιρετικων
τουτων και παντων αθυρο στομους γλωσσας και τας τουτων ασεβεστατας
συγγραφας, αυτους τε τους αιρετικους τους μεχρι τελους εμμειναντας τηι οικειαι
κακο δοξιαι και πονηριαι, μετα πατρος του ψευδους εικοτως διαβολου
συναριθμουντες, ερουμεν «πορευεσθε τωι φωτι του πυρος υμων και τηι φλογι ηι
εξεκαυσατε.»" Ἐν τουτοις τοις ετεσι πλουσιος τις εν Κωνσταντινουπολει νοσησας
και τον θανατον δειλιασας εδωκε τοις πενησι χρυσιου λι τρας τριακοντα. και παρα
προσδοκιαν υγιανας και μεταμεληθεις εκ διαβολικης απατης θαρρει τουτο γνησιωι
και πλουσιωι φιλωι αυ του. ο δε λεγει αυτωι "μηδαμως ω ανθρωπε παραδεξηι τον πο
νηρον τουτον λογισμον, και λυπησεις θεον τον ελεησαντα σε και αναστησαντα δια
την ελεημοσυνην σου, και επαξει σοι θανατον αιφνιδιον, και απελθηις αμετανοητος."
του δε μη πειθομενου αλλα και μαλλον αποδυσπετουντος, εφη προς αυτον ο φιλος
"επει συμβουλευοντος μου τα προς σωτηριαν ου καταδεχηι, ειπω σοι 1.672 ετεραν
βουλην." ο δε φησι "ποιαν ταυτην;" και ο αληθης ελεημων απεκρινατο "δευρο εις
την εκκλησιαν, και ειπε «ουκ ειμι εγω κυριε ο ποιησας την ελεημοσυνην εκεινην,
αλλ' ουτος εστι,» και παρεξω σοι τας τριακοντα λιτρας ευθεως." ο δε ταλαιπωρος
εκεινος ανθρωπος συνθεμενος τουτο και προς την εκκλησιαν απελ θων, το χρυσιον
εν χερσι λαβων και τον λογον ειπων, εν τωι εξ ερχεσθαι αυτον πεσων παρα την
πυλην της εκκλησιας απεθανε. των κληρικων δε εκπλαγεντων και παντων των
ευρεθεντων, προε τρεποντο τον κυριον των νομισματων λαβειν αυτα. ο δε ουκ
επεισθη, αλλα τοις πτωχοις ταυτα διενειμεν ειπων "ο θεος ου μυκτηριζεται." η γαρ
προς τον θεον επαγγελια ου μονον αχρι χρηματων αλλα και μεχρι λογου φθανει και
προαιρεσεως. ανα γκη τοινυν αποδιδοναι παντας τα επηγγελμενα προς θεον, την μεν
παρθενον την παρθενιαν, την δε εγκρατη την εγκρατειαν, τους εν γαμωι την
σωφροσυνην και την προς αλληλους τιμην και αγαπην, και τελος παντας την εις
 
 
 

247
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεον πιστιν και ευλαβειαν και δικαιοσυ νην και ανδριαν. Και εν Ἀλεξανδρειαι δε
εγενετο τι τοιουτον. επισκοπος τις ευλαβης πανυ πλησιον εχων τινα φιλοσοφον
Ευαγριον καλουμενον, εταιρον μεν αυτου γενομενον εν τοις παιδευτηριοις, Ἕλληνα
δε την θρησκειαν, ον ο επισκοπος μεταθειναι βουλομενος εκ της ειδωλομανιας προς
την του Χριστου πιστιν συνεχως προσεκαλειτο και διελεγετο. του δε μη πειθομενου
αλλα και σφοδρως δυσχε ραινοντος, ειπειν λεγεται εν μιαι προς τον επισκοπον
"οντως, κυριε 1.673 επισκοπε, και τουτο μετα παντων απαρεσκει μοι, ο λεγετε οι
Χριστιανοι, οτι συντελεια του κοσμου γινεται και των σωματων αναστασις και
ανταποδοσις των βεβιωμενων, και οτι ο ελεων πτω χον θεωι δανειζει και
εκατονταπλασιονα μετα ζωης αιωνιου απο ληψεται." και του επισκοπου
διαβεβαιουμενου μηδεν ψευδος η χλευην εν τοις των Χριστιανων ειναι δογμασιν,
ανεχωρησεν Ευα γριος πολλην εχων συζητησιν εν εαυτωι. μετα δε τινα χρονον, θεου
συνεργουντος τηι του επισκοπου διδασκαλιαι, πιστευσας ο φιλοσοφος εβαπτισθη· ος
αυτικα παρασχων τωι επισκοπωι χρυ σιου λιτρας τριακοσιας (ην γαρ πλουσιος
σφοδρα) λεγει "δεξαι ταυτα, ω επισκοπε, και διαδους πτωχοις ποιησον μοι
ιδιοχειρον οτι ληψομαι αυτα παρα του θεου." του δε ταυτα δεξαμενου προθυμως και
το γραμμα ποιησαντος, διεδοθη παρ' αυτου τοις πενησι παντα. επιζησας ουν χρονους
τινας ο φιλοσοφος εν ευσε βειαι και αρεταις μεγαλαις, παρηγγειλε τοις εαυτου
τεκνοις τελευ των ενθειναι τον χαρτην εν τηι χειρι αυτου και ουτω ταφηναι. και
τουτου γενομενου, μετα τριτην ημεραν επιφαινεται κατ' οναρ ο φιλοσοφος τωι
επισκοπωι λεγων "ελθε εις τον ταφον μου, ω επι σκοπε, και λαβε το ιδιοχειρον σου·
απελαβον γαρ το χρεος εκα τονταπλασιον, και ουδενα εχω λογον προς σε, αλλα προς
τελειαν πληροφοριαν σου ιδιοχειρως εν αυτωι καθυπεγραψα." του δε επισκοπου
πρωι μεταστειλαμενου τους υιους του φιλοσοφου, και μαθοντος παρ' αυτων ως
συνεταφη αυτωι το ιδιοχειρον, απερχε ται μετα των κληρικων της πολεως, και
ανοιξαντες τον ταφον 1.674 ευρισκουσι τον φιλοσοφον καθημενον και την χειρα
μετα του γραμματος προτεινοντα. των δε κληρικων πειρωμενων λαβειν τον χαρτην
ουδενι τουτον εδωκε.
Tου δε επισκοπου την χειρα απλωσαντος παραχρημα τον χαρτην επιδους
ανεπεσε παλιν· ονπερ ανοιξας επι παντων, ευρε νεωστι υπογεγραμμενον τηι χειρι του
φιλοσοφου ουτως "εγω Ευαγριος φιλοσοφος σοι τωι οσιωτατωι επι σκοπωι κυριωι μου
Συνεσιωι χαιρειν. ισθι, πατερ, ως ελαβον το χρεος εκατονταπλασιον, και ουδενα προς
σε λογον εχω περι του του." παντων ουν των ακουσαντων καταπλαγεντων σφοδρα,
και επι πολυ κραζοντων το κυριε ελεησον, εκελευσεν ο επισκοπος το του φιλοσοφου
ιδιοχειρον τηρεισθαι εν τωι σκευοφυλακιωι. Τωι κζʹ ετει, μηνι Αυγουστωι ιεʹ, γεγονε
σεισμος μεγας, ως πεσειν πολλους οικους και εκκλησιας και λοετρα και τα τειχη μα
λιστα της χρυσης πορτης· και πολλοι απεθανον. ουτος ο σεισμος παγκοσμιος
γεγονεν, ωστε πασαν την οικουμενην σχεδον πτωθη ναι, και την θαλασσαν
αναρριχαναι μιλια δυο, και πολλα πλοια απολεσθαι εν τηι του υδατος αναχαιτισει.
και εν μεν τηι Ἀραβιαι και Παλαιστινηι και Μεσοποταμιαι και Ἀντιοχειαι
κατεπτωθησαν πολεις πολλαι και κωμαι, και συνεληφθησαν ανθρωπων πληθη και
αλογων, πεπτωκε δε και της Νικομηδειας μερος πολυ, και επε κρατησεν ο σεισμος
ημερας μʹ. γινεται δε η μνημη του σεισμου τουτου κατ' ετος εν τωι Καμπωι
λιτανευοντος του λαου.
Τωι κηʹ ετει, μηνι Ἰουλιωι, εν τηι συναξει του ορους γεγονε 1.675 σεισμος
μεγας. και τηι ιθʹ εγενοντο βρονται και αστραπαι φοβε ραι και ανεμος λιψ μεγας, ως
πεσειν τον σταυρον τον ισταμενον εσωθεν της χρυσης πορτης. Τωι κθʹ ετει
εστασιασαν οι Ἰουδαιοι και Σαμαρειται εν Και σαρειαι της Παλαιστινης, και πολλους
 
 
 

248
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστιανους ανειλον, και την υποστασιν αυτων διηρπασαν· ους ο βασιλευς δι'
Ἀδαμαντος εφουλκισε και απεκεφαλισε, και αλλους εξωρισε, παντας δε ηφανισε. Τωι
λʹ ετει εφανη πυρ εν τωι ουρανωι ως λογχη, απο αρκτου εως δυσμων. Και τωι λαʹ ετει
εγενοντο παλιν σεισμοι διαφοροι, ωστε παθειν τα δυο τειχη Κωνσταντινουπολεως,
το ανατολικον και το δυτικον, και πολλαι εκκλησιαι και οικοι εως εδαφους
κατεπεσον. αλλα μην και τα προαστεια και το ρηγιον. ωστε μη γνωριζεσθαι. και εν
αλλαις δε πολεσιν εγενετο ο σεισμος ουτος, οιον ουκ εμνη μονευσεν ανθρωπος εν
ταις γενεαις εκειναις. και εσειετο η γη μετα φιλανιας εν νυκτι και ημεραι επι ημερας
δεκα. διο και λυ πουμενος ο βασιλευς εις τα γενεθλια και θεοφανια χωρις στεμμα τος
προηλθε, και τα εξ εθους κλητορια του δωδεκαημερου ουκ εποιησεν, αλλα τας
εξοδους αυτων δεδωκε τοις πτωχοις. τωι δε Φεβρουαριωι μηνι γεγονε θνησις
ανθρωπων, και μαλιστα των νεων, εν Κωνσταντινουπολει, ωστε μενειν αταφους
τους αποθνη σκοντας επι ημερας τρεις δια το μη εξαρκειν τους κραββατους των
εκκλησιων και των ευαγων οικων προς το εκφερειν τους τελευ 1.676 τωντας. οθεν
ποιησας ο βασιλευς ετερα κραββατια χιλια, και μηδ' ουτως εξαρκουντων, αμαξας
προσεταξε πλειστας ευτρεπι σθηναι, και αλογα δεδωκε μυρια προς το εκφερειν τους
νεκρους. επιτεινομενης δε της θνησεως ερριπτον τους πλειονας εις τον αι γιαλον,
και εμενον αταφοι εως ημερας εξ δια το μη επαρκειν τοις ζωσι θαπτειν τους
τεθνεωτας, μητε δε τα πλοια εξαρκειν εις το διαπεραν αυτους. εκρατει ουν η θνησις
αυτη μηνας δυο, Ἰου λιον και Αυγουστον. εγενοντο δε βρονται και αστραπαι μεγαλαι
και φοβεραι σφοδρα, ωστε πολλους υπ' αυτων κατακαηναι. Τωι λαʹ ετει επεγενετο
αυθις θανατικον, και μαλιστα τοις παιδιοις, απο βουβωνικου παθους, μηνας δʹ. και
ουχ ηττον διεφθειρε του προτερου θανατικου πασαν την πολιν και τα πορρω ταυτης.
εν δη Ἀντιοχειαι παλιν γεγονε σεισμος μεγας. μετα δε χρονον τινα γεγονεν αστερων
δρομος αφ' εσπερας εως πρωΐ, ωστε παντας υπερεκπληττεσθαι και λεγειν οτι
πιπτουσιν οι αστερες. γεγονασι δε κοσμικαι δημοκρατιαι και φονοι πολλοι και
πολεμοι, και νοσοι και θανατοι τοις ανθρωποις ουκ επελιπον. εν δε Ἀν τιοχειαι μετα
το γενεσθαι τον σεισμον γεγονε βρυγμος εκ του ουρα νου φοβερωτατος, και πολλοι
εκ του φοβου απεθανον. Τωι δε λβʹ ετει της βασιλειας Ἰουστινιανου φιλοκαλουμενου
των τρουλου της μεγαλης εκκλησιας (ην γαρ διερρηγμενος εκ των επιγενομενων
αλλεπαλληλων σεισμων) επεσε το ανατολικον μερος της προυποστολης του αγιου
θυσιαστηριου, και συνετριψε το κι 1.677 βωριον και την αγιαν τραπεζαν και τον
αμβωνα. συνιδων ουν ο βασιλευς ηγειρεν αλλους πινσους και εδεξατο τον τρουλον,
και ουτως εκτισθη υψωθεις πλεον εικοσι ποδων εις υψος του πρωτου κτισματος.
εποιησε δε και τους εξω του ναου κατεναντι των εσω πινσων τεσσαρας κοχλιας, ους
απο γης φυτευσας μεχρι του τρου λου ανεβιβασεν, ερεισμα τουτους των αψιδων
κατεργασαμενος. τοτε ποιει και την αγιαν τραπεζαν, εργον αμιμητον· απο τε γαρ
χρυσου και αργυρου και λιθου παντοιου και ξυλου και μεταλλου και ειδους αλλου,
οσα τε γη φερει και θαλασσα και πας ο κοσμος, εκ παντων συναξας τα μεν κρειττονα
και τιμιωτερα πλειονα τα δε ελαττω ενδεεστερα, τα τηκτα τηξας τα ξηρα επεβαλε,
και ουτως εις τυπον επιχεας ανεπληρωσεν αυτην, οθεν και ποικιλη φαινο μενη
θαμβος παρεχει τοις εις αυτην ατενιζουσιν, επιγραψας γυ ρωθεν ταυτα "τα σα εκ
των σων σοι προσφερομεν οι δουλοι σου, Χριστε, Ἰουστινιανος και Θεοδωρα, α
ευμενως προσδεξαι, υιε και λογε του θεου, ο σαρκωθεις και σταυρωθεις υπερ ημων,
και ημας εν τηι ορθοδοξωι πιστει σου διατηρησον, και την πολιτειαν ην ημιν
επιστευσας, εις την ιδιαν σου δοξαν αυξησον και φυλαξον πρεσβειαις της αγιας
θεοτοκου και αειπαρθενου Μαριας."
 
 
 

249
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τωι δ' αυτωι ετει επανεστησαν οι Ουννοι οι και Σθλαβινοι τηι Θραικηι, και
ηιχμαλωτευσαν και εφονευσαν πολλους, εκρατη σαν δε και τον στρατηλατην και τον
στρατηγον. ευροντες δε και του Ἀναστασιακου τειχους τοπους τινας πεπτωκοτας εκ
των σει σμων εισηλθον και ηιχμαλωτευσαν εως ∆ριπειας και Νυμφων και 1.678
Χιτου κωμης. τουτο γνους ο βασιλευς εδημοτευσε πολλους, και επεμψεν εις το
μακρον τειχος. και συγκρουσαντες πολεμον πολ λοι των Ῥωμαιων απεθανον.
απεστειλε δε ο βασιλευς κατ' αυ των τον Βελισαριον, ος λαβων τους ιππους των
πολιτων και εξο πλισας λαον ηλθεν εις Χιτου κωμην, και ποιησας φοσσατον οσους
εκρατησεν εξ αυτων απεκτεινεν. εκελευσε δε κοπηναι δενδρα και συρεσθαι οπισω
του εξερκετου αυτου, και εγενετο εκ του ανεμου κονιορτος μεγας, και απηγαγεν
αυτον επανω των Ουννων. οι δε νομισαντες πληθη πολλα ειναι εφυγον εως
Ἀρκαδιουπολεως. κε λευει ουν ο βασιλευς γενεσθαι πλοια διπρυμνα και απελθειν εις
τον ∆ανουβιν και πολεμησαι αυτοις. οπερ γνοντες οι βαρβαροι παρεκαλεσαν δια
πρεσβευτου ακινδυνον παραχωρησαι αυτοις την του ποταμου διαβασιν. και
απεστειλεν ο βασιλευς Ἰουστινον τον ανεψιον αυτου τον κουροπαλατην διαβιβασαι
αυτους. Τωι λγʹ ετει κτιζει την γεφυραν του Σαγγαρεως ποταμου, την λεγομενην
πενταγεφυρον, δια καμερων πεντε, ξυλινην προ τερον ουσαν. κτιζει δε και τον εν τηι
πηγηι ναον της υπεραγιας θεοτοκου. Τωι λδʹ ετει εφημισθη εν τηι πολει οτι ο βασιλευς
ετελευ τησε δια το κεφαλαλγειν και μηδενα θεωρειν. και ην ταραχη και αρπαγαι εις
τε τας προβολας και τα μαγκιπεια. και περι ωραν θʹ προσεταξε τωι επαρχωι, και ανηψε
φωτα εις ολην την πολιν, οτι υγιανεν ο βασιλευς, και συνεσταλη τα της ταραχης. τωι
∆ε κεβριωι μηνι γεγονεν εμπρησμος μεγας απο τε των Σοφιων και 1.679 εως των
Προβου. γεγονε και θανατηριον μεγα εν Κιλικιαι και Ἀναζαρβωι και Ἀντιοχειαι τηι
μεγαληι, και σεισμοι. συνεβαλλον δε κατ' αλληλων οι ορθοδοξοι και Σεβηριανοι, και
πολλοι φονοι γεγονασι. και αποστειλας ο βασιλευς τους ατακτους εκολασε. Τωι λεʹ
γεγονεν εμπρησμος εσπερας βαθειας εν τοις Καισα ριου εως της Ὀμφακερας, και
εκαυθη παντα τα εργαστηρια και οι πυλεωνες του βοος. ιππικου δε αγομενου γεγονε
δημοτικη τα ραχη, και επηλθον οι Πρασινοι τοις Βενετοις, και πολλους φο νους
πεποιηκασιν· ους κρατησας ο βασιλευς πολλαις βασανοις εκολασε. Τωι λ ʹ ετει γεγονε
παλιν στασις δημοτικη εν τοις πιττακιοις, και πολλους αυτων ο βασιλευς
ετιμωρησατο. γεγονε δε αβροχια και λειψις υδατος. τοτε επινικια ηλθον απο Ῥωμης,
ως Ναρσης ο πατρικιος δυο πολεις οχυρας των Γοτθων παρελαβε, Βιριαν και
Βριγκας. επιβουλης δε μελετηθεισης υπεβληθη ψευδως παρα των κρατηθεντων και
Βελισαριος, και ωρισθη καθεζεσθαι εν τωι οικωι αυτου απροιτος. και τηι ιθʹ του
Ἰουλιου αθωος φανεις πα λιν τα αφαιρεθεντα αυτου απελαβε. Τωι λζʹ ετει γεγονεν
εμπρησμος, και εκαυθη τελειως ο ξε νων των Σαμψων και τα εμπροσθεν του
Ῥουφου οικηματα και το μεσαυλιον της μεγαλης εκκλησιας το λεγομενον
Γαρσονοστασιον, και τα δυο ασκητηρια τα πλησιον της αγιας Ειρηνης, και το μερος
του ναρθηκος αυτης.
1.680 Τωι ληʹ ετει τελευται Βελισαριος ο πατρικιος εν Βυζαντιωι. τουτωι τωι ετει
Ευτυχιος πατριαρχης Κωνσταντινουπολεως καθηι ρεθη και εξωρισθη εν Ἀμασιαι υπο
Ἰουστινιανου, και γεγονεν αντ' αυτου Ἰωαννης απο σχολαστικων. εις δε τα τελη
αυτου Ἰουστινιανος το περι φθαρτου και αφθαρτου κινησας δογμα, και ιδικτον
πανταχου καταπεμψας, αλλοτριος της ευσεβειας θεου ετε λευτησε, βασιλευσας ετη
ληʹ μηνας ζʹ ημερας ιγʹ. και γινεται τουτου διαδοχος ο ανεψιος αυτου Ἰουστινος ο
κουροπαλατης. η δε Αυγουστα Θεοδωρα προετελευτησεν. Ἰουστινος ο ορθοδοξος, ο
Θραιξ, εβασιλευσεν ετη ιγʹ. ου τος ην τηι ιδεαι ευηλιξ, πλατυς, ευογκος, υπογλαυκος,
υποξανθος, σπανιζων την γενειαδα, δειλος, οξυθυμος, μετ' ολιγον δε μεγα λοψυχος,
 
 
 

250
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απονενοημενος, ασυμβουλος τα πλειω φιλοκτιστης, μεγαλοδωρος. τουτου γυνη
Σοφια. εστεφθη δε υπο Ἰωαννου πατριαρχου του απο σχολαστικων. ευσεβης δε ων
επεκοσμησε τας εκκλησιας τας κτισθεισας υπο Ἰουστινιανου, την τε μεγαλην
εκκλησιαν, τους αγιους αποστολους, και τας λοιπας, χαρισαμε νος αυταις κειμηλια
και επιπλα και πασαν προσοδον. απεστειλε δε τον αββαν Φωτεινον τον προγονον
Βελισαριου, δους αυτωι πα σαν εξουσιαν του ειρηνευσαι τας εκκλησιας Αιγυπτου και
Ἀλε ξανδρειας. ουτος ο Ἰουστινος συνεχως νοσηλευομενος και σκοτο δινιων και μη
δυναμενος προερχεσθαι, επει τινες κατα των δυνα στων εγκαλειν ουκ ειχον, οι
δυνασται τινος μη φειδομενοι τα 1.681 παντων διηρπαζον. ει ποτε ισχυσε προελθειν
εις την εκκλησιαν, τουτωι επεβοων οι αδικουμενοι ελεους τυχειν. παντας τοινυν επι
συγκλητου προσκαλεσαμενος εφη "εγω μεν ᾤμην απαντας υμας ευσεβεις ειναι και
αρκεισθαι τοις ιδιοις και μηδενα των πτωχων αδικειν, υμεις δε ταναντια του θεου
πραττετε και της εμης βασι λειας. αλλα παρακαλω υμας, τα των πτωχων αποδοτε
εκοντες, μηπως και τα υμων απολεσητε." οι δε τουτο ακουσαντες χειρονα μαλλον η
προτερον επραττον, υπο συνηθειας ελκομενοι· δεινον γαρ η συνηθεια, ωστε και
δευτερα φυσις λελογισται. αυθις δε του βασιλεως επι προκενσον προιοντος πλειονες
επεβοων. ο δε παλιν εν τηι προελευσει την συγκλητον προσκαλεσαμενος εφη "ει μεν
εκ θεου με και εν θεωι βασιλειαν εχειν οιεσθε, τα παρ' εμου δικαιως λεγομενα
πραττετε και του αδικειν τους πτωχους παυσα σθε· μονοις γαρ ιχθυσι τουτο
νενομισται, το τον δυνατωτερον και μειζονα κατεσθιειν τον ελασσονα. ει δε τοις
εμοις προσταγμα σιν ουχ υπεικετε, αλλα ταις ιδιαις επιθυμιαις αλισκομενοι πλεονε
κτειτε, προχειρισασθε ετερον ον αν βουλησθε υμιν βασιλεα· εγω γαρ απειθων και
αδικων και πλεονεκτων βασιλευειν ου δυναμαι." εις δε τις των εν τελει
παρρησιασαμενος φησι τωι βασιλει "προχει ρισατω με η βασιλεια σου ενωπιον
παντων επαρχον, και διορισατω μηδενος φειδεσθαι του δικαιου ενεκα, συγχωρειτω
δε με εισερχε σθαι προς σε ακωλυτως του τα ανηκοντα υπομιμνησκειν το κρατος
σου. και βεβαιω μεχρι τριακοντα ημερων μη ευρισκεσθαι τον 1.682 αδικουντα η
αδικουμενον. ει δε τις υπομνησει περι τινος υποθε σεως ης ηκουσα εγω και ουκ
εξεδικησα, κεφαλικως τιμωρηθησο μαι." τουτο του βασιλεως ασμενως
αποδεξαμενου προεχειρισθη επαρχος. εωθεν δε επι τωι επαρχικωι βηματι
προκαθισαντος, και τινος αυτωι γυναικος χηρας προσελθουσης και φησασης ως μαγι
στρος τις καθηρπασεν αυτης την ουσιαν απασαν, απεστειλεν αυ την μετα σφραγιδος
ειπειν τωι μαγιστρωι παραγενεσθαι δικαιολο γηθησομενον. της δε απελθουσης και
μαλλον τυφθεισης, ενα των αυτου κουρσωρων ο επαρχος προς τον μαγιστρον
επεμψε· κακεινον παραλογισαμενος απεπεμψατο. του δε επαρχου εν τωι ιππικωι τον
μαγιστρον εκδεχομενου, αυτου τε του μαγιστρου κλη θεντος εις την βασιλικην
εστιασιν, ηλθε και ο επαρχος προς τον βασιλεα, και φησι προς αυτον "ει μεν α
προσεταξας μοι, ω βα σιλευ, φυλαττεις, του μη φειδεσθαι των τους πτωχους αδικουν
των, γνωθι με τελειουντα την εμην υποσχεσιν. ει δε μεταμελο μενος φιλους μαλλον
σεαυτωι ποιεις και συνεστιαις, γνωθι καμε παραιτουμενον." και ο βασιλευς "ει εγω
ειμι ο αδικων, εξανα στησον με του θρονου." ο δε αυτικα τον μαγιστρον βιαιως αρας
εν τηι λεγομενηι χαλκηι παρεγενετο, και ακριβολογησαμενος τα παρ' αμφοτερων
λεγομενα, και γνους ως ου μικρως ηδικηθη παρ' αυτου η γυνη, τυψας αυτον και την
κεφαλην κειρας και γυμνον ονωι επικαθισας δια μεσης της πολεως εθριαμβευσε,
δους τηι γυ ναικι πασαν την περιουσιαν εκεινου. και εκ τουτου παντες εσω 1.683
φρονισθησαν και προς αλληλους πολυτροπως ειρηνευσαν, ως με χρι λʹ ημερων μη
ευρισκεσθαι εγκαλουντα η εγκαλουμενον. και ο επαρχος εφη τωι βασιλει "νυν,
δεσποτα, οπερ υπεσχομην ετε λειωσα." του δε βασιλεως προελθοντος, ως ουδεις ην ο
 
 
 

251
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκα λων, υποστρεψας πατρικιον αυτον εποιησε και υπαρχον αυτον μεχρι τελους
της ζωης αυτου.
Ἐπι της βασιλειας τουτου Ὁρμισδας επισκοπος Ῥωμης καταλαβων την
Κωνσταντινουπολιν, αμα πλειστοις επισκοποις, τους ανθισταμενους τηι συνοδωι
Χαλκηδονος καθηρεν Σεβηρον τον Ἀν τιοχειας και Φιλοξενον, βεβαιωσαντες την
αυτην συνοδον, και περι των δυο φυσεων του Χριστου τα Κυριλλου Ἀλεξανδρειας
προσθεντες ρηματα "ο στατηρ ο νοητος, το νομισμα το βασιλι κον, ο εν ενοτητι
απλους χαρακτηρ Χριστος εαυτον υπερ παντων προσκεκομικεν εις απαντων ζωης
αντιλυτρον. δυο δε φυσεις λε γοντες την διαφοραν σημαινομεν της σαρκος και του
λογου δια το ασυγχυτον. η γαρ συγκρασις αφανισμον των δυο φυσεων απερ γαζεται.
η δε αρρητος ενωσις ομολογουμενη και ασυγχυτους φυ λαττει τας φυσεις, και ενα
αποτελει εξ αμφοιν οφθεντα Χριστον, θεον ομου τε και ανθρωπον γενομενον τον
αυτον." Τωι βʹ ετει Αιθεριος και Αυδιος και οι συν αυτοις ιατροι επεβουλευσαν τωι
βασιλει, και γνωσθεντες απεθανον ξιφει. Τωι γʹ ετει μεταστειλαμενη Σοφια η
Αυγουστα παντας τους 1.684 χρεωστουντας απεδωκε τοις κεχρεωστημενοις παντα τα
οφειλομενα, αντιστραφεντων των ενεχυρων τοις ιδιοις αυθενταις. Τωι δʹ ετει κτιζει
το παλατιον των Σοφιανων εις ονομα της γυναικος αυτου Σοφιας. Τωι εʹ ετει κτιζει
την μονην της πριγκηπος, προαστειον αυ την ουσαν. Τωι ʹ ετει Ναρσης ο αγαπητος
του βασιλεως εκτισε την οι κιαν Ναρσου και την μονην των καθαρων. ακουσας δε
Ἰουστινος οτι ο ανεψιος αυτου Αυγουστος, ος ην δουξ Ἀλεξανδρειας, συσκευην
μελεται κατα του βασιλεως, πεμψας αυτον απεκεφα λισε. Τωι ζʹ ετει ηρξατο Ἰουστινος
κτιζειν τον ναον των αγιων αποστολων Πετρου και Παυλου εν τωι ορφανοτροφειωι.
προσεθηκε δε και εις τον ναον των Βλαχερνων τας δυο αψιδας, και εποιησεν αυτην
σταυρωτην. τωι αυτωι ετει γεγονε πολεμος περι το Σαργα θον μετα Περσων και
Ῥωμαιων, και ενικησαν οι Ῥωμαιοι. Τωι θʹ ετει ηλθον οι Ἄβαρες εις τον ∆ανουβιν,
και ενικη σαν τους Ῥωμαιους. και ο Περσης Ἀρταβαν εξηλασε κατα των Ῥωμαιων,
και πολλην αιχμαλωσιαν λαβων υπεστρεψεν εις την ιδιαν χωραν, παραλαβων και το
∆αρας. τουτο μαθων Ἰουστι νος τωι μεγεθει της συμφορας νοσωι παραφορωι
περιβαλλεται και σπονδας ποιησαι αιτειται τον Ὁρμισδαν, οστις και ενιαυσιαιας
εποιησεν. επι τουτου ετυπωθη ψαλλεσθαι τηι μεγαληι εʹ "του 1.685 δειπνου σου του
μυστικου." ηλθε δε και η αχειροποιητος απο των Καμουλιανων, κωμης της
Καππαδοκιας, και τα τιμια ξυλα απο πολεως Ἀπαμειας της δευτερας Συριας. ετυπωθη
δε ψαλ λεσθαι και ο Χερουβικος υμνος. Τωι ιʹ ετει Ἰουστινος ο βασιλευς Τιβεριον τον
κομητα των εξκουβιτορων υιοποιησαμενος Καισαρα ανηγορευσε και συγκαθε δρον
αυτου εποιησεν. ην δε ο βασιλευς στυφομενος τους ποδας και το πλειον
κατακειμενος. Τωι ιαʹ ετει εκτισεν ο βασιλευς τον μεγαν αγωγον του Ουα λεντος και
τον ετερον αγωγον τον λεγομενον Ἀδρανην, και εχορη γησε τηι πολει δαψιλειαν
υδατος. κτιζει ουν και τα παλατια τα εν τωι Ἰουλιανου λιμενι. αποκαθαιρει δε και
αυτον τον λιμενα και στηλας δυο εν μεσωι αυτου ιστησι, την τε εαυτου και της
γυναικος αυτου Σοφιας, μετονομασας και τον λιμενα Σοφιας. εποικοδομει δε και τον
ναον του αρχιστρατηγου, ος εκ τινος Ἄδδα εκεισε κατοικουντος προσηγορευετο. Τωι
ιβʹ ετει ετελευτησεν Ἰωαννης ο επισκοπος Κωνσταντινουπολεως. τωι ιγʹ ετει Ευτυχης
απελαβε τον θρονον Κωνσταντι νουπολεως. ο δε βασιλευς ασθενησας και μικρον
ανεθεις προσεκα λεσατο τον τε αρχιερεα και την συγκλητον και παντας, και αγα γων
τον Καισαρα Τιβεριον παρουσιαι παντων προεβαλετο αυτον βασιλεα, ειπων "ο θεος
αγαθον σε ποιησας αυτος, ουκ εγω, το σχημα της βασιλειας σοι διδωσι. τιμησον αυτο,
ινα τιμηθηις 1.686 υπ' αυτου. μη επιχαιρηις αιμασι, μη κοινωνει φονοις. μη κα κον
αντι κακου αποδωσηις. μη μηνιηις τινι, ως καγω· καγω γαρ μηνιων επταισα, και
 
 
 

252
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σφαλεις απελαβον κατα τας ανομιας μου· αλλα δικασομαι εν τωι θεωι τοις
υποβαλλουσι μοι ταυτα. μη επαρθηις επι τιμηι της βασιλειας σου. ουτως εχε τους
παντας ως εαυτον. γνωθι τις ης και τις ει νυν. μη υπερηφανος ηις τοις ομοφυλοις,
και ουχ αμαρτηις. οιδας τις ημην και τις ειμι νυν, τον θανατον εν οφθαλμοις ορων.
παντες ουτοι οι παρισταμενοι δουλοι εισι και τεκνα σου. τωι στρατωι προσεχε.
ανανδρους και ασυνετους μη προχειριζου. μη σε πεισατωσαν οτι και οι προ σου
ουτως διεγενοντο. ταυτα παρεγγυω σοι και παραινω αφ' ων επα θον. περιουσιας οι
εχοντες απολαυετωσαν αυτων χρησιμως. τοις μη εχουσι σε προετιμησα. την μητερα
σου, την ποτε σου δεσποι ναν γενομενην, σεβου και τιμα· δουλος γαρ ησθα προτερον,
νυν δε γενου υιος αυτης." ταυτα ειποντος του βασιλεως, και του Καισαρος εν τοις
ποσιν αυτου πεσοντος, εφη ο βασιλευς "ει θε λεις, ειμι, ει ου θελεις, ου ζω. ο θεος ο
τον ουρανον και την γην ποιησας εμβαληι εις την καρδιαν σου και αλλα, α επελαθο
μην ειπειν σοι." της νοσου δε τωι βασιλει βαρεως επικειμενης μετ' ου πολυ
ετελευτησε. και ετεθη το σωμα αυτου εν τωι ηρυωι Ἰουστινιανου, εν λαρνακι
Προικοννησιωι, μετα Σοφιας της γυναι κος αυτου. Ἐπι τουτου του ευσεβεστατου
Ἰουστινου Ἰουδαιος τις εν 1.687 τηι πολει υελοψος παιδιον εκεκτητο μονογενες, ο
παρεδωκε μαν θανειν γραμματα πλησιον της μεγαλης εκκλησιας, ης ο σκευοφυλαξ
εχων λειψανα πολλα της αγιας τραπεζης δεδωκε τοις παισι προς το δαπανησαι αυτα.
μεθ' ων συνηλθε και το Ἰουδαικον παιδιον· οπερ απολυθεν προς τους γονεις αυτου
απηλθε. και φησιν ο πατηρ αυτου "ινα τι εβραδυνας, τεκνον;" ο δε παις απεκριθη
"μετα των Χριστιανων παιδιων εις την μεγαλην εκκλη σιαν εφαγον καγω, πατερ." ο
δε δολιος εκεινος θηρ σφοδρα μανεις, μετα το αριστησαι λαβων το παιδιον και
απελθων εις το εργαστηριον αυτου ερριψεν αυτο εις την καμινον και κλεισας την
θυραν ανεχωρησεν. η δε γυνη αυτου την κατα του παιδος μα νιαν του ανδρος αυτης
ειδυια, απελθουσα εν τωι εργαστηριωι και δια της οπης παρακυψασα ηκουσε της
φωνης του παιδος και εισ ελθουσα ευρε τον παιδα καθημενον εσωθεν της καμινου
ακατα φλεκτον. ον εξαγαγουσα ηρωτα αυτον πως ακαταφλεκτος διεμει νεν· ο δε
απεκρινετο "γυνη πορφυροφορουσα ηλθε και την φλογα κατεσβεσε, λεγουσα μοι μη
φοβου, παιδιον." η δε μητηρ αυ του ταυτα ακουσασα και καταπλαγεισα απηλθε συν
τωι υιωι προς τον πατριαρχην Μηναν, και παντα αναγγειλασα παρεκαλει Χρι στιανη
γενεσθαι. ο δε προς τον βασιλεα απηγαγε, και εκελευσεν ο βασιλευς παραστηναι και
τον πατερα του παιδιου, και μετα την εξετασιν παρεκαλει τον Ἑβραιον ο βασιλευς
γενεσθαι Χριστιανον. και πολλα παραινεσας αυτον ουκ επεισεν. οθεν και προσεταξεν
αυτον ανασκολοπισθηναι ως φονεα γενομενον του ιδιου παιδιου. 1.688 την δε
γυναικα και το παιδιον βαπτισας ο πατριαρχης την μεν εποιησεν ασκητριαν, το δε
παιδιον αναγνωστην.
Κοσμου ετος #22 οαʹ, της θειας σαρκωσεως ετος φοζʹ, Ῥω μαιων βασιλευς
ορθοδοξος Τιβεριος ετη δʹ. ην δε την του σω ματος αναδρομην τελειος, ευστηθος,
ευομματος τε και ολιγον υπογλαυκος, ξανθην εχων την τριχα της κεφαλης και το
γενειον, λευκος την χροιαν και το προσωπον ανθηρος, αγαθος και μεγα λοψυχος εις
υπερβολην. τουτου ανελθοντος εν τωι ιππικωι ανε κραξαν τα μερη "ιδωμεν ιδωμεν
την Αυγουσταν Ῥωμαιων." ο δε εδηλωσεν "η αντικρυ του δημοσιου λουτρου
∆ιηγιστεως εκ κλησια ομωνυμος εστι τηι Αυγουστηι." ευφημησαν ουν τα μερη
"̓Αναστασιας Αυγουστης πολλα τα ετη." η δε Σοφια η του Ἰουστινου γυνη επληγη
την ψυχην· ου γαρ ᾔδει εχειν αυτον γυ ναικα, και δια τουτο προσεφιλιωθη αυτωι υπο
Ἰουστινου, πει σασα αυτον προβαλεσθαι εις βασιλεα Τιβεριον, βουλομενη γημαι
αυτον και μειναι Αυγουστα. ταυτην δε κατηγαγε Τιβεριος εις το παλατιον των
Σοφιων, κελευσας κουβικουλαριον και ετερους τινας ειναι εις υπηρεσιαν αυτης και
 
 
 

253
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διατηρειν αυτην. ετιμα δε αυτην ισα μητρι, ποιων πασαν θεραπειαν αυτης.
γενεθλιου δε ιππικου αγομενου, και των μερων φορουντων στολας σωληνωτας απο
βλατ τιου οξεος και χλαμυδας παραπλησιας του βασιλικου, επαυσε ταυ τας φορειν
δια το μη εις ακαιρους χρειας δαπανασθαι τα χρη ματα, ορισας διδακτυλιους ορνας
εν ταις στολαις αυτων κοσμου 1.689 χαριν φορειν. αγαγων δε Ἀναστασιαν την
γυναικα αυτου, εχου σαν εξ αυτης και θυγατερας δυο Χαριτω και Κωνσταντιναν,
εστε ψεν αυτην Αυγουσταν, και ερριψεν υπατειαν πολλην. τουτωι τωι βασιλει γεγονε
θεια ομφη, αγγελου κατ' οναρ ειποντος "ταδε σοι λεγει το τρισαγιον· οι τυραννοι της
βασιλειας επι σων ου φοιτη σουσι χρονον." Τωι βʹ ετει απεστειλε πρεσβεις προς τον
βασιλεα Περσων κατα το εθος, μηνυων την αναγορευσιν αυτου· και ου προσηκατο
την ειρηνην ο των Περσων βασιλευς. ο δε Τιβεριος διασπειρας τους βασιλικους
θησαυρους πολλα στρατοπεδα εποιησε, χειροτο νησας Ἰουστινιανον τινα στρατηγον
ανατολης, ος αναλαβων τας δυναμεις επι το ∆αρας παραγινεται. και της παραταξεως
γενο μενης των Περσων και Ῥωμαιων, εις λογους ηλθον και προς αλληλους
σπενδονται χρονον τετραετη. Τωι γʹ ετει, του των Περσων βασιλεως μελλοντος τον
πο λεμον αυτουργειν, ο των Ῥωμαιων στρατηγος προς τους Περσας χωρει. και της
κατασυσταδην μαχης γενομενης, βαθειας της των Ῥωμαιων φαλαγγος ουσης η των
Περσων και Βαβυλωνιων τρε πεται πληθυς, και αναιρουνται πληθη πολλα.
λαμβανουσι δε οι Ῥωμαιοι και το των Περσων τουλδον και το βασιλικον σκηνο
πηγιον και πασαν την αποσκευην επιδοξον ουσαν και τους ελε φαντας, εξ ων τα
επισημα προς τον βασιλεα πεμπουσι. την αισχυνην τοινυν ο των Περσων βασιλευς
μη φερων νομοθετει 1.690 μηκετι βασιλεα Περσων εις πολεμον εξερχεσθαι. ο δε
Ῥωμαικος στρατος επετιθετο ταις Περσικαις συμφοραις, και προς τα ενδο τατα της
Περσιδος εχωρησε, και πολλην αιχμαλωσιαν και αλωσιν εν Περσιδι πεποιηκε,
φθασας και μεσον της Ὑρκανικης θαλασσης. χειμωνος δε γενομενου εν Περσιδι
παρεχειμασε. Τωι δʹ αυτου ετει κτιζει Τιβεριος το δημοσιον των Βλαχερ νων λουτρον,
ανανεοι δε και εκκλησιας πολλας και ξενωνας και γηρωκομεια, κατακοσμει δε και
τον χρυσοτρικλινον του παλατιου. τοτε κελευει γραφεσθαι αυτον εν τοις
συμβολαιοις Τιβεριον Κων σταντινον. τωι δ' ετει τελευται Ευτυχιος ο πατριαρχης, και
μετα εξ ημερας χειροτονειται Ἰωαννης διακονος της μεγαλης εκκλησιας ο
νηστευτης. ο δε βασιλευς αγορασας σωματα εθνικων κατεστησε στρατευμα εις ονομα
ιδιον, αμφιασας και καθοπλισας αυτους χιλιαδας ιεʹ, δεδωκως αυτοις και στρατηγον
Μαυρικιον τον κομητα των φοιδερατων και υποστρατηγον αυτου Ναρσην, και
απεστειλεν αυτους κατα Περσων. πολεμου δε κροτηθεντος νικωσι Ῥωμαιοι κατα
κρατος, και αφειλοντο εκ των Περσων πολεις τε και χωρας ας επι Ἰουστινιανου και
Ἰουστινου παρελαβον. επανελθων δε Μαυρικιος εν Κωνσταντινουπολει εδεχθη υπο
του βασιλεως μεγα λως, και εθριαμβευσε Τιβεριος τας νικας Μαυρικιου, και προσ
ελαβετο αυτον γαμβρον εις Κωνσταντιναν την εαυτου θυγατερα· ομοιως δε και
Γερμανωι στρατηγωι εζευξε την θυγατερα αυτου 1.691 Χαριτω, ποιησας αμφοτερους
Καισαρας. τηι δε ιδʹ του Αυγουστου μηνος φαγων συκαμινα οψιμα αξιοθεατα
νενοθευμενα φθισει περιεπεσε. και μελλων τεθναναι προσκαλειται τον πατριαρχην
Ἰωαννην και την συγκλητον αμα τοις στρατευμασι, και Μαυρικιον τον ιδιον
γαμβρον βασιλεα αναγορευει. παντων δε ευφημησαν των αυτος υποστρεψας εν τηι
ιδιαι κλινηι τεθνηκε, βασιλευσας ετη γʹ μηνας ιʹ ημερας ηʹ. και εταφη εν τωι ηρυωι εν
λαρνακι πρα σινωι.
Μαυρικιος ορθοδοξος βασιλευς Ῥωμαιων εβασιλευσεν ετη κʹ μηνας γʹ ημερας
βʹ. ην δε τηι ιδεαι μεσηλιξ, ευσθενης, λευκο χρους, στρογγυλην εχων την οψιν,
πυρρακης, αναφαλας, ευριν, ευπωγων, κειρομενος το γενειον, καθα Ῥωμαιοις εθος
 
 
 

254
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν. ην δε Καππαδοκης. εκελευσε δε γραφεσθαι εν τοις συμβολαιοις Μαυ ρικιος
[και] Τιβεριος. εστεφθη δε υπο του πατριαρχου Ἰωαννου του νηστευτου, και μετ'
ολιγον τον γαμον πεποιηκε. τωι δε Ἀπριλλιωι μηνι γεγονασιν εν τωι φορωι εμπρησμοι
και ανεμων καταιγιδες, και πολλας οικιας διωλεσαν. και τηι δεκατηι του Μαΐου
γεγονε σεισμος μεγας και ιππικον ετελεσθη. πρεσβευουσι δε οι Ἄβαρες προς τον
βασιλεα, οι προ ολιγου το Σιρμιον χειρω σαμενοι, πολιν της Ευρωπης επισημον, και
ηξιουν ταις ογδοη κοντα χιλιασι του χρυσιου, ας ετησιως ελαμβανον παρα
Ῥωμαιοις, προστεθηναι αλλας κʹ· και ο βασιλευς ειρηνης εφιεμενος τουτο
κατεδεξατο. ᾔτησαν δε και ελεφαντα, ζωιον Ἰνδικον, εκπεμφθη ναι αυτοις προς θεαν,
και κλινην χρυσην· ων και πεμφθεντων 1.692 αμφοτερα αντεστρεψαν, την κλινην
ευτελισαντες. ηιτουντο δε παλιν αλλας κʹ προς ταις εκατον. του δε βασιλεως μη
καταδεξα μενου, στρατευσας ο χαγανος την Σιγιδωνα πολιν κατεστρεψε και ετερας
πολεις εχειρωσατο και την Ἀγχιαλον, ηπειλει δε και τα μακρα τειχη καταστρεψαι. ο
δε βασιλευς Ἐλπιδιον τον πατρικιον συν Κομμεντιολωι πρεσβεις προς τον χαγανον
απεστειλε, και ο βαρβαρος επι ταις των πακτων συνθηκαις ειρηνην αγειν καθωμο
λογει. Τωι βʹ ετει υπατος ο βασιλευς αναγορευεται, και πολλους θησαυρους τηι πολει
δωρειται. προβαλλεται δε Φιλιππικον στρα τηγον της ευας, ποιησας αυτον γαμβρον
εις Γορδιαν την ιδιαν αδελφην. ο δε Φιλιππικος τοις Περσικοις αθροως επεισπεσων
και πολλην αιχμαλωσιαν λαβων εις την των Μηδων χωραν παρα βαλλει, και πολλα
χωρια διαφθειρας εις Ῥωμανιαν αυθις υπε στρεψε. του δε χαγανου την ειρηνην
αθετησαντος και τωι μακρωι τειχει ληιζομενου, ως προσεπελασεν ο στρατηγος των
Ῥωμαιων Κωμμεντιολος, τουτοις αθροως επεισπεσων πολλα πληθη ανειλε και
τουτους απηλασεν. ελθων δε εν Ἀδριανουπολει Ἀνδραγαστωι περιπιπτει τωι
Σθλαβινων στρατηγωι αιχμαλωσιαν επιφερομενωι· και τουτωι επεισπεσων την
αιχμαλωσιαν διεσωσε και νικην μεγαλην περιεβαλετο. τοτε και τινες Ἕλληνες εν
οικωι τινος αριστωντες εις υβρεις και αναθεματισμους της υπεραγιας θεοτοκου
προηχθη σαν. και οι μεν αλλοι παραυτα πονηροις πνευμασι ληφθεντες δικας
απετιννυον, ο δεσποτης δε της οικιας ειδε κατ' οναρ επι 1.693 στασαν αυτωι την
θεοτοκον και βεργιωι τα αυτου γονατα περιχα ραξασαν και μηδε λογου αυτον
αξιωσασαν. ο δε ευθυς εξυπνος τοις πονοις γενομενος ευρε τους ποδας αυτου
κεκομμενους, καν τευθεν λοιπον δημοσιαι φοραδην αγομενος και προκειμενος την δι
καιοκρισιαν εξωμολογειτο του θεου και την της παναμωμου θεο τοκου κατ' αυτου
αγανακτησιν. Τωι γʹ ετει Φιλιππικος επι την Περσικην ελθων, καταλαβων την
Ἀρξανην μεγαλην αιχμαλωσιαν εκρατησε, και δειλιαν εμποιει τοις Περσικοις
στρατευμασι. νοσησας δε τον ανεψιον χειροτονει καθηγεισθαι του λαου, και εις
Κωνσταντινουπολιν νοσων παρα γεγονε. τωι δ' αυτωι ετει ετεχθη τωι βασιλει υιος, και
ωνομασεν αυτον Θεοδοσιον. Τωι δʹ ετει Φιλιππικος εξεληλυθως της πολεως προς
Περσας οπλιζεται, και τουτοις συμβαλων νικαι τον πολεμον. τηι δ' υστε ραιαι παλιν
αναλαβων Καρδαριχας τας εαυτου δυναμεις προς πο λεμον οπλιζεται, και δευτερου
πολεμου κροτηθεντος νικωσι παλιν οι Ῥωμαιοι και αναιρουνται Περσαι πολλοι,
χειρουνται δε και ζωντες δισχιλιοι και εις το Βυζαντιον πεμπονται. ο δε Καρδαρι χας
προσεφυγεν εις το ∆αρας· οι δε του καστρου Περσαι μεθ' υβρεων τουτον
απεπεμψαντο. ο δε Φιλιππικος τους γενομενους τραυματιας εις τας πολεις
παρεπεμψεν ιατρευεσθαι, και Ἡρα κλειον τον του Ἡρακλειου του αυτοκρατορος
πατερα, υποστρα τηγον οντα, επι κατασκοπην των βαρβαρων εξεπεμψεν. αυτος δε
εις την Βαβυλωνα εισβαλλει, και το Χλομαρον φρουριον παρα 1.694 καθεζεται. ο δε
Καρδαριχας στρατολογει ιδιωτας μεθ' υποζυ γιων, και δι' οχυρων τοπων εν ασεληνωι
νυκτι επι τα νωτα γινεται των Ῥωμαιων, μηδαμως θαρρων χειρας αυτοις εμβαλειν.
 
 
 

255
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ῥωμαιοι δε τωι ακαιρωι φοβωι διασκεδασθεντες δια δυσδιεξοδευτων τοπων μεγαλοις
κινδυνοις περιεπεσον. πρωΐας δε γενομενης, της συμφορας απηλλαττοντο, και τον
στρατηγον καταλαβοντες υβρεσιν αισχισταις τουτον εβαλον. οι δε Περσαι
επιπλαστον νομισαντες ειναι την φυγην διωξαι ουκ ετολμησαν.
Ἡρακλειος δε διαπερα σας τον Τιγρην, οσα της Μηδικης χωρας ησαν επισημα
χωρια παρεδιδου πυρι, και ουτως προς Φιλιππικον ανεστρεψε μετα σκυ λων πολλων.
και γινεται παλιν κατα την Μαρτυρουπολιν Περ σικος μετα Ῥωμαιων πολεμος, και
κρατουσι Ῥωμαιοι, και αναιρειται ο των Περσων στρατηγος Βαρουζας,
συλλαμβανονται δε και ζωντες τρισχιλιοι και οι των Περσικων ταγματων ταξιαρχοι.
χιλιοι δε μονοι τον αριθμον εσωθησαν, οι και μετα κινδυνων επι την Περσιδα
ανεστρεψαν. οι δε Ῥωμαιοι πεμπουσι προς τον βα σιλεα τα Περσικα λαφυρα και τους
ζωγρηθεντας απαντας συν τοις βανδοις. ο δε Μαυρικιος εκτισε τον Καριανον
εμβολον εν Βλα χερναις, γραψας εν αυτωι δια ζωγραφιας τας εαυτου πραξεις τας εκ
παιδοθεν μεχρι της αυτου βασιλειας. ανεπληρωσε δε και το εν αυτωι δημοσιον
λουτρον. τυποι δε και την λιτην καλουμενην πρεσβειαν κατα παρασκευην εν
Βλαχερναις τελεισθαι και εν τοις Χαλκοπρατειοις πληρουσθαι.
Τωι ʹ ετει οι Λογγιβαρδοι πολεμον ηραντο κατα Ῥωμαιων, 1.695 και τα των
Μαυρουσιων εθνη κατα την Ἀφρικην μεγαλας ταραχας εποιησαντο. εν δε τηι Περσιδι
φυλακη υπαρχει η λεγομενη Ληθη, εν ηι πολλους ο των Περσων βασιλευς απο
διαφορων εθνων εν ταυτηι κατεκλεισε συν τοις αιχμαλωτοις της πολεως ∆αρας.
ουτοι ουν απογνοντες εαυτων επανιστανται κατα των φυλασσοντων αυ τους· ους
και ανελοντες εις το Βυζαντιον ηκασι, και υπεδεξατο αυτους ο βασιλευς μετα χαρας
μεγαλης. και παλιν Κομμεντιολος εις τον κατα των Περσων πολεμον χωρει, και
νικησας πολλα λα φυρα εν Βυζαντιωι πεμπει. Τωι ζʹ ετει Βαραμ κατα Χοσροου
γενομενος τουτον τοις Ῥωμαιοις προσρυηναι ηναγκασεν· ωι δους ο βασιλευς
συμμαχιαν τον τε Βαραμ απεκτεινε και την Περσιδα εκρατησε. δεδοικως δε την
δολοφονιαν, ζητει Μαυρικιον εις φυλακην αυτου χιλιους Ῥω μαιους. ο δε βασιλευς
ποιει και τουτο, ως λεγειν τον Χοσροην οτι Ῥωμαιοι Περσαις την βασιλειαν
χαριζονται. Τωι ηʹ ετει το πασχα Θεοδοσιος υιος Μαυρικιου στεφεται υπο Ἰωαννου
πατριαρχου Κωνσταντινουπολεως, χρονων υπαρχων τεσσαρων ημισυ. τωι δ' αυτωι
ετει Μαυρικιος τον ναον των αγιων τεσσαρακοντα, ον απηρξατο Τιβεριος,
ανεπληρωσε, και της ανα τολης ειρηνην βαθειαν εχουσης τας δυναμεις των
στρατευματων επι την Θραικην διεβιβασε. Τωι θʹ ετει του βασιλεως μετα των
στρατευματων επι την δυσιν εξερχομενου, εκωλυετο παρα παντων υπουργησαι τωι
πο λεμωι. εν δε τωι ∆αονιωι ετεκε γυνη παιδιον μητε οφθαλμους μητε 1.696 βλεφαρα
μητε χειρας μητε ποδας εχων, προς δε τωι ισχιωι ιχθυος ουρα προσφυως υπηρχεν
αυτωι οστρακοδερμος. τηι αυτηι ημεραι και κυων εξαπους, κεφαλην εχων λεοντωδη,
γεννηθεις εγενετο μεγας σφοδρα. τηι αυτηι ημεραι και ο ιππος του βασιλεως, ο τον
χρυσουν περικειμενος κοσμον, αθροως διερραγη πεσων. τουτοις πασιν οιωνισαμενος
ο βασιλευς περιλυπος ην. μαθων δε οτι πρεσβεις εις το Βυζαντιον Περσων τε και
Φραγγων παρεγενοντο, υπεστρεψεν εις τα βασιλεια. Ἀπο των ιστορικων του
Σιμοκατου λογος Χοσροου βασιλεως Περσων προς Ἰωαννην στρατηγον Ῥωμαιων,
αποσκωψαντα ειςαυτον οτε απεσταλη παρα του Μαυρικιου εις βοηθειαν αυτου. "ει
μη περ απο του καιρου ετυραννουμεθα, ουκ αν εθαρρησας, στρατηγε, τον μεγαν εν
ανθρωποις βασιλεα βαλλειν τοις σκωμ μασιν. επει δε τοις παρουσι μεγα φρονεις,
ακουσηι τι δητα τοις θεοις εσυστερον μεμελετηται. αντικαταρρευσει, ευ ισθι, εις τους
Ῥωμαιους υμας δεινα, εξετε δε το Βαβυλωνιον φυλον της Ῥωμαικης πολιτειας
κρατουν τριττην κυκλοφορικην εβδομαδα ετων. μετα δε τουτο πεμπταιαν εβδομαδα
 
 
 

256
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενιαυτων Ῥωμαιοι Περσας δουλα γωγησετε. τουτων δη διηνυσμενων την ανεσπερον
ημεραν ενδη μειν τοις ανθρωποις, και την προσδοκωμενην ληξιν αποβαινειν του
κρατους, οτε τα της φθορας παραδιδοται λυσει και τα της κρειττονος διαγωγης
πολιτευεται." Τωι ιʹ ετει του χαγανου επελθοντος κατα το Σιρμιον, ο βα 1.697 σιλευς
στρατηγον Ευρωπης τον Πρισκον χειροτονει. ο δε Πρι σκος Σαλβανιανον
υποστρατηγον ποιησας προτρεχειν εκελευσε, και κατα των βαρβαρων χωρησαντες
συγκροτουσι πολεμον και νικωσι Ῥωμαιοι. ο δε χαγανος τουτο ακηκοως, αναλαβων
τας δυναμεις εχωρει προς πολεμον, και εις Ἀγχιαλον ελθων ταυτην κατεκαυσεν.
ειτα εις το ∆ριζιν περαι. ο δε Πρισκος μη θελων θεωρειν τα πληθη των βαρβαρων εις
Τζουρουλον εισελθων ησφα λισατο. ο δε βαρβαρος τον Πρισκον πολιορκειν
επεχειρει. ταυτα δε ακηκοως Μαυρικιος διηπορει τι δρασει· ευβουλιαι δε καταστρα
τηγει της απειρου δυναμεως, και ενα των εξκουβιτωρων μεγαλαις δωρεαις και
υποσχεσεσι πειθει εκοντι περιπεσειν τοις βαρβαροις, και διδωσιν αυτωι προς Πρισκον
γραφην περιεχουσαν ταδε "τωι ενδοξοτατωι στρατηγωι Πρισκωι. την αλιτηριαν των
βαρβαρων εγχειρησιν μη δειλιασηις· προς γαρ απωλειαν αυτων τουτο γεγονε.
γινωσκε γαρ οτι μετα πολλης αισχυνης εχει ο χαγανος υποστρεψαι εις την
αφιερωθεισαν αυτωι παρα Ῥωμαιων χωραν. δια τουτο καρτερησατω η ση ενδοξοτης
εν τηι Τζουρουλωι περιρεμβουσα αυ τους. πεμπω γαρ δια θαλασσης πλοια, και
αιχμαλωτιζομαι τας φαμιλιας αυτων, και αναγκαζεται μετ' αισχυνης και ζημιας εις
τα ιδια υποστρεψαι." ο δε χαγανος κρατησας τα γραμματα και αναγνους γινεται
περιδεης, και συνθηκας προς τον Πρισκον δια θεμενος και ειρηνευσας επι δωροις
ολιγοις και αναξιολογοις εις την εαυτου επανεζευξε γην μετα φυγης κραταιας. Τωι
ιαʹ ετει Πρισκος μεγαλως επι τοις Σθλαβινοις ηνδρα 1.698 γαθησε και φονον πολυν
των βαρβαρων ειργασατο. τωι αυτωι ετει Παυλος ο του βασιλεως πατηρ ετελευτησεν
εν Κωνσταντινου πολει, και Ἀναστασια Αυγουστα η πενθερα Μαυρικιου, γυνη δε
Τιβεριου, και εταφη μετα του ανδρος αυτης.
Τωι ιβʹ ετει του Πρισκου παλιν τον Ἴστρον καταλαβοντος και τα Σθλαβινων
εθνη πραιδευσαντος και πολλην αιχμαλωσιαν τωι βασιλει πεμψαντος, γραφει αυτωι
εκεισε παραχειμασαι. τωι δ' αυτωι ετει Φιλιππικος κτιζει την εν Χρυσουπολει μονην
της παναχραντου θεοτοκου και τα παλατια προς το υποδεχεσθαι τον βασιλεα και τα
τεκνα αυτου, ποιησας και ιχθυοτροφειον και πα ραδεισους. και εν
Κωνσταντινουπολει δε εκτισε τον οικον τον λεγομενον του Φιλιππικου. Τωι ιγʹ ετει
εις τα του Βυζαντιου προαστεια τικτονται τε ρατα, παιδιον τετραπουν και αλλο
δικορυφον· λεγεται δε μη ση μαινειν αγαθα ταις πολεσιν εν αις γινονται ταυτα. και ο
βασιλευς Πρισκον της στρατηγιας αποπαυει, Πετρον δε τον εαυτου αδελφον
στρατηγον της δυναμεως Ῥωμαιων ποιει. Τωι ιδʹ ετει Πετρος ο στρατηγος τους
Σθλαβινους επιφε ρομενους Ῥωμαικην αιχμαλωσιαν τρεπει, και οι βαρβαροι την
αιχμαλωσιαν αποσφαξαντες εφυγον· ολιγους δε και οι Ῥωμαιοι κρατησαντες επι τα
Ῥωμαικα υπεστρεψαν. τωι δ' αυτωι ετει εκτισεν ο βασιλευς τον στρογγυλον ηλιακον
της Μαγναυρας, στη σας εν τωι μεσαυλιωι την ιδιαν στηλην, και απεθηκεν εκει το
αρμα μεντον. εκτισε δε και το λωβων γηροκομειον εις τα Ἠριου, το 1.699 λεγομενον
του ζωτικου εγχορηγον, δια το υπο των Σθλαβινων καη ναι ξυλοστεγον ον, και
πολλα εν αυτωι εχορηγησε προς θεραπειαν των λωβων αδελφων. Τωι ιεʹ ετει Πετρος
κακως υπο των Σθλαβινων το στρατευμα αφανισας διαδεχεται υπο του βασιλεως,
και παλιν Πρισκος στρα τηγος Θραικης αποστελλεται. Τωι ι ʹ ετει Πετρος ο αδελφος
Μαυρικιου εκτισε τον ναον της υπεραγιας θεοτοκου του Ἀρεοβινδου. ομοιως και
Κυριακος ο πατριαρχης τα διακονισσης, διαδοχος γενομενος Ἰωαννου του
νηστευτου. Τωι ιζʹ ετει συναθροισας ο χαγανος τας περι αυτον δυναμεις επι την
 
 
 

257
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆αλματιαν εχωρησε, και καταλαβων την Βαλβην και τας περι αυτην τεσσαρακοντα
πολεις ταυτας επορθησεν. ο δε Πρι σκος ταυτα μαθων Γουνδουην επι κατασκοπηι των
πραττομενων απεστειλεν· ος καταλαβων τους βαρβαρους δια δυσβατων χωριων
βαδιζοντας, περιτυγχανει δυο εξ αυτων τωι οινωι κεκαρωμενους, οι και εφασαν
δισχιλιοις οπλιταις την αιχμαλωσιαν τον χαγανον παραδεδωκεναι και προς τα
οικεια αποστειλαι. ταυτα ο Γουν δουης μεμαθηκως κρυπτεται εν μικραι φαραγγι, και
εωθινος επι τα νωτα τουτων γενομενος αθροως παντας ανειλε και την αιχμα
λωσιαν προς τον Πρισκον ηγαγεν. ο δε χαγανος τα της αποτυ χιας μαθων εις την
εαυτου επανεζευξε χωραν, και ο Πρισκος υπεστρεψεν εις τα ιδια. Και τωι ιηʹ ετει
λαβων τας δυναμεις επι την Σιγιδωνα παρα 1.700 γινεται. ο δε χαγανος συναθροισας
την εαυτου δυναμιν αφνω τηι Μυσιαι εφισταται. της δε εορτης του πασχα
καταλαβουσης αμφο τεροι μετ' ειρηνης ησυχασαν· και της εορτης πληρωθεισης δια
χωριζονται απο των Ῥωμαιων οι βαρβαροι, και ποικιλου διωγμου εξ αλληλων των
μερων γενομενου πληθος Ῥωμαιων το μεν κατα σφαττεται το δε αιχμαλωτιζεται.
τοτε δη ο χαγανος κατα Μαυ ρικιου ως αιτιου της σφαγης του λαου καταβοων ειπε
διδοναι τους αιχμαλωτους ανα νομισματος, και παλιν δυο του νομισματος, και παλιν
ανα κερατια δʹ. ο δε Μαυρικιος ουδε ουτως τουτους ηθελησεν αγορασαι. οθεν
θυμωθεις ο χαγανος παντας απεκτει νεν. ησαν δε χιλιαδες ιβʹ, ανεβιβαζετο δε η τιμη
αυτων ανα μιλιαρισιων δυο #22βθλγʹ. και ουτως ποιησας ο χαγανος εις τα ιδια
υπεστρεψε, νʹ χιλιαδας ταις Ῥωμαιων σπονδαις επιθεις. ο δε στρατος επεμψε κατα
Κομεντιολου ως προδοσιαν εν τωι πολεμωι ποιησαντος, εν οις ην και Φωκας, ος
διαλεγομενος τωι βασιλει βριαρως τουτωι αντελεγεν εν τωι Σελεντιωι. και τις των
πατρικιων τουτον ερραπισε και τον πωγωνα εξετιλεν, ο δε βασιλευς τουτον
απρακτον απελυσεν. εκ τουτου και η του βασιλεως επιβουλη αρχην ελαμβανε. κατα
τουτον τον χρονον εν τηι Αιγυπτωι Μηνα του επαρχου εν τωι Νειλωι ποταμωι μετα του
λαου πορευομενου, εν τοπωι τωι επιλεγομενωι ∆ελτα, ηλιου ανισχοντος ζωια ανθρωπο
μορφα εν τωι ποταμωι εφανησαν, ανηρ τε και γυνη· και ο μεν ανηρ ευστολος,
ευστερνος, καταπληκτικος την οψιν, ξανθος την κομην, μιξοπολιος, και μεχρι της
οσφυος εγυμνου την φυσιν, 1.701 τα δε λοιπα μερη του σωματος το υδωρ εκαλυπτε.
τουτον ο επαρ χος ορκοις εβαλλε μη καταλυσαι την θεωριαν, πριν απαντας
εμφορηθηναι της παραδοξου ταυτης ορασεως. η δε γυνη τους τε μασθους ειχε και
την οψιν λειαν και κομην βαθειαν. και μεχρις ωρας θʹ πας ο λαος εθαυμασεν, ορων
τα ζωια ταυτα, και τηι θʹ εδυσαν εν τωι ποταμωι. και ιδου και κροκοδειλων πληθος
ανεφανη. ο δε κροκοδειλος θηριον εστιν ομου και ιχθυς μεγας, αμφιβιος δε. και η
μεν χροια του νωτου αυτου πετραι εοικε μελαινηι, η δε γα στηρ λευκη, ποδες δε δʹ, και
ουρα μεγαλη και τραχεια· της ρα χεως γαρ εστιν ενος οστεου τελευτη. εντετμηται δε
ανωθεν ως αι των πριονων ακμαι, και τυπτει εν ταυτωι και τραυματιζει. η κεφαλη δε
προσηρμοσμενη τοις ωμοις και εξισουμενη· και εφ' οσον μεν ου κεχηνε, θηριου
κεφαλη εστιν, επαν δε χανηι, ολη γινεται στομα μεχρι των ωμων ποιουσα το χασμα.
ζωιον δε εστι μικρον η υδρις, ητις και υλλος λεγεται, κυνος εχουσα μορφην. αυτη εις
πηλον κυλισαμενη, επιτηρουσα τε τον κροκοδειλον καθευ δοντα, εισπηδαι δια του
στοματος αυτου (κεχηνως γαρ ο κροκο δειλος καθευδει) εις την γαστερα τουτου
χωρουσα, και ταυτην διαρρησσουσα εξερχεται δια της εδρας απονεκρουσα αυτον.
Τωι ιθʹ ετει, του αγιου πασχα, Σοφια Αυγουστα η γυνη Ἰουστινου, αμα
Κωνσταντιναι τηι γυναικι Μαυρικιου, στεμμα κατασκευασασαι υπερτιμον τωι βασιλει
προσηγαγον. ο δε βασιλευς τουτο θεασαμενος, απελθων εν τηι μεγαληι εκκλησιαι τωι
θεωι τουτο προσηγαγε, κρεμασας επανω της αγιας τραπεζης. λυθεισης δε 1.702 της
προς τους βαρβαρους ειρηνης παλιν ο χαγανος επι τα Ῥω μαικα χωρει. τοις δε
 
 
 

258
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεσσαρσιν αυτου υιοις παραδους ετερας δυναμεις παρεστησε φρουρειν τας διαβασεις
του Ἴστρου. οι δε Ῥωμαιοι σχεδιας ποιησαντες τον ποταμον διεπερασαν· και μετα
των υιων του χαγανου συμβαλων ο Πρισκος απο πρωι εως εσπε ρας, τριακοσιων
Ῥωμαιων αναιρεθεντων, τεσσαρας χιλιαδας των βαρβαρων ωλεσε, και τηι επιουσηι
παλιν οκτω χιλιαδας των βαρ βαρων ανειλε. τηι δε τριτηι εκ των υψηλοτερων οι
Ῥωμαιοι προς τους βαρβαρους εχωρησαν, και τουτους τρεψαντες επι τα υδατα της
λιμνης ηλασαν, πολλους εξ αυτων αποπνιξαντες, εν οις και οι του χαγανου παιδες
απεπνιγησαν, και νικην οι Ῥωμαιοι περι φανη ανεδησαντο. ο δε χαγανος παλιν
συναθροισας δυναμεις πολλας κατα Ῥωμαιων ηλθε. πολεμου δε κροτηθεντος
τρεπονται οι βαρβαροι και νικην ποιουνται Ῥωμαιοι πασων επισημοτεραν. ο δε
Πρισκος τεσσαρας χιλιαδας συνταξας τον Τισσον ποταμον περασαι εκελευσεν εις το
κατασκοπησαι τα των βαρβαρων σκηνω ματα. οι δε βαρβαροι μηδεν των γεγονοτων
εγνωκοτες εορταζον τες εσυμποσιαζον. τουτοις οι Ῥωμαιοι απροοπτως
επεισπεσοντες μεγιστον φονον ειργασαντο· τριακοντα γαρ χιλιαδας Γηπεδων και
ετερων βαρβαρων απεκτειναν, και πλειστην αιχμαλωσιαν λαβοντες προς τον
Πρισκον υπεστρεψαν. ο δε χαγανος παλιν δυναμεις αθροισας επι τον Ἴστρον
παραγινεται, και συμβαλοντες πολεμον ηττωνται οι βαρβαροι και εις τον ποταμον
αποπνιγονται. συν απολλυνται δε τουτοις και Σθλαβινων πληθη. ζωντας δε εκρα
1.703 τησαν Ἄβαρας μεν #22γςʹ, βαρβαρους δε #22βʹ. ο δε χαγανος πρεσβεις προς τον
βασιλεα απεστειλεν, αναλαβεσθαι τους ζωγρηθεντας βου λομενος. ο δε Μαυρικιος
μηπω μαθων την περιφανη των Ῥω μαιων νικην, γραφει τωι Πρισκωι αποδουναι τωι
χαγανωι τους βαρ βαρους και μονους. Τωι αυτωι ετει μοναχος τις εν ασκησει
διαλαμπων, σπαθην γυμνην κρατων, απο του φορου μεχρι της χαλκης ξιφηρης δια
δραμων τον αυτοκρατορα τοις πασιν εν φονωι μαχαιρας τεθνηξε σθαι προηγορευσεν.
ομοιως και Ἡρωδιανος Μαυρικιωι εις το φανερον προσανηγγειλε τα τουτωι
συμβησομενα. τοτε και οι δη μοι ανδρα παρομοιον τωι Μαυρικιωι Μαυρον,
περιβαλοντες σαγον και στεφανον πλεξαντες απο σκοροδων και τηι αυτου
περιθεντες κεφαληι, ονωι τε τουτον επικαθισαντες επαιζον, "ευρηκε" λεγοντες "την
δαμαλην απαλην, και ως το καινον αλεκτοριον πεπηδηκεν αυτην, και εποιησε
παιδια ως τα ξυλοκωδωνα. αγιε μου, αγιε, δος αυτωι κατα κρανιου, ινα μη
υπεραιρηται· καγω σοι τον μεγαν βουν προσαγαγω εις ευχην." τοιαυτα μεν τα παρα
του δημου. και ου περιττως υπεμνηματισθη, αλλ' ιν' ειδωμεν ως επειδαν τις
παροξυνηι τον δεσποτην, τοις αυτου παιγνιον γινεται συνδου λοις. Τωι εικοστωι ετει
Θεοδοσιον τον υιον αυτου συνηψε προς γα μον τηι θυγατρι Γερμανου του πατρικιου.
τωι αυτωι ετει Μαυρι κιος εν αυτωι γενομενος, και εννοησας οτι ουδεν τον θεον λαν
θανει αλλα πασιν αποδιδωσι κατα εργα αυτων, και επιλογισαμε 1.704 νος το σφαλμα
ο εποιησεν εις την αιχμαλωσιαν, μη εξαγορασας αυτην, συμφερειν εκρινεν αυτωι εν
τωι βιωι τουτωι απολαβειν την αμαρτιαν και μη εν τωι μελλοντι. και ποιησας δεησεις
εγγραφους απεστειλε προς παντα πατριαρχην και μοναχον εις παντα τα μονα στηρια
και εις τα Ἱεροσολυμα, ινα αιτησωνται τον θεον ενταυθα και μη εκει τουτον
κολασθηναι. εσκανδαλιζετο δε και εις Φιλιπ πικον τον γαμβρον αυτου, ως το φι
εχειν εις χρηματισμον τον τουτον αναιρησοντα, και τοι διαφορως αυτωι Φιλιππικου
ομνυμε νου μη εχειν εξ αυτου φοβον τινα. παντων ουν περι τουτου ευχο μενων,
ειδεν ο Μαυρικιος εν μιαι νυκτι ως εις την χαλκην πυλην του παλατιου ισταμενον
εαυτον εμπροσθεν της εικονος του σωτη ρος, και λαον πολυν συν αυτωι των
αιχμαλωτων εγκαλουντων. και φωνη γεγονεν εκ του αγιου χαρακτηρος λεγουσα
"δοτε Μαυρι κιον." και οι δηθεν υπηρεται κρατησαντες αυτον παρεστησαν εν τωι
πορφυρωι ομφαλιωι τωι εκεισε. και φησι προς αυτον η θεια φωνη "που θελεις
 
 
 

259
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποδωσω σοι; ωδε, η εν τωι μελλοντι αιωνι;" ο δε εφη "φιλανθρωπε δεσποτα,
δικαιοκριτα, ωδε μαλλον, και μη εν τωι μελλοντι." και ευθεως εκελευσεν εκδοθηναι
αυτον τε και την γυναικα και τα τεκνα αυτου και πασαν την συγγενειαν Φωκαι τωι
στρατιωτηι. διυπνισθεις ουν απεστειλεν ευθυς τον παρακοιμωμενον αυτου αγαγειν
Φιλιππικον· ος αυτηι τηι ωραι ιδων τον παρακοιμωμενον και της εαυτου ζωης
απογνους ηιτησατο κοι νωνησαι, και ουτως απηιει προς τον βασιλεα, καταλιπων την
γυ 1.705 ναικα επι σακκου και σποδου θρηνουσαν. ελθων δε προς τον βα σιλεα
επεσεν επι τοις ποσιν αυτου. ο δε βασιλευς εξελθειν εκε λευσε τον παρακοιμωμενον,
και αυτος επεσεν εις τους ποδας Φιλιππικου, λεγων "συγχωρησον μοι, αδελφε, οτι
ημαρτον σοι πολλα. σε γαρ υπενοουν τηι ζωηι μου επιβουλευσαι· αλλα νυν εγνων
αθωον ειναι. παρακαλω ουν σε ειπειν μοι ει γινωσκεις εν τοις ταγμασι Φωκαν τινα
στρατιωτην." ο δε Φιλιππικος εφη "ενα γινωσκω, ος προ καιρου πεμφθεις εκ του
στρατου αντελεγε τωι κρατει σου." και ο βασιλευς εφη "ποιας εστι γνωμης;" ο δε εφη
"δειλος και θρασυς." και ο βασιλευς εφη "ει δειλος, και φονευς," και διηγησατο ο
βασιλευς το ενυπνιον. ο δε ειπε "ιδε, δεσποτα, πως ου λειπει τον θεον γραμμα." τηι δε
νυκτι εκεινηι εφανη αστηρ κομητης εν τωι ουρανωι ο λεγομενος ξιφιας. και τηι
επιουσηι ημεραι εφθασεν ο αποσταλεις μαγιστριανος, φε ρων αποκρισιν εκ των αγιων
οτι ο μεν θεος δεξαμενος την μετα νοιαν σου σωζει την ψυχην σου και μετα των
αγιων καταταττει σε πανοικι, της δε βασιλειας μετα ατιμιας και κινδυνων εκπιπτεις.
ταυτα ακουσας Μαυρικιος μεγαλως τον θεον εδοξαζε. τωι δε Πετρωι στρατηγωι οντι
γραφει Μαυρικιος τον Ἴστρον διαπερασαι και εν ξενηι χωραι τον λαον παραχειμασαι.
οπερ ακουσαν το πλη θος εστασιασε, και προβαλλονται εξαρχον Φωκαν τον
κενταρχον, και επι ασπιδι τουτον υψωσαντες ευφημησαν εξαρχον. τουτο ο Πετρος
ακηκοως εις το Βυζαντιον φευγει και παντα αναγγελλει 1.706 τωι βασιλει. ο δε
Μαυρικιος μεσουσης νυκτος ιδιωτικην περιβα λομενος εσθητα, εις δρομωνα
εισελθων μετα της γυναικος και των τεκνων αυτου αποδιδρασκει. λαιλαπος δε
γεγονυιας μολις διασωζεται εις τον αγιον Αυτονομον. εν ταυτηι δε τηι νυκτι αρ θριτις
και ποδαγρα επιπιπτει αυτωι. οι δε Πρασινοι εξελθοντες εις το Ῥηγιον μεγαλαις
ευφημιαις ετιμων τον τυραννον Φωκαν, και πειθουσιν αυτον εν τωι Ἑβδομωι
παραγενεσθαι. εξερχονται ουν ο τε πατριαρχης Κυριακος και η συγκλητος προς
αυτον, και απαιτει αυτον ο πατριαρχης ομολογιαν της ορθοδοξου πιστεως και του
αταραχον φυλαξαι την εκκλησιαν, και αναγορευεται το κακον, και κυριος των
σκηπτρων ο τυραννος προχειριζεται, και κρατει της ευδαιμονος η συμφορα, και
λαμβανει την εναρξιν τα μεγαλα των Ῥωμαιων ατυχηματα, και αναγορευεται εν τωι
ναωι του προδρομου, και μετα δυο ημερας επι βασιλικης αμαξης καθεζομενος εις τα
βασιλεια εισερχεται. τηι δε εʹ ημεραι Λεοντω την εαυτου γυναικα εστεψεν Αυγουσταν.
εις δε το ιππικον ανελ θοντος του τυραννου, και στασεως γενομενης περι
προτιμησεως τοπου τοις μερεσιν, εκραξαν οι δημοι "ο Μαυρικιος ουκ απεθανεν αλλα
ζηι· ερωτηθητω." ο δε αλαστωρ κινειται προς τον φονον Μαυρικιου, και αποστειλας
ηγαγε τον τοιουτον εις τον Ευτροπιου λιμενα· και προαναιρουνται οι τουτου πεντε
αρρενες παιδες επ' οψεσιν αυτου. ο δε Μαυρικιος φιλοσοφων τωι δυστυχηματι συνε
χως επεφθεγγετο "δικαιος ει, κυριε, και δικαιαι αι κρισεις σου." 1.707 γινεται τοινυν
των παιδων ο θανατος του πατρος επιταφιον, επι δειξαμενου την αρετην εν τωι
μεγεθει της συμφορας· της γαρ τι θηνης αυτου κλεψασης ενα των βασιλικων παιδων
και το εαυτης επιδουσης εις σφαγην, ο Μαυρικιος ου κατεδεξατο, αλλα το ιδιον
επεζητησε. φασι δε τινες οτι τουτου σφαγεντος γαλα συν τωι αι ματι ερρευσεν, ως
παντας τους ορωντας θρηνησαι δεινως. ουτω μεν ουν ο βασιλευς νομων φυσεως
υψηλοτερος γεγονως και αυτος υπαλλαττει τον βιον. τουτων δε τας κεφαλας εν τωι
 
 
 

260
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καμπωι του τριβουναλιου ερριψαν. μετα δε το εποζεσαι αυτας, ωρισε τοις θελουσι
λαβειν αυτας· ας και τοις σωμασιν αυτων προσεμιξαν οι φιλοχριστοι, θαψαντες εν
τωι ναωι του αγιου Μαμαντος, πλησιον της ξυλοκερκου πορτης. επεγραψαν δε τωι
ταφωι αυτων ελε γειον τοδε. αδ' εγω η τριταλαινα, και αμφοτερων βασιληων,
Τιβεριου θυγατηρ Μαυρικιου τε δαμαρ, η πολυπαις βασιλεια, και η δειξασα λοχειην,
ως αγαθον τελεθει και πολυκοιρανιη, κειμαι συν τεκεεσσι και ημετερωι παρακοιτηι
δημου ατασθαλιηι και μανιηι στρατιης. της Ἑκαβης ετλην πολυ χειρονα, της
Ἰοκαστης, αι αι της Νιοβης εμπνοος ειμι νεκυς. ναι ναι τον γενεταν· τι ματην τα
νεογνα εκτειναν, ανθρωπων κακιης μηδεν επισταμενα; 1.708 ημετεροις πεταλοισι
κατασκιος ουκετι Ῥωμη· ριζα γαρ εκκλασθη Θρηικιοις ανεμοις. ο δε Φιλιππικος
αποκειραμενος και ιερωσυνην λαβων, εν Χρυσουπολει διατελων ησυχως
ετελευτησεν. Ἐξ εκεινου ουν του καιρου ου διελιπε την Ῥωμανιαν δυστυ χηματα
ποικιλα και εξαισια. ο γαρ των Περσων βασιλευς Χοσ ροης την ειρηνην διελυσε, και
οι Ἄβαρες την Θραικην διωλεσαν, και αμφω τα στρατοπεδα των Ῥωμαιων
διεφθαρησαν, ωστε οπη νικα Ἡρακλειος εβασιλευσε και εξετασιν εποιησατο εις
ακριβειαν του οπλιτικου, εκ πασης της πληθυος της ευρεθεισης τωι Μαυρικιωι επι της
τυραννιδος Φωκα ουχ ευρε περαιτερω δυο αν δρων· ουτως οι τον τυραννον
προστησαμενοι επι αυτου ανηλω θησαν.
Κοσμου ετος #22 εʹ, της θειας σαρκωσεως φ εʹ. Φωκας ο τυραννος
εβασιλευσεν ετη ηʹ. ουτος κεντηριων ητοι κενταρχος, την του σωματος αναδρομην
μεσος, δυσμορφος, εκπληκτικην εχων την οψιν, την τριχα πυρριζουσαν, συνοφρυς
τε και το γε νειον κειρομενος, εχων ουλην επι της παρειας αυτου, ητις εν τωι
θυμουσθαι αυτον εμελαινετο, οινοβαρης, αιμοχαρης και προς γυναικας επτοημενος,
βριαρος και θρασυς εν τωι φθεγγεσθαι, ασυμπαθης και θηριωδης τον τροπον και
αιρετικος. τουτου γυνη Λεοντω ομοτροπος αυτωι. εν ταις ημεραις αυτου παντα
επερισ σευσε τοις ανθρωποις τα κακα, θνησις ανθρωπων και κτηνων 1.709 πολλη
και αναριθμητος, αφοριαι της γης, και λιμοι και λοιμοι χαλεπωτατοι, και χειμωνες
τηλικουτοι ως παγηναι την θαλασσαν και τεθναναι τους ιχθυας. ποιησαντος δε
αυτου ιππικον, και τηι εσπεραι πολλωι τωι οινωι χρησαμενου και βραδευσαντος
ανελθειν, εκραξεν ο δημος "ανατειλον Φωκα." μη εξερχομενου δε αυτου ταχιον
προς την θεαν εφη ο δημος "παλιν τον οινον επιες, παλιν τον νουν απωλεσας;" εφ'
οις μανεις πολλους ηκρωτηριασε και πολλους εφονευσε. του οχλου δε πυρ εις το
πραιτωριον βαλον τος εφυγον παντες οι δεσμιοι. ο δε αυτος Φωκας κτιζει αρμα
μεντον το πλησιον της Μαγναυρας, στησας την στηλην επανω αυτου. Θεοδοσιον δε
τον του Μαυρικιου υιον, ως λογος κρατει, προς Χοσροην αποσταλεντα, αποστειλας ο
Φωκας κατελαβεν εν Νικαιαι, και εν τωι Λευκακτηι ελθοντα εκελευσεν αναιρεθηναι·
ος και παρεκαλεσε προτερον μεταλαβειν των θειων μυστηριων, ειθ' ουτως
αναιρεθηναι. ως δε μετελαβεν, ευχαριστησας τωι θεωι ελαβε λιθον απο της γης, και
τυψας τριτον εις το στηθος αυτου ηυξατο λεγων "κυριε Ἰησου Χριστε, συ επιστασαι
οτι ουκ ηδι κησα ανθρωπον επι της γης. νυν ως κελευει το κρατος σου, γε νεσθω επ'
εμοι." και ταυτα ειπων απετμηθη. οι δε φασιν οτι ουτος ο Θεοδοσιος αποσταλεις
παρα του πατρος αυτου Μαυρικιου προς Χοσροην τον βασιλεα Περσων μετα
γραμματων αφανης γεγονεν. 1.710 Ἐν Ἀλεξανδρειαι καλλιγραφος ευλαβης, εκ
παννυχιδος οικαδε πορευομενος μεσουσης νυκτος, ακουει εκ των βωμων των
ανδριαντων λεγοντων αναιρεθηναι Μαυρικιον και τα τεκνα αυτου, και παντα τα εν
Βυζαντιωι πραχθεντα συμπτωματα. πρωΐας δε επανελθων τωι Αυγουσταλιωι
διηγησατο. ο δε παρηγγειλεν αυτωι σιωπησαι, σημειωσαμενος δε την ημεραν
απεκαραδοκει την εκβα σιν, ητις μετα θʹ ημερας ηκουσθη. Τωι βʹ ετει προσηλθε
 
 
 

261
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φωκας εν ταις εορταις, ριψας υπα τειαν πολλην. Χοσροης δε ο βασιλευς των Περσων
δυναμιν πολ λην κατα Ῥωμαιων εξαπεστειλε. του δε Γερμανου πληγεντος εν τωι
πολεμωι ηττωνται Ῥωμαιοι, τηι ιʹ δε ημεραι τελευται Γερμανος. ο δε Φωκας τωι χαγανωι
το πακτον επαυξησας, νομιζων ηρεμειν τους βαρβαρους, τας δυναμεις απο της
Ευρωπης ελων επι Περ σας απεστειλεν υπο Ναρσηι στρατηγωι· συμβαλων δε τοις
Περσαις ητταται και πληθος απολλυσι πολυ. τουτο Φωκας ακουσας ∆ο μεντζιολαν
τον αδελφον κουροπαλατην ποιησας χειροτονει στρα τηγον. Τωι γʹ ετει πολλας των
Ῥωμαιων πολεις οι Περσαι ηφανι σαν. ο δε ∆ομεντζιολας λογον δους τωι Ναρσηι, και
ορκοις πολ λοις πεισας αυτον μηδεμιαν αδικιαν παρα του Φωκα υπομενειν,
απελυσεν αυτον προς Φωκαν. ο δε Φωκας μη φυλαξας τους ορ κους τουτον πυρι
κατεκαυσεν. εν λυπηι ουν μεγαληι γεγονασιν οι 1.711 Ῥωμαιοι, οτι φοβον μεγαν
ειχεν εις Περσας ο Ναρσης, ωστε τα τεκνα αυτων δια του Ναρση εκφοβειν. Τωι δʹ ετει
η Αυγουστα Κωνσταντινα συν ταις τρισι θυγα τρασιν αυτης εις την εκκλησιαν
προσφευγει. πεμπει ουν ο Φωκας εξελθειν τα γυναια. ο δε πατριαρχης Κυριακος
τουτο ουκ επε νευσεν, ορκοις δε βεβαιωθεις υπο του Φωκα εν μοναστηριωι εγ κλειει.
τωι δ' αυτωι ετει οι Περσαι παρελαβον το ∆αρας και πα σαν την Μεσοποταμιαν και
Συριαν, αιχμαλωσιαν λαβοντες ης ουκ ην αριθμος. του πατριαρχου Κυριακου
τελευτησαντος χει ροτονειται Θωμας διακονος και σακελλαριος της μεγαλης εκκλη
σιας. Τωι εʹ ετει πολλους φιλους του Μαυρικιου ο τυραννος απε κτεινε και πυρι
παρεδωκε, την δε Κωνσταντιναν συν ταις τρισι θυγατρασιν αυτης εν τωι μολωι
Ευτροπιου, ενθα και Μαυρικιος ανηιρεθη, ξιφει απετεμε, και αλλους μεν των
ενδοξων του παλα τιου πολλους, των δε κατωτερω αναριθμητους. τωι δ' αυτωι χρονωι
οι Περσαι τον Ευφρατην διαβαντες πασαν την Συριαν και Παλαιστινην και Φοινικην
ηιχμαλωτευσαν. Τωι ʹ ετει Κρισπος ο πατρικιος μη φερων οραν τους αδι κους φονους
και τα δεινα τα υπο του Φωκα γινομενα, γραφει προς Ἡρακλειον τον πατρικιον και
στρατηγον Ἀφρικης, οπως αποστειληι Ἡρακλειον τον υιον αυτου και Νικητην τον
υιον Γρη γορα πατρικιον, τον υποστρατηγον αυτου, οπως ελθωσι κατα 1.712 του
τυραννου· ηκουε γαρ κατ' αυτου μελετωμενην παρ' αυτων ανταρσιαν. Τωι ζʹ ετει οι
Περσαι εξηλθον συν τωι Καρδαριχαι και παρε λαβον Ἀρμενιαν και Καππαδοκιαν,
ετρεψαν δε και τους Ῥωμαιους. παρελαβον δε και την Γαλατιαν και Παφλαγονιαν,
και ηλθον μεχρι Χαλκηδονος λυμαινομενοι αφειδως πασαν ηλικιαν. και οι μεν
Περσαι εξω της πολεως ετυραννουν, ο δε Φωκας ενδον χειρονα αυτων εποιει. Τωι ηʹ
ετει αυτου ατακτησαντες οι Ἀντιοχεις Ἑβραιοι στασιν εποιησαν κατα Χριστιανων,
και αποσφαττουσιν Ἀναστασιον τον μεγαν πατριαρχην Ἀντιοχειας, βαλοντες την
φυσιν αυτου εν τωι στοματι αυτου. συν αυτωι και πολλους των Ἀντιοχεων κατεσφα
ξαν. ο δε Φωκας Βονοσον κομητα ανατολης και Κοπαναν στρα τηλατην ποιησας
απεστειλεν αυτους κατ' αυτων· οις επελθοντες πολλους εφονευσαν και
ηικρωτηριασαν και της πολεως εξωρισαν. ο δε Ἡρακλειος πλοια πολλα εξ Ἀφρικης
εξοπλισας και στρατον την Κωνσταντινουπολιν κατελαβεν, επιφερομενος και την
αχειρο ποιητον εικονα του κυριου και θεου ημων Ἰησου Χριστου. και πολεμου
συρραγεντος εις τον λιμενα της Σοφιας μεταξυ Φωκα και Ἡρακλειου, ηττηθεις ο
αλιτηριος εφυγεν εις τα βασιλεια. Φω τεινος δε τις υπο Φωκα εις την συζυγον
αδικηθεις, εισελθων μετα στρατιωτων εις τα βασιλεια, ατιμως του θρονου τουτον
αναστη σας και της βασιλικης εσθητος απογυμνωσας, και μελανα ενδυ 1.713 σας και
κλοια περιθεις, ατιμον προς Ἡρακλειον απηγαγεν. ον θεασαμενος ειπεν "ουτως,
αθλιε, την πολιτειαν διυκησας;" ο δε απεγνωσμενος ων εφη "συ καλλιον εχεις
διοικησαι." και παρευθυ κελευει Ἡρακλειος πρωτον μεν τας χειρας και τους ποδας
αυτου εκκοπηναι, ειθ' ουτως τους ωμους και τα αιδοια, επειτα την κεφαλην. το δε
 
 
 

262
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλειφθεν σωμα αυτου οι στρατιωται λα βοντες εν τηι του βοος αγοραι εκαυσαν.
συνεπραττε δε τουτοις και Κρισπος ο γαμβρος του Φωκα, ον και στρατηγον
Καππαδοκιας Ἡρακλειος βασιλευσας εποιησεν· εκεισε δε ανταρσιαν μελετησαντα
ηγαγεν επι συγκλητου, και τα προς Ἡρακλειον γενομενα εγγραφα αυτου κατεχων ο
βασιλευς εν τηι χειρι, κρουσας Κρισπον την κε φαλην μετα του χαρτου, εφη
"ταλαιπωρε, γαμβρον ουκ εποιη σας· φιλον αληθως πως ποιησεις;" ποιει ουν αυτον
κληρικον, και εν τηι μονηι τηι της χωρας περιοριζει, κακει τελευται. μοναχος δε τις
αγιος επι των ημερων του Φωκα προς τον θεον διαδικαζο μενος ελεγε "κυριε, δια τι
τοιουτον παρανομον βασιλεα δεδωκας τοις Χριστιανοις;" και ηλθεν αυτωι φωνη
αορατως οτι χειρονα τουτου ουχ ευρον προς την κακιαν των νυν κατοικουντων εν
τηι πολει.
Κοσμου ετος #22 ργʹ, της θειας σαρκωσεως χθʹ. Ἡρακλειος βασιλευς
Ῥωμαιων εβασιλευσεν ετη λαʹ, στεφθεις υπο Σεργιου πατριαρχου εν τωι ευκτηριωι
του αγιου Στεφανου εν τωι παλατιωι· εστεφθη δε αμα αυτωι και η μεμνηστευμενη
αυτωι Φαβια η και 1.714 Ευδοκια μετονομασθεισα Αυγουστα. ουτος ο Ἡρακλειος ην
την ηλικιαν μεσηλιξ, ευσθενης, ευστερνος, ευοφθαλμος, ολιγον υπο γλαυκος,
ξανθος την τριχα, λευκος την χροιαν, εχων τον πω γωνα πλατυν και προς μηκος
εκκρεμη. οπηνικα δε προς το της βασιλειας ηλθεν αξιωμα, ευθεως εκειρατο την
κομην και το γενειον τωι βασιλικωι σχηματι. τουτωι τωι ετει παρελαβον οι Περσαι την
Ἀπαμειαν Συριας και Ἔδεσαν, και ηλθον εως Ἀντιοχειας· οι δεῬωμαιοι
πολεμησαντες αυτοις ηττηθησαν, και διωλεσθη πας ο λαος των Ῥωμαιων πλην
ολιγων. Τωι βʹ ετει Ἡρακλειου παρελαβον οι Περσαι Καισαρειαν της Καππαδοκιας,
και πολλας μυριαδας εν αυτηι ηιχμαλωτευ σαν. παραλαβων Ἡρακλειος, καθα ειρηται,
τα της πολι τειας των Ῥωμαιων πραγματα παραλελυμενα ευρε· την τε γαρ Ευρωπην
οι Ἄβαρες ηρημωσαν, και την Ἀσιαν οι Περσαι πασαν κατεστρεψαν και πολεις
ηιχμαλωτευσαν. και ταυτα ουτος θεωμενος εν αποριαι ην, τι δρασει διαλογιζομενος.
τουτωι τωι ετει ετεχθη τωι βασιλει υιος απο Ευδοκιας, Ἡρακλειος ο μικρος, ο νεος
Κωνσταντινος, μηνι Μαΐωι τριτηι. τωι αυτωι ετει ετελευτησεν Ευδοκια η Αυγουστα. Τωι
γʹ ετει εστεφθη Ἐπιφανια η θυγατηρ Ἡρακλειου και Ἡρακλειος ο υιος αυτου ο νεος
Κωνσταντινος υπο Σεργιου πα τριαρχου. τωι δ' αυτωι ετει επεστρατευσαν Σαρακηνοι
κατα Συ ριας, και λυμηναμενοι χωρια ικανα υπεστρεψαν. Τωι δ' ετει παρελαβον οι
Περσαι την ∆αμασκον και ηιχμα 1.715 λωτευσαν αυτην. ο δε Ἡρακλειος πρεσβειαν
προς Χοσροην απε στειλε, φησας αυτωι παυσασθαι του εκχεειν αιματα ανθρωπων
ανηλεως, και ορισαι και λαμβανειν πακτα. ο δε ουδενα λογον τουτων εποιησατο. τωι
δ' αυτωι ετει Ἡρακλειος εγημε Μαρτιναν, και ανηγορευσεν αυτην Αυγουσταν,
στεψαντος αυτην Σεργιου του πατριαρχου. Τωι εʹ ετει παρελαβον οι Περσαι τον
Ἰορδανην και την Πα λαιστινην και την αγιαν πολιν πολεμωι, και απεκτειναν εν
αυτηι δια χειρων των Ἰουδαιων, ως φασι τινες, μυριαδας θʹ· αυτοι γαρ ωνουμενοι
τους Χριστιανους, καθ' εκαστος ηυπορει, απεκτει νον αυτους. Ζαχαριαν δε τον
πατριαρχην Ἱεροσολυμων και τα τιμια ξυλα λαβοντες συν αιχμαλωσιαι πολληι εν
Περσιδι απη γαγον. τωι αυτωι ετει ετεχθη τωι βασιλει απο Μαρτινας Κων σταντινος
ετερος, και εβαπτισθη εν Βλαχερναις υπο Σεργιου πα τριαρχου. Τωι ʹ ετει παρελαβον
οι Περσαι πασαν την Αιγυπτον και Ἀλεξανδρειαν και Λιβυην και εως Αιθιοπιας, και
λαβοντες αιχμα λωσιαν πολλην και λαφυρα και χρηματα υπεστρεψαν. την δε Καρ
χηδονα μη δυνηθεντες παραλαβειν, πολιορκητας εασαντες, ανε χωρησαν. Τωι ζʹ ετει
υπατευσε Κωνσταντινος Ἡρακλειος, και προε βαλετο Καισαρα Κωνσταντινον τον
μικρον ιδιον αδελφον, τον εξ Ἡρακλειου και Μαρτινας γεννηθεντα. 1.716 Τωι ηʹ ετει
παλιν Ἡρακλειος απεστειλεν εν Περσιδι πρεσβεις προς Χοσροην, αιτουμενος
 
 
 

263
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηνην. ο δε Χοσροης και παλιν αυτον απεπεμψατο, ειπων οτι ου φεισομαι υμων,
εως αν αρνη σησθε τον εσταυρωμενον, ον λεγετε θεον ειναι, και προσκυνησητε τωι
ηλιωι. Τωι θʹ ετει εστρατευσαν οι Ἄβαρες κατα της Θραικης. απο στειλας δε Ἡρακλειος
ηιτειτο ειρηνην· και συνθεμενου του χαγανου ταυτην ποιειν, εξηλθεν ο βασιλευς εξω
του μακρου τειχους μετα πολλης δορυφοριας βασιλικης και δωρων πολλων
μεγαλων υποδε ξασθαι τον χαγανον και λαβειν τα πιστα παρ' αυτου. ο δε βαρ βαρος
τας τε συνθηκας αθετησας και τους ορκους αφνω τυραννι κως κατα του βασιλεως
εχωρησεν. εκπλαγεις δε ο βασιλευς τωι απροσδοκητωι φυγας επι την πολιν
υπεστρεψε. λαβων δε ο βαρ βαρος την τε βασιλικην αποσκευην και οσους ηδυνηθη
καταλαβειν υπεστρεψε, πολλα χωρια της Θραικης ληισαμενος εκ του απροσ δοκητως
απατησαι τηι ελπιδι της ειρηνης. Τωι ιʹ ετει Ἡρακλειος προς χαγανον πρεσβεις
απεστειλεν ενεκα περι των υπ' αυτου γεγονοτων αθεσμων, και παλιν προς ειρηνην
προετρεπετο· επιστρατευσαι γαρ διανοουμενος κατα Περ σιδος ειρηνευειν μετα του
χαγανου ηθελεν, ος και αιδεσθεις την του βασιλεως αγαπην μετανοειν επηγγελλετο
και αγαπην ποιειν· και στοιχησαντες πακτα υπεστρεψαν οι πρεσβεις μετ' ειρηνης.
1.717 τουτωι τωι ετει παρελαβον οι Περσαι πολεμωι [απο] Ἀγκυραν Γα λατιας. Τωι ιαʹ
ετει Ἡρακλειος ζηλον θειον υπερ των Χριστιανων αναλαβων, μετα των Ἀβαρων
ειρηνευσας, ως ενομιζε, μετηνεγκε τα στρατευματα της Ευρωπης επι την Ἀσιαν, και
διενοειτο τηι του θεου συνεργιαι κατα Περσιδος χωρειν. Τωι ιβʹ ετει, ηγουν τωι
#22 ρλαʹ απο κτισεως κοσμου, μηνι Σεπτεμβριωι γʹ, ημεραι εʹ, εγενετο θεματιον των
Σαρακηνων παρα Στεφανου Ἀλεξανδρεως τουτοις κανονισαντος κρατησαι εν ισχυι
μεν ετη τθʹ, εν δε συστροφηι και ακαταστασιαι και συμφοραι ετερα ετη ν ʹ, ως ειναι την
διακρατησιν αυτων απασαν ευτυχουσαν και δυστυχουσαν ετη τξεʹ, εν τωι ξʹ ενιαυτωι,
καθα φησι και ο προ φητης Ἠσαΐας "ταδε λεγει κυριος· ετι ενιαυτος ως ενιαυτος μι
σθωτου, και εκλειψει η δοξα Κηδαρ, και το καταλοιπον των τοξευματων υιων Κηδαρ
των ισχυρων εσται ολιγον." λειπει ουν εως της ..., εαν αρα καλως εθεματισεν ο
αστρονομος Στεφανος· αλλ' ως οιμαι λεπτον παχυ ελαθεν εκεινον. χρη δε ειδεναι οτι
ο Κηδαρ δευτερος υιος του Ἰσμαηλ ην. τουτωι τωι ετει τελεσας ο βασιλευς Ἡρακλειος
την εορτην του πασχα, ευθεως τηι δευτεραι εσπεραι εκινησε κατα Περσιδος, λαβων
απο των ευαγων οικων και εκκλησιων χρηματα εν δανειωι (αποριαν γαρ ειχε το
παλατιον· και ταυτα εχαραξε νομισματα και μιλιαρισια), καταλιπων τον 1.718 ιδιον
υιον συν τωι πατριαρχηι Σεργιωι εν Κωνσταντινουπολει διοι κειν τα πραγματα, συν
Βονωι τωι πατρικιωι, ανδρι εχεφρονι και τα παντα συνετωι και πεπειραμενωι. εγραψε
δε και προς τον χα γανον παρακλησεις του επικουρειν τα των Ῥωμαιων πραγματα
ως φιλιαν σπεισαμενον προς αυτον, και επιτροπον του ιδιου υιου τουτον ωνομασεν.
ο Χοσροης δε Σαην τον ηγεμονα μετα πολλης δυναμεως κατα Ῥωμαιων αποστειλας
πασαν την ανατολην ηφανι σεν. ελθων δε εν Χαλκηδονι ικανον χρονον
παρεκαθισεν. ος τον Ἡρακλειον μεθ' υποκρισεως προσκαλεσαμενος τα προς ειρηνην
ωμιλησεν· ο δε τοις δολιοις λογοις πιστευσας αυτου εκπεμπει συν αυτωι πρεσβεις
μεγιστανας προς Χοσροην οʹ, ους παραλαβων ατι μους και δεσμιους απηγαγεν εν
Περσιδι. ο δε Χοσροης τον μεν Σαην ως τον Ἡρακλειον ιδοντα και μη συλλαβοντα
εκδαρηναι εκελευσε, τους δε πρεσβεις εν φρουραις και κακουχιαις κατεδι κασεν·
υπερ ων αθυμια και θλιψις πολλη κατεσχε τον βασιλεα. ειτα παλιν Χοσροης
απεστειλεν ετερον αρχοντα κατα Ῥωμαιων, ονοματι Σαρβαρον, ος μετα πλειστης
δυναμεως ηλθε προς την Ἀσιαν, την Ῥωμανιαν ληιζομενος. ο δε βασιλευς
βουλομενος προς Περσιδα χωρειν ταδε προς τον πατριαρχην εφη "εις χειρας του
θεου και της θεομητερος και σου αφιημι την πολιν ταυτην και τον υιον μου." και
εισελθων εις την μεγαλην εκκλησιαν, μελανα υποδηματα περιβαλομενος και πρηνης
 
 
 

264
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεσων ηυξατο ου τως "δεσποτα θεε και κυριε Ἰησου Χριστε, μη παραδωις ημας εις
ονειδος τοις εχθροις σου δια τας αμαρτιας ημων, αλλ' επι 1.719 βλεψας ελεησον, και
την κατα των εχθρων σου νικην δος ημιν, οπως μη καυχησονται οι αλαστορες κατα
της σης κληρονομιας επαιρομενοι." ον ιδων Γεωργιος ο Πισσιδης μετα τοιαυτης τα
πεινωσεως εφη "ω βασιλευ, μελεμβαφες πεδιλον ειλιξας ποδα, βαψαις ερυθρον
Περσικων εξ αιματων." λαβων δε μετα χειρας την θεανδρικην αχειροποιητον
μορφην του κυριου και θεου ημων, κατα Περσων εστρατευσε μετα πλοιων δια του
Ευξεινου ποντου, προσλαβομενος εις συμμαχιαν πληθη Τουρκων και αλλων εθνων.
απαρας τοινυν της βασιλιδος προς Περσιδα χωρει, και δια των Ῥωμαικων θεματων
διερχομενος συνελεγε στρατοπεδα, προστιθεις αυτοις και νεον στρατον, ους και
γυμναζων τα πολεμικα εργα εξε παιδευσε. διχηι γαρ διελων τας παραταξεις συν βοηι
προς αλλη λους αναιμωτι ποιειν εκελευε, κραυγαζειν το πολεμικον και παια νας και
αλαλαγμον. και διεγερσιν εχειν τουτους εδιδασκεν, ινα καν εν πολεμωι ευρισκωνται,
μη ξενιζωνται, αλλα θαρρουντες ως εις παιγνιον κατα των Περσων χωρωσιν. ο δε
βασιλευς την σεβασμιαν εικονα της θεανδρικης μορφης του κυριου ημων Ἰησου
Χριστου εν ταις χερσι κατεχων απηρξατο των αγωνων, πιστα δους τωι λαωι ως συν
αυτοις μεχρι θανατου αγωνισεται και ως τεκνα οικεια τουτους περιθαλψει· εβουλετο
γαρ την εξουσιαν ου φοβωι, οσον εν ποθωι εχειν. ευρων δε τον στρατον εις φοβον
πολυν και διχονοιαν αταξιαν τε και ακοσμιαν, και εις πολλα μερη διεσπαρ μενον,
συντομως παντας εις εν συνηγαγε, και νουθετησας πολλα 1.720 τουτων το φρονημα
ανεστησε και κατα των βαρβαρων ωπλισε, παραγγειλας αδικιας μεν απεχεσθαι
ευσεβειας δε αντεχεσθαι. παραγενομενος δε εν τοις μερεσι της Ἀρμενιας προτρεχειν
πληθος ιππεων Περσικων ηκουσε προς τωι επιπεσειν αφνω τωι βασιλει Ῥω μαιων. οι
δε προτρεχοντες παλιν Ῥωμαιοι τουτοις συναντησαντες τον τε στρατηγον αυτων
δεσμωτην ηγαγον προς Ἡρακλειον και πολλους αυτων ανειλον. επει δε χειμων
κατελαβεν, αποκλινας ο βασιλευς προς το του Ποντου κλιμα εδοξε τοις βαρβαροις εν
τουτωι παραχειμαζειν. λαθων δε τους Περσας και επιστραφεις εις την Περσιδα
εισβαλλει. τουτο μαθοντες οι βαρβαροι εις αθυμιαν ηλθον. ο δε στρατηγος αυτων
ερχεται εν Κιλικιαι, οπως επι Ῥωμανιαν εξελθων τουτους περιτρεψηι. φοβηθεις δε
παλιν ηναγκασθη ακολουθειν οπισω του Ῥωμαιων στρατου, κλεψαι τον πολεμον
μεριμνων δια νυκτος αφεγγους. η δε σεληνη υπεστη κατ' αυτην την νυκτα εκ του
συμβεβηκοτος. κακ τουτου δειλιων τωι βασιλει προσβαλειν τα ορη καταλαμβανει.
εκειθεν δε κατερ χομενος λαθραι συμπλοκας μερικας εποιειτο, και εν παντι οι Ῥω
μαιοι επρωτευον· και θαρσος ελαβεν ο στρατος, τον βασιλεα ορων προπηδωντα
ευτολμως και προπολεμουντα. και δη συμ βολης καρτερας γενομενης νικωσι
Ῥωμαιοι, και πασαν την απο σκευην αυτων λαμβανουσι, σφαζουσι δε απαν το
Περσικον πλη θος, ολιγων τινων διαδραντων. οθεν οι Ῥωμαιοι τωι θεωι και τωι
βασιλει ηυχαριστουν. ο δε βασιλευς τον στρατον συν τωι 1.721 στρατηγωι καταλιπων
εις Ἀρμενιαν παραχειμασαι, αυτος εις το Βυζαντιον υπεστρεψε. Τωι ιγʹ ετει απαρας
της βασιλευουσης κατα ταχος εις Ἀρμε νιαν αφικετο. Χοσροης δε απεστειλε τον
Σαρβαραζαν συν τωι εαυτου στρατωι κατα Ῥωμανιας. Ἡρακλειος δε Χοσροηι εδηλου
ειρηνην ποιησαι· ο δε λογον ουδενα τουτου εποιησατο. και ο βασιλευς εισεβαλεν εις
την Περσιδα. οπερ μαθων Χοσροης τον Σαρβαραζαν υποστρεψαι εκελευσε. και
επισυναξας παντα τα Περσικα στρατευματα παραδιδωσιν αυτα τωι Σαΐν· ος κατα τα
χος ενωθεις τωι Σαρβαραζαι, χωρουσι κατα του βασιλεως. ο δε λογοις παραινετικοις
τον λαον διεγειρας εν τηι ενδοτεραι Περσιδι χωρει, πυρι αφανιζων τας πολεις και τας
κωμας. ακουσας δε εν Γαζακωι .... ορμαι κατ' αυτου. και προπεμψας τινας των υπ'
αυτον Σαρακηνους προτρεχειν, συναντωσι τηι του Χοσροου βιγλαι, και τουτων τους
 
 
 

265
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν ανελοντες τους δε κρατησαντες συν τωι στρατηγωι αυτων τωι βασιλει
προσηγαγον. τουτο μαθων Χοσροης φυγηι εχρησατο. ο δε βασιλευς καταδιωξας τους
μεν πολεμιστας ανειλε, τους δε φευγοντας διεσκεδασε. και καταλαβων την Γα ζακον
πολιν, εν ηι υπηρχεν ο ναος του πυρος και τα χρηματα Κροισου του Λυδων βασιλεως
και η πλανη των ανθρακων, και εισελθων εν αυτηι ευρε το μυσαρον ειδωλον του
Χοσροου, το τε εκτυπωμα αυτου εν τηι του παλατιου σφαιροειδει στεγηι ως εν ου
ρανωι καθημενον, και περι τουτο ηλιον και σεληνην και αστρα, 1.722 οις ο
δεισιδαιμων ως θεοις ελατρευε, και αγγελους αυτωι σκηπτρο φορους περιεστησεν.
εκειθεν τε σταγονας σταζειν ως υετους και ηχους ως βροντας εξηχεισθαι ο θεομαχος
ταις μηχαναις επετεχνα σατο. ταυτα γουν παντα πυρι αναλωσας, και τον του πυρος
ναον κατακαυσας και πασαν την πολιν, συντομως κατεδιωκεν οπισω Χοσροου εν
τοις στενοις των Μηδων χωριοις, εν οις και πολλας πολεις και χωρας επορθησε.
συμβουλιον δε ποιησας του παραχειμασαι, αγνιζει τον λαον επι ημερας τρεις, και
ανοιξας τα του θεου αχραντα ευαγγελια ευρεν επιτρεποντα εν Ἀλβανιαι
παραχειμασαι. εν δε τωι μεταξυ της οδου εχων συν αυτωι πολλην αιχμαλωσιαν
Περσικην, ωσει πεντηκοντα χιλιαδας, τουτους τηι συμπαθει αυτου ψυχηι ελεησας των
δεσμων ελυσε.
Τωι ιδʹ ετει Χοσροης ο των Περσων βασιλευς Σαρβαραζαν αλλον στρατηγον
εξοπλισας μετα λαου προς Σαρβαραγκαν απεστει λεν, ως ενωθεντας αμφοτερους
πολεμησαι Ῥωμαιοις. τουτο γνους ο βασιλευς εσπευσε συμβαλειν πολεμον μετα
Σαρβαραγκα προ του ενωθηναι αυτον τωι Σαρβαραζαι, και πολλας εκδρομας κατ'
αυτου ποιησαμενος εις δειλιαν αυτον ενεβαλεν. οπισθεν δε αμφοτερους εασας κατα
Χοσροου μετα σπουδης ηλαυνεν. αυτο μολουσι δε δυο των Ῥωμαιων προς τους
Περσας, και πειθουσιν αυτους οτι εκ δειλιας φευγουσιν οι Ῥωμαιοι. ηλθε δε αυτοις
και φημη τον Σαιν στρατηγον Περσων καταλαμβανειν μεθ' ετερου στρατευματος εις
βοηθειαν. τουτο μαθοντες Σαρβαραγκας τε 1.723 και Σαρβαραζας ηγωνισαντο
συμβαλειν πολεμον Ἡρακλειωι προ του φθασαι τον Σαΐν, και την νικην επ' αυτους
μετενεγκειν. πιστευσαντες δε και τοις αυτομολοις εχωρησαν κατα Ἡρακλειου. και
πλησιασαντες αυτωι κατεσκηνωσαν, βουλομενοι αμα πρωι συμβαλειν. ο δε
Ἡρακλειος απαρας αφ' εσπερας ωδευσε δι' ολης της νυκτος, μακραν τε γενομενος
απ' αυτων, ευρων πεδιον χλοη φορον, ηπληκευσε. νομισαντες δε οι βαρβαροι αυτον
εκ δειλιας φευγειν ακοσμως εδιωκον· αυτος δε υπαντιασας αυτοις εκροτησε
πολεμον, και τηι του θεου συνεργιαι τρεπει τους βαρβαρους, και τουτους δια των
φαραγγων διωξας πληθη πολλα ανειλεν. εν τωι μεταξυ δε των αγωνων οντων
εφθασε και ο Σαιν συν τωι εαυτου στρατωι. συμβαλων δε και μετ' αυτου ο βασιλευς,
και τουτον τρεψας πολλους ανειλε και τους λοιπους διεσπειρε φευγοντας, παρελαβε
δε και το τουλδον αυτων. Ὁ δε Σαρβαραζας ενωθεις τωι Σαιν επισυνηξε τους υπολει
φθεντας βαρβαρους, και παλιν διενοουντο κατα του βασιλεως χωρειν. ο δε
Ἡρακλειος επι την των Ουννων χωραν και ταις τουτων δυσχωριαις ηλαυνεν εν
τοποις τραχεσι και δυσβατοις. οι δε βαρβαροι οπισω αυτου ηκολουθουν. οι μεντοι
Λαζοι αμα τοις Ἀβασγοις δειλιασαντες απεσπασαν εαυτους της των Ῥωμαιων
συμμαχιας και οικαδε ανεχωρησαν. ο δε Σαιν ησθεις επι τουτωι θυμωι πολλωι συν τοις
βαρβαροις εχωρει κατα Ἡρακλειου. ο δε βασιλευς λογοις τον στρατον αναπτερωσας
παρηινει λεγων "το πληθος υμας, αδελφοι, μη ταραττετω· θεου γαρ θελοντος εις
1.724 διωξει χιλιους. θυσωμεν ουν τωι θεωι εαυτους υπερ της των αδελφων ημων
σωτηριας. λαβωμεν στεφη μαρτυρων, ινα ο μελ λων ημας επαινεσηι χρονος." τουτοις
και αλλοις πλειοσι παρα θαρρυνας τον στρατον φαιδρωι τωι προσωπωι εξαρτυει τον
πολε μον. και σταντες επ' αλληλοις απο μικρου διαστηματος εωθεν μεχρις εσπερας
 
 
 

266
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλληλοις ου συνεβαλον. εσπερας δε καταλαβου σης ο βασιλευς της οδοιποριας
ειχετο, και οι βαρβαροι παλιν οπισω αυτου ηκολουθουν. εναλλαξαντες δε την οδον,
προλα βειν τουτον βουλομενοι, εμπιπτουσιν εις τοπον τελματωδη, και
ηναγκασθησαν εξελθειν. ο δε βασιλευς την γην Περσαρμενιας παρετρεχε. της γης δε
εκεινης υπο των Περσων κρατουμενης πολλοι συνετρεχον τωι Σαρβαραζαι, και
ηυξειτο ο λαος αυτου· χειμωνος δε επιγενομενου εσκορπισθη εκαστος εις τον ιδιον
τοπον. τουτο μαθων ο βασιλευς διενοειτο εν νυκτι κλεψαι τον πολεμον. και
επιλεξαμενος ιππους ευσθενεις, και του στρατου τους αν δρειοτερους διελων,
προαγειν τους μεν εκελευσε κατα του βαρβα ρου, αυτος δε συν τοις ετεροις οπισω
τουτων ειπετο. σπευσαν τες δε κατελαβον χωριον Ἀλβανων ωραι θʹ της νυκτος. των
δε Περσων γνοντων την εφοδον και ορμησαντων κατ' αυτων, οι Ῥωμαιοι τουτους
παντας ανειλον, παρεξ ενος το του λογου πυρ φορου, ος και τωι βαρβαρωι εμηνυσεν.
ο δε βαρβαρος γυμνος και ανυποδετος ιππωι επιβας φυγηι την σωτηριαν εποριζετο.
του του τας γυναικας και παν το Περσικον ανθος, αρχοντας τε και σατραπας και
στρατιωτας επιλεκτους καταλαβων ανελθοντας επι 1.725 των δωματων και πολεμον
κροτουντας, δια πυρος καθηλε, και ους μεν εκτεινεν, ους δε πυρι αναλωσεν, ους δε
αιχμαλωτους ελαβεν· ολιγοι δε πανυ φυγοντες εσωθησαν. ελαβε δε και τα οπλα του
βαρβαρου, την τε χρυσην ασπιδα και μαχαιραν και δορυ, και την χρυσην και
διαλιθον ζωνην και τα υποδηματα αυ του. ταυτα δε λαβων χωρει κατα των
διεσπαρμενων εν τοις χωριοις, ους και διωξας πολλους εκτεινε και δεσμιους ελαβεν.
ειτα επισυναξας το εαυτου στρατοπεδον μετα χαρας εν εκεινοις τοις τοποις
παρεχειμασε. Τωι ιεʹ ετει ο βασιλευς Ἡρακλειος μετα του στρατοπεδου αυτου την
των Συρων οδον την επι τωι Ταυρωι υπερβας, εν επτα ημεραις κοπωι πολλωι
καταλαμβανει τον Τιγριν ποταμον, ειτα την Μαρτυροπολιν και την Ἄμιδαν· και
διαναπαυονται ο τε στρατος και η αιχμαλωσια. εντευθεν γραμματα προς το
Βυζαντιον εξαπ εστειλεν ο βασιλευς, και τα καθ' εαυτον παντα εδηλωσε, και χαραν
τηι πολει ενεποιησεν. ο δε Σαρβαραζας επηλθε κατ' αυ του. επιλεξαμενος δε ο
βασιλευς ιλην στρατιωτων απεστειλε φυ λαττειν τας προς αυτον αγουσας
κλεισουρας, και αυτος τας προς ανατολην εκδραμων διεξοδους αντιπροσωπος ᾔει
τοις βαρβαροις, και περασας τον Νυμφιον ποταμον κατελαβε τον Ευφρατην, εν ωι η
πλεκτη γεφυρα εκ σχοινιων και εριων ην, ην ο Σαρβαραζας λυ σας επι την ετεραν
γην πασαν μετηγαγε. παραδραμων δε ο βασι λευς τον ποταμον ευρε πορον, και
ακινδυνως τουτον επερασε πα ραδοξως τωι Μαρτιωι μηνι. και καταλαβων τα
Σαμοσατα, παλιν 1.726 τον Ταυρον διαβας εις Γερμανικειαν αφικετο, και περασας
την Ἄδαναν ηλθεν εις τον Ταυρον ποταμον. ο δε Σαρβαραζας την γεφυραν παλιν
εκτεινας τον Ευφρατην επερασε και ηκολουθει οπισω αυτου. ο δε βασιλευς περασας
τον Σαρον διανεπαυσε τον στρατον. καταλαμβανει δε και ο βαρβαρος εις το
αντιπεραν μερος. ευρων δε τον ποταμον και την γεφυραν και τα εν αυτωι προπυργια
κρατηθεντα υπο των Ῥωμαιων ηπληκευσεν. οι δε Ῥωμαιοι ατακτως εκτρεχοντες δια
της γεφυρας πολυν φονον εποι ουντο Περσων· οις ο βασιλευς παρηινει μη εκτρεχειν
ατακτως, μηπως γενωνται τοις εναντιοις οδος. οι δ' ουκ επειθοντο, και μετ' ου πολυ
δικην ετισαν της παρακοης, του βαρβαρου ενεδρας κατ' αυτων ποιησαμενου. ους ο
βασιλευς εωρακως αναιρουμενους συνεπημυνατο. ανηρ δε τις γιγαντιαιος μεσον της
γεφυρας τωι βασιλει συναντησας προσεβαλεν· ον και παταξας ο βασιλευς εν τωι
ρειθρωι ερριψεν. ου πεσοντος οι βαρβαροι εις φυγην ετραπη σαν, και τωι στενωπωι
της γεφυρας εις τον ποταμον ερριπτουντο. αλλοι δε ξιφεσιν ανηιρουντο, του
βασιλεως μετ' ολιγων τινων γενναιως απομαχομενου υπερ ανθρωπον, ως και τον
Σαρβαραζαν εκπλαγηναι και προς τινα μαγαριτην ειπειν "οραις τον Καισαρα, ω
 
 
 

267
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κοσμα, πως θρασυς προς την μαχην ισταται και προς τοσουτον πληθος μονος
αγωνιζεται;" εκ γαρ των βασιλικων παρασημων εγνωριζετο. καταλαβουσης δε της
εσπερας απ' αλ 1.727 ληλων διεστησαν, και ο βαρβαρος φοβηθεις δια της νυκτος εις
τουπισω υπεστρεψεν, ο δε βασιλευς μετα του λαου αυτου προς Σεβαστειαν ωρμησε,
και τον Ἅλυν περασας εκει παρεχειμασεν. ο δε Χοσροης μανεις ελαβε τα κειμηλια
πασων των υπο Περσας εκκλησιων, και ηναγκαζε τους Χριστιανους κοινωνησαι τηι
του Νεστοριου θρησκειαι, προς το πληξαι τον βασιλεα. Τωι ι ʹ ετει ο Χοσροης νεαν
εποιησατο στρατιαν απο τε ξε νων και πολιτων και οικετων και παντος γενους. και
εκ τουτων εκλεξαμενος και τωι Σαιν παραδους στρατηγωι, αλλας τε νʹ χιλια δας εκ
της φαλαγγος του Σαρβαρου τουτοις συνηψεν, ους και χρυσολοχας ωνομασε, και
κατα του βασιλεως απεστειλε. τον δε Σαρβαρον συν τοις λοιποις αυτου στρατευμασι
κατα Κωνσταντι νουπολεως επεμψεν, οπως τοις εκ δυσεως Ουννοις, ους και Ἄβα
ρας καλουσι, μετα και Σθλαβινων και Γηπεδων συμφωνησας κατα της πολεως
χωρησωσι και ταυτην πολιορκησωσι. γνους δε τουτο ο βασιλευς τον εαυτου στρατον
εις τρεις διαιρεσεις εχωρισε, και τους μεν επεμψεν εις φυλακην της πολεως, τους δε
παρα δους Θεοδωρωι τωι αδελφωι αυτου κατα του Σαιν πολεμειν εκε λευσε. το δε
τριτον μερος αυτος λαβων επι Λαζικην εχωρει, και τους Τουρκους της ευας, ους και
Χαζαρους ονομαζουσιν, εις συμμαχιαν εκαλει. ο δε Σαιν συν τωι νεολεκτωι στρατωι
τον του βασιλεως αδελφον Θεοδωρον καταλαβων προς πολεμον ωπλισατο. του δε
θεου δια πρεσβειων της θεοτοκου συνεργησαντος, πολεμου κροτηθεντος χαλαζα
παραδοξως κατα των βαρβαρων κατηνεχθη 1.728 και πολλους αυτων επαταξεν, η δε
των Ῥωμαιων παραταξις γα ληνης απηλαυσε. τρεπουσι δε Ῥωμαιοι τους Περσας, και
αναι ρουσι πληθη πολλα. οπερ μαθων ο Χοσροης οργιζεται κατα του Σαΐν, ος εκ
πολλης αθυμιας νοσωι περιπεσων τελευται. τουτου τον νεκρον Χοσροης πολλαις
αικιαις υπεβαλεν. οι δε Χαζαροι διαρρηξαντες τας Κασπιας πυλας τηι Περσιδι
εισβαλλουσιν εν τηι χωραι του Ἀνδροηγα συν τωι στρατηγωι αυτων Ζεβεηλ, δευτερωι
οντι του χαγανου τηι αξιαι· και εν οις αν τοποις διεβαινον, τους τε Περσας
ηιχμαλωτευον και τας κωμας και πολεις πυρι παρεδιδουν. ο δε βασιλευς απαρας απο
Λαζικης τουτοις συνηντησεν. ο δε Ζεβεηλ μετα πολλης αγαπης και χαρας ησπασατο
τον βασιλεα και τους συν αυτωι. προσηνεγκε δε και τον υιον αυτου τωι βασιλει προς
συμμαχιαν, και αυτος υπεστρεψεν εις την ιδιαν χωραν. λαβων δε τουτους ο βασιλευς
κατα Χοσροου εχωρει. ο δε Σαρ βαρος τηι Χαλκηδονι προσβαλων, αλλα και οι Ἄβαρες
εκ της Θραικης τηι πολει πλησιασαντες, ταυτην ελειν εβουλοντο, μηχανας κατ' αυτης
ποιησαντες. πληθος τε απειρον και αριθμου κρειττον εκ του Ἴστρου ενεγκαντες
σκαφων γλυπτων τον κολπον του Κερα τος επληρωσαν. δεκα δε ημερας τηι πολει
παραταξαμενοι δια τε γης και θαλασσης τηι του θεου δυναμει και συνεργιαι και τηι της
αχραντου θεοτοκου και αειπαρθενου πρεσβειαι ηττηθησαν, και πληθη πολλα
αποβαλοντες εν τε γηι και θαλασσηι μετα μεγαλης αισχυνης υπεστρεψαν. τοιουτον
γαρ συνεβη αυτοις. ειδον οι 1.729 βαρβαροι πρωΐας ουσης και του ηλιου
ανατελλοντος απο της πορ της των Βλαχερνων εξελθουσαν γυναικα περιφανη, μετα
και ευ νουχων τινων. υπολαβοντες δε την βασιλισσαν ειναι την του Ἡρακλειου
γυναικα, και προς τον αρχοντα αυτων εξερχεσθαι ειρηνης ενεκα δια το μη ειναι τον
βασιλεα εν τηι πολει, παροδον αυτηι εποιησαν, ινα και λαος ετερος εξελθων
υποχειριος αυτοις γενηται. ειτα ως ειδον αυτην την του φοσσατου περιοχην εξελ
θουσαν και μη απελθουσαν προς τον αρχοντα αυτων, διωκουσιν οπισθεν αυτης· και
ως δηθεν επλησιασαν αυτηι κατα τοπον της λεγομενης παλαιας πετρας, αυτη μεν και
οι συν αυτηι αφαντοι γεγονασιν, αυτοι δε αλληλοις συμπλακεντες θορυβου μεστον
ποιουσι το πληθος και αλληλους κατασφαζουσιν εως εσπερας. πρωΐας δε γενομενης
 
 
 

268
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την αιτιαν ζητησας ο αρχων αυτων, επει το πλειον του λαου αυτου εμφυλιως
αναλωθεν ευρεν, υποστρεφει μετ' αισχυνης εις τα ιδια. οι δε του πλοΐμου και αυτοι
τουτους ιδοντες υποχωρησαντας ευθεως ανεχωρησαν· ους κατα τον Ευξει νον
ποντον ζαλη καταλαβουσα ολιγους τινας απελθειν εις τα ιδια αφιησιν. ο δε
Σαρβαρος επι τουτοις αχθεσθεις ομως την Χαλκηδονα παρακαθημενος ου μετεστη,
αλλ' αυτου εχειμασε, πραι δευων τα περατικα μερη και αφανιζων τας πολεις αυτων.
Τωι ιζʹ ετει εισβαλων εν Περσιδι ο Ἡρακλειος συν τοις Τουρ κοις απροσδοκητως δια
τον χειμωνα εις εκστασιν ενεβαλε τον Χοσροην. οι δε Τουρκοι τον τε χειμωνα
ορωντες και τας συνε χεις εκδρομας των Περσων, τωι τε βασιλει μη φεροντες συγκο
1.730 πιαν, ηρξαντο κατ' ολιγον υπορρεειν, και παντες αφεντες αυτον υπεστρεψαν. ο
δε βασιλευς διελαλησε τωι λαωι αυτου, λεγων "γνωτε, αδελφοι, οτι ουδεις ημιν
συμμαχησαι θελει, αλλ' η μονος ο θεος και η τουτον τεκουσα ασπορως θεοτοκος.
τουτο δε γινεται οπως δειξηι εν ημιν και πασι τουτοις την εαυτου δυνα στειαν,
καταπεμψας ημιν την αυτου βοηθειαν." ο δε Χοσροης επισυναξας παντα τα
στρατευματα αυτου προβαλλεται αυτοις στρατηγον Ῥαζαστην, ανδρα
πολεμικωτατον και ανδρειον, και κατα Ἡρακλειου πεμπει. ο δε βασιλευς τας τε
πολεις και κωμας Περσιδος επυρπολει, και τους κρατουμενους Περσας ανειλεν εν
ρομφαιαι. τωι Ὀκτωβριωι δε μηνι κατελαβεν εις την χωραν Χαμαιθα, και διανεπαυσε
τον λαον εβδομαδα μιαν. ο Ῥαζαστης δε ελθων ηκολουθει οπισθεν, και των
Ῥωμαιων αναλισκοντων τας τροφας οπισθεν αυτος πεινων ηκολουθει, ως πολλα
των αλογων αυτου διαφθαρηναι. ο δε βασιλευς τηι πρωτηι του ∆εκεβριου μηνος
διαβας τον Ζαβαν ποταμον πλησιον της πολεως Νινευι κατεσκη νωσε. κατελαβε δε
και ο Ῥαζαστης. ο δε βασιλευς αποστελλει Βοανην τον στρατηλατην μετ' επιλεκτων
στρατιωτων ολιγων. ο δε ευρε βανδον των Περσων, εξ ων κ ʹ κρατησας ηνεγκε προς
τον βασιλεα, τους αλλους φονευσας. ηνεγκε δε και την κεφαλην του κομητος αυτων
και το σπαθιον αυτου ολοχρυσον και τον σπαθα ριον του Ῥαζαστου, ος και ειπε τωι
βασιλει οτι ωρισμενος εστιν ο Ῥαζαστης πολεμησαι σοι, και τρισχιλιους
ωπλισμενους απεστειλεν αυτωι Χοσροης, αλλ' ακμην ουκ εφθασαν. ταυτα μαθων ο
βα 1.731 σιλευς προαπεστειλε το τουλδον εμπροσθεν και αυτος επηκολου θει. ευρων
δε τοπον επιτηδειον ηθελησε συμβαλειν πολεμον μετα Ῥαζαστου προ του ενωθηναι
τοις τρισχιλιοις. και προπηδησας παντων ο βασιλευς αρχοντι μεγαλωι των Περσων
συνανται, και τηι του θεου δυναμει και της θεοτοκου καταβαλλει τουτον.
Eιτα και δευτερον ομοιως και τριτον, οστις εδωκε τωι βασιλει μετα δορα τος
εις το χειλος. μαχης ουν κροτηθεισης σφοδρας πιπτει ο Ῥα ζαστης και οι αρχοντες
αυτου σχεδον παντες και το πλειστον του στρατου αυτου. επεσον δε Ῥωμαιοι
πεντηκοντα, εξ ων δεκα απεθανον. ιστατο δε ο πολεμος απο πρωΐας εως ωρας
ενδεκα της, και τροπη ουκ εγενετο. και την μεν νυκτα ησυχασαν, περι ωραν δε ηʹ της
νυκτος λαβοντες οι Περσαι το φοσσατον αυτων ηπληκευσαν εις ποδας ορους
τραχεινου εμφοβοι. οι Ῥωμαιοι δε ευροντες τον του Ῥαζαστου νεκρον ελαβον το
σκουταριον αυτου ολοχρυσον και το λωριον και τα βραχιονια αυτου και την σελλαν,
παντα ολοχρυσα, και το σκαραμαγγιον αυτου. κατεσχεθησαν δε και ζωντες πολλοι. ο
δε βασιλευς θαρσοποιησας τον στρατον κατα Χοσροου ηλαυνεν, οπως τουτον
εκφοβησας πεισηι αποστει λαι προς Σαρβαρον αναχωρησαι του Βυζαντιου.
διαπερασας δε ο βασιλευς τας γεφυρας του μικρου Ζαβα κατεσκηνωσεν εις τους
οικους του Ἰεσδεμον, εορτασας εν αυτοις την Χριστου γεννησιν. εκειθεν δε διελθων
ο βασιλευς κατελαβον ετερον παλατιον του Χοσροου λεγομενον Ῥουσα, και τουτο
κατεστρεψεν. εξ εκεινου 1.732 δε εις ετερον κατελαβε παλατιον το λεγομενον
Βεκλαμ, εν ωι και 1.732 ιπποδρομιον ην και στρουθιωνες τρεις σιτευτοι και δορκαδες
 
 
 

269
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φʹ και συαγροι ρʹ, προβατα δε και χοιροι και βοες ων ουκ ην αριθμος. και παντα
δεδωκε τωι λαωι. τινες δε των συνοντων τοις Περσαις Ἀρμενιων προσηλθον τωι
βασιλει λεγοντες οτι ο Χοσροης μετα των ελεφαντων και του ιδιου στρατου πλησιον
του παλατιου αυτου ∆υσταγερδη κατεσκηνωσεν, εκδεχομενος συναχθηναι παντα
τον στρατον αυτου του πολεμησαι σοι. και ευθεως πυρπολησας παντα ο βασιλευς
ερχεται πλησιον του παλατιου αυτου ∆υστα γερδη, εν ωι και ευρε βανδα Ῥωμαιων,
απερ εν διαφοροις χρονοις ελαβον οι Περσαι, και ειδη τινα, οιον αλοην πολλην και
ξυλα μεγαλα αλοης, μεταξαν τε και πεπερι και καρβασια καμισια υπερ αριθμον,
σαχαρ και ζιγγιβερ και ασημον, ολοσηρικα τε ιματια, νακοταπητα τε και ταπητας
απο βελονης, πληθος πολυ. ταυτα δια το βαρος κατεκαυσαν. προσεφυγον δε τωι
βασιλει πολλοι αιχμαλωτοι, Ἐδεσηνοι και Ἀλεξανδρηνοι και απο αλλων εθνων
πληθος πολυ. εποιησε δε ο βασιλευς ενταυθα την εορτην των αγιων θεοφανιων,
καταστρεφων τα του Χοσροου παλατια υπερ τιμα και θαυμαστα και εκπληξεως
γεμοντα εως εδαφους, ινα μαθηι, φησιν, ο Χοσροης οιον πονον ειχον οι Ῥωμαιοι των
πο λεων αυτων πυρπολουμενων υπ' αυτου. ο δε Χοσροης προ του καταλαβειν τον
βασιλεα εις ∆υσταγερδην τρυπησας το τειχος της πολεως εξηλθεν αγνοουντων
παντων μετα των γυναικων και των τεκνων αυτου. και ο μη δυναμενος ποιησαι εις
οδον μιλια πεντε 1.733 την ημεραν απηλθε φευγων κεʹ, και διελθων την
Κτησιφωντα περαν του Τιγριδος ποταμου εις τι φρουριον εισηλθε μετα της γυναικος
και των τριων θυγατερων αυτου. τινες δε των Περσων διεβαλον τον Σαρβαρον προς
Χοσροην ως τα Ῥωμαιων φρονουντα, και αποστελλει σπαθαριον αυτου προς
Καρδαριχαν τον συστρατη γον του Σαρβαρου εις Χαλκηδονα, ινα τον Σαρβαρον
αποκτεινηι και τον λαον αναλαβομενος σπευσηι εις Περσιδα. ο δε τα γραμ ματα
κομιζων συλλαμβανεται περι την Γαλατιαν υπο των Ῥω μαιων, οιτινες εις το
Βυζαντιον αυτον απηγαγον προς τον υιον του βασιλεως. ο δε παραχρημα
μεταπεμπεται Σαρβαρον, και δεικνυσιν αυτωι την προς Καρδαριχαν επιστολην. ο δε
πληροφο ρηθεις ποιει συνθηκας μετα του υιου του βασιλεως και του πα τριαρχου,
και φαλσευσας την επιστολην Χοσροου εντιθησι συν αυτωι και αλλους τετρακοσιους
σατραπας και αρχοντας και χιλιαρ χους αποκτανθηναι. συναθροισας ουν απαντας
και τον Καρδα ριχαν, και αναγνους την επιστολην, εφη τωι Καρδαριχαι "συνοραις
τουτο ποιησαι;" οι δε αρχοντες θυμου πλησθεντες τον Χοσροην απεκηρυττον, προς
δε τον βασιλεα συνθηκας εποιησαν ειρηνικας, ινα μηδεν λυμηναμενοι επι τα ιδια
απελθωσιν. ο δε Ἡρακλειος εγραψε τωι Χοσροηι περι ειρηνης· ο δε ου κατεδεξατο, και
δια τουτο ο λαος εμισησε τον Χοσροην. ος παλιν εστρατευσε τους ανθρωπους των
αρχοντων αυτου, και απεστειλεν ενωθηναι τωι στρατωι του Ῥαζαστου και στηναι εις
τον Ναρβα ποταμον, και 1.734 αμα τωι περασαι τον βασιλεα κοψωσι τας γεφυρας.
οπερ μαθων ο βασιλευς ανερχεται εις το Σιαζουρ, και εμπιπραι πασαν την χωραν και
τας πολεις. προσερρυη δε αυτωι Γουνδουφουνδος ο χιλιαρχος Σαρβαρου και αλλοι
πολλοι· οι και ειπον τωι βασιλει οτι ο Χοσροης μελλει στεψαι τον υστατον υιον αυτου
Μερδασαν, και γνους τουτο ο πρωτος υιος αυτου Σιροης ου κατεδεξατο, αλλα
προσλαβομενος εμε και αλλους κβʹ κομητας και πληθος λαου, ει μεν δυνηθωμεν
αποκτειναι Χοσροην, χαρις, ει δ' ου, παντες προσρυωμεν τηι βασιλειαι σου. ταυτα
αποδεξαμενος ο βασιλευς και φιλοτιμησαμενος αυτον παλιν προς Σιροην απεστειλε,
δηλω σας αυτωι ανοιξαι τας φυλακας και τους Ῥωμαιους εξαγαγειν και δουναι
αυτοις οπλα και ουτω κατα Χοσροου κινησαι. ο δε Σιροης ουτω ποιησας επηλθε τωι
πατροκτονωι πατρι Χοσροηι, και κρατη σας αυτον και κλοια περιθεις εις σκοτεινον
κατεκλεισε, και αρτον ολιγον και υδωρ διδους αυτωι ελιμαγχονησεν αυτον.
απεστελλε δε παντας τους σατραπας, και ενεπτυον εις το προσωπον αυτου. τους δε
 
 
 

270
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιους αυτου και τα λοιπα τεκνα αυτου ενωπιον αυτου κατεσφαξε. μεθ' ημερας δε ιεʹ
και αυτον τοξοις ανειλε. τοτε γραφει Σιροης προς Ἡρακλειον την του μιαρου
Χοσροου αναιρε σιν, και ειρηνην αειπαγη προς αυτον ποιησαμενος παντας τους εν
Περσιδι αιχμαλωτους απεδωκεν αυτωι συν τωι πατριαρχηι Ζαχα ριαι και τοις τιμιοις
ξυλοις τοις εξ Ἱεροσολυμων ληφθεισιν υπο Σαρβαραζα.
1.735 Τωι ιηʹ ετει, ειρηνης γενομενης μεταξυ Ῥωμαιων και Περ σων,
απεστειλεν ο βασιλευς Θεοδωρον τον αδελφον αυτου μετα γραμματων Σιροηι τωι
βασιλει Περσων και ανθρωπων αυτου, οπως τους εν Ἐδεσηι και Παλαιστινηι και ταις
λοιπαις πολεσι Περ σας μετ' ειρηνης αποστρεψωσιν εν Περσιδι και αβλαβως παρελ
θωσι την των Ῥωμαιων γην. μυστικον δε τι ενταυθα θεωρειται· την γαρ κτισιν
πασαν ο θεος εν εξ ημεραις εποιησε και τηι ζʹ ανε παυσατο, και ο βασιλευς εν εξ ετεσι
την Περσιδα καταπολεμησας τωι ζʹ ειρηνευσε, και μετα χαρας την
Κωνσταντινουπολιν κατα λαμβανει. ο δε λαος της πολεως, μετα του βασιλεως
Κωνσταν τινου του υιου του Ἡρακλειου και του πατριαρχου Σεργιου, μετα κλαδων
ελαιων και λαμπαδων τουτον υποδεξαμενοι ευχαριστουν τες τωι θεωι εις τα βασιλεια
εισηγαγον. Τωι ιθʹ ετει αμα εαρι απαρας ο βασιλευς της βασιλιδος επι τα Ἱεροσολυμα
επορευθη, και απηγαγε τα τιμια και ζωιοποια ξυλα, και αποδους τωι θεωι την
ευχαριστιαν αποκατεστησε τον πατριαρχην Ζαχαριαν. απηλασε δε παντας τους
Ἑβραιους της αγιας πολεως, ορισας μη εχειν αυτους εξουσιαν απο τριων μιλιων
πλησιαζειν. την Ἔδεσαν δε καταλαβων αποδεδωκε την εκκλησιαν τοις ορθοδοξοις,
υπο Νεστοριανων κατεχομενην απο Χοσροου. ελθων ουν εις Ἱεραπολιν ηκουσεν οτι
Σιροης τεθνηκεν ο των Περ σων βασιλευς, και εκρατησεν Ἀδεσηρ ο τουτου υιος
μηνας ζʹ, ον και αναιρει Βαραζας βασιλευσας μηνας ηʹ. τουτον δε ανελοντες οι
Περσαι την θυγατερα Χοσροου Βαραμ συνιστωσι βασιλιδα, 1.736 ητις και εκρατησε
μηνας ζʹ και διαδεχεται παρα Ὁρμισδα. τουτου υπο Σαρακηνων διωχθεντος γινεται η
βασιλεια των Περσων υπο τους Ἄραβας μεχρι της σημερον. Τωι κʹ ετει οντος
Ἡρακλειου εν Ἱεραπολει, ερχεται προς αυτον Ἀθανασιος ο πατριαρχης των
Ἰακωβιτων, δεινος ανηρ και κακουργος τηι των Συρων εμφυτωι πανουργιαι, και κινει
προς τον βασιλεα λογους περι πιστεως, και υπισχνειται αυτωι Ἡρακλειος, ει την εν
Χαλκηδονι συνοδον αποδεξεται, πατριαρχην αυτον ποιη σαι Ἀντιοχειας. ο δε
υποκριθεις εδεξατο την συνοδον, ομολογη σας τας δυο εν Χριστωι ηνωμενας φυσεις·
ηρωτησε τε τον βασι λεα περι της ενεργειας και των θεληματων, πως δει ταυτας
λεγειν εν Χριστωι, διπλας η μοναδικας. ο δε βασιλευς γραφει προς Σεργιον τον
Κωνσταντινουπολεως, προσκαλειται δε και Κυρον τον Φασιδος, Μονοθεληταις
αμφοτεροις ουσι, και ευρεν αυτους ομοφρονας Ἀθανασιου. γραφει ουν προς
Ἰωαννην τον παπαν Ῥωμης αμφοτερων την γνωμην· ο δε ου κατεδεξατο. Γεωργιου
δε του Ἀλεξανδρειας τελευτησαντος Κυρος επισκοπος Ἀλεξανδρειας γινεται, και
ενωθεις Θεοδωρωι τωι επισκοπωι Φαραν, εποιησαν την υδροβαφη εκεινην ενωσιν,
μιαν και αυτοι γραψαντες εν Χριστωι φυσικην ενεργειαν. εν τουτοις οντων των
πραγματων Σωφρονιος χειροτονειται επισκοπος Ἱεροσολυμων· και συναθροισας
τους υπ' αυτον επισκοπους το μονοθελητον δογμα ανεθεματισε, και συνο δικως
Σεργιωι τωι Κωνσταντινουπολεως και Ἰωαννηι τωι Ῥωμης 1.737 απεστειλεν. ακουσας
δε ταυτα Ἡρακλειος ηισχυνθη, και κατα λυσαι μεν τα οικεια ουκ ηθελησε, και παλιν
τον ονειδισμον μη φερων εκτιθεται ιδικτον περιεχον μητε μιαν μητε δυο ενεργειας
ομολογειν εν Χριστωι. μετα δε τελευτην Σεργιου Πυρρος τον θρονον
Κωνσταντινουπολεως διεδεξατο.
Ἰωαννης δε ο Ῥωμης επισκοπος συνοδον αθροισας την των μονοθελητων
αιρεσιν ανε θεματισεν. ομοιως και εν Ἀφρικηι και Βυζακηι και Νουμιδιαι και
 
 
 

271
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μαυριτανιαι. Ἰωαννου δε του Ῥωμης κοιμηθεντος Θεοδωροςχειροτονειται παπας
αντ' αυτου. εν Κωνσταντινουπολει δε Παυ λος χειροτονειται, και αυτος αιρετικος.
επι αυτου Θεοδωρου του παπα Ῥωμης τα κατα Πυρρον εν Ῥωμηι γενομενα και τον
αγιον Μαξιμον και τους μαθητας αυτου, και Μαρτινον τον αγιωτατον παπαν
Ῥωμης, τον μετα Ἰωαννην γενομενον και εν Χερσωνι εξορισθεντα, επραχθησαν.
τουτον Ἀγαθων διαδεξαμενος το μονο θελητον αποκηρυττει. ουτω τοτε υπο τε των
βασιλεων και των δυσσεβων ιερεων της εκκλησιας ταραττομενης, ανεστη ο
ερημικος Ἀμαληκ τυπτων ημας τον του Χριστου λαον, και γινεται πρωτη πτωσις του
Ῥωμαικου στρατου η κατα του Γαβιθαν και Ἰερμουχαμ, και η αθεσμος αιματεκχυσια,
μεθ' ην η Παλαιστινων και Καισαρεων και Ἱεροσολυμιτων αλωσις, ειτα ο Αιγυπτιος
ολεθρος, και καθεξης η των μεσογειων και νησων και πασης Ῥωμανιας αιχμαλωσια,
και η εν Φοινικηι του Ῥωμαικου στρατου και στολου απωλεια, και παντων των
Χριστιανων λαων και τοπων ερημωσεις, 1.738 αιτινες ουκ επαυσαντο αχρις αν ο της
εκκλησιας διωκτης εν Σικε λιαι κακων ανηιρεθη εν τωι βαλανειωι της ∆αφνης. Τωι καʹ
ετει απεβιω Μωαμεδ ο των Σαρακηνων αρχηγος ψευδοπροφητης, προχειρισαμενος
Ἀβουβαχαρ τον συγγενη αυτου. οι δε πεπλανημενοι Ἑβραιοι εν αρχηι της παρουσιας
αυτου ενομι σαν αυτον ειναι τον παρ' αυτοις προσδοκωμενον Χριστον, ως και τινας
τον αριθμον δεκα προυχοντας αυτων προσελθειν αυτωι, αφειναι τε την του θεοπτου
Μωσεως και δεξασθαι την αυτου θρησκειαν, και συν αυτωι διαγειν μεχρι της σφαγης
αυτου. θεω ρησαντες δε αυτον εσθιοντα απο καμηλου εγνωσαν οτι ουκ εστιν αυτος
ον ενομισαν. αναγκαιον δε ειπειν περι της τουτου γενεας. Ουτος ο Μωαμεδ ο και
Μουχουμετ εξ Ἰσμαηλ ην τουτου την φυλην καταγων, υιου Ἀβρααμ. Νιζαρος γαρ ο
του Ἰσμαηλ απογονος παρα παντων αυτων αναγορευεται. ουτος ουν γενναι υιους
δυο, Μουδαρον και Ῥαβιαν. ο δε Μουδαρος τικτει Κου σαρον και Καΐτον και Θεμινην
και Ἀσσαδον και αλλους τινας ανωνυμους, οι την Μαδιαμ και την ερημον
κληρωσαμενοι εκτηνο τροφουν εν σκηναις κατοικουντες· εισι δε και οι ενδοτεροι
αυτων εκ της φυλης του Ἰεκταν, οι λεγομενοι Ἀμανιται, τουτεστιν Ὁμηριται, οι και
εμποροι. απορου δε οντος του Μωαμεδ, εισηλθε προς τινα γυναικα πλουσιαν
συγγενιδα αυτου, ονοματι Χαδιχα, 1.739 μισθωτος επι τωι καμηλευειν και
πραγματευεσθαι. κατ' ολιγον δε παρρησιασαμενος υπεισηλθε τηι γυναικι χηραι ουσηι,
και ελαβεν αυτην γυναικα. ερχομενος δε εν Παλαιστινηι συνανεστρεφετο Ἰουδαιοις
και Χριστιανοις, και εθηρα εξ αυτων τινα γραφικα. επει δε δαιμονιων ην, ενοσησε δε
και επιληψιαν, εθεραπευε την γυναικα λυπουμενην σφοδρα οτι ην ευγενης και οτι
συνηφθη τοι ουτωι απορωι και δαιμονιωντι, λεγων "αγγελου οπτασιαν λεγομενου
Γαβριηλ θεωρω και πιπτω." αυτη δε εχουσα μοναχον δια κακο πιστιαν εξοριστον
εκεισε οντα, φιλον αυτης, ανηγγειλεν αυτωι παντα και το ονομα του αγγελου·
κακεινος θελων πληροφορησαι αυτην ειπεν οτι αληθως λεγει· ουτος γαρ αγγελος
πεμπεται προς παντα προφητην. και αυτη πιστευσασα τωι λογωι του ψευδαββα
εκηρυξε και αλλαις γυναιξιν ομοφυλοις αυτης, και ουτως εκ γυ ναικων ηλθεν εις
ανδρας. και πρωτον Ἀβουβαχαρ διαδοχον κατελιπε. και εκρατησεν η αιρεσις αυτου
τα μερη του Αιθριβου εως του εσχατου πολεμου, πρυην μεν κρυπτως ετη δεκα, και
δια πολεμου ομοιως δεκα, και φανερως θʹ. ουτος ο θεομισης και εμ βροντητος
περιτυχων Ἑβραιοις και Ἀρειανοις και Νεστοριανοις, και παντοθεν ερανισαμενος, εξ
Ἰουδαιων μεν μοναρχιαν, εξ Ἀρειανων δε λογον και πνευμα κτιστα, απο δε
Νεστοριανων ανθρωπολατρειαν, εαυτωι θρησκειαν περιποιειται, και προφασει
θεογνωσιας εισποιησα μενος το εθνος εδιδαξεν αυτους περιτεμνεσθαι και ανδρας και
γυ 1.740 ναικας και ενα μονον προσκυνειν θεον, τον δε Χριστον τιμαν ως λογον
θεου, ουχ ως υιον δε, αλλ' ως εκ πνευματος αγιου γεγενημενον· λογον δε και
 
 
 

272
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πνευμα προφορικον και εις αερα χεομενον υπονοειν, ουκ ενυποστατα ουδε τωι
γεννητορι ομοουσια· την δε αγιαν παρθενον Μαριαν μη λεγειν θεοτοκον, αλλα την
Ἀαρων και Μωσεως αδελφην· μηδε βαπτιζεσθαι, μηδε σαββατιζειν, μητε δε τοις νομι
κοις η ευαγγελικοις εθεσιν επακολουθειν, αλλα βδελυττεσθαι τον σταυρον και την
σκιαν εσταυρωσθαι του Χριστου ομολογειν. παρηγγυησατο δε αυτοις και των
καθολου απηγορευμενων τωι νομωι μετεχειν, πλην κρεων χοιρειων, οινωι δε
πανταπασι μη χρη σθαι. τοιουτον τι μυθευσαμενος εαυτον φησι κλειδουχον γεγε
νησθαι του παραδεισου, και κατα την ημεραν της κρισεως, μετα το παραστηναι τον
Μωσεα συν τοις Ἰσραηλιταις και ως παραβα τας του νομου τηι κολασει του πυρος
παραδοθηναι, αυθις Ἰησουν παραστηναι [και] αρνησαμενον εμπροσθεν θεου οτι ουκ
ειπεν εαυ τον ειναι υιον θεου, τους δε Χριστιανους, ως τοιουτον τολμη σαντας
προστριψαι τωι Χριστωι ονομα και θεον αυτον και υιον θεου και λογον
σεσαρκωμενον και σταυρωθεντα δογματισαντας, τηι του πυρος γεεννηι παραδοθηναι.
ειτα εαυτον φησιν υπο του θεου κεκλησθαι μαλα θεοσεβη, ως του παντος αυτον
εθνους αιτιον θεοσεβειας υπαρξαντα επαινεισθαι, και τουτου χαριν κλει δουχον του
παραδεισου γεγενησθαι. και γε μετα το υπ' αυτου τον παραδεισον ανεωιχθηναι
συνεισελθειν αυτωι εβδομηκοντα χι 1.741 λιαδας τους δυναμενους εφορμησαι προς
τουτο. τους δε λοιπους κριθησεσθαι φασκει, και τους μεν δικαιους αναμφιβολως της
τρυφης απολαυσαι, τους δε ευρισκομενους αμαρτωλους πιττακια εν τοις τραχηλοις
περιεχοντας δεδεμενα εις τον παραδεισον αυτους εισελθειν, και τουτους
ονομαζεσθαι απελευθερους του θεου και του Μουχουμετ. ειναι δε τρεις παραδεισους
εν τωι παραδεισωι φλυαρει, ενα μελιτος και ετερον γαλακτος και ετερον οινου, προς
το μετ' εξουσιας εμπιπλασθαι αυτων. τας δε γυναικας αυτοις συνειναι και
φιλοκαλειν τας κομας αυτων και θεραπευειν τα φιλη δονα σωματα. τους δε
Ἰουδαιους και Χριστιανους ξυλα του πυρος γενομενους, υπολειφθηναι τους
Σαμαρειτας λεγων προς το εκφερειν την κοπρον αυτων εκ του παραδεισου, οπως μη
εποζεσηι ο παραδεισος. εκαστον δε, ως αν εβιω, ειτ' εν πλουτωι η πενιαι και αδοξιαι,
τον αυτον κακεισε διαγειν τροπον. ουτος ουν ο θεο στυγης και παμμιαρος παντος
αγαθου και κακου τον θεον αιτιον υπαρχειν ετερατολογησε· και τους ληιστας και
φαρμακους και τους αλλαις απηγορευμεναις πραξεσιν αλοντας, ουτως φλυαρει ο
αθεος, εγραψεν αυτος ο θεος, και προωρισεν αποθανειν αυτους. θαυμασειε δ' αν τις
την τοσαυτην και τηλικαυτην διαρκη απατην του θεομαχου και ματαιοφρονος,
μαλλον δε εσχατην παρανοιαν και κτηνωδιαν των μεχρι νυν τηι τουτου πλανηι
δεδουλωμενων και ως ισχυραν και θειαν αφρονως ταυτην ηγουμενων. προς γαρ την
οντως αληθη τε και ιεραν και θεοβραβευτον πιστιν εναργως απο τυφλωττουσιν οι
εσκοτισμενοι και ασυνετοι, προς δε την ψευδω1.742νυμον λατρειαν και
πλαστολογιαν του φενακος προσεχουσιν οι δει λαιοι και βαρυκαρδιοι. τον γαρ οντως
οντα θεον, τον δια νομου και προφητων εκδηλως κηρυττομενον τε και
πιστευομενον απω θουμενοι και καταψηφιζομενοι, τον αντιθεον και μεμηνοτα και
φανερως υπο των Ἐρινυων ενεργουμενον και φθεγγομενον οι κακο φρονες και
λυσσωδεις ερασμιως και γεγηθοτως προσιενται. ποια γαρ θεοπνευστος γραφη περι
του δυσσεβους και παραπαιοντος Μουχουμετ προδιεστειλατο; η ποιος θεσπεσιος
αυτον προφητης ως διδασκαλον ευσεβειας προανηγγειλεν; ουκουν ειπατωσαν οι
αμετοχοι πασης ιερας επινοιας και μνησεως, πως τους απο Ἀδαμ και μεχρι της
Χριστου παρουσιας προφητας ασμενως δηθεν απο δεχομενοι τον μεν υπ' αυτων
διαρρηδην προαναφωνουμενον Χρι στον τον θεον αρνουνται, τον δε κακιστον και
μοχθηρον και μηδε το συνολον υπ' αυτων μνημονευομενον ως θεομυστην και
εξοχω τατον και αληθεστατης πιστεως διδασκαλον αποδεχονται και ως ευεργετην
 
 
 

273
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκθειαζουσιν οι ανοσιοι και δυσωνυμοι. ανακρινετωσαν δε οι αδιακριτοι και
μανιωδεις και τα υπ' αυτου μανιωδως και δυσσεβως ρηθεντα ληρηματα, και
λεγετωσαν ποιαν συμφωνιαν εχουσι τα θεοπαραδοτα λογια. ο μεν γαρ θειος λογος
αναφανδον δι δασκει τον θεον υπαρχειν αναιτιον παντος κακου και τον ανθρωπον
αυτεξουσιον ειναι της εαυτου σωτηριας και απωλειας· ο δε τρισαθλιος και
τρισκαταρατος και του θεου και των ανθρωπων ασπονδος εχθρος, εκ σκαιοτερου και
λαοπλανου δαιμονος ενηχουμενος και ενεργουμε 1.743 νος, παντος αγαθου και
πονηρου τον θεον αιτιον τολμηρως απο φθεγγεται, και παν οπερ αν επελθηι τωι
ανθρωπωι, καν εξ επη ρειας του πονηρου καν εξ οικειας ραιθυμιας και αδιακρισιας,
της θειας τουτο τυγχανειν προνοιας ο αλιτηριος αποφαινεται. και ο μεν περιφρονειν
πλουτου και ταπεινοφρονειν και τον ενηδονον βιον αποσειεσθαι και μη αποδουναι
κακον αντι κακου παρακελευεται, ο δε πλουτειν και υψηλοφρονειν και πασαν
ηδονην εκ περιουσιας ασπαζεσθαι και αντεπεξιεναι σφοδρα τοις αντιπιπτουσιν ως
ψυχι κον σωτηριον και του παραδεισου προξενον. αλλ' ω της απονοιας και
παραπληξιας και χλευης του γοητος και παλαμναιου, και της παραφροσυνης και
απωλειας των παρ' αυτου δεινως εξανδραποδι σθεντων και μεχρι νυν
παρασυρομενων και απατωμενων. ουδε γαρ συνιουσιν οι αγαν μοχθηροι και
θηριωδεις και λιαν ασυνετοι εις οιον χαλεπον χαος και Σατανικην Χαρυβδιν
κατεποντισθησαν και τελεον κατεποθησαν, και εις οιους αφυκτους και αδιεξοδευ
τους λαβυρινθους και δυσβατους ατραπους και ψυχοφθορους φε νακισθεντες
ελεεινως εξεκυλισθησαν και συνεσχεθησαν υποφθα ρεντες εις τελος. διο και
θαυμαζειν λιαν επεισι μοι την τοσαυτην αλογιαν και αναισθησιαν αυτων, καιπερ
οιομενων εντρεχεστατους εαυτους ειναι και λογιωτατους, πως ου κατανοουσι της
κενης απατης αυτων τον ολισθον. εδει γαρ, εδει τους οντως αφρονας και
βοσκηματωδεις επιγνωναι τον περι της αναστασεως αυτων προδηλον και μυσαρον
βροχον, οτιπερ δια βρωσεως και ποσεως 1.744 εν μετουσιαι τυγχανοντες αφθαρτοι
καθολου και αθανατοι διαμε νουσι. και ποτε και που λοιπον την
αποκαραδοκουμενην ζωην αιωνιον και ακηρατον τοις πιστοις κατα τας θειας
γραφας οι θνη τοι και ψυχηι και σωματι τευξονται; και προς τουτωι ιστωσαν οι
αλογιστοι και ταλανες ως ουδεπω μεχρι και τημερον της παλαιας αυτων και αθεου
πλανης απηλλαγησαν, αλλ' εν προσχηματι θεο σεβειας ειδωλολατρουσι λεληθοτως,
και τον εγκεκρυμμενον τηι θρησκειαι αυτων δολον του αρχεκακου δαιμονος ουδ'
ολως οι ανου στατοι και αποπληκτοι επιγινωσκουσι. παλαι μεν γαρ ειδωλολα
τρουντες και τηι παρ' Ἕλλησιν Ἀφροδιτηι λεγομενηι, τουτεστι τηι ηδονηι,
προσκυνουντες, και τον αστερα ταυτης τον εωσφορον ειναι μυθολογουσιν, ην δη και
Κουβαρ τηι εαυτων κακεμφατωι γλωσσηι επονομασαντες, οπερ εστι μεγαλη, διεμειναν
εως αρτι την Ἀφρο διτην θεον ονομαζοντες. ινα δε μη δοξωμεν τισι ψευδολογειν,
σαφηνισωμεν το μεγα αυτων μυστηριον. εχει δε η λεξις της μυ σαρας αυτων και
παμβεβηλου προσευχης ουτως "αλλα αλλα ουα κουβαρ αλλα." και το μεν αλλα αλλα
ερμηνευεται ο θεος ο θεος, το δε ουα μειζον, το δε κουβαρ μεγαλη ητοι σεληνη και
Ἀφρο διτη. οπερ εστιν ουτως, ο θεος ο θεος μειζων και η μεγαλη, ειτ' ουν Ἀφροδιτη,
θεος. και τουτο σαφηνιζει η επαγωγη του τελευταιου αλλα. απερ απαντα
επικεκρυμμενως τηι ιδιοτητι της εαυτων γλωτ της λαλουσιν. αλλα τους μεν
χοιρωδεις και τελματωδεις και μη δεν πλεον της ηδονης και ραστωνης ειδοτας
αφεμενος ο λογος, ως ανεπαισθητως νοσουντας, προς τα εξης της ιστοριας χωρειτω.
1.745 Μετα δε γε τον θανατον του θεηλατου Μουχουμετ εφανη κατα
μεσημβριαν αστηρ ο λεγομενος δοκιτης, προμηνυων την των Ἀραβων επικρατειαν.
εμεινε δε επι ημερας τριακοντα, διατεινων απο μεσημβριας εως αρκτου. ην δε
 
 
 

274
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξιφοειδης. Τωι κδʹ ετει Ἀβουβαχαρ τελευται, αμηρευσας ετη δυο ημισυ, και αντ' αυτου
κρατει Ουμαρος, ος παρελαβε Βοστραν την πολιν και αλλας πολλας, και ηλθε μεχρι
του Γαβιθα. τουτωι συμβα λων Θεοδωρος ο του Ἡρακλειου αδελφος και ηττηθεις
προς τον βασιλεα ερχεται εν Ἐδεσηι. ο δε βασιλευς προχειριζεται ετερον στρατηγον
Βοανην, τον δε σακελλαριον Θεοδωρον μετα Ῥωμαι κης δυναμεως πεμπει κατα
Ἀραβων. παραγενομενος δε εις Ἔμεσαν συνανται πληθος Σαρακηνων και τον
αμηραν αυτων, και εις τον Βαρδανισιον ποταμον παραφοσσατευει. Ἡρακλειος δε
απελ πισας καταλιμπανει την Συριαν, και αρας τα τιμια ξυλα απο Ἱε ροσολυμων επι
Κωνσταντινουπολιν απηιει. Βοανην δε απο ∆α μασκου εις Ἔμεσαν στρεφει, και
Θεοδωρον σακελλαριον εχοντα στρατον χιλιαδας μʹ. και διωκουσι τους Ἄραβας απο
Ἐμεσης εως ∆αμασκου. Τωι κεʹ ετει επιστρατευουσιν οι Σαρακηνοι μετα πληθους
Ἀραβων, και συμβολης γενομενης ηττωνται Ῥωμαιοι. στασιασαντες δε οι περι
Βαανην Ἡρακλειον αποκηρυττουσι και Βαανην αναγορευουσιν βασιλεα. εν τουτοις
υποχωρουσιν οι περι τον σα κελλαριον, και οι Σαρακηνοι ευροντες αδειαν
συμβαλλουσι μετα Βαανους πολεμον και ηττωσιν αυτον· ανεμου γαρ πνευσαντος
1.746 βιαιου νοτου κατα Ῥωμαιων, και μη δυναμενων τους εχθρους αντωπησαι δια
τον πολυν κονιορτον, δεινως τρεπονται, και ριπτον τες εαυτους εις τους στενωπους
του ποταμου Ἰερμοχθα διεφθα ρησαν αι τεσσαρακοντα χιλιαδες. παρελαβον δε και
την ∆αμα σκον και τας χωρας της Φοινικης, και οικιζονται εκει. ειτα στρα τευονται
κατ' Αιγυπτου, και λαβοντες και αυτην κατοικουσιν εν αυτηι. Τωι κ ʹ ετει στρατευει
Ουμαρος κατα Παλαιστινης, και παραλαμβανει λογοις την αγιαν πολιν Σωφρονιου
πατριαρχου ον τος. εισελθων δε Ουμαρος εις την αγιαν πολιν τριχινοις εκ κα μηλου
ενδυμασιν ημφιεσμενος ερρυπωμενοις, υποκρισιν τε Σατα νικην ενδεικνυμενος, τον
ναον εζητει των Ἰουδαιων, ον ωικοδομησε Σολομων, προσκυνητηριον ποιησαι της
αυτου βλασφημιας. του τον ιδων Σωφρονιος εφη "επ' αληθειας τουτο εστι το
βδελυγμα της ερημωσεως, εστως εν τοπωι αγιωι," πολλοις τε δακρυσι τους
Χριστιανους απωδυρετο. παρεκαλεσεν ουν αυτον λαβειν σινδονα και ενδυσασθαι· ο
δε ουκ ηνεσχετο. μογις ουν επεισθη, και πλυνθεντων των αυτου παλιν απεστρεψε τα
του πατριαρχου. εν τουτοις απεβιω Σωφρονιος, πολλα κατα Ἡρακλειου και των ομο
φρονων αυτου Σεργιου και Πυρρου των μονοθελητων αγωνισαμε νος. τουτωι τωι ετει
απολυει Ουμαρος τον Ἰαδ εις Συριαν, και υπεταξε πασαν τοις Σαρακηνοις. 1.747 Περι
δε γε της αγιας γης ο θεσπεσιος ελεγε Μωυσης προς τον Ἰσραηλ "ιδου κυριος ο θεος
σου εισαξει σε εις γην αγαθην και πολλην, ης χειμαρροι υδατων και πηγαι αβυσσου
εκπορευομεναι δια των πεδιαδων και των ορεων. γη πυρου και κριθης, αμπε λοι και
συκαι και ροιαι και φοινικες· γη ελαιου και μελιτος· γη εφ' ην ου μετα πτωχειας
φαγηι τον αρτον σου· γη ης οι λιθοι σιδηρος, και εκ των ορεων αυτης μεταλλευσεις
χαλκον· γη ρεουσα γαλα και μελι· γη ην κυριος ο θεος σου επισκοπει, ητις ευλογη
μενη εστι και καρποφορος υπερ πασαν την γην, και τωι παραδεισωι του θεου
παρεικαζομενη." προσμαρτυρει δε τουτοις και ο σοφω τατος Ἀριστοτελης λεγων
"και γαρ πολυανθρωπος εστιν η γη της επαγγελιας, και παντοιοις καρποις
ευθηνουσα, αμπελων τε και ακροδρυων και φοινικων πληθος απλετον, και κτηνη
παμπολλα και διαφορα, και δαψιλης η τουτων νομη δι' ολου του χρονου γινεται δια
την πολλην ευκρασιαν της γης και πιοτητα· πολυ δε πληθος και των αρωματων και
λιθων πολυτελων και χρυσου πα ρακομιζομενου δια των Ἀραβων." ωσαυτως ουν
και Ἰωσηπος εφη "παμφορος γαρ ουσα δι' ευκρατον αερα και πολλην πιοτητα
χειμωνος ωραι εκφερει καρυα και εν καυματι φοινικας, και πλει στον γεωργει
ελαιον. και σταφυλην μεν και συκα δια μηνων δεκα εσθιουσιν οι εκεισε, τους δε
λοιπους καρπους δις του ενιαυτου τρυγωσι." το δε μεγεθος των βοτρυων της
 
 
 

275
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σταφυλης εκεινης εδηλωσεν η γραφη λεγουσα περι των κατασκοπων ων απεστειλε
Μωυσης, οτι ηλθον εως φαραγγος βοτρυος, και κοψαντες εκει 1.748 θεν κλημα και
βοτρυν σταφυλης ενα ηραν αυτον επ' αναφορευ σιν· εν ξυλωι γαρ εσχηματισμενωι
πλαγιως μεσον κρεμασθεις, και επ' ωμων δυο ανδρων βασταζομενος, πασιν εδηλου
της αγιας γης εκεινης την ευκαρπιαν. δι' ης Ἀλεξανδρος ο μεγας διαπορευο μενος,
και ξυλα καρποφορα, εν οις και πηγανον θεασαμενος το υψος και πλατος εφαμιλλον
συκης, εθαυμασε σφοδρα της γης εκεινης την ευκαρπιαν τε και πιοτητα. αλλα μην
και οποβαλσα μον γεωργει πλειστον, και ετερα πολλα δυσποριστα και ανθρω ποις
επεραστα. καντευθεν τοινυν, ως εξαιρετον και διαφερουσαν ασυγκριτως πασης της
γης, εικοτως εδωκεν αυτην ο θεος τωι ηγαπημενωι και προτοτοκωι υιωι αυτου εις
κληρονομιαν τε και απο λαυσιν. "εισηγαγε γαρ αυτους" φησιν "εις ορος αγιασματος
αυτου, ορος τουτο ο εκτισατο η δεξια αυτου." τοιγαρουν εν τηι αγιαι ταυτηι και
μακαριαι γηι και αγαθηι της επαγγελιας πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο θεος
λογος τοις προφηταις οραθεις, θεο πρεπως τε τας θεοφανιας ποιησαμενος, ελεγεν
"εγω ορασεις επληθυνα και εν χερσι προφητων εμυηθην." επ' εσχατων δε
σαρκοφορος ωφθη και τοις ανθρωποις συνανεστραφη, πληρωσας και το "μητηρ
Σιων, ερει ανθρωπος, και ανθρωπος εγεννηθη εν αυτηι, και αυτος εθεμελιωσεν
αυτην ο υψιστος." εν ηι και το σωτηριον υπομεινας παθος την παγκοσμιον ειργασατο
σωτηριαν. αυτος γαρ ο κυριος καρδιαν της γης εκαλεσε την Ἱερουσαλημ· 1.749
ωσπερ γαρ ην Ἰωνας εν τηι κοιλιαι του κητους ημερας τρεις και τρεις νυκτας, ουτως
εσται και ο υιος του ανθρωπου εν τηι κοιλιαι της γης τρεις ημερας και τρεις νυκτας.
οθεν και ο θειος Χρυ σοστομος εις το φασκον ρητον "εκ Σιων η ευπρεπεια της ωραιο
τητος αυτου" φησι "και γαρ επι της παλαιας εκειθεν γεγονεν η του θεου ευπρεπεια,
οιον ο βωμος, τα αγια των αγιων, η λα τρεια πασα και η πολιτεια της παλαιας
νομοθεσιας, και ιερεων πληθος και θυσια και ολοκαυτωσις και υμνοι ιεροι και
ψαλμωιδιαι και παντα τα εκειθεν, και τα μελλοντα προδιεγεγραπτο. επειδη δε και η
αληθεια παραγεγονεν, εκειθεν την αρχην ελαβεν, εκειθεν ο σταυρος ελαμψεν,
εκειθεν τα μυρια κατορθωματα. δια δη τουτο και περι της του Χριστου δευτερας
νομοθεσιας ο μεγας Ἠσαΐας λεγει «εκ Σιων εξελευσεται νομος, και λογος κυριου εξ
Ἱερουσαλημ, και κρινει ανα μεσον των εθνων.»
Σιων γαρ εν ταυθα ολοκληρον λεγει το χωριον και την παρακειμενην αυτωι
μη τροπολιν των Ἰουδαιων. εκειθεν τοινυν, ωσπερ εκ βαλβιδος τινος ευδρομοι και
ευσταλεις ιπποι, εις την οικουμενην απασαν οι αποστολοι εξεπεμφθησαν, εκειθεν τα
σημεια ποιειν ηρξαντο· εκει γεγονε το σωτηριον παθος και η αναστασις και η
αναληψις, εκει τα προοιμια και η αρχη της ημετερας σωτηριας. εκει τα απορρητα
δογματα κηρυττεσθαι την αρχην ελαβεν. εκει πρωτον απεκαλυφθη πατηρ και
εγνωρισθη μονογενης υιος και εδοθη τοσαυτη πνευματος αγιου χαρις. και τον περι
των ασωματων λογον 1.750 εκει εγυμναζον, και δωρεων και δυναμεων και των
μελλοντων αγαθων τας επαγγελιας, απερ απαντα ωραιοτητας του θεου λεγει· καλλη
γαρ θεου και ωραιοτης η αγαθοτης και φιλανθρωπια και η εις παντας ευεργεσια. εκει
τοινυν και το πτωμα και πταισμα του Ἀδαμ θεραπευσας, και την ταχιστην, ωσπερ και
υποπτερον, των αγιων συνελευσιν και υπαντησιν εν τηι δευτεραι αυτου παρου σιαι
προυπεμφαινων, ελεγεν «οπου το πτωμα, εκει συναχθησονται οι αετοι.»" ωσαυτως
δε και ο μεγας Ἀθανασιος εις το παθος του Χριστου λεγει "διοπερ ουχ αλλαχοσε
πασχει Χριστος ουτε μην εις αλλον σταυρουται τοπον η εις του κρανιου τοπον, εν ωι
δη των Ἑβραιων οι διδασκαλοι φασι του Ἀδαμ ειναι τον ταφον· εκει γαρ αυτον μετα
την καταραν τεθαφθαι διαβεβαιουνται. δια τουτο θαυμαζω του τοπου την
οικειοτητα. εδει γαρ τον κυριον ανανεωσαι θελοντα τον πρωτον ανθρωπον, εν
 
 
 

276
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινωι παθειν τωι τοπωι. και επειδη ηκουσεν Ἀδαμ «γη ει και εις γην απελευσηι,»
ταυτηι παλιν εκει τεθειται, ινα εν ωι τοπωι την καταραν ελαβεν, εκει και την λυσιν
ταυτης δεξηται." Ὄντι δε τωι βασιλει Ἡρακλειωι εν τηι ανατοληι εγεννηθη αυ τωι υιος
ο ∆αβιδ. τηι αυτηι ημεραι ετεχθη και Κωνσταντινωι τωι υιωι Ἡρακλειου Ἡρακλειος, ος
εβαπτισθη υπο Σεργιου του πατριαρχου. τωι δ' αυτωι ετει επανεστησαν οι Περσαι κατ'
αλλη λων, και πολλοι διεφθαρησαν. τοτε ο βασιλευς των Ἰνδων πεμ πει συγχαρια
τωι βασιλει, μαργαριτας και λιθους τιμιους πολλους. 1.751 ην δε ο Μωαμεδ
προτελευτησας, ος εστησε τεσσαρας αμηραδας πολεμειν τοις εξ Ἀραβων γενομενοις
Χριστιανοις. και ηλθον κατεναντι Θεοδωρου κουβικουλαριου, και συμβαλοντες
πολεμον αναιρουνται οι τρεις αμηραδες και πληθος πολυ εξ αυτων. εξ ηλθε δε και ο
εις αμηρας ο Χαλεβος, ον λεγουσιν μαχαιραν του θεου. ησαν δε τινες των πλησιον
Ἀραβων λαμβανοντες παρα τωι βασιλει Ῥωμαιων ρογαν προς το φυλαττειν τα
στομια της ερημου. εν αυτωι δε τωι καιρωι ελθοντες ουκ ελαβον την ρογαν, αλλ' εδιω
χθησαν. λυπηθεντες δε απηλθον προς τους ομοφυλους, και ωδηγησαν αυτους επι
την χωραν Γαζης, στομιον ουσαν της ερη μου κατα το Σιναιον ορος, πλουσιαν
σφοδρα. οι και παρελαβον την Ἤραν και πασαν την χωραν Γαζης. ελθων δε Σεργιος
απο Καισαρειας της Παλαιστινης συν ολιγοις στρατιωταις κτεινεται πρωτος συν τωι
στρατωι. οι δε λαβοντες αιχμαλωσιαν πολλην υπεστρεψαν. Τωι κζʹ ετει ηλθεν
Ἰωαννης ο Κατζας, επιτροπος Ὀσροηνης, προς Ἰαδ εις Χαλκηδονα, και εστοιχησε
διδοναι αυτωι δεκα μυριαδας νομισματων προς το μη περασαι τον Ευφρατην μητε
ειρηνικως μητε πολεμικως. Ἡρακλειος δε τουτο μαθων ως ανευ ειδησεως αυτου
τουτο πεποιηκε, τουτον εξωρισε και αντ' αυτου Πτολεμαιον στρατηγον επεμψε. Τωι
κηʹ ετει παρελαβον οι Ἄραβες την Ἀντιοχειαν, και 1.752 επεμφθη Μαβιας υπο
Ουμαρου στρατηγος και αμηρας πασης της υπο τους Σαρακηνους χωρας απο
Αιγυπτου εως Ευφρατου. Τωι κθʹ ετει παραλαμβανει Ἰαδ την Ἔδεσαν λογοις, την δε
Κωνσταντειαν πολεμωι, ομοιως και το ∆αρας, και πολλους εν ταυτηι απωλεσε. και
ουτως παρελαβεν Ἰαδ πασαν την Μεσο ποταμιαν.
Τωι δε λʹ ετει επεστρατευσαν οι Σαρακηνοι κατα Περσιδος, και νικησαντες
παντας τους Περσας υπεταξαν. Ὁρμισδας δε ο βασιλευς των Περσων φυγηι
χρησαμενος επι τους ενδοτερω Περσας καταφευγει. οι δε Σαρακηνοι αιχμαλωτους
τας του Χοσροου θυγατερας αμα τηι βασιλικηι αποσκευηι αγουσι προς Ουμαρον. τωι δ'
αυτωι χρονωι ποιει αναγραφην Ουμαρος πασης της υπ' αυτον οικουμενης, των τε
ανθρωπων και κτηνων και φυτων. Τωι λαʹ ετει τελευται Ἡρακλειος βασιλευς
υδεριασας, μηνι Μαρτιωι ιαʹ, βασιλευσας ετη λʹ μηνας ιʹ. ουτος υπο Ἀθανασιου
πατριαρχου των Ἰακωβιτων και Σεργιου του Συρου Κωνσταντι νουπολεως
απατηθεις εις την αιρεσιν των μονοθελητων εξεκυλισθη, και δη μετα ταυτα νοσωι
περιπεσων υδερικηι, δι' ης και τεθνηκε, δεινως ετιμωρειτο· επι τοσουτον γαρ το
παθος επεκταθη, ως ηνικα απουρειν εμελλε, σανιδα τιθεσθαι κατα του ητρου δια το
στρεφεσθαι το αιδοιον αυτου και κατα του προσωπου το ουρον αναπεμπειν. ελεγχος
δε ην τουτο της εαυτου παρανομιας ενεκεν του εις την ιδιαν ανεψιαν Μαρτιναν
παρανομωτατου γαμου. ετεθη δε το σωμα αυτου εν λαρνακι, και εμεινεν ασκεπες
ημε 1.753 ρας δʹ. συνεταφη δε αυτωι και στεμμα χρυσουν, και ουτως εσκε πασθη.
Μετα τουτον βασιλευει Κωνσταντινος ο υιος αυτου μηνας δʹ. ην δε ασθενης το σωμα,
καθ' εκαστην ως ειπειν νοσηλευο μενος. τουτωι τινες λεγουσιν οτι το στεμμα, εν ωι
εστεφθης, συν τωι πατρι σου εταφη. και εκελευσε Καλλινικωι κουβικουλα ριωι
κομισαι αυτο. απελθων ουν και ανοιξας ευρε το σωμα δια λυθεν ωσει υδωρ, το δε
στεμμα συμπαγεν τηι κεφαληι. και ανε σπασεν αυτο συν τηι κομηι, πενθων και
οδυρομενος, και απηγαγε τουτο τωι Κωνσταντινωι. ο δε εκελευσε τουτο παραλυθηναι
 
 
 

277
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τιμηθηναι· ο και διετιμηθη λιτρας οʹ. τελευται δε Κωνσταντινος φαρμακευθεις
υπο Μαρτινης της αυτου μητρυιας και Πυρρου πατριαρχου· και τιθεται το σωμα
αυτου εν τωι ηρυωι των αγιων αποστολων. γυνη δε τουτου Ἀναστασια, ητις μετα
τελευτην συνεταφη τωι ιδιωι ανδρι. Βασιλευει δε Ἡρακλωνας συν μητρι Μαρτινηι
μηνας ʹ. ου τος προσηγαγεν εις την αγιαν Σοφιαν το στεμμα οπερ αφειλετο
Κωνσταντινος εκ του μνημειου του πατρος αυτου, δους και εκα στωι στρατευομενωι
λεγατον, νομισματα τρια, υπερ Κωνσταντινου αδελφου αυτου. τουτωι τωι ετει
παραλαμβανει Μαβιας Καισα ρειαν της Παλαιστινης μετα επτα ετη της πολιορκιας
αυτης, και κτεινει εν αυτηι Ῥωμαιων χιλιαδας επτα. τουτωι τωι ετει απωσατο η
συγκλητος Ἡρακλωναν αμα Μαρτινηι τηι μητρι αυτου και Βα 1.754 λεντινωι, και
γλωσσοκοπησαντες Μαρτιναν και ρινοκοπησαντες Ἡρακλωναν εξωρισαν
αμφοτερους. και ανεβιβασαν Κωνσταντα τον υιον Κωνσταντινου, εγγονον
Ἡρακλειου, επι την αρχην, ος εκρατησεν ετη κζʹ. ο δε Ἡρακλωνας ουκ εταφη
βασιλικως, αλλα διωχθεις εκ της βασιλειας και ιδιωτευων εταφη εν τωι μοναστηριωι
συν τηι μητρι Μαρτιναι. Πυρρου δε εκβληθεντος χειροτονειται πατριαρχης
Κωνσταντινουπολεως Παυλος πρεσβυτερος και οικονο μος, επισκοπησας ετη ιβʹ.
Κοσμου ετος #22 ρλδʹ, της θειας σαρκωσεως ετος χμʹ. Ῥω μαιων βασιλευς Κωνστας ο
υιος Κωνσταντινου υιου Ἡρακλειου, αιρετικος, ετη κζʹ. ος παρακλητικοις λογοις
προς την συγκλητον εχρησατο, επαινεσας αυτην υπερ του μισους Ἡρακλωνα και
Μαρ τινης ως φονεων γεγονοτων του πατρος αυτου, και δωρεαις φιλο τιμησαμενος
απελυσε. Τωι βʹ ετει ηρξατο Ουμαρος οικοδομειν τον ναον Ἱερουσα λημ, και ουχ
ιστατο το κτισμα. πυθομενου δε την αιτιαν ειπον οι Ἰουδαιοι, και κατηγαγον τον
σταυρον τον οντα επανω του ναου του ορους των ελαιων, και ουτως συνεστη αυτων
η οικοδομη. δια ταυτην την αιτιαν πολλους σταυρους κατηγαγον οι μισο χριστοι. Τωι
γʹ ετει γεγονεν εκλειψις ηλιου.
Τωι ʹ ετει γεγονεν ανεμος βιαιος, και πολλα δενδρα παμ μεγεθη επεσον, και
στυλους ερριψε. 1.755 Τωι ζʹ ετει επεστρατευσε Μαβιας εις Κυπρον, εχων σκαφη
#22αψʹ, και παρελαβε Κωνσταντειαν και πασαν την νησον. Τωι ηʹ ετει Μαβιας την
Ἄραδον σφοδρως πολεμησας ταυ την λογωι παρελαβε και απετειχισε και ενεπρησε,
και την νησον αοικον εποιησεν εως του νυν. τωι δ' αυτωι ετει γεγονεν εν Ῥωμηι
συνοδος υπο Μαρτινου κατα των μονοθελητων. Τωι ιαʹ ετει κονις εκ του ουρανου
κατηνεχθη. Τωι ιβʹ Μαβιας καταλαβων την Ῥοδον καθειλε τον κολοσ σον μετα
#22ατξεʹ ετη της αυτου ιδρυσεως· ον ωνησαμενος εμπορος εννακοσια καμηλια
εφορτωσε τον χαλκον. και γαρ οι Ῥοδιοι θαλασσοκρατησαντες ανεστησαν
ανδριαντα χαλκουν τωι ηλιωι πη χων πʹ, ως λεγει το εν αυτωι επιγραμμα· "τον εν
Ῥοδωι κολοσσον οκτακις δεκα Λαχης εποιησε πηχεων ο Λινδιος." ον δια το μεγεθος
εκαλεσαν κολοσσον, αφ' ου και αυτοι Κολοσ σαεις ονομασθησαν. Τωι ιγʹ ετει Μαβιας
εξοπλισιν εν Τριπολει εποιησε μεγαλων πλοιων του ανελθειν κατα
Κωνσταντινουπολεως. τουτο θεασα μενοι δυο αδελφοι φιλοχριστοι, υιοι
βυκινατορος, ζηλωι θειωι τρωθεντες επι το δεσμωτηριον παρεγενοντο, και τας πυλας
διαρ ρηξαντες και τους δεσμιους λυσαντες τον αμηραν Τριπολεως απε κτειναν και
τους συν αυτωι, και την αποσκευην πασαν εμπρησαν τες επι Ῥωμανιαν απεπλευσαν.
και ο μεν Μαβιας στρατευει Και 1.756 σαρειαν της Καππαδοκιας, Ἀβουλαουαρ δε
αρχηγον κατεστησε των πλοιων· ος παραγενομενος εις τον Φοινικα της Λυκιας, ενθα
ην ο βασιλευς μετα του Ῥωμαικου στολου, ναυμαχει μετ' αυτου. τηι ουν προ του
πολεμου εσπεραι θεωρει κατ' οναρ ο βασιλευς οτι ην εν Θεσσαλονικηι. διυπνισθεις δε
διηγησατο τωι ονειροκριτηι. ο δε εφη "ω βασιλευ, ειθε μη υπνωσας τηι νυκτι ταυτηι,
μητε ονειρον εθεασω· το γαρ ειναι σε εν Θεσσαλονικηι, θες αλλωι την νικην, κρινεται.
 
 
 

278
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς τον εχθρον σου η νικη τρεπεται." και δη τουτο και απεβη· συμβαλοντες γαρ
πολεμον ηττωνται Ῥω μαιοι, και συγκιρναται η θαλασσα τωι αιματι των Ῥωμαιων.
εν δυει δε ο βασιλευς αλλον την εσθητα αυτου, και εισπηδησας ο προλεχθεις υιος
του βυκινατορος τον βασιλεα αφαρπαζει και εις ετερον σκαφος μεταβαλλει και
παραδοξως διασωζει. αυτος δε επιστας τηι βασιλικηι νηι πολλους ανειλεν ο
γενναιοτατος, υστερον δε αναιρειται και αυτος. ο δε βασιλευς μολις διασωθεις
υπεστρεψε μετ' αισχυνης εν Κωνσταντινουπολει. Ἐφ' ων χρονων και ο αρχηγος των
Παυλικιανων ανεφανη Κωνσταντινος, ο και Σιλουανον αυτον ονομασας. εστι δε η
αιρε σις αυτων ουτως. Παυλικιανοι οι και Μανιχαιοι. μετωνομα σθησαν δε αντι
Μανιχαιων Παυλικιανοι απο Παυλου τινος Σαμο σατεως, υιου γυναικος Μανιχαιας
Καλλινικης τουνομα, ητις δυο υιους εσχε, τουτον τον Παυλον και Ἰωαννην. τουτους
ουν την 1.757 Μανιχαικην αιρεσιν διδαξασα εκ του Σαμοσατου εις Ἀρμενιακους
κηρυκας της αιρεσεως αυτους απεστειλεν· οιτινες ελθοντες εις κωμην τινα της
Φαναρροιας εκεισε την εαυτων αιρεσιν ενεσπειραν. εκτοτε ουν η μεν κωμη
μετωνομασθη Ἐπισπαρις, οι δε μαθηται αυτων Παυλικιανοι εκληθησαν. ουτοι μετα
χρονους πολλους της διαδοχης τουδε του Παυλου ετερον εσχον διδασκαλον
Κωνσταντι νον καλουμενον, τον προρρηθεντα Σιλβανον. τουτον εχουσιν αρχηγον
των διδασκαλιων αυτων, και ουχι τον Παυλον. ουτος γαρ αυτοις παρεδωκε τας
αιρεσεις αυτου αγραφως κατα παραδο σιν, το ευαγγελιον μεν κατα παραδοσιν, τον
δε αποστολον εγγρα φως, απαραλλακτα μεν τηι γραφηι και τοις λογοις ως και τα παρ'
ημιν οντα παραδους, διαστρεψας δε εκαστον κεφαλαιον προς τας εαυτου αιρεσεις,
νομοθετησας αυτοις και τουτο, μη δειν ετεραν βιβλον οιανουν αναγινωσκειν ει μη
το ευαγγελιον και τον αποστο λον. μετα δε Κωνσταντινον και Σιλβανον δευτερον
εσχον διδα σκαλον Συμεωνα καλουμενον, μετονομασαντα δε εαυτον Τιμοθεον.
τεταρτον δε Ἰωσηφ μετονομασαντα εαυτον Ἐπαφροδιτον, και μετα τουτον
Ζαχαριαν. αλλα τουτον ως μισθωτον και ουκ αληθη ποιμενα αποβαλλονται ενιοι εξ
αυτων. εκτον τον Βαανην τον ρυπαρον, και εβδομον τον Σεργιον τον και Τυχικον
εαυτον μετο νομασαντα. Μανεντα τοινυν και Παυλον και Ἰωαννην, και αλ λους ους
εαν τις ειπηι αυτοις, προθυμως αναθεματιζουσι· Κων 1.758 σταντινον δε τον και
Σιλβανον επικληθεντα, και Συμεωνα τον και Τιτον, και Γενεσιον τον και Τιμοθεον,
και Ἰωσηφ τον και Ἐπαφροδιτον, και Βαανην τον ρυπαρον και Σεργιον και Τυχικον
ως διδασκαλους αυτων ουδαμως αναθεματιζουσιν, αλλ' εχουσιν αυ τους ωσπερ
αποστολους Χριστου. λεγουσι δε και εξ εκκλησιας εν τηι ομολογιαι αυτων, την
Μακεδονιαν, ητις εστι Καστρον κολω νειας, την Κιβωσαν, ην εμαθητευσε
Κωνσταντινος ο και Σιλβα νος και Συμεων ο και Τιτος, την Ἀχαΐαν, ητις εστι κωμη
Σαμο σατου, την Μαναλιν, ην εμαθητευσε Γενεσιος ο και Τιμοθεος, την των
Φιλιππησιων, τους μαθητας λεγοντες Ἰωσηφ του και Ἐπαφροδιτου και Ζαχαριου του
μισθωτου ποιμενος παρ' αυτων λεγομενου, την των Λαοδικεων, λεγουσι δε
Κυνοχωριτας. την μεντοι των Ἐφεσιων, τους εν Μοψου εστιαι και την των Κολοσ
σαεων λεγουσιν ως Σεργιος ο και Τυχικος ανεθεματισε. τουτους ουν τους επτα
διδασκαλους αυτων και τας εξ εκκλησιας εχουσιν εντιμως· ους και σεβονται. παντας
δε τους λοιπους, ους εαν ειπηι τις αυτοις, και αναθεματιζουσι και αποβαλλονται.
εχουσι δε πρωτην αιρεσιν την των Μανιχαιων, δυο αρχας ομολογουντες ως
κακεινοι. λεγουσι δε ουτοι οτι εν εστι μονον το διαχωριζον ημας εκ των Ῥωμαιων,
οτι ημεις μεν ετερον θεον λεγομεν υπαρ χειν τον πατερα τον επουρανιον, ος εν
τουτωι τωι κοσμωι ουκ εχει εξουσιαν αλλ' εν τωι μελλοντι, ετερον δε θεον τον κοσμου
ποιη την, οστις εχει τουδε του παροντος την εξουσιαν· οι δε Ῥωμαιοι, φασιν, ενα και
τον αυτον θεον ομολογουσιν ειναι και πατερα τον 1.759 αυτον επουρανιον και του
 
 
 

279
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοσμου παντος ποιητην. καλουσι δε εαυτους μεν Χριστιανους ημας δε Ῥωμαιους.
λεγουσι δε προς τους αγνοουντας αυτους προθυμως "πιστευομεν εις πατερα και υιον
και αγιον πνευμα, τον επουρανιον πατερα· και αναθεμα," φασι, "τωι μη ουτως
πιστευοντι," μεμελετημενως λιαν την εαυτων κα κιαν μεθοδευοντες. ου γαρ
προστιθεασιν, οτε λεγουσι τον πατερα τον επουρανιον, οτι τον μονον αληθινον θεον
τον ποιησαντα τον ουρανον και την γην και παντα τα εν αυτοις. χρη δε τον προσ
διαλεγομενον ορθοδοξον αιτειν τον Μανιχαιον του ειπειν το συμ βολον της
πιστεως, το "πιστευω ενα θεον, πατερα παντοκρατορα, ποιητην ουρανου και γης,
ορατων τε παντων και αορατων" και τα εξης. επειτα δε βλασφημουσι μεν εις την
παναγιαν θεοτοκον αμετρα· εαν δε βιασθωσι παρ' ημων ομολογησαι αυτην, αλλη
γορικως λεγουσι "πιστευω εις την αγιαν θεοτοκον, εν ηι εισηλθε και εξηλθεν ο
κυριος." λεγουσι δε την ανω Ἱερουσαλημ, εν ηι προδρομος υπερ ημων εισηλθε
Χριστος, καθως φησιν απο στολος, και ου λεγουσι κατα αληθειαν την αγιαν Μαριαν
θεοτοκον, ουδε εξ αυτης σαρκωθηναι τον κυριον. βλασφη μουσι δε και εις τα θεια
μυστηρια της αγιας κοινωνιας του τιμιου σωματος και αιματος του κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, λεγοντες οτι τα ρηματα αυτου ο κυριος διδους τοις αποστο λοις
ελεγε "λαβετε, φαγετε και πιετε," ουκ αρτον και οινον· και ου χρη, φησι,
προσαγεσθαι αρτον και οινον. βλασφημουσι δε και εις τον τιμιον σταυρον, λεγοντες
οτι σταυρος ο Χριστος 1.760 εστιν, ου χρη δε προσκυνεισθαι το ξυλον ως
κεκατηραμενον οργα νον. τους δε προφητας και λοιπους αγιους αποβαλλονται. ετι
δε τον αγιον Πετρον, τον μεγαν πρωταποστολον, πλεον παντων και δυσφημουσι και
αποστρεφονται, εξ αυτων μηδενα τινα εν μερει των σωζομενων ειναι λεγοντες.
καθολικην εκκλησιαν τα εαυτων συνεδρια, προς ημας εν τηι αλληγοριαι αυτων
λεγοντες· προς εαυτους γαρ εκεινοι προσευχας αυτα λεγουσι. βαπτισμα δε τα ρηματα
του ευαγγελιου, καθως φησιν ο κυριος "εγω ειμι το υδωρ το ζων." ταυτα παντα, και
πλειω τουτων, οτε φωραθω σιν, αλληγορουσιν. αλλα χρη νουνεχως και
διωρισμενως αυτοις εις παντα διαλεγεσθαι. και γαρ και το ψευδος προχειρως εχου
σιν ως νομον οικειον, παντοτε μεν, μαλιστα δε οταν βιασθωσι, διαψευδομενοι και
λεγοντες καθως εαν προσταχθωσιν η προτρα πωσι, και ανεγκλητοι οντες παρ'
εαυτοις. ουτως γαρ ο Μανης αυτοις παρεδωκεν οτι ουκ ειμι εγω ασπλαγχνος, φησιν,
ως ο Χρι στος ο ειπων «οστις με αρνησεται, αρνησομαι αυτον καγω.» αλλ' εγω λεγω,
του αρνουμενου με εμπροσθεν των ανθρωπων και τωι ψευδει την οικειαν σωτηριαν
ποριζομενου ως μη αρνουμενου μετα χαρας δεχομαι και την ανακλησιν και το
ψευδος ως την προς εμε ομολογιαν ανευθυνως. ομοιως μεντοι και τους
πρεσβυτερους και λοιπους ιερεις των παρ' ημιν αποβαλλονται. εκεινοι δε και τους
ιερεις αυτους συνεκδημους λεγουσι και νοταριους, αδιαφορους πασιν αυτοις οντας
και τοις σχημασι και ταις διαιταις και πασηι 1.761 τηι του λοιπου βιου κατασκευηι.
εχουσι δε παντα τα του ευαγγε λιου και του αποστολου ρητα διαστροφα, προς τα
παρ' υμιν οντα εναντια, παρ' αυτων δε συντεθεντα ως δηθεν αρμοζοντα ταις
οικειαις αυτων αιρεσεσιν. ως γαρ ειρηται τηι γραφηι και τοις λογοις, ουτως εισιν ως
και τα παρ' ημιν απαραλλακτα, τα δε νοηματα διαστρεφουσι, καθως εν τοις δια
πλατος μοι λελεκται περι τουτων σαφεστερον. προσκυνουσι δε το παρ' ημιν ευαγγε
λιον, οτε τυχηι, ουκ εν τωι σταυρωι αλλ' εν τωι βιβλιωι, λεγοντες οτι λογοι του Χριστου
εισι και δια τουτο αυτοις προσκυνουμεν. εν ασθενειαι δε και πονωι τινες εξ αυτων οτε
περιπεσωσι, τον σταυ ρον επιτιθεασιν εαυτοις· και υγιειας τυγχανοντες παλιν αυτον
συγκλωσι και εις πυρ βαλλουσι και καιουσιν η καταπατουσιν αυ τον. τινες δε εξ
αυτων και τα παιδια εαυτων βαπτιζουσιν υπο των ημετερων πρεσβυτερων. ετεροι δε
εισερχομενοι εν τηι ημε τεραι εκκλησιαι των ορθοδοξων λεληθοτως μεταλαμβανουσι
 
 
 

280
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς πλειονα εξαπατησιν των απλουστερων. ταις τοιαυταις μεθοδειαις και
υποκρισεσι χρωμενοι πασηι ακολασιαι και μιασμωι εκατερας αν θρωπων φυσεως
αδιαφορως και αδεως χρωνται. τινες δε εξ αυ των προς τους γονεις και μονον
εαυτων διαφερεσθαι λεγουσι.
Τωι ι ʹ ετει επεστρατευσεν ο βασιλευς κατα Σκλαβινων, και πολλους
αιχμαλωτισας υπεστρεψεν. ουτος ο Κωνστας μη δυνη θεις τον αγιον Μαξιμον εις την
εαυτου κακοδοξιαν μετενεγ κειν, την τε γλωσσαν και την χειρα αυτου απεκοψε. και
τον 1.762 αγιον Μαρτινον παπαν Ῥωμης εξωρισε δια το ελεγχεσθαι υπ' αυ των το
μονοθελητον αυτου δογμα. Τωι ιζʹ ετει Μαβιας ο των Ἀραβων αρχηγος μετα ταυτα
επρεσβευε περι ειρηνης προς Κωνσταντα δια την εις αυτον γενο μενην υπο των
Ἀραβων ανταρσιαν, και ινα τελωσιν υπερ της τοι αυτης ειρηνης τοις Ῥωμαιοις οι
Ἄραβες καθ' ημεραν νομισματα χιλια και ιππον και δουλον. ο δε ουκ επεισθη. Τωι ιηʹ
ετει ανειλε Κωνστας ο βασιλευς Θεοδοσιον τον ιδιον αδελφον· σκανδαλιζομενος γαρ
εις αυτον εκειρε προτερον αυτον δια Παυλου πατριαρχου διακονον, ος και μετεδωκε
τωι βασιλει των αχραντων μυστηριων εν αγιωι ποτηριωι. ος μετα την τελευ την αυτου
καθ' υπνους συχνως εφαινετο αυτωι, διακονου φορων στολην, και επιδιδους
ποτηριον αιματος ελεγε "πιε ω αδελφε." οθεν εκκακησας ο αθυμος ταυτα οραν
εσκεψατο κατελθειν εν Σι κελιαι. καταλιπων ουν εν τηι πολει την τε γυναικα και τους
τρεις υιους, και εισελθων εις ενα των δρομωνων και αναχωρων, στρα φεις ενεπτυσε
τηι βασιλευουσηι πολει, και ουτως απεπλει. αλλ' ουδε εν Σικελιαι διατριβοντι απεπτη
ο ονειρος απ' αυτου. κατα λαβων δε Συρακουσαν πολιν της Σικελιας διετριβεν εν
αυτηι, βου λομενος εν Ῥωμηι την βασιλειαν μεταστησαι δια το μισηθηναι αυτον υπο
των Βυζαντιων ως μονοθελητην και κακοδοξον. πεμπει 1.763 ουν αγαγειν την
γυναικα και τους υιους αυτου· οι δε Βυζαντιοι ουκ απελυσαν αυτους. Τωι κ ʹ ετει
απελυσε Μαβιας τον υιον αυτου Ἐζηδ μετα βαρβαρων πολλων κατα Ῥωμαιων· και
ελθοντες εις Χαλκηδονα ηιχμαλωτευσαν πολλους. παρελαβον δε και το Ἀμωριον της
Φρυ γιας, και αφεντες εις φυλακην αυτου χιλιαδας πεντε ανδρας ενο πλους
ανεκαμψαν εις Συριαν. χειμωνος δε γενομενου πεμπει ο βασιλευς τον
κουβικουλαριον Ἀνδρεαν. και πολλης ουσης χιονος εν νυκτι καταλαμβανει, και δια
ξυλων ανερχεται επι το τειχος, και εισερχεται εις το Ἀμωριον, και κτεινει τας πεντε
χιλιαδας των Ἀραβων ως μη υπολειφθηναι ενα εξ αυτων. Τωι κζʹ ετει εδολοφονηθη
ο βασιλευς Κωνστας εν Συρα κουσηι της Σικελιας, εν τωι βαλανειωι ο λεγεται ∆αφνη.
συνεισ ηλθε γαρ τις αυτωι Ἀνδρεας, και ως ηρξατο σμηχεσθαι ο βασι λευς, δεδωκεν
αυτον μετα του καδδου κατα της κορυφης και απε κτεινε. τον δε θανατον αυτου
αυθημερον ηκουσαν εν τηι πολει, φωνης εκ του αερος ενεχθεισης. και προβαλλονται
οι Συρακου σιοι Μιζιζιον Ἀρμενιον βασιλεα, βιασαμενοι αυτον, οντα λιαν ευπρεπη
και ωραιοτατον. ακουσας δε Κωνσταντινος την του πατρος αποβιωσιν μετα πλειστης
ναυστολιας καταλαμβανει την Σικελιαν, και Μιζιζιον αναιρει συν τωι φονει του
ιδιου πατρος. και καταστησας τα εσπερια επι Κωνσταντινουπολιν ερχεται, απο
κομισας και τον νεκρον του ιδιου πατρος. και τουτον μεν εν τωι ναωι των αγιων
αποστολων μετα Κωνσταντινου του πατρος αυτου 1.764 κατατιθησιν, αυτος δε
βασιλευει Ῥωμαιων μετα Τιβεριου και Ἡρακλειου των ιδιων αδελφων. απετεμε δε
και Ἰουστινιανον τον πατρικιον, τον πατερα του αγιου Γερμανου του πατριαρχου.
τον δε Γερμανον τραχυτερον οντα ευνουχισε· τον δε της πατριαρχειας θρονον
Γεωργιος ειχε. Κωνσταντινος ο υιος Κωνσταντος ο Πωγωνατος, ορθοδο ξος,
εβασιλευσεν ετη ιζʹ. τουτου τωι αʹ ετει επεστρατευσαν Σα ρακηνοι την Ἀφρικην, και
ηιχμαλωτευσαν χιλιαδας πʹ. οι δε του θεματος των ανατολικων ηλθον εν Χρυσοπολει
λεγοντες οτι εις τριαδα πιστευομεν, τους τρεις στεψωμεν. εταραχθη δε Κων
 
 
 

281
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σταντινος· μονος γαρ αυτος ην εστεμμενος, οι δε αδελφοι αυτου Τιβεριος και
Ἡρακλειος ουδεμιαν ειχον αξιαν. και αποστειλας εκρατησε τους πρωτους αυτων, και
εφουλκισεν εν Συκαις· οι δε λοιποι εφυγον. ο δε βασιλευς τους αδελφους
ερρινοκοπησε. Τωι βʹ ετει χειμων εγενετο μεγας ως αποθανειν πολλους αν θρωπους
και θηρια. Τωι δʹ ετει εφανη ιρις εν τωι ουρανωι τοιαυτη ως λεγειν παν τας οτι
συντελεια εστιν. οι δε Σαρακηνοι μεγαν στολον εξαρτη σαντες, και παραπλευσαντες
εις Κιλικιαν, παρεχειμασαν εις Σμυρνην. Τωι δε εʹ ετει των θεομαχων στολος ελθων
προσωρμησεν εν τοις Θραικυοις μερεσιν απο τε του Ἑβδομου μεχρι του Κυκλοβιου,
1.765 και κατα πασαν ημεραν πολεμος εκροτειτο απο πρωι εως εσπερας, απο του
βραχιολιου της χρυσης πορτης εως του Κυκλοβιου, απο μηνος Ἀπριλλιου εις
Σεπτεμβριον. και υποστρεψαντες εν Κυζικωι ταυτην παραλαμβανουσι, και
χειμαζουσιν εκει. και κατα εαρ ομοιως επολεμουν μετα των Χριστιανων επι επτα
ετη. τηι βοη θειαι δε του θεου και της θεοτοκου πληθος πολυ αποβαλοντες μετ'
αισχυνης μεγαλης υπεστρεψαν. εκποριζων δε ο τοιουτος στολος επι τα μερη του
Συλαιου, υπο χειμεριου ζαλης και καταιγιδος συντριβεις ολοκληρως ωλετο. Σουφιαν
δε ο υιος του Ἂφ συνε βαλε πολεμον μετα Φλωρου και Πετρωνα και Κυπριανου
εχοντων δυναμιν Ῥωμαικην, και κτεινονται Ἄραβες χιλιαδες λʹ. τοτε Καλλινικος
αρχιτεκτων απο Ἡλιου πολεως της Αιγυπτου προσφυγων τοις Ῥωμαιοις, πυρ
θαλασσιον κατασκευασας τα των Ἀραβων σκαφη κατεπρησεν εν Κυζικωι, συμψυχα
καταποντισας αυτα. αυτος ουν εστιν ο το θαλασσιον πυρ εφευρων. εκ τουτου κατα
γεται η γενεα του Λαμπρου του νυνι το πυρ εντεχνως κατασκευα ζοντος. εν ταυταις
ταις ημεραις ην και ο φρονιμωτατος ανθρω πος Ἰωαννης ο Πιτζικαυδης. Τωι ηʹ και θʹ
ετει εισηλθον οι Μαρδαῗται εις τον Λιβανον, και εκρατησαν απο του Μαυρου ορους
εως της αγιας πολεως, και εχειρωσαντο τας του Λιβανου περιωπας. και πολλοι
δουλοι και αιχμαλωτοι και αυτοχθονες προς αυτους εχωρησαν, ωστε δι' ολιγου
χρονου εις πολλας χιλιαδας γενεσθαι. ταυτα μαθων ο 1.766 Μαβιας και οι συν αυτωι
εφοβηθησαν, και συλλογισαμενοι ως το των Ῥωμαιων βασιλειον υπο θεου
φρουρειται, πεμπουσι πρεσβεις προς τον αυτοκρατορα Κωνσταντινον υπερ ειρηνης.
ο δε απο στελλει τον Πιτζικαυδην, και ποιει εγγραφως ειρηνην μετα των
Σαρακηνων, ετησιως παρεχειν αυτους προς τους Ῥωμαιους χρυσιου χιλιαδας ιʹ και
ανδρας αιχμαλωτους ρʹ και ιππους ευγενεις νʹ επι χρονοις λʹ. ταυτα μαθοντες οι τα
εσπερια οικουντες δωρα στειλαντες τωι βασιλει ειρηνην ᾔτησαν· οις ειξας ο βασιλευς
εκυ ρωσε ταυτην, και γεγονε αμεριμνια μεγαλη εν τε τηι ανατοληι και τηι δυσει.
Τωι ιʹ ετει οι Βουλγαροι επηλθον τηι Θραικηι, και του βασι λεως κατ' αυτων
στρατευσαντος ηττωνται Ῥωμαιοι και πολλοι πιπτουσι. βουλομενος δε ο βασιλευς
εχειν ειρηνην μετα παντων στοιχει πακτα, και υποχωρει εις αισχυνην τα των
Χριστιανων τηι τουτου αβελτηριαι. Ἡ δε αγια και οικουμενικη ʹ συνοδος γεγονεν εν
Κωνσταν τινουπολει, συνελθοντων σπθʹ αγιων πατερων, εν τωι ιγʹ ετει της βασιλειας
Κωνσταντινου του πατρος Ἰουστινιανου· ης ηγουντο τοποτηρηται Ἀγαθωνος παπα
Ῥωμης Θεοδωρος και Γεωργιος πρεσβυτεροι και Ἰωαννης διακονος, αρχιεπισκοπος
Κωνσταντι νουπολεως Γεωργιος, Θεοφανης Ἀντιοχειας, υπ' αυτης χειροτο νηθεις
της συνοδου δια το τον προηγησαμενον Μακαριον καθαι ρεθηναι τοτε ως
αντενεχθεντα τοις υπ' αυτης ορθοδοξως δογμα 1.767 τιζομενοις. της δε διοικησεως
Ἀλεξανδρειας Πετρος μοναχος, της δε των Ἱεροσολυμων ουδεις δια το τους θρονους
χηρευειν πατριαρχων κατασχεθεντας τηνικαυτα υπο Σαρακηνων. συνη θροισθησαν
δε κατα Θεοδωρου του της Φαραν επισκοπου, Ὁνω ριου Ῥωμης, Κυρου
Ἀλεξανδρειας, Σεργιου δε και Πυρρου και Παυλου και Πετρου επισκοπων
Κωνσταντινουπολεως γεγονοτων, ετι δε και κατα των ανακαινισαντων την αιρεσιν
 
 
 

282
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτων, Μακα ριου του ονομασθεντος Ἀντιοχειας προεδρου, Στεφανου μαθητου
αυτου και Πολυχρονιου του νηπιοφρονος γεροντος, λεγοντων εν θελημα και μιαν
ενεργειαν επι του κυριου ημων Ἰησου Χριστου. ους αναθεματισασα εξεφωνησε δυο
θεληματα φυσικα ηγουν θελη σεις και δυο φυσικας ενεργειας επι του ενος
δεικνυσθαι Χριστου του θεου ημων. ωσαυτως και περι των ιερων της Χριστου του
θεου ημων οικονομιας συμβολων εξεθετο ουτως. "εν τισι των σεπτων εικονων
γραφαις αμνος δακτυλωι του προδρομου δεικνυ μενος εκχαραττεται· ος και εις τυπον
παρεληφθη της χαριτος, τον αληθινον ημιν δια νομου προυπεμφαινων αμνον
Χριστον τον θεον ημων. τους ουν παλαιους τυπους και σκηνας ως της αλη θειας
συμβολα τε και προχαραγματα τηι εκκλησιαι παραδεδομενους κατασπαζομενοι την
χαριν προτιμωμεν και την αληθειαν, ως πληρωμα νομου ταυτην υποδεξαμενοι. ως
αν ουν το τελειον καν ταις χρωματουργιαις εν ταις απαντων οψεσιν υπογραφηται,
τον του αιροντος την αμαρτιαν του κοσμου αμνου Χριστου του θεου ημων κατα το
ανθρωπινον χαρακτηρα και εν ταις εικοσιν απο του 1.768 νυν αντι του παλαιου
αμνου αναστηλουσθαι οριζομεν, δι' αυτου το της ταπεινωσεως υψος του θεου λογου
κατανοουντες, και προς μνημην της εν σαρκι πολιτειας του τε παθους αυτου και του
σω τηριου θανατου χειραγωγουμενοι και της εντευθεν γινομενης τωι κοσμωι
απολυτρωσεως." Ἰστεον δε ως και ετεραι γεγονασι τοποι και συνοδοι, και κανονας
τουτων κατεχομεν, ει και μη κυριως και τωι αριθμωι των εξ αριθμουνται συνοδων, η
εν Ἀγκυραι, η εν Νεοκαισαρειαι, η εν Γαγγραις, η εν Ἀντιοχειαι, η εν Λαοδικειαι, η εν
Σαρδικηι, η εν Καρταγενηι. αι μεν γαρ τοπικων ζητησεων ενεκα συνεστη σαν, μητε
βασιλεων συνεδρευσαντων αυταις μητε προσταξαντων, τινων δε αυτων και προ της
καταστασεως των Χριστιανων βασι λεων γεγενημενων. αι δε οικουμενικαι
γεγονασιν. εκληθησαν δε οικουμενικαι, διοτι εκ κελευσεων βασιλικων οι κατα
πασαν την Ῥωμαιων πολιτειαν αρχιερεις μετεκληθησαν, και οτι εν εκαστηι, και
μαλιστα των εξ τουτων συνοδων, περι πιστεως η ζητησις γεγονε και ψηφος ητοι
ορος δογματικος εξενηνεκτο. η μεν γαρ πρωτη ορισασα ομοουσιον τωι πατρι τον
υιον, παρηγγυησε και εις το πνευμα το αγιον πιστευειν· η δε δευτερα ομοουσιον του
πατρος και του υιου το πνευμα ορισασα τρανως συμπροσκυνεισθαι εθεσπισεν· η δε
τριτη τελειον εν θεοτητι και τελειον εν ανθρω ποτητι τον κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον ορισασα, ενα και ου δυο υιους εδογματισεν· η δε τεταρτη τα προλεχθεντα
κυρωσασα, δυο 1.769 φυσεις εν αυτωι γνωριζεσθαι ασυγχυτως και αδιαιρετως τρανως
διηγορευσεν· η δε πεμπτη ταυτα βεβαιωσασα, καθ' εκατεραν φυσιν θελητικον και
ενεργητικον αυτον ειναι τε και γνωριζεσθαι σαφως απεφηνεν· η δε εκτη τα των
ολων συνοδων επεξελθουσα και βεβαιωσασα, τελειον και αυτη τον κυριον ημων
Ἰησουν Χρι στον εν θεοτητι και εν ανθρωποτητι εξεφωνησεν. απο γουν της αʹ
συνοδου εως της δευτερας ετη ν ʹ, απο της βʹ εως της γʹ ετη νʹ, απο της γʹ εως της δʹ
ετη λʹ, απο της δʹ εως της εʹ ετη ρβʹ, απο της εʹ εως της ʹ ετη ρκθʹ, και απο της ʹ εως
της ζʹ ετη ρκβʹ. Ἐν τουτοις τοις χρονοις ανθρωπωι τινι οδευοντι μονωι κυων
ηκολουθει. ληιστης δε ενοδιος τον ανθρωπον αποκτεινας απεδρασε, του κυνος
μειναντος εν τωι τοπωι και φυλασσοντος το σωμα του δε σποτου αυτου. ετερος δε τις
ανθρωπος κατα συγκυριαν ανα την οδον εκεινην διερχομενος, το σωμα ιδων νεκρον
ερριμμενον και σπλαγχνισθεις, ορυξας εθαψεν αυτο εν τηι γηι. τουτο ιδων ο κυων και
αποδεξαμενος ηκολουθει τωι θαψαντι, ευνοικην δουλειαν αποπληρων. ην δε το
επιτηδευμα του ανθρωπου καπηλος, παν τας δε τους εισιοντας και εξιοντας εσαινεν
ο κυων. χρονου δε παρωιχηκοτος συνεβη και τον φονεα εισελθειν του πιειν εις το
καπηλειον, ον επιγνους ο κυων υλακτει και επεπηδα εις το προσ ωπον αυτου. τουτο
δε πολλακις γινομενον εις υποψιαν πολλους θειωι κινηματι ηγαγε, και συσχεθεις εις
 
 
 

283
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρισιν παρεδοθη, και το 1.770 πραχθεν ομολογησας μετα πασης αληθειας ανηιρεθη,
της θειας δικης αμυναμενης αυτον.
Τωι ιαʹ ετει το των Βουλγαρων εθνος διαπερασαν τον ∆α νουβιν, και
αποχωρισθεν των ομοφυλων αυτου, εσκηνωσεν εν Βαρναις εν τισι οχμαις και ορεσι.
του δε βασιλεως εξελθοντος συν ναυσι και στρατωι, και δη και επελθοντος κατ'
αυτων, οι Βουλγαροι τουτο αθροως θεασαμενοι, την εαυτων απεγνωκοτες
σωτηριαν, εις τι οχυρωμα καταφευγουσι και εαυτους ασφαλι ζονται. των δε
Ῥωμαιων μη δυναμενων συναψαι πολεμον δια τε τα παλματα και την του τοπου
δυσχωριαν εθρασυνθη το μια ρον εθνος. συνεβη δε .... και τον βασιλεα φευγειν
διαφημι σαντες φυγηι εχρησαντο μηδενος διωκοντος. οπερ θεασαμενοι οι Βουλγαροι
εδιωξαν οπισθεν αυτων και πολλους ανειλον. και εκτοτε διαπερασαντες παντες και
θρασυνθεντες και εμπλατυν θεντες την Ῥωμαικην χωραν ηιχμαλωτιζον. οθεν και
αναγκα σθεις ο βασιλευς ειρηνευσε μετ' αυτων, ως λελεκται. ηρεμησας δε εκ παντων
ηνωσε τας εκκλησιας, και την προλεχθεισαν αγιαν εκτην συνοδον συναθροισας εν
Κωνσταντινουπολει την των Μονο θελητων αιρεσιν ανεθεματισε. Τωι δε ιγʹ ετει
απωσατο τους αδελφους αυτου της βασιλειας, και μονος εβασιλευσε συν
Ἰουστινιανωι τωι υιωι αυτου. Τωι ιζʹ ετει ετελευτησεν ο ευσεβης Κωνσταντινος,
κρατησας ετη ιζʹ, και εβασιλευσεν Ἰουστινιανος ο υιος αυτου. 1.771 Ἰουστινιανος ο
υιος του Πωγωνατου, ο ρινοτμητος, εβασι λευσεν ετη ιʹ. ουτος ην ανθρωπος
ακαθεκτος την ορμην και ασυλλογιστος εν παντι πραγματι. Τουτωι τωι ετει
αποστελλει Ἀβιμελεχ προς αυτον βεβαιωσαι την ειρηνην· και εστοιχηθη ινα παυσηι ο
βασιλευς το των Μαρ δαιτων ταγμα εκ του Λιβανου και κωλυσηι τας επιδρομας
αυτου, και παρεχηι καθ' εκαστην ημεραν νομισματα χιλια και ιππον και δουλον. και
επεμψεν ο βασιλευς τον μαγιστριανον Παυλον προς Ἀβιμελεχ ασφαλισασθαι τα
στοιχηθεντα, και γεγονασιν εγγραφα εμμαρτυρα. πεμψας ουν ο βασιλευς ανελαβετο
τους Μαρδαΐτας χιλιαδας ιβʹ, την Ῥωμαικην δυναστειαν ακρωτηριασας· πασαι γαρ αι
νυν οικουμεναι παρα των Ἀραβων, απο Μοψου εστιας εως τεταρτης Ἀρμενιας,
ανισχυροι και ανοικητοι ετυγχανον δια την εφοδον των Μαρδαιτων, ων
παρασταλεντων πανδεινα κακα πε πονθεν η Ῥωμαιων υπο των Ἀραβων μεχρι του
νυν. νεωτερος γαρ ων Ἰουστινιανος, ως ετων ι ʹ, αβουλως τα κατ' αυτον διυκει. Τωι
βʹ ετει ελθων ο βασιλευς εις Ἀρμενιαν εδεξατο τους εν τωι Λιβανωι Μαρδαΐτας,
χαλκειον τειχος διαλυσας. παρελυσε δε και την μετα των Βουλγαρων ειρηνην,
διαταραξας τους του πα τρος αυτου τυπους, και διαβιβαζει επι την Θραικην τα
καβαλλα ρικα θεματα. Τωι γʹ ετει επεστρατευσεν Ἰουστινιανος κατα Σθλαβινων και
1.772 Βουλγαρων. και τους μεν Βουλγαρους προσηπαντηκοτας ωθησε, μεχρι δε
Θεσσαλονικης εκδραμων πολλα πληθη των Σθλαβινων τα μεν προσρυεντα τα δε
πολεμωι παρελαβε και εις τα του Ὀψικιου κατυκισε μερη. εν δε τωι υποστρεψαι
αυτον ωδοστατηθη υπο των Βουλγαρων εν τωι στενωι της κλεισουρας, και μολις
ηδυνηθη παρελθειν, πολλους των οικειων αποβαλων. Τωι εʹ ετει απηλλαγη παντος
πολεμου η των Ἀραβων αρχη, παντας υποταξαντος του Ἀβιμελεχ. Τωι ʹ ετει την προς
Ἀβιμελεχ ειρηνην Ἰουστινιανος εξ ανοιας ελυσε· και γαρ την Κυπρινων νησον
αλογως μετοικισαι εσπου δασε, και το σταλεν χαραγμα παρα Ἀβιμελεχ νεοφανες ον
ου προσεδεξατο. Τωι ζʹ ετει Ἰουστινιανος επελεξατο εκ των μετοικισθεντων υπ'
αυτου Σθλαβινων και εστρατευσε χιλιαδας λʹ, ους επωνομασε λαον περιουσιον.
τουτοις θαρρησας λυει την Ἀραβων συμφω νιαν· παραλαβων γαρ τον περιουσιον
λαον και τα καβαλλαρικα θεματα επορευθη εν Σεβαστοπολει τηι παρα θαλασσαν. των
δε Ἀραβων μη βουλομενων λυειν την ειρηνην, αλλα τηι βασιλικηι αιτιαι και
προπετειαι τουτο πραξαι αναγκαζομενων, οπλισθεντες και αυτοι παρεγενοντο παλιν
 
 
 

284
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι βασιλει, μαρτυρομενοι και τον θεον εκδικητην τουτων προκαλουμενοι. του δε
βασιλεως μηδε ακοηι δεξασθαι ταυτα ανασχομενου, αλλα προς μαχην μαλλον
κατεπειγοντος, τον της ειρηνης εγγραφον χαρτην επι φλαμου λιου κρεμασαντες και
προαγοντες κατα των Ῥωμαιων ωρμησαν, 1.773 Μωαμεδ στρατηγον εχοντες και το
μεν πρωτον ηττηθησαν Ἄρα βες, ο δε Μωαμεδ τωι στρατηγωι των Σθλαβων
κουκουρον γε μοντα νομισματων πεμψας, και πολλαις υποσχεσεσι τουτον απα
τησας, πειθει προσφυγειν αυτωι μετα εικοσι χιλιαδων Σθλαβων, και ουτω Ῥωμαιοις
την τροπην περιεποιησατο. οθεν Ἰουστινιανος το τουτων εγκαταλειμμα ανειλε συν
γυναιξι και τεκνοις εν τωι προς Νικομηδειαν Λευκακτηι. Τωι ηʹ ετει Σαββατιος ο
Ἀρμενιος μαθων την των Ῥωμαιων ητταν, την Ἀρμενιαν παρεδωκε τοις Ἄραψιν.
υπεταγη δε αυτοις και η εσω Περσις η λεγομενη Χοροσαν. Τωι θʹ ετει γεγονεν
εκλειψις ηλιου ως αστερας φανηναι. τωι αυτωι ετει επεστρατευσε Μωαμεδ τηι
Ῥωμαιων γηι, εχων μεθ' εαυτου τους προσφυγας Σθλαβους ως εμπειρους της χωρας,
και πολλους ηιχμαλωτευσεν. Ἰουστινιανος δε των κτισματων επιμε λουμενος κτιζει
το Ἰουστινιανου λεγομενον τρικλινιον και τα του παλατιου περιτειχισματα.
επεστησε δε τουτοις Στεφανον τον Περσην, σακελλαριον οντα και πρωτευνουχον,
κυριον και εξου σιαστην, λιαν οντα αιμοβορον και απηνη, και ανηλεως ετυπτε τους
εργολαβους και ελιθοβολει. του δε βασιλεως αποδημη σαντος και την μητερα αυτου
Ἀναστασιαν την Αυγουσταν δι' αβηνων εμαστιγωσεν. ομοιως δε και ο αββας
Θεοδοτος ο ποτε εγκλειστος, γενικος λογοθετης κατασταθεις, πολλους των εμφα
νων αρχοντων αναιτιως ετιμωρειτο και δημευσει υπεβαλλε και 1.774 σχοινιοις
κρεμων κατα κεφαλης αχυροις εκαπνιζεν. αλλα και ο επαρχος βασιλικηι κελευσει
πλειστους εναποκλειστους εποιει. ταυτα παντα ηυξησε το προς τον βασιλεα μισος
του λαου. πλησιον δε του παλατιου βουλομενος βαθρα των Βενετων και φιαλην
κτισαι εις το τελεισθαι εκει το σαξιμοδεξιμον, επει ναος ην της υπεραγιας θεοτοκου
των μητροπολιτων, απηιτει Καλλινικον τον πατριαρχην ποιησαι ευχην, ινα
καταλυσηι την τοιαυτην εκκλησιαν. ο δε πα τριαρχης ελεγεν οτι ευχην επι συστασει
εκκλησιας εχομεν, επι δε καταλυσει ου παρελαβομεν. βιασθεις δε ειπεν ο πατριαρχης
μετα δακρυων "δοξα τωι θεωι τωι ανεχομενωι παντα νυν και αει και εις τους αιωνας
των αιωνων." τουτο ακουσαντες κατελυσαν την εκ κλησιαν και εποιησαν την
φιαλην. εποιησε δε εις το Πετριν εκ κλησιαν, ην ελεγε των μητροπολιτων. Τωι ιʹ ετει
επεστρατευσε Μωαμεδ την τεταρτην Ἀρμενιαν, και αιχμαλωτευσας πολλους
ανεστρεψεν. εν αυτωι δε τωι ετει Ἰουστινιανος εξεβληθη της βασιλειας τροπωι τοιωιδε.
εκελευσε Στεφανωι πατρικιωι και στρατηγωι τωι Ῥουσιωι νυκτος αποκτειναι τον δημον
Κωνσταντινουπολεως, αρξασθαι δε απο των πατριαρ χων. Λεοντιος δε πατρικιος και
στρατηγος των ανατολικων γε νομενος, εν πολεμωι ευδοκιμησας και κατηγορηθεις,
εν φρουραι κατεκλεισθη επι τριετη χρονον. εξαπινα δε ανακληθεις στρατη γος
Ἑλλαδος προεβληθη, εκελευσθη δε εμβληθηναι δρομωνας και αυθημερον
αποκινησαι της πολεως. ταυτηι δε τηι νυκτι εν τωι 1.775 των Σοφιων λιμενι προς το
εκπλωΐσαι προσορμισας συνετασ σετο τοις φιλοις αυτου. εν οις και οι γνησιως αυτον
φιλουντες χρησμωιδιαν αυτωι εδιδουν, ο τε Παυλος μοναχος και αστρονομος των
Καλλιστρατων, και Γρηγοριος Καππαδοκης ο κλεισουριαρχης μοναχος και
ηγουμενος των Φλωρου. λεγει ουν ο Λεοντιος προς αυτους "υμεις διεβεβαιουσθε με
εν τηι φυλακηι περι βασιλειας, και νυν η ζωη μου εν κακοις τελειουται· καθ' ωραν
γαρ τον θα νατον μου εκδεχομαι." οι δε ειπον "συ μη οκνησηις, και τουτο ιδου
πληρουται." και λαβων ο Λεοντιος τους ανθρωπους αυτου μετα αρματων ανηλθον
εις το πραιτωριον μετα σιγης, και κρου σαντες την πυλην προεφασισαντο τον
βασιλεα παραγενεσθαι επι τωι διοικησαι τινας των εκεισε οντων. μηνυθεντος δε του
 
 
 

285
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαρχου και συντομως ελθοντος και ανοιξαντος, ευθυς δεσμειται υπο Λεοντιου.
ανοιξας δε ο Λεοντιος τας φυλακας τους αποκε κλεισμενους χρονοις πολλοις
στρατιωτας ελυσε και ωπλισε, και συν αυτοις εις τον φορον κραζων εξηλθεν "οσοι
Χριστιανοι, εις την αγιαν Σοφιαν," και πεμψας καθ' εκαστον ρεγεωνα, την αυτην
φωνην ανεκραζον. το δε πληθος της πολεως θορυβηθεν σπουδηι εις τον λουτηρα της
μεγαλης εκκλησιας συνηθροισθη. και ο πατριαρχης τουτοις συνων εφωνει "αυτη η
ημερα ην εποιη σεν ο κυριος." το δε πληθος ηραν φωνην "ανασκαφηι τα οστα
Ἰουστινιανου." και ουτως εν τωι ιπποδρομωι εξεδραμε πας ο λαος. ημερας δε
γενομενης εξαγουσι τον Ἰουστινιανον εις το ιπποδρομιον δια της Σφενδονης, και
ρινοκοπησαντες αυτον εξωρισαν εν Χερ 1.776 σωνι. Θεοδοτον δε τον μοναχον και
Στεφανον τον σακελλαριον σχοινοις εκ ποδων δησαντες συρουσι δια της λεωφορου,
και εις τον βουνον καταγαγοντες κατακαιουσι. και ουτως Λεοντιον βα σιλεα
ευφημουσι. τον δε της πατριαρχιας θρονον διειπε Καλλι νικος.
Κοσμου ετος #22 ρπηʹ, της Χριστου παρουσιας ετος χ δʹ, Λεοντιος βασιλευς
Ῥωμαιων ετη γʹ. τουτου τωι αʹ ετει παντοθεν ειρηνικως διετελεσε. Τωι βʹ ετει
επεστρατευσεν Ἀλιδι την Ῥωμην, και πολλους αιχμαλωτισας υπεστρεψεν. εστασιασε
δε και Σεργιος ο πατριαρ χης της Λαζικης, και ταυτην τοις Ἄραψιν υπεταξε. Τωι γʹ
ετει επεστρατευσαν οι Ἄραβες την Ἀφρικην, και ταυτην παρελαβον. ο δε Λεοντιος
αποστελλει τον πατρικιον Ἰωαννην ικανον οντα μετα παντων των Ῥωμαικων
πλοΐμων, ος τους εχθρους τρεψας εδιωξε και απαντα της Ἀφρικης τα καστρα ηλευ
θερωσε. και καταλιπων ταξατιωνα ιδιον τωι βασιλει ταυτα εδη λωσε, και εκει
εχειμασεν. ο δε πρωτοσυμβουλος των Ἀραβων τουτο μαθων, πολλωι πλειω και
δυνατωτερον του πρωτου στολον αποστειλας τον Ἰωαννην εκδιωκει, και εκει
φοσσατικως απληκευει. ο δε στρατος εις συστασιν ελθων Ἀψιμαρον αναγορευουσι
βασιλεα, δρουγγαριον των Κιβυρραιωτων οντα και εκεισε υπαρχοντα, Τιβε ριον
αυτον μετονομασας. εν δε τηι πολει η του βουβωνος λυμη ενεσκηψε, και εν τεσσαρσι
μησιν απωλετο πληθος πολυ. κατα 1.777 λαμβανει δε Ἀψιμαρος αμα τωι συνοντι
αυτωι στολωι, και προσ ωρμησεν εν Συκαις, και προδοσιας γενομενης εισηλθεν εις
την πολιν. και τον μεν Λεοντιον ρινοκοπησας εν τηι του ∆αλματου μονηι
φυλασσεσθαι προσεταξε, τους δε φιλους αυτου δημευσας εξωρισεν. Ἡρακλειον τε
τον γνησιον αυτου αδελφον, ως λιαν ικανωτατον, μονοστρατηγον παντων των εξω
καβαλλαρικων θε ματων προβαλομενος, επι τα μερη Καππαδοκιας και των κλει
σουρων διατρεχειν και την κατ' εχθρων ποιεισθαι φροντιδα απε στειλεν. Ἀψιμαρος ο
και Τιβεριος ετη ζʹ. τουτου τωι αʹ ετει εστα σιασεν Ἀβδεραχμαν εν Περσιδι, και
εκυριευσεν αυτης, και εδιωξε τον χαγανον απ' αυτης. Τωι βʹ ετει γεγονε θανατικον
μεγα. και επεστρατευσε Μωα μεδ συν τωι πληθει των Ἀραβων κατα του Ἀβδεραχμαν.
και καταλαβων την Περσιδα ενουται τωι χαγανωι, και πολεμησαντες τωι Ἀβδεραχμαν
κτεινουσιν αυτον, και παλιν τωι χαγανωι την Περσι κην αρχην εκχειριζουσιν. οι δε
Ῥωμαιοι κατεδραμον Συριας εως Σαμοσατου, και προνομευσαντες την περιξ χωραν
απεκτειναν, ως φασι, χιλιαδας διακοσιας Ἀραβων, πλειστα τε σκυλα και
αιχμαλωσιαν πολλην λαβοντες υπεστρεψαν, φοβον μεγαν εμποιη σαντες αυτοις. Τωι
γʹ ετει επεστρατευσεν Ἀβδελας κατα Ῥωμης, και πολιορκησας Ἀνταραδον και μηδεν
ανυσας υπεστρεψε, και ωικοδομει την Μοψου εστιαν, και εθετο εν αυτηι φυλακην.
1.778 Τωι δʹ ετει Βαανης ο Ἑπταδαιμων την τεταρτην Ἀρμενιαν τοις Ἄραψιν
υπεταξεν. Ἀψιμαρος δε Φιλιππικον τον υιον Νικηφορου πατρικιον εξωρισεν ως
ονειροπολουμενον βασιλευσαι· εφασκε γαρ εωρακεναι κατ' οναρ οτι η κεφαλη
αυτου εσκιαζετο υπο αετου. Τωι εʹ ετει εστασιασαν οι αρχοντες Ἀρμενιας κατα των
Σα ρακηνων, και τους εν Ἀρμενιαι Σαρακηνους απεκτειναν. και αυθις προς Ἀψιμαρον
 
 
 

286
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεμπουσι και Ῥωμαιους εις την αυτων χωραν φερουσιν. ο δε Μωαμεδ επιστρατευσας
κατ' αυτων πολλους κτεινει, και την Ἀρμενιαν Σαρακηνοις υποτασσει, τους δε μεγι
στανας των Ἀρμενιων ζωοκαυστους εν ενι τοπωι εποιησε. τουτωι τωι ετει
επεστρατευσεν Ἀζαρ την Κιλικιαν μετα χιλιαδων δεκα, και περιτυχων αυτοις
Ἡρακλειος ο αδελφος του βασιλεως τους πλειονας απεκτεινε, τους δε λοιπους
δεσμιους τωι βασιλει εξαπε στειλε.
Τωι ς ʹ ετει Ἄζιδας ο του Χουνει επεστρατευε την Κιλικιαν, και πολιορκησας
το Σισιον καστρον κατεβαλεν· ον επιφθασας ο του βασιλεως αδελφος και πολεμησας
κτεινει δωδεκα χιλιαδας Ἀραβων. του Ἰουστινιανου δε εν Χερσωνι διαγοντος και
λεγοντος παλιν εαυτον βασιλευειν, οι των εκεισε οικητορες τον εκ του βα σιλεως
κινδυνον φοβηθεντες εβουλευσαντο τουτον ανελειν η τωι βασιλει παραπεμψαι.
αυτος δε τουτο διεγνωκως ηδυνηθη εκφυ γειν, και εις το ∆αρας ελθων ηιτησατο τον
των Χαζαρων χαγα νον ιδειν. και ος εδεξατο αυτον μετα τιμης, και εξεδοτο αυτωι
1.779 εις γυναικα Θεοδωραν την αδελφην αυτου. και μετ' ολιγον χρο νον προτροπηι
του χαγανου κατηλθεν εις Φαναγουριαν, κακει διετριβε μετα Θεοδωρας. ταυτα
ακουσας Ἀψιμαρος πεμπει προς τον χαγανον υποσχομενος αυτωι δωρα πολλα, ει τον
Ἰουστινιανον ζωντα αυτωι παραπεμψει, η καν την κεφαλην αυτου. ειξαντος δε του
χαγανου, παραφυλακην αυτωι δηθεν επεμψε δια το μη υπο των ομοφυλων
επιβουλευθηναι, εντειλαμενος τοις αυτου ιν' οταν δηλωθηι αυτοις, ανελωσιν
Ἰουστινιανον. τουτων δε δι' οικε του του χαγανου τηι Θεοδωραι μηνυθεντων και τωι
Ἰουστινιανωι γνωσθεντων, προσκαλεσαμενος τους εκ χαγανου φυλακας τουτους
εφονευσεν. ευθεως δε αποστελλει Θεοδωραν εις Χαζαριαν. απο δε Φαναγουριας
αυτος δραπετευσας εις το στομιον κατηλθε, και πλοιωι επιβας ερχεται μεχρι
Συμβολου, πλησιον Χερσωνος, και αποστειλας εν αυτωι κρυπτως αναλαμβανεται
Βασβακουριον και τον αδελφον αυτου και τον Στεφανον και τον Μητροπαυλον· και
συν αυτοις αποπλευσας διεβη τον φαρον Χερσωνος και τα Νεκρο πυλα το στομιον τε
του ∆αναπρι και του ∆αναστρι. και κλυδω νος γεγονοτος απεγνωσαν παντες την
εαυτων σωτηριαν. Μυακης δε ο οικειακος αυτου ανθρωπος εφη αυτωι "ιδου
αποθνησκομεν, δεσποτα. ταξαι τωι θεωι περι της σωτηριας σου, ινα, εαν ο θεος
αποδωσει σοι την βασιλειαν σου, μηδεν αμυνηι τωι εχθρωι σου." ο δε αποκριθεις αυτωι
λεγει εν θυμωι "εαν φεισομαι τινος εξ αυτων, ο θεος ενταυθα με καταποντισει." και
εισελθων εις τον ∆ανουβιν ποταμον αποστελλει Στεφανον προς Τερβελιν τον 1.780
αρχοντα Βουλγαριας επι τωι δουναι αυτωι συναρσιν, οπως κρατησηι της προγονικης
αυτου βασιλειας, υποσχομενος δωρα πολλα και την εαυτου θυγατερα εις γυναικα.
αυτου δε παντα ποιειν μεθ' ορκων υποσχομενου, συγκινει παντα τον λαον των
Βουλγαρων και Σθλαβων, και οπλισθεντες επι την βασιλιδα ερχονται αμα τωι
Ἰουστινιανωι. ηπληκευσαν δε εις την Χαρσιου πορταν και εως των Βλαχερνων. και
επι τρισιν ημεραις προσλαλων τοις εν τηι πολει μαλλον υβριζετο. ο δε Ἰουστινιανος
μετ' ολιγων Ῥωμαιων δια του αγωγου εισηλθεν εις την πολιν, και θορυβον
ανασκαφης βαλων προς βραχυ εσκηνωσεν εν τωι παλατιωι Βλαχερνων. οπερ μαθων
Ἀψιμαρος φυγας εις Ἀπολλωνιαδα αφικετο, αγων μεθ' εαυτου χρηματα παμπολλα.
Ἰουστινιανος δε απελαβε την βασι λειαν. τον δε της αρχιερωσυνης θρονον κατειχε
Καλλινικος. Ἰουστινιανος το δευτερον ετη ʹ. παραλαβων την βασι λειαν, δωρα
πολλα δους τωι Τερβελι και βασιλικα σκευη και χω ραν της Ῥωμαιων γης κοψας τα
νυν λεγομενα Ζαγορια, απελυσεν αυτον εν ειρηνηι. Ἀψιμαρος δε φυγων εις
Ἀπολλωνιαδα συλλαμβανεται και προς Ἰουστινιανον αγεται, ωσαυτως δε και
Ἡρακλειος απο Θραικης μετα τινων ετερων αρχοντων· και εν τωι τειχει παν τας
εφουλκισεν. αποστειλας δε και εις τα μεσογεια παντα, πλειους εξ αυτων ευρων εως
 
 
 

287
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τριακοσιων, παντας απεκτεινε. τον δε Ἀψι μαρον και τον Λεοντιον πομπευσας
δεδεμενους εν τηι πολει, ιππι κου γενομενου ηγαγον δεδεμενους και ερριψαν εις
τους ποδας αυ του. πατησαντος δε εις τους τραχηλους αυτων αχρις απολυσεως 1.781
του πρωτου βαΐου επεβοα ο δημος "επι ασπιδα και βασιλισκον επιβησηι" και τα εξης.
και αποστειλας αυτους εν τωι Κυνηγιωι απεκεφαλισε. Καλλινικον δε τον πατριαρχην
εκτυφλωσας εν τηι Ῥωμηι εξωρισεν. εν Κωνσταντινουπολει δε Κυρον τον εν τηι νησωι
Ἀμαστριδι εγκλειστον, ως προσημαναντα αυτωι την της δευτερας βασιλειας
αποκαταστασιν, πατριαρχην προεβαλετο. αναριθμητον δε πληθος εκ τε του
πολιτικου και του στρατιωτικου καταλογου απωλεσεν. εντευθεν φοβος μεγας
συνειχε παντας. απεστειλε δε στολον προς το αγαγειν την γυναικα αυτου απο
Χαζαριας, και πολλα συμψυχα απωλοντο. ακουσας δε τουτο χαγανος δηλοι αυτωι "ω
ανοητε, ουκ ην δια δυο η τριων πλοιων λαβειν σου την γυναικα, και μη απολεσαι
τοσουτον πληθος; η δοκεις οτι και ταυτην πολεμωι λαμβανεις; ιδου ετεχθη σοι και
υιος, και απο στειλον λαβειν αυτους." και αποστειλας ηγαγε την Θεοδωραν και
Τιβεριον τον υιον αυτου, και εστεψεν αυτους.
Τωι γʹ ετει Ἰουστινιανος την μεταξυ Ῥωμαιων και Βουλγαρων ειρηνην
διεστρεψε, και διαπερασας τα καβαλλαρικα θεματα εις την Θραικην, εξοπλισας και
στολον, κατα του Τερβελι εχω ρησε, καταλαβων την Ἀγχιαλον. και αφυλακτως του
στρατου απληκευσαντος, ως ειδον αυτον οι Βουλγαροι ασυντακτως δια
σκορπιζομενον, επιρριψαντες πολλην αιχμαλωσιαν και φονον εποιησαν. ο δε
Ἰουστινιανος συν ολιγοις τισιν εν τωι καστρωι κατα φυγων επι τρισιν ημεραις
απεκλεισε τας θυρας. θεασαμενος δε 1.782 την των Βουλγαρων επιμονην, τους
ιππους αυτου νευροκοπησας, δια της νυκτος τοις πλοιοις επιβας λαθραιως εφυγε και
μετ' αι σχυνης εν τηι πολει παρεγενετο. Ἰουστινιανος δε επιμνησθεις την κατ' αυτου
των Χερσωνιτων και Βοσποριανων και λοιπων επιβου λην, πασαν ναυν απο μικρου
εως μεγαλης απεστειλε, προσταξας παντας τους οικουντας εν εκεινοις τοις τοποις
ξιφει ολοθρευσαι και μηδενα ζωογονισαι. οι δε πεμφθεντες καταλαβοντες, και
μηδενος αυτοις αντισταντος, παντας τωι ξιφει ανειλον, των μι κρων νηπιων μονον
φεισαμενοι ως προς δουλειαν περιποιηθεντων. και τους μεν πρωτευοντας Χερσωνος
μβʹ οντας φαμιλικως προς τον βασιλεα εξαπεστειλαν, ετερους δε επτα ξυλιναις
σουβλαις προσαναρτησαντες επι πυρος ωπτησαν, και αλλους τηι θαλασσηι
εναπερριψαν. μαθων δε ταυτα Ἰουστινιανος επι τηι των νηπιων σωτηριαι εμανη. του
δε στολου προς την πολιν αναπλεοντος το πλοιον εκινδυνευσεν. ηριθμηθησαν δε οι
αποθανοντες, και ευρε θησαν χιλιαδες ογʹ. του δε Ἰουστινιανου μαλλον επι τουτωι
χαρο ποιηθεντος, παλιν ετερον εκπεμπει στολον, αροτριαν απαντα και εκδαφιζειν
κελευσας, και κατασφαζειν απαντας εως ουρουντα προς τοιχον. ταυτα ακουσαντες
οι των καστρων εκεινων εαυτους κατη σφαλισαντο, και προς χαγανον εις Χαζαριαν
επεμψαν στειλαι λαον εις φυλακην αυτων. καταλαβοντων δε των του Ἰουστινια νου
εκεινοι τας μεν κεφαλας αυτων κρατησαντες εσωθεν των κα στρων απεκτειναν οι
Χερσωνιται, τον δε λοιπον λαον αυτων τοις 1.783 Χαζαροις παρεδωκαν. οι δε της
Χερσωνος και των λοιπων κα στρων τον μεν Ἰουστινιανον ανεσκαψαν, τον δε
εκεισε εξοριστον Βαρδανην τον και Φιλιππικον βασιλεα ευφημησαν. ταυτα μα θων
Ἰουστινιανος ετερον στολον απεστειλε μετα τειχομαχικων ερ γαλειων και κριων.
και ως τους κρειττονας πυργους Χερσωνος κατεβαλον, αναφανεντες οι Χαζαροι
τουτους εκωλυσαν του εγχει ρηματος, ο Βαρδανης δε εκφυγων προς τον χαγανον
ᾤχετο. απρακτου δε γεγονοτος του στολου, και προς Ἰουστινιανον μη τολμωντος
ανακαμψαι δια το απανθρωπον εκεινου και ωμον, τον μεν Ἰουστινιανον
ανεσκαψαν, τον δε Βαρδανην βασιλεα ευφη μησαν, τον δε χαγανον ηιτησαντο
 
 
 

288
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοθηναι αυτοις τουτον. του δε χαγανου απαιτησαντος αυτους λογον του μη
προδοθηναι υπ' αυτων και του κομισασθαι κατα ανδρα νομισμα εν, αυτοι παρα
χρημα ταυτα δοντες παρελαβον Βαρδανην τον και Φιλιππικον βα σιλεα. εν δε τωι
χρονιζειν τον στολον και αναφοραν μη ερχεσθαι εστοχασατο Ἰουστινιανος την
αιτιαν, και λαβων συν αυτωι τους του Ὀψικιου και μερος Θραικησιων ανηλθεν εως
Σινωπης, και βλεπει τον στολον επι την πολιν ερχομενον. και βρυξας ως λεων και
αυτος επι την πολιν ωρμησε. του δε Φιλιππικου προλαβοντος και την πολιν
κρατησαντος, αυτος εις τον ∆αματρυα ανηλθεν. ο δε Φιλιππικος ευθυς αποστελλει
τον Ἠλιαν μετα λαου κατα Ἰουστινιανου, Μαυρον δε τον πατρικιον κατα Τιβεριου.
ος εν Βλαχερναις πορευθεις ευρε Τιβεριον κρατουντα τα τιμια ξυλα και την αγιαν
τραπεζαν, εξωθεν δε του βηματος Ἀναστασιαν την του 1.784 πατρος αυτου μητερα,
ητις πολλα εδυσωπει αυτον μη ανελειν Τιβεριον. εν τουτοις Ἰωαννης ελθων βιαι
αφαρπαζει του βηματος τον απο της Χαζαρας Τιβεριον, και εν τωι της Καλλινικου
παραπορτιωι εκβαλων δικην προβατου ελαρυγγοτομησεν. ο δε Ἠλιας εις λογους
ελθων τωι μετα του Ἰουστινιανου στρατωι και λογον απαθειας δους αυτωι προς
εαυτον ειλκυσε. μονου δε υπο λειφθεντος Ἰουστινιανου, εν θυμωι δραξαμενος του
τραχηλου αυ του Ἠλιας τωι παραμηριωι την κεφαλην αυτου εξετεμε και προς
Φιλιππικον απεστειλεν. αυτος δε αχρι Ῥωμης ταυτην εξεπεμψεν. Ὁ δε προλεχθεις
μοναχος, ο αιρετικος και αστρονομος των Καλλιστρατων, προ του βασιλευσαι
Φιλιππικον εχρησμοδοτει αυτωι λεγων "επει η εκτη συνοδος κακως εγενετο, εαν
βασιλευσηις, ριψον αυτην, και γενεσθαι σοι εχει η βασιλεια πολυχρονιος και
κραταια." ο δε συνεθετο μεθ' ορκου τουτο ποιησαι. βασιλευ σας δε εποιησε
ψευδοσυνοδον επισκοπων κατα τον λογον του ψευδαββα, και ερριψε την αγιαν και
οικουμενικην εκτην συνοδον. και τωι αυτωι χρονωι ετυφλωθη ο ματαιος.
Κυρον δε τον πα τριαρχην εξωθησας της εκκλησιας, Ἰωαννην τον αυτου
συμμυ στην και συναιρετικον προεβαλετο. Ουτος ο Φιλιππικος ο και Βαρδανης εν
μεν ταις διαλαλιαις αυτου λογιος και εχεφρων ελογιζετο, εν δε ταις πραξεσιν αυτου
ασεμνως και ανικανως και αισχρως τον βιον αυτου διατελων παντηι 1.785 αδοκιμος
εδεικνυτο. εμμανως γαρ κινηθεις κατα της αγιας ʹ συνοδου ανατρεπειν εσπευδε τα
υπ' αυτης δογματισθεντα θεια δογματα. ευρε γαρ ομοφρονας αυτου αυτον τε τον
Ἰωαννην, ον εποιησε πατριαρχην, και αλλους ομοφρονας αυτου, και εγγρα φως
ανεθεματισαν αυτην. τωι δ' αυτωι χρονωι οι Βουλγαροι δια του Φιλεα λαθραι τωι στενωι
επιρριψαντες εως της χρυσης πορτης διεδραμον. τον δε αριθμον των σφαγεντων και
αιχμαλωτισθεν των, υπερ αριθμον οντα, λεγειν ουκ εχομεν. αυτοι δε αβλαβεις εις
την χωραν αυτων υπεστρεψαν. Τωι βʹ ετει εδοξε τωι Φιλιππικωι μετα τινων πολιτων
αρι στησαι. εν δε τωι σαββατωι της πεντηκοστης μεσημβριαζων, εξαπινα δια της
χρυσης πορτης εισελθων Ῥουφος πρωτοστρατηγος του Ὀψικιου, μεθ' ων ειχεν εν τηι
Θραικηι, και εισδραμων εις το παλατιον, ηρπασε τον Φιλιππικον και ηγαγεν εις το
αρματωριον των πρασινων, και ετυφλωσεν αυτον μηδενος γνοντος. τηι δε επαυριον,
ηγουν τηι κυριακηι της πεντηκοστης, συναχθεντος του λαου εν τηι μεγαληι εκκλησιαι
εστεφθη Ἀρτεμιος ο πρωτοασηκρητις, μετονομασθεις Ἀναστασιος, υπο Ἰωαννου
πατριαρχου αιρετικου, ετη βʹ. Ἀρτεμιος ο και Ἀναστασιος ετη βʹ. ουτος λογιωτατος
ων προεβαλετο στρατηγον ικανωτατον εις τα καβαλλαρικα, Λεοντα τον Ἰσαυρον,
και ετερον λογιωτατον εις τα πολιτικα, κακ τουτου εν αδειαι διετελει. ουτος
Θεοδωρον και Γεωργιον τους πατρικιους 1.786 εκτυφλωσας εις Θεσσαλονικην
εξωρισε. των δε Ἀραβων οπλιζο μενων κατα Ῥωμανιας δια τε γης και θαλασσης,
απηγγελη τωι βασιλει κατα της πολεως τουτους παραγινεσθαι. ο δε ηρξατο κτιζειν
δρομωνας και διηρεις, και τα παραλια τειχη ανακαινιζειν και τα χερσαια, και
 
 
 

289
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεννηματων τα ωρεια επληρωσεν. επι τουτου Γερμανος εκ μητροπολεως Κυζικου
μετατιθεται εις Κωνσταντι νουπολιν, και κιτατωριον μεταθεσιμου εκπεφωνηται
"ψηφωι και δοκιμασιαι των θεοφιλεστατων επισκοπων η θεια χαρις η παντοτε τα
ασθενη θεραπευουσα και τα ελλειποντα αναπληρουσα μετατι θησι Γερμανον τον
οσιωτατον προεδρον της Κυζικηνων μητροπο λεως εις αρχιεπισκοπον ταυτης της
θεοφυλακτου και βασιλιδος πο λεως επι Ἀρτεμιου βασιλεως." μαθων δε ο βασιλευς
οτι στολος εξηλθε Σαρακηνικος προς το κοψαι ξυλα εις τον Φοινικα, εξαρ τυσας
στολον εξαπεστειλε προς το καυσαι την τοιαυτην ξυλην. ελθοντος δε του στολου εν
τηι Ῥοδωι, εστασιασε, και τον μεν βα σιλεα ανεσκαψαν τον δε στρατηγον αυτον
Ἰωαννην ρομφαιαι ανει λον, και ευθεως κατα της βασιλιδος ανεπλευσαν. ελθοντων
δε αυτων εν τωι Ἀτραμυτιωι, ευρον εκεισε Θεοδοσιον διοικητην ευσεβη και
απραγμονα, και ανηγορευσαν αυτον βασιλεα. οπερ μαθων Ἀρτεμιος, την πολιν
οχυρωσας εν Νικαιαι τηι πολει κατεφυγεν. ο δε της πολεως στολος και ο του
Θεοδοσιου μεχρι μηνων εξ αλληλοις κατεπολεμουν. ο δε Θεοδοσιος διαβας επι τα
Θραικωια μερη εν οχλωι βαρει την πολιν καταλαμβανει, και τους εν τωι τειχει 1.787
των Βλαχερνων φυλακας δωροις διαφθειρας την εισοδον εσχε. την δε πολιν οι
πλωιμοι πραιδευσαντες μεγιστην ειργασαντο αλω σιν, μηδενος φεισαμενοι. τον δε
πατριαρχην Γερμανον και τους αρχοντας Ἀρτεμιου συλλαβομενοι εν Νικαιαι
απηγαγον. ους θεα σαμενος Ἀρτεμιος, λογον τε απαθειας λαβων, το μοναδικον πε
ριεβαλετο σχημα, και εις Θεσσαλονικην εξοριζεται. Λεων δε ο Ἴσαυρος των
ανατολικων στρατηγος ων, Ἀρτεμιου υπερμαχων ουχ υπεταγη Θεοδοσιωι, εχων
συναγωνιζομενον Ἀρταβασδον Ἀρμενιον στρατηγον των Ἀρμενιακων, ωι και δουναι
συνεθετο την ιδιαν θυγατερα. Θεοδοσιος βασιλευς Ῥωμαιων ετη βʹ, εφ' ου
Μασαλμας ο των Σαρακηνων αρχηγος επεστρατευσε κατα Ῥωμαιων. και προς τα
μερη του Ἀμωριου γενομενος γραφει προς Λεοντα των ανα τολικων στρατηγον "η
βασιλεια των Ῥωμαιων σοι αρμοζει. ελθε ουν και λαλησομεν τα προς ειρηνην." ο δε
προς αυτον αποστει λας υπατους και λογους ειρηνης ποιησαμενος, και ως βασιλευς
φημισθεις, επι την Νικομηδειαν ερχεται μετα πλειστου στρατου. εν ηι τωι του
Θεοδοσιου υιωι περιτυχων εν πολεμωι και χειρωσαμενος μετα της βασιλικης
υπηρεσιας πασης και των εν τελει του παλα τιου, καταλαμβανει την Χρυσοπολιν. ο
δε Θεοδοσιος λογους απαθειας παρ' αυτου λαβων παρεχωρησεν αυτωι της βασιλειας,
κληρικος συν τωι υιωι γενομενος. ουτος ην και χρυσογραφος. τελευται δε εν Ἐφεσωι,
και τιθεται εν τωι ναωι του αγιου Φιλιππου 1.788 υπο γην, γραφει δε εν τωι ταφωι
αυτου Ὑγεια. λεγουσι δε τινες των εντοπιων θαυματουργειν αυτον. Ἐλθων δε
Μασαλμας εν Περγαμωι ταυτην παρελαβεν· ειση γησεσι γαρ τινος μαγου ενεγκαντες
οι της πολεως εγκυον γυναικα ταυτην ανετεμον, και το βρεφος εν κακαβωι
εψησαντες εις την τοιαυτην θεοβδελυκτον θυσιαν παντες οι πολεμειν βουλομενοι
τα μανικια της δεξιας χειρος αυτων εβαψαν, καντευθεν δικαιαι του θεου κρισει τοις
εχθροις παρεδοθησαν.
Κοσμου ετος #22 σθʹ, της θειας σαρκωσεως ψγʹ, Λεων ο και Κονων, ο Ἴσαυρος
και εικονομαχος, εβασιλευσεν ετη κδʹ. προ ολιγων τινων χρονων της βασιλειας
Λεοντος Ἑβραιοι τινες εκ Λαοδικειας της Φοινικης ηλθον προς Ἰζηθ τον αρχηγον
Ἀραβων,επαγγελλομενοι αυτωι ετη μʹ κρατησαι της Ἀραβων αρχης, ει τας εν ταις
εκκλησιαις των Χριστιανων τιμωμενας σεπτας εικονας εν πασηι τηι αρχηι αυτου
καταλυσει. τουτοις πεισθεις ο ανοητος Ἰζηθ δογμα καθολικον εψηφισατο κατα των
αγιων και σεπτων ει κονων. αλλα χαριτι Χριστου και ταις πρεσβειαις της παναγνου
θεοτοκου και παντων των αγιων συντομως τεθνηκως ου διαπεμψαι αυτο ηδυνηθη
εις την επικρατειαν αυτου· ουπω γαρ διηλθεν ενιαυτος, και η θεια δικη μετηλθεν
 
 
 

290
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον. ου ο υιος την ηγεμο νιαν δεξαμενος ως ψευδομαντεις αυτους εβουληθη
αποκτειναι. οπερ μαθοντες ανεκαμψαν εν τοις Ἰσαυρικοις μερεσιν. εις πη γην δε
τινα αναψυχοντων αυτων, ιδου ουτος ο Λεων νεανισκος 1.789 ετι ων, καλος τωι ειδει
και ευμηκης τωι σωματι, βαναυσος την τεχνην και εξ αυτης την ζωην ποριζομενος,
και εκ του υποζυγιου τον φορτον περιελομενος εκαθισε και αυτος επι τηι πηγηι ως αρι
στησων. ειτα οι των εγγαστριμυθων μυσται του καταρξαι της Ῥωμαικης βασιλειας
των σκηπτρων τουτωι προλεγουσι. του δε Λεοντος αναβαλλομενου, πληροφορειται
υπ' αυτων. οι και αι τουσιν ορκον, ει εις περας ελθηι τουτο, οπερ αν αιτησωνται ποιη
σειν. πλησιαζοντος δε εκεισε ναου του αγιου Θεοδωρου ομνυσιν αυτοις.
υποχωρησαντων ουν αμφοτερων, υπο Σισινιου πατρι κιου στρατολογειται ο Λεων.
και εν ολιγωι υπο Ἰουστινου του ρινοτμητου σπαθαριος γενομενος εις τα εσπερια
πεμπεται, και νικησας υπο Θεοδοσιου στρατηγος ανατολης γινεται, και της βα
σιλειας κρατει τωι προειρημενωι τροπωι. Τωι βʹ ετει κατελαβε Σουλειμαν μετα στολου
και αμηραδων, και διεπερασεν εξ Ἀβυδου εν τηι Θραικηι. ου τελευτησαντος αμη ρευει
Ουμαρος. χειμωνος δε βαρυτατου γενομενου εν τηι Θραικηι ως επι ημερας εκατον μη
φανηναι γην εκ της κρυσταλλωθεισης χιονος, πληθος ιππων τε και καμηλων και
λοιπων ζυων των εχθρων τεθνηκασι. τωι δε εαρινωι καιρωι κατελαβε Σουφιαμ μετα
του εν Αιγυπτωι κτισθεντος στολου, και προσωρμισεν εις τον του Καλου Ἀγρου
λιμενα. μετ' ου πολυ και Ἰζηθ μεθ' ετερου στολου κτισθεντος εν Ἀφρικηι και αυτος
προσωρμισεν εις τον Σατυ ρον και τον Βρυαντα και εως Καρτου λιμενος. οι μεντοι
των δυο τουτων στολων Αιγυπτιοι καθ' εαυτους βουλευσαμενοι νυκτος 1.790
εισηλθον εν τηι πολει τον βασιλεα ευφημουντες, ωστε απο της Ἱερειας μεχρι της
πολεως ολοξυλον φαινεσθαι την θαλασσαν. εκαστος δε των τοιουτων στολων
στρατον ειχεν αναριθμητον και πλοια και οπλα αριθμωι μη υποβαλλομενα. και ταυτα
παντα δια της βοηθειας του ευσπλαγχνου θεου και των πρεσβειων της θεο τοκου
κατα τον τοπον τα μεν εβυθισθησαν υπο ανεμων τα δε ενε πρησθησαν, και παντες
μετα των πλοιων αυτων αρδην απωλοντο, πολεμουντες την πολιν επι ετη δυο.
παλιν δε του Μερδασα συν τωι στρατωι αυτου απο των πυλων εως Νικαιας και
Νικομηδειας ανατρεχοντος, οι εν τωι Λιβα και τωι Σοφωνι δικην Μαρδαιτων
κρυπτομενοι Ῥωμαιοι εξαιφνης τουτους επιρριπτοντες και πολυν φονον καθ'
εκαστην ποιουντες απεδιωξαν. αλλως τε και λιμου αυτους καταλαβοντος σφοδρου
παντα τα θνησκοντα ζωια κατη σθιον. φασι δε οτι ανθρωπους τεθνεωτας και την
εαυτων κοπρον συν ριζαις βοτανων τεθρυμμεναις εψοντες ησθιον. ενεσκηψε δε
αυτοις και λοιμικη νοσος, και αναριθμητα πληθη εξ αυτων ωλεσε. συνηψαν δε προς
αυτους και οι Βουλγαροι πολεμον, και κατε σφαξαν χιλιαδας εικοσιδυο Ἀραβων. και
αλλα πολλα συνεβη αυτοις δεινα, ως επιγνωναι τηι πειραι τον θεον και την
δεσποιναν θεοτοκον φρουρους ειναι ταυτης της πολεως· και ουκ εστιν εγκα ταλειψις
τελεια θεου εν τοις εν αληθειαι επικαλουμενοις αυτον, ει και προς βραχυ
παιδευομεθα δια τας αμαρτιας ημων.
Τουτωι τωι ετει Σεργιος πρωτοσπαθαριος και στρατηγος 1.791 Σικελιας,
ακουσας οτι οι Σαρακηνοι παρακαθεζονται την πολιν, εστεψεν ιδιον βασιλεα εκ των
ανθρωπων αυτου Βασιλειον πολιτην, τον υιον Ὀνομαγουλου, μετονομασας αυτον
Τιβεριον. εποιησε δε προβολας και ιδιους αρχοντας μετα βουλαις Σεργιου. ο δε βα
σιλευς ταυτα ακουσας αποστελλει Παυλον τον οικειον αυτου μετα δυναμεως, ος
καταλαβων την Σικελιαν και τας βασιλικας προστα ξεις υπαναγνους τωι λαωι, ευθυς
τον μεν Λεοντα βασιλεα ευφη μησαν, Βασιλειον δε τον Ὀνομαγουλον και τους συν
αυτωι δεσμιους τωι Παυλωι παραδεδωκασιν, ους καρατομησας τας κε φαλας αυτων τωι
βασιλει εξαπεστειλεν. ο δε Σεργιος λογους απαθειας λαβων εξηλθε προς τον
 
 
 

291
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παυλον, και ουτως ειρηνευσαν τα εσπερια. τα δε εναπομειναντα πλοια των Ἀραβων
και Ου μαρου τηι ιεʹ του Αυγουστου μηνος μετ' αισχυνης πολλης ανα καμψαι
βουληθεντα, λαιλαψ εκ θεου ενσκηψας τα μεν εν Προι κοννησωι τα δε εν τοις
αποστροφοις και ταις λοιπαις ακταις κατε ποντισε. τοις δε περιλειφθεισιν εν τωι
Αιγαιωι πελαγει χαλαζα πυρινη ενσκηψασα αναβρασαι την θαλασσαν πεποιηκε. και
της πισσης λυθεισης αυτανδρα απωλοντο, μονων πεντε εις Συριαν διασωθεντων,
την του θεου ημων δυναστειαν απαγγελλοντα. Τουτου τωι αʹ ετει σεισμος μεγας
εγενετο εν Συριαι. ηναγ κασε δε Ουμαρος τους Χριστιανους μαγαριζειν, και τους μεν
πει θομενους αυτωι ατελεις εποιει, τους δε μη πειθομενους ανηιρει· οθεν και πολλους
μαρτυρας απειργασατο. εθεσπισε δε και Χρι 1.792 στιανον κατα Σαρακηνων μη
μαρτυρειν. εγραψε δε και προς τον βασιλεα Λεοντα του μαγαρισαι και αυτον. Τωι γʹ
ετει ετεχθη τωι βασιλει Λεοντι υιος δυσσεβεστατος και του Ἀντιχριστου προδρομος,
Κωνσταντινος ο Καβαλλινος. τηι δε κεʹ του Ὀκτωβριου μηνος εστεφθη Μαρια η γυνη
Λεοντος εν τωι τρικλινωι του Αυγουστεως, και ευξαμενη προ της εισοδου του αγιου
θυσιαστηριου μετηλθεν εις τον μεγαν βαπτιστηρα, και βαπτισαντος εκεισε Γερμανου
του πατριαρχου τον της κακιας αυτου και βασιλειας διαδοχον Κωνσταντινον, δεινον
και δυσωδες εκ νηπιοτητος αυτου προεσημανατο τεκμηριον· και γαρ αφωδευσεν εν
τηι αγιαι κολυμβηθραι, ως ειπειν τον πατριαρχην προφητικως οτι μεγιστον κακον
Χριστιανοις και τηι εκκλησιαι δι' αυτου γενη σεται. τουτον ανεδεξαντο οι προυχοντες
των θεματων και της συγκλητου. τωι δ' αυτωι ετει Νικητας ο Ξυλινιτης γραφει προς
Ἀρτεμιον εν Θεσσαλονικηι απελθειν προς Τερβελιν του αναλαβε σθαι συμμαχιαν
Βουλγαρικην και ελθειν κατα Λεοντος. του δε απελθοντος, διδωσιν αυτωι στρατον ο
Τερβελις και πεντηκοντα κεντηναρια χρυσιου. ερχεται γουν προς
Κωνσταντινουπολιν ο Ἀρτεμιος. μη δεξαμενης δε αυτον της πολεως, οι Βουλγαροι
τουτον τωι Λεοντι παραδεδωκασι και φιλοφρονηθεντες παρ' αυ του υπεστρεψαν. ο δε
βασιλευς τον Ἀρτεμιον συν τωι Ξυλινιτηι ανειλε, δημευσας την Ξυλινιτου ουσιαν·
μαγιστρος γαρ ων πλου σιος πανυ υπηρχε. συν αυτοις απεκεφαλισε και τον
αρχιεπισκο 1.793 πον Θεσσαλονικης και αλλους πλειστους, πλειονας δε ερρινοτο
μησε και εξωρισε. Τωι δʹ ετει, τηι ημεραι του πασχα, εστεφθη Κωνσταντινος ο
Καβαλλινος υπο Λεοντος του πατρος αυτου εν τωι τριβουναλιωι, υπο του αγιου
Γερμανου. τωι δε αυτωι ετει απεβιω Ουμαρος, αμηρευσας των Ἀραβων ετη δυο μηνας
δʹ. και αμηρευει Ἰζηδ. τυραννει δε και εν Περσιδι αλλος Ἰζηδ Μουαλαβι, και
συναπηλ θον αυτωι πολλοι της Περσιδος. ο δε Ἰζηδ ανειλεν αυτον και την Περσιδα
υπεταξεν. Τωι εʹ ετει εφανη τις Συρος ψευδοχριστος, και επλανησε τους Ἑβραιους
λεγων εαυτον ειναι Χριστον τον υιον του θεου. Τωι ʹ ετει ηναγκασεν ο βασιλευς τους
Ἑβραιους και τους Μοντανους βαπτιζεσθαι. οι δε Ἑβραιοι απροαιρετως βαπτιζομενοι
απελουοντο το βαπτισμα, και εσθιοντες μετελαμβανον των αγιων μυστηριων. οι δε
Μοντανοι διαμαντευσαντες εαυτους, θεωρησαντες ημεραν, εισηλθον εις τους
ωρισμενους οικους της πλανης αυτων και κατεκαυσαν εαυτους. Τωι ζʹ ετει ηλθον,
καθως προειρηται, οι μαντεις οι χρησμο δοτησαντες τωι Λεοντι την βασιλειαν, και
απαιτουσι παρ' αυτου την υποσχεσιν ηγουν την των αγιων εικονων καθαιρεσιν,
υποσχο μενοι τωι ασεβει ποιησαντι ουτως βιωσειν χρονους εκατον. του τοις πεισθεις
ο αλαστωρ πολλων κακων αιτιος γεγονεν ημιν τοις 1.794 Χριστιανοις. ευρων γαρ
τινας ομοφρονουντας αυτωι και τον Να κωλειας επισκοπον, ου μικρως την πιστιν
ελυμηνατο. Ἱστορηται δε οτι εθος ην τον ρηγα Φραγγιας κατα γενος αρχειν, και
μηδεν διοικειν πλην οτι αλογως εσθιειν και πινειν, κατα δε τον Μαιον μηνα
προκαθεζεσθαι επι παντος του εθνους, και προσκυνειν αυτοις και αντιπροσκυνεισθαι
υπ' αυτων, δωρο φορεισθαι τε κατα συνηθειαν και αντιδιδοναι αυτοις, εχειν δε
 
 
 

292
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προοικον γνωμην αυτου και του εθνους εις το διοικειν παντα τα πραγματα.
ελεγοντο δε οι εκ του γενους εκεινου καταγομενοι κριστατοι, ο ερμηνευεται
τριχοραχατοι· ειχον γαρ κατα της ρα χεως αυτων τριχας εκφυομενας ως χοιροι. Τωι
θʹ ετει ηρξατο ο δυσσεβης Λεων τον κατα της των αγιων εικονων καθαιρεσεως
λογον ποιεισθαι.
Γρηγοριος δε ο παπας Ῥωμης τουτο μαθων τους φορους της Ἰταλιας και
Ῥωμηςεκωλυσε, γραψας και προς Λεοντα επιστολην δογματικην, μη δειν βασιλεα
λογον περι πιστεως ποιεισθαι και καινοτομειν τα αρ χαια δογματα της εκκλησιας τα
υπο των αγιων πατερων δογματι σθεντα. τωι δ' αυτωι ετει και ο χειμαρρος
πλημμυρησας εισηλθεν εις Ἔδεσαν, και την πολιν και πολλους ηφανισε. Τωι ιʹ ετει
επεστρατευσε Μασαλμας την Καισαρειαν Καπ παδοκιας και παρελαβεν αυτην.
γεγονε δε και θανατικον εις Συ ριαν. εν αυτωι τωι ετει, ωραι θερους, ατμις καμινου
πυρος ανε βρασεν ανα μεσον Θηρας και Θηρασιας των νησων εκ του βυθου 1.795 της
θαλασσης επι ημερας τινας, και κατα βραχυ παχυνομενης και απολιθουμενης τηι
πυρωδει εκκαυσει ολος ο τοπος και ο αηρ πυροφανης εδεικνυτο. τηι δε παχυτητι της
γεωδους ουσιας πετρο κισσηρους μεγαλους ως λιθους τινας αναπεμψαι καθ' ολης
της μικρας Ἀσιας και Λεσβου και Ἀβυδου και της προς θαλασσαν Μακεδονιας, ως
απαν το προσωπον της θαλασσης ταυτης κισση ρων επιπολαζοντων γεμειν. μεσον δε
του τηλικουτου πυρος νησος απογεωθεισα τηι λεγομενηι ιεραι νησωι συνηφθη, μηπω
το πριν ουσα, αλλ' ως αι προρρηθεισαι Θηρα τε και Θηρασια ποτε εξε βρασθησαν,
ουτω και αυτη νυν επι των χρονων του θεομαχου Λεοντος. ος την κατ' αυτου θειαν
οργην υπερ αυτου λογισα μενος αναιδεστερον κατα των αγιων σεπτων εικονων
ηγειρε πολε μον. οι μεντοι κατα την βασιλιδα πολιν οχλοι σφοδρα λυπου μενοι αυτωι
τε εμελλον επελθειν και πολλους βασιλικους ανθρω πους ανειλον, τους τε
καθελοντας την επι της μεγαλης χαλκης πυλης του κυριου εικονα, ως πολλους υπερ
της ευσεβειας τιμωρη θηναι μελων τε εκκοπαις και μαστιξι και εξοριαις και ζημιαις
υπο βληθηναι, σβεσθηναι τε των παιδευτηριων την ευσεβη διδασκα λιαν. προς γαρ
τηι λεγομενηι βασιλικηι κινστερνηι παλατιον ην σεμνον, εν ωι κατα τυπον αρχαιον
οικουμενικος εκαθητο διδασκα λος, εχων μαθητας λογωι και βιωι σεμνους τον
αριθμον δωδεκα. ουτοι πασαν λογικην επιστημην ταχει τε και μεγεθει φυσεως
μετερχομενοι ουχ ηκιστα την εκκλησιαστικην μετηιεσαν θεοσοφιαν· 1.796 ων της
γνωμης χωρις ου θεμιτον τι ποιειν εδοκει ουδε τοις βασι λευσιν αυτοις. τουτους ο
Κονων συχνως προσκαλουμενος επει ραζε πεισαι τηι αυτου αιρεσει. καταθεσθαι δε μη
καταδεχομενους αλλ' αντιπιπτοντας ατιμως κατακλεισθηναι διεκελευσατο εκεισε,
δια δε της νυκτος πυρ κυκλοθεν υφαψας αυταις εστιαις και βι βλοις πολλαις και
καλαις και σκευεσιν ιεροις ο μιαρος κατεκαυσεν. εντευθεν στασιαζουσι κατ' αυτου
μεγαληι ναυμαχιαι συμφωνησαν τες Ἑλλαδικοι τε και οι των Κυκλαδων νησων, οι
και προσπελα σαντες τωι Βυζαντιωι ηττωνται, εμπρησθεντων αυτων εντος νηων τωι
σκευαστωι πυρι. αυξει δε την κακιαν Λεων ο δυσσεβης, κατα της ευσεβειας τον
διωγμον επιτεινων. Τωι δ' αυτωι ετει κατα της Βιθυνων Νικαιας παραταττεται Ἄμερ
εν χιλιασι ιεʹ μονοζωνων προδραμων και απαρασκευαστον κυκλωσας την πολιν, και
Μαβιας επακολουθων εν αλλαις οκτω ημισυ μυριασιν· οι μετα πολλην πολιορκιαν
και καθαιρεσιν μερι κην των τειχων, δι' οπτασιας των εν αυτηι τιμωμενων αγιων πα
τερων αισχυνθεντες, απρακτοι υπεχωρησαν. Κωνσταντινος δε τις στρατωρ του
Ἀρταβασδου, ιδων εικονα της θεοτοκου εστωσαν, λαβων λιθον ερριψε κατ' αυτης
και συνετριψεν αυτην και πεσου σαν κατεπατησε. θεωρει ουν εν οραματι
παρεστωσαν αυτωι την δεσποιναν και λεγουσαν αυτωι "οιδας ποιον πραγμα γενναιον
ειρ γασω εις εμε; οντως κατα της εαυτου κεφαλης τουτο εποιησας." τηι δε επαυριον
 
 
 

293
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσβαλοντων των Σαρακηνων τωι τειχει και πολε μου κροτηθεντος, δραμων εις το
τειχος ο ταλαιπωρος βαλλεται 1.797 τωι εκ του μαγγανικου λιθωι, ος συνετριψεν
αυτου την κεφαλην και το προσωπον, αξιον της αυτου δυσσεβειας κομισαμενος το
ανταποδομα. Ὁ μεντοι βασιλευς Λεων ου μονον περι την σχετικην των σεπτων
εικονων ο δυσσεβης εσφαλλετο προσκυνησιν, αλλα και περι των πρεσβειων της
παναγνου θεοτοκου και παντων των αγιων· και τα λειψανα δε των αγιων ο
παμμιαρος, ως οι διδα σκαλοι αυτου Ἄραβες, εβδελυττετο. εκ τουδε τοινυν του
χρονου αναιδως τωι μακαριωι Γερμανωι προσετριβετο, ον και μεταστειλα μενος
ηρξατο λογους τινας κινειν μεθ' υπουλιας και καταγινωσκειν παντων των προ
αυτου βασιλεων και ιερεων ως ειδωλολατρησαν των εν τηι προσκυνησει των αγιων
εικονων. ο δε μεγας εφη Γερ μανος "ακουσον βασιλευ. του κυριου υμων Ἰησου
Χριστου δια σαρκος επιφανεντος πασα ειδωλολατρια εκποδων γεγονε και παν
αγαλμα ειδωλικον ηφανισται και εξωστρακισται, ως φησιν ο προ φητης Ζαχαριας
οτι λεγει κυριος Σαβαωθ, εξολοθρευσω τα ονο ματα των ειδωλων απο της γης, και
ουκετι αυτων εσται μνεια. πλην την καθαιρεσιν των ιερων εικονων ακουομεν
μελλειν εσεσθαι, αλλ' ουκ επι της σης βασιλειας." του δε βιασαμενου ειπειν επι
ποιας, εφη ο αγιος επι Κονωνος. ο δε αποκριθεις εφη "οντως εγω ειμι· τουτο γαρ εστι
το βαπτιστικον μου." και ο μεγας Γερμανος υπολαβων εφη "μη γενοιτο, δεσποτα, επι
της σης βασιλειας πραχθηναι το θεοστυγες τουτο κακον." ο δε θεομαχος 1.798
τυραννος τουτο ακουσας, σφοδρα χαλεπηνας και λεοντειον βρυξας, ειδωλολατρην
τε αποκαλεσας και ταις ιδιαις χερσι ραπισας των βασιλειων εξελαυνει. σιλεντιον τε
ποιησας κατα των αγιων εικο νων προσκαλειται παλιν τον αγιον Γερμανον,
οιομενος πεισαι αυ τον υπογραψαι. ο δε ουδ' ολως ειξε τηι θωπειαι η τηι απειληι του
τυραννου. μαλλον μεν ουν ανεμνησεν αυτον ο μακαριος των προ της αυτοκρατοριας
συνθηκων, οπως αυτον θεον εγγυητην δεδωκε μη παρασαλευσαι τι των της
αληθειας δογματων. αλλ' ουδ' ου τως ηισχυνθη ο αθλιος· μαλλον δε και ηγωνιζετο,
ει που αυτον εν λογοις συλληψεται, ιν' ως φατριαστην και ουχ ως ομολογητην
καθεληι του θρονου. ευρεν ουν εις τουτο συμμαχον Ἀναστασιον συγκελλον του
αγιου, συνταξαμενος αυτον του θρονου διαδοχον εσεσθαι. ον ο μακαριος ουκ
αγνοων, ως αλλον Ἰσκαριωτην, σοφως τα περι προδοσιας ανεμιμνησκε. και ποτε
εισερχομενου προς τα βασιλεια, επατησεν ο Ἀναστασιος τα οπισθια της στολης του
αγιου· προς ον ο οσιος εφη "μη σπευδε· το ∆ιιππον εκδεχε ται σε." μετα δε ετη ιεʹ
Κωνσταντινος ο διωκτης μετα του γαμ βρου αυτου Ἀρταβασδου συν αλλοις εχθροις
αυτου τουτον τυψας εν τωι ιπποδρομωι, δια του ∆ιιππου γυμνον επ' ονου καθισας εξ
αντιστροφου επομπευσε δια το ανασκαψαι μεν τον βασιλεα Κων σταντινον, στεψαι
δε τον Ἀρταβασδον· καντευθεν η προρρησις απεβη του οσιωτατου Γερμανου. εν μεν
ουν τωι Βυζαντιωι προ μαχος των υπερ ευσεβειας δογματων ο ιερος ουτος και
θεσπεσιος 1.799 ηκμαζε Γερμανος, θηριομαχων καθ' εκαστην προς τον φερωνυμον
Λεοντα και τους αυτου συνασπιστας, εν δε τηι πρεσβυτεραι Ῥωμηι Γρηγοριος
αποστολικος ανηρ και Πετρου του κορυφαιου συνθρο νος, ος δια τα υπ' αυτου
γινομενα θεια πονηματα ∆ιαλογος εκληθη. ουτος ο αγιος δια τας ανοσιουργιας
Λεοντος αφηνιασε, και προς τον Φραγγον σπονδην ειρηνικην ποιησαμενος τους τε
φορους εκωλυσε και Ἀναστασιον και τους συν αυτωι ανεθεματισε. τον δε βασιλεα δι'
επιστολων αυτου πολλων πολλοις εγνωσμενων αριδηλως ελεγχει. εν δε τηι κατα
Συριαν ∆αμασκωι Ἰωαννης μοναχος και πρεσβυτερος, ο Χρυσορροας ο του Μανσουρ,
ο ερμηνευεται Λεντραβος, ονπερ ο δυσσεβης Μανζηρ Ἰουδαικωι φρονηματι
μετωνομασεν. ουτος ο οσιος Ἰωαννης και μελωιδος ωνομασθη μετα Κοσμα επισκοπωι
του Μαιουμα και Θεοφανους αδελφου Θεοδωρου των γραπτων, δια το αυτους
 
 
 

294
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μελωιδησαι τα εν ταις εκκλησιαις των Χριστιανων τετυπωμενα ψαλλεσθαι· ην γαρ ο
αγιος Ἰωαννης ουτος τωι τε βιωι και τωι λογωι διδασκαλος αριστος, πασης γνωσεως
θειας τε και ανθρωπινης εμπεπλησμενος. αλλα Γερμανον μεν ως υπ' αυτον οντα ο
Λεων εκβαλλει του θρο νου, ος το ωμοφορον εν τηι αγιαι τραπεζηι της μεγαλης
εκκλησιας θεις απεταξατο τηι ιερωσυνηι και υπεχωρησεν. ο δε θεομαχος αντ' αυτου
χειροτονει Ἀναστασιον τον προλεχθεντα συγκελλον, συνθεμενον τηι ασεβει αυτου
βουληι και αιρεσει. ο δε οσιος Γερμανος εξερχομενος μεθ' ετερων διδασκαλικων
λογων εφη "εαν ειμι 1.800 εγω Ἰωνας, βαλλετε με εις την θαλασσαν· χωρις γαρ
οικουμενικης συνοδου καινοτομησαι πιστιν, ω βασιλευ, αδυνατω." και απελθων εν
τωι γονικωι αυτου οικωι του Πλατανιου ησυχασεν, αρχιερευσας ετη ιδʹ μηνας εʹ
ημερας ζʹ. Τωι ιδʹ ετει επεστρατευσε Μασαλμας τηι Ῥωμανιαι, και ελθων εις
Καππαδοκιαν παρελαβε δολωι το Χαρσιανον καστρον.
Τωι ι ʹ ετει Λεων ο βασιλευς την θυγατερα χαγανου του των Σκυθων
δυναστου τωι υιωι Κωνσταντινωι ενυμφευσατο, ποιησας αυτην Χριστιανην και
ονομασας Ειρηνην· ητις εκμαθουσα τα ιερα γραμματα διεπρεψεν εν ευσεβειαι, την
των αθεων δυσσεβειαν ελεγχουσα. ο δε βασιλευς εμαινετο κατα του παπα και της
απο στασεως Ῥωμης και Ἰταλιας, και εξοπλισας στολον μεγαν απεστειλε κατ' αυτων.
ηισχυνθη δε ο ματαιος ναυαγησαντος του στολου εις το Ἀδριατικον πελαγος.
εκμανεις ουν επι τουτωι πλεον ο θεομαχος φορους κεφαλικως τωι τριτωι μερει
Σικελιας και Καλαβριας του λαου επεθηκε. τα δε λεγομενα πατριμωνια των εν Ῥωμηι
ναων των αγιων και κορυφαιων αποστολων εκπαλαι τελουμενα, ταλαντα τρια
ημισυ, τωι δημοσιωι λογωι τελεισθαι προσεταξεν, εποπτευειν τε και αναγραφεσθαι τα
τικτομενα βρεφη προς το απαιτεισθαι τον λεγομενον κεφαλητιωνα. Τωι ιηʹ και ιθʹ
και καʹ ετει Σουλειμαν ο υιος Ἰσαμ την Ἀσιαν καταδραμων πολλους αιχμαλωτους
εποιησεν. ηιχμαλω τευσε δε και τινα Περγαμηνον, ος ελεγεν εαυτον Τιβεριον ειναι
1.801 υιον Ἰουστινιανου. τουτον Ἰσαμ εις τιμην του ιδιου παιδος και των βασιλεων
εκφοβησιν μετα τιμης βασιλικης και στρατευματων ειχεν· ον εκπεμπει εις
Ἱερουσαλημ και εις ολην την Συριαν προς θεαν παντων. Τωι κγʹ ετει επεστρατευσε
Σουλειμαν κατα Ῥωμαιων, εχων μυριαδας ʹ. και πολλην αλωσιν και αιχμαλωσιαν
ποιησαμενος, πορθησας και το Σιδηροκαστρον, αβλαβης υπεστρεψε. Τωι κδʹ ετει
εκαυθησαν αι αγοραι υπο των Ἱερακιτων, και πολλοι εξ αυτων εφουλκισθησαν. τηι
κ ʹ του Ὀκτωβριου μηνος, του αγιου ∆ημητριου, ημεραι δʹ ωραι ηʹ, σεισμος μεγας
γεγονε και φοβερος εν Κωνσταντινουπολει, και επτωθησαν εκκλησιαι και
μοναστηρια και οικοι, και λαος πολυς απεθανεν. επεσε δε και η στηλη Ἀρκαδιου εν
τωι Ξηρολοφωι και αλλαι πολλαι, και τα χερσαια της πολεως τειχη, και πολεις και
χωρια εν τηι Θραικηι, η τε Νικαια και Νικομηδεια και Πραινετος. απεφυγε δε και η
θαλασσα των ιδιων ορων εν τισι τοποις. εκρατει δε και ο σεισμος μηνας ιαʹ. ιδων δε ο
βασιλευς τα τειχη της πολεως πτωθεντα, διελαλησε λεγων οτι υμεις οι της πολεως
αδυνατειτε τα τειχη κτιζειν, αλλα προσεταξαμεν τοις διοικηταις των θεματων απαι
τειν εις τον κανονα κατα νομισμα μιλιαρισιον εν, και λαμβανει αυτο η βασιλεια, και
κτιζει αυτα. καντευθεν απεκρατησεν η συνηθεια παρεχειν τα δικερατα τοις
διοικηταις. κερατια δε αι ιβʹ φολλεις ωνομασθησαν, ητοι νουμμοι απο Νουμα
βασιλεως 1.802 Ῥωμης, ος και πρωτος τους οβολους τηι ιδιαι εικονι εχαραξε και
νουμμους αυτους κατα το ιδιον ονομα εκαλεσεν. ουτος και οφφι κιον ετυπωσεν,
οπερ εις των ανθρωπων αυτου εχων ελαμβανεν εξ εκαστου των απο του παλατιου
ρογευομενων φολλεις ιβʹ ητοι κε ρατιον εν. διο και ελεγετο ο κερατιον. τουτο δε ην
ως εν τυπωι ψηφου των ρογευομενων απο του παλατιου· ουπω γαρ τοτε απο γραφαι
κατα Ῥωμην ησαν. εν δε τηι πρωτηι αιχμαλωσιαι του Ἰσραηλ ουτος ο Νουμας εγενετο,
 
 
 

295
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν τωι #22δψπʹ ετει της κοσμου κτισεως. Ἐβασιλευσεν ουν Λεων ο και Κονων, ο
Ἴσαυρος, ετη κδʹ μηνας βʹ ημερας κεʹ. και θνησκει συν τωι σωματικωι και τον ψυχικον
θανατον, νοσωι δυσεντεριας βληθεις· και τιθεται το δυστηνον αυτου σωμα εν τωι ναωι
των αγιων αποστολων. οσα δε και οια κατα Χριστιανων συνεβησαν εν ταις ημεραις
τουτου του δυσσεβεστατου και απανθρωπου Λεοντος, περι τε την ορθοδοξον ημων
πιστιν και περι τας των πολιτικων διοικησεις αισχρου κερ δους και φιλαργυριας
επινοιαι, κατα τε παντος κοσμου και των Χριστιανων σεισμοι και λιμοι και λοιμοι και
εθνων επαναστασεις και θανατοι, απορω μνημονευσαι· υπερβαινουσι γαρ παντα
νουν και λογον και διανοιαν. αξιον δε λοιπον εφεξης και του δυσσεβε στατου και
παναθλιου παιδος αυτου τας αθεμιτους διεξελθειν πραξεις ανοσιουργοτερας και
θεομισητους ουσας.
2.3 Κοσμου ετος #22 σλ ʹ, της θειας σαρκωσεως ετος ψλθʹ, Κωνσταντινος ο
Καβαλλινος εικονομαχος εβασιλευσεν ετη λεʹ, εκ δεινοτατου λεοντος φανεις
ποικιλοτροπος παρδαλις και εκ σπερματος οφεως ασπις και οφις πετομενος. ουτος
την πατρυαν βασιλειαν τε και δυσσεβειαν διαδεξαμενος εκ θεου πλειον διιστατο και
της θεομητορος και παντων των αγιων, καντευθεν λοιπον μαγειαις και ασελγειαις
και δαιμονων επικλησεσι και σπλαγχνων ανατομαις και αλλοις πονηροις
επιτηδευμασι κυνηγεσιαις τε και ιπποδρομιαις σχολαζων οργανον επιτηδειον του
Ἀντιχριστου γεγονεν, ως και θεσμον καθολικον εκθεσθαι, μη λεγεσθαι τινα το
παραπαν αγιον, αλλα και τα λειψανα τουτων ευρισκομενα διαπτυεσθαι, και μηδε
πρεσβειαν αυτων εξαιτειν. "ουδεν γαρ" ελεγεν "ισχυουσι," προσθεις ο παμμιαρος
"μηδε την της Μαριας επικαλεισθω τις πρεσβειαν· ου γαρ δυναται τι." αλλα μηδε
θεοτοκον αυτην ονομαζεσθαι. λαβων γαρ εν χειρι πληρες χρυσιου βαλαντιον και
υποδειξας αυτο 2.4 πασιν, ηρετο τινος αξιον εστι· των δε "πολλου" ειποντων,
κενωσας παλιν το χρυσιον ηρετο τινος εστιν αξιον, και λεγουσιν "ουδενος" "ουτως"
εφη "και η Μαρια, εως μεν ειχε τον Χριστον εν αυτηι, τετιμημενη ην, αφ' ου δε
τουτον απετεκεν, ουδεν των λοιπων γυναικων διενηνοχε." φεισαι ημων, κυριε. εκ
τουτου ου μικρα τις αθυμια τους Χριστιανους κατελαβεν, ωστε παρα παντων
μισηθηναι και Ἀρταβασδωι κουροπαλατηι και γαμβρωι επ' αδελφηι αυτου
προστεθηναι. αδελφηι αυτου προστεθηναι. Ἐξελθων δε ο Κωνσταντινος εν τοις του
Ὀψικιου μερεσι κατα των Ἀραβων υπεβλεπετο κακωσαι Ἀρταβασδον, οντα εν τωι
∆ορυλαιωι. ο δε τουτο γνους κινει κατ' αυτου, και τον μεν πα τρικιον Βισηρον, τον
συμμυστην Κωνσταντινου, ρομφαιαι ανει λεν, ο δε Κοπρωνυμος φοβηθεις, επιβας
παριππιου, φευγει εις το Ἀμωριον. δεξιουται δε Λογγινον στρατηγον των
ανατολικων μεγαλαις υποσχεσεσι, και σωζεται παρ' αυτου. εντευθεν μαχαι
δεινοταται τοις υπηκοοις, εκατερων βασιλεων αναγορευομενων. εισηλθε δε
Ἀρταβασδος εν τηι πολει, και παρευθυ κατα πασαν αυτην τας ιερας ανεστηλωσεν
εικονας, ανηγορευθη δε παρα των θεματων βασιλευς. Ἀναστασιος δε ο ψευδωνυμος
πατριαρχης, κρατησας τα τιμια και ζωοποια ξυλα, ωμοσε τωι λαωι οτι μα τον
προσηλωθεντα εν αυτοις, ουτως μοι ειπε Κωνσταντινος ο βασι λευς, οτι μη λογισηι
υιον θεου ειναι ον ετεκε Μαρια, τον λεγο μενον Χριστον, αλλα ψιλον ανθρωπον· η
γαρ Μαρια ουτως αυ 2.5 τον ετεκεν ως και εμε η μητηρ μου Μαρια. και τουτο
ακουσαν τες οι λαοι ανεσκαψαν αυτον. Τωι βʹ ετει τεθνηκεν Ἰσαμ ο των Ἀραβων
αρχηγος. ουτος την αγιωτατην εκκλησιαν Ἀντιοχειας επι τεσσαρακοντα χρονους
χηρευουσαν, κωλυοντων των Ἀραβων πατριαρχην γενεσθαι εν αυτηι, εχων τινα
προσφιλη μοναχον Συρον ονοματι Στεφανον, αγροικον, ευλαβη δε μονον, και ειπερ
θελοιεν συγχωρηθηναι αυτοις πατριαρχην εχειν, ψηφισασθαι αυτον τον Στεφανον.
θεο θεν τουτο νομισαντες γινεσθαι χειροτονουσιν αυτον εν τωι θρονωι Θεουπολεως.
 
 
 

296
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτωι τωι ετει απεστειλε Κωνσταντινος προς Ἰσαμ, ωσαυτως και Ἀρταβασδος,
συμμαχιαν αιτουντες αμφοτεροι. γε γονε δε αβροχια πολλη και σεισμοι κατα τοπους,
ως ενωθηναι ορη προς αλληλα κατα την ερημον Σαβα, και κωμην υπο γην
καταποθηναι. τωι δ' αυτωι ετει Κοσμας ο πατριαρχης Ἀλεξαν δρειας ωρθοδοξησε συν
τηι πολει αυτου εκ της των Μονοθελητων κακοδοξιας. τουτωι τωι ετει εφανη σημειον
εν τωι ουρανωι. Ουαλιδ δε Πετρον τον αγιωτατον μητροπολιτην του ∆αμασκου, ως
ελεγ χοντα την των Ἀραβων και Μανιχαιων κακονοιαν, εγλωσσοτομησε και
εξωρισεν εις την ευδαιμονα Ἀραβιαν, ενθα και τελειουται μαρτυρησας υπερ Χριστου
και τρανως εκφωνησας την θειαν λει τουργιαν. τουτωι τωι ετει γεγονασιν εμφυλιοι
πολεμοι οιοι ουκ εγενοντο απο καταβολης κοσμου. Τωι γʹ ετει κατα βορραν εφανη
σημειον, και κονις κατηλθεν 2.6 εις τοπους. γεγονε δε και σεισμος εις τας Κασπιας
πυλας· και ανηιρεθη Ουαλιδ υπο των Ἀραβων, αρξας ετος αʹ, και κρατει της αρχης
Ἰζιδ ο Λειψος. τουτωι τωι ετει ο Κωνσταντινος περαι δια της Ἀβυδου, και τωι χερσαιωι
τειχει της πολεως παρεκαθισε, διε δραμε δε και εως της χρυσης πορτης, επιδεικνυων
εαυτον τοις οχλοις. ο δε Ἀρταβασδος εξελθων της πολεως και συμβαλων πολεμον
ηττηθη κατα κρατος. του δε Κοπρωνυμου τα πλοια κρατησαντος εγενετο λιμος
ισχυρος εν τηι πολει, ωστε πραθηναι τον μοδιον της κριθης εις νομισματα ιβʹ και τα
λοιπα ομοιως. του δε λαου θνησκοντος και απολλυμενου ηναγκασθη Ἀρταβασδος
απολυειν αυτον και εξερχεσθαι απο της πολεως. Νικητας δε ο υιος Ἀρταβασδου
επισυναξας λαον ικανον ηλθεν εως Χρυσουπο λεως. και περασας ο Κοπρωνυμος
εδιωξεν αυτον και καταλαβων εχειρωσατο. και τουτον πεδησας, ελθων δια του
τειχους, τωι πατρι επεδεικνυσεν. αφνω δε παραταξαμενος δια του χερσαιου τειχους
την πολιν παρελαβε, και χειρωσαμενος Ἀρταβασδον και τους συν αυτωι τουτον μεν
συν τοις δυσιν αυτου υιοις ετυφλωσε, τον δε Βακταγμον χειροκοπησας εν τωι
Κυνηγιωι απεκεφαλισε, πολλους δε και αλλους των προυχοντων ανειλε, και τας
ουσιας αυτων εδημευσεν. ιππικον δε ποιησας εισηγαγε τον Ἀρταβασδον συν τοις
υιοις αυτου και τοις φιλοις δεδεμενοις αμα Ἀναστασιωι τωι ψευδωνυμωι πατριαρχηι
τυφθεντι δημοσιως και επι ονωι αντι στροφως καθεζομενωι. τοις δε συν αυτωι
ελθουσιν εξωτικοις εκε 2.7 λευσεν εισερχεσθαι εις τους οικους και διαρπαζειν τας
ουσιας των πολιτων. τον δε ψευδωνυμον πατριαρχην ως ομοφρονα αυτου,
εκφοβησας και δουλωσας, παλιν εν τωι θρονωι της ιερωσυνης απο κατεστησε. Τωι δʹ
ετει εφανη κομητης μεγας κατα την Συριαν, και Μαρουαμ των Ἀραβων εκρατησε,
και παρακλησει των εν τηι ευαι Χριστιανων συνεχωρησε χειροτονηθηναι
Θεοφυλακτον πρεσβυτε ρον Ἐδεσηνον πατριαρχην Ἀντιοχειας, κοιμηθεντος
Στεφανου. και τουτον γραμμασι καθολικως τιμασθαι παρα των Ἀραβων προσεταξε.
Τωι εʹ ετει αδειαν ευρων ο Κοπρωνυμος εν τηι ανατοληι ως των Ἀραβων προς
αλληλους μαχομενων, Γερμανικειαν παραλαμ βανει και επιστρατευει ∆ουλιχιαι και
Ἀσσυριαι. προσελαβετο δε και τους προς μητρος συγγενεις, και εν Βυζαντιωι
μετυκισε, συν αυτοις δε και πολλους Συρους μονοφυσιτας. γεγονε δε απο ιʹ Αυ
γουστου εως ιεʹ σκοτος ομιχλωδες. Τωι ʹ ετει εγενετο σεισμος μεγας εν Παλαιστινηι
και εν τωι Ἰορδανηι και εν πασηι τηι Συριαι, μηνι Ἰανουαριωι εις την ιηʹ, ωραι δʹ. και
αναριθμητοι μυριαδες τεθνηκασιν, εκκλησιαι τε και μο ναστηρια πεπτωκασι, και
μαλιστα κατα την ερημον της αγιας πολεως. τωι αυτωι ετει λοιμωδης θανατος απο
Σικελιας και Κα λαβριας αρξαμενος οιον τι πυρ επινεμομενον επι την Μονεμβα σιαν
και Ἑλλαδα και τας παρακειμενας νησους ηλθε δι' ολης της 2.8 ιδʹ ινδικτιωνος. τηι δε
ιεʹ ηρξαντο εν τηι βασιλιδι πολει αιφνης αορατως γινεσθαι εν τε τοις των ανθρωπων
ιματιοις και εν τοις των εκκλησιων επιπλοις σταυρια ελαιωδη πλειστα. εγενετο ουν
εντευθεν τοις ανθρωποις λυπη και αθυμια πολλη τηι του τοιουτου σημειου αποριαι.
 
 
 

297
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγενετο δε και θεομηνια ποικιλων παθων, αφει δως τους λαους ολοθρευουσα, ου
μονον τους εν τηι πολει αλλα και πασηι τηι περιχωρωι. εγενοντο δε και φαντασιαι, ως
πολλους των ανθρωπων εν εκστασει γινομενους νομιζειν ξενοις τισι και βριαροις
προσωποις συνοδευειν, και τους απαντωντας αυτοις ως δηθεν φι λους
προσαγορευοντας και διαλεγομενους. σημειουμενοι δε τα παρ' αυτων λαλουμενα
εσχατον εξηγουντο γινομενα. εωρων δε τους αυ τους εις οικους εισερχομενους, και
τους μεν του οικου κρεμωντας τους δε ξιφει τιτρωσκοντας. συνεβαινε δε τα πλειστα
των παρ' αυτων λεγομενων γινεσθαι ουτως καθως ηιδον. τωι δε εαρινωι καιρωι της
πρωτης ινδικτιωνος επετεινε μειζονως. τωι δε θερινωι εξεκαυθη εισαπαξ, ωστε και
ολοκληρους οικους κλεισθηναι παντελως, και μη ειναι τους οφειλοντας θαπτειν
τους νεκρους, ωστε μη εξαρκειν τους κραββατους εις την τουτων εκκομιδην, αλλα
και δια αλογων και δια αμαξων εκφερειν τους τεθνεωτας, και εν τοις προτειχι σμασι
και προαστειοις και κινστερναις ανυδροις και λακκοις θα πτεσθαι αυτους, ων
πληρωθεντων τους αμπελωνας και κηπους διεσκαπτον, και μολις τουτους ισχυσαν
επικαλυψαι. παντος δε οικου διαφθαρεντος δια την ασεβειαν του Κοπρωνυμου,
παντα τον πλουτον των οικητορων της πολεως εισκομισας εν τωι παλατιωι 2.9
απεθετο. κατελαβε δε και ο των Ἀγαρηνων στολος απο Ἀλεξανδρειας εις Κυπρον,
ενθα ην ο Ῥωμαικος στολος· επιπεσων δε αυτωι ο των Ῥωμαιων στρατηγος, και το
στομα του λιμενος κρα τησας, αρδην απωλεσε παντας, τρεις μονους ελευθερωσας
δια το μηνυμα. Τωι θʹ ετει καταδιωκεται Μαρουαμ υπο των Μαυροφορων των
λεγομενων Χρυσαρωνιτων, και βαρυτατου πολεμου κροτηθεν τος κτεινεται. τηι δε
κεʹ του Ἰανουαριου μηνος γενναται τωι ασε βει Κωνσταντινωι υιος εκ της Χαζαρας
Ειρηνης, ον επωνομασαν Λεοντα. τωι αυτωι χρονωι γεγονε σεισμος εν Συριαι και
μεγαλη και φοβερα πτωσις, οθεν αι μεν των πολεων πολεων ολοκληρως ηφανι
σθησαν αι δε μεσως. ετεραι απο των ορεινων εις τα υποκειμενα πεδια συν τοις
τειχεσι και τοις οικημασιν ολοκληροι σωαι μετεστη σαν ως απο μιλιων εξ. εν
Μεσοποταμιαι δε εις μηκος μιλια δυο ερραγη η γη, και εκ του βυθου αυτης ανηχθη γη
λευκοτατη και αμμωδης, ης εκ μεσου ανηλθε ζωιον μουλικον ασπιλον, λαλουν
ανθρωπινηι φωνηι, προμηνυον εθνους επιδρομην εκ της ερημου κατα των Ἀραβων· ο
και γεγονε. Τωι δε επομενωι χρονωι της δʹ ινδικτιωνος τηι εορτηι της πεν τηκοστης,
εστεψεν ο δυσσεβης Καβαλλινος τον υιον αυτου Λεοντα εις βασιλεα δια Ἀναστασιου
του ψευδωνυμου πατριαρχου και συμφρονος αυτου. 2.10 Τωι ιʹ ετει εκοιμηθη
Θεοφυλακτος ο αγιωτατος πατριαρχης Ἀντιοχειας.
Τωι ιαʹ ετει Κωνσταντινος την Θεοδοσιουπολιν παρελαβεν αμα τηι Μελιτηνηι,
αιχμαλωτισας παντας τους εκεισε. και προ φασει του θανατικου προσλαβομενος
τους συγγενεις αυτου Ἀρμε νιους και Συρους αιρετικους εις τε το Βυζαντιον
μετυκισε και την Θραικην· οι μεχρι του νυν την αιρεσιν του τυραννου διακρατου σιν.
υφ' ων και επλατυνθη η αιρεσις των Παυλικιανων. Τωι ιβʹ ετει ο δυσσεβης
Ἀναστασιος, ο ανιερος, τεθνηκε συν τηι ψυχηι και τωι σωματι οικτιστωι παθει τωι
λεγομενωι χορδαψωι, κοπρον δια στοματος εμεσας, αξιαν τισας δικην υπερ τε της
κατα θεου και του διδασκαλου τολμης. Τωι ιγʹ ετει Κωνσταντινος ο δυσσεβης κατα
των αγιων και σεπτων εικονων παρανομον συνεδριον τληʹ επισκοπων συνελεξεν εν
τωι της Συριας παλατιωι, ων εξηρχε Θεοδοσιος ο υιος Ἀψιμαρου ο Ἐφεσου και
Παστηλας ο Περγης. οι καθ' εαυτους τα δοξαντα δογματισαντες, μηδενος παροντος
εκ των καθολικων θρονων (Ῥωμης φημι και Ἀλεξανδρειας και Ἀντιοχειας και
Ἱεροσολυμων)και απο ιʹ του Φεβρουαριου μηνος αρξαμενοι διηρκεσαν εως ηʹ
Αυγουστου της αυτης ινδικτιωνος. καθ' ην εν Βλαχερναις ελθον τες οι της θεοτοκου
πολεμιοι, ανηλθε και Κωνσταντινος ο Κα βαλλινος εν τωι αμβωνι, κρατων
 
 
 

298
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κωνσταντινον μοναχον, επισκο πον γενομενον του Συλαιου· και επευξαμενος εφη
μεγαληι τηι 2.11 φωνηι "Κωνσταντινου οικουμενικου πατριαρχου πολλα τα ετη." και
μετα ταυτα ανηλθον αμφοτεροι εν τωι φορωι, και εξεφωνησαν την αυτων κακοδοξον
αιρεσιν ενωπιον παντος του λαου, αναθεμα τισαντες τον αγιωτατον Γερμανον και
Γεωργιον τον Κυπρου και Ἰωαννην τον ∆αμασκηνον, ανδρας αγιους και αιδεσιμους
διδα σκαλους. τωι δ' αυτωι ετει εζητησαν οι Βουλγαροι πακτα δια τα κτισθεντα
καστρα, και του βασιλεως ατιμασαντος τον αποκρισια ριον αυτων εξηλθον εως των
μακρων τειχων, και πολλην αιχμα λωσιαν ποιησαντες υπεστρεψαν αβλαβεις. Τωι ιθʹ
ετει ο βασιλευς επεστρατευσε κατα Βουλγαρων, και ελθων εις την κλεισουραν
Βερεγαβαν, πολλους απολεσας, υπε στρεψε μετ' αισχυνης. Τωι κʹ ετει δοκιτης αστηρ
εφανη κατα την ευαν, λαμπρο τατος, επι ημερας ιʹ, και αυθις προς δυσιν ημερας καʹ.
Τωι καʹ ετει Ἀνδρεαν τον αοιδιμον μοναχον, τον λεγομενον Καλυβιτην, εν
Βλαχερναις ελεγχοντα αυτου την ασεβειαν απεκτεινε δια μαστιγων ο Κοπρωνυμος.
Τωι κγʹ ετει γεγονε ψυχος μεγα και πικροτατον κατα την βα σιλιδα και την ανατολην
και αρκτον και δυσιν, ωστε την αρκτυαν του Ποντου παραλιαν επι εκατον μιλια το
πελαγος απολιθωθηναι και επι λʹ πηχεις το παθος παγηναι· ουπερ χιονισθεντος
ηυξηθη επι αλλας κʹ πηχεις, ωστε συμμορφωθηναι την θαλασσαν τηι 2.12 ξηραι, και
πεζοπορεισθαι υπερθεν του κρυους παρα τε ανθρωπων και ζυων ημερων τε και
αγριων το πελαγος, απο τε Ζικχιας μεχρι ∆ανουβεως και του Κουφη ποταμου του
∆αναστρεως τε και ∆α ναπρεως και των Νεκροπυλων και της λοιπης ακτης μεχρι Με
σημβριας και Μηδειας. τωι δε Φεβρουαριωι μηνι του τοιουτου παγου κατα κελευσιν
θεου εις πλειστα ορεοφανη τμηματα διαιρε θεντος, και τηι των ανεμων βιαι επι το
Ἱερον κατενεχθεντος, δια του στενου επι την πολιν εφθασεν, και μεχρι της
Προποντιδος και των νησων και Ἀβυδου πασαν την παραλιαν επληρωσαν, εν οις
υπηρχε και ζωια αγρια τε και ημερα τεθνεωτα. πας δε ο βου λομενος απο Σοφιανων
εως της πολεως και απο Χρυσουπολεως εως του αγιου Μαμαντος και των Γαλατων
ακωλυτως ως επι ξη ρας εβαδιζον. εν δε εξ αυτων προσφαξαν τηι της ακροπολεως
σκαλαι συνετριψεν αυτην. ετερον δε τωι τειχει προσραγεν τουτο μεγαλως εδονησεν,
ως και τους ενδοθεν οικουντας συμμετασχειν του σαλου. εις τρια δε ραγεν εζωσε την
πολιν απο των Μαγγα νων εως του Βοσποριου, ου τινος το υψος υπερειχε της
πολεως. τωι δε Μαρτιωι μηνι αστερες αθροως εκ του ουρανου επιπτον, ως λεγειν
παντας συντελειαν ειναι. αυχμος τε πολυς γεγονεν ως ξη ρανθηναι πηγας και
ποταμους. ατινα βλεπων και ακουων ο ανο σιος ουκ ηισθανετο μαστιγας ειναι του
θεου προς επιστροφην των βεβηλων αυτου και αισχιστων πραξεων, αλλ' αγαγων
μαλλον τον πατριαρχην λεγει αυτωι "τι ημας βλαπτει, εαν λεγωμεν την θεο 2.13
τοκον Χριστοτοκον;" ο δε περιπτυξαμενος αυτον λεγει "ελεησον, δεσποτα, μηδε εις
εννοιαν σου ελθηι ουτος ο λογος. ουχ οραις οσα στηλιτευεται και αναθεματιζεται
Νεστοριος υπο πασης της εκκλησιας;" και ο βασιλευς "εγω μαθειν θελων ηρωτησα"
φησιν, "εως δε σου εστω ο λογος." ου πολυ το εν μεσωι, και αξια εις τον
χειροτονηθεντα υπ' αυτου πατριαρχην διεπραξατο, ατινα μετ' ολιγον ερουμεν. Τωι
κδʹ ετει αγαπην δηθεν ποιησας μετα Παγανου του κυ ριου Βουλγαρων, εξαιφνης
εξελθων της πολεως και αφυλακτους ευρων τας κλεισουρας δια την απατηλην
ειρηνην, εισηλθεν εις Βουλγαριαν εως Τουμτζας, και βαλων πυρ εις τας αυλας ας
ευρε, μετα φοβου υπεστρεψε, μηδεν γενναιον ποιησας. Τωι κεʹ ετει εκμανης
γενομενος ο δυσσεβης βασιλευς κατα παντος φοβουμενου τον θεον, Στεφανον τον
νεον αιδεσιμον οντα τοις πασι δια το εν αρεταις ποικιλαις εκλαμπειν (εξηκοντα γαρ
χρονους εποιησεν εν τωι βουνωι του αγιου Αυξεντιου εγκλει στος) ποικιλως
τιμωρησαμενος απεκτεινε. πολλων δε αρχοντων και στρατιωτων διαβληθεντων
 
 
 

299
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσκυνειν τας εικονας διαφοροις τιμωριαις τουτους αναλωσεν. ορκον δε
καθολικον παντας τους υπο την αυτου βασιλειαν οντας απηιτησεν, εικονι μη
προσκυνησαι τινι. μεθ' ων και Κωνσταντινον τον ψευδωνυμον πατριαρχην επι
αμβωνος ανελθειν και υψωσαντα τα τιμια ξυλα ομοσαι πεποιηκεν ως ουκ εστι των
προσκυνουντων τας εικονας· και τουτον παραυτα 2.14 στεφανιτην αντι μοναχου
επεισε γενεσθαι και κρεων μεταλαμβα νειν και κιθαρωιδων ανεχεσθαι εν τηι βασιλικηι
τραπεζηι. αλλ' ουκ εις μακραν η δικη τουτον ταις του μιαιφονου χερσι παραδεδωκε.
μαθων γαρ ο αλαστωρ οτι ο πατριαρχης πολλους επληροφορησεν ειπειν τον βασιλεα
προς αυτον οτι ουκ εστι θεος ο Χριστος, και δια τουτο ουδε την μητερα αυτου εχω
θεοτοκον, εξεμανη κατ' αυτου ως το μυστηριον αυτου θριαμβευσαντος. και επιθεις
αυτωι πολλας πληγας εθριαμβευσεν εν τωι ιπποδρομωι εμπτυομενον και συρομενον.
ειτα ασφαλισαμενος αυτον αποστελλει προς αυτον πατρικιους, και φησι "τι λεγεις
αρτι περι της πιστεως ημων και της συνοδου ης εποιησαμεν;" ο δε ματαιωθεις ταις
φρεσιν, οιο μενος αυτον παλιν εξευμενισασθαι, αποκριθεις ειπε "καλως εποιη σας
την συνοδον, και καλως πιστευεις." οι δε επιγελασαντες ειπον προς αυτον "ημεις
τουτο μονον ηθελομεν ακουσαι παρα του μιαρου σου στοματος," και παραχρημα
εξαγαγοντες αυτον απε κεφαλισαν, και το σωμα αυτου ερριψαν εις το πελαγος, ενθα
πρωτον υπηρχεν ο της αγιας Πελαγιας ναος, ον ο θεομισης κατα κλυσας και ταφον
καταδικων ποιησας εκαλεσε το Πελαγιον. αντι χειροτονει δε πατριαρχην Νικηταν
ευνουχον και Σθλαβον. ωσαυτως δε και Πετρον τον ιερον και τον θεοφορον
Στεφανον τον του Αυξεντιου μετα πολλας αικιας φονευσας εις το πελαγος συρεντας
ριφηναι προσεταξε. πολλους δε και ετερους αρχοντας και μονα 2.15 χους δια τας
ιερας εικονας δεινωι θανατωι παρεδωκεν. εστηλι τευσε δε και ητιμασε το σχημα των
μοναχων, επι ιπποδρομου παρακελευσαμενος ενα εκαστον αββαν χειροκρατουντα
γυναικα παρερχεσθαι μεσον του λαου, οις ενεπτυον και υβριζον παντες. εστρατευσε
δε κατα Βουλγαρων πεζηι τε και πλωιστι, και απεστει λεν επι Ἀγχιαλον χελανδια βχʹ.
βορρα δε πνευσαντος απωλοντο παντα πλην ολιγων, υπεστρεψε δε εν τηι πολει
αδοξως. αλλα και το τιμιον λειψανον της αγιας και πανευφημου Ευφημιας εβυθισε
συν τηι λαρνακι, οπερ θεου χαριτι εν τηι νησωι τηι Λημνωι ευπλοη σαν εγενετο, και
παλιν επι Κωνσταντινου και Ειρηνης των ευσε βων βασιλεων μετα της πρεπουσης
τιμης επανηλθεν εν τωι τεμενει αυτης, οπερ ο των εκκλησιων εχθρος, μαλλον δε της
εαυτου ψυχης, αρμαμεντον και κοπροθεσιον εποιησεν, αυτοι δε ανα καθαραντες
παλιν καθιερωσαν. ουτος ο δυσσεβης προεβαλλετο στρατηγους ομοφρονας αυτωι και
της κακιας αυτου επαξιους εργα τας Μιχαηλ μεν τον Μελισηνον στρατηγον των
ανατολικων, Μι χαηλ δε τον Λαχανοδρακοντα εις την Θραικην και Μανην τον της
κακιας επωνυμον εις το βουκελλαριον. μιμησαμενος τοινυν ο Λαχανοδρακων τον
διδασκαλον αυτου παντα μοναχον και μονα στηριον τους υπο το θεμα των
Θραικησιων οντας συνηξεν εις Ἔφε σον, και φησι προς αυτους "ο βουλομενος τωι
βασιλει και ημιν πειθαρχειν ενδυσασθω στολην, και λαβετω γυναικα τηι ωραι ταυτηι.
οι δε τουτο μη ποιουντες τυφλουμενοι εις Κυπρον εξορισθησον 2.16 ται." και αμα τωι
λογωι το εργον εξετελειτο, και πολλοι μαρτυ ρες τηι ημεραι εκεινηι ανεδειχθησαν.
ουτος παντα τα μοναστηρια πεπρακε και παντα τα ιερα σκευη και βιβλια και ζωια και
πασας τας υποστασεις αυτων, και τας τιμας τουτων εισεκομισε τωι βασι λει. οσα δε
ευρε πατερικα βιβλια η λειψανα αγιων, κατεκαυσε, και αυτους τους αυτα εχοντας ως
ασεβουντας εκολαζε και ποικιλως ανηιρει, και πισσηι και ελαιωι τας κεφαλας αυτων
επιχριων υφηπτε πυρι. ει που δε τις ευρεθη το της θεοτοκου ονομα επιβοωμενος η
ευλαβειαι συζων η ορκους αιδουμενος, ως εχθρος του βασιλεως ετιμωρειτο. ωστε εν
ολωι τωι υπ' αυτον θεματι μη ευρισκεσθαι τινα εν ολιγωι συνεβη μοναχον. ο μαθων ο
 
 
 

300
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μισανθρωπος βασι λευς εγραψεν ευχαριστων αυτωι οτι ευρον σε ανδρα κατα την καρ
διαν μου, ος ποιεις παντα τα θεληματα μου. τουτον μιμησαμε νοι και οι λοιποι τα
ομοια διεπραττοντο. ο δε Κοπρωνυμος τα εις δοξαν θεου και καταφυγην των
σωζομενων μοναστηρια τοις ομοφροσιν αυτου στρατιωταις εδιδου, και το
μοναχικον ταγμα εξαφανισαι εσπουδαζε. τωι αυτωι ετει Νικητας ο ψευδωνυμος πα
τριαρχης τας εν τωι μικρωι σεκρετωι του πατριαρχειου εικονας δια ψηφιδων ουσας
εξεσε, και τας λοιπας εικονας τας εν ολωι τωι πα τριαρχειωι. Τωι κηʹ ετει εστεψε την
αυτου γυναικα Ευδοκιαν τριτην ου σαν Αυγουσταν, και τους δυο αυτου υιους
Χριστοφορον και Νι κηφορον εποιησε Καισαρας, του πατριαρχου ποιησαντος ευχην.
2.17 Τωι κθʹ ετει εγενετο καταλλαγη εις Συριαν, ανθρωπος προς ανθρωπον. τουτωι τωι
ετει ηλθεν Ειρηνη εξ Ἀθηνων, και εστε φθη εν τωι αγιωι στεφανωι προς γαμον Λεοντι
βασιλει τωι υιωι του Κοπρωνυμου. Τωι λβʹ ετει εισηλθεν ο Φαδαλ εις Ῥωμην, και
ελαβεν αιχ μαλωτους φʹ. τουτωι συναντησαντες οι Μοψουεστεις των μεν Ἀραβων
χιλιους απεκτειναν, την δε αιχμαλωσιαν ελαβον. Τωι λγʹ ετει εκινησε Κωνσταντινος
στολον κατα Βουλγαρων, και ποιησας ειρηνην υπεστρεψε. και των Βουλγαρων
δωδεκα χιλιαδας πεμποντων εις Βερζητιαν, ακουσας ο βασιλευς και εξελ θων εις την
λεγομενην Λιθοσωραιαν επεπεσεν αυτοις, και παν τας ανελων υπεστρεψεν εις την
πολιν. τουτον τον πολεμον ωνο μασεν ευγενη ως μηδενος σφαγεντος Χριστιανου. ο
δε της Βουλ γαριας κυριος Ἐλεριχος, γνους οτι εκ των οικειων αυτου προδιδο ται,
γραφει τωι βασιλει "βουλην εχω του φυγειν και ελθειν προς σε· πεμψον ουν μοι
λογον απαθειας, και τινας εχεις φιλους ωδε, ινα θαρρησω αυτοις και συνδραμωσι
μοι." ο δε κουφος ων και ανοητος συνυπηχθη τηι απατηι του Βουλγαρου, και γραφει
αυτωι, κακεινος μαθων παντας απωλεσεν. οπερ ο Κοπρωνυμος ακουσας την γενειαδα
αυτου εξετιλε. Τωι λεʹ ετει εκστρατευει Κωνσταντινος κατα Βουλγαρων, και θεηλατωι
οργηι κατα των σκελων ανθρακωθεις και πυρετωι λαβρωι 2.18 και διακαει συσχεθεις
κατα την Ἀρκαδιουπολιν υπεστρεψεν εγκλι νιος. και ελθων εν Σηλυβριαι και
διαπλωισαμενος μεχρι του Στρογγυλου καστελλου θνησκει ψυχηι και σωματι, βοων
και λε γων οτι ζων πυρι ασβεστωι παρεδοθη δια την θεοτοκον Μαριαν· αλλ' απο του
νυν τιμασθω και ανυμνεισθω ως θεοτοκος αληθης ουσα. τελευτων δε και
διατυπουμενος ελεξε ταδε "σωζου ο ναος ο μεγας η αγια σοφια· σωζου ο ναος της
παναγιας θεοτοκου των Βλαχερνων· σωζου ο ναος της θεοτοκου εν τοις
Χαλκοπρατιοις· σωζου ο ναος των αγιων αποστολων· σωζου πολις και συγκλητος·
σωζου υιε μου βασιλευ· σωζου και συ Θεοφανες, το μεγα μου μυστηριον."
Μετα γουν το παρελθειν το πενθος λεγει προς Θεο φανην ο βασιλευς "τι εστι
το μεγα μυστηριον του πατρος μου, ο συ μονος γινωσκεις;" ο δε ειπε "ταχα εν
μεταμελωι γεγονεν ο πατηρ σου, και δια τουτο προς εμε εφθεγξατο, ινα φανερωσω
απερ μυστικως εποιησαμεν· φʹ γαρ κεντηναρια εχωσαμεν εις τινα τοπον, λογωι των
αδελφων σου, των Καισαρων και νωβελισσι μων." και αποστειλας Λεων ελαβε
παντα, μηδεν αυτοις κατα λιπων. το δε σωμα αυτου τεθεν εν τωι ναωι των αγιων
αποστο λων, εν ταις ημεραις Μιχαηλ υιου Θεοφιλου βουληι και παραινεσει του
Καισαρος απαχθεν εν τηι αγοραι του Ἀμαστριανου εκαυθη. τον δε της αρχιερωσυνης
θρονον κατειχεν Ἀναστασιος, και μετα τουτον Κωνσταντινος ο αποκεφαλισθεις, και
τριτος Νικητας, παντες αιρετικοι. 2.19 Λεων ο εκ της Χαζαρας υιος αυτου
εβασιλευσεν ετη εʹ. τουτου τωι αʹ ετει προσεφυγε Τελλεριγος ο των Λογγηβαρδων
ρηξ τωι βασιλει εν τηι πολει· ον προσδεξαμενος εξευμενισατο δωροις. εδοξε δε προς
ολιγον ο βασιλευς ευσεβειν φιλος τε ειναι της θεο τοκου και των μοναχων· οθεν και
εν τοις πρωτοις χρονοις μονα χους προεβαλλετο μητροπολιτας. στεφει δε
Κωνσταντινον τον υιον αυτου τηι αιτησει του στρατου. Τωι βʹ ετει προσεφυγε
 
 
 

301
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πελλεριγος ο κυριος των Βουλγαρων τωι βασιλει. και ποιησας αυτον πατρικιον
ζευγνυσι τηι της γυναι κος αυτου Ειρηνης εξαδελφηι, και δεξαμενος αυτον απο της
αγιας κολυμβηθρας μεγαλως και ηγαπησε και εδοξασε. Τωι γʹ ετει ο στρατος των
Ῥωμαιων εις Γερμανικειαν απελ θων αιχμαλωτευσε Συρους Ἰακωβιτας πληθος
πολυ· ους ενυκι σεν ο βασιλευς εις την Θραικην. Τωι εʹ ετει τεθνηκε Νικητας
πατριαρχης Κωνσταντινουπο λεως, ο απο Σθλαβων ευνουχος, και προχειριζεται
Παυλος ο τιμιος αναγνωστης Κυπριος. τηι δε μεσηι εβδομαδι των νηστειων ευρεν εν
τωι προσκεφαλαιωι Ειρηνης της γυναικος αυτου εικονας δυο, ας θεωρησας και
ανακρινας ευρεν οτι ο παπιας του παλα τιου εισεκομισεν αυτας και τινες αλλοι των
πριμικηριων· ους βα σανοις πλεισταις και τιμωριαις καθυπεβαλε. την δε γυναικα αυ
του Ειρηνην σφοδρως επιπληξας εξουδενωσεν ειπων "ουτως ωμο 2.20 σας τωι πατρι
μου τωι βασιλει επι των φρικτων και αχραντων της πιστεως μυστηριων;" αυτη δε
διισχυρισατο μη εωρακεναι αυτας. αυτος ουν απωσατο αυτην, μη εγνωκως αυτην
ετι. λιθομανης δε λιαν υπαρχων ηρασθη του στεμματος της μεγαλης εκκλησιας, οπερ
ην Ἡρακλειου· και λαβων εφορεσεν αυτο και προηλθεν. υποστραφεντος δε
απηνθρακωθη δεινως η κεφαλη αυτου, και σφοδροτατωι πυρετωι συνεχομενος κακην
κακως την ψυχην απερ ρηξε, της ιεροσυλιας κομισαμενος τα επιχειρα. Κοσμου ετος
#22 σογʹ, της θειας σαρκωσεως ψοθʹ. Κων σταντινος συν τηι μητρι αυτου Ειρηνηι
ορθοδοξοι εβασιλευσαν ετη ιʹ. τουτωι τωι ετει η ευσεβεστατη Ειρηνη αμα τωι υιωι
Κωνσταν τινωι θεοθεν παραδοξως την βασιλειαν εγχειριζεται. μετα δε μʹ ημερας
τινες της συγκλητου ηθελησαν προβαλεσθαι Νικηφορον τον απο Καισαρων εις
βασιλεα· ους κρατησασα η βασιλις ετυψε και εξωρισε. τους δε ανδραδελφους αυτης
Καισαρας και νωβε λισσιμους οντας αποκειρασα ιερατευσαι και μεταδουναι τωι λαωι
πεποιηκε τηι εορτηι της Χριστου γεννησεως· εν ηι και προελθουσα συν τωι υιωι
δεκαετει υπαρχοντι προσηνεγκε τηι εκκλησιαι το υπο του ανδρος αυτης αρθεν στεμμα,
επικαλλωπισασα δια μαργαρων. τωι αυτωι χρονωι οι Ἄραβες μετα Ῥωμαιων
συμβαλοντες ηττωνται. αρχεται δε η ευσεβεια και ο λογος του θεου πλατυνεσθαι,
και παν αγαθον σωτηριωδες εφανερουτο. τοτε και της πανευφημου μαρ τυρος
Ευφημιας το λειψανον, οπερ αενναον μυρον βλυζον διετε 2.21 λει, απο της Λημνου η
θεοφιλης Ειρηνη εκομισε, και τον πλη σιον του ιπποδρομου ναον αυτης
περικαθαρασα εκει αυτο κατε θετο. ταυτα δε γεγονεν, ως αν θαυμαστωθηι ο θεος, ουκ
εν δυναμει ανδρων και συνεσεως περιουσιαι, αλλ' εν ασθενειαι γυναι κος μετα παιδος
ορφανου καθαιρουσης την αμετρον κατ' αυτου και των θεραποντων αυτου
δυσσεβειαν. τουτωι τωι ετει εν τοις μακροις τειχεσι της Θραικης ανθρωπος τις
ορυσσων ευρε λαρνακα, και ταυτην αποκαθαρας και αποσκεπασας ευρεν ανδρα
κειμενον μεγαν και γραμματα εγκεκολαμμενα εν τηι λαρνακι περιεχοντα "Χριστος
μελλει γεννασθαι εκ παρθενου, και πιστευω εις αυτον. επι δε Κωνσταντινου και
Ειρηνης παλιν, ω ηλιε, οψει με. Τωι βʹ ετει απεστειλεν Ειρηνη προς Καρουλον τον
ρηγα Φραγγιας, και ενυμφευσατο την θυγατερα αυτου Ἐρυθρω λεγομενην
Κωνσταντινωι τωι υιωι αυτης. και γενομενων συμφωνων και ορκων κατελειφθη
Ἐλισσαιος ο ευνουχος και νοταριος εις το διδαξαι αυτην τα τε των Γραικων
γραμματα και την γλωσσαν, και παιδευσαι αυτην τα ηθη της Ῥωμαιων βασιλειας.
Τωι γʹ ετει ειρηνευσασα Ειρηνη μετα των Ἀραβων αποστελ λει Σταυρακιον πατρικιον
και λογοθετην κατα των Σθλαβινων· ος και κατελθων υπεταξε παντας και
υποφορους εποιησε της βασι λιδος. ελθων δε εν Πελοποννησωι και πολλην
αιχμαλωσιαν και λαφυρα λαβων ηγαγε τηι βασιλιδι. 2.22 Τωι δʹ ετει Παυλος ο οσιος
και αγιωτατος πατριαρχης ασθε νησας κατελιπε τον θρονον και εν τηι μονηι των
Φλωρου απεκαρη. ερχεται ουν προς αυτον βασιλισσα λυπουμενη, και φησι "τι τουτο
 
 
 

302
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησας;" ο δε μετα θρηνων εφη "ειθε μηδε εκαθισα εν τωι της ιερωσυνης θρονωι,
της εκκλησιας του θεου τυραννουμενης και εσχισμενης εκ των λοιπων καθολικων
θρονων και αναθεματιζομε νης. και εαν μη συνοδος γενηται οικουμενικη και τα εν
μεσωι σφαλματα διορθωθηι, ουκ εχετε σωτηριαν." η δε ειπεν αυτωι "και ινα τι
υπεγραψας εν τωι χειροτονεισθαι σε του μη προσκυνειν εικονας;" ο δε εφη "και δια
τουτο θρηνω και προς μετανοιαν καταφευγω, δεομενος του θεου ινα μη ως ιερεα με
κολασηι, σιγη σαντα εως του νυν και μη κηρυξαντα την αληθειαν τωι φοβωι της
μανιας υμων." εν τουτοις εκοιμηθη εν ειρηνηι. εκτοτε ουν ηρ ξατο λαλεισθαι ο περι
των αγιων εικονων λογος παρρησιαι υπο παντων. Τωι εʹ ετει συναγαγουσα η βασιλις
Ειρηνη πασαν την συγ κλητον και τον λαον εζητει τις γενησεται πατριαρχης, και
παντες εξεφωνησαν Ταρασιον τον ασηκρητις. ο δε παρηιτειτο, την των λαων και των
εκκλησιων προβαλλομενος διχοστασιαν, και συνοδον εξαιτων γενεσθαι. της δε
βασιλισσης και του λαου τουτο κατα νευσαντων, τηι κεʹ του ∆εκεμβριου μηνος της ηʹ
ινδικτιωνος χειρο τονειται ο οσιος πατηρ ημων Ταρασιος πατριαρχης Κωνσταντι
νουπολεως. και αποστειλας εν Ῥωμηι τα συνοδικα και τον λιβελ λον της πιστεως
αυτων απεδεχθη παρα του παπα Ἀδριανου. 2.23 Τωι ʹ ετει συνοδου κηρυχθεισης εν
τωι ναωι των αγιων απο στολων συνηθροισθησαν και οι υπηρεται του διαβολου, και
μετα ξιφων εισελθοντων συν αυτωι εταραχθησαν και υπεστρεψαν. Τωι ζʹ ετει ηνοιχθη
εν Νικαιαι η καθολικη. τηι δε θʹ του Σεπτεμβριου ημεραι αʹ, ωραι εʹ, εκλειψις γεγονεν
ηλιου μεγιστη. Τωι δε ηʹ ετει, παρελθοντων απο της ʹ συνοδου χρονων ρκβʹ, γεγονεν
εν Νικαιαι οικουμενικη ζʹ συνοδος, και απελαβεν η καθολικη εκκλησια δια Ταρασιου
του αγιωτατου πατριαρχου τον αρχαιον κοσμον αυτης, συνελθοντων πατερων εν
Νικαιαι το δευ τερον τνʹ, οι τας εικονας συν τωι σταυρωι διορισαντες προσκυνει σθαι,
ουδεν καινον δογματισαντες αλλα τα των αγιων και μακα ριων πατερων δογματα
ασαλευτα φυλαττεσθαι, και την νεαν αι ρεσιν αποκηρυξαντες, τους τρεις
ψευδωνυμους πατριαρχας ανε θεματισαν, Ἀναστασιον φημι και Κωνσταντινον και
τον Νικηταν ευνουχον. υπεγραψε δε και ο βασιλευς και η μητηρ αυτου εν τωι τομωι,
και ειρηνευσεν η του θεου εκκλησια, ει και ο εχθρος τα εαυτου ζιζανια εν τοις ιδιοις
εργαταις σπειρειν ου παυεται. αλλ' η του θεου εκκλησια τηι αυτου χαριτι παντως
πολεμουμενη νικαι. Τωι θʹ ετει λυσασα η βασιλις Ειρηνη την προς τους Φραγ γους
συναλλαγην ηγαγε κορην εκ των Ἀρμενιακων απο Ἀμνειας, ονοματι Μαριναν, και
εζευξεν αυτην Κωνσταντινωι τωι υιωι αυτης μη θελοντι, και εποιησε τους γαμους. Τωι
ιʹ ετει γεγονε σεισμος φοβερωτατος. φθονωι δε τινες φερομενοι των προσφιλων
Ειρηνης, και βουλομενοι ουτοι τα πρα 2.24 γματα διοικειν, συνεβαλον την μητερα
κατα του υιου, πεισαντες αυτην ως ουκ εστιν ωρισμενον παρα θεωι κρατησαι τον
υιον σου· ση γαρ εστιν η βασιλεια. αυτη δε ως ατε γυνη εξαπατηθεισα, στεργουσα δε
και το φιλαρχον, εβεβαιωθη τωι νοι ουτως ειναι. ο γουν βασιλευς εικοσαετης ων και
ρωμαλεωτατος πανυ και ικανος εν τοις πολεμοις ελυπειτο μηδενος εξουσιαζων, και
εμελετα κατα της μητρος αυτου. η δε τουτο μαθουσα παρα του Σταυρακιου, τους μεν
οικειους ανθρωπους αυτου παντας τυψασα εξωρισε, τον δε μαγιστρον και Θεοδωρον
πατρικιον τον Καμουλιανον και ετε ρους των εν τελει εξωρισεν εν Καιστοριαι. τον δε
υιον αυτης πολλα λοιδορησασα απροιτον εποιησεν εφ' ημερας ικανας. παντα δε τον
στρατον και παντας τους εν τελει ομοσαι πεποιηκεν οτι εως ου ζηις, ου καταδεξομεθα
τον υιον σου κρατησαι.
Ἀρμενιακοι δε μονοι τουτο ου κατεδεξαντο, αλλα Κωνσταντινον και
Ειρηνην ως εξ αρχης ευφημουν, του διαβολου την τοιαυτην επιορκιαν και αρνησιν
υποβαλλοντος τοις ανθρωποις. συναχθεντες δε οι θεμα τικοι εν τωι Ἀτρωαι παντες
κοινηι γνωμηι εζητησαν Κωνσταντινον βασιλεα. φοβηθεισα δε η Ειρηνη το ορμημα
 
 
 

303
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του λαου απελυσεν αυτον. και αυτοι μεν την μητερα τουτου απεκηρυξαν, τον δε
Κωνσταντινον αυτοκρατορα ευφημησαν. εισελθων δε ο βασιλευς εν τηι πολει παντας
τους οικειακους του πατρος αυτου, αλλα και τον Σταυρακιον δειρας και κουρευσας
εξωρισε, την δε μητερα αυτου μετα της απαθειας αυτης εκαθισεν εν τωι παλατιωι του
2.25 Ἐλευθεριου, ο αυτη ωικοδομησεν, εν ωι τα πλειστα χρηματα κατε κρυψεν.
εγενετο δε εμπρησμος, και εκαυθη ο τε τρικλινος του πατριαρχειου, ο λεγομενος
Θωμαΐτης, και αι υποκατω αυτου κα μαραι, ενθα απεκειτο τα σχεδη πασης γραφης, α
ηρμηνευσεν ο αγιος Ἰωαννης ο Χρυσοστομος. και διηλθεν η φλοξ εως του μι λιου
και του κοιαιστωρειου πανταχοσε επινεμομενη, εως ου παντα κατεκαυσεν. ο δε
βασιλευς εξηλθε κατα Βουλγαρων, και του τους νικησας υπεστρεψεν. ωσαυτως και
εν Ταρσωι μετα στρατου πολλου απηλθε κατα Ἀραβων, και αιχμαλωτισας πολλους
υπε στρεψε. παρακληθεις δε ο βασιλευς υπο της ιδιας μητρος και πολλων των εν
τελει αυθις αναγορευει αυτην, και ευφημεισθαι ως εξ αρχης διεκελευσατο. παντων
δε πειθαρχουντων μονοι οι Ἀρμενιακοι στασιαζουσι, και επιζητουσιν Ἀλεξιον τον
Μωσηλε. τουτον ουν και δια ταυτην την ζητησιν, και δια το λεγειν τινας ως μελλει
βασιλευειν, δειρας και κουρευσας εφυλακισε. Τωι βʹ ετει επιστρατευει κατα
Βουλγαρων, και συναντησας Καρδαμηι τωι κυριωι Βουλγαρων, πληθος λαου και
αρχοντων απο βαλων και την κορτην και πασαν την υπουργιαν και τους ιππους,
μολις αυτος διαφυγων εισηλθεν εν τηι πολει. τωι δ' αυτωι μηνι εκ συκοφαντιας τινων
εξελθων ο βασιλευς εν τωι αγιωι Μαμαντι εκτυφλοι Νικηφορον και Χριστοφορον
τους θειους αυτου, υιους Κωνσταντινου του παππου αυτου. Χριστοφορον δε αλλον
και Νικηταν Ἄνθιμον και Ευδοκιμον εγλωσσοκοπησε, και Ἀλεξιον τον 2.26 Μωσηλε
ετυφλωσεν. αλλ' ουκ εις μακραν η του θεου δικη ανεκδικη τους αυτους ειασε· μετα
γαρ εʹ ετη τωι αυτωι μηνι και τηι αυτηι ημεραι τυφλουται ο αυτος Κωνσταντινος.
υποταξας δε και τους Ἀρμε νιακους πολεμωι, τους αρχοντας αυτων εποιναλισεν,
επιγραψας εις το προσωπον αυτων μελανι κεντητωι "Ἀρμενιακος επιβουλος·" ους
και εξωρισεν εν τε Σικελιαι και ταις λοιπαις νησοις. μισησας δε ο βασιλευς την
εαυτου γυναικα Μαριναν υποβοληι της εαυτου μητρος, εφιεμενης της αρχης, προς το
μισηθηναι αυτον (εσχε γαρ ο βασιλευς πονηρας υποληψεις κατα της Μαρινης) πειθει
αυτην γενεσθαι μοναχην. εστεψε δε Θεοδοτην κουβικουλαριαν της μητρος αυτου, ηι
και εμνηστευθη παρανομως. επι τουτοις του πατριαρχου Ταρασιου αντιπιπτοντος
δηλοι αυτωι Κωνσταν τινος "ει μη τουτο γενηται, τους ναους των ειδωλων ανοιγω."
οθεν ο πατριαρχης φοβηθεις ειασεν αυτον, ειπων προς πολλους οτι ου καταλυσει
τον βιον ειρηνικως. και εποιησε τον γαμον αυ του ο βασιλευς εν τωι παλατιωι του
αγιου Μαμαντος ημερας δʹ. απεσχισαν δε του πατριαρχου της κοινωνιας ο του
Στουδιου ηγου μενος και λοιποι δια τον παρανομον γαμον του βασιλεως. εις ους και
πολλας θλιψεις ειργαζετο ο βασιλευς· η δε μητηρ αυτου υπερησπιζετο αυτων. Τωι ʹ
ετει Καρδαμης ο κυριος Βουλγαρων εγραψε τωι βασι λει "η τελεσον μοι πακτα, η
ερχομαι εως της χρυσης πορτης." ο δε βασιλευς απεστειλεν αυτωι ειπων οτι οια δη
πρεπει σοι πακτα 2.27 απεστειλα. γερων δε ει, και ου θελω κοπωθηναι σε εως των
ωδε, αλλ' εγω ερχομαι προς σε, και ει τι κρινει ο θεος. συνα θροισας δε ο βασιλευς
λαον εξηλθε κατ' αυτου και εδιωξεν αυτον εως εις τα ιδια. Τωι ζʹ ετει εξηλθεν ο
βασιλευς συν τηι μητρι αυτου εν τηι Προυσηι θερμησαι, και μεθ' ημερας ολιγας ετεχθη
τωι βασιλει υιος, ον επωνομασε Λεοντα. οπερ μαθων ο βασιλευς καταλιμ πανει την
μητερα αυτου συν τηι βασιλικηι πασηι ταξει και τοις αρχουσι, και υποστρεφει δρομαιος
επι την πολιν. ευρουσα δε αδειαν η τουτου μητηρ παντας υποσυρει τους των
ταγματων αρ χοντας προς το καθελειν τον υιον αυτης και μονοκρατορησαι. και δη
παραγενομενον εν τωι παλατιωι, της μητρος αυτου μη παρου σης, απεκλεισαν αυτον
 
 
 

304
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οι μεγιστανες εκ συμβουλης της μητρος αυτου, εν τηι πορφυραι εν ηι εγεννηθη, και
εκτυφλουσιν αυτον δεινως και ανιατως προς το τεθναναι τηι γνωμηι της μητρος
αυτου. εσκοτισθη δε ο ηλιος τοτε επι ημερας ιζʹ και ουκ εδωκε τας ακτι νας αυτου,
ως παντας λεγειν οτι δια την του βασιλεως τυφλωσιν τουτο εγενετο· τοιουτον γαρ
σκοτος εγενετο ωστε και τα πλοια πλανασθαι. αλλ' ορα και τα του θεου
ανεξερευνητα κριματα· μετα γαρ εʹ ετη τωι αυτωι μηνι και τηι αυτηι ημεραι εν ηι απετυ
φλωσε τους θειους αυτου, τυφλουται και αυτος. εκρατησε δε Ειρηνη η μητηρ αυτου
μονη ετη εʹ. εστασιασαν δε οι ανδραδελ φοι αυτης, ους και εξωρισεν εν Ἀθηναις· οι
κακεισε βουλευσα μενοι περι βασιλειας παρα των εντοπιων ανηιρεθησαν, και ηφανι
2.28 σθη το του μιαρου Κοπρωνυμου απαν γενος. τηι δε δευτεραι του αγιου πασχα
απελθουσα η βασιλισσα επι τηι κατα τυπον γενομενηι προελευσει εις τους αγιους
αποστολους, δειλης προηλθεν εν οχη ματι χρυσωι, εποχουμενη τεσσαρσιν ιπποις,
κρατουμενη υπο πα τρικιων, ριψασα υπατειαν εν τηι μεσηι πολλην. Τωι γʹ ετει
Σταυρακιος τυραννιδα εμελετησεν, οπερ μα θουσα η βασιλις εθεσπισε μη
προσπελαζειν τινα Σταυρακιωι· ο δε τηι λυπηι καταπονηθεις, αιμα εκ του πνευμονος
αναγαγων, τεθνηκε. Τωι δʹ ετει η ευσεβης Ειρηνη τοις Βυζαντιοις τους πολιτι κους
εχαρισατο φορους, της δε Ἀβυδου και του Ἱερου τα κομμερκια εκουφισε. Τωι εʹ ετει
στασιν κατα της βασιλειας οι ανατολικοι εμελε τησαν. εφθασαν δε απο Καρουλου
του στεφθεντος βασιλεως Ῥωμης παρα Λεοντος του παπα αποκρισιαριοι προς την
ευσεβε στατην Ειρηνην, αιτουμενοι ζευχθηναι αυτην τωι Καρουλωι προς γαμον και
ενωσαι τα εωια και τα εσπερια· ητις υπηκουσεν αν, ει μη Ἀετιος εκωλυσε, το κρατος
εις τον ιδιον αδελφον σφετεριζο μενος. η βασιλις δε τα μεν αλλα φρονιμως και
συνετως διυκησε πραγματα και ως αν τις ευξαιτο, μονην δε ταυτην εσχεν αιτιαν,
την εκπτωσιν και τυφλωσιν του δυστυχεστατου υιου αυτης, καιτοι ζηλον θειον
εχουσα και πιστιν ορθοδοξον. την τε γαρ αγιαν εβδο μην συνοδον και την των ιερων
εικονων προσκυνησιν αυτη παρε 2.29 σκευασε, και πολλα αυτης και μυρια τα
κατορθωματα. αυτη και την εν Θεσσαλονικηι Βερροιαν εκτισεν, Ειρηνοπολιν μετονο
μασασα. εκτισε δε και την Ἀγχιαλον. αλλ' ο πολυς των ευνου χων εσμος και οι
τουτων εξεχοντες, ο τε Σταυρακιος και ο Λεων ο Κλοκας προς αλληλους
διαφερομενοι, της βασιλειας ταυτην απεγυμνωσαν, και Νικηφορον αντ' αυτης επι
των θρονων βασι λεα καθιδρυσαν. ουτως αι των κακιστων ευνουχων βουλαι τους
οικειους δεσποτας και ευεργετας διαλυμαινονται, ωστε Χρυσαοριον τον παλαι
θαυμασιωτατον ειπειν προς τινα των μεγαλων οτι ει μεν εχεις ευνουχον, φονευσον,
ει δ' ουκ εχεις, αγορασον και φο νευσον. εκβαλλει τοινυν Ειρηνην ο Νικηφορος
σπουδηι Λεοντος του Κλοκα και Νικητα πατρικιου και Σισινιου των αυταδελφων και
των επιορκων και δολερων Τριφυλλιων και Λεοντος πατρι κιου του
τεσσαρακονταπηχους και Γρηγοριου πατρικιου του Μου σιλακη και ετερων τινων
των εν τελει· οιτινες ελθοντες εν τηι χαλκηι ωραι τεταρτηι της νυκτος, και τους
φυλακας εξαπατησαντες, επεισαν οτι παρα της Αυγουστης απεσταλησαν
αναγορευσαι βασι λεα τον Νικηφορον. οι δε πιστευσαντες τωι τηλικουτωι ψευσματι
συνανηγορευσαν και αυτοι βασιλεα τον τυραννον. πολλοι γουν εθαυμαζον πως ο
θεος συνεχωρησε την υπερ της ορθης πιστεως μαρτυρικως εναθλησασαν υπο
ασεβους ουτω τυραννικως εκβλη θηναι. αλλοι την εις τον υιον αυτης αμαρτιαν
προεβαλλοντο, και αλλοι αλλως εδυσφημουν και κατεγογγυζον. φυλακας τοινυν εν
τωι παλατιωι των Ἐλευθεριου περιστησας (εκεισε γαρ ετυχε τυγ 2.30 χανουσα η
βασιλις) ορθρου αγαγων αυτην εν τωι παλατιωι απε κλεισε, και ουτως προηλθεν εν τηι
εκκλησιαι επι το στεφθηναι, Ταρασιου ετι τον θρονον κατεχοντος. οι δε οχλοι
κατηρωντο και τον στεφοντα και τον στεφομενον τυραννον, και απεκαλουν αλι
 
 
 

305
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηριον. Νικηφορος πατρικιος και γενικος λογοθετης εβασιλευσεν ετη ηʹ ημερας θʹ.
τηι επαυριον δε παραλαβων τινας των πατρικιων ανηλθε προς την βασιλισσαν
φρουρουμενην, και χρηστοτητα υπο κριθεις παρηγορει αυτην λεγων "πασαν σου
αναπαυσιν ποιησω, ει τους θησαυρους σου καταμηνυσεις μοι." η δε συνετωι τωι φρο
νηματι προς τον χθες μεν δουλον επιορκον σημερον δε τυραννον εφη "εγω μεν, ω
ανθρωπε, θεον ηγουμαι τον υψωσαντα με εις ταυτην την βασιλειαν, ταις δ' εμαις
αμαρτιαις την καθαιρεσιν εμαυτης προσαπτω· εν πασι δε τουτοις ειη το ονομα
κυριου ευλο γημενον. ου μην δε αγνοεις τας κατα σου μηνυθεισας επιβουλας, αις ει
συνυπηχθην, ακωλυτως ειχον του ανελειν σε. αλλα το μεν τοις σοις ορκοις
πειθομενη το δε φειδομενη σου παντα παρελογι σαμην, τωι θεωι αποδιδουσα σε, δι' ου
βασιλεις βασιλευουσι και δυνασται κατεξουσιαζουσι. και τα νυν ως ευσεβη σε και εκ
θεου προβληθεντα βασιλεα προσκυνω, και αιτουμαι φεισασθαι μου της ασθενειας
και συγχωρησαι με εις τον υπ' εμου κτισθεντα τον Ἐλευθεριου οικον, εις
ψυχαγωγιαν της ασυγκριτου μου συμφο ρας." ο δε εφη "και ει τουτο θελεις σοι
γενεσθαι, ομοσον μοι 2.31 μη αποκρυψαι τι των θησαυρων, και πασαν σου θεραπειαν
ποιω." 2.31 η δε ωμοσεν αυτωι, υποδειξασα και πλουτον πολυν. ο δε του ποθουμενου
τυχων παρευθυ εξωρισεν αυτην εν τηι Πριγκηπωι, εις ο αυτη ωικοδομησε
μοναστηριον. ιδων δε παντας τους εν τελει λυπουμενους επ' αυτηι δια την
απληστιαν αυτου, φοβηθεις μη ποτε οι λαοι μεμνημενοι των ευεργεσιων αυτης
μελλωσι παλιν αυ την αναγορευειν, χειμωνος επικειμενου βαρυτατου ουκ ᾤκτειρεν
αυτην, αλλ' εξωρισεν εις Μιτυληνην, φρουρεισθαι αυτην προσ ταξας. τηι δε θʹ του
Αυγουστου μηνος εκ λυπης και αθυμιας ετελευτησεν εν τηι αυτηι Λεσβωι. μετεκομισε
δε το σωμα αυτης ο βασιλευς εν τηι μονηι της Πριγκηπου, ην αυτη ωικοδομησε· σφο
δρα γαρ ευσεβης και φιλαρετος ουσα πολλα ξενοδοχεια και γηρω κομεια και
μοναστηρια κατεσκευασε, και φορων κουφισμους και αλλα πλειστα κατωρθωσατο.
Κωνσταντινον δε τον υιον αυτης, φιλαργυριαι μαλλον αγομενος η οικτωι,
προσελαβετο συνεστιον αυτωι, οιομενος πλουτον εγκεκρυμμενον φανερωσαι αυτωι. ο
δε φιλοφρονουμενος υπ' αυτου κουφοτητι γνωμης υπεδειξεν αυτωι τον εν τωι
ημικυκλιωι, ο νυν λεγεται σιγμα, θησαυρον ανακτισθεντα δι' ορθομαρμαρωσεως. και
τουτον αφελομενος και αυτον ομοιως τηι μητρι αυτου παρειδε. Νικηταν τε τον
Τριφυλλιον αξιως της εαυτου γνωμης αμειβομενος, ως συναγωνισθεντα αυτωι εις το
κατασχειν την βασιλειαν, φαρμακωι ανειλεν, ευ γε της αξιας αντα ποδιδους. 2.32
Βαρδανιος δε της ανατολης στρατηγος ων εν εαυτωι εφρον τιζε της βασιλειας
επιλαβεσθαι. την διατριβην δε εν τωι Φιλομι λιωι ποιουμενος μοναχωι τινι των
προγνωσεως ηξιωμενων τα της βουλης ανακοινουται, συνιστορα εχων Λεοντα τον
Ἀρμενιον. ακουσας δε ουτος ο Βαρδανιος παρα του μοναχου την της αυτου
περιουσιας αφαιρεσιν και των οφθαλμων την πηρωσιν, ει τουτο κατατολμησειεν
υποστησεσθαι, μετα λυπης υπεστρεψεν. ως δε τους ιππους αυτωι προσεκομισαν οι
τουτωι εξυπηρετουμενοι, του τοις ο μοναχος ενατενισας υπονοστειν προσφωνει τον
Βαρδανιον. ο δε προσδοκησας τι των αυτωι καταθυμιων μελλειν ειπειν τον μοναχον,
ηκουσε παρ' αυτου του "μηδεν σοι πεφροντισμενον εστω περι της βασιλειας. καντε
γαρ εκοντι καντε μη, μη τουτο κατα τολμησεις. ει τουτο δε πειραθηις, των σων
ομματων, ως εφην, και της υπαρξεως υποστησηι την αλλοτριωσιν. οι δε τους ιππους
σου κομισαντες, τουτων ο πρωτος και ο δευτερος διαδηματοφορησουσι, και ο τριτος
αναγορευθεις ταχεως απολειται, μη τυχων ων εφιε ται." ο τοινυν Βαρδανιος τα του
λογισμου αυτωι τε τωι Λεοντι και Μιχαηλ και Θωμαι παρεδηλου, φασκων τοιαδε "συ
μεν ω Λεον βασιλευσας, και ο Θωμας αναρρηθεις, παρα Μιχαηλ φο νευθησεσθε
(ουτω γαρ ο μοναχος εξειπε μοι), μονου του Μιχαηλ διαφυλαχθησομενου εν τηι
 
 
 

306
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλειαι." ου πολυ το εν μεσωι, και των θεματων πολλα καταναγκαζομενων δια τας
επιτεθεισας αυτοις απαιτησεις παρα Νικηφορου αποσκιρτησαντες ανηγορευσαν βασι
λεα Βαρδανιον, ωι επικλην Τουρκος. ος γε δυσφορων επι τουτωι 2.33 παρηιτειτο, μη
δυνηθεις δε διαδραναι βιαζομενος υπ' αυτων κατ ηλθεν εν Χρυσουπολει
ευφημουμενος. τουτων δε γενομενων Λεων και Μιχαηλ τωι βασιλει προσερρυησαν,
ων ο μεν της των φοιδε ρατων ο δε της του κομητος κορτης την αρχην
εγχειριζονται, Θωμας δε μεχρι κινδυνων τωι ιδιωι δεσποτηι αφοσιοι τα της πι στεως.
ειτα τον του θεου φοβον εν καρδιαι κεκτημενος ο Βαρδα νιος, και δεδιως μη πως δι'
αυτον εμφυλιος γενηται πολεμος, λαθραι προς τον βασιλεα εκπεμπει λογους
απαθειας ζητων. και λαβων ναυσιπορος διεδρα νυκτος, και απελθων εν τωι
Καταβολιωι εις την του Ἡρακλειου μονην γεγονε μοναχος. ο δε μετ' αυτου λαος
οικαδε ᾤχετο. σχηματισαμενος δ' ο βασιλευς αγαγειν τον Βαρδανιον εν τηι πολει
δρομωνα εξαπεστειλε. του δε παραγενο μενου εν τηι Πρωτηι νησωι προς την μονην ην
αυτος κατεσκευασε, προαστειον ουσαν αυτου, εκτυφλουται υπο Λυκαονων τινων
γνωμηι του βασιλεως. διο επι τηι τοιαυτηι υποκρισει δηθεν λυπηθεις, παντας μεθ'
ορκων επληροφορησεν αναιτιον αυτον ειναι του τοιου του δραματος ο μηδεποτε
ευορκησας.
Τωι βʹ ετει εστεψε τον υιον αυτου Σταυρακιον, αποιητον οντα τηι τε ιδεαι και
γνωμηι και ρωμηι. τουτωι τωι ετει εξηλθε κατα Ἀραβων, και μετ' αισχυνης ηττηθεις
υπεστρεψε, παρα μικρον συσχεθεις και αυτος, ει μη τινες των αρχοντων
ανδρειοτατοι του τον μολις περιεσωσαντο. 2.34 Τωι γʹ ετει ευρων μικραν αδειαν
εκτισεν Ἄγκυραν Γαλατιας και την Θηβαν και την Ἀνδρασον. Τωι δʹ ετει Ταρασιος ο
αγιωτατος πατριαρχης Κωνσταντι νουπολεως απεβιω ενδοξως, και εταφη εν τωι υπ'
αυτου κτισθεντι μοναστηριωι εν τωι στενωι. τηι δʹ της πρωτης εβδομαδος των νη
στειων και τηι μεγαληι κυριακηι εχειροτονηθη Νικηφορος ο αγιωτα τος πατριαρχης
απο ασηκρητις, ψηφωι παντος λαου και του βα σιλεως και των ιερεων. Πλατων δε
και Θεοδωρος ηγουμενος των Στουδιου ου συνηυδοκησαν τηι χειροτονιαι Νικηφορου,
αλλα και σχισμα εποιησαν, αιτιαν δηθεν ευλογον εχοντες το μη δειν απο λαικων
αθροως εις επισκοπον ανατρεχειν· ους ο βασιλευς της πολεως απελασαι βουληθεις
ανετραπη παρα τινων. και ουκ ην το πραγμα ξενον ουδε προσφατως επινοηθεν,
αλλα και πολλοι αλλοι απο λαικων επεσκοπησαν, αξιως τωι θεωι ιερατευσαντες.
τουτωι τωι ετει Ἀαρων ο των Ἀραβων αρχηγος επεστρατευσε κατα Ῥωμανιας μετα
χιλιαδων τʹ, και ελθων εις τα Τυανα ωικοδομησεν οικον της βλασφημιας αυτου, και
παρελαβε καστρα απειρα. απεστειλε δε κουρσον ξʹ χιλιαδας εως Ἀγκυρας, και
αφανισας παντα υπεστρεψεν. εξηλθε δε και ο Νικηφορος εν απογνωσει τα γενναια
της ταλαιπωριας επιδεικνυμενος, και δη σκεψαμενος πεμ πει προς αυτον ειρηνην
γενεσθαι, δηλωσας ουτως "ινα τι επιχαι ρεις ταις αδικιαις και ταις αιματεκχυσιαις,
μη αρκουμενος εις τα ιδια, αλλα παραβαινεις ορκους αρχαιους και πατρυους; ποιος
2.35 γαρ σοι προφητης θειος ταυτα ποιειν ειρηκεν; ουχι Μουχουμετ ο προφητης σου
παρηγγειλεν ως αδελφον εχειν Χριστιανον παντα και λεγειν; μη γαρ ο παντων θεος,
ο δημιουργος και προνοητης αμφοτερων, αιμασιν ανθρωπων αδικως εκχυνομενοις
χαιρει; μη γενοιτο. η αργυριου και χρυσιου και των λοιπων υστερουμενος εξηλθες
αδικησαι τους μηδεν αδικησαντας σε; καιτοι γε τα καλ λιστα και ημιν δυσποριστα
και επεραστα κατακορως εχεις. ει δε τινος των ημετερων ενδεης ει, αυτικα
παρεξομεν φιλοστοργιας τροπωι. μη τοινυν ως αθανατοι και αθεοι κατ' αλληλων
στρα τευωμεθα, και τον εκ δαιμονων κατ' ανθρωπων πολεμον εκ φθο νου
μιμωμεθα, γινωσκοντες οτι μικρον υστερον τελευτησομεν και προς κριτην
αδεκαστον απελευσομεθα, ος αποδωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου." ταυτα του
 
 
 

307
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεως Νικηφορου επιστειλαντος μετα δωρων τινων, ο Ἄραψ αγαθυνθεις και
ανταποστειλας δωρα πλειστα τε και θαυμασια μετ' ειρηνης υπεστρεψε, την Νικηφο
ρου συνεσιν υπερθαυμαζων. και στοιχησας κατ' ετος τελεισθαι αυτοις νομισματα
χιλιαδας λʹ, και ανα τρια νομισματα αυτον τον βασιλεα και τον υιον αυτου, εν ταξει
κεφαλητιωνος, και μηδε τα παραληφθεντα υπ' αυτου καστρα κτισθηναι, απηιει.
τουτων δε υποστρεψαντων ευθεως ο βασιλευς εκτισεν αυτα και κατωχυρω σεν. οπερ
μαθων ο Ἀαρων αποστειλας παλιν ειλε την Θηβαν, και πεμψας στολον εις Κυπρον
τας τε εκκλησιας κατεστρεψε και τους Κυπριους μετεστησε, και πολλην αλωσιν
ποιησας την ειρηνην διεστρεψε. 2.36 Τωι ʹ ετει οι Ἄραβες μετα στολου την Ῥοδον
κατελαβον, και πολλους αιχμαλωτισαντες το φρουριον κρατησαι ουκ ισχυσαν. εν δε
τωι επανερχεσθαι αυτους ελθοντες εις τα Μυρα, την ιεραν του αγιου Νικολαου
λαρνακα πειραθεντες συντριψαι, αλλην αντ' εκεινης πλησιον κειμενην συνετριψαν·
αυτικα τε πολλη ανεμων θυελλα και θαλαττιων κυματων φορα βροντων τε και
αστραπων ανωμαλια τον στολον κατελαβεν, ως ικανα συντριβηναι σκαφη, αυτον τε
τον λαον επιγνωναι την του αγιου δυναμιν, και παρ' ελ πιδα την κακωσιν εκφυγειν.
Τωι ζʹ ετει Θεοδωρος ο ηγουμενος των Στουδιου και Ἰωσηφ ο αυταδελφος
αυτου αρχιεπισκοπος Θεσσαλονικης, αμα Πλατωνι εγκλειστωι και τοις λοιποις
μοναχοις, της κοινωνιας Νικηφορου του αγιωτατου πατριαρχου απεσχισαν δια
Ἰωσηφ τον οικονομον ως παρανομως στεφανωσαντα Κωνσταντινον και Θεοδοτην.
ο δε βασιλευς αφορμης δραξαμενος, επισκοπους πολλους και ηγουμε νους αθροισας,
συνοδον κατ' αυτου κροτηθηναι εκελευσε, δι' ης εξεβληθησαν της μονης και της
πολεως, εξοριαι παραπεμφθεντες. τωι δ' αυτωι ετει ρογας διδομενης τωι λαωι εν
Στρυμονι, επιπεσον τες οι Βουλγαροι ταυτην αφειλοντο, χρυσιου λιτρας χιλιας
εκατον, και τον στρατηγον αμα τωι λαωι κατεσφαξαν, και λαβοντες το τουλδον
υπεστρεψαν. τωι αυτωι χρονωι Κρουμος ο των Βουλγα ρων αρχηγος την Σαρδικην
παρελαβε, και χιλιαδας ʹ στρατιω των κατεσφαξεν. ο δε Νικηφορος δηθεν κατ'
αυτου εξελθων 2.37 αξιολογον μεν ουδεν εποιησε, τοις δε περισωθεισιν εκ της
φυγης αρχουσιν αιτουσι λογον σωτηριας μη δους τοις εχθροις προσφυγειν εβιασατο,
εν οις ην Ευθυμιος σπαθαριος μηχανικος. στασεως δε επ' αυτωι γινομενης, δωροις
τους πλειονας υποκλεψας υστερον εκακωσε δημευσεσι και εξοριαις καθυποβαλων.
σκεψαμενος δε ταπεινωσαι τα στρατευματα, ποιον δεινον κατα Χριστιανων ουκ
επενοησε; προσεταξε γαρ τους Χριστιανους εκ παντος θεματος επι τας Σθλαβινιας
μετοικιζεσθαι, τας δε τουτων στασεις πι πρασκεσθαι· και ην αιχμαλωσιας ουκ
ελαττον το πραγμα. εν αμηχανιαι τους παντας γεγονοτας, δευτεραν συν ταυτηι
κακωσιν προσεταξε στρατευεσθαι πτωχους, και εξοπλιζεσθαι αυτους παρα των
ομοχωρων, παρεχοντων ανα ιηʹ νομισματα και προς τον δη μοσιον αλληλεγγυως τα
δημοσια αυτων. τριτη κακονοια επ οπτευεσθαι παντας, και αναβιβαζεσθαι τα τουτων
δημοσια τελη, παρεχοντας και χαρτιατικου ενεκα ανα κερατια δυο. τεταρτη πληγη,
τους κουφισμους παντας αναβιβαζεσθαι προσεταξε. πεμ πτη συμφορα, τους των
ευαγων οικων παροικους, του τε ορφα νοτροφειου ξενωνων γηρωκομειων
εκκλησιων μοναστηριων βασιλι κων, τα καπνικα απαιτεισθαι απο του πρωτου ετους
της αυτου τυραννιδος, τα δε κρειττονα των κτηματων εις την βασιλικην
κουρατωρειαν αιρεσθαι, τα μεντοι τελη αυτων επιτιθεσθαι τοις εναπομεινασιν εις
τους αυτους ευαγεις οικους, ως διπλουσθαι πολλων τα τελη, των οικησεων
στενουμενων, και των χωριων και 2.38 εξοικειν. εκτη τυραννις σκοπεισθαι παρα
των στρατηγουντων τους αθροως εκ της πτωχειας ανακτισθεντας, και απαιτεισθαι
χρηματα ως ευρετας θησαυρων. εβδομη κακωσις, τους προ κʹ χρονων ευρηκοτας και
μεχρι της δευρο πιθον η σκευος οτιουν και αυτους εξαργυριζεσθαι. ογδοη αδικια,
 
 
 

308
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους εκ παππων η προ παππων κληρονομησαντας διαιρεθεντας εκ των αυτων κʹ
χρονων εξαναδιδοναι τωι δημοσιωι, και τους ωνησαμενους εξω της Ἀβυ δου σωματα
οικετικα ανα δυο νομισματα τελεσαι προσεταξε, μα λιστα τους κατα την
δωδεκανησον. εννατη παρανοια, τους τας παραθαλασσιους οικουντας, μαλιστα της
μικρας Ἀσιας, ναυκλη ρους, μηδεποτε γηπονικως ζησαντας, ακοντας ωνεισθαι εκ
των καθαρπαγεντων παρ' αυτου κτηματων, ως αν εκτιμηθωσι παρ' αυτων. δεκατη
αθεΐα, τους εν Κωνσταντινουπολει επισημους ναυκληρους συναγαγων δεδωκεν επι
τοκωι τετρακερατου το νομισμα ανα χρυσιου λιτρας δωδεκα, τελουντας και τα
συνηθη κομμερκια. ταυτα εκ των πολλων ως εν κεφαλαιωι μικρα μοι
εστηλογραφηται, δηλουντα το προς παν ειδος πλεονεξιας αυτου πολυμηχανον. τα
γαρ κατα την βασιλιδα τοις εν τελει και μεσοις και ευτελεσιν εν δειχθεντα δεινα
παρ' αυτου περα συγγραφων οντα παρελιπομεν, οπως τους πονηρους των οικετων
καθυπεβαλε συκοφαντειν τους εαυτων δεσποτας, οσοι δηλαδη εν ευποριαι ετυχον,
τους μεν δια βαλλοντας τιμης αξιων, τους δε διαβαλλομενους εξαργυριζων. 2.39
ωστε και τινα κηρουλαριον οντα εν τωι φορωι, ανενδεη τυγχανοντα εκ πονων ιδιων,
μεταστειλαμενος ο παμφαγος φησι "θες την χειρα σου επι την κεφαλην μου, και
ομοσον ποσος χρυσος σοι εστιν." ο δε λιτρας εκατον εξειπεν εχειν. ο δε αγαγειν
ταυτας κατ' αυτην την ωραν εφη. ων ενεχθεντων φησιν ο εσκοτισμενος "συ τι
χρειαν εχεις περισπασμου; συναριστησον μοι, και αρας νομισματα εκατον πορευου
αρκουμενος αυτοις." Τωι θʹ ετει τας κατα Χριστιανων επινοιας επετεινεν, επο ψιας
αθεους, επαγορασμους παντοιων αλογων βοσκηματων τε και καρπων, αδικους
δημευσεις και ζημιας των εν τελει, τοκισμους εν πλοιοις ο πασι νομοθετων το μη
τοκιζειν, και αλλας μυριας κακων επινοιας, ων η κατα μερος ιστορια φορτικη τοις
επιτετμημενως ζητουσι μανθανειν τα πραγματα πεφυκε. των δε Μανιχαιων, των
νυν Παυλικιανων και Ἀθιγκανων, των κατα Φρυγιαν και Λυκαονιαν αγχιγειτονων
αυτωι (εκειθεν γαρ εγεγονει) φιλος ην διαπυρος, χρησμοις και τελεταις αυτων
επιχαιρων. ου τοι χωραν ελαβον επι της βασιλειας αυτου αφοβως πολιτευεσθαι, και
πολλοι των κουφοτερων ταις αθεμιτοις αυτων διεφθαρησαν δοξαις. εν δε τωι εξω
κιονιωι ψευδερημιτης ην Νικολαος τουνομα, ος συν τοις συν αυτωι κατα του ορθου
λογου και των σεπτων εικο νων εβλασφημουν. ων αντιποιουμενος ο βασιλευς
ελυπει τον αρχιερεα και παντας τους κατα θεον ζωντας. πολλακις γαρ κατ' 2.40
αυτου εγκαλων ηγανακτηθη, τοις προς αλληλους εχθραινουσι σφοδρα συγχαιρων,
και επιτωθαζων παντι Χριστιανωι φιλουντι τον πλησιον ως ανατροπευς των θειων
εντολων. τους στρατιωτι κους αρχοντας δουλικως χρασθαι τοις επισκοποις και
κληρικοις εκελευε, καταγομενους αυθεντικως εν τοις επισκοπειοις και μονα
στηριοις, και καταχρασθαι τα αυτων. τους απ' αιωνος αναθε μενους τωι θεωι χρυσα η
αργυρα σκευη εψεγε, και τα των εκκλη σιων ιερα κοινουσθαι αξιον εδογματιζε. τους
προ αυτου βασιλεις απαντας ως ακυβερνητας εμεμφετο, καθολου την προνοιαν αναι
ρων, και μηδενα λεγων γινεσθαι του κρατουντος δυνατωτερον, ει βουλοιτο ο
κρατων εντρεχως αρχειν. και εματαιωθη εν τοις διαλογισμοις αυτου ο ανοητος και
θεομισης. τωι γαρ πρωτωι σαββατωι των νηστειων της δʹ ινδικτιωνος υπαντησαντες
Σαρακη νοι εις τα Ευχαιτα Λεοντα στρατηγον των Ἀρμενιακων συν τηι ρογαι του
θεματος, ταυτην αφειλοντο συν πολλωι πληθει λαου, κεντηναρια ιγʹ ουσαν. επι
τουτοις ουν ο νεος Ἀχααβ μη παιδευ θεις, ο Φαλαριδος και Μιδου απληστοτερος,
κατα Βουλγαρων παραταττεται αμα Σταυρακιωι τωι υιωι αυτου. και εξελθων της
βασιλιδος εκελευσε Νικηταν πατρικιον και γενικον λογοθετην τα δημοσια τελη των
εκκλησιων και μοναστηριων αναβιβασαι, και οκτω ετων οπισθοτελειαν τους των
αρχοντων απαιτηθηναι οικους. και ην θρηνος μεγας εν τηι πολει. επι τουτοις
 
 
 

309
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εγκαλουμενος υπο 2.41 Θεοδοσιου πατρικιου του Σαλιβαρα, του γνησιου αυτου
θεραπον τος, οτι παντες καταβοωσιν ημων, δεσποτα, και εν καιρωι πει ρασμου
παντες επιχαρησονται τηι πτωσει ημων, εφη προς αυτον "ει ο θεος σκληρυνων
εσκληρυνε την καρδιαν μου ως του Φαραω, τι αγαθον εσται τοις υπο χειρα μου; παρα
Νικηφορου, Θεοδοσιε, μη εκδεχου πλην των ορωμενων σοι." επισυναξας δε τα στρα
τοπεδα ανατολης και δυσεως, και πολλους πενητας ιδιοις οψω νιοις, σφενδοναις και
ραβδοις ωπλισμενους, βλασφημουντας αμα τοις στρατευμασιν, ηλασε κατα
Βουλγαριας. Κρουμος δε τα πληθη φοβηθεις, οντων αυτων εν Μαρκελληι, ηιτειτο
ειρηνην. ο δε ταις οικειαις κακοβουλιαις και ταις των ομοφρονων αυτου συμ
βουλων διεκωλυθη. εισερχεται δε εις Βουλγαριαν τηι κʹ του Ἰουλιου μηνος. κυνος ην
επιτολη πανωλεθριος. και προλεγων την αυτου πανωλεθριαν συχνως επεφθεγγετο
"τις πορευεται και απα τησει τον Ἀχααβ; οτι καν ο θεος καν ο αντικειμενος, ελκει με
ακοντα." μετα γουν τας πρωτας συμβολας δοξας κατευοδουσθαι ου τωι θεωι τα της
νικης αλλα τηι του Σταυρακιου ευτυχιαι εκη ρυττε. και τοις κωλυουσι την εισοδον
αρχουσιν ηπειλει. πασαν δε ηλικιαν, εως και βρεφων αυτων, ανηλεως φονευεσθαι
προσ εταξε. και τα των ομοφυλων νεκρα σωματα αταφα εια, μονης επιμελουμενος
της των σκυλων συλλογης. κλειθρα δε και σφρα γιδας τοις ταμειοις Κρουμου επιθεις
ως ιδια λοιπον ησφαλισατο. ωτα γουν και ετερα μελη Χριστιανων απετεμεν
αψαμενων των 2.42 σκυλων· και την λεγομενην αυλην του Κρουμου ενεπρησεν,
εκεινου σφοδρα τεταπεινωμενως δηλουντος οτι ιδου νενικηκας· λαβε ει τι σοι
αρεστον εστι, και εξελθε εν ειρηνηι. ο δε της ειρηνης εχθρος ταυτην ου προσηκατο.
εφ' οις χαλεπηνας ο Κρουμος τα της χωρας εισοδους και εξοδους περιεφραξεν
οχυρωμασι ξυλινοις. ο δε Νικηφορος τουτο γνους τοις συνουσι τα της απωλειας
προελε γεν, οτι καν πτερωτοι γενωμεθα, ουδεις εκφυγηι τον ολεθρον. και μεθ'
ημερας δυο συναθροισας λαον ο βαρβαρος επηλθε κατα της του Νικηφορου σκηνης.
και τουτον αναιρουσιν οικτρως και παντας τους συν αυτωι αρχοντας και του λαου
πληθη απειρα, και πασαν την αποσκευην ανελαβοντο. την δε κεφαλην του Νικηφο
ρου ο Κρουμος εκκοψας επι ξυλου ανηρτησεν εις επιδειξιν παντων, ειθ' ουτως
γυμνωσας το οστουν και περιαργυρωσας περιξ πινειν εις αυτο τους Βουλγαρων
αρχοντας εκελευσεν, εγκαυχωμενους κατ' αυτου ως απληστου και την ειρηνην μη
θελησαντος. τουτου του Νικηφορου της αρχης Χριστιανοι βαρυτερον ουδενι χρονωι
ητυχησαν· παντας γαρ τους προ αυτου ωμοτατους βασιλεις τηι απανθρωπιαι
υπερηκοντισεν ουτος, ουπερ ει κατα μερος τις βου ληθηι διεξιεναι τα πονηρα
επιτηδευματα, ο χρονος επιλειψει και η χειρ ατονησει. πλην εκ του κρασπεδου το
υφασμα προδηλον. Τιτρωσκεται δε και Σταυρακιος ο υιος αυτου καιριως κατα του
σπονδυλου. και μολις της μαχης εξηλθε ζων, και καταλα βων την Ἀδριανουπολιν
αναγορευεται. και μη δυναμενος εποχει σθαι φορειωι την πολιν κατελαβεν. ος δια
την πληγην εν τωι πα 2.43 λατιωι κειμενος απροιτος ην, εβουλετο δε τον
κουροπαλατην Μι χαηλ τον γαμβρον αυτου εκτυφλωσαι, τηι δε γαμετηι Θεοφανοι
την βασιλειαν καταλιπειν. γνους δε τουτο ο Μιχαηλ εξαιφνης ανα γορευεται
βασιλευς εν τωι ιπποδρομιωι παρα της συγκλητου και των ταγματων ως ηδη
απεγνωσμενου του Σταυρακιου. οπερ μα θων Σταυρακιος του παλατιου εξελθων, το
μοναδικον αυτικα συν τηι γυναικι αυτου Θεοφανοι περιθεμενος, εις τα Βρακα
μοναστη ριον ετελευτησε, και εταφη εν τηι μονηι του Σατυρου. τον δε της
αρχιερωσυνης θρονον κατειχεν ο αγιωτατος Νικηφορος.
Μιχαηλ δε ο κουροπαλατης και γαμβρος του βασιλεως Νι κηφορου, ωι
Ῥαγκαβε ην η προσηγορια, εγκρατης των Ῥωμαικων δια του δημου και της
συγκλητου αναδεικνυται σκηπτρων, απω θουμενος μεν την αρχην και μη ικανος
 
 
 

310
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειναι λεγων ογκον τοσου των πραγματων προσαναζωσασθαι· τωι πατρικιωι δε Λεοντι
τωι εξ Ἀρμενιων, ανδρι θυμοειδει δοκουντι και δραστηριωι και του στρα τευματος
των ανατολικων αρχοντι τηνικαυτα, παρεχωρει της εξ ουσιας, καν εκεινος
διδομενην λαβειν ουκ ηθελησεν, αναξιον εαυ τον αποκαλων του βασιλικου θρονου.
προυτρεπετο δε μαλλον τον Μιχαηλ ως αυτωι πρεπον αναδεξασθαι το κρατος, και
αυτος υπι σχνειτο οικετης εσεσθαι δια βιου και λειτουργος πιστοτατος τε και
δραστικωτατος, και ορκοις φρικωδεστατοις ενεπεδου τας υποσχε σεις. ουτω δε του
Μιχαηλ και παρα τον οικειον σκοπον τας ηνιας αναδεξαμενου της βασιλειας,
Κρουμου τε του Βουλγαρων αρχον 2.44 τος ταις εμπροσθεν ευτυχιαις επαρθεντος,
και των Βουλγαρων φρονηματισθεντων ταις νικαις, τα της δυσεως επυρπολουν τε
και εληΐζοντο. εδοξεν ουν τωι βασιλει Μιχαηλ εκστρατευσαι κατ' αυτων και καθ'
οσον οιον τε επισχειν και αναχαιτισαι τας Βουλγαρικας προνομας. ταχυ τε ουν
διαταγματα επεμποντο πανταχου και ταχυ τα στρατευματα συνηθροιζοντο. και ο
Κρουμος δε την του βασιλεως πυθομενος κινησιν, τον εαυτου λαον εκ της προνο μης
ανακαλεσαμενος και υφ' εν συναθροισας, στρατοπεδον τε καρτερον μαλα επηξατο
και επιοντα προσεμενε τον βασιλεα. ως δε και ουτος αφικετο και παρεστρατοπεδευσε
τωι Κρουμωι αγχου που της Ἀδριανουπολεως αυλιζομενωι, ακροβολισμοι μεν
εγινοντο συν εχεις και οσον εν εκηβολιαις μαχη, και εν πασαις αυταις επικρα
τεστερα τα Ῥωμαιων εφαινετο, ως και φυσηθεντας δια τουτο τους στρατιωτας
ορμαν και σφαδαζειν προς αγχεμαχον και καθο λικην συμπλοκην. επεχοντος δε του
βασιλεως και διατριβοντος, ειτε δια δειλιαν, ωσπερ ελεγετο, ειτε και καιρον
ζητουντος τον επιτηδειον, εις αναισχυντιαν το πληθος ετραπη, και κατεβοων εις
προσωπον του βασιλεως, και ει μη εξαξει, ηπειλουν αυτοι τε διαρρηξαι τον χαρακα
και συρραξαι τοις εναντιοις. τουτοις κατα κλασθεις τοις λογοις ο βασιλευς ανοιγνυσι
τε τας πυλας του στρα τοπεδου και προς παραταξιν ιστατο. το δ' αυτο τουτο και ο
Κρουμος ειργασατο, και τον εαυτου συνταξας λαον αντιρροπος εστη τωι βασιλει.
πολλα δ' ουτος τε κακεινος τον εαυτου εκαστος παρακαλεσας λαον, και λογους
επαγωγους και παραινεσεις ειπον 2.45 τες παρακαλεσαι δυναμενας προς αλκην,
τελος το πολεμικον ταις σαλπιγξι σημηναμενοι αλληλοις προσερραξαν. ευρωστως δε
των Ῥωμαιων υποσταντων τους πολεμιους, ηρωικως τε και ανδρειως
αγωνιζομενων, εδαπανατο τα των Βουλγαρων, και εις παντελη αν απειδεν
υπαγωγην (ηδη γαρ και αυτος ο Κρουμος απεκαμεν απανταχου εξιππαζομενος και τα
πονουντα των στρατευματων αναλαμβανων), ει μη Λεων ο των ανατολικων
στρατηγος της βα σιλειας ερων και τα υπ' αυτον διαφθειρας ταγματα, συν αυτοις την
ταξιν απολιπων ᾤχετο φευγων αιτιας χωρις. τουτο δε και ο λοιπος στρατος κατιδων
εξεπλαγη και τον τονον της ανδριας εχαυ νωσε. και οι Βουλγαροι οσον ουδεπω
φυγειν επιδοξοι οντες, ανα θαρρησαντες επηλθον μετ' αλαλαγμου τοις Ῥωμαιοις και
παλιν τροπον την νικην ειργασαντο. τωι συμβαντι γαρ οι Ῥωμαιοι κατα βληθεντες
τας ψυχας την των Βουλγαρων ουκ εδεξαντο προσβο λην, αλλ' ευθυς προς φυγην
ετραπησαν. απωλοντο μεν ουν και των στρατιωτων πολλοι, πιπτουσι δε και των
στρατηγων ουκ ολι γοι, εν οις και Μιχαηλ μαγιστρος ο Λαχανοδρασιος. ο δε βα
σιλευς μολις μετα τινος μερους αθραυστου εις Ἀρκαδιουπολιν ανασωζεται, εκειθεν
τε την βασιλιδα καταλαμβανει, τον ειρημε νον Λεοντα μετα των αμφ' αυτον εν
Θραικηι καταλιπων, ωστε προσμενειν και τας λεηλασιας των Βουλγαρων και τας
εκδρομας ανακοπτειν. Ὁ δε καθ' εαυτον αρτι γενομενος, ην ωδινεν εν τωι κρυπτωι,
εις φως εξαγει αποστασιαν. κοινωσαμενος γαρ τοις αυτου θιασω 2.46 ταις, και
καιρον επιτηδειον ειναι φησας εις το πληρωσαι το σπου δαζομενον, και δι' αυτων
λογους υποσπειρας απαντι τωι στρατωι ως τηι αφελειαι του βασιλεως και τηι προς τας
 
 
 

311
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στρατηγικας μελετας ανασκησιαι τα τε Ῥωμαικα ηφανισθη πληθη και η παλαια δοξα
και ευκλεια ᾤχετο των Ῥωμαιων, και ουτω διαφθειρας τους στρατιωτας αρτι
σποραδας εκ της τροπης επανερχομενους πεζους και γυμνους και μιγνυμενους τωι
συν αυτωι στρατευματι, πειθει προς ανταρσιαν ιδειν. εκ μιας γαρ ορμης την σκηνην
τουτου περιστοιχησαντες λογους μεν απρεπεις και αναισχυντους απερρι πτουν εις
βασιλεα, δειλον αυτον αποκαλουντες και ανανδρον και εξ αφελειας τα τε Ῥωμαικα
απολλυντα στρατευματα και το κλεος και την δοξαν αχρειουντα της βασιλειας,
αυτον δε αναφανδον ευφημουν και βασιλεα Ῥωμαιων εκηρυττον. θρυπτομενου δε
τουτου και την αρχην αποσειομενου, Μιχαηλ ο εξ Ἀμωριου ο τραυλος, ταγματος
τινος και αυτος Ῥωμαικου εξηγουμενος, το ξιφος σπασαμενος, τουτο δε και αλλοις
τοις του εργου μετοχοις ποιειν επιτρεψας, αναιρησειν ηπειλει, ει μη εκουσιως
προσδεξοιτο την αρχην. και ουτος μεν ουτως διαδημα τε περιτιθεται και βασιλευς
Ῥωμαιων αναγορευεται. πριν η δε ταυτα γενεσθαι, εκ της τροπης επανηκοντι τωι
βασιλει Μιχαηλ και γενομενωι της βα σιλιδος αγχιστα Ἰωαννης ο Ἐξαβουλιος
συναντησας αυτωι το τε ατυχημα ευγενως φερειν και μεγαλοψυχως παρηινει, και
επυνθα νετο τινα ειη καταλιπων του στρατευματος εξηγουμενον. ο δε 2.47 Λεοντα
ειπε, τον στρατηγον των ανατολικων, ανδρα τε αγχινου στατον και ευνουν τηι
βασιλειαι. οπερ ακουσας ο Ἐξαβουλιος "φαινηι μοι, ω βασιλευ" εφη, "πολυ
διαμαρτανειν της του αν δρος διανοιας." και ο μεν ειπε ταυτα, ουπω δε ο βασιλευς
εφθη τοις βασιλειοις επιβηναι, και η του Λεοντος αναρρησις κατηγγελ λετο.
διαταραχθεντος δε του αυτοκρατορος προς την ακοην και σκοπουμενου το ποιητεον,
τινες μεν παρηινουν πασι τροποις εχε σθαι της αρχης και τωι τυραννωι ως ανυστον
αντικαθιστασθαι· ουτος δε ειρηνικος τις ανθρωπος ων, και πραγμασιν εαυτον επιρ
ριψαι μη θελων αδηλον εχουσιν αποτελεσμα, τοις μεν ουτω λε γουσιν επετιμα, μη
ερεθιζειν αυτον προς εμφυλιον χωρησαι μιαι φονιαν, των τινα δε των οικειοτατων
εξεπεμψε προς τον Λεοντα, τα της βασιλειας επαγομενον συμβολα, το διαδημα, την
αλουρ γιδα και τα κοκκοβαφη πεδιλα, αυτος μεν υπισχνουμενος παρα χωρησαι
τουτωι του θρονου, και βελτιον ειναι κρινων και αυτην προηκασθαι την ζωην η
χεομενην ιδειν ρανιδα μικραν αιματος Χριστιανικου, αυτον δε πασαν αποθεμενον
πτοιαν και δισταγμον ελθειν και παραληψεσθαι τα βασιλεια. Προκοπια δε η βασιλις
αντιπραττουσα τοις δρωμενοις, και καλον ενταφιον την βασιλειαν λεγουσα ειναι,
επει μη επειθεν, εσχατον επειπουσα λογον οτι δει νον και περα δεινου ειπερ η του
τυραννου συζυγος περιβαλοιτο τον βασιλικον μοδιολον, επισκωψασα και προς το
ταυτης ονομα και Βαρκαν αυτην ονομασασα, εσκεπτετο πως αν διαθοιτο τα κατ'
αυτην. και οι μεν περι τον βασιλεα εν τουτοις ησαν, ο δε τυ 2.48 ραννος δια της
χρυσης πορτης ευφημουμενος υπο τε του στρατου και του δημου και της συγκλητου
ηλθεν εις τον εν τοις Στουδιου του προδρομου ναον, κακειθεν δορυφορουμενος
κατελαβε τα βα σιλεια. μελλων δε επιβατηριον ευχην εν τωι χρυσωι τρικλινωι απο
δουναι τωι θεωι, εκδυσαμενος ην ετυχε φορων εσθητα παρεσχετο τωι των ιπποκομων
στρατευοντι Μιχαηλ. τουτου δε αυτην εξ αυ της αμφιασαμενου, οιωνος εδοξε το
γεγονος τοις θεασαμενοις ως μετα Λεοντα της βασιλειας αυτος επιβησεται. ετεραν δε
μετα λαβοντος εσθητα του βασιλεως και απιοντος εις τον εν τωι παλα τιωι νεων,
οπισθεν ο Μιχαηλ επομενος και απροσεκτως βαινων και προπετως το ακρον της
βασιλικης εσθητος επατησε· τουτο κακον οιωνον ο Λεων ηγησατο, και νεωτερισμον
εσεσθαι εξ αυτου καθυπωπτευσεν. Εισελθοντος δε ομως του τυραννου εις τα
βασιλεια και την απραγμονως διδομενην αυτωι βασιλειαν μετα πραγματων και τα
ραχης ου μικρας κατεσχηκοτος, Μιχαηλ ο βασιλευς και η συνευ νος Προκοπια συν
τοις σφετεροις παισιν εις τον της θεοτοκου ναον ος Φαρος κατονομαζεται
 
 
 

312
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσφυγοντες ικεται γινονται. ους εκει θεν αποσπασας ο τυραννος απ' αλληλων
διεστησε, και Μιχαηλ μεν υπεροριον εν τωι κατα την νησον Πρωτην μοναστηριωι
εποιη σατο, εν ωι την κοσμικην αποθεμενος τριχα τον λοιπον της ζωης διηνυσε
χρονον, Θεοφυλακτον δε τον πρεσβυτερον των τουτου υιων εκτεμων συναμα τηι
μητρι και τοις αδελφοις εξοριαι παρεπεμ 2.49 ψεν. ου παρελκον δε ισως ιστορησαι και
οπως τωι βασιλει Μιχαηλ προδεδηλωται η της βασιλειας αποβολη. Παιδισκη τις ην
οικογενης τωι Μιχαηλ· αυτη κατα τας σε ληνιακας συνοδους παθει μανιας ηλισκετο.
οποτε γουν αλυη τωι παθει, εις τοπον ερχομενη εν ωι βους τε και λεων ιδρυνται
λιθινοι (κακ τουτων εχει την προσηγοριαν ο τοπος, Βουκολεων ονομαζο 2.50 μενος)
εβοα γεγωνοτεραι φωνηι προς τον βασιλεα "κατελθε, κατελθε, υποχωρει των
αλλοτριων." τουτο πολλακις γινομενον θαμβος ενεποιει τωι βασιλει, και εις
φροντιδας ου τας τυχουσας ενεβαλε. διο και κοινολογειται περι του πραγματος των
συνηθων τινι και οικειων Θεοδοτωι τωι υιωι Μιχαηλ πατρικιου του Μελισσηνου, ον
δη και Κασσιτηραν κατωνομαζον, και διαπειραν εσπευσε των λε γομενων λαβειν. ο
δε γνωμην διδωσι τοιανδε, ιν' επειδαν κατο 2.51 χον τηι μανιαι γενηται το κορασιον
κατασχεθηι, και διερωτηθηι τινι προσηκουσα η οικια του παλατιου εστι, και οποιον
ειη τουτωι το γνωρισμα. εγενετο τουτο, του Θεοδοτου τηι πραξει υπηρετουν τος. και
το τηι κατοχηι κατασχετον γυναιον ερωτηθεν την τε κλη σιν εμφαινει του Λεοντος
και τον χαρακτηρα και την μορφην, προστιθησι τε απελθειν κατα την ακροπολιν, εν
ηι συναντησειε δυσιν ανδρασιν, ων ο τωι ημιονωι εποχος επιβησεται παντως της
βασιλειας. η μεν ουν ειπε, και Θεοδοτος ηκριβωσατο εις τον ειρημενον απελθων
τοπον, τον ανδρα τε κατεφωρασεν εκ των γνωρισματων, και κατ' ουδεν
διαψευδεσθαι εγνω την ανθρωπον. τωι μεν ουν βασιλει απηγγειλε των εγνωσμενων
ουδεν, κενολογιαν δε τα της γυναικος εκαλει ρηματα και φλυαριαν μηδεν ιχνος φε
ρουσαν αληθειας. τον Λεοντα δε λαβων της χειρος, και εις τον ναον εισελθων
Παυλου του αποστολου κατα το ορφανοτροφειον, και πιστεις δους αυτωι και λαβων,
ανακαλυπτει τα εκφορα, την μεν αληθειαν αποκαλυψας, ειπων δ' εκ θειας
αποκαλυψεως πε πληροφορησθαι ως της Ῥωμαιων ηγεμονιας παντως ο Λεων γενη
σεται εγκρατης. εκβεβηκυιας δε της προρρησεως εζητει μη αμι σθον αυτωι γενεσθαι
το ευαγγελιον. και ο Λεων, ει ο λογος εις εργον εκβαιη, υπεσχετο ων δεοιτο μη
ατυχησειν αυτον. αλλα ταυτα μεν συνετιθετο ουτως. Συνεβη δε και δι' αλλας μεν
αιτιας Ῥωμαιοις τε και Βουλ 2.52 γαροις αναρριπισθηναι τον προρρηθεντα πολεμον,
ουχ ηκιστα δε 2.52 και δια την ρηθησεσθαι μελλουσαν. Βουλγαροι τινες εξ ηθων
ανασταντες των πατρυων την Ῥωμαιων καταλαμβανουσι παγγενει, και παρα του
βασιλεως προσδεχθεντες Μιχαηλ εν διαφοροις εγκατ οικιζονται χωραις. και τινες δε
Ῥωμαιοι των εν τοις προηγησα μενοις αιχμαλωτισθεντων πολεμοις τα δεσμα
διαρρηξαντες εις τας εαυτων επανηκον πατριδας. τουτους απαντας ο των
Βουλγαρων αρχηγος Κρουμος εκδοθηναι οι απηιτει. τισι μεν ουν των Ῥω μαιων
επαινετη εδοκει η εκδοσις, ηι τινι και ο βασιλευς και τινες αξιολογοι συγκατετιθεντο
μοναχοι· ᾤοντο γαρ δια της των προσ φυγων εκδοσεως της βαρβαρικης
απαλλαγησεσθαι λεηλασιας. τινες δ' απηρεσκοντο προς την γνωμην, ων κορυφαιος
ετυγχανε Νικηφορος ο πατριαρχης και ο μαγιστρος Θεοκτιστος επ' αρετηι και συνεσει
πρωτευων τωι τοτε, και αλλοι δε ουκ ολιγοι, εφειναι λεγοντες τα καθ' εαυτους τωι
θεωι, και μη δια προσφυγων εκδο σεως την του θεου παραλιποντας παναλκη
βοηθειαν την του βαρ βαρου εξευμενιζεσθαι αλαζονειαν. μηδαμως δε συμβασης της
τοιαυτης επιτασεως του Κρουμου, ο προλεχθεις ανερριπισθη πο λεμος, και η τροπη
και ο πολυς φθορος των Ῥωμαιων επηκολου θησεν, αλλο τι του θεου ως εοικε
προοικονομουντος.
 
 
 

313
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τεως δε την βασιλειον αρχην περιζωσαμενος ο Λεων Θωμαν μεν, ενα των τριων
οντα ους ο λογος ιστορησε φθασας συνειναι τωι Βαρδανιωι οπηνικα προς τον
μοναχον εν τωι Φιλομιλιωι εφοιτη σεν, ανδρα νεον και ορμητιαν τουρμαρχην
ανεδειξε του φοιδερα 2.53 των ταγματος, Μιχαηλ δε τον τραυλον, και αυτον ενα των
τριων οντα, ου τον υιον εκ της αγιας ανεδεξατο κολυμβηθρας, πατρι κιον ανειπε και
κομητα της των εξκουβιτων σχολης, και ταλλα διεπονει της βασιλειας καθωσπερ ην
αυτωι βουλητον. οι Βουλ γαροι δε πλεον τηι προ μικρου των Ῥωμαιων ηττηι
εκφυσηθεντες την Θραικην κατετρεχον και τα εν ποσιν εδηιουν και εληΐζοντο. εδοξεν
ουν τωι βασιλει πρεσβειαν στειλαι και λογους κινησαι περι ειρηνης. του δε
Βουλγαρου φρυαξαμενου και την ειρηνην παρω σαμενου, εδεησε μαχης εξ αναγκης
τωι βασιλει. και γουν και συναθροισθεντων των στρατευματων μαχη συνεστη
κρατερα, και παλιν ηττηθη τα Ῥωμαικα στρατευματα. των δε Βουλγαρων τηι διωξει
επικειμενων, ο βασιλευς εν τινι υπερδεξιωι τοπωι εστως μετα της περι αυτον
εταιρειας κατεσκοπει τα δρωμενα. και κατανοη σας ως ασυντακτοι και πασαν ταξιν
απολειποντες οι Βουλγαροι επιδιωκουσι τους φευγοντας, παρακαλεσας τους αμφ'
αυτον και ανδρας αγαθους γενεσθαι καθικετευσας και μη των Ῥωμαιων ευ κλειαν
περιιδειν χωρουσαν εις το μηδεν, επιτιθεται ραγδαιως αυ τοις. και τωι παραδοξωι της
επιθεσεως τρεψαμενος τους παρατυ χοντας, και το λοιπον των Βουλγαρων
στρατευμα τωι αιφνιδιωι κατεπληξε και ταραχης και φοβου ενεπλησε, και αλκης
ουδεις εμεμνητο. τουτων επεσον μεν εν τηι προσβοληι πολλοι, και αυτος ο των ολων
αρχηγος, ει και ταχεως υπο των οικειων ιππωι κελητι αναχθεις δρασμωι την
σωτηριαν επραγματευσατο, εαλωσαν δε και 2.54 των πεσοντων πολλωι πλειους.
τουτο το εργον τα μεν των Βουλ γαρων εταπεινωσε φρονηματα, τα δε των
Ῥωμαικων κεκυφοτα και προς γην νευοντα αναθαρρησαι πεποιηκεν. ο δε βασιλευς
μετα λαμπρων των τροπαιων και λειας οτι πολλης την βασιλιδα καταλαβων των εν
χερσιν ειχετο πραγματων. Ἄρτι δε και εις μνημην ελθων του κατα το Φιλομιλιον μο
ναχου, εγνω δωροις και αναθημασιν αυτον της επ' αυτωι προφη τειας αμειψασθαι.
εξαπεστειλε γουν τινα των πιστοτατων, ανα θηματα εις αυτον κομιζοντα και επιπλα
και σκευη αργυρα και χρυσεα και ειδη ευωδη των εις ημας εξ Ἰνδιας κομιζομενων.
αλλ' εκεινος μεν ο μοναχος ετυχε προαποθανειν, κατεστη δε τηι κελληι αυτου
διαδοχος μοναχος τις αλλος, την κλησιν Σαββατιος, της αθεου των εικονομαχων
αιρεσεως αναπλεως ων. ες τουτον ο παρα βασιλεως πεμφθεις αφικομενος τα τε
απεσταλμενα τωι αυτου καθηγητηι παρα βασιλεως δωρα δεξασθαι παρηγγυα, και
γραμ μασι και ευχαις τον πεμψαντα ανταμειψασθαι. ο δε τα μεν απε σταλμενα
λαβειν ουκ ηθελησεν, αυτον δε οπισθορμητον απιεναι παρεκελευσατο, αναξιον ειναι
λεγων και τον βασιλεα της αλουρ γιδος ως ειδωλοις προστετηκοτα και τοις λογοις
επομενον Ειρηνης της βασιλιδος και Ταρασιου του πατριαρχου, ων την μεν παρδω
και θυαδα την Ειρηνην, τον δε τον εν πατριαρχαις αοιδιμον Τα ραξιον κατωνομαζεν
ο παμμιαρος. ηπειλει δε και ταχειαν εκπτω σιν της βασιλειας τωι βασιλει και του βιου
καταστροφην, ει μη 2.55 θαττον τοις αυτου λογοις πεισθεις τας θειας καταστρεψειε
στηλο γραφιας. δεξαμενος δε τα γραμματα ο αυτοκρατωρ, και παρα του αγγελου δε
μαθων οσα τε ο μοναχος ειπε και οσα αυτος ηκουσε, και ταραχης αναπλεως γεγονως,
Θεοδοτον μετεπεμψατο τον Μελισσηνον και περι του σκεμματος ανεκοινουτο τα
ποιητεα. ο δε και παλαι τηι τοιαυτηι αιρεσει κατεσχημενος, και καιρον ζη των
παρρησιασασθαι την ασεβειαν, υποτιθησι τωι βασιλει τοιανδε τινα συμβουλην.
μοναχον τινα φησας ειναι εργων παραδοξων δημιουργον, τας οικησεις ποιουμενον
ανα τον ∆αγιστεα, "τουτωι δει" φησι "προσαναθεσθαι την πραξιν, και οπερ αν
εκεινος υπο θοιτο, τουτο δει και ποιησαι." και ταυτα μεν ειπε προς τον βασιλεα,
 
 
 

314
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκειθεν δε εξελθων απεισι ταχεως προς τον μοναζοντα, και φησι προς αυτον ως τηι
επιουσηι νυκτι ελευσεται σοι ο βασι λευς εν ευτελει τηι περιβοληι, ερωτησων περι της
πιστεως και αλλων αναγκαιοτατων πραγματων. συ δε αλλα μεμνησο ταχειαν τε του
βιου καταστροφην και της βασιλειας εκπτωσιν απειλησαι αυτωι, ει μη εκων γε
αιροιτο τωι του βασιλεως Λεοντος του εξ Ἰσαυριας προστεθηναι δογματι και τα
ειδωλα των θειων σηκων εξορισαι (τας θειας εικονας ουτω καλεσας), επαγγειλασθαι
τε του ειρημε νου βιου γενομενωι ζωης τε μακραν βιοτην και της βασιλειας κυ
βερνησιν ευτυχη τε και πολυχρονιον. ουτω παιδαγωγησας τον μοναχον, και α
μελλει λεγειν ες βασιλεα παιδευσας, επανεισι. μετα μικρον δε και τον βασιλεα
νυκτος εν ταπεινωι τωι σχηματι 2.56 προσλαβομενος ερχεται προς τον μοναχον, και
της διαλεξεως ηδη λαμβανουσης αρχην εγχιστα τον βασιλεα παραστησαμενος ο
μονα χος ως ταχα προεγνωκως εκ θειας επιπνοιας το βασιλικον αξιωμα "ουκ
ευλογα" εφη "ποιεις, ω βασιλευ, παραλογιζομενος ημας τηι ιδιωτικηι αμπεχονηι, και
τον ενδον αυτης κρυπτομενον επικα λυπτων βασιλεα. αλλ' ει και συ μεν ουτως, αλλ'
η του θειου πνευματος χαρις ημας ουκ ειασεν επι πλεον ουτω κατασοφιζεσθαι υπο
σου." τουτο ως ηκουσεν ο βασιλευς, και ως ουκ ελαθεν εν ευτελει προσχηματι το
βασιλικον κρυπτων αξιωμα, κατεπλαγη τε, ως ην εικος τον το σκαιωρημα
αγνοουντα, και τον τε μοναχον ως θειον ανδρα εγνωρισε, και τα προσταττομενα
παρ' αυτου ευπει θως και μετα ταχυτητος ποιησειν επηγγελτο, και των σεβα σμιων
εικονων επιψηφιζει καθαιρεσιν. και προτερον μεν εν τωι λεληθοτι διεσκοπειτο πως
αν αυτων εκτελεσθηι το σπουδασμα, και μη τις στασις ανεγερθηι περι την εκκλησιαν·
επειτα και εις τουμ φανες το δογμα εξηνεγκε, και των εν τελει και των της
εκκλησιας οι μεν εκοντες οι δε ακοντες υπεκυπτον τωι προσταγματι. ηναγκα ζετο δε
και ο μεγας εν πατριαρχαις αοιδιμος Νικηφορος εν τωι της καθαιρεσεως των αγιων
εικονων υποσημηνασθαι τομωι· ον μηδα μως πειθαρχησαντα υπεροριον ανα την
Προικονησον τιθησι, πα λαι προαισθομενον την του Λεοντος σκαιοτροπιαν, και ως
κυκησει ουτος και συνταραξει τα της εκκλησιας. εδοξε γαρ τωι μακαριτηι Νικηφορωι,
οπηνικα το διαδημα περιετιθει τηι του Λεοντος κεφαληι, ακανθαις και τριβολοις την
χειρα περιπαρηναι· και τουτο συμβο 2.57 λον και οιωνον εθετο των μετα ταυτα
συμβεβηκοτων κακων. απα γομενωι δε τωι μεγαλωι προς την υπεροριαν ο ομολογητης
Θεοφανης ο της του μεγαλου Ἀγρου μονης καθηγουμενος, αισθομενος εξ επιπνοιας
θεικης την διελευσιν τουτου, κατ' αγρον τινα ενδιατρι βων, θυμιαμασι και κηροις
προυπεμπεν αυτον μετα της νηος διι οντα. αυτος τε ο πατριαρχης προσκυνησεσιν
εσχαταις εδεξιουτο και εκτασει χειρων και ευλογιαις αυτον κατησπαζετο, μη θεωμε
νος μη θεωμενον, αλλα τοις πνευματικοις οφθαλμοις αλληλους ιδοντες, και το
προσηκον εκαστος εκαστωι απονεμοντες σεβας. των συμπλεοντων δε τινος ειρηκοτος
τωι πατριαρχηι "προς τινα, ω δεσποτα, τας χειρας αιρων εις υψος τον ασπασμον
εποιου;" "προς τον οσιωτατον" εφη "και ομολογητην Θεοφανην, τον καθη γητην
του Ἀγρου, λαμπασι και θυμιαμασιν ημας δεξιουμενον." μετ' ου πολυ δε και η του
πατριαρχου εξεβη εις εργον προρρησις· μετα πολλων γαρ και αλλων εν ου μακρωι
της εκκλησιας αφορι σθεις και πολλαις και απειροις κακωσεσιν υποβληθεις τον της
ομο λογιας ανεδησατο στεφανον, μηκετι θεασασθαι του λοιπου τον πατριαρχην
αξιωθεις, ινα μηδ' εν τουτωι διαπεσηι η του πατριαρ χου προρρησις. υπεροριαι δε του
πατριαρχου παραπεμφθεντος, ως ειπομεν, ανεισιν αναξιως εις τον της
αρχιερωσυνης θρονον, κατ' αυτην την της αναστασεως του κυριου ημεραν,
Θεοδοτος ο Μελισσηνος, ον και Κασσιτηραν προσαγορευεσθαι ο λογος φθα σας
παρεστησε. και του θρονου επιβας, εχων δε συνεπαρηγου 2.58 σαν και την βασιλικην
εξουσιαν, ουκ εν σκοτει και γωνιαις ετι αλλ' εν υπαιθρωι και παρρησιαι την αιρεσιν
 
 
 

315
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των εικονομαχων εδη μοσιευε. Λεων δε ο βασιλευς τηι τε προηγησαμενηι κατα
Βουλγαρων νικηι εξωγκωμενος, και κατα των Ἀραβων δε μικρωι ποιησαι." και ταυτα
μεν ειπε προς τον βασιλεα, εκειθεν δε εξελθων απεισι ταχεως προς τον μοναζοντα,
και φησι προς αυτον ως τηι επιουσηι νυκτι ελευσεται σοι ο βασι λευς εν ευτελει τηι
περιβοληι, ερωτησων περι της πιστεως και αλλων αναγκαιοτατων πραγματων. συ δε
αλλα μεμνησο ταχειαν τε του βιου καταστροφην και της βασιλειας εκπτωσιν
απειλησαι αυτωι, ει μη εκων γε αιροιτο τωι του βασιλεως Λεοντος του εξ Ἰσαυριας
προστεθηναι δογματι και τα ειδωλα των θειων σηκων εξορισαι (τας θειας εικονας
ουτω καλεσας), επαγγειλασθαι τε του ειρημε νου βιου γενομενωι ζωης τε μακραν
βιοτην και της βασιλειας κυ βερνησιν ευτυχη τε και πολυχρονιον. ουτω
παιδαγωγησας τον μοναχον, και α μελλει λεγειν ες βασιλεα παιδευσας, επανεισι.
μετα μικρον δε και τον βασιλεα νυκτος εν ταπεινωι τωι σχηματι 2.56 προσλαβομενος
ερχεται προς τον μοναχον, και της διαλεξεως ηδη λαμβανουσης αρχην εγχιστα τον
βασιλεα παραστησαμενος ο μονα χος ως ταχα προεγνωκως εκ θειας επιπνοιας το
βασιλικον αξιωμα "ουκ ευλογα" εφη "ποιεις, ω βασιλευ, παραλογιζομενος ημας τηι
ιδιωτικηι αμπεχονηι, και τον ενδον αυτης κρυπτομενον επικα λυπτων βασιλεα. αλλ'
ει και συ μεν ουτως, αλλ' η του θειου πνευματος χαρις ημας ουκ ειασεν επι πλεον
ουτω κατασοφιζεσθαι υπο σου." τουτο ως ηκουσεν ο βασιλευς, και ως ουκ ελαθεν εν
ευτελει προσχηματι το βασιλικον κρυπτων αξιωμα, κατεπλαγη τε, ως ην εικος τον
το σκαιωρημα αγνοουντα, και τον τε μοναχον ως θειον ανδρα εγνωρισε, και τα
προσταττομενα παρ' αυτου ευπει θως και μετα ταχυτητος ποιησειν επηγγελτο, και
των σεβα σμιων εικονων επιψηφιζει καθαιρεσιν. και προτερον μεν εν τωι λεληθοτι
διεσκοπειτο πως αν αυτων εκτελεσθηι το σπουδασμα, και μη τις στασις ανεγερθηι περι
την εκκλησιαν· επειτα και εις τουμ φανες το δογμα εξηνεγκε, και των εν τελει και
των της εκκλησιας οι μεν εκοντες οι δε ακοντες υπεκυπτον τωι προσταγματι. ηναγκα
ζετο δε και ο μεγας εν πατριαρχαις αοιδιμος Νικηφορος εν τωι της καθαιρεσεως των
αγιων εικονων υποσημηνασθαι τομωι· ον μηδα μως πειθαρχησαντα υπεροριον ανα
την Προικονησον τιθησι, πα λαι προαισθομενον την του Λεοντος σκαιοτροπιαν, και
ως κυκησει ουτος και συνταραξει τα της εκκλησιας. εδοξε γαρ τωι μακαριτηι
Νικηφορωι, οπηνικα το διαδημα περιετιθει τηι του Λεοντος κεφαληι, ακανθαις και
τριβολοις την χειρα περιπαρηναι· και τουτο συμβο 2.57 λον και οιωνον εθετο των
μετα ταυτα συμβεβηκοτων κακων. απα γομενωι δε τωι μεγαλωι προς την υπεροριαν ο
ομολογητης Θεοφανης ο της του μεγαλου Ἀγρου μονης καθηγουμενος, αισθομενος
εξ επιπνοιας θεικης την διελευσιν τουτου, κατ' αγρον τινα ενδιατρι βων, θυμιαμασι
και κηροις προυπεμπεν αυτον μετα της νηος διι οντα. αυτος τε ο πατριαρχης
προσκυνησεσιν εσχαταις εδεξιουτο και εκτασει χειρων και ευλογιαις αυτον
κατησπαζετο, μη θεωμε νος μη θεωμενον, αλλα τοις πνευματικοις οφθαλμοις
αλληλους ιδοντες, και το προσηκον εκαστος εκαστωι απονεμοντες σεβας. των
συμπλεοντων δε τινος ειρηκοτος τωι πατριαρχηι "προς τινα, ω δεσποτα, τας χειρας
αιρων εις υψος τον ασπασμον εποιου;" "προς τον οσιωτατον" εφη "και ομολογητην
Θεοφανην, τον καθη γητην του Ἀγρου, λαμπασι και θυμιαμασιν ημας δεξιουμενον."
μετ' ου πολυ δε και η του πατριαρχου εξεβη εις εργον προρρησις· μετα πολλων γαρ
και αλλων εν ου μακρωι της εκκλησιας αφορι σθεις και πολλαις και απειροις
κακωσεσιν υποβληθεις τον της ομο λογιας ανεδησατο στεφανον, μηκετι θεασασθαι
του λοιπου τον πατριαρχην αξιωθεις, ινα μηδ' εν τουτωι διαπεσηι η του πατριαρ χου
προρρησις. υπεροριαι δε του πατριαρχου παραπεμφθεντος, ως ειπομεν, ανεισιν
αναξιως εις τον της αρχιερωσυνης θρονον, κατ' αυτην την της αναστασεως του
κυριου ημεραν, Θεοδοτος ο Μελισσηνος, ον και Κασσιτηραν προσαγορευεσθαι ο
 
 
 

316
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογος φθα σας παρεστησε. και του θρονου επιβας, εχων δε συνεπαρηγου 2.58 σαν και
την βασιλικην εξουσιαν, ουκ εν σκοτει και γωνιαις ετι αλλ' εν υπαιθρωι και
παρρησιαι την αιρεσιν των εικονομαχων εδη μοσιευε. Λεων δε ο βασιλευς τηι τε
προηγησαμενηι κατα Βουλγαρων νικηι εξωγκωμενος, και κατα των Ἀραβων δε μικρωι
προτερον ευ τυχησας, ακατασχετος ην το φρονημα και προς το σκληρον απε νευε και
ωμοτερον· απαραιτητος τε γαρ την οργην εγεγονει, και των αμαρτηματων κολαστης
αυστηροτατος, τοις τε εντυγχανειν εθελουσιν ανεντευκτος και δυσξυμβουλος, επι τε
μικροις αμαρτη μασι μεγαλας επιφερων τας καταδικας, ων μεν χειρας αφαιρου
μενος ων δε ποδας ων δε τινα ετερα των καιριωτατων μελων, απερ αποτεμνεσθαι
αποφαινομενος ανα την λεωφορον ανακρεμαννυειν εκελευσεν εις καταπληξιν ταχα
των ορωντων και δεος. εκ τουτου μισητος κατεστη τωι υπο χειρα παντι. πλεον δ'
επετεινε το μισος τα μετα ταυτα· ου μονον γαρ κατα των ομοτιμων την φυσιν αν
θρωπων επηρτο και ηγριαινετο, αλλα και κατ' αυτης εκορυβαντια της ευσεβους
πιστεως και του θεου. οργανον δ' επιτηδειον προς τουτο εσχεν ανδρα τινα διαβοητον
επι πανουργιαι, του ταγματος των εν τωι παλατιωι ψαλλοντων την αρχην εχοντα,
εξωθεν μεν ιεροπρεπη φαινομενον και θεοσεβη, ενδοθεν δε ως εν βαθει κω διωι τον
λυκον επικαλυπτοντα. ουτος ο βεβηλος καιρον επιτηδειον ευρηκως, καθ' ον εις
επηκοον εν τηι εκκλησιαι ειωθεν η του μεγαλοφωνοτατου Ἠσαΐου αναγινωσκεσθαι
προφητεια η λεγουσα "τινι 2.59 ωμοιωσατε κυριον; και τινι ωμοιωσατε αυτον; μη
εικονα εποιησε τεκτων, η χρυσοχοος χωνευσας χρυσιον περιεχρυσωσεν αυτην, η
ομοιωματι κατεσκευασεν αυτην;" και τα λοιπα της προφητειας, παραστας ουν προς
ους λεγει τωι βασιλει "συνες τοις λεγομενοις, ω βασιλευ, και μη λαθηι σε το αληθες,
και τοιαυτης εχου λα τρειας οποιαν σοι υποτιθησιν ο προφητης." τοιαυτα ειπων ενε
σταξε τηι διανοιαι του βασιλεως πλειονα ιον της αιρεσεως, ως ην προτερον μετα
φειδους και ενδοιασμου κηρυττειν ηπειγετο λατρειαν, ταυτην ανακεκαλυμμενωι
προσωπωι και αναιδως, ειπειν πλεον μετα απειλων και κινδυνων αιρεισθαι
ηναγκαζεν. οσοι μεν ουν μαλα κιζομενοι προυδιδοσαν την αληθειαν, εν αδειαις
ησαν· οι μη πει θαρχουντες δε τωι αυτου δυσσεβεστατωι προσταγματι ανηκεστοις
αικιαις και συμφοραις παρεδιδοντο. Καιπερ δε ουτως εχων δυσσεβειας και
παρανομιας, αλλα γε προς την των δημοσιων πραγματων αντιληψιν αγρυπνοτατος
ην, ως μηδεν τι των δεοντων και ονησιφορων εαν ατημελητον. φασι γε τοι μετα τον
εκεινου θανατον Νικηφορον ειπειν τον πατριαρχην ως η πολιτεια Ῥωμαιων αρα, ει
και δυσσεβη, αλλα γε μεγαν προστατην απωλεσε. προς τωι επιμελως δε και αγρυπνως
τα δη μοσια διοικειν, και τοις αδικουσι λιαν επαχθεστατος ην. εξιοντι γουν ποτε του
παλατιου τωι βασιλει προσηιει τις εγκαλων ως το αυτου γυναιον αρπαγειη υπο τινος
των συγκλητικων· "εμοι δε" φησι "και τωι επαρχω της πολεως περι τουτου
εγκαλεσαντι ουδε 2.60 μια επηκολουθησεν εκδικησις." ο γουν βασιλευς τον του
ανδρος λογον ενωτισθεις ευθεως προσεταξεν ως παρασταιη επανιοντι αυ τωι εις
προσωπον ο εγκαλουμενος συγκλητικος. ηδη δε και επανα ζευγνυντος του βασιλεως
παρεστησαν ενωπιον αυτου ο τε παθων και την εκδικησιν εκζητων και ο το
εξαγιστον δρασας εργον και αυτος ο επαρχος, και του βασιλεως κελευσαντος λεγειν
τωι δεο μενωι α πεπονθει, ο μεν διεξηιει τα απ' αρχης αχρι τελους, ο δ' ενοχος τωι
εγκληματι, επειδη μη οιος τε ην τους ελεγχους διαδι δρασκειν ταις αποδειξεσι
παντοθεν συνειλημμενος, ωμολογησε το ανοσιουργημα. ερομενου δε του βασιλεως
και τον επαρχον δια τι μη πρεπουσαν επενεγκοι τωι ατοπηματι την εκδικησιν, επει
και ουτος ενεος εγεγονει προς την απολογιαν, τουτον μεν μετεστησε της αρχης, τον
δε μοιχον ταις του νομου παραδεδωκε τιμωριαις. εχρηματιζε δε τα πλειω και εν τωι
Λαυσιακωι καθημενος τρικλινωι, προεβαλλετο τε στρατηγους και στρατιωτας και
 
 
 

317
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχοντας των αξιολογωτατων και αδωροτατων, χρηματων υπεροπτης ων και αυτος
ακριβεστατος. εφιλοτιμειτο δε και περι την εαυτου φωνην, ευρυθμος τις ειναι
βουλομενος, ει και μη την φυσιν συναιδουσαν ειχεν· αρρυθμος γαρ ην και προς τα εν
αρμονιαι μελη ανεπιτη δειος. ειωθει γαρ καν ταις ψαλμωιδιαις εξαρχειν των αινων,
και μαλλον οτε εν τηι του Χριστου γεννησει οι της εορτης κανονες εψαλλοντο·
εξηρχε γαρ των ωιδων τορωτεραι και αγριαι φωνηι, και οτε της ζʹ ωιδης κατηρχετο του
ειρμου του λεγοντος "τωι παντανα κτος εξεφαυλισαν ποθω." ωι δη και γελωτα
ωφλισκανε παρα 2.61 τοις ακουουσι, τον του θεου φοβον εκφαυλισας και τηι των
δαιμο νων μεριδι προσθεμενος δια της των πανσεπτων εικονων αρνησεως. και τα
μεν του βασιλεως εν τουτοις. Μιχαηλ δε ο εξ Ἀμωριου αει τοις εμπροσθεν
επεκτεινομε νος, επι το μειζον προβαινων, διαβολην εσχε καθοσιωσεως· ος ταυτην
ει και δυσχερως ομως αποσεισαμενος εκπεμπεται παρα βασιλεως τακτικα διδασκειν
τον υπο χειρα λαον. ην δε ο Μιχαηλ ου ταις αλλαις πασαις κακιαις επιρρεπης μονον,
αλλ' ενοσει και γλωσσης ακολασιαν, και τα ενδον της καρδιας εκφαυλιζειν δυνα
μενος μυστηρια. ελαλει γαρ παν το παρισταμενον εις τουμφανες, απερριπτει δε και
κατ' αυτου του βασιλεως λογους ουκ ευπρεπεις, απειλων αυτωι τε καθαιρεσιν της
βασιλειας και τηι αυτου συζυγωι γαμον επισειων ανοσιον. απερ ο βασιλευς
πυνθανομενος πρωτον μεν ευμηχανως επειρατο παραπροσποιουμενος την γνωσιν,
απο στησαι τουτον της αθυρογλωσσιας και των κακων βουλευματων βουλομενος·
ᾔδει γαρ αυτον αισχιστηι νοσωι ακολαστωι γλωσσηι δουλευοντα. ως δε και
παραινεσεσι και απειλαις οπηι παρεικοι χρωμενος ευθυς μεν εξαρνουμενον ευρισκε
τα λεγομενα, αδειας δε παλιν τετυχηκοτα των κατα σκοπον μη αφισταμενον,
επαφιησιν αυτωι σκοπους και ωτακουστας λεληθοτως, οιτινες πολλακις εν ευωχιαις
και μεθαις μετακινουμενον των φρενων υπο του οινου καταλαβοντες και τοις
προτεροις μαλα προθυμως επιτιθεμενον καταδηλον ποιουσι τωι βασιλει. εγενετο δε
προσθηκη πιστεως των 2.62 διαβαλλομενων τωι Μιχαηλ και ο Ἑξαβουλιος, ανηρ
φρενηρης και συνηθης τωι βασιλει, ουκ αγνωστος δε και τωι Μιχαηλ. ουτος πολλακις
επισχειν αυτον της αθυροστομιας επιχειρησας, και παραινεσας σιγαν, και μη ουτως
ακαιρως παρρησιαζεσθαι και εις προυπτον εαυτον συνωθειν κινδυνον παρακαλεσας,
επειδη μη επειθε, δηλα παντα τα κατ' αυτον τιθησι τωι βασιλει. και δη προ μιας
ημερας της κατα σαρκα Χριστου του θεου ημων γεννησεως δεξαμενος τας μηνυσεις
ο βασιλευς επι βηματος τε εν τοις ασηκρητειοις εκαθισε, και ακριβης εξεταστης των
μηνυθεντων εγινετο. αλισκεται τοινυν τυραννιδος ο Μιχαηλ, αυτος καταθε σθαι υπο
της εναργειας των ελεγχων αναγκασθεις· και ψηφος εκφερεται κατ' αυτου πυρι
καταστρεψαι την ζωην, εμβληθεντος εν τηι καμινωι του εν τωι παλατιωι λουτρου,
ειναι δε και αυτον θεωρον τον βασιλεα του δραματος. ηγετο μεν ουν την επι θανα
τον δεσμωτης, ειπετο δε και ο βασιλευς θεατης ειναι οριγνωμενος του δρωμενου. εν
οσωι δε το μεταξυ παρημειβον διαστημα, η βασιλις Θεοδοσια, το του Ἀρσαβηρ
θυγατριον, μαθουσα το μελ λον πραχθηναι εξεισι μετα σπουδης οτι πολλης του
θαλαμου, παραβακχον τι και μανικον κινουμενη, τον βασιλεα τε καταλα βουσα
αλαστορα τε και θεομαχον απεκαλει οις ουδε την θειαν ημεραν αγει δια φειδους, του
θειου μελλων σωματος μετασχειν, και της ορμης διεκωλυεν. ουτος δε τωι θεωι μη
προσκρουσαι δε δοικως, το μεν παραχρημα παλιντροπον αυτωι την σωτηριαν
εβραβευσε, σιδηρον δε τοις ποσι περιθεις του Μιχαηλ, και της 2.63 κλειδος εαυτωι
την φρουραν επιτρεψας, τωι παπιαι την αυτου φυ λακην ανατιθησι. προς δε την
συζυγον επιστραφεις εφη "εγω μεν, ω γυναι, ταις σαις βακχειαις πεισθεις εποιησα ως
εκελευ σας· συ δε ουκ εις μακραν εποψει, και τα της εμης νηδυος βλα στηματα, τα
αποβησομενα, ει και σημερον με του αμαρτηματος ηλευθερωσας." ουτω το μελλον,
 
 
 

318
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ει και πορρω προφητικης ην επιπνοιας, αληθως απεφοιβασε. λεγουσι δ' οτι και
χρησμος ην ανωθεν αυτωι δεδομενος ως κατα την ημεραν της Χριστου του θεου
ημων κατα σαρκα γεννησεως πεπρωται αυτωι την τε βασιλι κην ευδαιμονιαν
αποβαλειν, προσαπολεσαι δε και αυτην την ζωην.
Σιβυλλιακος δε ην ο χρησμος, εν τινι βιβλωι της βασιλικης βιβλιο θηκης
εγγεγραμμενος, ου χρησμους μονον απλως εχουσηι, αλλα και μορφας και σχηματα
των βασιλεων δια χρωματων. ην ουν θηριον μεμορφωμενον ο λεων εν τωι βιβλιωι,
ανωθεν δε της αυτου ραχεως επεγεγραπτο το χι στοιχειον μεχρι και αυτης της
γαστρος, κατοπιν δε τις ανηρ επιθεων δορατι καιριαν εδιδου πληγην τωι θηριωι δια
μεσου του χι. ασαφειαν δ' υποφαινοντος του χρη σμου, μονος ο τηνικαυτα
κοιαιστωρ αυτον διετρανου, Λεοντα μελλειν φησας τινα βασιλεα κατ' αυτην την
ημεραν της του Χρι στου γεννησεως θανατωι ολεθριωι παραδοθηναι. υπεθραπτε δε
ουδεν ηττον τον βασιλεα και εξεδειματου και η της οικειας μητρος οψις. εδοξε γαρ
αυτη κατα τον εν Βλαχερναις θειον ναον της θεοτοκου φοιτωσα συνεχως κορηι τινι
συνανταν λευχειμοσιν αν 2.64 δρασι δορυφορουμενηι, εωρα δε και τον θειον ναον
αιματος πε πλησμενον. προσταξαι δε την θεαθεισαν κορην ενι των λευχει μονων
ανδρων χυτραν τινα πλησαντι αιματος τηι μητρι του Λεον τος επιδουναι πιειν· αυτης
δε πολυετη χηρειαν προβαλλομενης, δι' ην μητε κρεων μητε τινος των εναιμων
γευσασθαι, και δια τουτο μηδε ταυτης της χυτρας αψασθαι, "και πως" εφησεν η κορη
μετα θυμου "ου παυεται ο σος υιος πολλων εμπιπλων αιμα των εμε και τον εμον
παροργιζων υιον και θεον;" πολλα τε εκ τοτε τον εαυτης εξελιπαρει υιον της των
εικονομαχων εκστηναι αιρεσεως, την οψιν εκτραγωιδησασα. και ετερα δε τις οψις ου
μικρως συνεταρασσε· Ταρασιος γαρ ο αοιδιμος πατριαρχης, πα λαι τον βιον
μετηλλαχως, Μιχαηλ τινα εδοκει καλειν εξ ονοματος εν ονειροις, επιπηδησαι
προτρεπομενος τωι Λεοντι και καιριαν πληξαι αυτον. εστροβει δε αυτον και η του
κατα το Φιλομιλιον μοναχου προρρησις και η της εσθητος μεταμφιασις, ην ο Μιχαηλ
εποιησατο, ως που φθασαντες ιστορησαμεν. οις απασι δειματουμενος ο βασιλευς
επαλλετο τε τωι δεει και την ψυχην εκυμαι νετο. διο και αγρυπνος διετελει παρ'
ολην την νυκτα. σοφω τερα τοινυν η βασιλικωτερα βουλευσαμενος, την επι τον
παπιαν φερουσαν πυλιδα διαρρηξας κατεσκοπει τα ενδον. εισελθων δε εις τι
δωματιον θεαμα οραι εις εκπληξιν ου την τυχουσαν αγον αυτον· ειδε γαρ τον μεν
κατακριτον επι στιβαδος υψηλης πανυ μεγαλοπρεπως ανακειμενον, τον δε παπιαν
επι ξηρου κατακλινο 2.65 μενον του εδαφους. περιεργοτερον δε προσελθων
επεσκοπει τον Μιχαηλ, ει οπερ φιλει εν τοις κυμαινομενοις και την ζωην αμφι
βολον εχουσι γινεσθαι, επιπολαιον τινα και εμμεριμνον υπνωττει υπνον η
τουναντιον αφροντιδα και ηδυν. ως δ' ευρεν ανετως υπνουντα (και γαρ ουδ'
επαφωμενος αυτον διυπνισαι ισχυσεν), εις μειζονα ανηφθη θυμον τοις παρ' ελπιδα
τουτοις θεαμασι, και απηιει κατα σχολην, δεινον ουκ αυτωι μονον αλλα και τωι παπιαι
ευσειων. και ταυτα μεν ο βασιλευς. ουκ ελαθε δε ταυτα τους περι τον παπιαν, αλλα
τις των προκοιτων του Μιχαηλ εκ των φοινικων φωρασαμενος εμβαδων απηγγειλε
παντα σαφως. οις εκπαθεις και μικρου δειν εκφρονες οι περι τον παπιαν γενομενοι
εσκεπτοντο πως αν τον κινδυνον διαφυγοιεν. υπελαμπεν αρτι ημερα, και σκεπτεται
σκηψιν τοιανδε ο Μιχαηλ, ως ψυχικας τι νας κηλιδας βουλεται τινι των θεοφιλων
εξαγορευσαι δια Θεοκτι στου, ον μετα ταυτα τωι του κανικλειου τετιμηκεν αξιωματι.
επε τετραπτο γουν τουτο γενεσθαι παρα βασιλεως. ο δε Μιχαηλ αδειας λαβομενος
λεγει προς τον Θεοκτιστον "καιρος, ω Θεοκτι στε, τοις συνωμοταις επαπειλησαι, ως
ει μη ταχιον σπευσουσιν εξελεσθαι του κινδυνου ημας, παντα τα της πραξεως
ανακαλυψαι τωι βασιλει." και του Θεοκτιστου ως εκελευσθη ποιησαντος, εις
 
 
 

319
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγωνιαν ου την τυχουσαν ενεπεσον οι συνιστορες, και διεσκοπουντο πως αν αυτοι
τε σωθειεν και τον οσον ουδεπω θανειν κινδυνευ σαντα διασωσαιεν. ραπτουσιν ουν
βουλην ητις αυτους τε ερρυ σατο και τωι Μιχαηλ προς τηι βασιλειαι και την ζωην
εχαρισατο. 2.66 εθος επεκρατει τοτε, μη, ωσπερ νυν, ενδον των βασιλειων, εκ τοτε
λαβον την αρχην, μενειν τους τηι εκκλησιαι του παλατιου ψαλλοντας κληρικους,
αλλα τοις ιδιοις οικοις, περι δε τριτην φυλακην της νυκτος αγειρεσθαι κατα την
ελεφαντινην, κακειθεν απιεναι προς την εκκλησιαν και τωι θεωι τας εωθινας
αποδιδοναι ευχας. τουτοις οι συνωμοται εγκαταμιχθεντες τοτε, υπο μαλης
εγχειριδια εχοντες, συνεισηιεσαν, και εν τινι σκοτεινωι της εκκλη σιας λοχησαντες
τοπωι το συνθημα εξεδεχοντο. ως δ' ο υμνος διεπεραινετο, ηδη δε παρην και ο
βασιλευς, και της υμνωιδιας εξηρχεν, ως εθος, "τωι παντανακτος εξεφαυλισαν ποθωι"
(ειχε γαρ, ως ειπομεν, τορωτεραν φωνην), τοτε δη εισπηδησαντες αθροον οι
συνωμοται εκ μεν της πρωτης ημαρτανον προσβολης, προς τον του κληρου εξαρχον
αποπλανηθεντες, ειτε παρομοιον οντα τωι βασιλει κατα την σωματικην εμφερειαν,
ειτε τηι περι την κεφαλην ομοιαι περιβοληι· ην γαρ η ωρα κρυμωδης τε και χειμε ριος,
και δια τουτο εν περιβλημασι παντες διεκαρτερουν στεγανω τεροις, πιλοις τας
κεφαλας οξυτατοις περικαλυπτοντες. αλλ' ο μεν του κληρου καθηγεμων τον
κινδυνον απεωσατο, τον πιλον της κεφαλης αφελων και τηι φαλακραι την σωτηριαν
πραγματευσαμε νος· ο δε βασιλευς συναισθομενος της επιβουλης εις τα αδυτα του
θυσιαστηριου εισεδυ, και την του θυμιατηριου σειραν διαρ πασας, η ως τινες λεγουσι
θειον σταυρον, τας βολας των πλητ τοντων εδεχετο. αλλ' οι συνωμοται αθροοι και
ου καθ' ενα επι δραμοντες, ο μεν κατα της κεφαλης, αλλος κατα των σπλαγχνων
2.67 και αλλος αλλαχοθι του σωματος κατετιτρωσκον. και χρονον μεν τινα αντεσχε,
τωι θειωι σταυρωι τας των ξιφων ορμας αποκρουομε νος· παντοθεν δ' ως θηριον
βαλλομενος και προς τας τρωσεις απο καμων, τελευταιον ενα τινα γιγαντιαιον
επιφεροντα ιδων την πλη γην, ορκωι της τωι ναωι ενοικουσης κατεδεσμει χαριτος και
φεισα σθαι εξελιπαρει· της των Κραμβωνιτων ουτος ο γενναδας ωρμητο γενεας.
αλλ' ο γε, "ουχ ορκων" ειπων "αλλα φονων καιρος," παιει κατα της χειρος
διανταιαν πληγην, ως μη μονον της κλειδος ταυτην αποτεμειν, αλλα και το κερας
συναποτεμειν του σταυρου. αποτεμνει δε τις αυτου και την κεφαλην, ηδη
καταπεπονημενου ταις πληγαις και οκλασαντος. τοιουτωι μεν βιου τελει ο Λεων
εχρησατο, κατα τον ∆εκεμβριον μηνα, ωρα ην ως δεκατη της νυκτος, επ' ετη
βασιλευσας ζʹ και μηνας εʹ, ωμοτατος, ειπερ τις αλλος, γεγονως, και των προ αυτου
παντων ο ασεβεστατος, οις την τε προσουσαν αυτωι εν τοις κοινοις επιμελειαν και
την εν χερσι γενναιοτητα απημαυρωσε. λεγεται δε και φωνην ουρανοθεν καταρ
ραγηναι ευθυς την αυτου καταλυσιν ευαγγελιζομενην πολλοις· ης και τινες
ακηκοοτες ναυτιλοι, τον καιρον τε και την νυκτα καταγραψαμενοι, εκ του μετα
ταυτα συμπερασματος ευρον ουσαν αληθινην. ανηιρημενου δε του Λεοντος, οι
ανηιρηκοτες συροντες τον τουτου νεκρον ανηλεως δια των Σκυλων εις τον
ιπποδρομον εξηγαγον, παντος αυτοις περιηιρημενου φοβου δια το την βασι λειον
αυλην οπλοις οικειοις παντοθεν περιφραχθηναι. κατεσπα σαν δε των βασιλειων και
την αυτου γαμετην συν τοις τεσσαρσι 2.68 τεκνοις αυτης, Σαββατιον τον
μετονομασθεντα κατα την αναρρη σιν Κωνσταντινον Βασιλειον τε και Γρηγοριον
αμα Θεοδοσιωι· ους και ακατιωι ενθεντες προς την Πρωτην νησον απηγαγον, κακει σε
των παντων εκτμηθεντων συνεβη τον Θεοδοσιον την εαυτου καταλυσαι ζωην και
ταφης τωι ιδιωι κεκοινωνηκεναι πατρι.
Ὁ δε Μιχαηλ της εκ του παπια φρουρας ανεθεις, ετι τους ποδας εν
σιδηροπεδαις εχων κατισχημενους δια το την κλειν των σιδηρων εν τωι κολπωι του
 
 
 

320
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λεοντος φυλαττεσθαι, ουτως ως ειχε μετα των σιδηρων επι τον βασιλειον εκαθισε
θρονον, και παρα παντων των τεως οντων εν τωι παλατιωι αναγορευθεις
προσεκυνηθη. ηδη δε μεσουσης ημερας, πανταχου της φημης διαδραμουσης, των
δεσμων θλασθεντων υπο σφυρας βιαιως, ου χειρας απονιψαμε νος, ου τον του θεου
φοβον επι νουν ειληφως, ουκ αλλο ουδεν των δεοντων πραξας, προς τον μεγαν της
αγιας Σοφιας ναον προεληλυθε, χειρι του πατριαρχου στεφθηναι βουλομενος, και
γλιχομενος και της πανδημου τυχειν αναρρησεως, εκεινοις μονοις τοις τον φονον
εξηνυκοσι συνωμοταις θαρρων. ενθα και τις θαυ μασειεν αμφοτερων το
κακογνωμον, του μεν απελθοντος, οπως ουδενα εσχε τον βοηθουντα εκ των
τοσουτων και τηλικουτων κο λακων, ερπετων δικην απαντων καταδεδυκοτων εις
χηραμους, του δε μετ' εκεινον το αναιδες και αναισχυντον, ος εις την εκκλησιαν
εισηιει ουχ ως τις φονευς και δημιος, ηιμαγμενας εχων τας χειρας, αλλ' ωσπερ τις
αθλοφορος και νικητης, επι τωι γεγονοτι γαννυ 2.69 μενος, εμφυλιον εκχεας αιμα
ουκ επι του τυχοντος τοπου αλλ' εν τωι θειωι θυσιαστηριωι, ενθα το δεσποτικον καθ'
ημεραν εκχεεται των ημετερων ενεκα λυτρον αμαρτιων. Τουτον τον Μιχαηλ ηνεγκε
μεν η κατα την ανω Φρυγιαν πολις Ἀμωριον, ουτω καλουμενη, εν ηι Ἰουδαιων και
Ἀθιγγανωνκαι ετερων ασεβων πληθος εκπαλαι των χρονων εγκατοικιζεται. και τις
δε αιρεσις εκ της αλληλων κοινωνιας και διηνεκους ομιλιας καινον εχουσα τον
τροπον και αλλοκοτα δογματα επιφυεται, ης και αυτος μετοχος ην, πατροπαραδοτον
θρησκειαν αποπληρων. αυτη του μεν θειου λουτρου και σωτηριωδους τους
τελουμενους μεταλαγχανειν ανιησι, ταλλα δε παντα σωζει, φυλαττουσα τον νομον
τον Μωσαικον πλην της περιτομης. ειχε δε διδασκαλον ο Μιχαηλ και οιον εξαρχον,
υπ' αυτου μεμυσταγωγημενος, Ἑβραιον τινα η Ἑβραΐδα κατα τον εαυτου οικον, ου
μονον τα ψυχικα αλλα δη και τας κατ' οικον οικονομιας αυτον εκπαιδευοντα. υφ' ου
προληφθεις ουδεν ακεραιον εσωζεν, αλλ' ην απιστιας τις συνοδος, τα τε Χριστιανων
παραχαραξας, τα Ἰουδαιων κιβδηλευσας και ταλλα παρανοθευσας, και τοιουτος την
πιστιν γενομενος, ποικι λος τε και πολυμορφος, οποια φασι τα εν Λιβυηι γινεσθαι
θηρια δια την του υδατος ενδειαν συναγομενα και αλληλοις επιμιγνυ μενα. ως δη
και εις την βασιλειον ανηχθη αρχην, εσεμνυνετο τε και ωραΐζετο [η] τωι διαδηματι
και τηι αλουργιδι, λογον δε και 2.70 μαθησιν ως τα αυτου ανατρεποντα και δυναμενα
μεταδιδασκειν τα κρειττονα απεβαλλετο και ητιμαζεν. ετιμα δε τα οικεια δια
φεροντως· τα δε ην, συων μεν των αρτιτοκων προλεγειν οσοι τε εσονται ευτραφεις
και σωματων μεγεθους ουκ αμοιρησουσι, και οσοι τοις εναντιοις περισχεθησονται,
και ιππων μεν εγγυς εσταναι των λακτιζοντων ειδεναι, ονους δε τους λακτιζοντας
ως πορρω τατω εκτρεπεσθαι ευφυως. ημιονων τε κριτης αριστος ην, και τουτων οσοι
μεν προς φορτον επιτηδειοι εισι διακρινειν, οσοι δε τους επιβατας ευφορως φερειν
δυνανται, και μη τινι πτοιαι περι δεεις γινομενοι εκτραχηλιζοιεν. ου μην αλλα και
τους ιππους οφθαλμων μονον κρινων επιβολαις, οσοι τε προς δρομον ευτονοι και
ταχεις και οσοι προς πολεμον το καρτερικον διασωζουσι· προ βατων τε και βοων
ευτοκιας, και την του γαλακτος οσαι δαψι λειαν εκ φυσεως ελαχον· των τε
αρτιγενων γεννηματων ειδεναι διακρινειν ποιον οποιας εστι μητρος. και τα μεν της
πρωτης ηλι κιας, ειπειν δε και της τελευταιας, ταυτα δη τα μαθηματα και
σεμνολογηματα· ως δε ηκμαζεν ηδη, τον πενητα βιον διαθλων και καρτερων,
εσπευδε τουτον πασηι αποτριψασθαι μηχανηι. και ποτε τωι εαυτου παραστας
στρατηγωι εαυτον υπεφαινε, τηι της γλωττης τραυλοτητι τον αρχοντα εκκαλουμενος.
των δε Ἀθιγγα νων τις, γνωστος υπαρχων τωι στρατηγωι, αυτον τε τουτον τον Μι
χαηλ και τινα ετερον περιβοητους εσεσθαι μετ' ου πολυ διηγορευε, και βασιλειας
αυτης επιτυχειν ουκ εν μακρωι τωι χρονωι. τουτοις ο στρατηγος την ψυχην
 
 
 

321
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκθερμανθεις, και το μελλον ωσπερ εν 2.71 οπτριζομενος, ουκ εγνω βραδυτητι
παρωσασθαι τον καιρον, ου 2.71 παλιν τυχειν ου ραιδιον. τραπεζα ουν παραχρημα,
και τους αλ λους παντας καταλιπων τους και γενει και αξιωμασι διαφανεστε ρους,
τουτους δη τους ανδρας εις εστιασιν συγκαλει, και του ποτου ακμαζοντος τας
θυγατερας αγων εδιδου τοις ξενοις ο στρα τηγος, και νυμφιους εχειν καθωμολογει,
τωι ξενωι μεν και παρα δοξωι του πραγματος εν εκστασει προτερον γενομενους,
αποδεχο μενους δε ομως και συγκατατιθεμενους, και θεου εργον το τοιου τον, ουκ
ανθρωπου ομολογουντας. Ἀλλα ταυτα μεν επραττετο ουτως· την δε του ρηθεντος
Ἀθιγγανου φωνην ως τινα θειαν προρρησιν ενηχηθεις ο Μιχαηλ, δευτερον δ'
οιωνον ειληφως και την κατα το Φιλομιλιον του μο ναχου προαγορευσιν, ως ηδη
φθασαντες ειπομεν, τωι του Λεοντος φονωι ιταμωτερον επεθετο και θρασυτερον,
κακος μεν περι τον πρωτον ευεργετην φανεις, εκεινον δη τον ειρημενον Βαρδανιον,
κακιων δε περι τον δευτερον, φημι δη τον Λεοντα, ος και τον υιον αυτου εκ του
θειου βαπτισματος υιοθετησαμενος ην. ομως δε και τον Λεοντα οικτιστωι θανατωι
κατεργασαμενος απομοιραν τινα χορηγιας τοις του Λεοντος εναποταττει παισι και
τηι τουτων μητρι εκ των δημευθεντων κτηματων αυτου, και τινας των εαυ του
παιδων προς υπηρεσιαν αυτοις δωρησαμενος, και την μεν του Λεοντος γαμετην εις
την ουτω λεγομενην των δεσποτων μονην 2.72 ενασφαλιζει κελευσας, τους αρρενας
δε των παιδων εν τηι Πρωτηι νησωι, ως ειρηται. ων κατ' αυτην ευνουχισθεντων
Θεοδοσιος μεν απεβιω, Κωνσταντινος δ' ο μετονομασθεις Βασιλειος αφωνιαι μετα
τον ευνουχισμον κατασχεθεις εδειτο μεν του θεου την εαυτου λυθηναι φωνην,
εδειτο δε και του εν θεολογιαι περιωνυμου Γρη γοριου, εκεισε που ανεστηλωμενου
τυγχανοντος. υπηκουσεν ουν της αυτου δεησεως ο αγιος, και ωραθη τωι
Κωνσταντινωι φασκων ο θειος τυπος "κατα τον ορθρον τουτονι τον κηρον λαβων
ανα γνωθι." ο δε πιστευσας τοις λεγομενοις, εισελθων ανεγνω λαμ πραι και
καθαρωτατηι φωνηι το "παλιν Ἰησους ο εμος." της φωνης δε λυθεισης αυτου την τε
πατροπαραδοτον εβδελυξατο ανοιαν, και περι τας θειας εικονας την ευγνωμοσυνην
μετεθετο. Ἀλλα ταυτα μεν υστερον· ηδη δε την αυτοκρατορα του Μι χαηλ
επανελομενου αρχην και τα κατ' αυτην ως εβουλετο διοι κουντος, επιστολην ο
αοιδιμος Νικηφορος ο πατριαρχης εκπεμπει, παρακαλων απολαβειν τον ασπασμον
τας θειας εικονας και ανα κλησιν γενεσθαι της ευσεβειας. αλλ' ο Μιχαηλ απεκρινατο
μητε τι κακουργησων ελθειν των περι πιστεως εκτεθειμενων, μητε μην των ηδη
παραδοθεντων και ανομολογηθεντων καταδρομην τινα εργαζεσθαι και καθαιρεσιν.
"εκαστος ουν" φησι "το δοκουν αυτωι ποιειτω και εφετον, απαθης πονων και
αγευστος λυπης δια τελων." πλην ου μεχρι τελους ταυτην ετηρησε την προαιρεσιν ο
μηδε την αρχην αληθης Χριστιανος γεγονως· αλλ' οσον τα της βασιλειας αυτωι
εκρατυνετο, τοσουτον κακοδαιμονι φυσει και ωμο 2.73 τατηι τον κατα των
Χριστιανων και των ομοφυλων ανερριπιζε πολεμον, νυν μεν τους μοναχους
διαπτυων και παντοιοις περιβαλ λων δεινοις, και ποιναις εξευρισκων ποινας, νυν δε
τους αλλους πιστους εγκλειων φρουραις και υπεροριους τιθεις. εντευθεν και
Μεθοδιον τον μετα βραχυ πατριαρχικου θρονου αξιωθεντα και Ευθυμιον τον
τηνικαυτα των Σαρδεων προεδρευοντα, τωι αυτου θεληματι μη υπεικοντας μηδε την
των θειων εικονων εξαρνουμε νους τιμην, της πολεως εξωθει, και τον μεν θειον
Μεθοδιον φυλακηι παραδιδωσι κατα την νησον του Ἀκριτου, τον δε μακαρι την
Ευθυμιον δια Θεοφιλου του οικειου υιου θανατωι παραδιδωσι, βουνευροις
τυπτομενον αφειδως. οσον δε την Χριστου κληρονο μιαν επιεζε, τοσουτον τους
Ἰουδαιους ανετους φορων και ελευθε ρους ετιθει, αγαπωμενους και στεργομενους
αυτωι των αλλων αν θρωπων διαφεροντως. προυβαλλετο δ' ωσπερ τι προκεντημα
 
 
 

322
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και αρχετυπον του οικειου βιου προς μιμησιν τον του Κοπρωνυμου βιον, και τουτον
μιμεισθαι εις ακρον εσπουδαζε. διο και προς την ακροπολιν εφθασε της ασεβειας,
αρτι μεν σαββατον νηστευειν νομοθετων, αρτι δε κατα των θειων προφητων την
γλωτταν εξα κονων, αρτι δε την μελλουσαν αναστασιν αθετων και τα εκειθεν
επηγγελμενα αγαθα διασυρων, διαβολον τε μη ειναι ολως ισχυρι ζομενος ατε μηδ'
υπο Μωσεως τουτου παραδεδομενου. πορνειαν δε κατησπαζετο, και τον επι πασι
δειν ομνυναι θεον ενομοθετει, και τον Ἰουδαν ακολαστωι γλωσσηι ταττων μετα των
σωζομενων. 2.74 την εορτην του σωτηριου πασχα κακως και παρα καιρον χλευαζων
τιμασθαι, και ως Ἑλληνικην ταχα παιδευσιν διαπτυων την ημετεραν και θειαν
παιδευσιν τοσουτον αποστρεφομενος ως μηδε τους νεους παιδοτριβεισθαι που
συγχωρειν, ινα μητε τηι αυτου αλογιαι αντιστηναι τις εχηι ποτε και διελεγξαι, μητε
παλιν τωι ταχει των οφθαλμων και τηι της γλωττης ρυμηι φερομενος δια της παιδευ
σεως τα δευτερεια τουτον φερειν καταναγκασειε.
Τοσουτον γαρ ηργει προς την μιξιν των γραμματων εκεινος και την των
συλλα βων αναγνωσιν, ως ραιον αν τις διηλθε βιβλιον η αυτος τηι βραδυ τητι του νου
τα του οικειου στοιχεια ονοματος. Ἀλλα ταυτα μεν παρεισθω ως και αλλοις ικανως
εστηλιτευ μενα, η δ' ιστορια εχεσθω των εφεξης. κατα γαρ τον καιρον τουτον ο
εμφυλιος πολεμος αρχην ειληφως εξ ανατολης παντοιων ενεπλησε την οικουμενην
κακων, φθορον δε πολυν των ανθρωπων και παρα τουτο ολιγανδριαν ειργασατο.
Θωμας ην της αποστα σεως εξαρχος, περι ου διττοι φερονται λογοι, ων ο μεν εις
ορμα σθαι τουτον φησιν εξ ασημων γονεων και πενιχρων και το γενος βαρβαρων,
επι πολυ δε πενιαι συζην, δια της των χειρων εργα σιας τα προς το ζην ποριζομενον,
ενιοτε δε και θητευοντα· ειτα την ενεγκουσαν απολιποντα και προς την
μεγαλοπολιν ταυτην πεφοιτηκοτα, και τινι των συγκλητικων εις υπηρεσιαν προσλη
φθεντα, ες τοσουτον ακολασιας εληλακεναι και υβρεως ως και αυτην κατατολμησαι
την δεσποτικην καθυβρισαι ευνην. και επει 2.75 εφωραθη, μη οιος τε ων τα ονειδη
φερειν, δεδοικως δε και τας επηρτημενας ποινας τοις των τοιουτων τολμηταις,
φυγας προς τους Ἀγαρηνους γινεται· και τουτοις πιστιν ικανην δεδωκως εκ τε του
καταλληλαις χρασθαι πραξεσι και εκ του χρονου βεβαιωσαι τα εργα (ετος γαρ
πεμπτον και εικοστον διηνυσθη τουτωι εν τηι προς εκεινους διατριβηι) και εκ του την
ιεραν των Χριστιανων απομοσασθαι θρησκειαν και τηι του επαρατου προστεθηναι
Μωα μεδ, πολεμικης τινος φαλαγγος αποδεικνυται αρχηγος και κατα Χριστιανων
εκπεμπεται, την των Ῥωμαιων βασιλειαν υπο την αυτων θειναι χειρα
καθυποσχομενος. και ινα μη τινα ως αλλοφυλος και αλλοπιστος εμποδισμον εχηι
απιστουμενος υπο Ῥω μαιων, Κωνσταντινον εαυτον επεφημιζεν ειναι τον της
Ειρηνης υιον, ον η μητηρ δια το κακονουν και το του τροπου υπουλον και κακοηθες
παλαι μετα της βασιλειας και των οφθαλμων απεστε ρησε, τηνικαυτα δε και τον
βιον ετυγχανε καταστρεψας. και ο μεν πρωτος και πολυς ουτως εχειν περι της
τοιαυτης υποθεσεως πιστευεται λογος· ατερος δε τουτον ειναι φησι τον Θωμαν τον
τωι Βαρδανιωι παλαι συνοντα, περι ου και ο εν τωι Φιλομιλιωι μονα 2.76 χος την
προρρησιν απεφοιβασε, παρα του βασιλεως δε Λεοντος αναχθεντα εις την αρχην του
των φοιδερατων ταγματος. ος επει μεμαθηκοι τον Λεοντα υπο του Μιχαηλ
ανηιρησθαι, εκδικων ταχα τον ευεργετην, ομου δε και θυμον ιδιον εμπιπλας
(ετυγχανε γαρ πως εξ ηλικιωτων διαφερομενος προς τον Μιχαηλ), αμα δε και τας
περι αυτου του εν τωι Φιλομιλιωι μοναχου προρρησεις φοβου μενος, χειρα εναντιαν
κινει, του των ανατολικων αρξαμενος θε ματος, οπηι δη και διετριβε, δυναμιν ουκ
αγεννη τινα και μικραν αλλα βαρειαν και ανδρωδη συνηθροικως, παντα τον οπλον
το οιονουν κινειν δυναμενον επεσθαι οι καταναγκασας, ον μεν βιαι, ον δε φιλιαι τηι
 
 
 

323
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς αυτον, ον δε και ελπιδι διαρπαγης λαφυρων, ον δε και τωι προς τον Μιχαηλ
μισει· ετυγχανε γαρ ουτος υπο παντων δια σκαιοτροπιαν μισουμενος, και δια το της
των Ἀθιγ γανων θιασωτην ειναι αιρεσεως, και δια την της γλωττης τραυ λοτητα, και
δι' ανανδριαν και μαλακιαν συμπεισθεντων αυτωι συστρατευεσθαι. ο Θωμας γαρ ει
και τον ετερον των ποδων ειχε πεπηρωμενον και το γενος βαρβαρος ην, αλλ' ουν τηι
γε πολιαι αιδεσιμος ετυγχανεν ων και το ευπροσηγορον και αστειον ειχεν, απερ φιλει
ο στρατιωτης λαος, αλλα και των κατα γενναιοτητα σωματος ου τινος εφαινετο
δευτερος. ουτος τοινυν ο Θωμας πα σαν την εω παραλαβων, και τους των δημοσιων
πρακτορας φορων υφ' εαυτον ποιησαμενος, και μεγαλοφροσυνηι και επιδοσει ακραι
2.77 χρησαμενος, πολυς εκ μικρου γεγονε και εξ ασθενους ισχυρος· τους μεν γαρ ηγε
πειθοι και φιλιαι, οποσοις ο των καινων πραγμα των και του φιλοπλουτειν ερως
ενην, τους δε αναγκηι και βιαι υπηγετο, οσοις δη τα των εμφυλιων στασεων κακα
εμισειτο. εν τευθεν οι εμφυλιοι αναρρηγνυμενοι πολεμοι, και οιον τινες ποτα μου
καταρρακται φερομενοι, ουχ υδασιν αλλ' αιμασι την γην κατεκλυζον. πασα μεν ουν
η Ἀσια πορθουμενη και ληιζομενη εδυσθανατα, των εν αυτηι πολεων των μεν
προστιθεμενων τωι Θωμαι δια τον φοβον, των δ' οσαι τα πιστα τωι κρατουντι ετη ρουν
λεηλατουμενων και ανδραποδιζομενων. και τα μεν της Ἀσιας απαντα υπηκοα
γεγονε τωι αποστατηι, εξηιρημενου του θε ματος του Ὀψικιου (τουτου γαρ στρατηγων
ο Κατακηλας διετη ρησεν αχρι τελους τωι βασιλει ευνοιαν), ετι δε και του των Ἀρ
μενιακων· και τουτου γαρ στρατηγος ων ο Ὀλβιανος ευνοιαν ετη ρησε τωι βασιλει.
οις τισιν απονεμων αμοιβας ο βασιλευς το εις το βασιλικον ταμιειον εισαγομενον
δημοσιον τελος, ο καπνικον καλειν ειωθασιν, εδωρησατο. μανθανουσι δε τοις
Ἀγαρηνοις την εμφυλιον στασιν χαιρειν επηιει και σκιρταν· καιρου γαρ λα βομενοι
πασαν νησον και χωραν κατετρεχον αδεως. δεισας ουν ο Θωμας ως μη πτοηθεντες οι
συν αυτωι στρατιωται την των Ἀγαρηνων εφοδον, λειαν, ως ειρηται, ποιουμενων
παντα τα εν ποσι και αιχμαλωτιζοντων τα προστυχοντα, καταλιποντες αυτον οιχη
σονται, δεον εγνωκει τεως αναχαιτισαι την αυτων ορμην δι' επι 2.78 φανειας αυτου,
και τωι πληθει των επομενων δυναμεων εκπληξαι τε και προς ειρηνην αυτους
εκκαλεσασθαι. ο και συνεβη· αρτι γαρ τοις Σαρακηνοις την εω ληιζομενοις αιφνιδιος
επιφανεις εξε πληξε, και εις λογους ελθων εσπεισατο, υποσχομενος προδουναι
τουτοις τα Ῥωμαιων ορια, και την αυτων αυτοις υποχειριον θε σθαι αρχην.
απαλλαγεις δε του απο τουτων δεους βασιλεα εαυ τον ανειπε και διαδημα τηι κεφαληι
περιεθετο, και αυτοκρατωρ εν Ἀντιοχειαι αναγορευεται παρα του τηνικαυτα την
εκεισε ποιμαινον τος εκκλησιαν Ἰωβ.
Χειρα δε πολλην αυτος τε συλλεγει και παρα των Ἀγαρηνων λαμβανει, ου
μονον δε των προσοικων ημιν αλλα και των εκ της περαιας Αιγυπτιων Ἰνδων
Περσων Ἀσσυριων Ἀρμενιων Χαλδαιων Ἰβηρων Ζικχων και Καβηρων. τουτοις
απασι κατοχυρωθεις και εαυτον περιφραξας αριστον ενομισεν ειναι και βοηθον και
συνεργον της αρχης προσλαβεσθαι, την τε εαυτου κλησιν αλλαξασθαι και υιον
εισποιησασθαι. εκειθεν ορμηθεις απασαν εδηιου και επορθει την ανατολην. α δη ο
βασιλευων ακηκοως και αυτος προς αντιπαραταξιν ηυτρεπισθη. και στρα τιαν και
στρατηγον ουκ αξιομαχον προς αυτον αποστελλει, ηι τινι συρραγεις ο Θωμας αρδην
ηφανισε, μερος μεν της δυναμεως ανελων, το δ' αλλο τρεψαμενος εις φυγην. και
λοιπον αδειας τυχων διετιθετο τα καθ' εαυτον κραταιοτερον, ναυς εξαρτυων
πολεμικας και ετερας σιταγωγους και ιππαγωγους. γινεται δε και 2.79 του βασιλικου
στολου κυριος, και προς την Λεσβον απαν αθροιζει το ναυτικον. αυτος δε οκτω
μυριαδων αρχων στρατου επι Ἄβυ δον ηκει ως εκειθεν εις την περαιαν
διαβησομενος, παντα τα εν παροδωι καταδραμων, και σποδον ποιησας ου τα ταπεινα
 
 
 

324
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ευ χειρωτα και ευαλωτα αλλα και τα επικαιροτατα και δυσαλωτα. ην δε τι
χωριον ερυμνον την εις τον βασιλεα πιστιν τηρουν, και επ' αυτωι τον εισποιητον
εκπεμπει υιον· ο δε θρασεως ιππαζομε νος και ατακτως τωι οιεσθαι γυμνον
αντιπαλων ειναι το χωριον λοχωι δη τινι περιπιπτει του Ὀλβιανου, και την κεφαλην
αποτμη θεις εμαθε μη θρασυνεσθαι. την μεν κεφαλην του δειλαιου εκει νου επεμψε
τωι βασιλει ο Ὀλβιανος, ουτος δε παλιν Θωμαι τωι εκεινου πατρι μετα βρυαγματος
βαινοντι και μεγαλαυχουμενωι. ηνπερ ουτος δεξαμενος, και κατα μηδεν του
φρονηματος υπενδους, προς την Θραικην απο του χωριου ο καλουσιν Ὁρκωσιον
περαιου ται, νυκτα κατατηρησας συνοδικην. εμελε δε περι τουτου τωι βασιλει
Μιχαηλ, και την εκεινου προλαβων περαιωσιν αυτος τας τε πολεις ανελαμβανε και
τους στρατιωτας εστηριζε και τα ασθενη των χωριων ωχυρου, καν μηδεν εκ της
τοιαυτης σπουδης απω νατο, αμα τηι εκεινου προς την πολιν υποστροφηι και τηι του
Θωμα περαιωσει παντων την εκεινου πιστιν απαρνησαμενων και προσκεχωρηκοτων
τωι αποστατηι και μετ' αυτου στρατευεσθαι κατα της βασιλιδος προθυμουμενων. ο δε
βασιλευς κατα το εγχωρουν 2.80 στρατον αγηοχως και δυναμιν τωι δοκειν αξιολογον
συστησαμενος, στρατηγους τε επιστησας αυτηι τον τε ρηθεντα Κατακηλαν και τον
Ὀλβιανον, επαφιησι κατα του τυραννου. επεμελειτο δε και των κατα θαλασσαν, ως
ανυστον ην. ωσπερ δε τις χειμαρρος εξ υψηλων ορεων ο τυραννος επελθων την τε
κατα χερσον δυναμιν και την κατα θαλασσαν διεσκεδασε, και τοσαυτην ενεθηκε
πτοιαν τωι βασιλει ως και σιδηραν αλυσιν απο της ακροπολεως εις το καταντικρυ
πολιχνιον αποτειναι, την εσωθεν αβατον τηρουσαν θαλασσαν. ην δε τις στρατηγος
υπεροριος εν Σκυρωι τηι νησωι (μια δε αυτη των Κυκλαδων), αδελφιδους μεν
τυγχανων Λεοντος του βασιλεως, τουτου δε αναιρεθεντος παρρησιασαμενος
πολλακις και τον Μιχαηλ εις προσωπον ονειδισας δια τον φονον, και δια τουτο την
υπεροριαν κατακριθεις. τουτον προσεταιρισαμενος ο Θωμας στρατευματος τινος
κατα γην ωσει χιλιαδων δεκα ανα δεικνυσι στρατηγον· και τον κατα θαλατταν δε
στολον ευτρεπι σαμενος και ετερον αυτωι επιστησας στρατηγον, οιον τινας προ
δρομους εξεπεμψε κατα της βασιλιδος, δια τε γης και θαλασσης ωφελιμον ειναι
κρινας ποιεισθαι τας προσβολας. ου γενομενου, και κατα ταυτον αναφανεντων των
τε ναυτικων και πεζικων δυνα μεων εν τωι προς Βλαχερναις κολπωι, αντισχειν ολως
μη δυνηθει σης, ως ειρηται, της εκτεταμενης σιδηρας αλυσεως, προσβολαι τοις
τειχεσι πανταχοθεν εγινοντο. επηλθε δε μετ' ολιγον και ο Θωμας, και ενεργος
παντοθεν εγινετο η πολιορκια. ουδεν δε ο τι και λογου αξιον επραττετο, των ενδον
ευρωστως αμυνομενων και 2.81 τας ελεπολεις εκκρουομενων. ᾤετο μεν γαρ ο
Θωμας αμα τε επι φανηναι τηι βασιλιδι και αμα τους πολιτας αναπετασαι αυτωι τας
πυλας δια το προς τον Μιχαηλ μισος, και δια τουτο τον τε Γρηγοριον, ως ειπομεν,
προτερον επεμψε, και αυτος πανσυδι μετα και του υιοθετηθεντος αυτωι Ἀναστασιου,
αρτι τον μοναχικον αρνησαμενου βιον και προς τον κοσμικον αποκλιναντος,
κατοπιν επηκολουθησεν· ως δε ουδεν των κατ' ελπιδας αυτωι απηντησεν, αλλα και
υβρεσι μαλλον υπο των ενδον επλυνετο, τοτε μεν παρεμ βολην εν τοις Παυλινου,
ενθα το των θαυματουργων Ἀναργυρων τεμενος ιδρυται, οχυραν επηξατο, λαον δε
πεπομφως αχρι του Ευξεινου ποντου και του Ἱερου απεπειρατο των πολιχνιων, ει
πως αυτα προσαγαγοι και μη τινα κατα νωτου εχοι εχθρον. ταυτα δε
καταστησαμενος, και τινας ημερας εις παρασκευην δους εαυτωι, ως εκ τινος αποπτου
κατειδε τον μεν Μιχαηλ το πολεμικον ση μειον επι του στεγους του της θεοτοκου
του εν Βλαχερναις πεπη γοτα ναου, κακειθεν την κατα των εναντιων ισχυν
εξαιτουμενον τε και προσλαμβανοντα, τον υιον δε αυτου Θεοφιλον παντα τον της
πολεως περιβολον μετα του πατριαρχου και του υπ' αυτον ταγμα τος
 
 
 

325
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περικυκλουντα, το τε ζωιοποιον του σταυρου ξυλον επιφερο μενον και την εσθητα
της παναγνου θεοτοκου, εις πολλην των πραγματων ενεπιπτε δυσελπιστιαν και
παντοιος ταις γνωμαις εγι νετο. ουκ εχων δ' ο τι και πραξειεν, αλλως τε δε και οχλωι
τοσουτωι θαρρων το ολον δια μαχης κριθηναι ηπειγετο. οθεν τηι 2.82 εξης αμα φωτι
σημανας το ενυαλιον τους ανδρας εξηγε. και τωι μεν υιωι τον κατα το χερσαιον
τειχος επετρεψε πολεμον, αυτος δε το πολυ της δυναμεως εχων και τας καρτερας
ελεπολεις και μη χανας κατα τους των Βλαχερνων πυργους εποιειτο την προσβολην,
κλιμακας τε προσφερων τοις τειχεσιν αναλογους τωι υψει, και αλλαχου μεν χελωνας
αλλαχου δε κριους· τοξευμασι δε και πετρο βολοις πανταχοθεν χρωμενος ηπειγετο
παντοιος φαινομενος κατα πληξαι μεν τους πολιτας κρατησαι δε της πολεως,
περιστοιχισας και τα λοιπα τειχη τηι ναυτικηι δυναμει, πυρι τε και τοξευμασιν
εκφοβων. αλλ' ουδεν των εις ονησιν φεροντων αυτωι η τοσαυτη δυναμις και
φαντασια κατεπραξατο. το μεν γαρ ναυτικον ευθυς τις επιπνευσας εναντιος ανεμος
διελυσε τε και αλλην αλληι διασπα ρηναι εποιησε των σκαφων ατε και χειμωνος
εξαισιου υπαρχοντος· κατα δε την ηπειρον γενναιως των απο της πολεως
αγωνιζομενων και αχρηστους αυτωι ποιουντων τας μηχανας, διαπορηθεις τοις πασιν
ανεζευξε, και η πολιορκουμενη πολις ανεθαρσησε, και τοσουτον ανδρικωτερον
επετιθετο τοις του αποστατου ως και τινας των ενδον πυλιδας ανοιγνυντας της
πολεως εξιεναι και τοις πολε μιοις συμπλεκεσθαι. εγνω ουν ο αποστατης δια το της
Θραικης χειμεριον επι παραχειμασιαν τραπηναι και τον λαον σκεδασαι εν
αλεεινοτεροις χωριοις. ο δη και ποιησας, ως ηδη το εαρ επε λαμπεν, αμφοτερωθεν
αυθις κατα γην τε και θαλασσαν εκρινε προσβαλλειν τηι Κωνσταντινου. αλλ' ηδη και
τον Μιχαηλ ουχ 2.83 ως το προτερον, αρτι δε στρατιωτικην τινα δυναμιν ευρισκε
συλ λεξαμενον και ετεραν κατα θαλασσαν ναυτικην. κατ' εκεινο γουν παλιν ᾔει το
μερος οπλισαμενος ηι και προτερον, τον κολπον των Βλαχερνων, και συνθημα δους
το πολεμικον ενεργος ην τας μη χανας προσαγων και τα τειχη κατασειειν
πειρωμενος. εν ωι δε ταυτα επραττετο, εις λογους ο Μιχαηλ ηλθε τισι των στρατευο
μενων τωι αποστατηι, αμνηστιαν τε κακων αυτοις επαγγελλομενος και
καθυπισχνουμενος δωσειν αγαθα πολλα, ει μονον δη μετατα ξαιντο και αιμασιν
εμφυλιοις αποσχοιντο χραινεσθαι. επεραινε δε ουδεν, αλλα θαρραλεωτερους, οτι δη
και παρακαλοιντο, τους ακουοντας εποιει, και της εκ του φοβου συστασεως
λελυμενους και βεβαιοτερους τωι αποστατηι ειργασατο. της τοιαυτης δε πειρας
απεγνωκως, και πολλα τους συν αυτωι παρακαλεσας ανδρας αγα θους γενεσθαι και
μη προεσθαι αλαστορι τυραννωι την ελευθεριαν, αφνω εκ πολλων πυλιδων εξελθων
απροσδοκητως επιτιθεται τοις εναντιοις· και τωι παραδοξωι καταπληξαμενος τους
αντιτεταγμε νους ετρεψατο, φθορον ικανον εργασαμενος και νικην λαμπραν
ενεγκαμενος. και τα ναυτικα δε κακως ηνεχθη του αποστατου· ως γαρ αι βασιλικαι
τριηρεις ανηγοντο και ηδη συμπλεκεσθαι εμελλον, δειμασι τισι και θορυβοις
περικτυπηθεντος του εναντιου στολου πρυμναν αι νηες εκρουσαντο και προς την
χερσον κατη γοντο, και οι μεν των ανδρων ηυτομολουν προς βασιλεα, οι δε προς το
οικειον στρατοπεδον το κατα γην απεδιδρασκον. και 2.84 ουτω μεν απονητι διελυθη
του τυραννου το ναυτικον. οθεν και Γρηγοριος, ο του βασιλεως αδελφιδους Λεοντος,
συνεωρακως ευκαταφρονητον οντα τον Θωμαν (υπετοπαζε δε και προιοντος του
χρονου γενησομενον επι πλεον), δια τινος μοναχου των απο της μονης των
Στουδιου κοινολογησαμενος τωι βασιλει, μοιραν τινα του υφ' εαυτον ταγματος
ειληφως ρηξιν εννοει και κατα νωτου γινεται τωι τυραννωι, ομου μεν τουτον
εκδειματων, ομου δε και τον βασιλεα εξιλασκομενος, ομου δε και γυναικι και
τεκνοις (ετυχον γαρ καθειργμενοι τουτου τωι Θωμαι προσχωρησαντος) σωτηριαν
 
 
 

326
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πραγματευομενος. αλλ' ουτε ο βασιλευς εφθασε διακουσαι, και ο Θωμας το μη πολυν
εξαιφνης τουτον γενεσθαι κατορρωδων, και φοβον τοις εαυτου εμποιησαι
βουλομενος, την μεν στρατοπεδειαν της πολεως ου μετεκινησε, το μη διωχθηναι
εξοπισθεν δεδοικως, οσους δε ᾔδει αξιομαχους ειναι της προς τον Γρηγοριον
συμπλοκης παραλαβων στρατιωτας εξηιει προς αυτον, και μαχηι τρεψαμενος
φευγοντα καταλαβων αναιρει. και αυθις δια ταχεων προς τας προσεδρευουσας τηι
πολει δυναμεις επανεισι, και γραμμασιν επιστελλων απανταχου επεφημιζεν ως ειη
νενικη κως, οπερ ουκ ην, και οπερ ειχε κατα την Ἑλλαδα ναυτικον τα χεως εκελευεν
αναχθηναι ως αυθις των κατα θαλατταν ανθεξο μενος πραγματων. και το μεν
ναυτικον ευθυπλοησαν ταχεως ανα γεται και τωι χωριωι προσορμιζεται των Βηριδου,
εκ νʹ και τʹ συν ισταμενον πλοιων πολεμικων τε και σιταγωγων· οι δε του βασιλι
2.85 κου στολου καταρχοντες την τουτων επεγνωκοτες ελευσιν νυκτος επιτιθενται
ναυλοχουσι τοις εναντιοις, και τωι αιφνιδιωι καταπλη ξαμενοι πολλας μεν
αυτανδρους εσχον των νηων, τινας δε και τωι σκευαστωι πυρπολουσι πυρι, ολιγων
παντελως εξω γενομενων του παθους και προς τον κολπον των Βλαχερνων καταραι
επειγομενων, ως αν ειεν ηνωμεναι τηι κατα γην στρατιαι· ο δη και γεγονε. και τα μεν
κατα θαλασσαν τουτον ειχε τον τροπον· κατα γην δε ακρο βολισμων συνεχων
γινομενων, νυν μεν του Μιχαηλ νυν δε του υιου αυτου Θεοφιλου επεξιοντος τοις
αποσταταις μετα του Ὀλ βιανου και του Κατακηλα, ποτε μεν τα του βασιλεως
επικρατε στερα ην ποτε δε τα του αποστατου, ου μην αγωνες τινες λαμπροι και
νεανικοι εκ παραταξεως συνεστησαν, ατε δη πολλωι του βασιλεως ελαττουμενου τωι
πληθει και μη προς την του τυραννου δυναμιν αντιταττεσθαι δυναμενου. εν τουτοις
οντων αυτων, Μορταγων ο των Βουλγαρων βασιλευς (και γαρ εφθασεν η φημη
πληρωσαι την οικουμενην ως ο βασιλευς των Ῥωμαιων συγκλει σθεις τειχηρης εστι
και πολιορκειται) λαθραι τινα πεπομφως ως αυτον εξαποστειλαι βοηθειαν αυτοματωι
επηγγελλετο γνωμηι και συμμαχιαν. ο δε Μιχαηλ, ειτε τηι αληθειαι το των ομοφυλων
οικτειρων πληθος ειτε και χρηματων φειδομενος (ετυγχανε γαρ των πωποτε
βασιλεων σμικρολογωτατος), την μεν γνωμην του Βουλγαρου ηξιου αποδοχης, την
δε βοηθειαν παρηιτειτο. αλλ' ο γε Μορταγων χαιρων μεν και αλλως πολεμοις και τας
εκ τουτων λειας καρπουσθαι φιλων, και τας προς τον βασιλεα δε τριακον 2.86
τουτεις σπονδας παρα του προβεβασιλευκοτος Λεοντος γεγενημενας επιβεβαιωσαι
και ισχυροτερας ποιησαι ζητων, την κατα του τυ ραννου στρατιαν ηυτρεπισε, και δη
των Ῥωμαιων ορων εντοσθε γεγονως κατα τον Κηδουκτου χωρον ουτω καλουμενον
την παρεμ βολην επηξατο. ηκουετο δε, και λαθειν ταυτα τον αποστατην ουκ ην. και
εδονηθη μεν ως εικος και τας φρενας κατεκτυπηθη, εν εαυτωι δ' ομως παλιν
γενομενος την εαυτου στρατιαν εξωπλιζεν. επει δε εις δυο μεριζομενος εδοκει
παντελως ασθενης τε ειναι και ευχειρωτος (η τε γαρ βασιλις των πολεων ουκ
ευαριθμητου αλλα πλειστου και αξιολογου στρατου εδεετο πολιορκουμενη, ηδη και
του βασιλεως συνειλοχοτος δυναμεις ουκ αγεννεις και κατα προσ ωπον ιστασθαι
δυναμενας, και η των Βουλγαρων δε δυναμις ου μικρας τινος πολλης δε και ου της
τυχουσης εδεετο αντιπαρατα ξεως), ως αν μη εις δυο τινα διαιρουμενος ευχειρωτος
γενηται, απαιρει μεν της πολεως, προς τον Βουλγαρον δε αξιομαχον κρι νας εαυτον
κατα τον ειρημενον αντιπαρατασσεται τοπον.
Και δητα συμβολης γενομενης ητταται κατα κρατος ο τυραννος, και φονος
γινεται πολυς των περι αυτον· οι δε περισωθεντες φυγηι την σωτηριαν ποριζονται,
και εν τινι χωρωι δυσβατωι συναχθεντες το μελλον εσκοπουν. ο δε των Βουλγαρων
αρχηγος τα τε σω ματα, ων εγενετο κυριος, και λειαν πολλην προσλαβομενος προς
την οικειαν υπεστρεψε χωραν, τηι νικηι επαιρομενος τε και γαυριων. το δε
 
 
 

327
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλειφθεν ναυτικον εν τηι πολιορκιαι της πολεως, 2.87 πυθομενον την ητταν του
αποστατου, προσκεχωρηκεν απαν τωι βασιλει. ο δ' αποστατης εις τουτο αφικτο
μανιας παρα των συμμαχουντων αυτωι, ως εοικεν, δαιμονων, και την της βασι λειας
εισετι ωνειροπολει κατασχεσιν, οτι παντοθεν συντριβομενος και μικρος εκ μεγαλου
γινομενος ετι προσελιπαρει τηι πολιορκιαι. ως δ' εγνωκει ματην πονων, αρας παντι
τωι στρατωι εις τι πεδιον ∆ιαβασιν κατονομαζομενον, σταδιους απεχον της πολεως
ικανους, ευφυως εχον προς τε νομας και υδατων υπορροας, στρατοπεδειαν επηξατο,
κακειθεν ποιουμενος προνομας των της πολεως προα στειων τας αγλαΐας απεκειρεν.
ενεφανιζετο δε τοις κατα την πολιν ως το προτερον ουδαμως. τουτο δε συνεις ο
Μιχαηλ, αξιολογον συστησαμενος στρατευμα και στρατηγους επιστησας αυτωι τον
Κατακηλαν και τον Ὀλβιανον, αυτος τε τας φυλαττουσας εν τωι παλατιωι σχολας
ειληφως και τας εταιρειας, εξεισι κατα του τυ ραννου, δια σταδαιας μαχης κριναι το
παν βουληθεις. ενθα δη και ο τυραννος κατεστρατοπεδευμενος ευρωστως υπεδεξατο
τον βασιλεα, και συμπλοκης γενομενης καταστρατηγησαι ταχα τους αντιπαλους
βουλομενος ο Θωμας αμα τηι συμβοληι νωτα δουναι τοις περι αυτον προσεταξεν, ειτα
των εναντιων εις διωγμον τρα πεντων εκ παλινδιωξεως επιστραφηναι τουτους και
τωι παραδοξωι τρεψασθαι της υποστροφης. και ην μεν αυτωι τοιαυτη παραγγε λια, ουκ
εμελλε δε αρα εις εργον εκβηναι τα μεμελετημενα. οι γαρ συν αυτωι στρατιωται
πολυν χρονον γυναικων και τεκνων 2.88 στερομενοι δι' αυτον και τας χειρας
χραινοντες ομογνιοις αιμασιν, αμα δε και τωι χρονωι πεπιεσμενοι (τριτον γαρ
εξηνυετο ετος, και ανηνυτοις εδοκουν επιχειρειν ανδρος ενος απονοιαι και επιθυμιαι
δουλευοντες), το κελευσθεν ως ερμαιον τι λαβοντες, της σαλ πιγγος ηχησασης το
ενυαλιον και εις χειρας συμπλοκης των ταγματων ελθοντων, ου δοκησει την τροπην
ως παρηγγελθησαν εποιουντο, αλλ' ατακτως και κοσμου χωρις την ταξιν διαλελυ
κοτες εσκεδαννυντο. και ουτως νυν μεν ολιγοι αυθις δε πλειους τωι βασιλει
προσχωρουσιν. ο δε Θωμας συν ολιγοις τισιν εις Ἀδριανουπολιν περισωζεται. ο δε
τουτου παραγραπτος και νοθος υιος Ἀναστασιος το της Βιζυης φευγων κατεσχε
φρουριον. ο δε βασιλευς εκ ποδος τουτοις επομενος πρωτον εγνω πολιορκειν τον
Θωμαν. οθεν επαγει αυτωι πολιορκιαν, ου δια μηχανων και ελεπολεων σπουδαζων
αυτον καθελειν, αμα μεν τον εμφυλιον ευλαβουμενος πολεμον, αμα δε και τους
προσοικουντας τηι Ἀδρια νουπολει Σκυθας μη εθελων των πολιορκητικων οργανων
πειραν λαβειν, αλλα λιμωι και αναγκηι των επιτηδειων επειγομενος τον αντιπαλον
παραστησασθαι· και δη παρακαθισας την Ἀδριανου πολιν και χαρακι και σταυρωμασι
στεφανωσας ενεργως επολιορκει. ο δε Θωμας πρωτον μεν πασαν αχρηστον ηλικιαν
και παν ζωιον ανεπιτηδειον της πολεως εξωθει, επειτα, ως ηδη ηκμαζεν ο λιμος και
σωτηριας ελπις ουδαμου, οι μεν των συνοντων αυτωι λαθραι δια τινων πυλιδων
κλεπτοντες την εξελευσιν, οι δε δια των τειχων 2.89 καθιμωμενοι νυκτωρ φεροντες
εαυτους τωι βασιλει παρεδιδοσαν, αλλοι δε προς τον του αποστατου νοθον υιον
Ἀναστασιον εις το Βιζυης πτολιεθρον απεδιδρασκον. επει δε τοις πολιορκουμενοις
ηδη τα αναγκαια κατεδηδοτο, ηψαντο δε και τινων αηθων βρω ματων, εχωρει δε η
αναγκη και μεχρι των σεσημμενων σκυτων και των καττυματων, και τουτοις
αναγκαζομενοι εσιτουντο, λα θραι προς λογους ελθοντες τωι Μιχαηλ, και των
ημαρτημενων συγχωρησιν εξαιτησαντες και λαβοντες, τον Θωμαν πεδητην
προσαγουσι τωι εχθρωι. ο δε το δοξαν παλαι τοις βασιλευσι και εις συνηθειαν ηδη
ελθον πρωτον τελεσας, και επ' εδαφους απλωσας αυτον και τοις ποσι τον αυχενα
τουτου πατησας, ακρω τηριαζει ποδων αυτον και χειρων, ονωι τε επικαθισας
θεατριζει δια του στρατοπεδου, ουδεν αλλο επιβοωμενον αλλ' η "ελεησον με,
αληθως βασιλευ." ερομενου δε του βασιλεως ει τινες των αυτωι συνοντων και ετεροι
 
 
 

328
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειεν τα αυτου φρονουντες, ταχα αν κατειπε πολλων, ει μη ο πατρικιος Ἰωαννης ο
Ἑξαβουλιος "ου δεον" εφη, "ω βασιλευ, αλλα και λιαν αλογιστον, εχθροις πιστευειν
κατα των φιλων," και τουτωι τωι λογωι διελυσε τας κατα των ταλαιπωρων πολιτων
και φιλων αυτου μελλουσας εγειρεσθαι τιμωριας. και ο αποστατης δε κατελυσε τον
βιον, απορρηξας το πνευμα ταις κατα μικρον ποιναις, μεσουντος Ὀκτωβριου μηνος,
κατα μεν τας αρχας μεγαλεπηβολος δοκων γενεσθαι και τολμηρος και του
προτεθεντος εξεργαστικος, προβαινων δε επι τα εμπροσθεν πολυ καταδεεστερος 2.90
εαυτου φανεις και της των εκτος προσδοκιας. και οι εκ Βιζυης δε του φρουριου
ετερας ταχεως εγενοντο γνωμης, τον επηρτημενον υφορωμενοι κινδυνον· αμα γαρ
τωι πυθεσθαι τα κατα τον Θωμαν ατυχηματα, τα ομοια πεποιηκοτες και τον
Ἀναστασιον συσχοντες δεδεμενον χειρας και ποδας προσηνεγκαν τωι βασιλει.
πεπονθε δε και ουτος τα παραπλησια τωι πατρι, και τον βιον βιαιως μετηλ λαξε. και
των τυραννων δε καθαιρεθεντων αι παραλιοι της Θραικης πολεις, το τε Παριον και η
Ἡρακλεια, ετι τα του τυραννου φρονουσαι αντειχον, μισει τε τωι προς Μιχαηλ και
δια το μη θελειν τουτον τας θειας αναστηλωσαι εικονας. και το μεν Παριον εαλω
του τειχους καταβληθεντος απο τινος γενομενου σεισμου, η δ' Ἡρακλεια εκυριευθη
απο των της θαλασσης μερων.
Και τα μεν κατα Θωμαν τοιουτον εσχε το τελος, και ουτως ο βασιλευς
τροπαιοφορος εκ των κατα Θραικην ερχεται πολεων, ουδεν ετερον κατα των
συναποστατησαντων τωι Θωμαι εννοησας και τωι πολεμωι αλοντων, αλλ' ιπποδρομιας
γενομενης ονοις εποχου μενους περιαχθηναι και εξοριαι παραδοθηναι. εμεινε δε
ζωπυρον της αποστασιας το φρουριον η Καβαλα και η Σανιανα, ων την μεν ο
Χοιρεας κατειχε το δ' ο Γαζαρηνος, εξ ων ορμωμενοι ληι στειας εποιουντο και
προνομας. αλλα και ουτοι ως ουκ εδεξαντο τας αθωουσας αυτους βασιλικας
συλλαβας και τα πεμφθεντα αξιωματα (και αμφω γαρ μαγιστρωι πεποιηκεν ο
βασιλευς), 2.91 υποφθαρεντων των ενδον, ως εξηλθον ουτοι προς τας συνηθεις
διαρπαγας, εκλεισθησαν των φρουριων αι πυλαι αυτοις, και φευγοντες προς Συριαν
υπο των τας ακρας διεποντων στρατηγων κατασχεθεντες ανεσκολοπισθησαν. Και
ουτω μεν τα της αποστασιας απεσβη τελεον και ᾤχετο, ουκ εμελλε δε αχρι τουτων
στησεσθαι η φορα των κακων, αλλα των δυο ηπειρων, Ἀσιας φαμεν και Ευρωπης, εν
θυμωι κυριου οιον τινος κεφαλης και ουρας, ει και μη συνιεσαν, παιδευθει σων
φονοις εμπρησμοις σεισμοις αρπαγαις εμφυλιοις καταδρο μαις, πολεων ανελπιστοις
μεταναστασεσι, σημειοις εξ ουρανου, σημειοις εξ αερος, τελος και ταις ταλαιπωροις
νησοις, οιον τινα μεσην, ιν' ολοσωματος ειη η πληγη, επεδραμε τα δεινα. αλλ' ουκ
ην παιδευθηναι τους την θεανθρωπον εξηρνημενους μορφην προσκυνειν. αρτι γαρ
του κατα τον Θωμαν αρξαντος νεωτε ρισμου, επει ταυτα ηκουετο πανταχου, οι τον
εσπεριον κολπον της Ἰβηριας οικουντες Ἀγαρηνοι, προσχωροι τωι Ὠκεανωι
οντες(Ἱσπανους τουτους κατονομαζουσιν), εις ευανδριαν εληλακοτες, και ην ᾤκουν
γην λυπραν ουσαν και μετριως ευδαιμονα ορωντες και δια τουτο τρεφειν μη
δυναμενην αυτους, προσελθοντες τωι εαυτων αρχοντι Ἀποχαψ (αμερμουμνην οιδε
τουτον η εγχωριος γλωσσα καλειν) αποικιαν και γης μεταναστασιν απηιτουν
γενεσθαι αυτοις πληθει τε στενοχωρουμενοις και των αναγκαιων σπανι 2.92 ζουσιν.
ο δε ασπασιως τον λογον δεξαμενος, πλοια ευθεως επι σκευασας μακρα και δυναμιν
τουτοις εξ αυτων εμβιβασας, επι ληιστειαν τεως, λανθανουσαν εχων την εννοιαν,
των προς τηι εωι κειμενων νησων και ημετερων ετραπετο, ομου μεν το τοις υπη κοοις
ορεκτον εκπληρων και εκ των αλλοτριων αυτους κορεννυς, ομου δε και
μετασκεψομενος ει τις εστιν ευφορος των νησων και προς μετοικιαν επιτηδεια
αυτοις. ποιησαμενος δε τον αποπλουν εαρος ωραι, και πολλας επιων των νησων,
 
 
 

329
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδενα ευρισκε τον αντιπαραταττομενον· εχηρευον γαρ πασαι βοηθειας, του
ειωθοτος φυλαττειν στολου παντος συστρατευομενου τωι Θωμαι. διο και μεγαλας
ωφελειας εκ πασων, αις και προσωρμιζεν, εκαρπουτο. ηκε δε ποτε και εις Κρητην,
και ταυτην καταδραμων και ανδρα ποδισαμενος ως ενην, και την της νησου
καταμαθων αρετην και χαριν, τουτο εφη προς τους υπηκοους, "ιδου γη ρεουσα γαλα
και μελι." και τοτε μεν εφη πλεον ουδεν, παντοιων δε τον στολον εμπεπληκως
αγαθων των επ' οικον νοστων εμεμνητο. ως δ' ο χειμων υπεληγε και το εαρ
επελαμπε, τεσσαρακοντα ναυς πλη ρωσας ανδρων μαχιμων και ουριον ανεμον
επιτηρησας προς Κρη την απεπλει, τας αλλας των νησων παρατρεχων επιεικως.
κατα λαβων δε την νησον τωι ακρωτηριωι τωι λεγομενωι Χαρακι προσορ μιζεται. ως δ'
ουδεν αυτωι ουτε κατα την αποβασιν ουτε κατα την καταγωγην εφανη πολεμιον,
παρεμβολην πηξαμενος οχυραν 2.93 τους μεν επιτηδειους εις προνομην
εξαπεστειλεν, αυτος δε τους λοιπους εχων αρτι δη του πνευματος επακμαζοντος,
κακεινων πορρωτερω σταδιων δεκα η και ιεʹ γενομενων, πυρ εμβαλων ταις ναυσι
τας πασας κατεφλεξε, φεισαμενος το παραπαν ουδεμιας. ο δε στρατος (και γαρ
επαλινοστουν ευθεως εκδειματωθεντες, τωι παραδοξωι του θεαθεντος πραγματος
καταπλαγεντες) την αιτιαν επυνθανοντο και εις λογους ηλθον νεωτερικους. επει δε
ηκουον α παλαι ωδινον, ως αυτοι τε τουτων υμεις αιτιοι, αποικιαν ζη τουντες και
γην αγαθην, εμοι δε ταυτης ουδετερα νενομισται κρειττων, εις ταυτην ηλθον την
οδον, τα υμιν τε θυμηρη πρατ των και εμαυτον της εξ υμων απαλλαττων οχλησεως.
ως δε και γυναικων και παιδων εμεμνηντο, "και γυναικες" εφη ο Ἀποχαψ "ωδε,
ημετεραι αιχμαλωτοι, και παιδες μετα μικρον εξ αυτων." τουτοις τοις λογοις
κατασιγασθεντες, και αποδοχης αξια κριναν τες τα λεγομενα, ταφρον μεν ηγειραν
πρωτον βαθειαν, και χαρα κας εν ταυτηι καταπηξαντες, ενθα και νυν λαβων την
επωνυμιαν ο τοπος σωζει την προσηγοριαν, Χανδαξ ονομαζομενος, εκεισε
διενυκτερευον. χρονος ουκ ερρυη πολυς, και τα πραττομενα η φημη τον βασιλεα
εδιδασκε. και ος τωι πρωτοσπαθαριωι Φω τεινωι των ανατολικων στρατηγουντι τα της
Κρητης απαντα ανα τιθησιν. ουτος εκεισε παραγενομενος και τα παντα καταμαθων
τον βασιλεα ανεδιδασκε τα πραττομενα, και δυναμιν ηξιου πεμ πειν την εκειθεν
αποσοβησουσαν τους εχθρους.
∆αμιανον γουν 2.94 τινα οντα κομητα του βασιλικου ιπποστασιου και
πρωτοσπαθαριον μετα πολλης δυναμεως και παρασκευης ο βασιλευς απεστειλεν εις
βοηθειαν του στρατηγου Φωτεινου, οι και ενωθεντες κατα των Ἀγαρηνων
ωπλιζοντο. εις ουδεν δε χρησιμον αυτοις το τελος ενε περανθη· αυτος τε γαρ ο
∆αμιανος κατα την πρωτην προσβολην καιριαν πληγεις και θανων και τοις λοιποις
τροπης γεγονεν αιτιος, και ο Φωτεινος μολις εν δρομωνι διασωζεται και τωι βασιλει
των πραχθεντων αυταγγελος γινεται. αλλ' ουτος μεν, επει δια τιμης ηγετο τωι
βασιλει παντως, την της Σικελιας στρατηγιαν αυθις της Κρητης αλλασσεται· τοις δε
Σαρακηνοις εν ταραχηι και μεριμνηι διαγουσιν ετι μοναχος τις εκ των ορεων της
νησου επικαταβας αμαρτανειν εφησεν, ει ασφαλως οιονται εξειν ιδρυθεντες εν τωιδε
τωι τοπωι, και αμα λεγων τον Χανδακα τουτοις υπεδειξε, δεξιον τοπον και ευφυη
προς πασαν ευετηριαν. εν τουτωι πολιν ιδρυ σαντες και οιον τινα πασης ακροπολιν
της νησου, και εκ ταυτης ορμωμενοι την ολην κατετρεχον νησον και τας λοιπας.
εδουλω σαντο δε τους αυτοχθονας και τας εν τηι Κρητηι πολεις πλην μιας. τοτε δη και
ο Κυριλλος ο Γορτυνης προεδρος στεφει τελειουται μαρτυρικωι, μη θελησας
αρνησασθαι τον Χριστον. και Κρητη μεν εαλω τουτον τον τροπον. Των εμφυλιων δε
πολεμων απαλλαγεις ο βασιλευς Μιχαηλ ου τωι θεωι την νικην επεγραψεν αλλα τηι
εαυτου φρονησει και στρατηγιαι· διο και υπο φρονηματος φυσηθεις ακαθεκτος ην
 
 
 

330
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την 2.95 ορμην. της γαμετης ουν τελευτησασης αυτου υπεποιειτο μεν τον αζυγα
βιον, λαθραι δε προς τους προυχοντας της συγκλητου πεμπων ανεπεισε παρ' αυτων
παρακαλεισθαι ετεραι συζευχθηναι γυναικι, ει μη πεισθειη δε, και βιαν επενεγκειν
απειλουντων, προφασιν δηθεν ευσχημον προτεινομενων, ως ου δεον αυτους μεν
υπο βασιλει ταττεσθαι, τας δε αυτων γυναικας δεσποινης στερει σθαι και βασιλιδος.
επεπειστο ουν οψε ποτε δια των επιπλα στων λογων, και πρωτα μεν απηιτει
χειρογραφα τους υπηκοους ευνοιας, ως αυτην τε την εσομενην αυτωι γυναικα και τα
εξ αυτης τεχθησομενα μετα τον αυτου θανατον υπερβαλλοντως τιμησουσι, και μετ'
εκεινον βασιλεας εχοιεν κακεινην δεσποιναν. ουτως ου του κατ' εκεινον αλλα και
του μετ' αυτον ᾤετο κρατησειν αιω νος. ειτα και ταις μετα τεχνης αιτησεσι πειθεται
της συγκλητου, και ηγαγετο προς γαμον γυναικα τινα παλαι νυμφευθεισαν Χριστωι
και τον μοναδικον ασπασαμενην βιον καν τωι εν τηι Πριγκηπωι μο ναστηριωι
μοναζουσαν εκ παιδος· Ευφροσυνη ταυτης η κλησις, πατρος δε λεγεται ειναι
Κωνσταντινου του βασιλεως, ον η μητηρ Ειρηνη δικαιως δια τας σφετερας
απετυφλωσεν ακολασιας. και ταυτα μεν επραττετο τηιδε. Ὁ δε Μιχαηλ ετερον
στολον εκπεμπει κατα των εν Κρητηι Σαρακηνων, στρατηγον επιστησας αυτοις
Κρατερον τον των Κι βυρραιωτων διεποντα την αρχην· ος εβδομηκοντα διηρεις τας
υφ' εαυτον λαβων και τας εκ των αλλων νησων απασας, εν τηι Κρητηι 2.96 γενομενος
μετα μεγιστου φρυαγματος ουδε τους Ἀγαρηνους υπο κλινομενους ευρεν, αλλα και
αυτους γενναιως υποσταντας τον κινδυνον. συμπλοκης δε γενομενης, ηδη του ηλιου
τας ακρωρειας αυγαζοντος αχρι μεσουσης ημερας, ουδετερον μερος απεκλινεν, αλλα
γενναιως αντεχοντες εκαρτερουν. αρτι δε της ημερας κλι νουσης πονησαντες οι
Κρητες ενεδωκαν εις φυγην, και πολλοι μεν αυτων εν τωι πολεμωι απεθανον,
πλειονες δε τα οπλα ριψαντες ηιχμαλωτισθησαν. ταχα δ' αν εαλω και η πολις
αυθημερον, ει μη νυξ επιγενομενη ανετρεψε τελεον τα πραγματα. Ῥωμαιοι μεν γαρ
ως ηδη ταχα νενικηκοτες, και παντας αυριον εν βραχει βρα χεις οντας ελπισαντες
συλλαβειν, ως εν οικειαι αλλ' ουκ εν αλλο τριαι διαγοντες, προς ποτους και τρυφας
εξεβακχευον, μητε τινος φυλακης μητ' αλλης σωτηριας φροντισαντες, υπνου δε
μονου και της παντα ραιδιως ανατρεπουσης αναπαυλης τε και ραιστωνης. οθεν περι
μεσας νυκτας οι Κρητες, επειδη των εαυτων φυλακων ως εν αποριαι αγρυπνουντες
οινωι και υπνωι τους της Ῥωμαικης παρεμβολης εμανθανον κατεχομενους, αυθωρον
επιπεσοντες μετ' αλαλαγμου και μεθηι κατεσχημενους ευροντες απαντας αρδην απω
λεσαν, ως μηδ' αγγελον, τουτο δη το του λογου, περιλειφθηναι· μονος δ' ο
στρατηγος εμπορικου τινος πλοιου επιβας την σωτη ριαν εαυτωι εμνηστευετο. ως δε
πολλα ζητησας ο των Σαρακηνων αρχηγος τουτον ουχ ευρισκεν ουτ' εν τοις
πεσουσιν ουτ' εν τοις αιχμαλωτοις, εμαθε δ' οτι φυγας ᾤχετο, τους καταδιωξοντας
2.97 επεμψεν· οι και καταλαβοντες αυτον εν Κωι τηι νησωι ξυλωι κρε μασαντες
απεκτειναν. μετα δε ταυτα ανηρ τις πολεμικος και φρονησεως και αγχινοιας ουκ
αμοιρος, το επωνυμον Ὀρυφας, στρατον τινα προσταξει αθροισας βασιλικηι, τον
τεσσαρακοντα ριον τοτε καλουμενον εκ του διανεμηθηναι αυτοις ανα τεσσαρα
κοντα χρυσινους, τας τε αλλας νησους επιων ανηιρει τους προνο μευοντας
Ἀγαρηνους, τοις μεν λοχους επαγων τοις δε φανερως πολεμων, και τους Κρητας
συνεστειλε και της πολλης και ασχετου ορμης ανεχαιτισε. και ταυτα μεν συνηνεχθη
τηιδε. Κατα δε τον αυτον καιρον Ευφημιος τις ανηρ κατα Σικελιαν λαου τινος
εξηγουμενος, ερασθεις παρθενου τινος το μοναδικον εκ παιδος αναλαβουσης σχημα,
περι πολλου εποιειτο τον οικειον ερωτα εκπληρωσαι, των νομων ουδε φροντιζων
ολως, αλλ' ως εις παρα δειγμα μονον αποβλεπων τον βασιλεα, τοιουτον τι
τολμησαντα και αυτον. αρπαζει γουν την παρθενον του ασκητηριου και προς εαυτον
 
 
 

331
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακουσαν αγει. ταυτης ουν οι αδελφοι προσιασι τωι Μιχαηλ, τα του δραματος
διηγουμενοι· ο δε κελευει τωι στρατηγωι, ει ουτως καταλαβοι εχουσαν την αληθειαν,
την ρινα του τετολ μηκοτος Ευφημιου αποτεμειν. οπερ μαθων ο Ευφημιος, συνω
μοτας λαβων τους τε υπο την αυτου χειρα και τινας των συντουρ μαρχων, τον
στρατηγον επι τουτωι παραγενομενον απελαυνει και προς τον της Ἀφρικης
αποδιδρασκει ηγουμενον, πασαν την Σικε 2.98 λιαν υπ' εκεινον ποιησαι
καθυπισχνουμενος και διδοναι φορους αυτωι πολλους, ει μονον αναγορευθειη
Ῥωμαιων βασιλευς. δεξα μενος ουν τον λογον ο αμηρας αναγορευει τουτον βασιλεα
Ῥω μαιων και χειρα διδωσι πολλην, και της Σικελιας γινεται εγκρα της, παρ' αυτου
τουτου λαβων αυτην. πλην ο μεν Ευφημιος ου πολυν χρονον του βασιλικου
απολαυσας αξιωματος αφαιρειται την κεφαλην, της οικειας αποστασιας και
παρανομιας τουτον λα βων τον μισθον. αξιον δε και τον τροπον ειπειν της αυτου
αναι ρεσεως. ως γαρ εν σχηματι βασιλικωι περιηιει την Σικελιαν ανευ φημουμενος,
απηιει κατα Συρακουσαν. αποθεν δε γενομενος της εαυτου ταξεως και των
δορυφορων, και οσον απο τοξου βολης τηι πολει προσεγγισας, ωμιλει τοις πολιταις
και προς εαυτον λογοις την εκεινων εφειλκετο ευνοιαν. μεμονωμενον δε τουτον
ιδοντες αδελφοι δυο Συρακουσιοι, προς εαυτους βουλευσαμενοι και συμ πνοοι
γενομενοι και το εν φρονησαντες προσερχονται τουτωι ειρωνι κως τε και
τωθαστικως, ως βασιλει ταχα την προσηκουσαν τιμην απονεμοντες. ο δε Ευφημιος
μη συνεις τον δολον, την παρ' αυ των αναγορευσιν και τον ασπασμον
προσδεξαμενος, προσεκαλει τουτους μετα φιλοφροσυνης ως και αυτος τον οικειον
ασπασμον αποδωσων. και δη κλινας την κεφαλην και το στομα προσερεισας τωι
στοματι θατερου των αδελφων, θριξι μεν κατεχεται ισχυρως παρα τουτου, προς δε
του ετερου των αδελφων την κεφαλην 2.99 αποτεμνεται. και ουτος μεν ταυτην ετισε
δικην της οικειας απο νοιας. Οι δε Ἀγαρηνοι ου της Σικελιας μονον εκτοτε αλλα και
Καλαβριας και των πλειονων της Ἰταλιας εγενοντο εγκρατεις, παντα κατατρεχοντες
και διαπορθουντες. ο Μιχαηλ δε επι μη νας ηʹ και ετη θʹ της βασιλειας γενομενος
εγκρατης, δυσεντεριας αλους αρρωστηματι καταστρεφει τον βιον, τοσουτων
παραιτιος τηι πολιτειαι Ῥωμαιων γενομενος κακων δι' ην ειχεν ασεβειαν προς θεον
και προς τα πραγματα μοχθηριαν, οσων προλαβων επεμνη σθη ο λογος. απεστατησε
δε επ' αυτου και πασα η ∆αλματια. εφερετο δε και χρησμος παλαιος περι αυτου, εχων
ουτως αρχη κακων δε προσπεσειται τηι χθονι, οταν καταρξηι της Βαβυλωνος δρακων,
δυσγλωττος ουτος και φιλοχρυσος λιαν. εταφη δε ο τουτου νεκρος εν τωι κατα τους
αγιους αποστολους με γαλωι ηρυωι Ἰουστινιανου, εν λαρνακι πρασινωι Θετταλικηι.
Μετα δε τον του Μιχαηλ θανατον ο υιος αυτου Θεοφιλος, ανδρος ηδη ηλικιαν εχων,
διεδεξατο την πατρυαν αρχην, κατα τον Ὀκτωβριον μηνα της ηʹ ινδικτιωνος, λογωι
μεν της δικαιοσυ νης εμπυρος εραστης καλεισθαι βουλομενος νομων τε φυλαξ πολι
τικων ακριβης, τηι δ' αληθειαι εξωθεν εαυτον των επιβουλευον των διατηρων, ως αν
μη τις κατ' αυτου νεανικον τολμησειε, 2.100 ταυτα υπεκρινετο. ευθυς ουν εκ
προοιμιων τους τωι πατρι αυτου συναραμενους εις τον του Λεοντος θανατον εγνω
παντας ολεθρωι δουναι και απωλειαι. οθεν εξεθετο δογμα τους των βασιλικων
απαντας απολαυοντας φιλοτιμιων, προσετι δε και βασιλικης τιμης μετασχοντας της
οιασουν, κατα την Μαγναυραν ητοι το Πεντα πυργιον συναθροισθηναι. ως δε τουτο
εγενετο και παντες ηθροι σθησαν ως εκελευσεν, ως εν σκοτωι τεως την της ψυχης
κρυψας θηριωδιαν, πραειαι και ηρεμαιαι φωνηι εφη προς τους συνειλεγμε νους
"εβουλετο μεν και δι' επιθυμιας ειχε, ω λαος και κληρος εμος, ο εμος μακαριτης
πατηρ τους αντιλαβομενους και της βα σιλειας υπερμαχησαντας πολλων μεν τιμων
πολλων δε τουτους αγαθων και ετερων καταξιωσαι γερων, καταχθεις δ' υπο του
 
 
 

332
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρεων εμε τον της βασιλειας διαδοχον, ινα μη αχαριστος δοξηι τοις ευεργεταις,
οφειλετην κατελιπε. διο εκαστος χωρισθεις του πληθους δεικνυτω εαυτον ημιν
εμφανη, ινα γνοντες τους φιλους αξιως υμας αμειψαιμεθα." τουτοις τοις λογοις
παρακλαπεντες οι δειλαιοι και συλαγωγηθεντες τον νουν, εκαστος των οσοι τωι
φονωι συνηργησαν του Λεοντος εαυτον παρεγυμνου.
Ευθυς ουν ο Θεοφιλος, εντος σαγηνης εχων την θηραν, εγκελευεται τωι
επαρχωι τοις πολιτικοις χρησασθαι νομοις, ουτως ειπων "αγε δη, ω επαρχε, εκ θεου
και της ημων γαληνοτητος το κρινειν λαβων, τουτοις αξιας των εργων αποδος τας
αμοιβας, ουχ οτι τας χειρας εμιαναν αιματι ανθρωπινωι, αλλ' οτι και χριστον κυριου
ανειλον ενδον θυσιαστηριου." ταυτα φθεγξαμενος διελυσε τον θαυμα 2.101 στον
εκεινον και πρωτον συλλογον, οι δ' αθλιοι εκεινοι συλλη φθεντες παρα του επαρχου
ποιναις καθυπεβληθησαν ανδροφονων. ο δε Θεοφιλος και την αυτου μητρυιαν
απελασας των βασιλειων εις το μοναστηριον ηναγκασεν απελθειν, εν ωι το πρωτον
την κοσμικην απεθετο τριχα, μηδεν ωφελησαντων των ορκων ους η συγκλητος προς
τον Μιχαηλ εποιησατο. Και ταυτα μεν εν προοιμιωι τωι Θεοφιλωι, τα δ' εξης ουκ
επαινων αναξια· αντιποιουμενος γαρ της δικαιοσυνης απασιν ην τοις πονηροις
φοβερος τοις δε αγαθοις θαυμαστος, τοις μεν οτι μισοπονηρος τε και δικαιος εδοκει,
τοις δ' οτι εμβριθης τε και αυστηρος. ουκ ην δε παντως αυτον παντων των κακων
καθα ρευειν. ειχετο μεν γαρ της επι θεον πιστεως, ειχετο δε πλεον της
πατροπαραδοτου μιαρας των εικονομαχων αιρεσεως, και τον ευσεβη και παναγιον
εκακου λαον, παρα παντα τον της βασιλειας αυτου χρονον ηρεμησαι μη
συγχωρησας. οθεν ουδ' εν πολεμοις ευτυχησε ποτε, αει δε ηττητο και ου κατα
βασιλεα υπεστρεφεν. εχομενος δ' ουν της δικαιοσυνης και της προς Χριστον και την
αυτου μητερα, ως ᾤετο, πιστεως και προθυμιας, απηιει εκαστης εβδομαδος εφιππος
δια της λεωφορου επι τον εν Βλαχερναις της θεομητορος θειον ναον, υπο των
δορυφορων παραπεμπομενος. απηιει δε πασι μεν, προηγουμενως δε τοις
αδικουμενοις διδους εαυτον, ως αν εχοιεν τα αυτων εκτραγωιδειν αδικηματα και μη
παρα τινων κωλυοιντο αδικων υφορωμενων την εξ αυτου τιμωριαν, 2.102 ειθ' ινα
και κατα την αγοραν διερχομενος θεατης γενοιτο των ωνιων. ηρωτα ουν περι
εκαστου των πιπρασκομενων, ποσου πωλειται, γινομενος κατα την αγοραν. ηρωτα
δε ου παρεργως, ουδ' εν ενι ειδει, αλλ' επι τε τοις βρωτοις και τοις ποτοις και τοις εις
θαλψιν επιτηδειοις αμφιασμασι και πασιν απλως τοις κατα την αγοραν
προκειμενοις. και δια παντων πολλην επεδει κνυτο σπουδην και επιμελειαν προς τα
κοινα, νυν μεν εν κριτη ριοις, νυν δε, ως ειρηται, κατα τας προοδους της εβδομαδος.
και ποτε δε και ψυχαγωγιας χαριν προκυπτων απο των προς θα λασσαν του
παλατιου τειχων εθεασατο ναυν τινα μυριοφορον εξ ουριας πλεουσαν
αναπεπταμενοις δη τοις ιστιοις, μεγεθει τε ανυπερβλητον και απαραμιλλον καλλει·
ην θεασαμενος εις θαμ βος ενεπιπτεν. ηρωτα δ' ομως τινος τε η ολκας ειη και ο τι
φερει των αγωγιμων. ως δε της Αυγουστης ειναι εμανθανε, τοτε μεν εφησυχασε και
παρεπεμψε τον καιρον αχρι και ης ειωθεν ημερας απιεναι προς τον εν Βλαχερναις
θειον ναον. ως δ' ηδη παρην η κυρια και ο του πλοιου ορμος δηλος εγεγονει τωι
βασιλει πυθομενωι παρα τινος, της εις αυτο φερουσης οδου ειχετο, και πλησιασας
εστη παρα την πρυμναν, και τους παροντας ηρωτα πολλακις οτου τις εχει χρειαν
των αγωγιμων, σιτου τυχον η οινου η αλλου τινος ειδους. ως δε πολλακις
ερωτηθεντες απαξ απεκρι θησαν και μολις μηδενος λειπεσθαι τους υπο της σης
προμηθου μενους δεσποτειας και βασιλειας, "αλλ' ουκ ιστε δη" εφη ο βα σιλευς "οτι
με υπο θεου βασιλεα γεγενημενον η Αυγουστα μου 2.103 και συμβιος ναυκληρον
απειργασατο;" προσεθετο δε μετα πικριας και τουτο "τις ποτε βασιλεα Ῥωμαιων η
 
 
 

333
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την αυτου γαμετην εμπο ρον εθεασατο;" ταυτα δε ειπων εκελευσεν αυθωρον μονους
εξελ θειν τους ανθρωπους, την δε ναυν εκεινην παραδουναι πυρι αυ τοις ιστιοις και
τοις αλλοις απασιν αγωγιμοις. περιεβαλε δε και την δεσποιναν υβρεσι, και της ζωης
εξαγαγειν ηπειλησεν ει φωρα θειη εκτοτε τοιουτον τι ποιουσα. Ὥρμητο δ' η βασιλις
Θεοδωρα εκ της χωρας των Παφλα γονων, γεννητορας αυχουσα Μαρινον ουκ
ασημον ανδρα και μη τερα Θεοκτιστην την ουτω Φλωριναν κατονομαζομενην, αμφο
τερους ευσεβειαι εντεθραμμενους και την των σεπτων εικονων προσκυνησιν ουκ
εξαρνουμενους ως οι κατ' εκεινο παντες καιρου, ασπαζομενους δε και
ενστερνιζομενους υπερφυως. διαδηματι δε της Θεοδωρας καταστεφθεισης και η
ταυτης μητηρ Θεοκτιστη ζωστη τε και πατρικια τετιμητο. αυτη δ' ουν η Θεοκτιστη
κατα τον εαυτης οικον εγγιστα διακειμενον των Γαστριων, τας της Θεοδωρας
μετακαλουμενη παιδας (πεντε δε ησαν τον αριθμον, η τε Θεκλα Ἄννα Ἀναστασια
Πουλχερια τε και Μαρια) αλλαις τε δωρεαις αις υποσυρεσθαι το θηλυ πεφυκεν
εδεξιουτο, και ιδιαι παραλαμβανουσα μη μαλακιζεσθαι μηδε μενειν θηλειας, οπερ
ησαν, εξελιπαρει, ανδριζεσθαι δε και της μητρυας θηλης αξια διανοεισθαι και
πρεποντα, την πατρυαν μεν αιρεσιν μυσαττομε νας, κατασπαζομενας δε τας των
αγιων εικονων μορφας. και 2.104 αμα ταυτας εις χειρας εμβαλλουσα (εφυλαττε δε εν
τινι κιβωτιωι) τωι τε προσωπωι και τοις χειλεσιν αυτων επιτιθεμενη ηγιαζε, και προς
το εκεινων ανηρεθιζε φιλτρον. τουτο ουν ενδελεχως ποιουσα, και ταις εγγονοις τον
περι τας θειας εικονας ποθον αναπτουσα ουκ ελαθε τον Θεοφιλον πυνθανομενον ο
τι τε αυταις παρα της μαμμης δεδωρηται και ο τι χαριτος εξειργασται αξιον. αι μεν
ουν αλλαι τας τουτου πευσεις, σταθηρον εχουσαι φρονημα, ωσπερ τινας λαβας
ερρωμενως παρετρεχον· η δε Πουλχερια κατα την ηλικιαν νηπιαζουσα τας τε
φιλοφροσυνας κατελεγε και το πληθος των οπωρων, προσετιθει δε και την των
σεπτων εικονων προσκυνησιν, ουτω δε απαλα φρονουσα και λεγουσα, ως νινια
πολλα ειη αυτηι κατα το κιβωτιον, και ταυτα τηι κεφαληι και τοις προσωποις ημων
επιτιθησι μετα τα φιληματα. ταυτα τον βασι λεα εις μανιαν διηγειρε, πραξαι δε τι
των δραστικωτερων εις αυ την εκωλυετο, τηι τε προς την γυναικα αιδοι και ευλαβειαι
και πλεον ηι εκεχρητο παρρησιαι ειργομενος (και γαρ ην αριδηλως επι σκωπτουσα
τουτον και διελεγχουσα επι τε τοις καθ' ημεραν των ομολογητων διωγμοις και τηι
δηλωθεισηι αιρεσει, και μονη μικρου φανεραν ποιουσα την προς αυτον των απαντων
απεχθειαν), εκωλυε δε μονον την προς την Θεοκτιστην των θυγατερων αυτου
αφιξιν. Τουτοις παραπλησια συμβεβηκε και τηι βασιλιδι Θεοδωραι. ετρεφετο παρα
τοις βασιλειοις ανδραριον παρακεκομμενον και τωι 2.105 Ὁμηρικωι Θερσιτηι
παρομοιον, ∆ενδερις ονομα τουτωι, ασημα τε φθεγγομενον και γελωτα κινουν και
θυμηδιας ενεκεν τοις βασι λειοις ενδιαιτωμενον. τουτο γουν εισπηδησαν ποτε κατα
τον της Αυγουστης κοιτωνισκον θειας εικονας κατελαβεν αυτην περιπτυσ σομενην.
ταυτας ιδων ουτος ο παραπαιων τι τε εισιν επυνθα νετο, και πλησιεστερον ελθων
κατεμανθανεν. η δε βασιλις "τα καλα μου" εφησεν αγροικικως "νινια, και αγαπω
ταυτα πολλα." ειστιατο τηνικαυτα ο βασιλευς, και δη προς αυτον διαβαντα τον
αισχρον τουτον ∆ενδεριν ηρετο οποι ποτε ετυγχανεν ων· ο δε παρα την μανναν
εφησεν ειναι, την δεσποιναν ουτω καλων Θεο δωραν, και θεασασθαι αυτην καλα
νινια του προσκεφαλαιου εξαι ρουσαν. συνηκεν ουν ο βασιλευς, και πληρης οργης
γενομενος εξανεστη τε της τραπεζης και προς αυτην απηλθεν ευθυς, αλλαις τε
πολλαις υβρεσι πλυνων και ειδωλολατριν ακολαστωι γλωσσηι αποκαλων· και αμα
διεξηιει τους λογους του μυσαρου. η δε τεως μεν τον θυμον καταστορεννυσα του
βασιλεως "κακως υπειληφας" ελεγεν "ω βασιλευ· ουχ ως υπωπτευσας εχει και η
αληθεια. τωι δε κατοπτρωι μου ημην ενατενιζουσα μετα των θεραπαινιδων, και τας
 
 
 

334
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τικτομενας ιδων ο ∆ενδερις εκ τουτου μορφας ελθων απηγ γειλεν αφρονως τα
μηνυθεντα." και τον μεν του βασιλεως θυμον τοισδε κατεπραυνε τοις λογοις, τον
∆ενδεριν δε παιδειαι καθυπεβαλε πρεπουσηι, πεισασα μη ποτε λεγειν περι των νινιων
τινι. διο της δεσποινης κατεπαιρομενος ποτε ο Θεοφιλος ηρωτα τον ∆ενδεριν ει
παλιν αρα τα καλα νινια η μαννα ησπαζετο· ο δε 2.106 τοις χειλεσιν επιθεις την
δεξιαν "σιγα σιγα περι των νινιων" αντεφησεν, "ω βασιλευ." και ταυτα μεν
συνεκυρησεν ωδε. Στρατιωτου δε τινος χειρα τε νεανικην και ιππον εχοντος δεξιον,
ο στρατηγος υφ' ον ουτος ετελει, ερωτι κατασχεθεις του ιππου υφ' ου πολλακις ο
ανθρωπος εκ πολεμου ερρυσθη, εζητει τουτον, καθυπισχνουμενος δωσειν πολλα.
απαναινομενου δε εκεινου και βιαν προσηγε. μηδ' ουτω δε πειθων αποδοθηναι οι
τον ιππον, ανανδριας εγκλημα προσαψας εις βασιλεα μετεκινησε τουτον ης μετηιει
στρατειας. εγενετο ζητησις παρα Θεοφιλου περι ιππου ακροφυους, και διαταγματα
επεμποντο πανταχου τοιονδε ιππον ευρεθηναι και πεμφθηναι αυτωι. τουτο δραξαμε
νος αφορμης ο στρατηγος αφαιρειται και ακοντι τον του ανδρος ιππον, και προς
βασιλεα ως οικειον εκπεμπει κτημα. χρειας δε γενομενης εν πολεμωι πλειονων
στρατιωτων, και του βασιλεως κε λευσαντος απαξαπλως παντα στρατευεσθαι τον
οπλα κινειν δυνα μενον, εστρατευσατο και ο ρηθεις στρατιωτης, τροπης δε γενο
μενης επεσε μη εχων ιππον τον σωσαι δυναμενον αυτον. επεσε δε γυναικα
καταλελοιπως και τεκνα· ητις το φιλοδικαιον του βασι λεως ακουσασα, εκκαιομενη
δε και τωι του ανδρος φιλτρωι, και τοις τεκνοις επιχορηγειν ατονουσα τα αναγκαια,
την βασιλιδα καταλαμβανει. και τον Θεοφιλον καθ' ην ημεραν ειθιστο απιεναι προς
τον εν Βλαχερναις θειον ναον, εποχον τωι του ανδρος αυτης ιππωι κατιδουσα δρομωι
πολλωι τον χαλινον κατεχει του ιππου, οικειον ειναι τουτον λεγουσα, και μη αλλον
τινα αιτιον αλλ' αυ 2.107 τον υπαρχειν τον βασιλεα της του ανδρος αυτης σφαγης.
εκπλα γεις ουν ο βασιλευς τεως μεν αυτην προσμενειν διωρισατο αχρι της επι τα
ανακτορα επανοδου αυτου, ηδη δε επαναδραμων ευ θεως αυτην παρεστησατο, και
διεπυνθανετο σαφεστερον τι περι των λεγομενων μαθειν. αναλαβουσα δε η γυνη τα
απ' αρχης αχρι τελους αναδιδασκει τον βασιλεα. παρεστησατο γουν ευθεως τον
στρατηγον, και ζητησιν ποιειται περι του ιππου νεανικην, της γυναικος τεως
προσταξει βασιλικηι κρυπτομενης. ενισταμενου δε του στρατηγου οικειον ειναι τον
ιππον και μη εξ αρπαγης κτη θεντα αυτωι, εξαγει παραχρημα του παραπετασματος
την γυναικα, ελεγχον αψευδεστατον και κατηγορον των λεγομενων. ην ο στρα
τηγος θεασαμενος απεπαγη και επι πολυν χρονον ιστατο ενεος· μολις δ' ουν εις
εαυτον γενομενος των ποδων απτεται του βασι λεως μετα κλαυθμου, και ικετης
ελεεινος γινεται, την αμαρταδα εξαγορευσας. τι ουν ο βασιλευς; την μεν γυναικα
μετα των παιδων αδελφους εξ ισου και κληρονομους της εκεινου δεικνυσιν
υποστασεως, αυτον δε της αρχης παραλυει και υπεροριαι διηνεκει διδωσιν. ουτω
φιλαπεχθημων ην προς τας αρπαγας και τους εξ αδικιας πλουτειν εθελοντας.
Ἐνεκειτο δε και ταις οικοδομαις ο αυτος βασιλευς, και των τειχων της
πολεως μεγιστην ενεδειξατο επιμελειαν, τα χθαμα λωτερα καταστρεψας και
ανυψωσας και αβατα πεποιηκως τοις εχθροις· α και νυν ιστανται, την εκεινου
προσηγοριαν εν γραμ μασιν εχοντα. ου μην αλλα και πορνας απελασας εξ
οικηματων 2.108 τινων, και καθαρας ολον εκεινον τον χωρον ξενωνα πεποιηκε την
εκεινου προσηγοριαν φεροντα, καλλει τε καλλιστον και μεγιστον κατεσκευασεν,
οπερ εστιν αρτι γυναικειον μοναστηριον. ουτως εκεινος ειχε προς την πορνειαν.
πλην οτι γε φασιν αυτον καλλει ποτε θεραπαινιδος αλοντα, υπηρετουσης τηι
βασιλιδι, συμφθα ρηναι αυτηι, ραιθυμως τοτε βιουντα. επει δε ᾔσθετο ωλισθηκως,
εγνω δε και την Θεοδωραν ολην γενομενην του παθους και κατη φιωσαν, φασιν
 
 
 

335
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξειπειν επομνυμενον και τας χειρας αιροντα προς θεον η μην τοτε μονον
διολισθηναι, και συγγνωμην αιτειν παρα της εαυτου γυναικος. κατεσκευασε δε και
ανακτορα ταις εαυτου θυγατρασι παρα τον ουτω καλουμενον χωρον τα Καριανου,
ων και ες ημας τωι χρονωι κατεργασθεντων λειψανα περισωζονται. 2.109 εκτισε δε ο
βασιλευς και τα του Βρυαντος ανακτορα, προς την των Σαρακηνικων οικηματων
ομοιωσιν κατασκευασας αυτα. Και περι μεν τα τοιαυτα εδοκει τε και ενομιζετο
μεγαλοπρε πης ο Θεοφιλος και θαυμαστος, περι δε τους τας θειας και αχραντους
προσκυνουντας εικονας λιαν βαρυς τις και αυστηρος και παντας τους προ αυτου
τυραννους ωμοτητι παρελασαι φιλο 2.110 νεικων. οι μεν γαρ προλαβοντες Λεων τε
ησαν και Κωνσταντινος ο Κοπρωνυμος και Μιχαηλ ο τουτου πατηρ ο τραυλος. ο μεν
εθεσπισε μη τινι των γεγραμμενων εικονων, καν που γραφομεναι τυχοιεν, την αγιος
φωνην εγχαραττεσθαι, ως ουκ αλλωι τινι της τοιαυτης αρμοζουσης φωνης η μονωι
τωι θειωι, ουκ ευστοχωι βαλων τωι νοΐ· της γαρ θεος φωνης τοις ανθρωποις
μεταδιδους ο θεος, υψηλοτερας ουσης παρα το αγιος προσρημα, ταπεινοτερας ουσης
της αγιος κατα πολυ ουκ αν τουτους αποστερησειε.
Πλην τουτο μεν ουτος εθεσπισεν, ο προ αυτου δε Λεων και ο υιος αυ του
Κωνσταντινος το μηδε προσκυνεισθαι ολως αυτας, Θεοφιλος δε το μηδε χρωμασι
ταυτας μορφουσθαι· χαμαιζηλον γαρ το προς τα τοιαυτα επτοησθαι, μονην δε
σκοπειν την αληθειαν. καθηιρουντο μεν ουν εντευθεν κατα πασαν την εκκλησιαν αι
θειαι μορφαι, θηρια δε και ορνιθες αντι τουτων ανεστηλουντο, την τουτου θηριωδη
και ανδραποδωδη ανοιαν εξελεγχοντα. εντευθεν βεβηλοις χερσι τα αγια και ιερα
κειμηλια επι της αγορας ερρι πτουντο και εφυβριζοντο. εντευθεν τα των κακουργων
επληρουτο δεσμωτηρια των δια τιμης αγοντων τας θειας μορφας, μοναζον των,
επισκοπων, ποιμαινομενων, και των γραφοντων αυτας. πληρη δε και τα ορη και τα
σπηλαια των ως κακουργων λιμωι αναι ρεθεντων και διψει. αβατους γαρ τηρεισθαι
τας πολεις τοις μο ναχοις εγκελευσαμενος, και παντα τροπον αυτους απελαυνεσθαι
θεσπισας, μαλλον δε μηδε κατα χωραν ορασθαι τολμαν, ειργα 2.111 σατο τα
μοναστηρια και ησυχαστηρια περιφανη πολυανδρια, των ιερων ανδρων προδουναι
την αρετην και το ιερον ενδυμα μη βου λομενων, λιμωι δε και κακουχιαις
προαιρουμενων την ζωην κατα στρεφειν, ενιων δε περιβολης κατολιγωρουντων και
παρα τουτο απολλυμενων. πολλοι δε και των ραιθυμοτερον διαζωντων τον ανετον
και εκλελυμενον ησπασαντο βιον, υμνων θειων και ωιδων και αυτου του σχηματος
αφειδησαντες· και γαρ ουδε τουτους τε λεισθαι τους συλλογους ο τυραννος
συνεχωρησεν, οι πολλακις και μονοι δυνανται τηρειν και οιον χαλινος τις ειναι τοις
προς τα παθη αλογως κατολισθαινουσι. πλην ου πανταπασι των ανθρωπων ουδε
τοτε το παρρησιαστικον τε και ελευθεριον απεφοιτησεν· αλλα τινες των
θερμοτερων, πολλοι μεν και καθ' εκαστον, τινες δε και κατασυσταδην, ωσπερ οι της
των Ἀβραμιτων ορμωμενοι μονης μοναχοι, μετα παρρησιας οφθεντες αυτωι λογικως
εκ τε των τοις αγιοις πατρασιν ημων ειρημενων, ∆ιονυσιωι τωι μεγαλωι, Ἱεροθεωι και
Ειρηναιωι, απεδεικνυσαν ως ου χθες και πρυην η των μοναχων πολιτεια τε
εφευρηται και καταστασις, παλαια δε τις και αρχεγονος. ου μην δε αλλα και τα των
θειων εικονων μορ φωματα απεδεικνουν συντροφα τε τοις αποστολοις και
ομοδιαιτα, ειγε Λουκας μεν ο θειος αποστολος την της θεοτοκου μορφην
ανετυπωσεν, αυτος δε Χριστος ο δεσποτης ημων και θεος την εαυτου επι τινος
οθονης απομαξαμενος αχειροτευκτον ημιν καταλε λοιπεν. ουτοι γουν οι θειοτατοι
ανδρες την του τυραννου ανοιαν 2.112 εξελεγξαντες και την θηριωδιαν τωι σφοδρα
παρρησιασθηναι εκκα λεσαμενοι μετα πολλας αικιας τε και βασανους της πολεως
εξωρι σθησαν, τον δε του προδρομου ναον τον ουτω καλουμενον του φοβερου καν
 
 
 

336
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τωι Ευξεινωι διακειμενον ποντωι καταλαβοντες, και ταις εκ των μαστιγων πληγαις
τελειως καταπονηθεντες, της ανω ληξεως ηξιωθησαν. ων και τα τιμια σωματα
αταφα ερριμμενα εις τουδαφος σωα επι πλειστον διετηρηθησαν χρονον, μεχρι οτου
πιστοι τινες αναλαβοντες ταυτα εκηδευσαν και καταλληλως ετιμησαν τοις υπερ
Χριστου του θεου μαρτυρημασιν. εφαμιλλα του τοις και αδελφα και τις μοναχος
ετερος επεδειξατο, προς αρχην ιερωσυνης αρτι αναδραμων· ζηλου γαρ θειου
πλησθεις κατα προσωπον εστη του τυραννου, και αλλα μεν διεξιων ουκ ολιγα, και
το του αποστολου δε Παυλου ρητον τουτο δη το φασκον "ει τις υμιν ευαγγελιζεται
παρ' ο παρελαβετε, αναθεμα εστω." αλλα και τουτωι πληγας επιθεις ουκ ολιγας,
επειδη σταθηροτερος εδοξεν εν τηι διαλεξει, προς τον Ἰαννην εξαποστελλει,
καθηγητην του τυραννου γεγονοτα και διδασκαλον, διαλεκτικαις αποδειξεσι τουτον
πεισαι εγκελευσαμενος. αλλα και τουτον ο γενναιος αγω νιστης ου σοφιστικαις και
διαλεκτικαις αποδειξεσιν, αποστολικοις δε και ευαγγελικοις ρημασιν αφωνοτερον
ιχθυων απεδειξε. και τοτε μεν ουκ ολιγας παλιν λαβων εξοστρακιζεται, υστερον δε
τωι μεγαλωι συστας Ἰγνατιωι και χρονον τινα συνδιατριψας αυτωι και 2.113 περι των
μελλοντων αναδιδαξας βασιλεων (ην γαρ και προορατι κου ηξιωμενος χαρισματος),
προς κυριον εξεδημησε.
Ταις δε θειαις εικοσιν ο τυραννος απεχθανομενος εσπευδε παντας
ζωγραφους εξ ανθρωπων αφανισαι, η το ζην αιρουμενους εμπτυειν τε ταυταις και
ως βεβηλα τινα επ' εδαφους καταπατειν. προς τοις αλλοις δε συγκατεσχεθη και ο
μοναχος Λαζαρος, περι βοητος τηνικαυτα κατα την ζωγραφικην υπαρχων τεχνην.
και πρωτα μεν ο θεομαχος θωπειαις αυτον επειρατο υποποιεισθαι· ως δε κρειττονα
τουτον εωρα κολακειας απασης, προς την συν τροφον απειδε βιαν, και τοσουτον
αυτον ταις βασανοις κατηικισεν ως μηδε περιγενεσθαι εκ τουτων νομιζεσθαι. και
ουτως εχοντα πονηρως του σωματος δεσμωτηριωι καθειργνυσιν. επει δε επυ θετο ως
αναρραΐσας αυθις αναστηλοι τας θειας μορφας, εκελευσε πεταλα σιδηρα
απανθρακωθεντα ταις παλαμαις αυτου επιτεθηναι. εβοσκετο ουν το πυρ τας σαρκας,
αχρι ποτε απαγορευσας ο αθλη της εκειτο ημιθανης. αλλ' εδει τουτον υπο της θειας
χαριτος διατηρεισθαι και τοις υστερον εναυσμα, οθεν ο τυραννος επειδη τα
τελευταια πνειν εμανθανεν, ικεσιαις της δεσποινης και τινων αλλων γνησιωτατων
αυτηι απολυεται της ειρκτης, και προς τον ναον του αγιου προδρομου τον ουτω
καλουμενον του φοβερου εναπεκρυβη, και ουτως ως ειχε πληγων εικονα διετυπωσε
του προδρομου μεχρι πολλου διασωζομενην και ιασεις επιτελουσαν. και ταυτα μεν
τοτε, μετα δε την του τυραννου καταλυσιν της 2.114 ορθοδοξου πιστεως
αναλαμψασης την εν τηι Χαλκηι εικονα του θεανθρωπου Ἰησου Χριστου οικειαις
χερσιν ανεστηλωσεν. ουτος ο μακαριος Λαζαρος παρακαλουμενος υπο της
θαυμαστης Θεο δωρας της βασιλιδος συγγνωμην δουναι τε και αιτησασθαι τωι
ταυτης ανδρι "ουκ αδικος ο θεος" εφη, "ω βασιλισσα, επιλα θεσθαι της ημων αγαπης
και των προς αυτον κοπων, εκεινου δε το μισος και την υπερβαλλουσαν μανιαν
προτιμησαι." Ἀλλα ταυτα μεν υστερον· ο δε μιαρος τυραννος τον ομολο γητην
Θεοφανην και Θεοδωρον τον αυτου αδελφον, επι σοφιαι διαφεροντας ιδων των
πολλων, κατα τον του Λαυσιακου τρικλι νον παρεστησατο δημοσιαι διαλεξομενους
περι της πιστεως. και "αγε δη" φησιν, "υμεις ω καταρατοι τισι πειθομενοι ρησεσι της
γραφης τα ειδωλα," τας αγιας εικονας ακολαστωι γνωμηι και γλωσσηι καλων ουτω,
"προσκυνειτε, και τους πολλους και μη ακεραιους ουτω ποιειν αναπειθετε;"
προσετιθη δε και αλλ' αττα βλασφημα και απηχη κατα της αγιας εικονος Χριστου
του θεου ημων αναιδεστεραι φωνηι. οι δε μακαριοι "εμφραχθειη το στομα" ειπον "το
λαλουν κατα του θεου ανομιαν." ο δε κρυπτει μεν τεως την λεοντην, την δε
 
 
 

337
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλωπεκην υποκρινεται, και χρησεις προφη τικας απηιτει και μαρτυριας τας εικονας
επιτρεπουσας προσκυνει σθαι. θατερου δε των αδελφων του μακαριτου Θεοφανους
ρησιν τινα εκ της του Ἠσαΐου προφεροντος προφητειας, ουκ εχειν ουτω 2.115
ταυτην αντελεγεν ο Θεοφιλος, και αμα την εαυτου βιβλον ανελιτ των εδεικνυ ταχα
τους λογους πιστους. ως δε νενοθευσθαι υπ' αυτου ου μονον δη ταυτην ο αγιος
επεβοα, αλλα και πασας τας οσαι εις την αυτου ελθουσαι ετυχον χειρα, εκεινην
ελεγε προτιθεις ιεναι προς αυτον την βιβλον την κατα την πατριαρχικην εν τωι
Θωμαΐτηι κατα τηνδε την θεσιν κειμενην βιβλιοθηκην εις πιστιν των λεγομενων.
επει γουν τις απεσταλτο και θαττον η λογος ηγαγε το βιβλιον, εκων μεν ανελιττων ο
βασιλευς ημαρτανε του βιβλιου, και αισχυνομενος υπερεπηδα μεν την ζητουμενην
φρασιν, εν αλλοις δε και αλλοις εποιειτο την ζητησιν. ως δ' υπο του μα καριτου
Θεοφανους ανεδιδασκετο δακτυλοδεικτουντος ως επι τρια φυλλα διαβιβασας το
ζητουμενον καταλαβηις, τοτε δη μη φερων τους της παρρησιας ελεγχους, συνειδως
δε και την αληθειαν εχουσαν ουτως, το εως τοτε απορριψας μακροθυμον και τον
θηρα ανακαλυψας "ου δικαιον" εφησε "βασιλεα υπο τοιουτων ανδρων
ενυβριζεσθαι," και λοιπον προσεταξε τωι του Λαυσιακου μεσο κηπιωι αυτους
απαχθεντας ραβδισθηναι ραβδων φοραις βαρυτα ταις αχρι των διακοσιων, και τοις
μετωποις αυτων επιγραφηναι βαρβαρικως εγκεντηθεντας ους συντεθεικε ληρους
ιαμβους. εισι δε ουτοι. παντων ποθουντων προστρεχειν προς την πολιν οπου
παναγνοι του θεου λογου ποδες 2.116 εστησαν εις συστασιν της οικουμενης,
ωφθησαν ουτοι τωι σεβασμιωι τοπωι σκευη πονηρα δεισιδαιμονος πλανης. εκεισε
πολλα λοιπον εξ απιστιας πραξαντες αισχρα δεινα δυσσεβοφρονως, εκειθεν
ηλαθησαν ως αποσταται. προς την πολιν δε του κρατους πεφευγοτες ουκ εξαφηκαν
τας αθεσμους μωριας. οθεν γραφεντες ως κακουργοι την θεαν κατακρινονται και
διωκονται παλιν. τουτου δε θαττον γενομενου εκεινοι μεν τον της ομολογιας και
καρτεριας ανεδησαντο στεφανον, ουτος δε ο σοβαρος και παντων αθλιων
αθλιωτερος πασιν ανεδειχθη βλασφημος και διωκτης και των πωποτε κακοδοξων
κακοδοξοτερος.
Μετα το γραφηναι τοινυν τας οψεις οι ομολογηται εις υπεροριαν εσταλησαν.
προ τουτων δε και ο αγιος Μεθοδιος εις τινα νησον εν ταφωι καθειρχθη ζων, αμα
δυσιν ανδροφονοις, εν ωι ταφωι δια τινος ετρεφετο αλιεως. ον δη αλιεα ευροντες οι
αγιοι Θεοφανης και Θεοδωρος, και τα κατ' αυτον πυθομενοι, δια του τοιουτου
αλιεως γραφουσι τωι μεγαλωι Μεθοδιωι ταδε. τωι ζωντι νεκρωι και νεκρωι ζωηφορωι,
2.117 ναιοντι την γην και πατουντι τον πολον, γραπτοι γραφουσι δεσμιοι τωι δεσμιωι.
προς ους και αυτος αντεγραψε δια του αυτου αλιεως τους ταις βιβλοισιν ουρανων
κλησιγραφους και προς μετωπα σωφρονως εστιγμενους προσειπεν ο ζωθαπτος ως
συνδεσμιους. προς τουτοις δε και τον μακαριτην Μιχαηλ, τον συγκελλον της κατα
την αγιαν πολιν εκκλησιας, συν ετεροις πολλοις ασκη ταις τηι φυλακηι καθειρξε, τηι
πολυχρονιωι κακωσει υπαξαι τουτους καραδοκων. Και τα μεν κατα των αγιων
τοιαυτα αυτωι νεανιευματα, και ουτως τον δι' ημας οφθεντα ανθρωπον, θεον οντα
αληθινον, υβριζε, και τους αυτου αληθινους θεραποντας ου βραχει χρονωι και
περιωρισμενωι κατα παντα δε τον της ζωης αυτου χρονον εκα κου και ανηκεστοις
καθυπεβαλλε συμφοραις. εφιλοτιμειτο δε και μελωιδος ειναι, διο και υμνους ποιων
τινας και στιχηρα μελιζων αιδεσθαι προετρεπετο· μεθ' ων και το του τεταρτου ηχου
"ευλο γειτε" εκ του κατα την ηʹ ωιδην "ακουε κορη" μεθαρμοσαμενος, και ρυθμον
ετερον παρασχων, εν τηι του θεου εκκλησιαι εις επη κοον αιδεσθαι διωρισατο. φερεται
δε και τις λογος ως ερωτι του μελους βαλλομενος κατα την μεγαλην εκκλησιαν εν
φαιδραι πανη 2.118 γυρει ου παρηιτησατο το χειρονομειν, δους τωι κληρωι υπερ
 
 
 

338
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτου χρυσιου λιτρας εκατον. και το στιχηρον δε το κατα την βαιοφο ρον, το
"εξελθετε εθνη, εξελθετε και λαοι," τον εκεινου φασιν ειναι τοκον ψυχης. Ἐπει δε
και τας περι την κεφαλην τριχας ολιγας εκ φυσεως ειχεν, αναφαλας τις ων,
θεσπισμα εξεθετο πανταχου εν χρωι τας τριχας αποκειρειν και μη τινα Ῥωμαιον οντα
περαιτερω ταυτας του τραχηλου φερεσθαι συγχωρειν, τον δε το δογμα παρορωντα
πολ λαις αικιζεσθαι μαστιξι, την των προγονων Ῥωμαιων αρετην επαν αγειν
βρενθυομενος. Πεντε δε θυγατερων υπαρχων πατηρ, ως προλαβων ο λο γος
απεφηνε, και αρρενος ερημος γονης, την πασων εσχατην Μαριαν υπερβαλλοντως
αγαπωμενην αυτωι δειν ωιηθη συζευξαι ανδρι. ο νυμφιος δε ην της των Κρηνιτων
γενεας, χωρας των Ἀρμενιων, Ἀλεξιος τουνομα, Μωσηλε την επωνυμιαν, τωι ειδει
ωραιος, ακμαζων την ηλικιαν. πρωτα μεν τηι των πατρικιων και ανθυπατων τιμησας
αξιαι, ειτα και μαγιστρον και υστερον Και σαρα, στρατευματα τε δους αυτωι ικανα
προς την Λογγιβαρδιαν εξεπεμψε χρειας κατεπειγουσης τινος. και ο μεν απηιει καλως
τα κατ' αυτην εξανυων, και ως εδοκει τωι βασιλει. διο και ηκμαζε μεν ο προς αυτον
ποθος, συνηκμαζε δε και ο εξ ανθρωπων φθο νος, και διεβαλλον αυτον ως της
βασιλειας επιθυμουντα, προστι 2.119 θεντες ως δηποτε το α του θ κατακυριευσαι.
απερ δη πυνθανο μενος ο Καισαρ, και του φθονου ωσπερ ακροωμενος, πολλα του
βασιλεως εδεετο συγχωρηθηναι αυτον προς τον μονηρη μεταταξα σθαι βιον. αλλα
τουτο μεν ο βασιλευς ουκ επετρεψε, την χηρειαν της θυγατρος ευλαβουμενος, και ο
Καισαρ εμενεν εφ' ησυχιας τοις δημοσιοις ενασχολουμενος. ως δ' απετεχθη τωι
βασιλει ο Μιχαηλ και η του Καισαρος γαμετη Μαρια τον βιον μετηλλαξε, ταυτην μεν
ουτως ετιμησεν ως τον νεκρον αυτης εν λαρνακι θειναι περιηργυρωμενηι, και
ασυλιαν δουναι τωι ταφωι τοις εφ' οιοις δη ποτε εγκλημασιν αλουσιν ανθρωποις. τον
δε Ἀλεξιον λαθραι μεταταξαμενον και το μοναχικον αμφιεσαμενον σχημα, επει μη
επειθε τουτο αποβαλειν, μολις εασαι, δεδωκως αυτωι εις ενδιαι τημα το τε κατα
Χρυσουπολιν βασιλικον μοναστηριον, ετι δε και το του Βρυσεως και το κατα την
Ἐλαιαν. εκεινος δε τωι κατα την Χρυσουπολιν οντι ενδιαιτωμενος, επει ποτε
περιπατου εδεηθη και κατα τον Ἀνθεμιου λεγομενον τοπον εγενετο, ειλετο τουτον
δια βασιλικης προσταξεως εξωνησασθαι· εν ωι και μοναστηριον κατασκευασας
πολυτελες, τον βιον εκλιμπανων ετεθη εκεισε, συν αυτωι δε και ο τουτου αδελφος
Θεοδοσιος ες πατρικιους τελεσας, πολλα γνωρισματα της αυτου αριστης βιοτης εν
τωι μοναστηριωι καταλιπων.
Του δε αρχηγου των Ἀραβων Ἰμπραηλ κατα Ῥωμαιων εκ 2.120
στρατευσαντος και ο Θεοφιλος αντιφιλοτιμουμενος εξεισιν, απαν δεος αποβαλων. ει
γαρ τι και προσην, αλλ' η των συνοντων αυτωι ανδρων κατα πολεμους πειρα και
γενναιοτης ως πορρωτατω τουτο ετιθει. Θεοφοβος οι ανδρες ησαν και Μανουηλ.
αλλ' ο μεν Μανουηλ δηλος ην επ' ανδριαι και αυτοις τοις εναντιοις, του στρατου των
ανατολικων καταρξας επι του Λεοντος, και του προ αυτου Μιχαηλ ιπποκομων ο
πρωτος γενομενος· πρωτοστρατορα τουτον φασι. δηλωσει δε και τον Θεοφοβον ο
λογος, οθεν τε και οπως εκ Περσων καταγομενος τωι βασιλει γεγονε γνωριμος και
την αδελφην αυτου εις γαμον ηρμοσατο. εις πρεσβειαν τις ποτε των εκ βασιλικης
σειρας Περσων αφικομενος εις την Κωνσταντινου πολιν, ουκ εκ νομιμου συναφειας
εκ λαθραιας δε και κρυφιας τουτον αποτεκων απεδημησεν. επει δε νομος
απαραβατος τοις Περσαις εστι μη τινα της αυτων αρχης εγκρατη γενεσθαι μη της
βασιλικης οντα σειρας, εξελιπον δε εκ των συνεχων πολεμων υπο των Ἀγαρηνων
ελαθεντες οι της βασιλικης σειρας, τουτον τον Θεοφοβον πολλακις ορμησαντες οι
Περσαι αναλαβεσθαι απο Κων σταντινουπολεως του βασιλευσαι επ' αυτοις, και
πρεσβειαν δια φορον ποιησαντες προς Θεοφιλον, και ειρηνικας σπονδας υπο
 
 
 

339
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σχομενοι δι' αυτου γενεσθαι, ουκ επεισαν τον Θεοφιλον τουτον εκδουναι, αλλα
μαλλον δια τουτο αναγει αυτον ο Θεοφιλος εις την των πατρικιων τιμην και τηι
εαυτου αδελφηι συνοικιζει, εκα 2.121 στον τε των Περσων νομοθετει κατ' επιγαμιαν
συναπτεσθαι τοις Ῥωμαιοις. πολλους δε εκ τουτων εμπρεπειν τοις βασιλικοις
αξιωμασι πεποιηκως κωδιξι στρατιωτικοις αναγραφεται, ταγμα Περσικον τουτους
ονομασας, και τοις κατα των Ἀγαρηνων εξιουσι Ῥωμαιοις συναριθμεισθαι
προσεταξε. τουτοις τοινυν τοις δυσι θαρρησας Θεοφιλος, τωι τε Μανουηλ και τωι
Θεοφοβωι, εξεισι κατα των Ἀγαρηνων. εγγυς δε γενομενων αλληλοις των στρα 2.122
τευματων εδεησε βουλης. και ο μεν Μανουηλ ου δικαιον ελεγε βασιλεα Ῥωμαιων
προς αμερμουμνην πολεμειν, αλλα τινα μερος λαβοντα των στρατηγων εξιεναι κατα
προσωπον των εχθρων· ο Θεοφοβος δε και αυτον επι παραταξεως ειναι τον βασιλεα
εβου λετο, και νυκτωρ επιθησεσθαι τοις εχθροις μετα του πεζικου συνεβουλευε,
συνεπιθησεσθαι δε, οτε δεησει, και το ιππικον. αλλ' ουκ επεισε τον βασιλεα, πολλων
ειποντων σφετεριζεσθαι τον Θεοφοβον την των Ῥωμαιων δοξαν και δια τουτο
βουλεσθαι εν νυκτι πολεμειν. εδοξεν ουν εις τουμφανες μεθ' ημεραν συρραξαι τον
πολεμον. ο μεν ουν αμερμουμνης Ἰμπραηλ, ειτε αλλως καταλαζονευομενος ειτε δη
και τον βασιλεα κατορρωδησας, μερος της στρατιας αυτου λαβων ανεχωρησεν,
Ἀβουζαχαρ δε τινα των εαυτου στρατηγων προς τον κατα βασιλεως πολεμον μετα
μυρια δων οκτω εξαπεστειλεν. εγγισαντων δε των στρατευματων και συμπλοκης
γενομενης και πολλων εκατερωθεν πιπτοντων, τελος εκλιναν αι σχολαι μετα του
δομεστικου και προς υπαγωγην εκινη θησαν. ο βασιλευς δε μετα της βασιλικης
φαλαγγος και δυο χιλιαδων Περσων, προσοντος αυτοις και του Θεοφοβου, επι τινα
βουνον ανεισι, περιστοιχισαντων τουτον των Σαρακηνων. και αχρι μεν εσπερας
πολυς ην ο περι αυτων πολεμος, των μεν ελπι ζοντων αιχμαλωτον τουτον λαβειν,
των δε αμυνομενων και μη προδουναι τον βασιλεα ανεχομενων. διο νυκτος
επιγενομενης 2.123 κατεσοφισατο τους Σαρακηνους ο Θεοφοβος, τοις στρατιωταις
εγκελευσαμενος κροτοις τε και αλαλαγμοις χρησθαι κιννυραις τε και χορδαις και
σαλπιγγων φωναις ως ταχα βοηθειας ετερας προσ γινομενης αυτοις. τουτο γαρ δη
και υποτοπασαντες οι Σαρακηνοι μιλια εξ υπεχωρησαν εις τουπισω, κυκλωσιν
κατορρωδησαντες. οθεν αδειας τυχοντες μικρας οι περι τον βασιλεα φυγηι χρησα
μενοι την σωτηριαν επραγματευσαντο και προς το διαπεφευγος στρατοπεδον
διεσωθησαν. μεμψαμενος ουν το προδεδωκος στρα τευμα μονον ο βασιλευς, ουδεν
δε πλεον αχαρι πραξας, χαρισι και διαφερουσαις τιμαις τους περι τον Θεοφοβον
εγεραιρεν. οθεν οι Περσαι πλειονα τον ποθον προς τον Θεοφοβον ανηπτον, και
μονοι μετ' αυτου τον κατα των Ἀγαρηνων υποδυεσθαι πολεμον καθικετευον, και
τρεπεσθαι τουτους διεβεβαιουντο τον βασιλεα. διο και τοις λογοις αυτων
κατακηλουμενος ο βασιλευς ουδενα αλλον αυτοις αλλα τον Θεοφοβον ηγεμονευειν
εβουλετο.
Τωι δ' επιοντι ενιαυτωι εξεισι παλιν ο βασιλευς μετα των δυναμεων, και κατα
το Χαρσιανον συμπλακεις τοις Ἀγαρηνοις τρεπεται τουτους και ουκ ολιγους
χειρουται, αιχμαλωτους κατα σχων αχρι των εικοσιπεντε χιλιαδων, και μετα νικης
λαμπρας επανεισι προς την βασιλευουσαν. εληφθη δε τις αιχμαλωτος των
Σαρακηνων κατα χειρα τε γενναιος και χειρων ευφυΐαι ονομαστος, ος γνωστος ην τωι
των σχολων δομεστικωι και εμαρτυρειτο παρ' 2.124 αυτου ως ειη τε δεξιος περι την
ιππασιαν και ως εν τωι ιππαζεσθαι δυσι δορασι χρωμενος εντεχνως αγαν και ευφυως
καταβαλλει τους εναντιους. επει δε εδει εν τηι ιπποδρομιαι τον της νικης θριαμβον
εκτελειν τον δομεστικον, προηγειτο δε ουτος του θριαμβου, θεα σαμενος ο βασιλευς
αυτον και τοις επαινοις κλαπεις ιππου τε επιβηναι εκελευσε, και δορατα λαβοντα
 
 
 

340
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυο την αριστειαν και ευφυΐαν απασηι τηι πολει ενδειξασθαι. τουτου δε γενομενου
και τοις απειροτεροις τερψιν παρεχοντος τηι ορασει, Θεοδωρος ο την επωνυμιαν
Κρατερος, ο και μετα βραχυ της των αγιων τεσσαρα κονταδυο μαρτυρων φαλαγγος
αρχηγος γεγονως, πλησιον τωι βα σιλει παρεστως εξεμυκτηριζε τον Ἀγαρηνον, μηδεν
ανδρειον φα σκων μηδε καταπληκτικον ενδεικνυμενον. ωι και χαλεπηνας ο βα
σιλευς "αλλα συ, ω θηλυδρια και ανανδρε, δυνασαι τι τοιουτον εργασασθαι;"
υπολαβων δε ο Κρατερος "δυο μεν βασιλευ μη μαθων ουδε μεταχειρισασθαι δορατα
δυναμαι· ουδε γαρ εν πο λεμωι τοιαυτης φλυαριας χρεια· ενι δε χρησαμενος την εις
θεον πεποιθησιν εχω βεβαιαν ως κρημνισω τε τουτον και του ιππου καταβαλω." επι
τωι λογωι δε θυμωθεις ο βασιλευς η μην, εφησε κατα της εαυτου κεφαλης τον ορκον
επαγαγων, θανατωι παρα δουναι τον Κρατερον, ει μη τους λογους εις εργον αγαγοι.
ανα βας ουν ευθυς τον ιππον ο Θεοδωρος και δορυ λαβων συνεπλε κετο τωι
Σαρακηνωι, και εν ου μακρωι τωι χρονωι του ιππου αυτον κατεκρημνισεν. ηισχυνθη
μεν ουν ο βασιλευς καταβεβλημενον ιδων τον Σαρακηνον υπ' ανδρος ευνουχου,
ομως την αρετην 2.125 αιδεσθεις του ανδρος λογωι τε εφιλοφρονησατο, και στολας
και περιβολας, την πολιτειαν αιδουμενος, εδωρησατο αυτωι. Ἤδη δε του εαρος
υπολαμποντος δυναμιν παλιν ηθροικως ο Θεοφιλος εξεισι κατα των Σαρακηνων,
και τον οσιον Μεθοδιον εκ της υπεροριας ανακαλεσαμενος ειχε μεθ' εαυτου,
ειθισμενον αυτωι εν τοις πολεμοις τουτο ποιειν, ειτε του ασαφη ενεκα και πολλοις
αγνωστα διαλυειν δια της ενυπαρχουσης αυτωι σοφιας, ειτε και επαναστασεις
φυλαττομενος παρ' αυτου τινας παθειν δια τον κατα τον θειων και σεπτων εικονων
πολεμον· ου μικρως γαρ εσεβετο τον ανδρα το της πολεως εκκριτον και φιλοθεον.
δια τοι τουτο και κατοπιν εαν αυτον ουκ εφαινετο συμφερον τωι βασιλει. τεως δ'
ομως συμπεσοντων αλληλοις των στρατευματων, και των Ἰσμαηλιτων
υπερτερουντων, κυκλωσιν υπεστη ο βασιλευς και ηδη αλωσιμος ην. ο δη και μαθων
Μανουηλ ο του στρατου εξηγου μενος, και δεινον ηγησαμενος δορυαλωτον βασιλεα
Ῥωμαιων ιδειν, τους περι αυτον αναθαρρυνας εισηιει μετα θαρσους τον κινδυνον. ως
δ' ευρε καμοντα τον βασιλεα και την σωτηριαν απεγνωκοτα, προφασιζομενον δε μη
βουλεσθαι τον λαον φευγοντα καταλιπειν, "αγε δη" φησιν, "ω βασιλευ, επου μοι
προπορευο μενωι και την οδον σοι ευρυνοντι." ως δ' ο Μανουηλ εξηιει, ο βασιλευς δε
κατεπτηχως ουχ ειπετο, παλιν εκ δευτερου υποστρε ψαι ηναγκασθη. ως δε και παλιν
ηστοχησε, το τριτον επιστρα 2.126 φεις θανατον ηπειλησεν ει μη εποιτο, και ουτως
οψε και μολις του κινδυνου διεσωσε. διο τιμαις τουτον ανταξιοις εδεξιωσατο και
δωρεαις εθεραπευσεν, ευεργετην και σωτηρα αποκαλων. αλλ' ο φθονος ισχυσε κατα
του τοιουτου ανδρος, και εις καθοσιωσιν εκ λοιδοριας κατεγκληθη. οθεν και
κινδυνον ου μικρον εαυτωι ενηρ γημενον κατανοησας, και δια τινος των πιστοτατων
πληροφορηθεις, δουλου μεν γεγονοτος αυτου οινοχοουντος δε τοτε τωι βασιλει
Θεοφιλωι, ως μελλοι τουτον αποτυφλουν, αποστασιαν τολμαι και προς Ἀγαρηνους
μετατιθεται, μεγας και παρ' αυτοις οφθεις και μεγισταις τιμαις γεραιρομενος.
στρατον τε γαρ ενεπιστευθη πο λυν, και κατα των γειτονουντων εχθρων, οι ουτω δη
Κερμαται καλουνται, επεμφθη. ος μηδενα ετερον επεσθαι οι θελησας αλλ' η μονον
τους εν φυλακαις καθειργμενους Ῥωμαιους αυτωι συστρα τευεσθαι, νικας μεγιστας
και καλλιστας ηνεγκατο, ως και αυτο το λεγομενον Χωροσαν εκπολιορκησαι. ου γαρ
μονον το κατ' ανδριαν διαφερον εξεπληξε τους εναντιους, αλλα και η της δια
λεκτου παραλλαγη και η των σχηματων μεταβολη και η του πο λεμου παραδοξος
εξαλλαγη εις δειλιαν ου την τυχουσαν συνηλασε τους πολεμιους. και ου κατα των
εχθρων μονον ουτως ωφθη γενναιος, αλλα και κατα θηριων αγριων πημαινομενων
 
 
 

341
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την χωραν ηνδρισατο. και μεγαλων αιτιος αυτοις καλων γεγονως αυτωι τε 2.127
ηγαπηθη διαφεροντως τωι αρχοντι των Σαρακηνων και τηι γερουσιαι αυτων.
Ταυτα μανθανων ο Θεοφιλος, ως εικος ην, ηνιατο, και παντα λιθον εκινει ως
αν τον ανδρα μετακαλεσοιτο. διο και σταυρον και χρυσοβουλλον δια τινος αγυρτου
μοναχου εκπεμπει τωι Μανουηλ, εκκαλουμενος επαναστρεψαι και πασαν αμνηστιαν
κακων αυτωι χαριζομενος δι' αυτων. α δη κομισας ο ειληφως εις χειρας λαθων
τιθησι του Μανουηλ. και δεξαμενος ουτος, και οιονει την ψυχην εκκαυθεις, ηδη δε
και πιστευσαμενος εκ των προτερων εργων, μηνυει τωι αρχοντι των Σαρακηνων ως
ποθον τρεφει και κατα Ῥωμαιων στρατευσαι και τους εχθρους αμυνασθαι οι
κατειπον αυτου προς τον βασιλεα, την Καππαδοκιαν οικουντας. συνεκπεμφθηναι δε
αυτωι ηξιου και τον τουτου υιον εις πλειονα της υπονοιας αναιρεσιν. κατενευσε τοις
αιτηθεισιν ο Ἰσμαηλ, και διδωσιν αυτωι του εκστρατευειν αδειαν. ως δε ηγγισε τοις
Ῥωμαιων οριοις, δηλα ποιει τα κατ' αυτον τωι της Καππαδοκιας στρατηγωι και την
εσαυθις ες Ῥωμανιαν επανοδον, και αμα εδι δασκεν ως δει κατα τον δεινα τοπον
λοχον και ενεδραν γενεσθαι, "ιν' οταν εκεισε" φησι "γενωμαι, τους μεν Σαρακηνων
προδρο μους επ' αλλον τινα τοπον εξελαυνειν ποιησω, αυτος δε προς τα Ῥωμαιων
ηθη αναδραμουμαι." ο και γεγονεν. ως γαρ κατα το συνθημα τωι ορισθεντι
επλησιαζον τοπωι, πολλα τον του Ἰσμαηλ υιον κατασπασαμενος "συ μεν υγιης" εφη
"απιθι, τεκνον, προς τον σον πατερα· εγω δε απελευσομαι προς τον εμον βασιλεα
2.128 και κυριον." διασωθεις δ' εκειθεν προς την βασιλευουσαν εν τυγχανει τωι
βασιλει κατα τον εν Βλαχερναις της θεοτοκου ναον, και μαγιστρος παρ' αυτου
τιμαται και συντεκνος εκτοτε χρηματιζει αυτωι. και τα μεν περι του Μανουηλ εσχεν
ουτως· Θεοδοτου δε του Μελισσηνου, ον και Κασσιτηραν προσαγορευεσθαι ο λογος
εγνωρισεν ανωθεν, εφ' ικανον τον της Κωνσταντινουπολεως θρο νον
κατεσχηκοτος, αρτι δε καταλυσαντος τον βιον, ο του Θεο φιλου παιδαγωγος Ἰαννης
τον εκεινου διαδεχεται θρονον, αθλον την ιερωσυνην λαβων απιστιας και ασεβειας.
Ζητουντι δε τωι βασιλει Θεοφιλωι επιστατικως περι τουτων οιτινες αρξουσι μετ'
αυτον, γυναιον τι ληφθεν εκ των Ἀγαρηνων κατα τινα των προηγησαμενων
πολεμων, ευφυως εχον περι τας τοιαυτας προρρησεις, παρεστη τωι βασιλει. ηρετο
ουν ο βασι λευς α δη και εβουλετο, και τινων μακραν εσεσθαι την διαδοχην της
βασιλειας ανειπειν προσεταττε. τουτο δε το γυναιον, ειτε εξ ενθουσιασμου ειτε και
εκ δαιμονικης ενεργειας κινουμενον, "σου μεν" εφη "ω βασιλευ διαδοχος εσται ο
σος υιος συναμα τηι ιδιαι μητρι, μετα δε τουτον το των Μαρτινακιων γενος διαρκεσει
επι πολυ τηι βασιλειαι." ο δε αμα τωι λογωι τον Μαρτινακην, καιτοι στεργομενον
αυτωι, απεκειρε μοναχον, και τον αυτου οικον κατα γωγιον απεδειξε μοναστων. ου
τουτο δε μονον το ρηθεν γυναιον, αλλα και αλλα πολλα των μελλοντων
προεθεσπισε· τον τε γαρ 2.129 πατριαρχην Ἰαννην εκπεσεισθαι του πατριαρχικου
θρονου προηγ γειλε, και τας σεπτας εικονας την προσηκουσαν τιμην και προσκυ
νησιν δεξεσθαι. εφ' οις περιωδυνος γενομενος ο Θεοφιλος παρε καλει πολλακις την
δεσποιναν και τον του δρομου λογοθετην Θεοκτιστον, και ορκοις κατεδεσμει
φρικωδεστατοις μετα τον εαυτου θανατον μητε τον Ἰαννην μεταστησαι του
πατριαρχειου μητε την προσκυνησιν των ειδωλων ιδειν ανασχεσθαι. ου το γυναιον
δε μονον προεφητευε ταυτα, αλλα και Ἰαννης δια λεκανομαντειας καθαρως
απεδειξεν αυτωι τον μελλοντα την αρχην διαδεξασθαι. ου τωι βασιλει δε μονωι το
γυναιον τας πευσεις διελυσεν, αλλα και Κωνσταντινωι τωι κατα τους Τριφυλλιους
μεγα δυναμενωι τωι τοτε τα συμβησομενα διετρανωσεν, αυτον τε και τους υιους
μελλειν ειπον υπαρξεως τε στερηθηναι και το των κληρικων αμφιασασθαι σχημα· ο
και γεγονε μετα ταυτα, του Βασιλειου την αρχην διιθυνοντος. προειπε δε και
 
 
 

342
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γεωργιωι τωι στρατιωτικωι τον κατειληφοτα αυτον θανατον εν τηι σφενδονηι του
ιπποδρομιου· εκεισε γαρ μετεπειτα του Βασιλειου βασιλευοντος αποστασιας
εγκληματι περιπεσων απετμηθη. Ἤδη δε του ηρος διαλαμποντος οι τε Ἀγαρηνοι και
Θεοφιλος κατ' αλληλων εξωρμησαν, αλληλους δε πτοηθεντες υπεστρεψαν
απρακτοι. υποστρεψας δε ο Θεοφιλος πρεσβειαν εδεξατο του χαγανου Χαζαριας,
εξαιτουμενου κτισθηναι το Μαρκελ ονομα 2.130 ζομενον φρουριον· τουτο γαρ
εδοκει ερυμα καρτερον ειναι της των Πατζινακων εφοδου, διειργον αυτους προς τα
μερη του Ταναιδος ποταμου. ου υπακουσας τηι αιτησει ο βασιλευς εξαπε στειλε τινα
Πετρωναν, και την τουτων αιτησιν εις περας ηγαγεν. ουτος υποστρεψας γνωμην
εδεδωκει τωι βασιλει ως ουκ αλλως αρξει της Χερσωνος βεβαιως η στρατηγον
προχειριζομενος ιδιον· μεχρι γαρ εκεινου του χρονου ουδεις των ημετερων αρξων
εκεινων εστελλετο, αλλ' εγχωριος τις πρωτευων την προσηγοριαν τα της πολεως ην
διοικων. προσδεξαμενος ουν την αυτου συμβουλην ο βασιλευς ουκ αλλον αλλ'
εκεινον αυτον εξαπεστειλε στρατηγον της χωρας, διαταγματα πεμψας τωι τοτε
πρωτευοντι και τοις αλλοις αυτοχθοσι δυνατοις υπεικειν αυτωι ανενδοιαστως.
εκτοτε ουν εκρατησε στρατηγους εις Χερσωνα πεμπεσθαι. Τωι δ' επιοντι ενιαυτωι της
εαρινης επιστασης ωρας εξεισι κατα των Ἀγαρηνων ο Θεοφιλος μετα δυναμεως και
χειρος πολλης. προεισι δε πορρωτερω της Συριας, κειρων ομου την γην και πορ θων
και παν το προστυχον ληιζομενος. πολεις τε γαρ πολεμου νομωι κατεσχε δυο και
ηνδραποδισατο, και αυτην δε την λεγομενην Σωζοπετραν εξεπολιορκησε, πατριδα
τυγχανουσαν του αμερ μουμνη· υπερ ης πολλα κατεδεηθη δια γραμματων ουτος, φει
σασθαι εκλιπαρησας της εαυτου πατριδος, ει και μη προσεσχε τοις γραφομενοις ο
βασιλευς. και ταυτα διοικησαμενος επανεισι προς την βασιλευουσαν ο Θεοφιλος, τον
Θεοφοβον κατοπιν λιπων 2.131 εφ' ωι τε διαθεσθαι τα του στρατου καλως και δια
ταχους προς αυτον επαναδραμειν. αλλ' οι Περσαι δια την των σφων σιτηρε σιων
υστερησιν οντες περιαλγεις εν Σινωπηι συσχοντες τον Θεο φοβον βασιλεα και
ακοντα ανεκηρυξαν, πολλα λιπαρουντα και ποτνιωμενον αποσχεσθαι της τοιαυτης
ορμης, και επαπειλουντα δεινα πεισεσθαι τουτους οσον ουπω χαριν του τοιουτου
τολμημα τος. ως δ' ου προσειχον αυτωι αλλ' οληι γνωμηι και προαιρεσει του
εγχειρηματος ειχοντο, λαθραι τα τελεσθεντα γνωριζει τωι βασιλει, και ενορκως
πληροφορει ως ουκ αυτος οι Περσαι δε των τολμηθεντων αιτιοι. και τοτε μεν την
εκεινου προαιρεσιν ο βα σιλευς αποδεχεται, και προς τα βασιλεια αυτον εισκαλει,
την προτεραν ευκληριαν αποδιδους, συγγνωμην δε απασι τοις Περ σαις διδωσι και
κακων αμνηστιαν. ους και πεισθεντας ταις υπο σχεσεσι και της Σινωπης
αποδημησαντας εγνω δειν ο βασιλευς διαστησαι και μη τοσουτον πληθος ομου
διαγειν.
Και επειπερ εις τρεις μυριαδας το παν εκορυφουτο των Περσων πληθος, κα
λως σκεψαμενος εκαστωι θεματι χιλιαδας εξαπεστειλε δυο, υπο χειρα τελειν
προσταξας τοις εν αυτωι στρατηγουσιν. αυτη η αιτια υποπτους τε τους Περσας
εποιησε, και μετ' ου πολυ τον Θεο φοβον εξηγαγε της ζωης. εγενετο δε τις και
δευτερα αιτια, ην ο λογος δηλωσει κατα τον οικειον καιρον. Ὁ δ' αμερμουμνης
τοσουτον ετρωθη την ψυχην επι τηι καταλυσει της εκπορθηθεισης πατριδος αυτου,
ως πανταχου θε 2.132 σπισαι πασαν ηλικιαν εκ τε Βαβυλωνιας και Φοινικης και
Παλαι στινης και κοιλης Συριας, ετι δε και της πορρωτερω Λιβυης αθροιζεσθαι.
παντα δε τον στρατευομενον συν αυτωι γραφειν επι της οικειας ασπιδος Ἀμωριον
εκελευσε, την κατ' αυτου ορμην αινιττομενος. συνηχθη γουν αυτωι πας ο στρατος
ανα την Ταρσον. επεξηιει δε και ο Θεοφιλος κατα το ∆ορυλαιον, τριων ημερων οδον
Ἀμωριου απεχον. πολλων ουν συμβουλευοντων μετοικισαι τον εν Ἀμωριωι
 
 
 

343
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικουντα λαον και υπενδουναι τηι ασχετωι φοραι των Σαρακηνων, τουτο μεν αδοξον
εδοκει τωι Θεοφιλωι και αναν δρον, καλον δε και προς ανδριαν ευοδον το μαλλον
εποχυρωσαι αυτο και στρατηγου γενναιου διασωσαι βουληι. εξαπεστειλε γουν Ἀετιον
τον πατρικιον και των ανατολικων στρατηγον, δους αυτωι και χειρα αρκουσαν εις
αποτροπην των εχθρων. εδιδου δε και ηγεμονας του λαου τους μετα βραχυ
μαρτυρησαντας, Θεοδωρον τον Κρατερον και Θεοφιλον και τον Βουβουτζικον και
τους λοι πους, οιτινες ου μονον του πεμφθεντος τοτε λαου αλλα και της φαλαγγος
των μβʹ μαρτυρων γεγονασιν αρχηγοι. ως δε κατα την Ταρσον επεστη μετα παντος
του λαου ο των Σαρακηνων ηγεμων, βουλευσαμενος μετα των συνοντων αυτωι και
μαντευσαμενος δεον εκρινε μη ευθεως χωρειν προς Ἀμωριον, αποπειρασαι δε
προτερον της του βασιλεως δυναμεως δια του υιου αυτου, μερος λαβοντος του
στρατου, τουτο λογισαμενος, ως ει περιγενηται του βασιλεως 2.133 ουτος, εψεται
παντως η νικη και τωι πατρι, ει δε μη, βελτιον ησυχαζειν. ταυτα βουλευσαμενος τε
και κρινας εξεπεμψε τον υιον, λαβοντα μεθ' εαυτου και Ἄμεραμ τον τηνικαυτα
διεποντα την Μελιτηνην και Τουρκους ωσει χιλιαδας δεκα και πασαν την εξ
Ἀρμενιων στρατιαν και τον αρχοντα των αρχοντων· ος κατα τον λεγομενον
∆αζυμηνον γενομενος παρεμβολην επηξατο. απηιει γουν και ο Θεοφιλος κατ' αυτου,
στρατοπεδον επαγομενος ουκ αγεννες, εκ τε Περσων και των δυτικων και των προς
ανισχοντα ηλιον συνισταμενον. γενομενος δε κατα τον ουτω λεγομενον χωρον
Ἀνζιν επεθυμει κατασκοπευσαι προ του πολεμου και της προσβολης το των
εναντιων αθροισμα. εις τινα δε υψηλοτατην περιωπην υπο του δομεστικου των
σχολων αναχθεις Μανουηλ κατεσκοπει το πληθος των εναντιων, και πως εκ
στοχασμου βα ρυτερον εδοκει το των εναντιων πληθος. αλλ' ο Μανουηλ "μη προς το
πληθος, ω βασιλευ, αποβλεπε, προς δε τον των δορα των διαθρει καλαμωνα των
αμφοτερων." επει δε ισχυροτερος εδοκει ο των εναντιων στρατος, εβουλευετο οπως
αν αυτοις επι θηται μετα δολου. ο μεν ουν Μανουηλ αμα τωι Θεοφοβωι νυκτος
επιθεσθαι τουτοις παρηινει, οι δ' αλλοι των στρατηγων ημερας την συμβολην
γενεσθαι προετρεπον, οις επεπειστο και ο βασιλευς. ταυτης δε επικρατεστερας
γενομενης της γνωμης, ως ηδη ημερα επελαμπε, μαχη συρρηγνυται φοβερα. και των
βα σιλικων ταγματων ευθυμως αγωνιζομενων οι Ἰσμαηλιται ενεκλιναν 2.134 εις
φυγην. των δε Τουρκων επιμονως χρωμενων τηι τοξειαι και το καταδιωκον των
Ῥωμαιων ανακεκρουκοτων, παλιντροπον συνεβη γενεσθαι την μαχην· μη
δυναμενοι γαρ οι Ῥωμαιοι τα των Τουρκων φερειν τοξευματα τωι βαλλεσθαι
καρτερως, νωτα δοντες τον βασιλεα κατελιπον. ου μην και οι των ταγματων εξαρχοι
ουδ' οι Περσαι τουτο ηνεσχοντο δρασαι, αλλα περισταντες τον βασιλεα ευρωστως
σωζειν ηπειγοντο. και καν απωλοντο πανδημει οι περι τον βασιλεα, ει μη νυξ
επηλθε και βραχυς εξ ουρανου κατηνεχθη υετος και τας μεν νευρας των τοξων
χαλαρας ειργασατο, τοις δε Ῥωμαιοις ανεσιν την εκ των βελων περιεποιησε και
σωτηριας ενε δωκεν αφορμας. βαθειας δε νυκτος γενομενης, ως ησχολητο περι τας
φυλακας ο Μανουηλ, γλωττηι πως ᾔσθετο των Σαρακη νων τους Περσας τοις
Σαρακηνοις σπενδομενους και το στρατευμα των Ῥωμαιων προδουναι και προς την
ενεγκαμενην παλινδρομησαι. δηλα γουν ευθυς ταυτα ποιει τωι βασιλει, και σωζειν
εαυτον μετα των λογαδων ηξιου, και μη περιμενειν την αλωσιν. του δε βασι λεως
"και πως τουτο εσεται" επερωτησαντος, "των δι' εμε προσ μειναντων απολομενων,"
υπολαβων ο Μανουηλ "σοι μονον εστω, βασιλευ," εφη "το σωζεσθαι εκ θεου, ουτοι
δε ταχεως τα κατ' αυτους διοικησουσιν." οψε γουν κατα το περιορθρον του βασι
λεως φυγηι χρησαμενου και προς το λεγομενον Χιλιοκωμον διασω θεντος, οι
λειποτακται υπηντων αυτωι, και αναξιους εαυτους εφα σκον της ζωης βασιλεα εν
 
 
 

344
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεμωι καταπροεντας, και αμα τοις 2.135 εαυτων εγυμνουντο ξιφεσιν. αλλ' ο
Θεοφιλος τωι θεαματι τρω θεις την ψυχην, "ει εγω" φησι "σεσωσμαι εκ θεου,
σωθησεσθε και υμεις." αυτη η των Περσων προς τους εξ Ἄγαρ κοινολογια τοις
Θεοφοβου εχθροις και θανατον αυτου ψηφιζομενοις δευτερα τις γεγονεν αιτια και
αφορμη ευκαιρος εις διαβολην.
Τωι δ' αμερμουμνηι ακηκοοτι την νικην εδοξε μη μελλειν αλλ' απιεναι προς
το Ἀμωριον. αγειρας ουν το οικειον στρα τευμα, και τωι υιωι δε επιστειλας
παραπλησιως ποιειν, ειχετο της οδου. ενωθεντων ουν των στρατευματων χαραξ τε
επηγνυτο οχυρος, και η πολις ταφρωι βαθειαι εστεφανουτο, και η πολιορκια
εμπρακτος και ενεργος εγινετο, των μεν Τουρκων επιμονοις και συνεχεσι χρωμενων
τοξευμασι, των δε Σαρακηνων τας ελεπολεις προσαγοντων τοις τειχεσι, των δ'
ενδον του τειχους εναπειλημ μενων Ῥωμαιων ευψυχως και ηρωικως αγωνιζομενων
και τα της πολιορκιας αποκρουομενων ευπετως οργανα. η μεν ουν πολιορκια της
πολεως εκ διαδοχης ενηργειτο και συνεχης ην και αδιακοπος, Θεοφιλος δε εκ της
τροπης μολις διαφυγων και προς το ∆ορυ λαιον γενομενος εκεισε προσεκαρτερει την
εκβασιν εκδεχομενος. απεπειρατο δε της του αμερμουμνη γνωμης, ει πως δυνηθειη
με ταστησαι τουτον της πολιορκιας. εκπεμπονται ουν πρεσβευται μετα δωρων
τιμιων και υποσχεσεων ουκ ολιγων τουτον εκδυσωπη σοντες, οι δη και το
στρατοπεδον καταλαβοντες των Σαρακηνων και εις οψιν ελθοντες τωι αρχοντι τα
παρα του βασιλεως μηνυ 2.136 θεντα παριστων. ο δε θυμωι κατεχομενος ασχετωι δια
την της πατριδος αλωσιν τον μεν βασιλεα της δειλιας κατεκερτομει, εξου θενει δε
και την πρεσβειαν και εκωμυδει, και τους πρεσβευτας εν δεσμοις κατειχε,
περιμενων την της πραξεως εκβασιν. την δε πολιορκιαν επι πλεον επετεινεν, εις
πολλα μερη διελων τον στρα τον και εκ διαδοχης τας προσβολας ποιουμενος, ινα τωι
πληθει και τηι ακμαιοτητι των υπαλλαττομενων αποκαμοντες οι ενδον και προς τους
πονους απειρηκοτες ενδωσουσι. καρτερως δε και των ενδον αμυνομενων απρακτοι
αι επιχειρησεις της πολιορκιας εγι νοντο. και καν διεφυγεν η πολις την αλωσιν, ει
μη τις των εισω δωροις υποκλαπεις και την των Χριστιανων εξομοσαμενος πιστιν
δια τινα φιλονεικιαν, εις τοσουτον κινδυνον ολισθησας, προδοσιαι προυδωκε την
πατριδα· Βαδιτζης ονομα τωι ανδρι. ουτος γαρ λαθραι τοις Σαρακηνοις εντυχων, και
ενθα το τειχος ευεφοδον ην, ποιεισθαι τας προσβολας υποθεμενος, αιτιος εγεγονει
του την πολιν αλωναι. ης δη πολεμου νομωι ληφθεισης, ποιος ικανος λογος εξειπειν
το πληθος των αναιρεθεντων και των αιχμαλωτι σθεντων; θυμωι γαρ βαλλομενοι οι
Σαρακηνοι δια το πολλους των επιφανων κατα τον καιρον της πολιορκιας
αναιρεθηναι ουδενα οικτον των προστυχοντων ελαμβανον, αλλ' ανηιρουντο μεν
ανδρες, ηγοντο δε γυναικες συν μειρακιοις και νεανισκοις, επυρπολουντο τα
καλλιστα των οικηματων, και εν ου μακρωι τωι χρονωι η των 2.137 ευων πολεων
διαπρεπεστερα εκλελειμμενον εδεικνυτο ερειπιον. ηγοντο δε ζωγριαι και οι των
στρατευματων εξαρχοντες, Καλλι στος τε και Κωνσταντινος και Θεοδωρος ο
Κρατερος οι πατρικιοι, και αλλοι πλειστοι των εν στρατηγιαις διαφανων, μεγιστοις
εμπρε ποντες αξιωμασιν.
Ουτω δε χειρωθεισης της πολεως τους πρεσβεις ο των Σα ρακηνων αρχηγος
των πραχθεντων εκαστον επισκοπησαι εγκελευ σαμενος, ωσπερ τις εντρυφων και
ενευωχουμενος τοις πραχθεισιν, αυταγγελους της συμφορας εκπεμπει τωι βασιλει.
ους παλιν εκει νος προς τον αμερμουμνην εξαπεστειλεν, αποδοθηναι οι ζητων τους
τε ληφθεντας διαφανεις ανδρας εν τηι πολιορκιαι και τους κατα γενος αυτωι
προσηκοντας και τους λοιπους αιχμαλωτους, ει κοσιν επι τεσσαρσι κεντηναριους
δωσειν υπισχνουμενος υπερ λυ τρων αυτων. ο δε την πρεσβειαν δεξαμενος παλιν
 
 
 

345
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους πρεσβεις μεθ' υβρεως απεπεμψεν, ανοητος αν ειναι ειπων ει χιλια κεντη ναρια
καταναλωσας επι συλλογηι του οικειου στρατου τοσουτων αποδωσει τους ηλωκοτας
κεντηναριων. απρακτων δε των πρεσβεων υποστρεψαντων τηι απληστιαι της
συμφορας πληγεις ο Θεοφιλος, πασαν τε βρωσιν και ποσιν αποστρεφομενος και
σχεδον αποσιτος γεγονως, και μηδεν ετερον προσιεμενος η το εκ χιονος αποθλιβο
μενον υδωρ, δυσεντεριας εαλω νοσηματι. αλλα καιπερ ουτως εχων πονηρως ουκ
ηρεμει, ουδε μετριως εφερε την του Ἀμωριου καταστροφην, αλλα καιρον και τροπον
εζητει πως αν αμυναιτο 2.138 τον εχθρον. διο και στελλει προς τον ρηγα Φραγγιας
τον πατρι κιον Θεοδοσιον, εκ του των Βουβουτζικων καταγομενον γενους,
επικουριαν τε εξαιτων πεμφθηναι, και αποστειλαι δυναμιν αξιο μαχον και κακωσαι
μερη τινα της Λιβυης τωι αμερμουμνηι διαφε ροντα. αλλ' αυτη μεν η πρεσβεια
απρακτος εμεινε, του Θεοδο σιου την ζωην καθ' οδον καταστρεψαντος· ο Θεοφιλος
δε και ταυτης διεκπεσων της ελπιδος επι πλεον τε υπο της νοσου σφιγγο μενος
ανεισι κλινηρης προς την Μαγναυραν, εν ηι την τε συγκλη τον εκκλησιασας και το
λοιπον εμφανες μερος της πολεως τα καθ' εαυτον εξετραγυδει και ωλοφυρετο, και
τους συνειλεγμενους εζητει την εις αυτον απομνημονευειν ευνοιαν εν τωι πιστιν και
ευμενειαν τηρησαι προς τε την αυτου συζυγον και τον παιδα, και διαφυλατ τειν
τουτοις την βασιλειαν ανεπιβουλευτον. επικλασθεντων δε των συνηθροισμενων
τοις ελεεινοις τουτοις ρημασι του βασιλεως οδυρμος ηρθη και κωκυτος παρα
παντων· και παντες θεοκλυ τουντες ηυχοντο μεν τωι βασιλει υγειαν τε και ζωην, ει
δ', οπερ απευκτον ην αυτοις, θανατος, ελεγον, επακολουθησει, υπερ της αυτου
γαμετης σφων δε δεσποινης και των παιδων υπισχνουντο και αυτας, ει δεησοι,
προεσθαι τας ψυχας και τηρησαι τουτοις την βασιλειαν αδιαλωβητον. και οι μεν
κατεπηγγειλαντο ταυτα, ο δε βασιλευς Θεοφιλος υπο της νοσου τελειως τακεις και
μικρον επιβιους το κοινον ανεπληρωσεν οφλημα, επι δωδεκα ετεσι και μησι τρισι
την βασιλειαν ιθυνας. επει δε, ως φθασας ο λογος 2.139 εδηλωσε, χωραν εσχον οι
διαβαλλοντες τον Θεοφοβον απο των ειρημενων αιτιων, ως εγνω ο Θεοφιλος το
τελος της αυτου βιο της, εν δεσμωτηριωι τιθησι τον Θεοφοβον ζοφωδεστατωι κατα
τον Βουκολεοντα. και ηδη του τελους εγγιζοντος προσεταξεν αποτε μειν τουτου την
κεφαλην και αυτωι ενεγκειν. ηνπερ δεξαμενος, και ταις χερσι των τριχων
επαφωμενος, εσχατον ειπε λογον, ως απο του νυν ουτε εγω Θεοφιλος ουτε συ
Θεοφοβος. τινες δε τωι Ὀρυφαι δρουγγαριωι της βιγλας τυγχανοντι ανατιθεασι την
του Θεοφοβου σφαγην, αυθαιρετως αυτην εργασαμενωι μηδενος κε λευσαντος.
Καταστρεψαντος δε του Θεοφιλου την ζωην ο παις αυτου Μιχαηλ τα σκηπτρα της
βασιλειας αναδεχεται συν τηι μητρι Θεο δωραι, επιτροπους εχων και ρυθμιστας ους
αυτωι ενδιαθηκως επεστησεν ο πατηρ, τον τε μαγιστρον Μανουηλ και δομεστικον
χρηματισαντα των σχολων, και τον πατρικιον Θεοκτιστον και λο γοθετην του
δρομου. οι παραχρημα του θανειν τον Θεοφιλον εξελθοντες εις τον ιπποδρομον,
κακεισε τον δημον εκκλησιασαν τες, λογους τε διηλθον της προς αυτους ευνοιας
αναμιμνησκοντες του τελευτησαντος βασιλεως, και επαγωγα πολλα και θελκτηρια
λεξαντες την των ακουοντων ευμενειαν επεσπασαντο, το εαυτων υποσχομενων
εκχεαι αιμα υπερ της σωτηριας του βασιλεως Μιχαηλ. και ορκοις ευθυς ενεπεδουν
τους λογους. εγκρατους δε της βασιλειας συν τωι υιωι γενομενης της Θεοδωρας,
ευθυς και 2.140 εκ προοιμιων υποθηκαις ανδρων ευσεβων τα της αιρεσεως ανεσκο
πειτο των εικονομαχων, απο της βασιλειας Λεοντος του εξ Ἀρμε νιων και μεχρι της
τελευτης Θεοφιλου την υπο Ῥωμαιους διανε μομενης. συνεπετιθετο δε τηι
καθαιρεσει ταυτης και ο Θεοκτι στος. ο δε Μανουηλ επι τινα καιρον οκλαζων ην,
ουδεις δε παρρησιαζεσθαι ετολμα, εις τουμφανες ενεγκειν λογον περι της ταυτης
 
 
 

346
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταστροφης, του πλειστου μερους της συγκλητου και της συνοδου και αυτου του
πατριαρχου τηι αιρεσει κατεσχημενων. μονος δε τουτο ετολμησε κινηθεις εκ θειας
ενεργειας ο Μανουηλ. προτερον μεν γαρ, ως ειρηται, ενδοιαζων ην περι την των
σεπτων εικονων προσκυνησιν, υστερον δε ταυτην ησπασατο εκ τοιαυτης αιτιας.
νοσωι κατεσχεθη χαλεπωτατηι, και απεγνωστο αυτωι η ζωη, πασης ιατρικης τεχνης
αποκαμουσης. ηλθον ουν τινες εις αυτον, ακηκοοτες τουτον τεθναναι, ευλαβεις
μοναχοι απο της του Στουδιου μονης· προσεγγισαντες δε τηι κλινηι, και γνοντες
αυτον ετι ζην τε και εμπνειν, ευαγγελιζονται ζωην αυτωι και αναρ ρωσιν και προς
την εμπροσθεν υγιειαν αποκαταστασιν. ο δε προτερον μεν διηπιστει· ομως
ενισταμενων των θειων ανδρων, και μη ενδοιαζειν λεγοντων προς την δωρεαν και
δοξαν του θεου την αποκαλυφθεισαν αυτοις, μικρον ανενεγκων της νοσου ουτως
φησι προς αυτους λεπτωι και αδρανει τωι ασθματι "και πως εσται μοι τουτο, ω θειοι
πατερες; αι ψυχικαι δυναμεις απολελοιπασι, το σωμα τελεον εξησθενηκε και
κατεσκληκεν. εγω δε κειμαι τετα 2.141 ριχευμενος και σκελετος, εν ουδενι διαφερων
ετερωι των τεθνηκο των η μονωι τωι αναπνειν. τις ουν ελπις η ποιος λογος εσεται ο
πεισων με αναρρωσθηναι και εις την προτεραν ευεξιαν ελθειν;" υπολαβοντες ουν οι
οσιωτατοι εφησαν προς αυτον "παντα δυνατα και ουδεν αδυνατει τωι θεωι. ει γουν
σπουδασεις αναρρωσθεις την των εικονομαχων αποσβεσαι πυρκαιαν και τας ιερας
εικονας κατα τους παλαιους και πατρικους θεσμους αναστηλωσαι, ευαγγελιζομεθα
σοι την ζωην." eιπον και υπεχωρησαν.
Kαι ευθυς η τε νοσος ερραισε και αι φυσικαι ενεργειαι ακωλυτως
επετελουντο, και εν βραχει τωι χρονωι τελειαν του αρρωστηματος εσχηκει απαλ
λαγην. ραιων δε της νοσου γενομενος, εξιππασαμενος ευθυς απεισι προς το παλατιον
και εισεισι προς την βασιλιδα, και παντα τροπον αυτην παρεκινει τας θειας
αναστηλωσαι εικονας, παλαι και αυτην αφορμης δραξασθαι γλιχομενην, δια παντος
ερεθιζομενην και παρα της οικειας μητρος εις τουτο και των μη τραδελφων των
πατρικιων. ομως δε αντεπιπτεν η Θεοδωρα τοις λογοις του Μανουηλ, ειτε τους προς
τον ανδρα ορκους ευλαβου μενη, ειτε, ως εφαμεν, και το πληθος δεδοικυια των τηι
αιρεσει κατειλημμενων. εγκειμενου δε του Μανουηλ εφη η Θεοδωρα ως ο εμος, ω
μαγιστρε, ανηρ τε και βασιλευς ακριβειας ην εραστης, και ουδεν απερισκεπτως
επραξε πωποτε, και τουτο το δογμα, ει μη απηγορευμενον ην τοις ιεροις νομοις και
ταις αγιαις γραφαις, 2.142 ουκ αν εξωσε της εκκλησιας. ταυτα δε εκεινης ειπουσης,
ταχειαν ηπειλησεν αυτηι καταστροφην της ζωης και της βασιλειας εκπτωσιν, και ουκ
αυτηι μονον αλλα και τωι ταυτης υιωι, ει μη τον θειον κοσμον των ιερων εικονων
αποδοιη ταις εκκλησιαις. τουτου τοις λογοις ειτε εκδειματωθεισα, ειτε και αλλως
αρεσκομενη, ως ει πομεν, η βασιλις ολη του εργου γινεται. και ευθυς αγειρεσθαι εν
τοις σκηνωμασι του Θεοκτιστου προσεταττε παντας τους επι συνεσει και λογωι
κεκοσμημενους εκ τε της συνοδου και της συγ κλητου, και λογους κινειν και
προβαλλεσθαι περι ορθοδοξιας. παντων δε ως επος ειπειν συναθροισθεντων και
λογων πολλων ρυεντων, και μαρτυριων απο της θειας γραφης παραχθεισων ουκ
ολιγων, το ευσεβες υπερισχυσε μερος και δογμα γεγονε τας θειας παραχρημα
αναστηλουσθαι εικονας, των αρχιερεων και μοναχων και συγκλητικων, οσοι τωι
παθει κατειχοντο προτερον, των πλειο νων το κρειττον μεταμαθοντων και
μεταστοιχειωθεντων προς την αληθειαν, οσοις δε δευσοποια καθικετο η της
ευσεβειας βαφη και αμεταθετως ειχον, απεληλαμενων της πολεως και υπεροριαις
παραπεμφθεντων. καθηιρεθη δε και ο δυσσεβης πατριαρχης Ἰαννης, και του
αρχιερατικου θρονου απηλαθη δι' αποστολης αξιολογων ανδρων των εις φυλακην
τεταγμενων του παλατιου. οις προτερον μεν κατελθειν ουκ επειθετο, ουδ' εκων γε
 
 
 

347
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτοις της εκκλησιας εκστηναι διεβεβαιουτο· ως δ' ουτοι υποστρεψαντες 2.143 προς
την πεμψασαν βασιλιδα γνωριμα τεθεικασι τα της απει θειας, ο πατρικιος θαττον
εκπεμπεται Βαρδας, ο της δεσποινης αδελφος, του χαριν πευσομενος μη τηι
ορθοδοξωι πιστει του πατριαρχειου ουκ απανισταται. ο δε Ἰαννης πανουργος ων και
συκοφαντιας ραψαι ειπερ τις ειδως, μολιβδωι καταστιξας την εαυτου γαστερα και τα
νωτα και τους γλουτους ως δοκειν μαστι χθηναι παρα τινων, και παρα των
πεμφθεντων ταυτα παθειν κεκραγως βαρβαρικως επιθεμενων αυτωι, και μαλλον
παρα Κων σταντινου του δρουγγαριου της βιγλας, ηντιβολει συγχωρηθηναι προς
μικρον, εστ' αν αφανισθειεν αυτου τα στιγματα. και ο μεν Ἰαννης ταυτα, ο δε Βαρδας
του σκαιωρηματος απελεγχθεντος εις θυμον κινηθεις και ακοντα τουτον του
πατριαρχειου καταγει. ου καταχθεντος η δεσποινα αντεισηγαγε τον ιερον και θειον
Με θοδιον, ετι της ομολογιας και της μαρτυριας εν τηι σαρκι τα στιγματα
περιφεροντα, απαντων των ευσεβων ιερεων, λαικων τε και μοναχων, αλλα και των
εν τοις ορεσιν ασκουμενων μετα πολ λης της περιχαρειας αποδεξαμενων την
προβολην, και αθροον την βασιλιδα καταλαβοντων και ομοφωνως αιωνιωι
αναθεματι παραδεδωκοτων την αιρεσιν των εικονομαχων. ταυτα μεν εν προοιμιοις
τηι αοιδιμωι Θεοδωραι και τωι ταυτης υιωι κατεπραχθη τα κατορθωματα· ο δε ανιερος
Ἰαννης εν μοναστηριωι τινι κατειρ 2.144 χθεις, και εν τινι μερει τουτου
ανεστηλωμενην θεασαμενος εικονα Χριστου του θεου και της θεομητορος και των
αρχαγγελων, τωι εαυτου διακονωι προσεταξεν αναβαντι των σεβασμιων εικονων ανο
ρυξαι τους οφθαλμους, ειπων μη εχειν αυτους την του οραν δυ ναμιν. ως ουν
επυθετο ταυτα η ευσεβης δεσποινα, ζηλωι θειωι εκπυρωθεισα τους αυτου προσεταξε
διορυχθηναι οφθαλμους. αλλα τουτο μεν ουκ εγενετο μεσιτευσαντων τινων,
δορυφορους δ' εκπεμψασα μαστιξιν αυτον κατηικισατο λωρων διακοσιων. Ἤνεγκε
δε τον Ἰαννην τουτον η μεγαλοπολις αυτη και πασων προκαθημενη των πολεων,
της των Μωροχαρζανιων καταγομενον γενεας. αψαμενον δε ηδη και γεροντικης
ηλικιας η μονη των καλλινικων μαρτυρων Σεργιου και Βακχου ωσπερ τινα
δρακοντα εν εκκλησιαι φωλευσαντα ειχεν ηγουμενον εν αυτηι, εν δε ταις κατα
μικρον γενομενον αναβασεσι τηι τε των εικονομαχων αθεωι αιρεσει ισχυρως
προστετηκοτα και γοητειαις προσανεχοντα και λεκανομαν τειαις δια βιου παντος,
διαφεροντως αγαπηθεντα τωι πατρι Θεο φιλου Μιχαηλ τωι τραυλωι ειτε τωι κοινωνειν
της αυτου αιρεσεως ειτε και τωι λογιοτητι κτησασθαι δοξαν, του Θεοφιλου δε διδα
σκαλον γεγονοτα. και επει ουτος τας της βασιλειας κατεσχεν ηνιας, συγκελλον μεν
τουτον τιμαι πρωτον, ειθ' υστερον και πα τριαρχην αποκαθιστησι
Κωνσταντινουπολεως, προγνωσεις τινας δια λεκανομαντειας και γοητειας αυτωι
απαγγελλοντα. κατετρεχε 2.145 ποτε τα Ῥωμαιων εθνος απιστον και σκληρον, υφ'
ηγεμοσι τρισι στρατηγουμενον· και ως εικος επι τουτωι του Θεοφιλου ανιωμενου,
αποθεσθαι την αθυμιαν ο Ἰαννης παρεκαλει και θαρσους πληρω θηναι, ειγε μονον
τηι αυτου συμβουληι πειθαρχησειεν. η δε συμ βουλη τοιαυτη ην. εν τοις εις τον
ευριπον του ιππικου ισταμενοις χαλκοις ανδριασι και τις ανδριας ιστασθαι ελεγετο
τρισι διατυ πουμενος κεφαλαις. προσταττει τοινυν ο Ἰαννης ισαριθμους σφυρας
χαλκευθηναι ταις κεφαλαις, ανδρασι τε ταυτας εγχειρι σθηναι κατα χειρα γενναιοις,
κατα τινα δε τεταγμενην ωραν νυ κτερινην αμα αυτωι γενεσθαι προς τον ειρημενον
ανδριαντα, και ηνικα τουτοις κελευσειε, παιειν ισχυρως ταις σφυραις τας κεφα λας,
μεχρις αν κατενεχθειεν εις γην ως εξ ενος κρουματος τε και πληξεως. ησθεις ουν
τοις λογοις ο βασιλευς ουτω γενεσθαι προσεταξε.
Kαι γενομενων εκεισε των ανδρων αμα τωι Ἰαννηι πορρω νυκτων (ην δ' ο
Ἰαννης μετα λαικου του σχηματος, ινα μη καταφωρος γενηται) τους στοιχειωτικους
 
 
 

348
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογους επειπων και την ενουσαν δυναμιν εν τωι τοιουτωι ανδριαντι αφελομενος
παιειν τους ανδρας εκελευε νεανικως τε και ισχυρως. και οι μεν δυο ισχυροταταις
χρησαμενοι ταις καταφοραις τας δυο του ανδριαντος απεκοψαν κεφαλας, ο τριτος δε
μαλακωτεραν ποιησας την πλη γην μικρον μεν κατεκλινεν, ου μην και ολην του
σωματος απετεμε την κεφαλην. οις δη παραπλησιως και τα κατα τους ηγεμονας του
εθνους επηκολουθησε· στασεως γαρ τινος κραταιας επεισπε σουσης τωι γενει, ταυτηι
δε και μαχης εμφυλιου επακολουθησασης, 2.146 οι δυο των ηγεμονων πιπτουσιν,
επληγη δε και ο τριτος, ου μην γε καιριως, ηργησε δ' ομως εκ της πληγης, και ουτως
το εθνος ησθενηκος οικαδε απενοστησε. και τα μεν της γοητειας ουτως. Τωι δε γοητι
τουτωι Ἰαννηι αδελφος ην σαρκικος, ονομα τωι ανδρι Ἀρσαβηρ, την τυχην πατρικιος.
τουτωι προαστειον ην κατα το ευωνυμον μερος του Στενου, εγγιστα της μονης του
αγιου Φωκα, οικοδομας εχον πολυτελεις, στοας τε και βαλανεια και διατριβας αλλας
επιτερπεις. εκεισε δε ο γοης συχνας ποιων τας καταγωγας, υπογαιον τι
κατασκευασας ενδιαιτημα και τωι Τρο φωνιου παρομοιον, οπισθεν δε πυλιδας
δημιουργησας εισω τους θελοντας παραπεμπειν, τους βουλομενους εδεχετο εν
εκεινωι τωι πονηρωι εργαστηριωι, και νυν μεν εταμιευοντο θαλαμηπολουμεναι
μοναζουσαι τε και αλλως γυναικες τωι καλλει διαπρεπεις, αις συνεφθειρετο, νυν δε
ηπατοσκοπιαι και λεκανομαντειαι και γοη τειαι και νεκυομαντειαι ενηργουντο, δι'
ων πολλακις συνεργειαι δαιμονων τινα των μελλοντων προελεγεν. αλλα τουτο το
κτημα ελθον υστερον εις τον παρακοιμωμενον εις εδαφος καταστρεφεται, και εις
μονην κατεσκευασθη επ' ονοματι Φωκα του μεγαλομαρ τυρος. Καθαιρεσει δε, ως
ειπομεν, ουτος και οι τουτου μετοχοι καθυποβληθεντες ουδ' ουτως ησυχιαν ηγον,
αλλα κατα των αγιων ετι ενεανιευοντο εικονων και πονηρα κατα των ευσεβων εμε
2.147 λετων. συκοφαντιαν γαρ ραψαντες κατα του μεγαλου Μεθοδιου επειρωντο
διαβαλλειν τον ανεπιληπτον και ουτω τον ορθοδοξον λυπησαι λαον. χρυσιου γαρ
πολλου υποφθειραντες τινα γυναικα και υποσχεσεσιν, ει μονον τουτοις συμφησειε
(μητηρ δε το γυ ναιον ην Μητροφανους του μετεπειτα Σμυρνης προεδρευσαντος),
πειθουσι κατειπειν του αγιου προς τε την δεσποιναν και τους επι τροπους του
βασιλεως ως ειη αυτηι πεπλησιακως. βημα γουν ευθεως φρικης μεστον εκ πολιτικων
και ιερων ανδρων συγκροτου μενον. παρησαν οι ευσεβεις κατηφειας και λυπης
πεπληρωμενοι, ουκ απησαν οι ασεβεις μωμον εκ της πραξεως ου τον τυχοντα
προστριβηναι τηι των ορθοδοξων εκκλησιαι οιομενοι. παρησαν οι συκοφανται μεγα
φρονουντες ως ταχα της κατηγοριας προχειρον εχουσης τον ελεγχον. παρηγον εις
μεσον το γυναιον, και α εδι δαχθη τοις δικαζουσιν εθριαμβευεν. εσκυθρωπαζον οι
δικασται, και των αλλων πλεον ο μαγιστρος Μανουηλ, ει δι' ενος ανθρω που
κινδυνευσει το των ορθοδοξων πληρωμα γελως γενεσθαι τοις αντιθετοις. τουτων
παντων επαισθομενος ο ιερος Μεθοδιος, και τους μεν ασεβεις των ελπιδων
μεταστησαι βουλομενος, τους δ' ευσεβεις απαλλαξαι της κατεχουσης βαρυθυμιας και
τηι εκκλησιαι μη λιθος γενεσθαι προσκομματος, μηδεν τον οχλον υποστειλα μενος,
αποσεισαμενος την αναβολην επ' οψει παντων των θεω μενων απογυμνοι τα αιδοια
ο πασης αιδους και τιμης οντως αξιος. και εφανη τοις πασι ταυτα μεμαρασμενα απο
τινος νοσου 2.148 και της φυσικης πανταπασιν ενεργειας αμοιρα. αισχυνης το
πραγμα τους χαιρεκακους ενεπλησε και τους συκοφαντας, ευφρο συνης δ' οτι
πολλης και θυμηδιας τους ευσεβεις. και περιλα βοντες αυτον μεθ' υπερβαλλουσης
περιχαρειας κατησπαζοντο, περιεπλεκοντο, ουκ ειχον οπως τωι πληθει χρησονται
της χαρας. και τις των γνησιωτερων προσελθων ηρεμα επηρωτα τον πατριαρ χην,
τον τροπον μαθειν εθελων του μαρασμου των μοριων. ανα λαβων δε ουτος διηγειτο
ανωθεν και εξ αρχης, οτιπερ εν Ῥωμηι πεμφθεις προς τον παπαν δια τας κατα
 
 
 

349
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Νικηφορου του αγιωτατου πατριαρχου ανεγερθεισας επαγωγας κακεισε διαγων
ηνωχληθην υπο του φιλοσαρκου δαιμονος, ος ουκ ενελιπε νυκτωρ και μεθ' ημεραν
γαργαριζων και μιξεως μοι σαρκικης ανακινων ερωτας. αναφλεγομενος δε τωι παθει,
ως ηδη και ηττωμενος, εγνων Πετρωι τωι κορυφαιωι των αποστολων αναθεσθαι
εμαυτον, και του τον εξελιπαρουν απαλλαξαι με της σωματικης ταυτης ορεξεως. και
τον επισταντα νυκτος αψασθαι τηι δεξιαι χειρι των αιδοιων και καταπρησαι,
επειποντα του λοιπου μη πτοεισθαι την φιλη δονον ορεξιν. διυπνισθεις δε μετα
σφοδρας αλγηδονος ευρεθην εχων ως εθεασασθε. ταυτα του πατριαρχου ειποντος,
ουκ ανα σχετον ο Μανουηλ νομισας το τυρευμα εγνω εξετασει δοθηναι το γυναιον
εφ' ωι διασαφησαι την μηχανορραφιαν. ξιφος τε ουν ευθυς τουτωι επανετεινετο και
ραβδοι εκομιζοντο ηκανθωμεναι, και οι δημιοι παρειστηκεισαν ευτρεπεις. οις
εκδειματωθεισα η 2.149 δυστηνος τιθησιν εκπυστον την αληθειαν, την μηχανην
οπως ερραφη, την απατην ην ηπατηθη δια τε της δοσεως του χρυσιου και των
πολλων υποσχεσεων, τα πραξαντα προσωπα και την ολην σκευωριαν του δραματος.
προσετιθει δ' οτι και ει απελθοι τις εις την ταυτης οικιαν, ευρησει το χρυσιον εν
βαλαντιωι εν τινι κιβωτιωι σιτου πεπληρωμενωι. ευθυς ουν αποστελλεται τις των
δορυφορων, και το χρυσιον ηχθη, και ηλεγχθη το δραματουρ γημα. και καν οι
συκοφανται ταις προσηκουσαις ποιναις παρεδο θησαν, ει μη ανεξικακως ο
πατριαρχης αφεθηναι τουτοις το εγκλημα εξηιτησατο, τον οικειον δεσποτην
μιμουμενος, τουτο μονον εις εκτισιν λαβων και τιμωριαν, το ανα παν ετος κατα την
της ορθοδοξιας πανηγυριν αυτος μεν μετα λαμπαδων απο του εν Βλαχερναις της
παναχραντου ναου προς τον θειον της αγιας σοφιας αφικνεισθαι ναον, αυτους δε
οικειοις ενηχεισθαι ωσι το αναθεμα. ο και μεχρι της αυτων εταμιευθη ζωης. και η
μεν των εικονομαχων αιρεσις τοιουτον εσχε τον τροπον της κα ταλυσεως, η δε των
ορθοδοξων εκκλησια τον οικειον απελαβε κοσμον, την των σεπτων εικονων
αναστηλωσιν. Ταυτην της ορθοδοξιας την εορτην αγουσα ποτε η μακαρι τις
βασιλισσα Θεοδωρα το πληρωμα ειστια της εκκλησιας εις το εν τηι τοποθεσιαι των
Καριανου ανακτορον. ηριθμουντο τοις εστιατορσι και Θεοφανης και ο τουτου
ομαιμων Θεοδωρος οι γραπτοι. της ευωχιας δε παρακμαζουσης και των τραγηματων,
2.150 πλακουντων δηλαδη και πεμματων, παρατιθεμενων, συνεχως η βασιλισσα εις
τα των πατερων ενατενιζουσα προσωπα και τα ενε στιγμενα τοις προσωποις αυτων
καταμανθανουσα γραμματα στε ναγμους ηφιει και δακρυα. εις δε των πατερων
καταφωρασας τουτο την αιτιαν ηρετο της εις αυτους συχνης ατενισεως. της δε
ειπουσης "την καρτεριαν υμων θαυμαζω, οπως εγκολαφθηναι τοις προσωποις υμων
τοσαυτα υπεμεινατε γραμματα, ταλανιζω δε και την του ταυτα δρασαντος εις υμας
απηνειαν," υπολαβων ο μακαριτης Θεοφανης "υπερ ταυτης ω δεσποινα της γραφης"
ειπεν "εν τωι του θεου αδεκαστωι βηματι δικασομεθα συν τωι ανδρι σου και βασιλει."
επληγη συν τωι λογωι την καρδιαν η δεσποινα, και μετα δακρυων εφη προς τον αγιον
"και αυτη εστιν η υποσχεσις υμων και αι δι' εγγραφων ομολογιαι, ως μη μονον ου
συγκεχω ρηκεναι αλλα και προς αγωνας καλειν;" ανακαλουμενος δε ταυτην ο
πατριαρχης και ο λοιπος των αρχιερεων εσμος, και το πολυ της λυπης
επικουφιζοντες, ανασταντες ευθυς εφησαν "αι μεν ημε τεραι ω βασιλις ομολογιαι τε
και συνθηκαι αδιαπτωτοι και αμετα κινητοι, τουτου δε την ολιγωριαν εαν χαιρειν
καλον." ουτω μεν κατεπραΰνθη της δεσποινης το αλγος· ανεφυη δε τις τηνικαυτα
αιρεσις η των Ζιλικων λεγομενη, ητις αμα τωι αρχηγωι Ζιλικι τουνομα, εν τοις
ασηκρηταις τελουντι, απεσβη και διερρυηκεν, αυτου τε και των επομενων αυτωι
μετενεχθεντων εις θεοσεβειαν και τωι θειωι μυρωι χρισθεντων τε και τελειωθεντων.
και τα μεν κατα την πολιν εφερετο τηιδε.
 
 
 

350
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2.151 Βογορις δε ο Βουλγαρων αρχηγος, γυναικα αρχειν Ῥω μαιων ακηκοως
μετα παιδος απαλου, εις θρασος ᾔρετο· οθεν και τινας αγγελους απεστειλε προς την
βασιλιδα, απειλων λυειν τας συνθηκας και εισβολην ποιεισθαι κατα Ῥωμαιων. η δε
βασιλις μηδεν αγεννες μηδε γυναικειον εννοησασα "και εμε ευρησεις" μηνυει
"αντιστρατευουσαν, θεου δε νευσει και κατισχυουσαν. ει δ', οπερ ουκ ενι, υπερεξεις
αυτος, και ουτως η νικη εμη· γυναικα γαρ εσηι, αλλ' ουκ ανδρα νενικηκως." οις ο
βαρβαρος διαταραχθεις ησυχιαν ησπασατο και τας προηγησαμενας ανενεου σπονδας.
διεπρεσβευσαντο δε αλληλοις παλιν η τε βασιλις και ο αρχων, η μεν περι τινος
Θεοδοσιου του επικλην Κουφαρα, αξιο λογου ανδρος και χρησιμου τωι πολιτευματι,
αιχμαλωτου οντος εν Βουλγαριαι, ο δε περι της οικειας αδελφης, κατα τινα προνο
μην ληφθεισης και τοις βασιλειοις διατριβουσης. αυτη γαρ προ πολλου αχθεισα
αιχμαλωτος, τα Χριστιανων τε μυηθεισα και γραμματων μετασχουσα κατα τον της
αιχμαλωσιας καιρον, αρτι τε της αιχμαλωσιας απολυθεισα, ου διελιπε προς τον
αδελφον τα Χριστιανων εκθειαζουσα και τηι αυτου καρδιαι πιστεως καταβαλ λουσα
σπερματα, προμυηθεντος ηδη παρα του Κουφαρα τα θεια μυστηρια. του αλλαγιου δε
γενομενου και της γυναικος αποδοθεισης τωι αδελφωι, αντιδοθεντος δε τηι δεσποινηι
του Κου φαρα, ει και προενηχητο ο αρχων και προετελεσθη τα θεια, αλλ' ετι την
αυτην εφυλαττε απιστιαν, της οικειας θρησκειας εξηρτημενος. λιμου δε σφοδρου
την χωραν των Βουλγαρων 2.152 κατεσχηκοτος, και πασης βοηθειας αργουσης, τον
των Χριστια νων ο αρχων εις βοηθειαν επεκαλειτο θεον τον υπο του Κουφαρα και
της αυτου αδελφης αυτωι μυσταγωγηθεντα. το αυτο δε τουτο και το εθνος ποιειν
παρεσκευασεν απαν. και τυχοντες απαλλα γης, ουτω δη προς θεοσεβειαν
μετατιθενται και του λουτρου της παλιγγενεσιας καταξιουνται, Μιχαηλ
κατονομασθεντος του αρ χοντος κατα το ονομα του βασιλεως των Ῥωμαιων παρα
του προς αυτον αποσταλεντος αρχιερεως και του θειου μεταδεδωκοτος λου τρου.
Συνεβη δε και ετερον τι το οδηγησαν και βεβαιωσαν τον αρχοντα προς ευσεβειαν.
απληστως ουτος εχων προς τα κυνη γεσια, και βουλομενος τουτοις εντρυφαν μη
μονον οτε προς θηραν εξιοι, αλλα και οτε σχολαζοι, δια ζωγραφιας εντρυφαν τοις
τοιου τοις, οικον δημιουργησας νεον Μεθοδιον τινα μοναχον Ῥωμαιον το γενος,
ζωγραφον την τεχνην, εκελευσεν ιστοριας πληρωσαι το οικημα. ωσπερ δε υπο τινος
επιπνοιας θειας οδηγουμενος ουκ επεσκηψε ρητως οποια δη και τινα των ζυων
εξιστορησοι, αλλ' εκελευε γραφειν αττα και βουλοιτο, φοβερα μεντοι ειναι τα γρα
φομενα και προς εκπληξιν και δεος των θεωμενων. ο δε μηδεν ετερον ειδως
φρικωδεστερον της δευτερας του Χριστου παρουσιας ταυτην εκει καθυπεγραψεν.
ιδων δε ο αρχων ενθεν μεν των δι καιων τον χορον στεφανουμενον εκειθεν δε τον
των αμαρτωλων κολαζομενον, και παρα του ζωγραφου συνεις τον νουν της ζωγρα
φιας, ευθυς τε την οικειαν εξομνυται θρησκειαν, και κατηχηθεις, 2.153 ως ειπομεν,
παρα του θειου επισκοπου τα θεια μυστηρια αωρι των νυκτων του θειου
μεταλαμβανει βαπτισματος. οι δε του εθνους αρχοντες και το κοινον την της
θρησκειας εγνωκοτες μετα βολην κατεξανιστανται του αρχοντος και ανελειν
εσπουδαζον. τουτους δ' εκεινος μετα των περι αυτον ολιγων οντων τρεψαμενος, του
σταυρικου τυπου προηγουμενου, τωι παραδοξωι καταπλαγεντας χριστιανισαι
πεποιηκε. μεταβληθεντος δε παντος του εθνους προς θεοσεβειαν, γραφει προς την
δεσποιναν εξαιτων δοθηναι οι γην, στενοχωρουμενων των υπ' αυτον,
υπισχνουμενος ενοποιησαι τα εθνη και ειρηνην εργασασθαι αΐδιον τε και
αμεταβλητον. η δε βασιλις ιλαρως λιαν την ικετειαν προσηκατο, και δεδωκεν
ερημον ουσαν τηνικαυτα την απο της καλουμενης Σιδηρας, οριον τοτε τυγχανουσαν
Ῥωμαιων τε και Βουλγαρων, αχρι της ∆εβελτου, ην οι Βουλγαροι Ζαγοραν
 
 
 

351
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατωνομασαν. τουτον ουν τον τροπον η πασα Βουλγαρια μετερρυθμισθη προς
θεοσεβειαν, και η δυσις ειρηνης καθαρωτατης απηλαυσε. και τα μεν κατα την
εσπεραν αιθρια ειχε, και σταθηρα ευσεβεια επολιτευετο. Ἀγαλλομενη δε η βασιλις
επι τωι γεγονοτι και τερπομενη, και οιον επαυξησαι το καλον σπουδαζουσα, τους
κατα την ανατο λην Μανιχαιους, ους δη και Παυλικιανους απο των αιρεσιαρχων η
κοινολεξια οιδε καλειν, μεταγαγειν εσπουδασε προς θεοσεβειαν, η ει μη τουτο,
εξαραι τελεως και απ' ανθρωπων ποιησαι. ο δη και πολλων συμφορων την
οικουμενην ενεπλησεν. οι γαρ επι τωι 2.154 πραξαι το προσταγμα εκπεμφθεντες (ο
του Ἀργυρου δε ην Λεων και ο του ∆ουκα Ἀνδρονικος και ο Σουδαλις) μη μετριως
αλλ' αγριως τωι επιταγματι χρωμενοι τους μεν ξυλοις ανηρτων, τους δε ξιφει
παρεδιδοσαν, αλλους δε αλλαις κακων ιδεαις παρεπεμπον, και ποικιλοις και
παντοδαποις κολασεων τροποις ως δεκα μυρια δας ανδρων απωλεσαν και τας
υπαρξεις αυτων εδημοσιευσαν, ως εντευθεν το λοιπον επαναγκασθεν πληθος προς
αποστασιαν απι δειν. η δε αρχη της αποστασιας γεγονε τουτον τον τροπον. εστρα
τηγει των ανατολικων Θεοδοτος ο Μελισσηνος, υπηρετει δε τουτωι την του
πρωτομανδατορος πληρων αρχην ανηρ τις την κλησιν Καρβεας, τηι πιστει των
Μανιχαιων κατασχετος. ουτος τον εαυ του πατερα ανεσκολοπισθαι μαθων, και περα
δεινου το πραχθεν ηγησαμενος, φυγας μετα και ετερων ομοπιστων πεντασχιλιων
προς Ἄμερα παραγινεται τον της Μελιτηνης αμηραν, κακειθεν προς τον
αμερμουμνην. παρ' εκεινου δε μετα πολλης αποδε χθεντες τιμης, και λογους
ασφαλειας και δοντες και λαβοντες, εξερχονται μετ' ου πολυ κατα της των
Ῥωμαιων γης, πολεις τε ηρξαντο κτιζειν την Ἀργαουν λεγομενην και την Ἄμαραν.
και επει προς πολυανδριαν επεδιδοσαν αει συρρεοντων των δια τον φοβον
αποκεκρυμμενων Μανιχαιων, προσεθεσαν ταις δυσι ταυ ταις πολεσι και τριτην, ην
Τεφρικην κατωνομασαν. εξ ων ορ μωμενοι και τωι της Μελιτηνης αμηραι
συμμιγνυμενοι Ἄμερι και Ἀλειμ τωι της Ταρσου, ουκ εληγον αφειδως την Ῥωμαιων
κατα 2.155 τρεχοντες και λυμαινομενοι γην. αλλ' ο μεν Ἀλειμ εν τινι των Ἀρμενιων
χωραι μετα του οικειου στρατου απελθων τον βιον κατε λυσε συν παντι τωι αυτωι
επομενωι στρατευματι. και ο Ἄμερ δε προς εμφυλιον εμπεσων στασιν του
συναρχοντος αυτωι επανασταν τος (ο του Σκληρου ουτος ελεγετο) προς τους οικειους
ειχε τον νουν και ετεροις πολεμειν ουκ ηυκαιρει, μεχρις αν τον αντιπαλον
καταγωνισαμενος αδειας ετυχε. τοτε γαρ εκεχειριαν λαβων, και αλλως ουκ ειδως
ηρεμειν, τωι Καρβεαι τε ηνωτο και κατα Ῥωμαιων εξεισι παμπληθει. αντιστρατευει δε
κατ' αυτων ο της βασιλιδος αδελφος Πετρωνας, την του δομεστικου των σχολων
αρχην διοικων, λογωι μεν τωι πρεσβυτερωι αυτου αδελφωι προση κουσαν Βαρδαι, εργωι
δε παρ' αυτου διοικουμενην τωι μη εκεινον σχολαζειν αλλα περι την επιτροπην του
βασιλεως προσεχειν τον νουν. ουτος τοινυν ο Πετρωνας στρατηγος τυγχανων των
Θραι κησιων αντιπαραταττεται κατα τε Ἄμερ και του Καρβεα. οπως δε συνεπλακη και
οια εδρασε, κατα τον οικειον τοπον η ιστορια δηλωσει.
Ὁ βασιλευς δε Μιχαηλ ηδη την παιδικην παραμειψας και της ανδρικης
απτομενος ηλικιας ιμειρετο των πραγματων δι' εαυ του αντεχεσθαι, παραθηγομενος
εις τουτο παρα του επιτροπου και θειου Βαρδα του της βασιλιδος αδελφου· ουτος γαρ
ερωτα περικαη της βασιλειας εσχηκως ουδεν αλλο επραγματευετο αλλ' η τα προς το
σπουδαζομενον συμβαλλομενα. αλλ' ινα σαφεστερον 2.156 τον λογον τοις
εντυγχανουσι θησωμεν, πορρωτερω τουτον αγα γωμεν. εγενετο δη τωι Μανουηλ
προς τον λογοθετην Θεοκτιστον, και αυτοις επιτροποις ουσι του βασιλεως και εις τα
ανακτορα διαι τωμενοις, διαφορα τις, η καθοσιωσεως εγκληματι υπεβαλε τον
Μανουηλ· οπερ ουτος ευλαβουμενος, δεδιως δε και τον φθονον, ωιηθη εξω δειν του
 
 
 

352
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλατιου γενεσθαι και των συνεχων αποστηναι ομιλιων τε και διοικησεων. κατεισι
γουν εις τον οικον αυτου, ιδρυμενον κατα την κινστερναν την Ἄσπαρος, ον και εις
σεμνειον υστερον μετεσκευασε και τον χουν εκεισε κατεθετο. εκειθεν εκα στοτε
αφικνουμενος κοινωνος εγινετο των διοικησεων. αποσεισα μενος δε ο Βαρδας τον
Μανουηλ ου δι' αυτου αλλα δια του Θεο κτιστου, εσπευδε καιρου δραξαμενος ανυσαι
το σπουδαζομενον. εμποδιον δ' εχειν τον Θεοκτιστον εικοτως οιομενος, εσπευδε και
αυτον ποιησασθαι εκποδων, το πλεον δ' οτι ωνειδιζεν αυτον δια την προς την
οικειαν νυμφην λαθραιαν ομιλιαν. ο δε τροπος της εγχειρησεως ειληφε τοιαυτην
αρχην. υπηρχε τωι βασιλει Μιχαηλ παιδαγωγος αναγωγος τε και πονηρος· τουτον
των βασι λικων αξιωματων ανωτερω αναγαγειν ηξιου ο βασιλευς, και εις μειζονα
στησαι τιμην την τε μητερα παρεκαλει και τον Θεοκτιστον. ουκ επειθε δε τον
Θεοκτιστον, "επαξιως" λεγοντα "αλλ' ουκ ανα ξιως τα της βασιλειας χρη
διοικεισθαι." τουτον ουν τον παιδα γωγον οργανον ο Βαρδας λαβων πονηρον ουκ
επαυετο ζιζανια τινα κατα του Θεοκτιστου τηι του βασιλεως ενσπειρειν ψυχηι, νυν
μεν 2.157 λεγων ως ου καλως οικονομειται τα κοινα, νυν δε ως βουλεται την μητερα
σου ανδρι συναρμοσαι η μιαν των σων αδελφων, και τους σους εξορυξαι οφθαλμους,
και της βασιλειας εξεωσαι. ταυτα δε πυκνως ενηχων προσετιθει ως συνετωτατης δει
και ταχιστης βουλης. ως δε πολλακις περι του αυτου συνηρχοντο πραγματος και
σκεψεις προυτιθεσαν, εγνωσαν τελευταιον τον Θεοκτιστον ποιησασθαι εκποδων.
εδεδοκτο ταυτα, και περας ετυπωθη τοιουτον δοθηναι τοις βουλευθεισιν, εν τωι
μελλειν προς τον Λαυσιακον εξερχεσθαι τον Θεοκτιστον μετα την των αναφορων
διοικησιν επακολουθησαι μικρον τον βασιλεα, και τουτο μονον ανακραγειν "αρατε
αυτον." ως ουν ο Θεοκτιστος προεκυπτεν εξιων το τε δοθεν συνθημα εγνω, φυγηι
την σωτηριαν πραγμα τευσασθαι ωιηθη. η φυγη δε γεγονεν αυτωι προς τον
ιπποδρομον κατα τα ασηκρητεια· εκεισε γαρ τοτε τοις ασηκρηταις ην καταγω γιον.
αλλ' υπο πολλων ο εις συλληφθεις μενειν κατηναγκαζετο, σπασαμενου του Βαρδα
ξιφος και παισειν επαπειλουντος τον κω λυσειν η βοηθησειν επιχειρησοντα. ηγετο
μεν ουν προς τα Σκυλα, φρουραι τεως παραδοθησομενος, μεχρις αν τα κατ' αυτον
αποφη νωνται. τελος μη συμφερον ειναι κριναντες αυτοις το ζην αυτον δεει της
Αυγουστης, εκπεμπουσι τινα των της εταιρειας γυμνον επισεισαι το ξιφος αυτωι.
ουτος ξιφηρη τον ανθρωπον επιοντα ιδων υπεδυ σκαμνον τινα την πληγην
βουλομενος εκφυγειν· αλλα καιριαν κατα γαστερα πληγεις των εγκατων
εκχυθεντων αυτωι 2.158 παρεδοθη θανατωι. και ο μεν Θεοκτιστος ανηιρεθη τουτον
τον τροπον, την δε αναιρεσιν αυτου πυθομενος ο Μανουηλ ευθυς ηκε προς τα
βασιλεια, και ωσπερ ενθουσιασας ειπειν λεγεται προς τον Βαρδαν ξιφος γυμνωσας
εις Θεοκτιστου φονον, οπλιζε σαυτον εις σφαγας καθ' ημεραν. Μετα δε την του
Θεοκτιστου σφαγην ο Βαρδας την του κανικλειου τιμην εις εαυτον ανελαμβανεν. η
βασιλις δε Θεοδωρα ως ᾔσθετο των πεπραγμενων, λυσικομος τις εθει και οδυρμων
επληρου τα βασιλεια, αμφοτερους τε τον τε υιον και τον αδελφον λογοις
ονειδιστικοις και αραις υπεβαλλε και τοιουτον θανατον υποσχειν κατηρατο. οι δε
τους ονειδισμους ταυτης μη φεροντες, αμα δε και ο Βαρδας των κατα σκοπον
εχομενος, εγνωσαν και ταυτην ποιησασθαι εκποδων και λοιπον αδεως και
ανεμποδιστως το δοκουν διαπραττεσθαι. οπερ εκεινη καταφωρασασα (και γαρ ην
ιδειν και στοχασασθαι δυνατη) αντιπραττειν μεν ουκ ᾤετο δειν, φονους και χυσεις
αιματων εκφευγουσα, τον δ' εναποκει μενον τοις ανακτοροις πλουτον εκρινε τηι
συγκλητωι ποιησασθαι φανερον, του τε υιου την ακρατη δαπανην κωλυουσα και την
ιδιαν οικονομιαν κηρυττουσα. την συγκλητον ουν εκκλησιασασα και εις επηκοον
στασα τοιουτους απεδοτο λογους. "χιλια μεν, ω πατερες, προς τοις εννενηκοντα τωι
 
 
 

353
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλικωι ταμιειωι χρυσου ενα ποκεινται κεντηναρια, αργυρου δε ωσει τριων
χιλιαδων, ων τα μεν ο εμος ανηρ επορισατο, τα δ' αυτη μετα τον εκεινου συνε 2.159
λεξα θανατον, αλλος τε πλουτος πολυς και ποικιλος. δια τουτο δε τουτον
εκπομπευω υμιν, ιν' ει μετα την εμην απο των ανακτο ρων καθοδον ο εμος εχηι
λεγειν υιος και υμετερος βασιλευς ως ενδεη καταλελοιπα τα βασιλεια πλουτου, μη
ευχερως πιστευηται." και αμα λεγουσα τους των βασιλικων χρηματων ταμιας
παριστη και συγκατανευοντας ειχε προς τα λεγομενα. και η μεν βασιλις ασπασμον
δουσα τηι συγκλητωι, και πασηι ενεργειαι και διοικησει αποταξαμενη, εξεισι του
παλατιου. Ὁ δε των βασιλειων πλουτος τοσουτος ων και τηλικουτος εις ουδεμιαν
εχωρησεν ονησιν τηι απονοιαι του Μιχαηλ. ταις γαρ των ιππων αμιλλαις, ει περ τις
ετερος, αγαλλομενος και ηνιοχειν εκεισε αυτος ου παραιτουμενος, των
συμπαιζοντων αυτωι και συνηνιο χουντων και συναμιλλωμενων εκ του θειου
υιοθετουμενος τα τεκνα βαπτισματος τον βασιλικον κατεκενου πλουτον, εκατον
ογδοηκοντα και τουλαχιστον πεντηκοντα τωι καθεκαστωι παρεχομενος λιτρας. και
ποτε τινι ανδρι ον πατρικιον ετιμησατο (Ἱμεριος ουτος εκα λειτο, δια την του
προσωπου αυτου ουτω καλουμενος κατα αντι φρασιν αγριοτητα), κολακειαι μεν
υπερβαλλοντι τον επι Τιβεριου Ἱμεριον, βωμολοχουντι δε κατα την τραπεζαν και
αισχρολογουντι και αναιδως αποπερδοντι, ακουοντος δε του βασιλεως και των
συνδειπνων, ως και κηρον αποσβεννυει τωι ψοφωι, χρυσιου δεδωκε λιτρας ρʹ. και
Χειλα δε του συνηνιοχουντος αυτωι τον υιον εκ του θειου βαπτισματος
αναδεξαμενος εδωρησατο χρυσιου λιτρας ρʹ. 2.160 ουτως εκεινος εις ουδεν δεον τα
δημοσια κατεδαπανα τε και ανη λισκεν. επει δε εντος ολιγου ταις τοιαυταις αθεσμοις
πραξεσι τον τοσουτον κατεδαπανησε πλουτον, ηλθε δε ο της διανομης των
βασιλικων δωρεων καιρος και χρηματων πορος ουκ ην, την τε χρυσην εκεινην και
πολυθρυλητον πλατανον και τους δυο χρυ σους λεοντας και τους δυο γρυπας,
χρυσους και αυτους σφυρη λατους οντας, και τα ολοχρυσα οργανα και ετερα εργα,
δι' ων η Ῥωμαιων εθαυμαζετο βασιλεια, ολκην εχοντα διακοσιων ουκ ελαττον
κεντηναριων, χωνευσας χαραξαι δεδωκεν εν τωι βασιλικωι ταμιειωι. παραπλησιως δε
εποιησε και εν στολαις βασιλικαις, ων αι μεν ησαν ολοχρυσοι αι δε χρυσοΰφαντοι,
δεδωκως τωι ειδικωι ωστε και ταυτας χωνευσαι. ουκ εφθασαν δε χωνευθηναι, κακει
νος εξ ανθρωπων εγενετο, και Βασιλειος την αρχην διεδεξατο και ταυτας
ανεκαλεσατο, εκ τοσουτου πλουτου μηδεν ευρηκως πλεον αλλ' η χρυσιου μεν
κεντηναρια τρια, μιλιαρισιων δε σακκια εννεα· α και δημοσιευσας επι της συγκλητου
απωδυρετο την αποριαν και το ποθεν αν εκπληρωθειεν αι δημοσιοι χρειαι.
Ἔθος δ' εχουσης της βασιλιδος Θεοδωρας απιεναι προς τον εν Βλαχερναις
της θεοτοκου θειον ναον, αμα μεν προσκυνησεως χαριν αμα δε και λουτρου μετα
των εαυτης θυγατερων, επει ποτε εγνω αυτην εκεισε φοιτησασαν ο βασιλευς και ο
ταυτης ομαιμων Βαρδας, Πετρωναν εκπεμψαντες, ον αυτης αδελφον ειναι ανω θεν ο
λογος εγνωρισεν, αποκειρουσι μοναχην συν ταις θυγατρασι, 2.161 και εν τοις κατα
τα Καριανου ανακτοροις τεως περιοριζουσιν, αφελομενοι και ον ειχον αι πασαι
πλουτον, ιδιωτικως ζην αλλ' ου βασιλικως επιταξαντες. αλλ' η μεν Θεοδωρα μετ' ου
πολυ των τηιδε μεθισταται· ης τον νεκρον μετα ταυτα βασιλευσας ο Βασι λειος, και
τας αυτης θυγατερας, προς το της Μαμμης εξαπε στειλε μοναστηριον ενδιαιτασθαι, ο
Γαστρια κατονομαζεται. ησαν δε τηι τοιαυτηι βασιλιδι αρρενες μεν αδελφοι δυο, ο τε
μηχανορρα φος ουτος Βαρδας και ο Πετρωνας, αδελφαι δε τρεις, Σοφια Μαρια και
Ειρηνη, ων η μεν Σοφια Κωνσταντινωι συνηφθη τωι Βαβουτζικωι, εις μαγιστρους
τελουντι, Ειρηνη δε Σεργιωι πατρι κιωι, αδελφωι τυγχανοντι Φωτιου του μετα ταυτα
πατριαρχου, και η Μαρια Ἀρσαβηρ μαγιστρωι, ανδρι γενναιωι και εν τοις τοτε καιροις
 
 
 

354
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαπρεποντι, αι πασαι καλαι και αγαθαι τας οψεις και αρετης ελασασαι προς
ακρωρειαν. και η μεν Θεοδωρα θανουσα τοιαυτην απολελοιπε την γενεαν. Ἡ πασα
δε των κοινων πραγματων διοικησις εις μονον εξε κυλισθη τον Βαρδαν, εστεργετο
τε διαφεροντως παρα του βασι λεως. ενθεν και την του κουροπαλατου αναλαμβανει
τιμην, αθλον ταχα της καθαιρεσεως της αυτου αδελφης. εκρινε γουν αμα τωι βασιλει
και κατα των Ἰσμαηλιτων εκστρατευσαι και του της Με λιτηνης αμηρευοντος Ἄμερ,
αρτι εις ανδρας τελουντι εξ αγενειων. ως δ' ουν της των εναντιων επεβησαν γης και
κατα τα Σαμοσατα εγενοντο (πολις δε τα Σαμοσατα των παρευφρατειων, δυναμει τε
2.162 βριθουσα και ισχυι), ταυτην επεχειρουν πολιορκειν. εμποιησα μενων δε των
Σαρακηνων δειλιαν και συγκεκλεικοτων αυτους εν δον, και μηδενος εκπηδωντος
του τειχους ταχα δια δειλιαν της βασιλικης δυναμεως, αμελως και αφυλακτως οι
Ῥωμαιοι διηγον. κατα δε την τριτην της εφεδρειας ημεραν (η κυρια δε ην και πρωτη
των ημερων) της αναιμακτου θυσιας επιτελουμενης, εν ηι των θειων εμελλον
μετασχειν μυστηριων, τας πυλας οι Σαρα κηνοι διαπετασαντες και μεθ' οπλων
εκπεπηδηκοτες παντοθεν επε τιθεντο τοις Ῥωμαιοις. οι δε τωι αδοκητωι
καταπλαγεντες της επιθεσεως ευθυς προς φυγην ωρμησαν. ενθα και Μιχαηλ ο βα
σιλευς μολις που τον ιππον αναβας εργωδως διεσωθη, της απο σκευης πασης του
βασιλεως και των στρατιωτων ληφθεισης παρα των πολεμιων, του των Μανιχαιων
εξηγουμενου Καρβεα μαλλον των αλλων αριστευσαντος, και καταβαλοντος ου
μονον πολλους των αφανων της στρατιας, αλλα και ζωγριας λαβοντος ουκ ολι γους
των επιφανων, στρατηγους και τουρμαρχας ουκ ελαττους των εκατον, ων οι μεν
αλλοι λυτρα δοντες απελυθησαν, μονος δε Σηων ο στρατηγος τηι φυλακηι εναπεψυξε.
Χρονων δε δυο παραδραμοντων παλιν ο Ἄμερ στρατον επα γομενος, ουκ ελαττον
τρισμυριων, εκστρατευει κατα Ῥωμαιων. ο Μιχαηλ δε την προτεραν ητταν
ανακαλεσασθαι βουλομενος, στρατον και αυτος συναγηοχως εκ τε Θραικων και
Μακεδονων περι τας τεσσαρας ημισυ μυριαδας, εξεισι κατ' αυτου. οπερ μαθων Ἄμερ,
δια τινων χωριων δυσχωρων επιτομων δε την πορειαν ποιη 2.163 σαμενος και
αιφνιδιον προσπεσων, ετρεψατο κατα κρατος τον βα σιλεα και προς φυγην
ηναγκασεν απιδειν. μικρου δ' αν και ηλω αιχμαλωτος, ει μη Μανουηλ ο δομεστικος
των σχολων την φα λαγγα διακοψας αυτον διεσωσατο, των αλλων παντων, ωσπερ
ετυχεν εκαστος δυνηθεις, διασπαρεντων. ∆ευτερος παλιν μετα τον πολεμον τουτον
διηλθεν ενιαυτος, και παλιν ο Ἄμερ μετα τεσσαρακοντα χιλιαδων εκστρατευσας εισ
βολην εποιησατο κατα Ῥωμαιων, ομου μεν και την Ἀρμενιακην ομου δε και την
προς θαλασσαν εκπορθων και δηιουμενος, οτε φασιν αυτον παραπλησιως τωι Ξερξηι
παθος παθειν, μαστιξι κε λευσαντος παιειν την θαλασσαν, οτι μη περαιτερω
προηκατο του τον χωρειν. εφ' οις ασχαλλων ο Μιχαηλ, και παλιν αυτος αντι
στρατευσαι προς αυτον μη τολμων, τον της εαυτου μητρος αδελ φον Πετρωναν, των
Θραικησιων διεποντα την αρχην, τας Ῥωμαι κας δυναμεις εκελευσε λαβειν και παντι
σθενει χωρειν κατ' αυτου. ετυχε δ' ουτος διατριβων τοτε κατα την Ἔφεσον.
δεξαμενος δε τα γραμματα εις αγωνιαν εμπιπτει μεγιστην. ευθυς ουν εξιππα σαμενος
απεισιν εν τωι ορει τωι Λατρει προς τον εκεισε ασκουμενον μοναχον Ἰωαννην, επ'
αρετηι οντα τωι τοτε διαβοητον, και περι του πραγματος επυνθανετο. ο δε μηδαμως
εμβραδυνας προς την ερωτησιν "απιθι τεκνον" εφη "κατα των Σαρακηνων· θεον γαρ
εξεις προπορευομενον." τουτου καθοπλισθεις ταις ευχαις απεισι κατα τον λεγομενον
Λαλακαιωνα τοπον, και λοχους πανταχοθεν 2.164 επεστησε, και προς συμπλοκην
εξεκαλειτο τον Ἄμερ. παντοθεν ουν ως θηριον περικλεισθεις ο Ἄμερ, και περι του
τελους αγω νιων, των αιχμαλωτων τινα Ῥωμαιων προσκαλεσαμενος επυνθα νετο
την τε της χωρας προσωνυμιαν και του τοπου εν ωι ετυχεν εστρατοπεδευκως, και του
 
 
 

355
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραρρεοντος ποταμου. ως δε την μεν χωραν Λαλακαιωνα ηκουσε λεγεσθαι, τον δε
τοπον Πτωσοντα και Γυρην τον ποταμον, ευθυς κακος οιωνος εαυτωι γενομενος εξε
φοιβασε λαου τε κακωσιν σημαινειν και πτωσιν τα ονοματα, και ως αναγκη
γυρισθηναι ημας υπο Ῥωμαιων. αλλ' ομως μη αποκνητεον φησιν, αλλα διεγερτεον
και προς τον αυριον γενησο μενον πολεμον ανδριστεον εφη προς τους παροντας.
ημερας δε αρτι διαλαμπουσης, επει παντοθεν συγκεκλεισθαι εγνω και ανεπι χειρητος
ην η εξοδος, συμφερον εκρινε κατ' εκεινο το μερος χωρειν οπου τον Πετρωναν ειδε
φυλαττοντα. και δη κροτωι και βοηι τοις πολεμιοις προσερραξαν. επει δε ανηνυτοις
εγνω επιχειρων, μι κρον συσταλεις αυθις συν ρυμηι επεβαρει μετα δυναμεως, απο
δρασιν εαυτωι μηχανωμενος. παλιν δε αποτυχων και τρις τουτον επιχειρησας τον
τροπον εις αμηχανιαν ενεπιπτεν. ως δε παντοθεν αναφανεντας και εκπηδωντας ειδε
τους Ῥωμαιους εκ τε μεσημ βριας και των προς αρκτον μερων, και αφυκτα
κατενοησε τα περι αυτον ειναι, τοτε δη την σωτηριαν απογνους εμπιπτει τοις κατα
μετωπον αθροως μετα σφοδρας προσβολης. ενθα καιριαν πλη γεις αυτος τε πιπτει,
και των αυτου διασωζεται ουδε εις. πυθο μενος δε την ητταν ο τουτου υιος, εις
προνομας μετα μερους 2.165 αποσταλεις του στρατου, ευθυς προς Μελιτηνην
απεδιδρασκεν. αλλα και τουτον ο του Χαρσιανου καταδιωξας κλεισουραρχης χει
ρουται μετα του στρατευματος και τωι στρατηγωι διδωσι Πετρωναι. ο δε Πετρωνας
τοιουτον κατα του Ἄμερ στησας τροπαιον την βασιλιδα καταλαμβανει, επαγομενος
και τον την νικην αυτωι προθε σπισαντα μοναχον, την τε αρετην εκθειαζων αυτου,
και προς τον βασιλεα και Βαρδαν τον οικειον αδελφον εξυμνων τουτον και με
γαλυνων. τιμαται γουν δομεστικος των σχολων, μετα μικρον δε και απεβιω.
ετελευτησε δε προ τουτου και ο Μανουηλ, νοσωι δη τινι κρατηθεις. Μονωθεις δε ο
Βαρδας ηγε και εφερε παντα, και τας εκ βασιλεως ημειβε συνεχως τιμας, ανηιει δε και
εις την Καισαρος δοξαν τε και τιμην, του Μιχαηλ μηδενος ετερου φροντιζοντος των
πολιτικων αλλ' η θεατρων και ιππων αμιλλης. και το δη χειριστον, ουκ ηγαπα
θεατης ειναι μονον, αλλα και αυτος ηνιο χειν και παιγνιον τοις πασι προκεισθαι και
γελως. και ο μεν εν τουτοις ην, ο Βαρδας δε διειπε τα πολιτικα και της βασιλειας
κατεστοχαζετο ως αυτην ευκαιρως παραληψομενος. επεμεληθη δε και της εξω
σοφιας (ην γαρ εκ πολλου χρονου παραρρυεισα και προς το μηδεν ολως χωρησασα
τηι των κρατουντων αγροικιαι και αμαθιαι) διατριβας εκαστηι των επιστημων
αφορισας, των μεν αλλων οπηι περ ετυχε, της δ' επι πασων εποχου φιλοσοφιας κατ'
αυτα τα βασιλεια εν τηι Μαγναυραι· και ουτως εξ εκεινου 2.166 ανηβασκειν αι
επιστημαι ηρξαντο. τουτο το εργον καλλιστον και περιβοητον ον ουκ ισχυσεν
αποπλυναι τας ενουσας αλλας τωι Βαρδαι κηλιδας. της μεν ουν φιλοσοφιας εξηγειτο
Λεων εκεινος ο μεγας τε και φιλοσοφος, ανεψιος ων Ἰαννη του πατριαρχου, ος και
τον θρονον ελαχε της Θεσσαλονικης, αρτι δε των εικονο μαχων καθαιρεθεντων
συγκαθηιρεθη και αυτος, και σχολαζων εις ταυτην προεβιβαζετο την σχολην. εγενετο
δε προτερον γνωριμος Θεοφιλωι τωι βασιλει τουτον τον τροπον. πασας γαρ
κατορθωσας τας επιστημας ως ουδε μιαν ετερος, εν ευτελει τινι καταλυματι διαγων
τους βουλομενους εμυσταγωγει οποιαν εκαστος βουλοιτο. ως δ' ηδη χρονος
παρετεινετο και πολλοι κατα τας επιστημας προεκοπτον, συνεβη τινα νεανιαν της
γεωμετρικης επιστημης εις ακρον εληλακοτα υπογραφεα γενεσθαι τινος στρατηγου.
ου γενο μενου κατα τινα πολεμον ειπετο και αυτος, και τροπης γενομενης ζωγρειται
και τινι των επιφανων εις δουλειαν εκδιδοται. ο δε κατα τονδε τον καιρον των
Ἰσμαηλιτων καταρχων Μαμουμ αλ λοις τε μαθημασιν Ἑλληνικοις σχολαζων και δη
και γεωμετριας διαφεροντως εξεχομενος ην. λογου δε ποτε κινηθεντος παρα του τον
νεανιαν εχοντος δεσποτου περι της εις τα μαθηματα σπουδης του αμερμουμνη και
 
 
 

356
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της περι την γεωμετριαν επιμελειας, "ακου σαι τουτου" ειπεν ο νεανιας "επιθυμω
και των αυτου διδασκα λων, και ην εχουσι περι την γεωμετριαν κατανοησαι
σπουδην." εμαθε τουτο ο Μαμουμ, και μετα περιχαρειας εισκαλειται τον νεον
πολλης, και παραγενομενον επυνθανετο ει γνωσιν εχει της 2.167 τοιαυτης
δυναμεως. συγκαταθεμενου δ' εκεινου ηπιστει ο βαρ βαρος, και διετεινετο μηδενα
ετερον ειναι πλην των εκεινου διδα σκαλων της γεωμετρικης επιστημης ειδημονα
κατα την τοτε ημε ραν. ιμειρεσθαι δε φησαντος του νεανισκου των αυτου διδασκα
λων πειραν λαβειν, θαττον η λογος ουτοι παριστανται, και διε χαραττοντο σχηματα
τριγωνα και τετραγωνα, και κανονες εις με σον προυτιθεντο του στοιχειωτου, το
μεν, οτι το σχημα τοδε τηνδε φερει την κλησιν και τοδε τηνδε, διδασκοντες, αιτιαν
δε και λο γον και το διοτι απεδιδοσαν ουδαμως. ως ουν εωρα γαυρουμε νους αυτους
ο νεανιας και μεγα φρονουντας επι τηι των σχηματων καταγραφηι, "επι παντος
λογου, ω ουτοι," ο νεανιας εφη "και πραγματος το διοτι το κυρος εχει· υμεις δε την
υπαρξιν μονην λεγοντες, τους δε λογους παρατρεχοντες ουχ ηκιστα μοι διαμαρ
τανειν δοκειτε, το κυριωτερον αγνοουντες."
Tων δε διαπορησαν των και τας αιτιας τουτων διευκρινειν και διδασκειν
παρακαλουν των, επει διερμηνευοντα και σαφηνιζοντα ταυτας ευρισκον, ως τοδε
μεν δια τοδε τοδε δε δια τοδε την ειρημενην κλησιν τε και γραφην εχει, και αμα ο
νους αυτων διηνοιγετο και των λεγομενων συνιεσαν, θαμβει λοιπον συσχεθεντες, ει
και αλλους εχει τοιου τους το Βυζαντιον επηρωτων. ειρηκοτος δε τουτου πλειστους
εν αυτωι ειναι, και εαυτον τον εσχατον των μαθητων αλλ' ου των διδασκοντων, περι
του διδασκαλου παλιν διεπυνθανοντο, τις τε ειη και ει περιεστιν. ο δε οστις τε ειη
απεκρινατο, και ως ετι περιεστιν ακτημονα βιον αγων και μηδε τισιν αλλοις αλλ' η
μοναις 2.168 ταις επιστημαις προσηλωμενον εχων τον νουν. γραμματα γουν ευθυς ο
Μαμουμ προς εκεινον διαχαραττει, τονδε τον νουν εχοντα "εκ του καρπου το
δενδρον και εκ του μαθητου εγνωμεν τον διδα σκαλον. επει γουν τηλικουτος ων
περι την των οντων επιστημην αγνωστος ει τοις συμπολιταις, της γνωσεως και
σοφιας καρπον μη δρεπομενος, μη απαξιωσηις ελθειν προς ημας και της σης με
ταδουναι σοφιας. ερχομενωι γαρ σοι αυχενα υποκλινει γενος απαν το των
Σαρακηνων, και πλουτου και δωρεων αξιωθησηι ων ουδ' εις πωποτε των ανθρωπων
ηξιωται." ταυτα τα γραμματα δους τωι νεανισκωι και δωροις φιλοφρονησαμενος
εκπεμπει προς τον δι δασκαλον. ο δε διασωθεις προς την βασιλευουσαν και ζωντα
τον φιλοσοφον ευρηκως επιδιδωσι ταυτα τα γραμματα. ο δε ουκ ακινδυνον ειναι
λογισαμενος ει γραφην απο των εχθρων δεξοιτο ειδησεως ανευ βασιλικης, προσεισι
τωι λογοθετηι του δρομου (Θεοκτιστος ουτος ην, ο παρα του Βαρδα μετα ταυτα
αναιρεθεις) και διηγειται οπως τε αφικετο προς αυτον ο αιχμαλωτος μαθητης, και
οπως γραμμα αυτωι προσκεκομικεν εκ του αμερμουμνη, και αμα την γραφην
εκβαλων εις χειρας διδωσιν. αυτη η αιτια τωι φιλοσοφωι Λεοντι προς τον βασιλεα
γνωσις γινεται και οικειωσις, και ο λεχθεις μαθητης την του Λεοντος σοφιαν ετι
κρυπτομενην εδημοσιευσε· προσκαλειται γαρ ως ταχος αυτον ο βασιλευς και
πλουτιζει και δημοσιαι διδασκειν προτρεπεται, κατοικητηριον αφο ρισας αυτωι τον
θειον ναον των τεσσαρακοντα καλλινικων μαρτυ ρων. ο δε Μαμουμ απογνους την
του φιλοσοφου αφιξιν αποριας 2.169 εκθεμενος γεωμετρικων και αστρονομικων
ζητηματων και τινων αλλων μαθηματων εκπεμπει, τας λυσεις σαφηνισθηναι οι
εξαιτη σαμενος. ως δ' εκαστην ο Λεων ζητησιν διελυσατο αρμοδιως, προσεθετο δε
καταπληξεως χαριν και τινα των μελλοντων σημεια προγνωστικα, και τουτωι
εξεπεμψε, τοτε δη επι χειρας λαβοντα τον αμερμουμνην τρωθηναι τωι τουτου ερωτι,
μεγα τε ανακραγειν τον ανδρα της σοφιας υπεραγαμενον. ευθυς ουν πρεσβειαν προς
 
 
 

357
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Θεοφιλον και γραμματα τοιαυτα εχοντα την διανοιαν εκπεμ πει "εβουλομην μεν
αυτος αφικεσθαι σοι, εργον γνησιου φιλου αποπληρων· επει δε η ανακειμενη μοι
αρχη εκ θεου και ο υπο την χειρα μου τελων πλειστος κατεξουσιας λαος τουτο ου
συγχω ρει, ον εχεις επι φιλοσοφιαι και ταις λοιπαις επιστημαις διαβοη τον ανδρα,
βραχυν τινα χρονον αιτω εξαποστειλαι μοι, της αυ του επιστημης μεταδωσοντα μοι
εκκαιομενωι και ταυτης ερωτικως εχοντι. μη αναβολη δε δια το σεβας και την του
γενους αλλο τριοτητα εσοιτο, αλλα μαλλον οτι τοιουτοις αξιοι φιλοις επιεικεσι τε
και χρηστοις, περας το ταχος λαβετω η αιτησις. χαρις δε σοι υπερ τουτου
καταβληθησεται χρυσιου μεν εκατον κεντηναρια, ει ρηνη δε και σπονδαι
ατελευτητοι και αΐδιοι." δεξαμενος δε τα γραμματα ο Θεοφιλος, ατοπον κρινας ει
την των οντων γνωσιν, δι' ην το Ῥωμαιων γενος θαυμαζεται, εκδοτον ποιησει τοις
εθνεσι, προς τα αιτηθεντα και αξιωθεντα ουκ επενευσε. τον δε Λεοντα δια μειζονος
ηγε τιμης και της Θεσσαλονικης προχειριζεται προε 2.170 δρον, τον πατριαρχην
αναπεισας Ἰαννην χειροτονησαι τουτον, και αυτωι, ως ηδη ειπομεν, κατα γενος
ωικειωμενον. Τουτον οι Θεσσαλονικεις μετα την χειροτονιαν υπερβαλλον τως
ετιμησαν δια την ενουσαν αυτωι σοφιαν και την περι παντα τα μαθηματα ακριβειαν,
εξαιρετως δε εθαυμασαν απο τησδε της αιτιας. αγονος ην η γη και ακαρπος κατ'
εκεινο καιρου, και λιμος ηγχε τους οικουντας Θεσσαλονικην και τα περιξ αυτης, και
παντες η μετανασται γενεσθαι της πατριδος η λιμωι και ενδειαι των αναγκαιων
διαφθαρησεσθαι ηλπιζον. ο δε Λεων την απο ριαν τουτων παραμυθουμενος καιρον
τινα, ον η των αστρων υπε τιθη τουτωι επιτολη τε και φασις, παραδηλωσας αυτοις,
και κατα τουτον τηι γηι καταβαλειν επιτρεψας τα σπερματα, τοσαυτης γεγονεν
ευφοριας αιτιος ως επι πολλους επαρκεσαι χρονους τοις εγχωριοις τους δρεφθεντας
καρπους. Τα μεν ουν γραμματικα ελεγεν ο Λεων και ποιητικα μυη θηναι κατα την
βασιλιδα, ρητορικην δε και φιλοσοφιαν και αριθμων αναληψεις και τας των λοιπων
επιστημων εφοδους κατα την νησον Ἄνδρον γενομενος. εκεισε γαρ σπουδαιωι τινι
εντυχων ανδρι Μιχαηλ τωι Ψελλωι, και τας αρχας μονον και τινας λογους και
αφορμας λαβων παρ' αυτου, επει μη οσον εβουλετο ευρισκε, περιενοστει τα
μοναστηρια, και τας εν αυτοις αποκειμενας βιβλους ανερευνων τε και ποριζομενος
και σπουδαιως εκμελετων προς το της τοσαυτης γνωσεως υψος ανεβιβασθη. εις
κορον δε των μαθη 2.171 ματων μετεσχηκως προς την βασιλευουσαν αυθις
υπεστρεψε, τα σπερματα των επιστημων ταις των βουλομενων διανοιαις κατα
βαλλομενος. αλλα ταυτα μεν προτερον· της δε των εικονομαχων αιρεσεως
καταβληθεισης και των ταυτης εχομενων καθηιρεθεντων, καθαιρεθεντος δε και
Ἰαννη του πατριαρχου, συγκαθηιρεθη και ουτος, ον ο Βαρδας, ως ηδη φθασαντες
ειπομεν, της φιλοσοφου σχολης προστατην απεδειξε, και τινα Σεργιον, φοιτητην
αυτου γενομενον (πατηρ ουτος του ανωθεν ειρημενου νεανισκου) του της
γεωμετριας διαιτητηριου, και Θεοδηγιον, συνηθη και αυτον του του υπαρχοντα,
αριθμητικης και αστρονομιας, δαψιλεις αυτοις τας χορηγιας επιμετρων. πολλακις δε
και επιφοιτων εκ φιλομα θειας, και των διδασκομενων τας προθυμιας επιρρωννυς,
δια βραχεων εις αυξησιν την γνωσιν ανηγαγεν, απεσβηκυιαν τελεως προ του και
μηδ' ιχνος ολως δεικνυσαν η ζωπυρον.
Ὁ δ' αυτος Βαρδας και Καισαρ γενομενος συνεχως εφοιτα τοις του
ιπποδρομου δικαστηριοις, και τους νομους ανηβαν αιτιος γεγονε, του χρονου και
την περι αυτους ακριβειαν συγκαλυψαν τος. αλλα τοσαυτα και τηλικαυτα των
καλων του Βαρδα πλεο νεκτηματων ο της φιλοπρωτιας ερως, οια τις εγγενης
μολυσμος και σπιλος ακρατος ων, ημαυρωσε και ηφανισε, και ην κατα της
εκκλησιας ανηγειρε στασιν, κυκησας αυτην και ταραξας. διο αντι της κρειττονος
 
 
 

358
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δοξης τα εναντια ηνεγκατο. Μεθοδιου γαρ του τρισολβιου τον βιον μετηλλαχοτος,
επι τεσσαρας χρονους μο 2.172 νον τον της Κωνσταντινουπολεως οιακισαντος
θρονον, Ἰγνατιος ο Νικηφορου μεν του βασιλεως θυγατριδους, υιος δε Μιχαηλ του
της βασιλειας εκπεπτωκοτος, μετα το της βασιλειας αποπεσειν και τα παιδογονα
αφαιρεθηναι μορια μοναχος γεγονως και της μονης του Σατυρου καθηγεμων, προς
τον πατριαρχικον θρονον αναγε ται. ουτος τον Βαρδαν επι τηι της γυναικος αναιτιωι
αποβοληι, τηι δε της οικειας νυμφης περιπλοκηι της εκκλησιας απειργεν, επει μη των
θειων ημελει κανονων. ον επει πολλα λιτανευων και δυσω πων ο Βαρδας
συγχωρησεως αξιωθηναι ουκ ηδυνηθη, αλλων απο γνους προς αμυναν διανισταται,
και της εκκλησιας εκβαλλει, και μετα πολλας κακωσεις και ανυποιστους τελευταιον
τωι του Κοπρω νυμου ταφωι αποκλειει, επιστησας αυτωι φυλακας δεινους τε και
ωμοτατους. απεβιω δ' αν ο ιερωτατος ουτος ανηρ απο της πο λυωδυνου ταυτης
κακωσεως, ει μη τις θεοσεβης ανθρωπος κατα τινας χρειας των φρουρων
αποδημουντων εξηγε τε του ταφου και επιμελειας ηξιου της προσηκουσης. ον μετα
πολλην οσην την κα κωσιν υπεροριον εν Μιτυληνηι ποιει. επαθον δε και αλλοι
πολλοι των επισκοπων τα παραπλησια τε και χειρω, οτι μη ηρεσκοντο τοις
γινομενοις, μηδ' αλλον δεξασθαι διαβοωμενοι, καν ει τι γενηται. ομως δ'
υπενδοντες οι μεν απειλαις οι δε υποσχεσεσιν εικουσι τωι του Βαρδα θεληματι, της
αρετης και δοξης ερωτα χρηματων και λειποταξιαν ανταλλαξαμενοι. ο δε Βαρδας
Φωτιον, ανδρα επι σοφιαι γνωριμον, πρωτασηκρητην τηνικαυτα υπαρχοντα,
προχειριζεται πατριαρχην. επει δε παρησαν και τοποτηρηται του 2.173 παπα Ῥωμης
κατα των εικονομαχων σταλεντες, πειθουσι και αυ τους της εαυτων γενεσθαι
θελησεως. διο και εν τωι των θειων αποστολων τεμενει συνεδριον ηθροικοτες
δεδημοσιευμενηι καθαιρε σει καθυποβαλλουσι τον Ἰγνατιον της εξοριας
μεταπεμψαμενοι. ταυτα μεν τα της φιλοπρωτιας του Βαρδα νεανιευματα. Τα δε
εντος Ευξεινου και πασαν την αυτου παραλιαν ο των Ῥως επορθει και κατετρεχε
στολος (εθνος δε οι Ῥως Σκυθικον, περι τον αρκτωιον Ταυρον κατωικημενον,
ανημερον τε και αγριον), και αυτηι δε τηι βασιλιδι δεινον επεσειε κινδυνον· οι μετ' ου
πολυ της θειας πειραθεντες οργης οικαδε υπενοστησαν, πρεσβεια τε αυ των την
βασιλιδα καταλαμβανει, του θειου μεταλαχειν βαπτι σματος λιτανευουσα, ο και
γεγονε. και της Κρητης δε στολος αλλος νυν μεν τας Κυκλαδας εδηιου, νυν δε αχρι
Προικοννησου την παραλιον απασαν. εγενοντο δε και κλονοι γης φρικωδεστα τοι.
εις δε ο μεγιστος, καθ' ην ημεραν η του κυριου αναληψις εορταζεται την γην
κατασεισας, το τε κατα το Ἐξωκιονιον προς γην ηδαφισε τειχος, και ναους ευπρεπεις
και οικους λαμπρους και την κατα την χρυσην πυλην της πολεως ιδρυμενην νικην
και τας εν τωι ∆ευτερωι κατα την αγιαν Ἄνναν παγιας ισταμενας κατεσει σεν, ης την
πτωσιν ο φιλοσοφος Λεων προσημαινειν ανειπε φανε ρως την του μετα βασιλεα
δυναστου καταστροφην. εγενοντο δε και ποταμων αφανειαι και πηγων, και αλλ'
αττα παθηματα κατα πασαν χωραν. α παντα κατενωτισαμενος ο βασιλευς ολος
ειχετο 2.174 των ιππικων αγωνων κατα τον εν Στενωι ανεγηγερμενον ναον του
αγιου μαρτυρος Μαμαντος. αξιον δε και τοδε μη παραλιπειν το λογιον παραστατικον
τυγχανον της τε τουτουι του βασιλεως αβελ τηριας και της των προηγησαμενων
επιμελειας. Τας των Σαρακηνων κατα της των Ῥωμαιων χωρας επιδρο μας οι παλαι
βασιλεις διαδηλους ποιειν εθελοντες, ινα μη αιφνι διοι εισπιπτωσιν εκπορθουντες
τας χωρας και εν ταις κωμαις και τοις αγροις τους ενοικουντας καταλαμβανοντες,
φρουριον τι τηι Ταρσωι αγχιθυρον επι τινος υψηλοτατου λοφου και ερυμνου εδο
μησαντο· Λουλον τωι φρουριωι το ονομα. οι εν τουτωι τοινυν φρουροι της εκδρομης
λαμβανοντες αισθησιν πυρσον ανηπτον, ον βλεποντες οι εν τωι Ἀργαιωι
 
 
 

359
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατοικουντες βουνωι αλλον ανηπτον, και αυ οι κατα τον Ἴσαμον βουνον. τουτον τε
παλιν ορωντες οι κατα τον Αιγιαλον εκαιον ετερον, και αυθις οι κατα τον λεγομε
νον Μαμαντα. ειτα τουτον ο Κιρκος διαδεχομενος, και τουτον παλιν ο Μοκιλλος,
εκεινον δ' αυθις ο του αγιου Αυξεντιου βου νος τοις εν τωι μεγαλωι παλατιωι επι
τουτο αφωρισμενοις διαιτα ριοις δηλην ετιθει την προνομην. και ουτως κατα
διαδοχην πυρ σευοντες γνωσιν εν ακαρει παρειχον τωι βασιλει, και οι των χωρων
κατοικοι πυνθανομενοι τειχηρεις εγινοντο και τας εκδρομας διεδι δρασκον.
τοιαυτης δε συνηθειας κρατουσης, συνεβη ποτε του Μιχαηλ κατα τον του μαρτυρος
Μαμαντος ναον μελλοντος ηνιο χησαι τον εκ του φαρου αναφθηναι πυρσον· ον
ουτος θεασαμενος 2.175 εις τοσουτον ενεπεσε φοβον, δεει του μη παροφθηναι την
αυτου ηνιοχειαν υπο των θεατων δια την απαισιον αγγελιαν, εις οσον αλλος τις
ηλθε κινδυνευων υπερ ψυχης· ουτως εκεινος θεατριζο μενος ουκ ηισχυνετο. ινα δε
μη τι των προσπιπτοντων ανιαρων δηλουμενον μαλακωτερους ποιησηι τους θεατας,
προσεταξε μηκετι ενεργειν τους τηι βασιλιδι γειτονουντας πυρσους. Ἄλλοτε παλιν
(δει γαρ εκφαντικωτεραν θεσθαι την του αν δρος παρανοιαν) εφ' αρματος αυτου
ισταμενου και της υσπληγος μελλουσης αιρεσθαι (ενεδεδυτο δε το βενετον, και
πρασινος ην ο λογοθετης του δρομου Κωνσταντινος, λευκος δε ο Χειλας και ρουσιος
ο Κρασας) αγγελια πεφοιτηκεν ως Ἄμερ ο της Μελιτηνης αμηρας δεινως λεηλατει
την Ἀσιαν και ηδη προς τοις Μαλαγινοις εστι και προσδοκωνται οσον ουπω δεινα.
ην πυθομενος ο πρωτο νοταριος απελθων μετα κατηφειας απηγγειλε τωι βασιλει, και
αμα επι χειρας εχων τα του δομεστικου των σχολων γραμματα επεδιδου. ο δε
βλοσυρον εις αυτον ενιδων και τιτανωδες, "και πως ετολμη σας, ω κακη κεφαλη,"
εφη "κατα τον αναγκαιον αγωνα τουτονι περι τοιουτων μοι διαλεγεσθαι, ουδεν
αλλο σπουδαζοντι η μη τον μεσον ευωνυμων ιδειν παρατετραμμενον, υπερ ου μοι
πας ο αγων." τοιουτος ην εκφορος και τον λογισμον παρακεκινημενος. Και ουχι
τουτωι μεν τωι ποθωι η παθει ηλισκετο, των δε αλλων των απρεπεστερων απειχετο,
αλλα το μετριον ταχα αμε τρως ηθος μεταδιωκων εξεπιπτε του προσηκοντος και της
βασιλι 2.176 κης αξιας αξιου. και ποτε γυναιωι συναντησας εκ βαλανειου επαν ιοντι
και καλπην επι χειρας εχοντι (ετυχε δε τον ταυτης παιδα εκ του θειου λουτρου
υιοθετησαμενος) του ιππου αποβας τους μεν συγκλητικους, οσοι τουτωι παρειποντο,
κατα τα εκεισε ανακτορα εξαπεστειλεν, α δε προσηταιρισατο και παρετρεφεν
ακολαστα και πορνικα ανδραρια παραλαβων απηιει μετα της γυναικος, και την
καλπην των εκεινης χειρων αφειλετο, και "αγε δητα ω γυναι," ειπε "θαρρουσα δεξαι
με εν τηι οικιαι σου, ψωμου πιτυρωδους εφεσιν εχοντα και ασβεστοτυρου." ως δ'
απεπαγη προς τον λογον η γυνη μηδενος ευπορουσα των προς υποδοχην, ο Μιχαηλ
θαττον η λογος σινδονα λαβων, ην ηνεγκε το γυναιον εκ του βαλανειου ετι
διαβροχον ουσαν, αντι της υπηρετουσης τηι τραπεζηι οθονης ηπλου επι του εδαφους,
και την κλειδα την της γυναικος αφελων αυτος ην βασιλευς εστιατωρ μαγειρος
τραπεζοποιος δαιτυμων. ξυνδειπνησας δε τηι γυναικι πεζος και βαδην προς τα
ανακτορα απηιει, πολλης ευηθειας καταγινωσκων και τυφου των προ αυτου
βασιλεων κοσμιοτητος αντιποιουμενων. ταυτ' ουν απαντα μιση τον εποιει τον
ανδρα, και κατ' αυτου την παντων δικαιως υπεκι νει οργην. Και το δη χειριστον η
των παρεπομενων αυτωι κιναιδων φατρια και προς πασαν αισχρουργιαν επιτηδειων,
ους εκεινος δια τιμης και αιδους αγων, τα θεια διαπαιζων τε και εξορχουμενος,
ιερατικας στολας χρυσουφεις ενεδιδυσκε και επωμιδας, και ασχη 2.177 μονως
ηναγκαζε και αναγνως τελειν τα θεια τε και παναγια, τον εξαρχον τουτων (Γρυλλος
αυτωι ονομα) πατριαρχην αποκαλων, τους δε λοιπους δωδεκα μητροπολιτας. ετιθει
δε και εαυτον ενα των θυηπολων, και της Κολωνειας ωνομαζετο προεδρος. επει δε
 
 
 

360
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιδειν αυτους εχρην και τελειν τα μυστηρια, δια κιθαρας τας ωιδας εξεπληρουν, νυν
μεν ηρεμα πως και λιγυρως επηχουντες, νυν δε διαπρυσιως, ωσπερ εν ταις ιεραις
λειτουργιαις οι ιερεις τας εκφωνησεις ποιουσι των ιερων. ειχον δε και σκευη
διαχρυσα και διαλιθα, ταυτα δε πληρουντες οξους τε και σινηπεος τοις
μεταλαμβανουσι μετεδιδοσαν, των αχραντων ουτω καταπαιζοντες μυστηριων.
τουτον τον μιαρον θιασον συνεβη ποτε τωι μακαριτηι συναντησαι κατα την οδον
πατριαρχηι, μετα του ιερατικου κληρου και της λιτης διερχομενωι. ον ιδων ο Γρυλλος
ιταμως αγαν, και ανερυθριασεως μηδεν υποστειλαμενος, φελονην αναστειλας μετα
των αυτου συμμυστων ευτονωτεροις εχρητο τοις κρουμασι, και τους ευαγεις
εκεινους λοιδοριαις και αναιδεσιν εβαλλε ρημασιν.
Ὁ τοιουτος αισχιστος βασιλευς και Θεοδωραν την εαυτου μητερα ετι τοις
ανακτοροις ουσαν μετεκαλεσατο ποτε, ευλογηθη σομενην ταχα παρα του
πατριαρχου, πλασαμενος τουτον ειναι τον μακαριτην Ἰγνατιον. ως ουν εξηιει μετ'
ευλαβειας η σεμνοτατη γυνη και ερριψεν εαυτην εις το εδαφος εξαιτουμενη ευχην,
μηδεν ολως υποτοπησασα, του μιαρου Γρυλλου την γενειαδα τεως κρυ 2.178
πτοντος, αναστας ο Γρυλλος απεπερδε και ρηματα τινα απειπε του οικειου στοματος
αξια. η δε επι τωι γεγονοτι δεινοπαθησασα αραις εβαλλε τον υιον, και της του θεου
προνοιας εκπεσειν απε φοιβασε προφητικως τουτον ουκ εις μακραν. αλλ' ουκ ην τον
απαξ παρατραπεντα της ευθειας οδου βελτιωθηναι. οθεν και ταχυτατη κατειληφει
τουτον καταστροφη, και προ αυτου μεν τον Βαρδαν, και προ εκεινου τον κανικλειου
Θεοκτιστον, τους χαριζο μενους αυτωι και μη των πονηρων ανακοπτειν εθελησαντας
δι δαγματων ως επιτροπους. και οπως μεν ο Θεοκτιστος ωλετο, προλαβων ο λογος
εδηλωσε, σημεια δε τον ολεθρον δηλουντα του Βαρδα προηγησατο ταδε, επιτολαι
κομητων, οψεις ονει ρατων αλλοκοτοι. εδοξε γαρ καθ' υπνους ουτος προς την μεγα
λην εκκλησιαν μετα του Μιχαηλ απελθειν ως ταχα πανηγυρεως ουσης. ως ουν
αφικοντο και προσωτερω εγινοντο του θειου ναου, οραν εδοκει λευκοφορους τινας
προηγουμενους, οιτινες οδηγουντες αυτον αγουσι προς τας κιγκλιδας του
θυσιαστηριου, και βλεπει μεν αλλο ουδεν, περι δε τον θρονον του πατριαρχου
καθημενον τινα γηραιον (Πετρον εικασε τουτον ειναι τον κορυφαιον των απο
στολων), ου προς τοις ποσιν ο μακαριτης εκυλινδειτο Ἰγνατιος, εκδικησιν εξαιτων
ων επεπονθει δεινων. τον δε ενι των παρεστω των μαχαιραν δουναι και ειπειν
"ταυτηι τον θεοργιστον" ουτω τον Καισαρα κατονομασαντα "τηι των ευωνυμων χωραι
εγκατα στησας μεληδον διατεμνε. τον δε ασεβοτεκνον" δια του τοιου του
προσρηματος τον βασιλεα δηλοποιησαντα "καταλεγε μεν τοις 2.179 δεξιοις, την δ'
ομοιαν δικην απεκδεχεσθαι προσειπε." και ο μεν ονειρος ουτος· ει δε και απεβη τα
θεαθεντα, δηλωσει τα μετα ταυτα. Ἄρτι κατα των Κρητων ο Βαρδας πανδημει μετα
του Μι χαηλ καθωπλιζετο, και προς τον της θεοτοκου ναον των οδηγων φοιτησας
εισηιει μετα λαμπαδων τον συντακτηριον εκπληρων. ως ουν τοις αδυτοις
προσηγγισεν, αφνω των αυτου ωμων η χλαμυς ολισθησασα αισθεσθαι τουτον
δεινοτερων δεινων παρεσκευασε. και αυτος δε προ μιας ημερας του μελλειν
απαιρειν απο της πο λεως, ειτ' αφ' εαυτου ειτε και αλλως υπο του μελλοντος ελαυνο
μενος, συναγαγων εις ταυτο τους φιλους και συμποσιασας μεμνη σθαι τε της αυτου
παρηινει φιλιας και λεγατα, ως του βιου ηδη εξω γινομενος, παρεσχετο. ως ουν κατα
της Κρητης εξηιεσαν και τωι θεματι των Θραικησιων επεβησαν, και κατα τινα Χωρον
τοπον ουτω λεγομενον οι τουτωι υπηρετουντες προκαταλαβοντες τας σκηνας
κατεπηγνυον αμιλληι χρωμενοι και σπουδηι, ενταυθα που, ειτε δη κατα προνοιαν ειτε
και αλλως κατ' αγνοιαν, την μεν του βασιλεως επι πεδινου χωριου αυλαιαν
επηξαντο, εις τινα δε λοφον υπερανεστηκοτα την του Καισαρος ανεπετασαν. οπερ ως
 
 
 

361
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ερμαιον λαβοντες οι τωι Μιχαηλ προσκειμενοι και προσπολεμουν τες τωι Καισαρι
κατηιτιωντο το γεγονος και τας κατ' εκεινου εξε καιον συμβουλας. υπεθραττε δ'
ομως αυτους και νωθροτερους εποιει προς την εγχειρησιν η του Καισαρος
κραταιοτερα ισχυς· την 2.180 τε γαρ του δομεστικου των σχολων αρχην ο τουτου
ειχεν υιος Ἀν τιγονος, και οι λοιποι στρατηγοι αυτωι επειθαρχουν, και Συμβα τιος ο
λογοθετης του δρομου, γαμβρος επι τηι θυγατρι αυτου τυγχανων, αναντιρρητως τα
εκεινου φρονειν επιστευετο. αλλ' ελαθεν ο Συμβατιος υπο του βασιλεως κλαπεις και
τον φονον του πενθερου εργασαμενος αυτος, και ουκ αλλος, συνθημα του φο νου
ευτρεπισθεις. αρτι γαρ εξηιει τας αναφορας αναγνους, και το σημειον εδιδου του
φονου, σταυρον εις το εαυτου προσωπον εγχαραξας. ανεβαλλοντο δ' ομως οι
συνωμοται, την εταιρειαν παρισταμενην ορωντες του Καισαρος. οπερ ο Μιχαηλ
ευλαβη θεις, μη πως καταφωρος γενομενος καθ' εαυτου την μαχαιραν επισπασηται,
δια πιστου τινος εθαρσοποιει τους ανδρας ταις υπο σχεσεσι. και παρηλθεν αν τον
κινδυνον και παρεκρουσατο ο Και σαρ τωι δεει καταπλησσομενων και κατεπτηχοτων
των συνωμοτων, ει μη Βασιλειος ο μετα ταυτα βασιλευς, παρακοιμωμενος ων,
διανεστη προς την εγχειρησιν· ουτος γαρ απορριψαι τε πειθει το δεος τους
συνωμοτας και προς την πραξιν επιρωννυει. ξιφηρεις ουν τους ανδρας ιδων ο
Βαρδας επιοντας αθροως εγνωκε τε τον θανατον και προς τους ποδας ερριψε του
βασιλεως εαυτον. αλλ' αποσπωσι τουτον εκειθεν και μεληδον κατατεμνουσιν, ειτα
κοντωι τα παιδογονα αυτου επαιωρησαντες μορια παραδειγματιζουσιν. ηρθη δε
θορυβος πολυς και τωι βασιλει κινδυνον επισειων, ον ο της βιγλας δρουγγαριος
Κωνσταντινος μετα πολλων εις μεσον 2.181 αθροως επιφανεις διελυσεν, ευφημιαις
τε βαλλων τον βασιλεα και δικαιως αποθανειν τον Βαρδαν διαβεβαιουμενος. και ο
μεν Βαρ δας ουτως εξ ανθρωπων εγενετο, και ουτω η κατα Κρητων εκ στρατεια
ελελυτο, του βασιλεως προς το Βυζαντιον υποστρε ψαντος. Τουτο το εργον εις
βασιλειον υψος ανηγαγε τον Βασιλειον. φυσικης γαρ απορων γονης ο Μιχαηλ, και
τα κοινα διεξαγειν ουχ οιος τε ων, εισποιειται τε αυτον εις υιον τηι των μαγιστρων
αξιαι τιμησας, και διαδημα μετα μικρον αυτωι περιτιθησι κατα την μεγαλην
εκκλησιαν γενομενος. εγκρατης δ' ουτος της αρχης γε γονως απεπειρατο τον
βασιλεα ως πορρωτατω απαγειν των μιση των εργων και επιρρητων. ελαθε δε δια
τουτο εαυτωι καθοπλι ζων τον φθονον. μη φερων γαρ τους ελεγχους ο Μιχαηλ, και
τον Βασιλειον εκποδων ποιησαι διανοουμενος ως των αυτου θελη ματων
εμποδιστην, Βασιλικινον τινα του βασιλικου δρομωνος ερετην υπαρχοντα εις μεσον
αγαγων την πορφυραν τε ενδυει και το διαδημα περιτιθησι και προς την συγκλητον
εξαγει της χειρος εχων αυτον, και εξαγαγων τοιουτων τινων ρηματων απηρξατο
"παλαι μεν εδει τουτονι τον ανδρα, ω φιλοι, εις τον περιβλεπτον κοσμον της
βασιλειας αναγαγειν η τον Βασιλειον· προσεστι γαρ αυτωι πρωτον μεν ειδος αξιον
τυραννιδος, το δευτερον δε συμφυες πελει στεφος· απαντα δ' αρμοζουσι προς την
αξιαν." 2.182 αυτη η πραξις και ο λογος ουτος αρχη γεγονε της αυτου καταλυ σεως.
επισυνεβη δε τι και αλλο. ακρατοποτων γαρ ο Μιχαηλ και μεθυσκομενος κατα τον
της μεθης καιρον πολλα και ατοπα προσεταττε πραττεσθαι, του μεν αφαιρεισθαι τα
ωτα, αλλου την ρινα, και την κεφαλην ετερου· εκωλυε δε ταυτα γινεσθαι ο Βα
σιλειος, ου τοσουτον περι των αλλων οσον περι εαυτου δεδοικως. ως ουν εγνω ο
Μιχαηλ εμποδιον αυτον εχων, μεγαλην κατ' αυτου συρραπτει επιβουλην. η δε ην·
υποτιθησι τινι λογχην επαφειναι λογωι μεν κατα του θηριου, εργωι δε κατα του
Βασιλειου. και τουτο δηλον γεγονε του κελευσθεντος εν τωι μελλειν αποθνησκειν
εξαγορευσαντος. αφηκε μεν ουν ουτος την λογχην, διημαρτε δε, και σεσωστο ο
Βασιλειος. και σωθεις δρασαι τι μαλλον εσπου δασεν η παθειν· και σφαττεται ο
 
 
 

362
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μιχαηλ κατα τα ανακτορα του αγιου Μαμαντος, εν ετει τωι #22 το ʹ, ωραι γʹ της
νυκτος, αρξας μετα της μητρος μεν ετη ιδʹ, ιαʹ δε μοναρχησας. αλλα και ουτως
εκμελως και αναγωγως βιωσας ου πανταπασιν ημοιρησε των επαι νετων·
δισκοποτηριον γαρ προσηνεγκε τηι μεγαληι εκκλησιαι, και πολυκανδηλα τα πρυην
λιαν υπερελασαντα.
Ἀναιρεθεντος δ', ως ειπομεν, του Μιχαηλ το της βασιλειας ανεδησατο
κρατος ο Βασιλειος. οστις δε ουτος ην και οθεν ωρ μητο, κακ ποιας αιτιας εις την
βασιλειον ανηιει περιωπην εκ τα πεινης και αλαμπους ορμωμενος τυχης, ανωθεν
διαλαβων ο λογος 2.183 διατρανωσει. ηνεγκε τοινυν η των Μακεδονων χωρα αυτον,
ειλκε δε το γενος εξ Ἀρμενιων, εκ πανυ λαμπρας καταγομενος της των Ἀρσακιδων
σειρας, εξ ης μονης νομος ην βασιλευεσθαι Παρθοις και Μηδοις και Ἀρμενιοις δια το
κλεος του πρωτου Ἀρσακου του ανακτησαμενου τοις Παρθοις την βασιλειαν υπο
Περσων εσφετε ρισμενην. και συνεβη μεχρι πολλου τους του Ἀρσακου απογο νους
βασιλευειν των ειρημενων εθνων. εσχατος δε της βασιλειας εκπεσων Ἀρταβανος της
προγονικης, και ο τουτου αδελφος Κλιε νης, φυγαδες εις το Βυζαντιον
παραγινονται· Λεων ο μεγας τοτε την των Ῥωμαιων ιθυνε βασιλειαν. ουτος ουν
τους ανδρας υπο δεξαμενος και αξιοπρεπως τιμησας οικησιν την προσηκουσαν εν τηι
βασιλιδι απενειμεν. οπερ μαθων ο των Περσων βασιλευς γραμ μασιν αυτους
μετεκαλειτο, εις την πατρυαν υπισχνουμενος ηγε μονιαν εγκαταστησαι. δεξαμενων
δ' εκεινων τα γραμματα και περι του πρακτεου διασκοπουμενων, μηνυεται δια τινος
των υπηρε τουμενων αυτοις παντα τωι βασιλει, και οτι οι πλανηται ουτοι και
επηλυδες των επισημοτερων εισι. και εις τινα πολιχνην της Μα κεδονιας Νικην
ονομαζομενην μετα γυναικων και τεκνων αυτους κατοικιζει. ειτα παλιν της Περσων
βασιλειας υπο των Σαρακη νων ανατραπεισης, τα παραπλησια και ο τηνικαυτα
αμερμουμνης διεπραξατο, και γραμμασι μετεκαλειτο τους εν Μακεδονιαι των
Ἀρσακιδων απογονους. φωραθεντος δε και τουτου του δραματος Ἡρακλειωι τωι
βασιλει, και οτι ουκ ευνοιαι τηι προς αυτους η με τακλησις γινεται, αλλ' ωστε δι'
αυτων το των Ἀρμενιων και Παρ 2.184 θων γενος υπηκοον γενεσθαι, εις Φιλιππους
αυτους (μια δε αυτη των Μακεδονικων πολεων) μετοικιζει, ειτα παλιν εκειθεν εις
Ἀδριανουπολιν. ευθετου δε του τοπου φανεντος τοις ξενοις, εις πληθος κατεστησαν,
ασυγχυτον το γενος φυλασσοντες. χρονοις δε υστερον, ηνικα Κωνσταντινος συν
Ειρηνηι τηι μητρι εβασιλευ σεν, ανηρ τις Μαΐκτης τουνομα, εις το των Ἀρσακιδων
αναφερων γενος, κατα τινα χρειαν εισηιει εις την βασιλευουσαν, ος ανδρι
περιτυγχανει τυχαιως ομογενει Λεοντι τουνομα, και εις ομιλιαν αυτωι καταστας
ολος της τουτου φιλιας εγενετο. ως δε κατενοησε και αυτον του των Ἀρσακιδων
αιματος ειναι, εν Ἀδριανουπολει οικουντα, προκρινει της ιδιας την αλλοτριαν δια
την του ανδρος αρετην, και το προς αυτον ασπασαμενος κηδος μιαν των αυτου
θυγατερων ηγαγετο· εξ ων ο του ιστορουμενου προηλθε πατηρ, ρωμηι τε διαφερων
και τηι λοιπηι του σωματος θεσει· ον γυνη τις ευγενης, της του μεγαλου
Κωνσταντινου, ως φασι, καταγομενη σειρας, γαμβρον επι τηι ιδιαι αγεται θυγατρι
λιαν ευπρεπεστατηι, εξ ης ετεχθη Βασιλειος, πολλα προ της γεννησεως φερων τα της
βασιλειας συμβολα. εκ των τοιουτων γεννητορων προαχθεις ο Βασιλειος ελευθεριως
ανηγετο. επει δε Κρουμος ο των Βουλγα ρων αρχων, ταις κατα Ῥωμαιων νικαις
πεφυσημενος, μεγα στρα τοπεδον αγειρας επολιορκει την Ἀδριανουπολιν, μηδενος
χειρα ανταραι τουτωι τολμωντος ανυποστατωι τυγχανοντι δια τας προη γησαμενας
ευτυχιας, χρονον τηι πολει περικαθισας εφ' ικανον ωμολογει ταυτην δια την των
αναγκαιων ενδειαν παραστησασθαι, 2.185 παντας τε τους εν αυτηι, οις ηριθμειτο και
ο της πολεως αρχιε ρευς Μανουηλ, εις Βουλγαριαν μετεστησε. συνεβη μετα των
 
 
 

363
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλων και τους του Βασιλειου γεννητορος, υπομαζιον αυτον ετι φεροντας, εις την
Βουλγαρων απαχθηναι γην. ενθα αυτος τε ο κλεινος αρχιερευς και οι του Βασιλειου
γεννητορες και το συν τωι αρχιερει πληθος ανοθευτον την εις Χριστον πιστιν
διατηρησαντες πολλους των Βουλγαρων προς την ορθοδοξον πιστιν μετηγαγον,
μηπω του εθνους μετηγμενου προς θεοσεβειαν, και πολλαχου της Βουλγαρικης γης
Χριστιανικης διδασκαλιας κατεβεβληντο σπερ ματα. αλλα Κρουμος μεν εφθη
καταλυσασθαι την ζωην, Κρυτα γων δε ο τουτου διαδοχος πολλωι τον απελθοντα
νικων εις θηριω διαν, αυτο το γινομενον ουκ αγνοησας, και οτι το των Βουλγα ρων
γενος ηρεμα προς χριστιανισμον μεταφερεται, θυμου πληρης καθισταται, και τον τε
θειον αρχιερεα Μανουηλ και τους εξοχω τατους των περι αυτον μετα θυμου
παραστησαμενος πρωτον μεν ηπιως μεταστησαι επειρατο και ομαλως της ορθοδοξου
και αμω μητου των Χριστιανων πιστεως, επει δε κρειττους αυτους κατε νοησε και
υποσχεσεων και απειλων, μετα πολλας αικιας τωι δια μαρτυριου παρεδωκε θανατωι.
και Μανουηλ μεν ο κλεινος αρχιε ρευς ουτω τωι δια μαρτυριου τελει συναμα τοις υπ'
αυτον εμφανεσι την εαυτου επισφραγιζει ζωην, και πολλους των καθ' αιμα συνεβη
προσηκοντων μαρτυρικης ευκλειας αξιωθηναι· επει δε εδει ποτε καθοδου τυχειν
τους υπολελειμμενους αιχμαλωτους, ανωθεν του θεου την εξοδον αυτοις
πραγματευομενου, ο των Βουλγαρων αρχη γος πολλακις θραυσθεις και μη
δυναμενος επι πλεον προς τας 2.186 Ῥωμαικας δυναμεις αντικαθιστασθαι ειρηνην
αντι της μαχης ασπαζεται και απολυει της αιχμαλωσιας τον λαον. αρτι δε συνα
λιζομενων των αιχμαλωτων, και μελλοντων ηδη προς τα πατρια ηθη παλινοστειν,
και ο αρχων θεωρος εγενετο των αιχμαλωτων, και τον παιδα κατιδων Βασιλειον
ηδη την παιδικην παραλλασσοντα ηλικιαν και της εφηβου απτομενον προς εαυτον
μετεκαλειτο, ελευ θεριον ιδων ενορωντα και χαριεν υπογελωντα και περισκαιροντα,
και εγγυς παρασταντα ταις χερσιν ηθελησε κατασχειν και ασπασα σθαι και μηλον
υπερφυες το μεγεθος αυτωι παρασχειν· οπερ ου τος ακακως πανυ και θαρραλεως τοις
του αρχοντος επερειδομενος γονασι διδομενον υπεδεξατο, εν τωι απλαστωι ηθει και
απεριεργωι την εαυτου ευγενειαν ενδεικνυμενος, ως εκπλαγηναι μεν τον αρ χοντα,
αγανακτειν δε λεληθοτως τους υπ' αυτον, ει τοιουτος ων ο νεος συγχωροιτο οικοι
παλινοστειν. αλλ' απελυθη ομως ευμε νειαι θεου ο αιχμαλωτος των Ῥωμαιων λαος
απαθης, συνεξηλθον δε οι του Βασιλειου γονεις, τον φιλτατον εαυτων παιδα
προσεπα γομενοι. Φασι δε και πολλα σημεια συνενεχθηναι τουτωι, γνωριμον
καθιστωντα τον ανδρα, ως εις την βασιλειον αναχθειη περιωπην. αλλα τα μεν αλλα
παριτεον τωι λογωι ως παρολκην εμποιουντα· ο δ' ου θεμις παραδουναι σιγηι, τουτο
και διηγησομαι. θερους ην ακμη, και οι τον παιδα γεγεννηκοτες εξηλθον εις τον
ιδιον αγρον, τους θεριστας προς το εργον εντεινοντες. και ουτοι μεν ησαν προς
τουτοις, το δε παιδιον ινα μη υπο του θαλπους κατα 2.187 φλεγοιτο του ηλιου,
σκηνην τινα σχεδιασαντες εκ του συνδεσμου των ασταχυων εν ταυτηι τουτον
κοιμηθησομενον εθεντο, αμα μεν της του ηλιου θερμης τον καυσωνα αβλαβως
διελθειν μηχανωμε νοι, αμα δε και ως απερικοπως υπνωττηι, μη υπο τινος εξωθεν
ενοχλουμενος. αλλ' εκεινοι μεν την στιβαδα, ως ο καιρος εδι δου, σχεδιασαντες και
τον παιδα κατακοιμησαντες ᾤχοντο προς το εργον· του ηλιου δε τας ακτινας
επαφιεντος τωι παιδι και ου μικρως τουτωι παρενοχλουντος, αετος επικαταπτας
ηπλωμεναις ταις πτερυξι το παιδιον εσκιαζεν. αρθεισης δε παρα των ιδοντων
φωνης, μη τι και παθοι παρα του ζυου ευλαβηθεντων, η μητηρ ευθυς προς τον παιδα
δραμουσα, ως ευρε τουτον ηδεως καθευ δοντα, ιδουσα δε και τον αετον τωι παιδιωι
σκιαν ταις πτερυξι περιποιουμενον και μηδε προς την ταυτης εκπλαγεντα επελευσιν,
αλλ' ωσπερ και χαριν απαιτουντος αυτην, κατα μεν το προχειρον ουκ εις νουν
 
 
 

364
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εβαλλε το θεοπροπιον, αλλ' ως ειχε λιθον απο της γης λαβουσα τον αετον απεδιωκε.
και ουτος μεν μικρον απεπτη, της δε γυναικος προς τον ανδρα υποστρεψασης παλιν
παρην ο αετος κατα το προτερον σχημα ηπλωμεναις ταις πτερυξι το παιδιον επι
σκιαζων. και παλιν ηρτο φωνη παρα των θεατων διωλυγιος, και η μητηρ προς το
παιδιον, και λιθωι παλιν ο αετος αποσοβου μενος, και η της μητρος προς τους
εργαζομενους υποστροφη. ως δε και τρις και πολλακις τουτο εγενετο, μολις ποτε
συναισθησιν του θειου λαμβανει συμβολου, και τεκμηριουται δια των προλα βοντων
τα γενομενα υστερον. Ἐτρεφετο τοινυν δια πασης επιμελειας ο παις υπο μονοις τοις
φυσασιν· ηδη δε αυτου την των νεανισκων παραμειψαντος 2.188 ηλικιαν μετηλλαξε
μεν ο πατηρ τον βιον, χηρεια δε περι την μη τερα και ορφανια περι τουτονι τον
νεανιαν και εντευθεν ανιαι και θλιψεις απεφυοντο. επερρει δε και φροντιδων εσμος,
της περι τον οικον επιμελειας και της μητρικης προνοιας και των αδελφων αρτι εφ'
εαυτον εξημμενης. επειπερ η γεωργια μικρα τις επι κουρια εδοκει αυτωι και συνεργος
προς τον βιον, βουλευεται προς την βασιλευουσαν εισελθειν καντευθεν εαυτωι τε και
τοις φιλτα τοις επαξιως ποριζεσθαι τα δεοντα. και τουτον μεν ειχεν ο προς την
βασιλευουσαν ερως, ανθειλκε δε και κατειχεν η μητηρ, μη συγχωρουσα ποιησαι το
βουλευομενον, αλλα προσμενειν παρακα λουσα και γηροτροφειν, απελθουσαν δε
παραπεμψαι ταις εαυτου χερσι, και ουτω πορειαν στειλασθαι την αυτωι καταθυμιον.
αλλα και ουτως αυτην εχουσαν δυσαποσπαστως αι βιωτικαι φροντιδες αναπειθουσιν
απολυσαι. αρας ουν εκ Μακεδονιας την βασιλιδα καταλαμβανει· και το μεταξυ
διανυσας διαστημα, και κατα τας χρυσας πυλας της βασιλιδος γενομενος, και δι'
αυτων εισελθων ηδη προς εσπεραν της ημερας ουσης, εν τηι του αγιου μαρτυρος
∆ιομηδους μονηι, κατα τα εν τοις προαυλιοις βαθρα προ του πυλωνος, κατακοπος ων,
ατημελως ως ετυχεν επιρριψας εαυτον ανεπαυετο.
Περι πρωτην δε φυλακην της νυκτος οναρ τωι της μονης ηγουμενωι ο μαρτυς
εφισταται ∆ιομηδης, κελευων εξελθειν εις τον της μονης πυλωνα και ονομαστι
καλεσαι Βασιλειον, και τον υπακουσαντα εισαγαγειν εις το μοναστηριον και
επιμελειας αξιωσαι· κεχρισμενον γαρ ειναι τουτον βασιλεα παρα θεου, και 2.189
αυτον μελλειν εις ανοικοδομην και αυξησιν της παρουσης γενεσθαι μονης. ο δε
καθηγουμενος φαντασμα το θεαθεν ειναι υπολογι σαμενος εν ουδενι λογωι τα
λαληθεντα εποιησατο, αλλα παλιν εαυ τον τωι υπνωι επεδεδωκει. τα ομοια δε παλιν
εκ δευτερου θεασα μενος, επει μη ανεφερε νωθης τις ων και υπνωδης, εκ τριτου
βλεπει τον μαρτυρα ουκεθ' ησυχως και πραως παρακελευομενον, αλλα και λιαν
σφοδρως απειλουντα και μαστιγας τωι δοκειν επι φεροντα, ει μη θαττον υπηρετησει
τοις λεγομενοις. τοτε δ' ουν εμφοβος διυπνισθεις και τον οκνον εκτιναξαμενος τωι
πυλωνι εφι σταται, και κατα το θειον προσταγμα εκαλει Βασιλειε. και ος ευθυς "ιδου
εγω, κυριε· τι προστασσεις τωι δουλωι σου;" εισω δε αυτον της μονης εισαγαγων
δεουσης τε θεραπειας και επιμε λειας ηξιωσε και πασης μετεδωκε φιλοφροσυνης.
ειτ' εχεμυθειν ασφαλισαμενος και μη εκπυστον προς τινα θεσθαι αλλα παρ' εαυ τωι
φυλαττειν το μυστηριον παρεγγυησας, την του μαρτυρος αυτωι εφανερωσε
προρρησιν, και μετα την εκβασιν των πραγματων εαυ του τε και της μονης
μεμνησθαι εδυσωπει. του δε ως υπερ εαυ τον το πραγμα αποσειομενου, και μαλλον
αξιουντος τον ηγουμε νον εισοικισθηναι τινι των εμφανεστερων εις δουλειαν,
ασπασιως εαυτον εις τουτον εκδεδωκεν ο ηγουμενος, και επει συνηθως ειχε προς
την τοιαυτην μονην ο του βασιλεως Μιχαηλ και του Βαρδα του Καισαρος συγγενης
Θεοφιλος, ον υποκοριζομενοι δια το μι κρον της ηλικιας Θεοφιλιτζην εκαλουν,
τουτωι συνεστησε τον Βα σιλειον αει σπουδην εχοντι γενναιους και ευειδεις και επ'
ανδριαι 2.190 διαβοητους κεκτησθαι περι αυτον υπηρετας· τοιουτους γαρ προσ
 
 
 

365
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαμβανων Σηρικαις τε ευθυς εκοσμει εσθησι και τηι αλληι κατα στοληι διαπρεπως
κατελαμπρυνε. τουτοις εγκαταλεγεντα τον Βα σιλειον και κατα πολυ προυχειν των
αλλων δοκουντα κατα την σωματικην ρωμην και ψυχικην ανδριαν πρωτοστρατωρα
τουτον προβαλλεται. αει δε τοις εμπροσθεν επεκτεινομενος ημεραν εξ ημερας επι
πλεον ηγαπατο παρα του Θεοφιλου, και επι τοις οι κειοις προτερημασιν εθαυμαζετο·
ην γαρ κατα τε χειρα γενναιος και κατα ψυχην θαρραλεος και προς παν το
κελευομενον οξυς τε και επιτηδειος. Και ο μεν Βασιλειος ην εν τουτοις, η δε μητηρ
αυτου εγλι χετο μαθειν πως αυτωι τα κατα την οδον εσχε και ποια τις αυτον παυλα
των πονων εδεξατο. δυσθυμουσα δε και ασχαλλουσα οραι καθ' υπνους μεγα φυτον
κυπαρισσωι προσεοικος, ενδον της αυλης αυτης εστηκος, χρυσοις πυκαζομενον
φυλλοις και χρυσους τους κλαδους και το στελεχος εχον, ου εφυπερθεν ο ταυτης
υιος Βασι λειος εκαθεζετο. διυπνισθεισα δε διηγειται το οραμα τινι των ευλαβων
γυναικων· η δε ευθυμειν τε επετρεπεν επι τωι υιωι, και το οραθεν επικρινουσα
βασιλεα Ῥωμαιων γενεσθαι τον υιον αυτης απεφαινετο. τοις προτεροις ουν και
τουτο προσλαβουσα λοιπον η μητηρ ουκετι το απο τουδε περι αυτου εδυσφορει, αλλ'
εχαιρε και χρηστας επι τωι υιωι ετρεφε τας ελπιδας. Συνεβη δε κατ' εκεινο καιρου
Θεοφιλον τον του Βασιλειου κυριον δημοσιων χαριν πραγματων αποσταληναι εις
Πελοποννη 2.191 σον. ειπετο τουτωι και ο Βασιλειος, την αφωρισμενην αυτωι
υπηρεσιαν αποπληρων. ελθοντων δε εις Ἀχαΐαν εισηιει μεν ο Θεο φιλος εις τον του
πρωτοκλητου Ἀνδρεου ναον προσευξομενος, ου συνεισηλθε δ' αυτωι και ο Βασιλειος
τοτε, τηι οικειαι διακονιαι, ως εοικεν, απασχοληθεις. υστερον δε και αυτος τωι
αποστολωι αποπληρων τα καθηκοντα, καιρου δραξαμενος, εισεισι μονος εις τον
ναον. εφηδρευε δε τις τωι θειωι τεμενει του αποστολου μοναχος αρετης
αντιποιουμενος δια βιου. ουτος τον μεν Θεοφιλον εισελθοντα μετα τοσαυτης
δορυφοριας ουτε υπεδεξατο ουτε αναστας κατησπα σατο ουτε τινος ηξιωσε μικρας
γουν προσρησεως, υστερον δε του Βασιλειου εισερχομενου, ως ειρηται, μονου
υπεξανεστη τε ως τινι των κρειττονων, και την εξ εθους τοις βασιλευσι πρεπουσαν
προση νεγκεν ευφημιαν. οπερ των εκεισε παρατυχοντων ιδοντες τινες τηι κατα τους
τοπους εκεινους πρωτευουσηι κατα τε τροπον και ευγε νειαν γυναικι, η ∆ανιηλις απο
του ταυτης ανδρος ωνομαζετο, απαγγελλουσιν. εκεινη δε το διοπτικον του μοναχου,
μηδ' οτι προορατικου χαρισματος ηξιωται αγνοουσα, ουκ εγενετο περι το λεχθεν
αμελης, αλλ' αμα τε ηκουσε και προσκαλεσαμενη τον μο ναχον ονειδιστικα προς
αυτον διεξηιει ρηματα, "τοσουτος χρονος" λεγουσα, "πατερ πνευματικε, εξ ου σοι
γνωριμος εγω καθεστηκα, και οιδας με κατα τον τοπον εν πασι των πολλων
διαφερουσαν, και ουδεποτε ουτε επηγερθης θεασαμενος με ουτε επηυξω μοι· αλλ'
ουδε τωι εμωι υιωι ουτε εγγονωι την τοιαυτην απενειμας φιλο 2.192 φροσυνην. και
πως νυν ανθρωπον ευτελη και ξενον και πενητα διανυοντα βιον ιδων υπεξανεστης
και ως βασιλεα ετιμησας;" "ουχ ως ενα των τυχοντων ειδον τον ανδρα εγω"
αντεφησεν ο μοναχος, "αλλ' ως εκ θεου βασιλεα Ῥωμαιων υπο Χριστου
προκεχειρισμε νον ιδων εξανεστην και επευφημησα· τοις γαρ υπο θεου τετιμη μενοις
οφειλομενη παντως εστι και η εξ ανθρωπων τιμη." Ὁ μεν ουν Θεοφιλος τα
προστεταγμενα ανυσας ειχετο παλιν της επι την βασιλιδα οδου, ο δε Βασιλειος
ασθενειαι συσχεθεις σωματος αυτοθι καταλιμπανεται· επιμελειας δε της
προσηκουσης τυχων προς την ανοδον ητοιμαζετο. ον μετακαλεσαμενη η προρ
ρηθεισα γυνη ∆ανιηλις δωροις αυτον και μεγαλοις δεξιουται χαρι σμασι, μηδεν
ετερον επιζητησασα παρ' αυτου η πνευματικης αδελφοτητος συνδεσμωι συνδεθηναι
προς Ἰωαννην τον ταυτης υιον. ο δε προς το εαυτου αποβλεπων ευτελες και το
περιφανες της γυναικος ως υπερ αυτον μαλλον ουσαν διωθειτο την εντευξιν·
 
 
 

366
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλειονα δε παρακλησιν δεξαμενος εκπληροι τον ταυτης σκοπον. εκπληρωθεισης δε
τηι γυναικι της εφεσεως, εδοξεν αυτηι μη επι κρυπτειν το βουλημα του θεου, αλλα
δημοσιευειν και φανερα τι θεναι τα μεγαλεια του θεου, οις οιδε τροποις
προλεγομενα και δηλοποιουμενα. ιδιαι τοινυν παραστησαμενη τον Βασιλειον "ισθι"
εφη, "ω τεκνον, ως ο θεος σε επι μεγαλης μελλει τιθεναι της σκο πιας και κυριον
αποδεικνυειν πασης της γης. εις εργον ουν εκ βασης της εμης προρρησεως ουδεν
αιτω ετερον παρα σου αλλ' η 2.193 το μονον αγαπασθαι και ελεεισθαι εμε τε και τους
εξ εμου." ο δε, ει δοιη τελεσθηναι θεος τα μηνυομενα, κυριαν αυτην απο φηναι
κατεπηγγειλατο πασης, ει οιον τε, εκεινης της γης. και ουτως ασπασαμενος την
γυναικα ανηιει προς την βασιλευουσαν και τον εαυτου κυριον. απο δε των εντευθεν
αυτωι προσγενομενων χρηματων εξωνησαμενος εις Μακεδονιαν κτησεις ικανας
κατεστη σεν επι ευποριας απαντας τους προσηκοντας δαψιλους, συνην δ' ομως και
διηκονει τωι κυριωι αυτου.
Ἐν τινι δε των ημερων Ἀντιγονος ο των σχολων αφηγουμε νος, ο του
Καισαρος Βαρδα υιος, εστιασιν πολυτελη κατασκευα σαμενος δαιτυμονα ειχε τα
πρωτα των ανακειμενων τον εαυτου πατερα Βαρδαν τον Καισαρα, ος πολλους και
αλλους των συγγε νων και φιλων και συνηθων παραλαβων προς την ευωχιαν απηιει·
συμπαρησαν δ' αυτωι και Βουλγαροι συνηθεις και φιλοι, ουτω παρατυχον τηι βασιλιδι
ενδιατριβοντες. ουκ απην δε της πανδαι σιας ουδε ο Θεοφιλος ο του Βασιλειου
κυριος, οια συγγενης και αυτος του Καισαρος. του δε ποτου προιοντος και
ακμαζουσης της ευωχιας, επει ετυχον οι Βουλγαροι εχοντες τινα μεθ' εαυτων αν δρα
αθλητικον και επ' ισχυι σεμνυνομενον σωματος, εδοκουν επ' αυτωι μεγα φρονειν και
ηλαζονευοντο και μηδενα ειναι τον εις χει ρας αυτου συμπεσειν δυναμενον
εμεγαλαυχουν. λεγει γουν περι μεσας τραπεζας ο Θεοφιλος προς τον Καισαρα ως ει
αρεσκει τηι σηι εξουσιαι, εστι τις των υπηρετουντων μοι δυναμενος συμπλακη ναι τωι
περιβοητωι τουτωι Βουλγαρωι· μεγα γαρ ονειδος Ῥωμαιοις, 2.194 ει ουτως
ακαταγωνιστος ουτος εν Βουλγαριαι παραγενηται. απο δεξαμενου δε τον λογον του
Καισαρος, και προσταξαντος εις μεσον αγεσθαι τον νεανισκον, ο πατρικιος
Κωνσταντινος ο Θωμα του λογοθετου πατηρ, σφοδρα φιλιως προς τον Βασιλειον
διακειμε νος ατε και αυτος εξ Ἀρμενιων την του γενους ελκων σειραν, καθυγρον
ιδων τον τοπον εν ωιπερ εμελλον οι παλαισται συμπλα κηναι, και δεισας τον εκ της
υγροτητος ολισθον, κονιν και πρι σμα απο ξυλων επιρραινει τωι εδαφει. ου
γενομενου συμπλακεις τωι Βουλγαρωι ο Βασιλειος, και ωσπερ τι παιδιον νεογνον
πιεσας και περισφιγξας αυτον, ωσπερ τινα δεσμον χορτου η ποκον εριου κουφως
ουτω και ραιδιως μετεωρισας επανω της τραπεζης απερρι ψε. τουτο γενομενον χαρας
μεν τους Ῥωμαιους αισχυνης δε τους Βουλγαρους ενεπλησεν. απ' εκεινης δε της
ημερας επι πλεον η του Βασιλειου ηπλουτο φημη ανα την βασιλευουσαν, και τοις
απαντων διεφερετο στομασι περιβλεπτος ηδη καθεστηκως. Συνεβη δε και αλλο τι το
επι πλεον δοξης εξαραν αυτον. ιππος ην παρα τωι βασιλει Μιχαηλ σκληραυχην τε και
δυσηνιος, ηλικιαι μεν και καλλει και ταχει και ωραιοτητι ειδους τους πωποτε
θαυμαζομενους υπερβαλλομενος, ος ει ετυχε λυθεις των δεσμων η αλλως πως
αφεθεις, λιαν ην δυσχερης εις χειρας αυθις ελθειν και πολλα πραγματα προς το
κατασχειν παρειχε τοις ιπποκομοις. τουτον επικαθημενος τον ιππον ο βασιλευς προς
θηραν εξηιει, και κατευστοχησας λαγωου τηι ραβδωι του ιππου καθηλατο προς το
2.195 σφαξαι τον λαγωον. αφετος δε ο ιππος καταληφθεις απεσκιρτα και απεπηδα·
και πολλων συνδραμοντων ιπποκομων τε και αρχον των και των λοιπων των περι
τον βασιλεα, ουκ ην τινι δυνατον κατασχειν τον ιππον, ωστε θυμωθεντα τον
βασιλεα κελευσαι, ει κρατηθειη, διακοπηναι τους οπισθιους αυτου των ποδων. παρηι
 
 
 

367
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τειτο δε ο Καισαρ, και εδειτο του βασιλεως μη δια μιαν κακιαν τοσαυτην αρετην
ιππου ματην παραπολεσθαι. και οι μεν ησαν εν διαλογισμοις τοιουτοις, ο δε
Βασιλειος παραδραμων τωι κυριωι αυτου, "ει περιδραμω τον βασιλικον ιππον" εφη
"και απο του εμου εκτιναχθεις εποχος αυτωι γενωμαι, αρα γε δια την βασιλικην
εφεστριδα και τον κοκκοβαφη χαλινον αγανακτησει ο βασιλευς κατ' εμου;" του δε
προς ους υπομνησαντος τον βασιλεα, κακεινου κελευσαντος τουτο γενεσθαι,
ευφυως ο Βασιλειος τον εαυτου παρελασας ιππον, και τωι του βασιλεως κατα
παραλληλον εξισω σας γραμμην, ηλατο τε ευθεως και προς τον βασιλικον απεπηδη
σεν ιππον, μεγα θαυμα ενεις τοις παρατυχουσι και θεωμενοις. θαυμασας δε και ο
βασιλευς την μετ' ανδριας ευφυΐαν αυτου και συνεσιν, ευθεως αποσπασας αυτον απο
του Θεοφιλιτζη εν τοις εαυτου προσεταξε στρατορσιν. ηγαπα δε διαφεροντως αυτον,
και ταις κατα μικρον προοδοις εις την του πρωτοστρατωρος ταξιν ανηγαγε.
κυνηγεσιας δε ποτε γενομενης τωι βασιλει κατα το Φι λοπατιον προεπορευετο τουτου
ο πρωτοστρατωρ εφιππος, επιφε ρομενος επι ζωνης και το βασιλικον βαρδουκιον.
θορυβου δε και 2.196 βοης γενομενης υπο του πληθους λυκος της υλης εξεθορε
παμμε γεθης. ορμησας δε κατοπιν αυτου ο Βασιλειος ερριψε κατ' αυτου το βασιλικον
βαρδουκιον, και τυχων του θηριου κατα το μεσον της κεφαλης ταυτην
εδιχοτομησεν. οπισθεν δε του βασιλεως κατα το συνηθες επομενος ο Καισαρ, και το
γεγονος θεασαμενος, ειπειν λεγεται προς τινα των συνηθων εν μυστηριωι "τουτον, ω
ταν, ηγουμαι τον ανθρωπον ολεθρον γενησεσθαι αρδην της ημων γε νεας." φασι δ'
οτι και Λεων αυτωι τουτο προεθεσπισεν ο φιλο σοφος, ονομαστι τον ανδρα καλεσας
και σημεια υποφηνας τινα και τωι δακτυλωι δειξας, και τουτον εσεσθαι προειπων της
συμ πασης υμων γενεας τον ολεθρον. ενηδρευσεν ουν αει ο Καισαρ, ηνυε δε ουδεν·
ακυρωσαι γαρ παγχαλεπον ην οπερ απαξ τηι προ νοιαι γενεσθαι εδοκει. Περασαντος
δε ποτε του βασιλεως κυνηγεσιου χαριν εις το Ἀρμαμεντον, και μετα την
κυνηγεσιαν ευωχουμενου συναμα τηι μητρι Θεοδωραι και τισι των συγγενων και
οικειοτατων, εισεκληθη ο πρωτοστρατωρ του βασιλεως κελευσαντος. προς ον η
βασιλις πυκνοτερον ενητενιζε, κατανοουσα και παρεπισκοπουσα τα κατ' αυτον.
επιγνουσα δε τι γνωρισμα και σημειον εν αυτωι, ευθεως ιλιγγωι κατασχεθεισα και
λειποθυμιαι βληθεισα εις γην κατεπεσε. θορυβηθεντος δε του βασιλεως επι τουτωι και
των περι τον βασι λεα, υδωρ τε ευθυς εκομιζετο και μυρα των ευωδων, οις επιρ
ραινοντες την δεσποιναν ανεκαλουντο του πτωματος. μολις δ' ουν εις εαυτην
ελθουσα και του σκοτους ανενεγκουσα, ως ηρωτατο 2.197 παρα του υιου και
βασιλεως εκ ποιας αιτιας επενεχθειη αυτηι τουτι το παθος, μολις εφ' εαυτης
γενομενη ταδε προς τον υιον απε κρινατο "ον, ω τεκνον, τουτον λεγεις Βασιλειον, ο
της ημετερας εστιν αφανισμος γενεας· ειδον γαρ εν αυτωι σημειον παλαι μοι παρα
του σου εξηγηθεν πατρος, προς οπερ ιλιγγιασασα εις γην κατ ωλισθον." ο δε
βασιλευς τουτο μεν λογοις αποτρεπτικοις τουτο δε και πληροφοριαις ενωμοτοις
απηγε την μητερα του δεους, εις το καθεστως επαναγων και παραμυθουμενος, "τον
ανθρωπον τουτον" λεγων "ισθι, ω δεσποινα και μητερ εμη, ανδρα μεν ειναι
γενναιον, ρωμηι τε ανυποστατον και ψυχης ευγενειαι ασυγκρι τον, πιστον δε τα εις
ημας και ευνουν και κατ' ουδεν ημιν κακο νουστατον." και τοτε μεν της τοιαυτης
τυχης επηρειαν ουτω παρεδραμεν ο Βασιλειος· ∆αμιανου δε του παρακοιμωμενου, ος
ευνουχος τε ην και Σκυθης και τηι των πατρικιων αξιαι τετιμητο, τα πραττομενα παρα
του βασιλεως κακιζοντος ως ου κατα το δεον τελουμενα, εξαιρετως δε τα παρα του
θειου αυτου Βαρδα του Καισαρος, ανηρεθισθη ποτε προς επιστροφην ο βασιλευς,
λιαν αμβλυς και νωχελης προς αντιληψιν πραγματων υπαρχων, και ενιας των του
Καισαρος πραξεων ανετρεπε ταχα και διωρθουτο. οπερ μη φερων ο Καισαρ
 
 
 

368
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαθρηδον κατα του ∆αμιανου συσκευα ζεται· και πολλαις διαβολαις κατ' αυτου προς
τον βασιλεα χρη σαμενος, και πιθανως σοφισαμενος τας κατηγοριας, ισχυσε με
ταστησαι τον βασιλεα της περι τον ∆αμιανον ευνοιας, ως και δια δεξασθαι
δυνηθηναι της οικειας αξιας αυτον. εξωσθεντος ουν 2.198 εκεινου εχηρευε λοιπον
επι χρονον τινα το του παρακοιμωμενου λειτουργημα· του Καισαρος δε και της περι
αυτον φατριας αλλον και αλλον εις τουτο προβιβαζοντων, η του θεου προνοια, αορα
τως ως αυτηι βουλητον τα πραγματα διεξαγουσα, πασαν φρονη σιν και πανουργιαν
απεδειξεν απρακτον.
Μετα χρονον γαρ τινα προβαλλεται παρακοιμωμενον ο βασιλευς τον
Βασιλειον, τιμησας αυτον και πατρικιοτητι, και γυναικι συζευξας ευπρεπειαι τε σωμα
τος και καλλει και σωφροσυνηι πασων πρωτευουσηι των κατ' αυ την· αυτη δε ην
θυγατηρ του παρα παντων επι φρονησει και ευ γενειαι διαβοητου Ἴγγερος, του
γενους καταγομενου των Μαρτι νακιων. τουτου δε γενομενου, και προσθηκην της
προς τον Βα σιλειον του βασιλεως αγαπης επιδιδουσης αει, ορων ο Καισαρ, και τωι
φθονωι δακνομενος και περι του μελλοντος ορρωδων, ελεγε πολλακις προς τους
αυτον αναπεισαντας αποσκευασασθαι τον ∆α μιανον οτι ταις κακοβουλιαις υμων
πιθησας εγω, εξωσας αλω πεκα, λεοντα αντεισηγαγον, ινα παντας ημας αθροως
λαφυ ξηται. Ἄρτι δε του βασιλεως Μιχαηλ κατα Κρητων εξελασαντος μετα Βαρδα
Καισαρος του θειου αυτου, και σοβαρωτερον απτο μενου των πραγματων του Βαρδα
και κατα μικρον ανιωντος τον βασιλεα και τοις περι αυτον υπονοιας αφορμην
διδοντος, επει εν τοις Κηποις εγενοντο (τοπος δε οι Κηποι κατα την παραλιον, ενθα
προς την θαλασσαν εισβολας ποιειται ο Μαιανδρος ποταμος), εν ταυθα δη της
συσκευης και μελετης γενομενης τοις περι τον βασι λεα, ινα μη καταταχηθεντες
παθωσι μαλλον η δρασωσιν, επι 2.199 σπευσαντες αναιρουσι τον Βαρδαν, καθως
ανωθεν ο λογος διαρ ρηδην εδηλωσε, περιπλακεντα τοις του βασιλεως ποσι. πρωτην
ηγε τηνικαυτα μην ο Ἀπριλλιος της ιδʹ επινεμησεως. αποκταν θεντος ουν του Βαρδα
ευθυς ο βασιλευς την τε στρατοπεδειαν καταλυει και νοστου προς την βασιλευουσαν
μεμνηται. επανελθων δε προς το Βυζαντιον, επειπερ οικειας ημοιρει γονης,
εισποιειται τε τον Βασιλειον και εις την των μαγιστρων αναβιβαζει τιμην. ο μη
φερων υπο φθονου ο Συμβατιος ο λογοθετης των δρομου, ο του Καισαρος Βαρδα
γαμβρος, προφασισαμενος το μη δυνασθαι ζην επι της βασιλιδος την των Θραικησιων
εξαιτει στρατηγιαν, και δη και λαμβανει. ολιγου δε καιρου παρελθοντος και της βασι
λειας επισφαλως κυβερνωμενης, ατε του βασιλεως προς αλλοις αλλ' ου ταις των
πραγματων διοικησεσι τον νουν εχοντος, και του θανατου δε του Βαρδα καθαρως
ελεγξαντος την αυτου ουθενειαν και αφελειαν (εκεινου γαρ επαγρυπνουντος ως
κοινωνου των πρα γματων, και της διοικησεως καθ' οσον οιον τε αντεχομενου, τηι
τουτου επιμελειαι και σπουδηι η του βασιλεως ουθενεια εκαλυπτετο· επει δ' εκεινος
απεσφαγη και η πασα της βασιλειας φροντις εις μονον περιεστη τον βασιλεα, τοτε δη
καθαρως το αυτου ανεπιτη δειον και προς τας πολιτικας πραξεις αναπεπτωκος
εξηλεγχετο), εγινοντο παρα του κοινου συνεχεις διαγογγυσμοι κατα του βασι λεως,
και ουθ' η συγκλητος ουτε το πολιτευμα τοις πραττομενοις ηρεσκοντο, και αυτο δη
το στρατευμα ανασεσοβημενον και κεκινη μενον ετυγχανεν. ατινα δια των
οικειοτατων ο βασιλευς ενωτιζο2.200 μενος, και την εαυτου κατανοων προς τας
κοσμικας επιχειρησεις αδεξιοτητα, αμα δε και επαναστασιν ευλαβηθεις, κοινωνον
εγνω των πραγματων προσλαβεσθαι και της αρχης. και επει προ ολι γου, ως ανωθεν
ειπομεν, υιοποιησαμενος ην τον Βασιλειον, ᾔδει δε αυτον και ανδριαι και συνεσει
των πολλων διαφεροντα και ικα νον αναπληρουν το εν τηι κυβερνησει του κοσμικου
σκαφους υστε ρημα, το πλεον δε και υπερτατης δυναμεως εναγουσης εις τουτο
 
 
 

369
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον, και βασιλειας τιμηι και δοξηι και χρισματι κατακοσμει τον Βασιλειον, κατα την
ιεραν και αγιαν ημεραν της πεντηκοστης, εν τωι περιωνυμωι της του θεου σοφιας
ναωι, δημοσιαν προοδον ποιη σαμενος, και τον βασιλειον τωι Βασιλειωι περιτιθησι
στεφανον, εκτην προς εικοσιν αγοντος του Μαΐου μηνος της ιδʹ επινεμη σεως.
Τουτο μαθων ο Συμβατιος μετριως ουκ ηνεγκεν, αλλα συνεργον ειληφως και
τον πατρικιον Πηγανην (στρατηγετης δε ουτος του Ὀψικιου ετυγχανε) προς
αποστασιν ειδον, Μιχαηλ μεν ευφημουντες τον βασιλεα, ως αν εκ τουτου τα πληθη
επαγοιντο και μη δοκοιεν χειρας αιρειν κατα του αυτοκρατορος, δυσφη μουντες δε
τον Βασιλειον και μυριαις πλυνοντες υβρεσι. και ταυτα μεν επραττετο θερους·
χειμων δ' επιστας τας συστασεις τουτων διελυσε, των αρχηγων της απονοιας φυγηι
την σωτηριαν πραγμα τευσαμενων. ο μεν ουν Συμβατιος την Πλατειαν πετραν (φρου
2.201 ριον δε τουτο ερυμνον και δυσαλωτον κατα την Ἀσιαν διακειμενον)
επεισερχεται, ο δε Πηγανης κατεσχε το Κοτυαειον. αλλα μετα μικρον
καταπολεμηθεντες δεσμιοι προς αυτον αναφερονται τον βασιλεα· οι και τους
οφθαλμους πηρωθεντες, και προσετι του των την μεν δεξιαν ο Συμβατιος την ρινα
δε ο Πηγανης αποτμη θεις, εξοριαις παραπεμπονται. Παντες δ' ηυφρανθησαν επι τηι
αναρρησει του Βασιλειου οι της Ῥωμαιων βασιλειας υπηκοοι, γλιχομενοι ανδρα
θεασασθαι επι των οιακων της βασιλειας καθημενον ιδιωτικης τε τυχης πε
πειραμενον και μη αγνοουντα οια πασχουσιν υπο των δυνατωτε ρων οι
ταπεινοτεροι. ελυπει γαρ αυτους και η του βασιλεως Μι χαηλ αρχη λιαν υγρα και
εκδεδιηιτημενη υπαρχουσα, και μηδεν αλλο εργον εχουσα αλλ' η κωμους και μεθας,
και ευθηνουσαν ιπποδρομιαν και γελωτοποιους και τας αλλας τας παρεξηυλημενας
των πραξεων, ων ως εν παροδωι μνειαν ανωθεν ο λογος δια βρα χεων εθετο, τους
βασιλικους θησαυρους κιναιδοις και σαμβυκι στριαις και ορχηστρισι και ακολαστων
ολων πληθυι δικρανοις ολοις αποκενουντος. αφ' ων τα μεν Ῥωμαιων
εστενοχωρειτο πρα γματα, αυτος δε στενοχωρουμενος υπο της ενδειας, και μη εχων
ο τι και δρασειεν, αδικους πορους επενοειτο εις θεραπειαν ταχα της χρειας, και
χειρας ανοσιους επεβαλλε τοις κατα μηδεν ολως αυτωι προσηκουσι. κατεπαιζε δε και
των θειων μετα μικρων και ασελγων ανδρογυνων· και ουδεν ην αρρητουργημα ο μη
δι' αυτου 2.202 και των αλλως παρατρεφομενων αυτωι και ελεγετο και επραττετο.
αποτρεπειν δε των τοιουτων αθεμιτων εργων τουτον βουλομενος ο Βασιλειος
πολλακις πειραθεις ου μονον ουκ ισχυσε, μαλλον μεν ουν και προς οργην ανηρεθισε,
και μελεταν κατ' αυτου σκαια και ατοπα ανεκινησε, καθως εν τοις εμπροσθεν
ειρηται. ταις δε κατ' αυτου συνεχεσιν επιβουλαις και μελεταις εκδειματωθεις ο Βασι
λειος δρασαι τι μαλλον προ του παθειν ηγωνισατο· ουκουν και παρασκευασαμενος
μετα τινων οικειων τε και συγγενων και των παρακοιτων εν τοις βασιλειοις
στρατιωτων αναιρει τον βασιλεα εν τοις παλατιοις του αγιου μεγαλου μαρτυρος
Μαμαντος. Και Μιχαηλ μεν ουτω βιους ανειμενως και μαλθακως τοιου τον και το
τελος εδεξατο, αναγορευεται δε μοναρχος ευθυς ο Βα σιλειος παρα τε των
συνωμοτων πρωτον, ειτα και της συγκλητου βουλης και των βασιλικων ταγματων
και παντος του στρατευμα τος και της πληθυος της αστικης. αμα δε τωι παρελθειν επι
την των ολων αρχην, προσκαλεσαμενος αυτικα την γερουσιαν και τους εν αξιωμασι
προυχοντας, τον βασιλικον ηνεωιξε θησαυρον, και ουδεν ετερον εκ τοσουτου των
χρηματων πληθους ευρεθη ει μη, ως και προσθεν ειρηται, τρια μονα κεντηναρια.
ζητησας ουν ο βασιλευς την της εξοδου απογραφην, και ταυτην ευρων παρα τινι
γεροντι ευνουχωι, και μαθων οπηι ταυτα εχωρησε, βουλην περι τουτου προυθετο τοις
αριστοις. ψηφου δε παρα παντων δοθει σης εκεινους τους κακως ταυτα λαβοντας
αντιστρεψαι τα ληφθεν τα προς το δημοσιον, ο βασιλευς του αγαν υπενδιδους τα
 
 
 

370
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημιση ων εκαστος ελαβεν αντιστρεψαι προς το βασιλικον ταμιειον εκε 2.203 λευσε·
και ουτως απο των τοιουτων συνηχθη τωι δημοσιωι χρυσιου κεντηναρια τριακοσια.
εποιησατο δε και προοδον ο βασιλευς δημοσιαν επι τον μεγαν της του θεου λογου
σοφιας ναον, και χρη ματα πολλα εν τωι υποστρεφειν τωι πληθει διενειμεν, ουκ εκ
των δημοσιων αλλ' εκ των ιδιαι διαφεροντων αυτωι· προσεγενετο γαρ αυτωι πληθος
χρηματων απροσδοκητον και απο θησαυρων κεκρυμ μενων αναφανεντων της γης.
ευρεθη δε και εν τωι ειδικωι χρυσιον ουκ ολιγον, οπερ ο προβεβασιλευκως Μιχαηλ
συνελεξε, την θρυ λουμενην εκεινην πλατανον χωνευσας και τους δυο ολοχρυσους
γρυπας και τους δυο σφυρηλατους λεοντας και το ολοχρυσον οργα νον και ετερα
των επι της τραπεζης χρυσωματων εργα διαφορα, και βασιλικας και Αυγουστικας
στολας, οισπερ εμελλεν αποχρη σασθαι προς τα αυτωι καταθυμια, φθασαν δε το
χρεων εις Βα σιλειον ταυτα διεβιβασθη. αλλα ταυτα μεν υστερον. Ἄρτι δε της αρχης
επιβας ο Βασιλειος πρωτον μεν επι τας αρχας αδωροτατους λεγομενους
προυβαλλετο και μαρτυρουμενους τας ιδιας χειρας καθαρας παντοιου διαφυλαττειν
λημματος, ειθ' ουτως δικαιοσυνης επεμελειτο, και ισονομιαν εμπολιτευεσθαι τοις
αρχομενοις και το μη καταδυναστευεσθαι υπο των πλουσιων τους πενεστερους
επραγματευσατο. πανταχου δε διαταγματα εξετιθει τελεον εξαρθηναι την αδικιαν
οριζοντα. δικαστας τε εταξε, σι τηρεσιοις και φιλοτιμιαις παντοδαπαις αυτους
μεγαλυνας, και ταξας διημερευειν και τας διενεξεις διαλυειν των φιλονεικουντων,
2.204 τοπους αφορισας αυτοις επιτηδειους, την τε Μαγναυραν και τον καλουμενον
ιπποδρομον και την λεγομενην Χαλκην, χρονωι μογη σασαν και οσον ουδεπω πεσειν
κινδυνευουσαν επισκευασας και και νουργησας. εταξε δε και τροφην τοις
πενεστεροις των τας δικας εχοντων, ινα μη υπο ενδειας πιεζομενοι ταις δικαις
απαγορευοιεν. επεδιδου δε και εαυτον εις το τοιουτον μερος, οπηνικα των στρα
τειων ετυχεν αγων σχολην και του χρηματιζειν ταις απανταχοθεν πρεσβειαις, και
εις το λεγομενον γενικον κατιων τους εισπραττο μενους εσκοπει παρα του δημοσιου,
μη που τις αδικως εισπρατ τοιτο, και ουτως τοις αδικουμενοις επημυνε. λεγεται δ'
οτι κατ ελθοντος αυτου εις την ειρημενην διατριβην, ως ουδεις ετυχεν εγκαλων,
υποτοπασας ειργεσθαι απο τινων της εις αυτον εισοδου τους δεομενους, απεστειλε
τινας των δορυφορων κατα πολλα μερη της πολεως ζητησοντας ει τις εστι βοηθειας
δεομενος. ως δ' επανηλθον εκεινοι μηδενα μηδαμως ευρηκεναι λεγοντες, μεθ' ηδο
νης τε απεσταξε δακρυον και θεωι την ευχαριστιαν απεδωκεν. Ὁρων δε οτι εστι τις
τοις πονηροις εις το αδικειν αφορμη δια το συντομον απο των εν τοις αριθμοις
μοριων, του ημισεος φημι και εκτου και δωδεκατου και των τοιουτων, χρωμενων
τοις παλαιοις σημειοις των γραφεων, ηθελησε και την τοιαυτην των αδικειν
ελομενων περιελειν αφορμην, και διωρισατο γραμμασι λι τοις, α και τοις αγροικοις
αναγινωσκεσθαι ραιδιον, τα τοιαυτα 2.205 γραφεσθαι σημεια, οικοθεν καταβαλων
και την των χαρτιων δα πανην και την των γραμματων και την των γραφεων.
Ἐπιστροφην δ' εποιησατο και των εκκλησιαστικων πραγμα των, εκβαλων μεν της
αρχιερωσυνης μετα συνοδου συναθροισθει σης τον επεισπηδησαντα τηι αρχηι Φωτιον,
σχολαζειν κελευσας εως αν τον δικαιως ταχθεντα προς αυτον μεταστησηι θεος,
αντεισαγα γων δε τον κακως και παρανομως εκβληθεντα παρα του Βαρδα Ἰγνατιον.
και ουτω γαληνιαν τας του θεου εκκλησιας παρε σκευασεν.
Ἀλλα και τους πολιτικους νομους πολλην ασαφειαν και συγ χυσιν εχοντας
ιδων, και τουτους κατα το προσηκον προσφορως επανασωσασθαι εσπευσε, και την
μεν των ανηιρημενων αχρηστιαν περιελειν, των δε κυριων ανακαθαραι το πληθος.
ουκ εσχε δε καιρον προκαταληφθεις θανατωι. ηρξατο δε του εργου και εξε πληρωσε
Λεων ο υιος αυτου μετα ταυτα. Κατα το πρωτον ετος της βασιλειας του Βασιλειου
 
 
 

371
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιβουλη και συσκευη τις εγενετο κατ' αυτου, εξαρχοντων της μελετης Γεωργιου και
Συμβατιου των πατρικιων. φωραθεντος δε του κακουργηματος, προφανων δε
γενομενων και των ελεγχων, ουτοι μεν εκκοπτονται τους οφθαλμους ως αιτιοι
πρωτουργοι της συμ βουλης, το δε λοιπον απαν πληθος των συνωμοτων
πομπευθεντες εξωρισθησαν. ανακοπτων δε τας επιβουλας των βασιλειωντων,
στεφει Κωνσταντινον και Λεοντα τους οικειους αυτου υιους. τωι 2.206 δε τριτωι ετει
της μοναρχιας αναγορευει και Ἀλεξανδρον τον υιον. τον δε νεωτερον παντων
Στεφανον ιεροι και τηι του θεου καταλεγει εκκλησιαι. επει δε και τεσσαρες ησαν αυτωι
θυγατερες, εν τωι θειωι σεμνειωι της πανευφημου μαρτυρος Ευφημιας και ταυτας
καθιεροι. Ουτω δ' ως εδοκει ευ διαθεις τα οικεια, και κατα των αν τιτασσομενων τηι
Ῥωμανιαι εσπευσεν εκστρατευσαι. και δη τους στρατιωτικους καταλογους
ελαττωθεντας παρα του πρυην βεβασι λευκοτος Μιχαηλ εκ του διακοπηναι τας
ρογας αυτων και τα σι τηρεσια, δια νεων συλλογης αναπληρωσας τας φαλαγγας
κατα των βαρβαρων εστρατευσε, και προτερον μεν κατα της Τεφρικης, ης ο
Χρυσοχειρ ηγειτο, επ' ανδριαι και συνεσει διαφερειν δοκων και σφοδρα τα Ῥωμαιων
κατατρεχων και ληιζομενος. κατα τουτου και της πολεως εκστρατευει ο βασιλευς.
του δε μη υποσταντος την επελευσιν αλλ' εισω τειχων γενομενου, καταδραμων την
υπ' αυτον απασαν χωραν ο βασιλευς και ληισαμενος, και προς αυτωι τωι τειχει της
Τεφρικης εθετο την παρεμβολην, δια προσεδρειας μακρας ελειν το ερυμα οιηθεις.
επει δε κατενοησε παντοθεν κατωχυρωμενον αυτο, και ανελπιστον ην αλωθηναι
πολιορκιαι (ηδη γαρ και παντα τα εν τηι χωραι αναγκαια κατεδηδοτο), ελυσε την
πολιορκιαν, τα πλησιαζοντα τηι Τεφρικηι φρουρια εκπορθησας, 2.207 την Ἄβαραν,
τον Κοπτον, την Σπαθην και αλλα πολλα. αγειρας δε τον στρατον εκειθεν επανηιει
μετα λαμπρων των τροπαιων τε και λαφυρων. Ληιζομενης δε της περι την Τεφρικην
χωρας απασης και εκπορθουμενης, η γειτονουσα ταυτηι πολις των Ἰσμαηλιτων ηι
Ταυρας η επωνυμια, ομαιχμιαν εχουσα και κοινοπραγιαν μετα της Τεφρικης,
ορρωδησασα τον κινδυνον, πρεσβεις πεμψασα ειρηνης ηξιου τυχειν και ταις
συμμαχισιν εγγραφηναι Ῥωμαιων· και δη ετυχε του βασιλεως μετα προσηνειας
δεξαμενου την πρεσ βειαν. προσερρυη δε και ο Κουρτεριος, γενος ων Ἀρμενιος, ος
κατειχε την Λοκαναν και τας εσχατιας των Ῥωμαιων συνεχως επορθει και
κατεστρεφετο, εαυτον παραδους τωι βασιλει και την πολιν και τον υπεικοντα αυτωι
λαον. εν ωι δε ταυτα επραττετο, λαον ο βασιλευς κατα Σαμοσατων και της λεγομενης
Ζαπετρας επιλεκτων πολεμιστων εκπεμψας ευτυχησεν, εξ εφοδου τα στενα του
στρατου διελθοντος αυτηι τε τηι πολει εξαιφνης επεισπεσοντος· κατεσχεθη τε γαρ η
πολις τωι απροσδοκητωι, και λαος απεσφαγη πολυς, και αιχμαλωσια εληφθη απειρος,
και δεσμιοι Ῥωμαιοι χρονιων δεσμων ηλευθερωθησαν. καταδραμων δε και πυρπολη
σας ο πεμφθεις λαος τα συμπαρακειμενα της χωρας και τα Σαμο σατα εξεπορθησε,
και ομοιαι ρυμηι περαιωθεις τον Ευφρατην και πασαν την περαιαν αιχμαλωτισας, και
πολλην συλλεξας αιχμα 2.208 λωσιαν και λαφυρα, υπεστρεψεν ασινης προς τον
αυτοκρατορα, προς τωι Ἀτζαρνουκ ποταμωι την παρεμβολην εχοντα. Ἐντευθεν αρας
ο βασιλευς μετα παντος του στρατου την επι Μελιτηνην αγουσαν ωδευε.
προσπελασας δε τωι Ευφρατηι, και ωραι θερους πελαγιζοντα τουτον ευρων και
παντελως αβατον, γεφυρωσας τον ποταμον διεπερασε. και πολλα της χωρας λυμη
ναμενος και καταστρεψαμενος, ελων δε και το φρουριον ο Ῥαψα κιον λεγεται, μερος
δε του στρατου τηι μεταξυ Ἀρσινου τε και Ευφρατου χωραι εκπεμψας καταδραμειν
προσεταξεν, οι πασαν αυ την απτερωι ταχει διαδραμοντες, το τε λεγομενον
Καρκινιον και το Γλασχων και το Ἄμαν και το Μουρηξ και το Ἄβδηλα ειλον και
εξεπορθησαν. αυτος δε τηι Μελιτηνηι προσβαλων ευανδρουσηι τοτε και πληθυι
 
 
 

372
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βαρβαρων γεγανωμενηι, επει τοις τειχεσιν επλησιασε, βαρβαρικας υπεδεξατο
φαλαγγας μετα φρυαγματων και αλαλαγμων απαντωσας αυτωι, οις νεανικως
συμμιξας και πρωτος της φαλαγγος προισταμενος τους αντιτεταγμενους ετρεψατο,
ειθ' οι λοιποι τους αλλους, και μεχρι του αστεως αναιρουντες εδιω κον, ως
καταστρωθηναι το μεταξυ εδαφος και πληρωθηναι νε κρων, αλωναι δε και ζωντας
ουκ ολιγους, τους δε λοιπους αγεν νως εισω τειχων συγκλεισθηναι. εβουληθη μεν
ουν ο βασιλευς ελεπολεσι και μηχαναις αποπειρασθαι του χωριου· ως δε εωρα την
πολιν ευπυργον και πληθει των απο του τειχους αμυνομενων βριθουσαν, επυθετο δε
και παρα των αυτομολων αφθονιαν εχειν 2.209 πολλην των επιτηδειων και μη
δεδιεναι χρονιαν πολιορκιαν, αρας εντευθεν τηι Μανιχαιων προσβαλλει γηι, και
παντα τα εν ποσιν εκτεφρωσας, το Ἀργαουθ λεγομενον φρουριον και το Κουτακιου
και το Στεφανου και το Ἀραραχ εμπρησας κατεσκαψεν. εκειθεν αγειρας τον στρατον
της επι την βασιλευουσαν ειχετο. και τους μεν αριστευσαντας των στρατιωτων
τιμησας απελυσεν· αυτος δε την βασιλιδα κατασχων και περαιωθεις εις Θραικην, εκ
του Ἑβδο μου την δημοσιαν ποιησαμενος προοδον, δια της χρυσης πορτης εισελθων
και θριαμβον καταγαγων μεγαλοπρεπεστατον, του δημου παντος επινικιοις φωναις
και ευφημιαις αυτον μεγαλυνοντος αχρι του ναου της του θεου ενυποστατου σοφιας
εγενετο. εκεισε δε γενομενος και τωι θεωι ευχαριστηριους αποδους υμνους, παρα
Ἰγνα τιου τε του πατριαρχου ταινιωθεις στεφανοις, επανηκεν εις τα βασιλεια,
μικρον τε συνησθεις τηι γυναικι και τοις τεκνοις των πολιτικων αυθις ειχετο
διοικησεων.
Τωι δ' επιοντι χρονωι του των Μανιχαιων εξηγουμενου Χρυσοχειρος εις την
των Ῥωμαιων εμβαλοντος βαρει στρατωι και ταυτην ληιζομενου, αποστελλει κατ'
αυτου συνηθως ο βασιλευς τον των σχολων εξηγουμενον. ουτος δε παντα τον
Ῥωμαικον στρατον συμπαρειληφως, επειδη σταδαιαι μαχηι κριναι το παν εδειλια,
παρειπετο τεως αυτωι απο τινος διαστηματος, και τας μερικας ανειργε καταδρομας,
και ου συνεχωρει κατα της χωρας 2.210 αδεως διασκιδνασθαι. ως ουν τα μεν δρων
τα δε απρακτων ο βαρβαρος ηδη και της προς τα οικοι επανοδου εμεμνητο και μετα
λειας συχνης υπεστρεψεν, ο δομεστικος των σχολων δυο των στρα τηγων αφωρισε,
τον τε του Χαρσιανου και τον των Ἀρμενιακων, μετα της περι αυτον δυναμεως
εκαστον συμπαρομαρτειν τωι Χρυ σοχειρι αχρι του λεγομενου Βαθυρρυακος,
κακειθεν ει μεν επα φησει, φησι, κατα των Ῥωμαικων οριων στρατον, δηλα θεσθαι
αυτωι τα περι τουτου, ει δε οικαδε αμεταστρεπτι βαδισειεν, εασαν τας τουτον αυθις
επανελθειν προς αυτον. εσπερας ουν καταλα βουσης, και του βαρβαρικου
στρατευματος γεγονοτος κατα τον Βαθυρρυακα αυλισαμενου τε κατα την του ορους
υπωρειαν, των δε ειρημενων στρατηγων κατασχοντων τα τουτου μετεωροτερα και
το μελλον αποσκοπουντων, εμπιπτει τις ερις περι πρωτειων και αμιλλα τοις των δυο
θεματων στρατιωταις· οι μεν γαρ του Χαρ σιανου εαυτοις ενισταντο τα της ανδριας
αρμοζειν πρωτεια, εμ παλιν δε εαυτοις οι Ἀρμενιακοι. ως ουν επι πλειστον εχωρει τα
της φιλονεικιας και προς το μεγαλαυχον εκατερα ερρεπε των τα γματων, ενταυθα
δη λεγεται παρα τινος λεχθηναι του των Ἀρμε νιακων συστηματος ως ινα τι ματην
ω συστρατιωται απρεπως θρασυνομεθα, εξον τοις εργοις αναμφισβητητον αρετην
επιδειξα σθαι; οι πολεμιοι γαρ ου μακραν, και εξεστιν επι των εργων φα νηναι τους
αριστεις. τους τοιουτους τοινυν λογους διενωτισθεντες οι στρατηγοι και την προς
ανδριαν ορμην κατανοησαντες του λαου, καταμαθοντες δε και την απο του τοπου
βοηθειαν, οτι εξ υπερ δεξιων μελλουσιν επιτιθεσθαι τοις πολεμιοις εν κοιλωι
κειμενοις 2.211 τοπωι, διχηι διαιρουσι την δυναμιν. και το μεν εκκριτον ταυτης αχρις
εξακοσιων μετ' αυτων γε των στρατηγων προσβαλειν εκριθη τωι των βαρβαρων
 
 
 

373
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

στρατωι· το δε λοιπον και ευαριθμητον της Ῥωμαικης στρατιας εις δοκησιν πληθους
αυτου που σκευασαντες προς τα μετεωρα εστησαν, συνθημα δοντες ιν' οταν ουτοι
προσ βαλωσι τοις εχθροις, κακεινοι συν αλαλαγμωι μεγιστωι και σαλ πιγξιν
εκπληκτικην βοην αναρρηξωσι, συνεπηχουντων και των ορεων, και ουτως αφανως
δια της νυκτος τηι στρατοπεδειαι των εχθρων πλησιαζωσι. και τοιουτου δοθεντος
συνθηματος, ουπω του ηλιου τας ακρωρειας αυγαζοντος, βοηι στιβαραι παιανισαντες
και το "σταυρος νενικηκε" συμβοησαντες επιτιθενται τοις εχθροις,
συνεπαλαλαζοντων απο του ορους και των λοιπων. ευθυς ουν οι βαρβαροι τωι
ανελπιστωι καταπλαγεντες, και μητε συστηναι μητε το επιον πληθος οσον εστι
λαβοντες καιρον ιδειν, μητ' αλλο τι σωτηριον εαυτοις εκ του παραχρημα
βουλευσασθαι, ωρμησαν προς φυγην. των ουν διωκοντων Ῥωμαιων και τους μη
συνοντας επιβοωμενων στρατηγους και τα ταγματα και τον των σχολων
αφηγουμενον, καθαπερ αυτοις συνετετακτο, και των φευγοντων εις πλειονα
συνελαυνομενων φοβον και ταραχην, συνεβη μεχρι μιλιων τριακοντα γενεσθαι την
διωξιν και τον μεταξυ χωρον απει ροις καταστρωθηναι νεκροις. Τοτε δη και ο
αναιδης Χρυσοχειρ συν ολιγοις φευγων των μετ' αυτον, επει καταδιωκειν εγνω
Ῥωμαιον τινα Πουλαδην την 2.212 προσηγοριαν, ον αιχμαλωτον ελαβε ποτε κατα
την Τεφρικην και δια αστεισμον και χαριτα συνηθη ειχε και γνωριμον, θεασαμενος
αυτον και γνωρισας, επιστραφεις "τι σοι" φησιν, "ω αθλιε Πουλαδη, διεπραξαμην
κακον, οτι με ουτω καταδιωκεις μανιω δως επιθυμων ανελειν;" ο δε συντομως
υπολαβων, "των ευεργε σιων σου, πατρων, την αμοιβην" εφη "αποδουναι σοι κατα
την παρουσαν ημεραν πεποιθως ειμι τωι θεωι." ο μεν ουν προηιει οια τις εμβροντητος
και βεβλαμμενος τας φρενας, ο δε εφειπετο μετ' ευτολμιας νεανικης. ταφρωι δε
βαθειαι ο διωκομενος εντυχων, και υπερπηδησαι ταυτην τον ιππον μη συγχωρων,
βαλλεται κατο πιν παρα του Πουλαδου φθασαντος κοντωι κατα της πλευρας. και ο
μεν ευθεως περιδινηθεις τωι αλγηματι κατερρυη του ιππου, των δε συν αυτωι τις
(∆ιακονιτζης τουτωι ην το επωνυμον) του ιππου ριψας εαυτον επιμελειας ηξιου τον
πεσοντα, τοις τε οικειοις γο νασι την εκεινου κεφαλην επιθεις και το συμβαν
οδυρομενος. εν τοσουτωι δε προσγινονται τωι Πουλαδηι και ετεροι, και καθαλλο μενοι
εκ των ιππων την του Χρυσοχειρος αποτεμνουσι κεφαλην ηδη θανατωντος και
εκλιμπανοντος. δεσμουσι δε και τον ∆ιακονιτζην και τοις αλλοις αιχμαλωτοις
συγκαταλεγουσιν. ευθυς ουν ευαγγελια προς τον βασιλεα εκπεμπονται, μεθ' ων ην
και η του Χρυσοχειρος κεφαλη. πεσοντος ουν του Χρυσοχειρος συναπε μαρανθη
πασα η ανθουσα της Τεφρικης ευανδρια. και τα μεν κατα την Τεφρικην τοιουτον
εσχε το τελος, και εν ωραι μιαι η επι μειζον δοξης αρθεισα υψος των Μανιχαιων
πληθυς ωσει καπνος διελυθη. 2.213 Ἰγνατιου δε του πατριαρχου την παρουσαν
μεταλλαξαμενου ζωην, απεδωκεν αυθις την εκκλησιαν Φωτιωι ο βασιλευς. κατα
τουτον τον καιρον επιβουλη μηνυεται τωι βασιλει παρα τινος των συνωμοτων,
εξαρχον εχουσα τον πατρικιον Ῥωμανον τον Κουρ κουαν. και δη συλληφθεντων
των επιβουλευσαντων ο μεν Κουρ κουας επηρωθη τους οφθαλμους, οι δε λοιποι
τυφθεντες και κα ρεντες εξωρισθησαν. ο αυτος βασιλευς και το Λουλον φρουριον
υπο Σαρακηνων κατεχομενον ανεκτησατο. προσεθετο δε αυτωι και το Μελουος, και
δεσποτην τον βασιλεα ανηγορευεν. εξεπορ θησε δε και την των Μανιχαιων
μητροπολιν την Καμειαν δι' εαυτου. Ἔαρος δε ηδη λαμποντος, τον πρεσβυτερον των
υιων ειλη φως Κωνσταντινον εκστρατευει κατα Συριας. και την προς τωι Ἀργαιωι
Καισαρειαν την πρωτην καταλαβων των Καππαδοκων, εκεισε τε αυλισαμενος, την
μεν αλλην πληθυν τακτικαις εξεπονει μελεταις, μοιραν δε του στρατου αποτεμων
κατοπτας εξεπεμψεν. αυτος δε κατοπιν εφειπετο. οι δε προοπται και προδρομοι τας
 
 
 

374
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ερη μους οξεως διαδραμοντες φρουριον το λεγομενον Ξυλοκαστρον και το ετερον το
καλουμενον Φυροκαστρον εξεπορθησαν, και τους ενοικους τουτων ηνδραποδισαντο.
εφ' οις καταπλαγεντες οι το του Φαλακρου λεγομενον καστρον οικουντες εκουσιως
προσεχωρη σαν τοις Ῥωμαιοις. ο δε του Ἄμβρωνος υιος Ἀπαβδελε, ο τηςἈναβαρζης
αμηρας, εως μεν μακραν απειχεν ο βασιλευς, βαρ 2.214 βαρικως εθρασυνετο, επει δε
ηγγιζε, τωι των Μελιτηνων στιφει συμμιξας φυγηι την μετ' αυτου σωτηριαν
επραγματευσατο. ο δε βασιλευς την τε Κασαμαν εξεπορθησε και την Καρβαν την
Ἀρδα λαν τε και την Ἐρημοσυκεαν, οπηνικα και Σιμας εκεινος ο του Ταηλ, τας
δυσχωριας κατεχων του Ταυρου και εξ εφοδου τας των Ῥωμαιων λυμαινομενος
εσχατιας, προς τον βασιλεα κατεφυγε. μετα ταυτα τον Ὀνοπνικτην λεγομενον
ποταμον και τον Σαρδον διαπερασας ο βασιλευς μετα του στρατου ηλθεν εις
Κουκουσον, και τας εκει λοχμας αποκαθαρας και την αβατον ευπορευτον πε ποιηκως
των ενταυθα λοχων εκρατησε. προς δε την Καλλιπολιν και Παδασιαν φθασας,
δυσβατοις δε περιτυχων και αποκρημνοις οδοις, τους υπο χειρα παραμυθουμενος
πεζηι και βαδην αυτος προεπορευετο του στρατου. υπερβας δε τα στενα του Ταυρου
τηι Γερμανικειαι προσβαλλει. επει δε το ανθισταμενον απαν τοις τειχεσι συνεκλειετο
και ουδεις ετολμα προς χειρας ελθειν, τα προ της πολεως καλλη κειρας και πυρι
παραδους προς Ἀδαπαν παρε γενετο την πολιν. και των ταυτης δε εποικων μη
τολμωντων εν τοις υπαιθροις διαγωνιζεσθαι αλλ' εισω συνελαθεντων τειχων, τα
εξω της πολεως ληισαμενος και αποτεφρωσας, εκπολιορκησας δε και το πολιχνιον ο
Γεροντα εκαλουν, και διαρπασαι εφεις τοις στρατιωταις, τελευταιον αυτοις
προσβαλλει τοις τειχεσι, και παν τοδαπας προσεφερε μηχανας, και ενεργος ην εν τηι
πολιορκιαι, ελπιδας ου μικρας εχων αιρησειν την πολιν δια το της περι αυτον
δυναμεως βαρος. ευρωστους δε τους ενδον ευρων και αδεως τα 2.215 προσπιπτοντα
φεροντας, ανοχην τωι πολεμωι δους επυνθανετο των ενδον εφ' οτωι πεποιθοτες, της
πατριδος αυτων ηδη μελλουσης παραλαμβανεσθαι, ολιγον αυτου λογον ποιουμενοι
φαινονται· προς ον απεκρινατο τις των γεραιτερων πληροφοριαν εσχηκεναι ουχ υπο
σου πολιορκηθηναι νυν την πολιν, αλλ' υφ' ετερου τινος πε πρωμενον ειναι ταυτην
ληφθηναι κατα γενος σοι προσηκοντος (Κωνσταντινος τουτωι το ονομα), και δια
τουτο μη καταπληττε σθαι τοις προσπιπτουσι. του δε τον υιον επιδειξαντος και ως
Κωνσταντινος καλειται ειποντος, ου τουτον ο εξηγουμενος ελεγεν ειναι τον
Κωνσταντινον ος αυτων μελλει ποιησαι την πολιν ανα στατον, αλλον δε τινα μετα
χρονον συχνον και των απογονων των σων. εφ' οις ο βασιλευς οργισθεις, και εργοις
εξελεγξαι βουλη θεις ψευδος την προρρησιν, συντονωτερον ηπτετο της πολιορκιας.
ως δε παντων πονουντων μη προβαινουσαν εωρα την σπουδην, επεγενετο δε κρυος
αμηχανον, τους εν υπαιθρωι σφοδρως λυμαι νομενον, ελυσε την πολιορκιαν. εν δε
τωι υποστρεφειν το πολυ των αιχμαλωτων δια το βαρος ξιφει κελευσας
αποφορτιζεσθαι, της προς την βασιλευουσαν ειχετο, πολυ δεος τοις εκ της Ἄγαρ
καταλιπων. προσδοκησας δε επιθησεσθαι αυτοις κατα τα στενα, λοχους εν τοις
επικαιροις αφεις πολλους των ελλοχωντων εζω γρησε. προς απερ Ἀβδελομελερ ο
του τοπου καταρχων απειρη κως, πρεσβεις εκπεμψας αδειας και ειρηνης εδειτο
τυχειν· ου την δεησιν δεξαμενος ο βασιλευς συμμαχον αυτον το απο τουδε εσχε
2.216 κατα των ομοφυλων εθελοντην. εκειθεν τον Ἀργαιον διελθων, προς
Καισαρειαν γενομενος εκ τε Κολωνειας και Μεσοποταμιας επινικιους αγγελιας
εδεξατο, κομισθεντων αυτωι λαφυρων και αιχμαλωτων πολλων Κουρτων τε και
Σαρακηνων, ους απαντας τωι ξιφει απεσκευασατο· ην γαρ προκαταπεπλησμενον το
στρα τευμα λαφυρων απο τε Συριας και Τεφρικης, και ουκ εβουλετο και τουτους
εχειν δυσχρηστον παρακολουθημα. εν Μηδαιωι δε γενομενος, και τιμας διανειμας
 
 
 

375
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις αριστευσι, και προς παρα χειμασιαν εκπεμψας, αυτος ευζωνος προς την
βασιλευουσαν εφθα σε, και κατα το ειωθος δια του πατριαρχου τον της νικης εδε
ξατο στεφανον και παρα του πληθους τας επινικιους ωιδας. Ἤδη δε της Τεφρικης
απομαρανθεισης η των Ταρσιτων ισχυς θαλλειν και αυξανεσθαι ηρχετο, και παλιν
απο τουτων αι των Ῥωμαικων οριων εσχατιαι δεινως επιεζοντο. καθ' ων Ἀνδρεας
εκεινος ο στρατηλατης ο εκ Σκυθων πολλακις ηνδρισατο, και πολλους των εις
προνομην εκτρεχοντων ανηιρει και αιχμαλωτους ελαμβανεν· ον ο βασιλευς
πατρικιοτητι τε ετιμησε και εις την αρχην των σχολων προβιβαζει. τοτε δη μαλλον ο
Ἀνδρεας απο μειζονος εξουσιας τε και δυναμεως εμφανεσι μαχαις πολλακις προς τε
τους απο Μελιτηνης και τους απο Ταρσου παρεταξατο και νενι κηκε. και ποτε μετα
φρυαγματος γραμματα πεμψαντος τωι Ἀν δρεαι του αμηρευοντος της Ταρσου,
βλασφημιας αναπλεα, δη λουντα ως ιδω ει σε ο της Μαριας ωφελησει υιος και η
τουτον 2.217 τεκουσα, οταν εξελθω κατα σου μετα της περι εμε δυναμεως, το
λοιδορον γραμματιον ουτος δεξαμενος τηι εικονι της θεομητορος απεκρεμασεν,
ειπων "ιδε ω μητερ του λογου τε και θεου, και συ ο ταυτης υιος τε και θεος, οια
ωνειδισε και εφρυαξατο κατα σου και του σου περιουσιου λαου ο βαρβαρος ουτος
και αλαζων." ταυτα δε ειπων, αρας τας Ῥωμαικας δυναμεις επηιει κατα Ταρ σου. και
δη κατα το Ποδανδον γενομενος κακει τοις εναντιοις συμμιξας τρεπεται φονωι
πολλωι το των βαρβαρων πληθος, προ τερον αυτου πεσοντος του αμηρα· ολιγοι δε
τινες μογις προς Ταρσον αποσωζονται. θαψας δε τους οικειους, και τους πολε μιους
εις ενα χωρον συναγαγων, και μεγαν ποιησαμενος κολωνον εις στηλην και τοις
μετεπειτα, προς τα οικεια υπεστρεψε μετα λαφυρων και αιχμαλωσιας πολλης.
εγραψε δε και τωι βασιλει δηλοποιησας την νικην. οια δε φιλει ποιειν ο φθονος,
διαβαλ λουσιν οι πονηροι τον ανδρα προς βασιλεα, και ραιδιον οι κατα σχειν
λεγοντες την Ταρσον, ο δε μελλησει και ραιθυμιαι προηκατο τον καιρον. υφ' ων
πολλακις λεγομενων αναπεισθεις ο βασιλευς παραλυει της αρχης τον ανδρα, και
αντ' εκεινου προβαλλεται τον Στυπειωτην λεγομενον, την τε Ταρσον εξελειν
υπισχνουμενον και αλλα πολλα φρυαττομενον. ος αυτικα παραλαβων τας δυναμεις
ηγε κατα Ταρσου, μηδεν στρατηγικον εννοησας μηδε ευβουλιας επαξιον. πλησιον δε
γενομενος της Ταρσου αυλιζεται κατα τινα τοπον ος Χρυσοβουλλον λεγεται, μητε
ταφρον αξιολογον μητε 2.218 στρατοπεδειαν οχυραν προστησαμενος. ον
κατανοησαντες οι Ταρσεις αμελως διακειμενον επιτιθενται τουτωι νυκτος
στρατηγηματι χρησαμενοι τοιουτωι. ολιγανδρουντες γαρ οι τοιουτοι εκ της προς
Ἀνδρεαν ηττης και μη οντες αξιομαχοι προς παραταξιν, ιππους συναγαγοντες
συχνους και βυρσας ξηρας εξαψαντες απο των ιπ πειων ουρων, υφ' εν παραγγελμα
κατα πολλα του Ῥωμαικου στρατοπεδου επαφιασι μερη, οπισθεν δε αυτοι ταις
σαλπιγξι και τοις τυμπανοις επιδουπησαντες μεσον του χαρακος γυμνοις τοις
ξιφεσιν εισεπηδησαν. ταραχης ουν συμπεσουσης τωι των Ῥωμαιων στρατευματι, και
δειλιαι συνταραχθεντων ομου και των ανδρων και των ιππων και αλληλοις
περιπιπτοντων, συνεβη τους βαρβα ρους κρατησαι και φονον απειρον απεργασασθαι
των Ῥωμαιων, των πλειστων δυσκλεως συμπατουμενων και συμπνιγομενων υφ'
εαυτων. ουτω δε παραδοξως κρατησαντες οι Ταρσεις και την Ῥωμαικην ισχυν
κατακοψαντες βαρβαρικοις αλαλαγμοις επαιανιζον.
Και τα μεν προς ανισχοντα ηλιον ουτως ειχε, τα δε προς εσπεραν απεισι
λεξων ο λογος. και τουτων γαρ, ομοιως τοις λοι ποις, επι πλεον αμεληθεντων επι
της βασιλειας του Μιχαηλ, και πασης σχεδον οση τηι βασιλειαι Ῥωμαιων ανηκει
Ἰταλιας, και των πλειστων της Σικελιας υπο της των Καρχηδονιων δυναμεως κατα
πολεμηθεισης και υποφορου τοις βαρβαροις γενομενης, ετι δε και των εν Παννονιαι
 
 
 

376
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ∆αλματιαι και των επεκεινα τουτων διακει μενων Σκυθων, Χρωβατων φημι και
Σερβων και Ζαχλουβων 2.219 Τερβουνιωτων τε και Καναλιτων και ∆ιοκλητιανων
και Ῥεντανων, της ανεκαθεν Ῥωμαιων επικρατειας αφηνιασαντων και αυτονομων
καθεστηκοτων, συνεπεθεντο μετα του καιρου και οι απο Καρχη δονος Ἀγαρηνοι. και
αρχοντας επιστησαντες τον τε Σολδανον και Σαβαν και τον Καλφους, εμπειριαι
πολεμικηι διαφερειν μεμαρ τυρημενους των ομοφυλων, εξ και τριακοντα πλοιων
πολεμικων κατα ∆αλματιας στολον απεστειλαν, υφ' ου διαφοροι πολεις εα λωσαν
∆αλματων, οιον ητε Βουταμα, η Ῥωσα και τα κατω ∆ε καταρα. προχωρουντων δε
κατα νουν των πραγματων τοις Ἀγα ρηνοις, ηλθον και υπο την του ολου εθνους
μητροπολιν η Ῥαου σιον λεγεται, και ταυτην επι χρονον επολιορκουν πολυν,
εκθυμως των ενδον αγωνιζομενων. επει δε χρονον ταλαιπωρουμενοι οι Ῥαουσιοι
εις τας εσχατας συνηλαυνοντο αποριας, πεμπουσι πρεσ βεις ες βασιλεα υπο της
αναγκης στενοχωρουμενοι, επαμυναι παρακαλουντες τοις κινδυνευουσιν
υποχειριοις γενεσθαι των αρνη των του Χριστου. μηπω δε των πρεσβεων
αφικομενων Μιχαηλ μεν ο βασιλευς θνησκει, καταλαμβανουσι δε τον Βασιλειον οι
πρεσβευται. ων επιμελως ακροασαμενος και ολος του παθους γενομενος, στολον
εξαρτυσαμενος νεων εκατον και ανδρα τουτοις επιστησας εμπειριαι και συνεσει των
πολλων διαφεροντα τον πα τρικιον Νικηταν και δρουγγαριον των πλωΐμων τον την
επωνυ μιαν Ὠορυφαν, κατα των πολεμιων εκπεμπει. οι δε τηι πολιορκιαι του
Ῥαουσιου προσμενοντες Ἀγαρηνοι δια τινων αυτομολων μα 2.220 θοντες την προς
τον βασιλεα των Ῥαουσιων πρεσβειαν, απεγνω κοτες δε και την συντομον αλωσιν,
τουτο δε και την εκ βασιλεως φοβηθεντες αφιξεσθαι μελλουσαν βοηθειαν, λυουσι
την πολιορ κιαν, κατα δε την Ἰταλιαν, η νυν Λαγγοβαρδια ωνομασται, δια
περασαντες το καστρον της Βαρεως εξεπορθησαν και αυτοθι κα τασκηνωσαντες, και
τοις εγγιζουσι καθ' εκαστην επιτιθεμενοι και αει τι προσλαμβανοντες, πασαν την
Λαγγοβαρδιαν αχρι και αυ της της ποτε μεγαλοδοξου Ῥωμης εκρατησαν. Το δε
γενομενον εν ∆αλματιαι παρα της Ῥωμαικης επικου ριας και τα προμνημονευθεντα
γενη των Σκυθων θεασαμενα, οι τε Χρωβατοι και Σερβοι και οι λοιποι, πρεσβεις προς
βασιλεα στελλουσιν αξιουντες ζευγληι της Ῥωμαικης εξουσιας υπεισελθειν· ων ως
ευλογου της δεησεως επακουσας ο βασιλευς φιλανθρωπως αυτους προσεδεξατο, και
παντες τηι Ῥωμαικηι επανηλθον αρχηι, δεξαμενοι αρχοντας των οικειων και
ομοφυλων. των δε περικαθη μενων Ἀγαρηνων το Ῥαουσιον ετι περι την Ἰταλιαν
διατρεχοντων και συνεχως κατατριβοντων αυτην, φροντιζων ο βασιλευς οπως
τουτους αποσκευασηται, επει εγινωσκε μη αξιομαχον ειναι τον μετα του Ὠορυφα
στολον, προς ∆ολιχον τον ρηγα Φραγγιας και τον παπαν Ῥωμης διαπρεσβευεται,
συνεπικουρησαι ταις εαυ του δυναμεσιν εξαιτων και μετα τουτων κατα των αθεων
συμ παραταξασθαι, και τας ολιγωι προσθεν μνημονευθεισας χωρας των Σθλαβηνων
κελευσας συνεπιλαβεσθαι του εργου και τους του 2.221 Ῥαουσιου οικητορας. ων
ομου παντων γεγενημενων και μεγαλης αθροισθεισης δυναμεως, επει και ο
Ῥωμαιων ναυαρχος εμπειριαι στρατηγικηι εκεκοσμητο, θαττον η Βαρις αλισκεται. τον
δε Σολ δανον και τον υπ' αυτον λαον των Ἀγαρηνων ο αρχων Φραγγιας
αναλαβομενος αιχμαλωτους επ' οικον απηγαγε. και η μεν κατα την εσπεραν πρωτη
στρατεια τωι Βασιλειωι τοιουτον περας εδε ξατο. Ὁ δε Σολδανος αιχμαλωτος, ως
ειρηται, παρα του ρηγος ληφθεις και εν Καπυηι αχθεις, επι διετιαν ολην ενδιατριψας
ουδε ποτε παρα τινος ωφθη γελων. ο δε ρηξ τωι καταφωρον αυτον γελωντα
πεποιηκοτι χρυσιου δοσιν κατεπηγγειλατο. προσηγγειλεν ουν τις ποτε τωι ρηγι
γελωντα τον Σολδανον θεασασθαι, και του του παρειχετο μαρτυρας. ον καλεσας ο
ρηξ την μεταβολην του γελωτος επυνθανετο. ο δε "αμαξαν" φησι "κατιδων και τους
 
 
 

377
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτης κατανοησας τροχους, πως ο μεν ταπεινος αιρεται ο δε μετεωρος ταπεινουται,
και ως εικονα ταυτην λαβων της ασταθμη του και αβεβαιου των ανθρωπων
ευδαιμονιας, εγελασα, αμα μεν ενθυμηθεις πως εφ' ουτως αβεβαιωι πραγματι
επαιρομεθα, αμα δε και ουκ αδυνατον οιηθεις το και εμε, ωσπερ εκ μετεωρου γε
γονοτα ταπεινον, ουτως και εκ του χαμερπους ενδεχεται παλιν αρθηναι προς το
μεγεθος." τουτου ακουσας ο ρηξ και εννοιαν των οικειων λαβων, συνετον τε τον
ανδρα λογισαμενος δια τε την προηγησαμενην αρχην και το γηρας και το ευτυχιας
τε αμα και 2.222 δυστυχιας πειραθηναι, παρρησιας τε μετεδιδου αυτωι και συν
διαιτησεως. ο δε δολιος ων και πανουργος μηχανην ραπτει κατα του ρηγος, ητις τον
μεν ρηγα της Καπυης εδιωξεν, εαυτωι δε την προς τα οικεια υποστροφην εχαρισατο.
ειδως γαρ ο τοιουτος ως αι δυο Ἰταλικαι πολεις αυται, η τε Καπυη και η Βενεβενδος,
ου προ πολλου προσκτηθεισαι τωι ρηγι βεβαιαν ου φυλαττουσι την προς αυτον
πιστιν, αλλ' αει την ελευθεριαν φανταζονται, ουκ αγνοων δε οτι και δια φροντιδος
εστι τωι ρηγι η τουτων βεβαια και ασφαλης κατασχεσις, προσεισι τωι ρηγι και φησιν
"ορων σε δια παντος, ω βασιλευ, μεριμνωντα και φροντιζοντα πως αν ασφαλως
καθεξεις τας Ἰταλικας ταυτας πολεις, ερχομαι προσοι σων βουλην. ισθι ουν, ω
γενναιοτατε, ως ουκ αλλως σοι αμε ταπτωτος η των πολεων τουτων κατασχεσις
εσεται, ει μη τους προυχοντας τουτων εις τα ηθη μετοικισεις των Φραγγων· φυσει
γαρ το ακουσιως δουλουμενον αντεχεται της ελευθεριας, και και ρου λαβομενον
εκρησσει το σπουδαζομενον." τουτοις ησθεις τοις λογοις ο ρηξ, και λυσιτελειν αυτωι
οιηθεις, εγνωκει ουτω ποιειν. κλοιοι τοινυν εχαλκευοντο και δεσμα λεληθοτως ως
επι τινι χρειαι ταχα κατεπειγουσηι. ουτω δε τον ρηγα ευμηχανως ο Σολδανος
ανδραποδισας προσεισι τοις εξαρχοις των πολιτων (και γαρ δη και τουτοις συνηθης
εγενετο και συνεχως ομιλων διετελει) και φησι προς αυτους "απορρητον τι
εξενεγκειν βουλομαι προς υμας, δε δοικα δε μη εκπυστον γενομενον εμοι τε ολεθρον
και υμιν κινδυνον 2.223 προξενησηι." των δε διομοσαμενων εχεμυθησειν και
ανεκφορον τηρησαι το λαληθεν, τον ρηγα εφη βουλεσθαι παντας υμας προς την
εαυτου χωραν της Φραγγιας σιδηροδεσμιους εκπεμψαι, ως ουκ αλλως ουσης αυτωι
ασφαλους της των υμετερων διακρατησεως πολεων. των δε ενδοιαζοντων και μη
πιστα τα λεγομενα ηγου μενων, ζητουντων δε σαφεστεραν των λεγομενων
καταληψιν, λα βομενος τινος των αρχοντων απηλθεν εις τους χαλκεις, και διε
ρευνασθαι παρεκελευετο τινα τα μετ' επιτασεως χαλκευομενα, επει δε μαθοι οτι
αλυσεις εισι και πεδαι, επανελθων πληροφοριαν εδι δου τοις αρχουσιν ευνοικως τον
ανδρα λαλειν, και τα λαλουμενα αληθη τυγχανειν και ταις ημων σωτηρια πολεσι.
πληροφορη θεντες ουν οι αρχοντες και συνεδροι των ρηθεισων πολεων τροπον
εζητουν οπως τον ρηγα αμυνωνται. και δη προς κυνηγεσιον εξελ θοντος ποτε
αποκλειουσι κατ' αυτου τας πυλας και ουκετι συγχω ρουσιν αυτωι την εισοδον. ο δε
μηδεν εκ του παραχρημα δυναμε νος διαπραξασθαι προς την εαυτου υπενοστησε
χωραν. προσεισι ουν τοις αρχουσιν ο Σολδανος την χαριν της μηνυσεως απαιτων· η
δε ην το απολυθηναι και ελευθεριως συγχωρηθηναι απελθειν εις την εαυτου
πατριδα. απολυθεις ουν ως ταχα ευεργετησας, και εις Καρχηδονα γενομενος και την
ιδιαν ανακτησαμενος αρχην, εκστρατευει κατα Καπυης και της Βενεβενδου· και
χαρακα πηξας οχυρον ενεργως επολιορκει τας πολεις. στενοχωρουμενοι δε υπο
πολιορκιας οι πολιται διαπρεσβευονται προς τον ρηγα, συγγνωμην 2.224 τε της
αμαρταδος αιτουντες και συμμαχιαν ζητουντες. αλλα μεθ' υβρεως αποπεμπονται,
επιχαιρειν ειποντος τηι απωλειαι αυ των. απρακτων δε των πρεσβευτων
επαναστρεψαντων διαπορου μενοι και μη εχοντες ο τι και δρασειαν, δεινως δε
πιεζομενοι και ταις της πολιορκιας αναγκαις, στελλουσιν αγγελον προς Βασιλειον
 
 
 

378
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον βασιλεα Ῥωμαιων, βοηθειαν εξαιτουμενοι. ουτος δε την πρεσβειαν δεξαμενος
θαττον εκπεμπει τον πρεσβευτην, θαρρειν παρεγγυησοντα ως μετα μικρον ηξει τε
αυτοις αποχρωσα βοηθεια και της αναγκης αυτους εξελειται. υποστρεψας ουν ο
πρεσβευτης αιχμαλωτος εγενετο τοις εχθροις· ον και παραστησαμενος ο Σολδανος
"δυοιν" εφη "προκειμενοιν οδοιν εξεστι σοι την ωφελιμω τεραν ελεσθαι. ει μεν γαρ
θελεις την εαυτου σωτηριαν δωρεων τε τυχειν και χαριτων πολλων, λαλησον προς
τους πεμψαντας εν επηκοωι ως απειρηται τωι βασιλει Ῥωμαιων η προς υμας συμμα
χια, και σωθησηι· των δ' αληθινων επαγγελιων εχομενωι σοι εψεται ταχυτατος
θανατος." του δ' αγγελιαφορου συνθεμενου το θελημα ποιησαι του αμηρα, επει ως
απο τοξου βολης τωι τειχει προσηγγισαν, τους πρωτους ο πρεσβευτης παραγενεσθαι
της πο λεως εξηιτησατο. και δη παραγενομενων, τοιουτων προς αυτους ηρξατο
λογων "ει και προδηλος μοι τυγχανει ο θανατος, ω πατε ρες, και το ξιφος εν τηι
σφαγηι, αλλ' ομως ουκ αποκρυψομαι την αληθειαν. αιτω δε αποδουναι μοι την χαριν
εις τα εμα εκγονα και την συνευνον. εγω γαρ, ω κυριοι μου, ει και ταις των πο
λεμιων κατεχομαι χερσιν, αλλα γε την πρεσβειαν μου εξεπληρωσα, 2.225 και
συντομως προσδεχεσθε την εκ του βασιλεως των Ῥωμαιων βοηθειαν. διο στητε
γενναιως· ερχεται γαρ ο ρυομενος υμας, ει και μη εμε." ουτος μεν ουν τοσαυτα και
τοιαυτα ειπων ευθεως υπο των υπηρετων του Σολδανου τοις ξιφεσιν εις μικρα μερη
και μορια κατετμηθη· ο Σολδανος δε την εκ του βασιλεως ελευσομε νην βοηθειαν
ορρωδησας ελυσε την πολιορκιαν και οικαδε υπεχω ρησεν. αι δε ειρημεναι πολεις το
απο τουδε διετελεσαν φιλαι και συμμαχοι καθεστωσαι Ῥωμαιοις.
Κατα τουτον τον χρονον και Ἐσμαν ο της Ταρσου αμηρας, τηι προηγησαμενηι
επαιρομενος νικηι, τριακοντα πλοια μεγιστα εξ αρτυσαμενος (κουμπαρια ταυτα
καλειν ειωθασιν οι Σαρακηνοι) τηι πολει επιτιθεται του Ευριπου. προγνοντος δε
τουτο του βασι λεως, ο στρατηγος της Ἑλλαδος (ο Οινειατης ουτος ην) κελευσει
βασιλικηι τον ικανον εις φυλακην της πολεως λαον απο πασης Ἑλ λαδος εισηγαγε
και τοις τειχεσι την προσηκουσαν παρασκευην προσηνεγκατο, πετροβολα τε οργανα
και τοξοβολα τεκτηναμενος, και απλωι λογωι μηδεν των δυναμενων αποσοβειν
πολιορκιαν αμυν τηριων απολιπων. επει δε κατελαβε και ο των Ταρσεων στολος,
και τοις τειχεσιν ηδη προσηγγιζε, και βελων αφεσει συχνων ανα 2.226 στελλειν
ηγωνιζετο τους απο των τειχων αμυνομενους, θυμου και προθυμιας πληρεις οι του
Ευριπου γενομενοι τοις πετροβολοις των οργανων και τοις καταπελτικοις βελεσι και
τοις τοξοις και τοις εκ των χειρων λιθοις απο των τειχων γενναιως ημυνοντο, και
συχνους των βαρβαρων καθ' εκαστην ανηλισκον. επιτηρησαντες δε και πνευμα
επιφορον επαφεικασι τας εαυτων τριηρεις ταις εναντιαις, και πολλας τωι υγρωι πυρι
κατενεπρησαν. προς απερ αμηχανων ο βαρβαρος, και ειδως ως εφεσις και ερως
χρηματων πολλους παρασκευαζει καταφρονειν του θανατου, ασπιδα μεγαλην προ
του χαρακος θεις και χρυσιου ταυτην πεπληρωκως τουτο γε ρας εφη δωσειν, μετα
και παρθενων επιλεκτων αιχμαλωτιδων εκατον, τωι πρωτως επιβαντι του τειχους
και τοις ομοφυλοις την νικην βραβευσαντι. οπερ οι εκ της πολεως θεασαμενοι,
ευθυς τε τον νουν των πραττομενων κατανοησαντες, παρακλητικοις τε λο γοις και
διεγερτικοις προς αλκην εαυτους παραθαρρυναντες, και υφ' εν συνθημα τας πυλας
της πολεως ανοιξαντες, ανδρειως κατα των βαρβαρων εξωρμησαν. και κατα την
πρωτην συμβολην καιριαν δεξαμενου του αμηρα πληγην και πεσοντος, και πολλων
αλλων συν αυτωι αναιρεθεντων, οι λοιποι ετραπησαν προς φυγην. επικειμενων δε
των διωκοντων μεχρι των υπολοιπων νεων κατε σφαττοντο, και φονος εγενετο των
βαρβαρων πολυς· οι δε περι λειφθεντες ολιγας πληρωσαντες των νεων μετ'
αισχυνης απεφυγον προς τα ιδια. και ο μεν εκ της Ταρσου στολος τοιουτον εσχε το
 
 
 

379
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περας. 2.227 Ἕτερος δε παλιν απο της Κρητης αντηγειρετο στολος. Σαηλ γαρ του
Ἀποχαψ αρχηγου της Κρητης υπαρχοντος, Φωτιος τις ανηρ πολεμιστης και
δραστηριος παρ' αυτου κατα Ῥωμαιων εστελ λετο μετα επτα και εικοσι κουμπαριων,
ας δη γαλεας κατονομα ζειν ειωθασιν, ος εξορμησας εκ Κρητης τας εν τωι Αιγαιωι
νησους και τας παραλιους κατεληΐζετο, και μεχρι της εν Ἑλλησποντωι Προικοννησου
κατελαβε, τα παρατυχοντα ανδραποδιζομενος τε και διαφθειρων. τουτωι συναντησας
μετα του Ῥωμαικου στολου ο πατρικιος Νικητας και δρουγγαριος πλωΐμων ο
Ὠορυφας, και του Ῥωμαικου στολου καταρχειν λαχων, περι το στομιον του Αιγαιου
παρα την Καρδιαν, και μαχην καρτεραν συστησαμενος, ευθυς τα μεν εικοσι των
Κρητικων σκαφων τωι υγρωι πυρι συγκατ εφλεξε, και τους εν αυτοις βαρβαρους
μαχαιρα και πυρ και υδωρ διεμερισαντο· οσα δε τον εκ της ναυμαχιας και τον εκ της
θαλασ σης διεφυγον κινδυνον, φυγηι την σωτηριαν επραγματευσαντο. αλλα καιπερ
ουτω δεινως θραυσθεντες οι Κρητες ουκ ηγαπησαν ηρεμειν, αλλα παλιν των κατα
θαλασσαν αντειχοντο πραγματων, και ληιστριδας εξαρτυσαμενοι ναυς την
Πελοποννησον και τας κατωθεν αυτης νησους ελυπουν, τον ανωθεν ρηθεντα
Φωτιον ναυαρχον εχοντες. εξορμαι και κατα τουτων ο του Ῥωμαικου στολου
εξηγουμενος Νικητας πατρικιος ο Ὠορυφας, επιφορωι δε και αισιωι χρησαμενος
πνευματι δι' ολιγων ημερων καταλαμβανει την Πελοποννησον και τωι λιμενι
προσισχει των Κεγχρεων. μαθων δε οτι τα των εχθρων σκαφη τα δυτικωτερα μερη
Πελοποννησου 2.228 ληΐζεται, Μοθωνην και Πυλον και Πατρας και τα προσεχη Κο
ρινθωι χωρια, βουλην βουλευεται συνετην και σοφην. ιλιγγιασας γαρ περιοδευσαι
την Πελοποννησον δια τε Ταιναρου και Μαλεου και χιλιων μιλιων μηκος τηναλλως
αναμετρησασθαι και του προσ ηκοντος υστερησαι καιρου, ως ειχεν, ευθυς εν νυκτι
δια του κατα Κορινθον ισθμου, πολυχειριαι χρησαμενος, προς την εκειθεν θα λασσαν
κατα το ξηρον διαβιβαζει τας ναυς. εμβιβασας δε τον λαον εν αυταις εργου ειχετο.
και ουτω μηδεν πεπυσμενοις περι αυτου τοις πολεμιοις αιφνιδιον επιτιθεται, και τωι
παρ' ελπιδας δεει συγχεας και συνταραξας αυτων τους λογισμους ουδε συστηναι και
αλκης μνησθηναι συνεχωρησεν, αλλ' ευθυς ιδειν προς φυγην. τας μεν ουν
πυρπολησας τας δε καταποντωσας των πολεμιων νεων, και των βαρβαρων τους μεν
ανελων τωι ξιφει τους δε υποβρυχιους τωι βυθωι ποιησαμενος, και τον των νεων
αρχηγον ανελων, τους λοιπους διασκεδασθηναι κατα την νησον ηναγκασεν. αυτος
δε σαγηνευων υστερον και ζωγρων διαφοροις τιμωριαις υπεβαλε, τους μεν την της
σαρκος δοραν αφαιρουμενος, και μαλλον τους αρνησαμενους το βαπτισμα του
Χριστου, τουτο παρ' αυτων αφαιρεισθαι λεγων και ουδεν ιδιον, εκ δε των ιμαντας
απο του ινιου αχρι των σφυρων μετ' οδυνης εξελκων, αλλους σχοινοις αιωρων, ειτα
προς λεβητας πισσης καχλαζουσης μεστους καθ ιμων, και αλλους παντοιαις αλλαις
κακων καθυποβαλλων ιδεαις. και ταυτα διαπραξαμενος δεος εις αυτους ενεβαλε, και
οκνηροτε 2.229 ρους εποιησε μη κατα της Ῥωμαικης επικρατειας εκστρατειας εκ
πεμπειν.
Και αλλη δε δυναμις ναυτικη ωσπερ τις λαιλαψ απο της εσπερας η καταιγις
κατα της Ῥωμανιας επηλασεν· ο γαρ της Ἀφρικης ηγεμων παμμεγεθεις ναυς
εξηκοντα τον αριθμον κατα σκευασαμενος κατα της Ῥωμαικης επικρατειας
εξωρμησε, και τα μεταξυ ληιζομενος και πολλα σωματα λαμβανων αιχμαλωτα αχρι
Κεφαληνιας και Ζακυνθου αφικετο των νησων. ευθυς ουν ο μετα τον Νικηταν των
ναυτικων καταρχων δυναμεων (Νασαρ δε ουτος ην) μετα δυναμεως εκπεμπεται
αδρας τριηρων και αλλων νεων ταχυναυτουσων. συντομον δε τον εκπλουν
ποιησαμενος ουτος, και ουριωι χρησαμενος πνευματι, δι' ολιγου χρονου την
Μεθωνην κατελαβε. θαττον δε επιθεσθαι τοις πολεμιοις διεκωλυθη απο της
 
 
 

380
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιαυτης αιτιας· των γαρ ερετων ουκ ολιγοι προς τον κινδυνον αποδειλιασαντες
κατ' ολιγους λαθραιως απεφευγον. ων τηι λει ποταξιαι το προσηκον ταχος αφηιρεθη ο
στρατηγος· ου γαρ εκρινε δεον εμφρονως κεκενωμενων αυτου των σκαφων
επελθειν τοις εχθροις. μηνυει δε το συμβαν ταχυδρομιαι τωι βασιλει. ο δε και λογου
θαττον τους λειποτακτας εζωγρησε και ποινην εις εκφο βησιν των λοιπων τωι
δοκειν επιτιθησι, κελευσας νυκτος ανδρας τριακοντα τον αριθμον απο των εν τωι
πραιτωριωι κατεχομενων Σαρακηνων αφελεσθαι, τουτων τε ασβοληι τα προσωπα
αλλοιωσαι, καν τωι ιπποδρομωι τε αγαγειν, δια μαστιγων τε επεξελθειν και ατιμως
εκπεμφθηναι εις Πελοποννησον ως ταχα πρωτουργους της 2.230 φυγης, κακεισε
αναιρεθηναι οθεν δη και πεφευγασιν. ο δη και γεγονε, και ανεσκολοπισθησαν οι λʹ
Σαρακηνοι ως δηθεν οι λει ποτακται. και φοβος εγενετο μεγας εις παντα τον
Ῥωμαικον στολον, και πασαν μαλακιαν απεθεντο και τρυφην, και αγειν ταχεως
προς τους πολεμιους παρεκαλουν τον ηγεμονα. εν τουτοις δε και αυτος το λειπον
της στρατειας απο των εκ Πελοποννησου στρατιωτων αναπληρωσας, και τον
στρατηγον του τοπου συνεργον προσλαβομενος, προς επιθεσιν ευτρεπιζεται. των δε
Σαρακηνων κατωφρυωμενων ηδη και πολλην δειλιαν καταγνοντων του Ῥωμαι κου
στολου δια την προσθεν αργιαν, και επ' αδειας πολλης εξερ χομενων απο των
οικειων νεων και τα προσπιπτοντα ληιζομενων, εξαιφνης πλησιον αυτων εφανη ο
των Ῥωμαιων ναυαρχος, και συνθημα δους επιτιθεται τοις πολεμιοις απροοπτως εν
τηι νυκτι. και μητε συστηναι μητε προς αλκην τραπηναι σχοντες καιρον ακλεως
απεσφαττοντο, και αι νηες πυρι μετα των επιβατων παρ εδιδοντο. τας δε ληφθεισας
ασινεις ωσπερ αναθεμα τι ο στρατη γος Νασαρ διδωσι τωι θεωι, τηι κατα Μεθωνην
εκκλησιαι αυτας αποχαρισαμενος. ον επι τοις πεπραγμενοις επαινεσας ο βασιλευς
προσωτερω χωρειν εκελευετο. επι τοις προτεροις ουν προτερη μασι προθυμου του
στρατου τυγχανοντος, διαπεραιουται προς Σικελιαν, και τας ενταυθα πολεις, οσαι
τοις Καρχηδονιοις υπηρ χον υποφοροι, επιων επορθει και κατεστρεφετο, και
φορτηγων νεων παμπολλων εκρατησεν, ων ο φορτος αλλα τε ην πολλα των
τιμιωτερων και δη και ελαιον δαψιλες. ες τοσουτον δε φασιν 2.231 ευωνον τοτε
γενεσθαι το ελαιον ωστε οβολου την λιτραν πιπρα σκεσθαι. Περαιωθεις δε και προς
τα της Ἰταλιας μερη ο αυτος στο λος, και ταις εκεισε ιππικαις Ῥωμαικαις δυναμεσιν
ενωθεις, ων Προκοπιος ηγειτο ο του βασιλεως πρωτοβεστιαριος και Λεων πα τρικιος
ο Θραικων και Μακεδονων αρχηγετης, ον απο Στυπειου εκαλουν, αξιεπαινα εργα
ειργασατο· τον τε γαρ εξ Ἀφρικης παλιν εξελθοντα στολον εν τηι νησωι ταις Στηλαις
συγκυρησας κατεπολε μησε, και τα υπο των Ἀγαρηνων κατεχομενα φρουρια εν τε
Καλαβριαι και Λαγγοβαρδιαι πλην ολιγων της βαρβαρικης χειρος ηλευθερωσε και τηι
Ῥωμαικηι εξουσιαι επανεσωσατο. και ο μεν Νασαρ και ο μετ' αυτου Ῥωμαικος στολος
τοιουτων τροπαιων ηυμοιρησεν εκ θεου, και μετα πολλων λαφυρων και νικητικων
στεφανων επανηλθε προς τα βασιλεια· αι δε κατα Λαγγοβαρδιαν πεζικαι δυναμεις ου
παντηι την βασκανον διεφυγον νεμεσιν, αλλ' εργα μεν ανδρικα και λαμπρα
διεπραξαντο, εξ εριδος δε και φιλο νεικιας κατ' αυτον συμπεσουσης τον αγωνα
απολωλεναι συνεβη τον μειζονα στρατηγον. του γαρ Λεοντος κατα τι διενεχθεντος
προς τον Προκοπιον, και προ του διαλλαγηναι συμβολης γενο μενης προς τους
εχθρους, συνεβη τον μεν απο Στυπειου μετα των Θραικων και Μακεδονων κατα το
δεξιον μερος αγωνιζομενον κρατειν των εχθρων και πολυν φονον εργαζεσθαι των
Σαρακηνων, 2.232 κατα θατερον δε τον Προκοπιον αντιταττομενον μετα των Σθλα
βινων και δυτικων υπο των εναντιων πιεζεσθαι. μη πεμφθεισης δε παρα του
στρατηγου βοηθειας τωι πονουντι δια την προηγησα μενην φιλονεικιαν, ενεκλινε
προς τροπην το κατα τον Προκοπιον μερος, και αυτος εκεινος απεσφαγη ηρωικως
 
 
 

381
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγωνισαμενος και κατ' αυτον τον αγωνα πεσων. ο δε Λεων θελων τι και ετερον
απεργασασθαι λαμπρον και το εκ της εριδος συσκιασαι συμβαν ατυχημα, το οικειον
στρατευμα λαβων, και τους διασωθεντας εκ της τροπης των ταττομενων υπο τον
Προκοπιον συμπαραλα βων, το Ταραντον καστρον ετι παρα των Ἀγαρηνων
κατεχομενον εξεπολιορκησε και παντα τον εν αυτωι λαον ηνδραποδισατο, εξ ων το
τε στρατιωτικον ωφελησεν αποχρωντως και τωι βασιλει προση γαγε λαφυρα. αλλ'
ουκ εξιλεωσεν εν τουτοις τον βασιλεα, αλλα μαθων την αιτιαν της του Προκοπιου
σφαγης της τε αρχης του τον παρελυσε και εξοριστον εις το Κοτυαειον, ενθα την
οικησιν ειχε, παρεπεμψε. Βαιανου δε του πρωτου των ιπποκομων αυτου και τινων
αλλων των εξυπηρετησαμενων αυτωι γραφην καθοσιω σεως ενστησαμενων κατ'
αυτου, μαθοντες τουτο Βαρδας και ∆αβιδ οι παιδες αυτου τον μεν Βαιανον
αναιρουσι, φοβηθεντες δε την εκ βασιλεως οργην δια το τολμημα, ανειληφοτες και
τον σφων πατερα, ωρμησαν προς Συριαν φυγειν. οπερ πυθομενος ο βασιλευς
απεστειλε τον της εταιρειας αρχοντα μετα και τινων στρατιωτων, εντειλαμενος
καταταχησαι και κατασχειν αυτους. οι δη και επισπευσαντες καταλαμβανουσιν
αυτους εν Καππαδοκιαι 2.233 συντονως την επι Συριαν ελαυνοντας. μελλοντες δε
κωλυσαι του τους προσωτερω χωρειν ευρον ανθισταμενους. και συμπλοκης
γενομενης οι μεν δυο παιδες αυτου μαχομενοι πιπτουσιν, αυτος δε ζωγριας ληφθεις
ηχθη προς βασιλεα και τοις νομοις εξεδοθη. καταψηφισθεις ουν εξεκοπη τον ενα
των οφθαλμων, αφηιρεθη δε και την μιαν των χειρων, και το λοιπον εν Μεσημβριαι
εξοριστος κατεγηρασεν. Ἐν ωι δε ουτω κατα την εσπεραν δια των στρατηγων τωι βα
σιλει κατεπραττετο, οι εκ μεσημβριας Ἄραβες σχολαζειν τον βα σιλεα νομισαντες
ανεθαρσησαν και παλιν των κατα θαλατταν απτεσθαι πραγματων διεγνωσαν. ναυς
ουν τεκτηναμενοι κατα τε την Αιγυπτον και τας εν Φοινικηι και Συριαι παραλιους
πολεις, κατα Ῥωμαιων εκστρατευειν διενοουντο, σκοπους πεμψαντες προ τερον εφ'
ωι μαθειν πως εχει τα βασιλεως. αλλ' ουδ' αλαοσκο πιην ειχεν ο βασιλευς, αλλα
παντα διεγνωστο αυτωι τα εν Συριαι πραττομενα. ναυπηγησας ουν και αυτος στολον
αξιομαχον συνει χεν εν τηι βασιλιδι και το μελλον εκαραδοκει. ινα δε μη αργος
υπαρχων ο στολος ατακτος γινοιτο (τικτει γαρ κατα τον ποιητην ουδεν εσθλον
εικαια σχολη), εν τηι ανοικοδομηι του κατα την βα σιλειον αυλην εγειρομενου τοτε
ναου εις ονομα του σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου του θεου και των αρχιστρατηγων
και Ἠλιου του Θεσβιτου διωρισατο αυτους υπουργειν, ετοιμους οντας, ιν' οταν 2.234
υπερκυψηι των οριων Συριας ο στολος, εμπαρασκευους αυτους αποσταληναι προς
την εκεινων αντιπαραταξιν. και ο μεν βασι λευς ωικονομησατο ουτως· ο δε των
Σαρακηνων σκοπος καταλα βων την βασιλιδα και παντα ευτρεπη κατιδων,
επανελθων προς τους πεμψαντας οσα ειδεν απηγγειλεν. οι δε καταπτηξαντες την
ησυχιαν ηγαπησαν. Καρχηδονιοι δε παλιν δια τας προηγησαμενας ηττας δεδιο τες,
την ησυχιαν του βασιλεως μαθοντες, και πτοηθεντες μη πως αιφνιδιον Ῥωμαικος
στολος κατα της αυτων εκπεμφθηι χωρας, ναυς ικανας ετεκτηναντο. ηρος δ'
επιλαμποντος ως ουδεμιαν δυναμιν εκ βασιλεως πεμφθεισαν εμανθανον,
υποτοπησαντες προς αλλους ασχολον ειναι τον βασιλεα εκστρατευουσι κατα
Σικελιας, και δη προς την πολιν τας Συρακουσας προσσχοντες ταυτην επο λιορκουν,
και τα εκτος εδηιουν της χωρας και εληΐζοντο. του δε στρατηγου της Σικελιας δηλα
ταυτα θεντος τωι βασιλει, ευθεως η προευτρεπισθεισα ναυτικη δυναμις καν τηι κτισει
του ναου προσ εδρευουσα προς Σικελιαν εκπεμπεται, Ἀδριανον τον πατρικιον
εχουσα ναυαρχον· ος της βασιλιδος απαρας, μη ευθυπλοων δε, μολις κατηλθεν εις
Πελοποννησον, κατα δε την Μονεμβασιαν εν τωι καλουμενωι λιμενι του Ἱερακος
προσορμισας επιφορον προσεδε χετο πνευμα. επι πολυ δε χρονοτριβουντος αυτου
 
 
 

382
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα τον ειρη μενον λιμενα, και μη βουλομενου κατα τας νηνεμιας ειρεσιαις
χρησθαι μηδε προς εναντιον παραβαλλεσθαι κυμα, των Ἀγαρηνων σφοδροτερον
επικειμενων τηι πολιορκιαι συνεβη την πολιν 2.235 αλωναι και των εν αυτηι φονον
γενεσθαι πολυν, τους δε λοι πους αιχμαλωτισθηναι, κατασκαφηναι δε και την πολιν,
και τους εν αυτηι πυρποληθηναι θειους ναους, περιβοητον και λαμ πραν μεχρι τουδε
γενομενην και πολλους βαρβαρικους αποσεισα μενην πολεμους, εν ακαρει δε χρονωι
πασαν αποβεβληκυιαν την ευκλειαν.
Του δε συμβαντος αισθησιν ελαβεν ο Ἀδριανος τουτον τον τροπον. τοπος
εστι κατα την Πελοποννησον Ἕλος προσαγορευο μενος, δια το συνηρεφες της εκεισε
υλης ταυτην λαχων την προσ ωνυμιαν. εν τουτωι το των Ῥωμαιων ηυλιζετο
ναυτικον. μιαι γουν των νυκτων των εκεισε κατοικουντων δαιμονων προς αλλη
λους διαλεγομενων ηκουσαν οι νομεις ως εαλω την χθες ημεραν Συρακουσα και
κατεσκαπται. εξ ετερου δε προς ετερον δια πορθμευομενου του λογου, εφθασε και
προς Ἀδριανον το διη γημα. ο δε τους ποιμενας μετακαλεσαμενος και πολυπραγμο
νησας ευρε τα ακουσθεντα τοις εκεινων επιβεβαιουμενα λογοις. βουληθεις δε και
αυτηκοος γενεσθαι, μετα των ποιμενων εν τωι τοπωι γενομενος και δι' αυτων
ερωτησιν τοις δαιμοσι προσαγηοχως ηκουσεν ως ηδη εαλω Συρακουσα. αδημονιαι δε
και λυπηι ληφθεις παλιν ανεφερε και παρεμυθειτο εαυτον, μη χρηναι πιστευειν κρι
νων λογοις δαιμονων απατηλοις. εσημειωσατο δε τεως την ημε ραν. και μετα
δεκατην ηκον αυταγγελοι των φυγαδων το γεγονος ατυχημα διηγουμενοι. αφ' ων
πληροφορηθεις ο Ἀδριανος ευθυς ανεζευγνυ, και την βασιλιδα ταχεως μετα του
στολου καταλαμ 2.236 βανει, και τηι μεγαληι εκκλησιαι ικετης προσεφυγεν. αλλ'
ουδεν αυτον εις παντελη αποφυγην ωνησεν η καταφυγη· εκειθεν γαρ αποσπασθεις
εξωρισθη. Ἀποστελλεται δε Στεφανος ο την προσηγοριαν Μαξεντιος ο Καππαδοκης,
μετα τε Θραικων και Μακεδονων και Καππαδοκων επιλεκτων, στρατηγος
Λαγγοβαρδιας. και ταυτην καταλαβων και δι' ανανδριαν και τρυφην μηδεν αξιον
λογου διαπραξαμενος παραλυεται της αρχης. αποστελλεται δε αντ' αυτου
Νικηφορος ο κατα τον Φωκαν προσαγορευομενος, ανηρ γενναιος τε και δρα στηριος.
επηγετο δε μεθ' εαυτου δυναμιν τε ικανην και ταγμα Μανιχαιων, εξαρχον εχον τον
Χρυσοχειρον ∆ιακονιτζην. κατα λαβων ουν τον τοπον και ταις μετα του Στεφανου
δυναμεσιν ενω θεις πολλα και αξιεπαινα κατα των Σαρακηνων εστησατο τροπαια·
πρωτον μεν γαρ αντιταξαμενος ετρεψατο τους εχθρους, εχειρω σατο δε μετα ταυτα
και την πολιν Ἀμαντιαν και τας Τροπας και την αγιαν Σεβηρινην, και μαχαις αλλαις
πολλαις και αντιπαρα ταξεσι κατηγωνισατο τους αντιπαλους. και τα μεν εν τοις
καιροις του Βασιλειου γεγονοτα πολεμικα εργα τοιαυτα και τοσαυτα. Ὁ δε τον
μεγιστον εν μαρτυσι ∆ιομηδην κειμηλιοις πολυτι μοτατοις και αναθημασι λαμπροις
λαμπρως κατεκοσμησε και κτη ματων επιδοσει ευπροσοδων εφιλοτιμησατο και
παντοιως υπερηρε και κατεπλουτισε. και της ∆ανιηλιδος τον υιον, ον αδελφοτητος
συνδεσμωι πνευματικης ωικειωσατο, τωι των πρωτοσπαθαριων ετι μησεν αξιωματι
και παρρησιας μεγιστης μετεδωκε. και ∆ανιηλιδα 2.237 την γραυν προς εαυτον
μετεστειλατο, ητις επει μη οια τε ην ιππωι εποχος γενεσθαι, επι σκιμποδος εαυτην
ανακλινασα και τριακο σιους των οικετων απολεξασα νεους και ισχυρους,
βασταζομενη της πορειας ειχετο αμοιβαδον αιροντων τον σκιμποδα. καταλα βουσα
δε την βασιλιδα των πολεων, δοχης γενομενης ως εθος εν τηι Μαγναυραι, εισηχθη
προς βασιλεα εντιμως, εισαγαγουσα και δωρα πολυτελη· ων εκαστον διεξιεναι
απειροκαλιας γραφην παρ εισαγει. αποδεχθεισα δε αναλογως της προθυμιας, και
ενδιατρι ψασα τηι βασιλιδι εφ' οσον αυτηι φιλον ην, προς την οικειαν χω ραν
ανθυπενοστησε. συνεβη δ' αυτην και παλιν εισελθειν εις την βασιλιδα· του γαρ
 
 
 

383
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βασιλειου αποθανοντος και την αρχην του υιου αυτου Λεοντος διαδεξαμενου
εισηλθε παλιν η γραυς μεθ' ομοιων των δωρων, και τουτον ασπασαμενη και
κληρονομον της υπαρξεως γραψασα, κατελθουσα εις τα ιδια μετα μικρον ετελευ
τησεν. αλλα ταυτα μεν υστερον. Βασιλειος δε ο βασιλευς και των θειων ναων
πολλους υπο των προηγησαμενων κλονων διαρραγεντας τε και κατασεισθεντας,
τινας δε και τελεως καταβληθεντας επιμελειας ηξιωσε, τους μεν εκ καινης
αναστησας, τοις δε την ασθενειαν επιρρωσας, τοις δε καλλος και ωραιοτητα
χαρισαμενος. πρωτον μεν γαρ της του θεου μεγαλης εκκλησιας σοφιας την προς
δυσιν αψιδα την μεγα λην τε και μεταρσιον εις πολλα διαρραγεισαν και πεσειν κινδυ
νευουσαν, εμπειριαι τεχνιτων περισφιγξας, ασφαλη και μονιμον απειργασατο· εν ηι
και την της θεομητορος εικονα βρεφος ηγκα 2.238 λισμενην ανιστορησε, και Πετρον
και Παυλον τους κορυφαιους των αποστολων παρ' εκατερα ανεστηλωσε. και τα
λοιπα δε ρηγματα και τα σαθρωματα των τοιχων επηνωρθωσατο. παρε μυθησατο δε
και τας προσοδους ελαττωθεισας, ενδειαι ελαιου των ιερων λυχνων αποσβεσθηναι
κινδυνευοντων, δωρεαι μεγιστου κτη ματος ο προσαγορευεται Μαντια, τοις τε
λυχνοις το φως ασβεστον εχορηγησε και τοις υμνοπολοις του θειου ναου
δαψιλεστερον χορη γεισθαι εποιησε τα οψωνια εκ της προσοδου του κτηματος. και
τον θειον δε των αποστολων ναον της προτερας ευπρεπειας διαπε σοντα ερεισμασι
και ταις των πεπονηκοτων βοηθειαις κατοχυρωσας θηκε νεων ηβωοντα κατα την
ποιησιν. και τον εν τηι Πηγηι δε της θεοτοκου ναον το αρχαιον αποβαλοντα καλλος
ανενεωσατο. και τον ετερον δε της θεοτοκου ναον, ος το Σιγμα κατονομαζεται, 2.239
τελεον υπο σεισμου καταπεσοντα εκ βαθρων ανωικοδομησε και εδραιον και
ωραιοτατον η προτερον απειργασατο. και τον εν Αυρηλιαναις Στεφανου του
πρωτομαρτυρος αχρις εδαφους κατα πεσοντα εκ θεμελιων ανηγειρε. και τους δυο δε
του βαπτιστου σηκους εν τε τηι Στροβηλωι και Μακεδονιαναις, τον μεν εκ βαθρων
ανηγειρε, του δε το πλειστον ανωικοδομησε. και τον του απο στολου δε Φιλιππου,
και τον προς εσπεραν αυτου κειμενον του ευαγγελιστου Λουκα, πτωμα πεσοντας
δεινον εκ βαθρων ανεκτι σεν. επεποιησατο δε και το μεγα τεμενος Μωκιου του
μαρτυρος, και το αδυτον τουτου καταβληθεν αχρι γης, ως και την ιεραν κατεαξαι
τραπεζαν, επιμελειας ηξιωσε και του πτωματος ηγειρε. και τον πλησιαζοντα δε
τουτωι Ἀνδρεου του πρωτοκλητου ναον πεσοντα εις το αρχαιον καλλος ανηγειρε.
και τον του αγιου Ῥω μανου και τον της αγιας Ἄννας εν τωι ∆ευτερωι και τον του
μεγα λομαρτυρος ∆ημητριου και τον του μαρτυρος Αιμιλιανου τον εν τηι Ῥαβδωι εκ
παλαιων νεους ειργασατο. επι τουτοις και τον του αγιου Ναζαριου καταπεσοντα
ανεστησε. καν τοις εμβολοις του ∆ομνινου τον της Χριστου αναστασεως και
Ἀναστασιας της μαρτυρος περικαλλη ναον επισκευασας ελαμπρυνε, λιθινην αντι
ξυλι νης την οροφην εργασαμενος. και Πλατωνος του μεγαλου εν μαρτυσι πεσοντα
ανεστησε, και τον εγγιζοντα τουτωι των καλλι νικων μαρτυρων ναον Ἑσπερου τε και
Ζωης επεποιησατο. και 2.240 τον του μαρτυρος Ἀκακιου εν τωι Ἑπτασκαλωι πτωσιν
απειλουντα επισκευασας του πτωματος ηρπασε. παραπλησιως και τον του προφητου
Ἠλιου κατα το Πετριον ανεκτησατο λαμπρως. ανη γειρε δε και εκ καινης εν ταις
βασιλειοις αυλαις εις ονομα του δεσποτου σωτηρος Χριστου και του πρωτου των
αγγελων Μιχαηλ και Ἠλιου του προφητου. ετι δε και της θεομητορος και Νικο λαου
του περιωνυμου εν ιεραρχαις τον περικαλλη τουτονι ναον, ον νεαν εκκλησιαν
κατονομαζουσιν, εις ευπρεπειαν και καλλος και ωραιοτητα μηδενι ετερωι υπερβολην
η συγκρισιν καταλιμπανοντα, προσοδους τε εταξεν ικανας εις τε φωταγωγιαν και
χρειαν των δοξολογουντων. και τι δει διεξιοντα επι πλεον μηκυνειν; αυτο το εργον
τοις θεωμενοις παριστησι την οικειαν καλλονην και πολυ τελειαν. και αλλους δε
 
 
 

384
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλους θειους ναους εντος του παλατιου εδομησατο, εις ονομα Ἠλιου του
προφητου και του μαρτυρος Κλημεντος και του σωτηρος Χριστου και του αποστολου
Πετρου και του αρχιστρατηγου, ων την ωραιοτητα παραστησασθαι ποιη τικη αν
ητονησε μεγαληγορια. Πολλα δε καν τοις βασιλειοις ανεστησεν, ως αν τις ειποι,
βασιλειων βασιλεια· ταυτα δε αριθμεισθαι ουκ αναγκαιον. εργον δε τουτου του
βασιλεως και ο λεγομενος οικος τα Μαγγανα και ο ετερος ο νεος καλουμενος· ους
απο τοιαυτης κατεσκευασε προαι ρεσεως. μη βουλομενος γαρ τα δημοσια πραγματα
εις οικειας καταναλισκειν χρειας τους τοιουτους ανωικοδομησεν οικους, και
προσοδους εκ γεωργιας απεταξεν αυτοις ικανας, αφ' ων η βασι 2.241 λικη πανδαισια
αυτου τε και των ανα παν ετος υπ' αυτου κεκλη μενων αφθονον και δικαιαν την
χορηγιαν εμελλεν εχειν αει. εδο μησατο δε και τα εν Πηγαις παλατια, και τα εν τοις
Ἠριοις εκαλ λωπισατο, ανακαθαρας και την απογεωθεισαν κινστερναν, ην
Ἡρακλειος ο βασιλευς προσχωσας παραδεισον φυτων και λαχανων ειργασατο. οπερ
εποιησε και εν ταις ουσαις εντος του παλατιου, τηι τε προ της Μαγναυρας και τηι
μεταξυ Ἰουστινιανου του τρι κλινιου και του Λαυσιακου. ο γαρ ειρημενος βασιλευς
Ἡρακλειος παρα Στεφανου του φιλοσοφου μαθων, την γενεσιν αυτου πολυ
πραγμονησαντος, ως εξ υδατος αυτον δει τελευταν, τας των κιν στερνων, ως
ειρηται, προσχωσεις ειργασατο. τα εν τοις Ἠριοις ουν αποκαθαρας βασιλεια εις το
αρχαιον σχημα ανηγαγε, και αντι παραδεισου δοχειον απειργασατο υδατος αφθονου
και διει δους. εδειματο δε καν τωι φορωι ναον περικαλλεστατον επ' ονο ματι της
θεοτοκου, ως αν εχοιεν αυτον οι πραγματευομενοι οικον προσευχης, οποτε ταις
πραγματειαις εμβραδυνωσι. και τον του αγιου Φωκα δε ναον εν τωι Στενωι
επισκευασας και καλλωπισας οικητηριον μοναχων απετελεσε, ταξας προσοδους
ικανας εις διαρ κειαν των εν αυτωι ασκουμενων. ανεκαινισε δε και τον μεγαν του
αρχιστρατηγου ναον τον εν τωι Σωσθενιωι ηδη προκαταπεσοντα, και εις το
φαινομενον καλλος μετηγαγε. Πολλους δε και των Ἰουδαιων δωρεων επαγγελιαις
και δοσεσι 2.242 και δωρων ανταλλαγαις του θειου κατηξιωσε βαπτισματος. και το
των Βουλγαρων δε γενος αρτιπαγες ον προς θεοσεβειαν μοναχων αποστοληι
ευλαβων και ιερεων αρετηι κεκοσμημενων εβεβαιωσε προς την πιστιν. και τοις Ῥως
δε συμβασεις θεμενος εν μετοχηι γενε σθαι του σωτηριου βαπτισματος αιτιος γεγονε,
πεμφθεντος αυτοις και αρχιερεως. αλλ' αξιον διηγησασθαι και το γεγονος θαυμα
παρα του αρχιερεως του πεμφθεντος εκεισε. ετι γαρ τηι δεισιδαι μονιαι κατεχομενος
αυτος τε ο αρχων και οι μεγιστανες αυτου και το απαν εθνος, κατασκοπουμενοι περι
τε της πρυην αυτων θρη σκειας και της των Χριστιανων πιστεως, εισκαλουσι τον
αρτι προς αυτους φοιτησαντα αρχιερεα· ον ο αρχων επηρωτα τινα τα παρ' αυτου
καταγγελλομενα και αυτοις διδασκεσθαι μελλοντα. του δε την ιεραν του θειου
ευαγγελιου προτειναντος βιβλον, και τινα θαυματα εξηγουμενου των υπο του θεου
εν τηι ανθρωπινηι επιδη μιαι τερατουργηθεντων, "ει μη τι των ομοιων το πληθος" εφη
"των Ῥως και ημεις θεασομεθα, και μαλιστα οποιον λεγεις εν τηι καμινωι των τριων
παιδων γενεσθαι, ουκ αν σοι ραιδιως πιστευ σωμεν." ο δε τωι αψευδει πιστευσας λογωι
του ειποντος οτι ο αν αιτησητε εν τωι ονοματι μου, ληψεσθε, και ο πιστευων εις εμε
τα εργα α εγω ποιω κακεινος ποιησει, και μειζονα τουτων ποιησει, εφη προς αυτους
"ει και μη εξεστιν εκπειραζειν κυριον τον θεον, ομως ει εκ ψυχης διεγνωκατε
προσελθειν τωι θεωι, αιτησασθε 2.243 οπερ βουλεσθε, και ποιησει τουτο παντως δια
την πιστιν υμων ο θεος, καν ημεις εσμεν ελαχιστοι και αναξιοι." οι δ' ευθεως
ηιτησαντο την του θειου ευαγγελιου πυκτιδα εν τηι παρ' αυτων αναφθεισηι ριφηναι
πυρκαιαι, και ει αβλαβης αυτη τηρηθειη, προσελθειν και αυτους τωι παρ' αυτου
κηρυσσομενωι θεωι. εδοξε δη ταυτα, και του ιερεως προς θεον τας χειρας και τους
 
 
 

385
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οφθαλ μους επαραντος και "δοξασον σου το αγιον ονομα, Ἰησου Χριστε ο θεος
ημων" ειποντος, εν οφθαλμοις του εθνους τουτουι ερριφη εις την καμινον η του
αγιου ευαγγελιου βιβλος. εφ' ωρας δε ικα νας της καμινου εκκαιομενης, ειτα και
τελεον μαρανθεισης, ευ ρεθη το ιερον πυκτιον απαθες και αλωβητον διαμειναι,
μηδεμιαν υπο του πυρος δεξαμενον λυμην. οπερ ιδοντες οι βαρβαροι, και τωι μεγεθει
καταπλαγεντες του θαυματος, ανενδοιαστως προς το βαπτισμα ηυτομολουν. Κατα
τουτον τον χρονον Κωνσταντινος ο πρεσβυτερος των του βασιλεως υιων τον βιον
εξελιπε νοσωι πυρετικηι, πενθος αμυ θητον καταλιπων τωι πατρι. αλλα τουτο μεν ο
βασιλευς πραως ηνεγκε, παρεμυθησατο δε την συζυγον και τα τεκνα. εναγομενος δε
παρα των προισταμενων του δημοσιου ο βασιλευς εποπτας εις τα θεματα εκπεμψαι,
ως αν δυναμενων εκ τουτου των δημοσιων συντελειων επιδουναι, προσποιησαμενος
αποδεχεσθαι την υπομνη σιν, εκλεξασθαι και ευτρεπισαι προσεταξε και αυτωι
προσαγαγειν τους μελλοντας το τοιουτον εργον επιτελεσαι καλως. επιλεξαμενος δ'
ο γενικος ους εδοκει διακονησαι προς το τοιουτον εργον ορθως, 2.244 και τας των
εκλεγεντων προσηγοριας προσαγαγων, πολλης ενομι σθη μεμψεως αξιος, ει
τοιουτους οιοιτο λειτουργους εσεσθαι αξιους προς το τοιουτον λειτουργημα. του δε
μη εχειν κρειττονας ανθυπενεγκοντος εν ολωι τωι πολιτευματι, υπολαβων ο
βασιλευς "το της προκειμενης διακονιας εργον τοιουτον παρ' εμοι κρινεται ωστε,
ειπερ οιον τε ην, αυτον εμε προς την τουτου διοικησιν εξελθειν. επει δε τουτο εστι
και απρεπες και αδυνατον, εξ αναγκης επι τοις δυσι της πολιτειας μαγιστροις, οι και
χρονωι και πειραι και ταις πολλαις εν τωι μακρωι βιωι των πολιτικων αρχων
διοικησεσιν, εν αις εξητασθησαν, ακιβδηλον και καθαρον της αρετης εξενηνοχασι το
δοκιμιον, τας ελπιδας σαλευω, και την διακονιαν υπο τουτων ανυσθηναι δεοντως
θαρρω. απελθων ουν αυτος συ" φησιν "απαγγειλον αυτοις το της διακονιας ειδος
και το θελημα το εμον. και βουλομενων εξελθειν επευδοκω και αυ τος." ως δ'
ακουσαντες οι ανδρες ηλθον εις εκπληξιν, και το γηρας ανθ' ικετηριας
προυβαλλοντο και τους προηγησαμενους υπερ του πολιτευματος κοπους, και
παρενεχθηναι εξ αυτων την τοιαυτην υπηρεσιαν ικετευσαν, υπεστρεψεν απρακτος ο
πεμφθεις, και τωι βασιλει τα παρ' εκεινων λαληθεντα απηγγειλεν. απερ ακουσας "ει
το εμε εξελθειν δοκει ειναι αδυνατον, παραιτουνται δε την λειτουργιαν οι
λαμπροτατοι μαγιστροι, ουδενα εχων του πραγματος διοικητην αξιοχρεων
καταλειφθηναι τουτο ανεπισκε πτον βουλομαι. κρειττον γαρ" φησι "παρακερδαινειν
τινας απο 2.245 των του δημοσιου μη καλως, η κακως υποπτευειν ζημιαν τινας
συντριβουσαν αυτους και συμπνιγουσαν." Και δια τουτο παρα παντα τον της
αυτοκρατοριας αυτου χρονον εμεινεν ανεξισωτος η φαναι μαλλον ελευθερος και
αδιαπρακτος ο υπο την Ῥωμαικην εξουσιαν απας των ολων θεματων λαος. Του
πρεσβυτερου δε των υιων του βασιλεως, Κωνσταντινου, ως ειπομεν, τον βιον
μετημειφοτος, και του φιλτρου και των ελπι δων επι τον δευτερον υιον Λεοντα
μεταπεσοντων, δεινος ο φθονος οπλιζεται κατ' αυτου· και οπως, τα επομενα
δηλωσει τρανοτερον. μοναχος ην τις των πανυ φιλουμενων και πιστευομενων
Βασιλειωι τωι βασιλει, ην δε και ιερευς, ον Σανδαβαρηνον κατωνομαζον· ος ει και
παρα του βασιλεως εστεργετο, αλλ' ουκ ειχε παρα τοις αλλοις δοξαν χρηστην, και
δια τουτο και πολλακις παρα Λεοντος του υιου του βασιλεως διεκωμωιδειτο ως
απατεων και γοης και τον βασιλεα των καθηκοντων εξαγων λογισμων και εις α μη
δει παρα συρων. υφ' ων δακνομενος εκεινος την ψυχην, και ανταμυνα σθαι σπευδων
τον λυπουντα, φιλιαν υποκρινεται προς τον Λεοντα, και ποτε φησι προς αυτον "ινα
τι, ω βασιλευ, νεανιας ηδη ων και παρα τωι πατρι σου φιλουμενος, μη επιφερηι
ρομφαιαν η μα χαιραν, οταν κατ' αγρους συνιππαζηι σου τωι πατρι, ινα και αυτωι, ει
 
 
 

386
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα θηριου σχηι χρειαν, επιδιδωις; και ει τι λαθραιον πολλα κις κατ' αυτου
επιβουλευμα γενηται, μη ανοπλος ευρεθηις, αλλ' 2.246 εχηις τι μεθ' οτου δυνησηι τους
πατρικους εχθρους ανταμυνα σθαι;" ουχ υπειδομενος δε τον δολον ο Λεων, ουδε
συννοησας την μηχανην, δεχεται την συμβουλην, και μαχαιραν εντος του
υποδηματος επιφερεσθαι πειθεται. γνους δε ο Σανδαβαρηνος εις εργον χωρησασαν
την εαυτου σκευωριαν, προσεισι τωι βασιλει και φησι "γνωστον σοι εστω, ω βασιλευ,
ως επιβουλευει τηι ζωηι σου ο σος υιος· και ει απιστεις, οταν κατα θηραν εξιηις,
κελευσον περιαιρεθηναι τα πεδιλα των ποδων αυτου, και ει ευρεθειη ξιφος
επιφερομενος, εσται παντως η εμη συμβουλη συμφερουσα." ελεχθη ταυτα, εξοδος
κατηγγελθη βασιλικη, συνεξηλθεν απαν το ειωθος, εξεισι και Λεων ο του βασιλεως
υιος. και κατα τινα τοπον γενομενος ο βασιλευς προσποιειται χρειαν εχειν μαχαιρας,
και επεζητει ταυτην μετ' επιτασεως. μηδεν ουν των υπονοουμε νων τωι πατρι
προειδως ο υιος, απονηρως εφελκυσαμενος ην επε φερετο μαχαιραν επιδιδωσι τωι
πατρι.
Τουτου γενομενου αι μεν του Σανδαβαρηνου προσαγγελιαι ευθυς
επιστευοντο, αι δε παρα του Λεοντος απολογιαι ματαιοι και κεναι. υποστρεψας ουν ο
βασιλευς εις τα βασιλεια προς οργην κατα του υιου διανισταται, και εν τινι των
βασιλειων οικων, ος μαργαριτης κατονομαζεται, εμφρουρον τουτον πεποιηκεν,
αφαιρειται δε και τα της βασιλειας παρασημα. διηρεθιζετο δε παρα του
Σανδαβαρηνου και τους λυχνους αποσβεσαι των οφθαλμων αυτου. αλλα τουτο μεν
εκω λυθη ποιησαι υπο του πατριαρχου και της συγκλητου βουλης, της ειρκτης δε
ομως ειχεν εντος. χρονου δε παραδραμοντος συχνου, 2.247 και πολλακις της
συγκλητου βουληθεισης διαπρεσβευσασθαι περι τουτου και κατ' αλλην και αλλην
αιτιαν αλλως και αλλως κωλυο μενης, προφασις διδοται ευλογος, εξ ης ωδηγηθησαν
εις το κα ταλυσαι τα σπουδαζομενα. ζωιον ην τι πτηνον εν κλωβωι κατα τα βασιλεια
αιωρουμενον προς θεαν και τερψιν των θεωμενων και ακουοντων (ψιττακος ονομα
τωι ζυωι), μιμηλον και πολυφωνον· οπερ ειτε προς τινων διδαχθεν ειτ' αλλως πως εξ
αυτοματου πολ λακις "αι αι κυριε Λεον" εφθεγγετο. ευωχιας δε ποτε τελουμε νης τωι
βασιλει και των πρωτων της βουλης συνεστιωμενων αυτωι, και του ορνιθος
πολλακις φθεγγομενου το προρρηθεν, επιστυγνα σαντες οι δαιτυμονες της ευωχιας
επαυσαντο και επι συννοιας εκα θηντο· οισπερ προσσχων ο βασιλευς την αιτιαν της
αποχης των βρωματων επηρετο. οι δε δακρυων υποπλησθεντες τους οφθαλ μους
"τινα ω δεσποτα" ειπον "βρωσιν φαγουμεθα, ουτως υπο της φωνης του αλογου
τουτου ονειδιζομενοι, δοκουντες ημεις λο γικοι τε και φιλοδεσποτοι, οτι αυτο μεν το
αλογον ζωιον τον οικειον ανακαλειται δεσποτην, ημεις δε τρυφωντες ληθην του
μηδεν αδι κησαντος ελαβομεν δεσποτου. ει μεν γαρ αδικων ελεγχεται και κατα του
πατρος ευτρεπισας την δεξιαν, αυτοχειρες ημεις τουτου γενησομεθα παντες, του
αιματος αυτου μη λαμβανοντες κορον· ει δ' εφ' οις ενεκληθη διαφευγει τον ελεγχον,
μεχρι τινος η συκο φαντις γλωσσα κατ' αυτου δυναμουται;" μαλαχθεις ουν τοις
τοιουτοις λογοις ο βασιλευς τοτε μεν καθεσθηναι τουτοις προσ 2.248 εταξε,
σκοπησαι δ' αυτος περι του πραγματος επηγγειλατο· μετ' ου πολυ δε προς την φυσιν
επανελθων εξαγει τε φρουρας και εις οψιν αγει τον υιον, και την πενθιμον αμειβει
στολην, και το περιττον της εν τηι λυπηι τραφεισης κομης περιαιρει, και την
προτεραν της βασιλειας τιμην αποδιδωσιν. Ου πολυ το εν μεσωι, και διαρροιας νοσωι
αλισκεται, και κατα μικρον τηι τοιαυτηι τηκεδονι κατεμαραινετο. διαθεις δ' ως εδοκει
τα της βασιλειας, και τον κληρονομον και διαδοχον γνω ριμον ποιησαμενος, τον
βιον απελιπε, συμβασιλευσας μεν τωι προ αυτου Μιχαηλ χρονον ενα, ετερους δε
εννεα και δεκα χρονους περι την αυτοκρατορα της βασιλειας διαπρεψας αρχην.
 
 
 

387
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαδεχεται δε την ολην της εξουσιας αρχην Λεων ο καθ' ηλικιαν πρωτος των
περιοντων υιων. Λεων δε των ολων γενομενος κυριος, των αλλων των συμ
βαλλομενων τωι πολιτευματι ολιγα η το παραπαν μη φροντισας, τωι θυμωι δε
σφαδαζων και την παρα του Σανδαβαρηνου κατ' αυ του συστασαν σκευωριαν
εναυλον εχων, ευθυς διαναστηναι εκρινε προς εκδικησιν, προκαταστησαμενος
ευλογοφανεις αιτιας, ως αν δοξειε τα πραττομενα μετ' ευλογου πραττεσθαι
αφορμης, και τα εμποδια εκ μεσου περιελων. ειδως γαρ ως ουκ αν τι δυνηθειη
φαυλον ενδειξασθαι κατα του Σανδαβαρηνου Φωτιου τον πα τριαρχικον ιθυνοντος
θρονον, –προστησεσθαι γαρ αυτου γεν ναιοτερον και αντιληψεσθαι υπετοπασε, και
μη συγχωρησαι τυ 2.249 ραννικον τι παθειν· και γαρ δη και εφερετο λογος ως αυτος
ο Φωτιος οικειωι συγγενει μνηστευομενος την βασιλειαν και τωι Σαν δαβαρηνωι
κοινολογησαμενος, και δοξαν αμφοιν μη αλλως επιτυ χειν του εφετου ει μη ο Λεων
εκποδων γενοιτο, την προειρημενην ερραψαν κατ' αυτου συκοφαντιαν. τουτον ουν
εγνω πρωτον με τακινησαι του θρονου, και ταχεως εκπεμψας τον μαγιστρον Ἀν
δρεαν τον στρατηλατην, αμα τωι μαγιστρωι Ἰωαννηι και γεγονοτι λογοθετηι του
δρομου τωι Ἁγιοπολιτηι, κατα την μεγαλην εκκλη σιαν ανελθειν εν τωι αμβωνι της
εκκλησιας προσεταξε, και τας του πατριαρχου Φωτιου αιτιας παντων εις επηκοον
αναγνοντας του θρονου τουτον καταγαγειν καν τηι των Ἁρμονιανων περιορισαι
μονηι. κατα ποδας δε Στεφανον συγκελλον, τον εαυτου αδελφον, ο βασιλευς
πατριαρχην προβαλλεται, οτι μη τοις ζωσιν ενη ριθμειτο ο Ἡρακλειας, υπο
Θεοφανους χειροτονηθεντα του πρω τοθρονου. πεμψας δε δια ταχεων εις την
Ευχαιταν, τον Σαν δαβαρηνον Θεοδωρον την ειρημενην εκκλησιαν πηδαλιουχουντα
εισαγαγειν ως αυτον προσεταξεν. Ἐν ωι δε ταυτα επραττετο, τον στρατηλατην
Ἀνδρεαν και αλλους συγκλητικους πολλους εις το εν Χρυσουπολει του Φιλιπ πικου
μοναστηριον εκπεμψας μετα κληρου και κηρων και λαμπα δων και αρωματων
εξαγαγειν του ταφου τον αναιρεθεντα βασιλεα Μιχαηλ διωρισατο, εν κυπαρισσινηι
τε λαρνακι καταθειναι, και εντιμως και βασιλικως περιστειλαντας εν τηι πολει
εισαγαγειν, 2.250 κακειθεν μετα ωιδων και υμνων αχρι του ναου των αγιων αποστο
λων προπεμψαι, επομενων εκεισε και των του βασιλεως αδελφων Ἀλεξανδρου και
Στεφανου του πατριαρχου, και εν λαρνακι θειναι μαρμαρινηι· ο και εγενετο.
Προεβαλλετο δε και Στυλιανον τον Ζαουτζαν μαγιστρον και λογοθετην του δρομου·
ηδη γαρ ηρξατο πλησιαζειν τηι αυτου θυγατρι, ζωσης ετι της κατα νομον
συνεζευγμενης αυτωι γυναικος της Αυγουστης Θεοφανους, ακουουσης και
βλεπουσης τα γινο μενα, και μηδαμως τωι της ζηλοτυπιας παθει αναφλεχθεισης
ποτε. Κατα ποδας δε παρεληφθη παρα των Ἀγαρηνων και η κατα το Χαρσιανον
διακειμενη πολις η υψηλη, και ηιχμαλωτισθη απας ο εν ταυτηι λαος. εγενετο δε και
εμπρησμος κατα το με σημβρινον μερος της πολεως, εν τηι λεγομενηι Σιδηραι. εργον
δε τουτου γεγονε και ο ναος του αγιου αποστολου Θωμα, ον τεφρω θεντα και
αιθαλην γενομενον ο βασιλευς αυθις πολυτελως ανε καινισεν.
Εισηχθη δε και ο Σανδαβαρηνος εις την πολιν, και υπε θεντο τωι βασιλει
Ἀνδρεας ο στρατηλατης και Στεφανος μαγι στρος, οι πολλα παρα του Σανδαβαρηνου
προς Βασιλειον τον βασιλεα διαβληθεντες, εξετασαι τα της γενομενης κατ' αυτου
του βασιλεως γραφης. διεβεβαιουντο δε και δυνατον ειναι εξελεγχθη ναι ως
βουλομενοι Φωτιος τε ο πατριαρχης και αυτος ο Σανδαβα ρηνος τινα των του
Φωτιου συγγενων εις την βασιλειαν αναγαγειν 2.251 το μελετηθεν υπεκριναντο
δραμα. πεμφθεντες ουν τινες προς βασιλεως αγαγειν τον τε Φωτιον και τον
Σανδαβαρηνον εν τοις παλατιοις των πηγων εκελευσθησαν. ιδιαι μεντοι ωριστο
φρου ρεισθαι εκατερον. εξετασται δε και διαγνωμονες των κατ' αυ των κινουμενων
 
 
 

388
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτος τε ο στρατηλατης επεμφθη Ἀνδρεας και ο μαγιστρος Στεφανος και ο μαγιστρος
ο Ἁγιοπολιτης και Κρατερος και Γουβερ οι πατρικιοι. αγαγοντες ουν τον πατριαρχην
Φωτιον και εντιμως επι θρονου καθισαντες, και αυτοι καθεσθεντες, την εξετασιν
εποιουντο. και φησιν ο στρατηλατης προς τον πατριαρ χην "γνωριζεις, ω δεσποτα,
τον μοναχον Θεοδωρον;" ο δε "μοναχους οιδα Θεοδωρους πολλους· ποιον λεγεις;"
του δε Ἀν δρεου προσθεμενου την του Σανδαβαρηνου προσηγοριαν, ο πα τριαρχης
"γινωσκω" εφη "τον ανδρα, επισκοπον των Ευχαΐτων υπαρχοντα." ενεχθεντος δε
και του Σανδαβαρηνου φησι προς αυτον ο Ἀνδρεας "ο βασιλευς σοι δηλοι, που εισι
τα χρηματα και τα πραγματα της βασιλειας μου;" ο δε υπολαβων "παρ' εκεινοις οις
δεδωκε ταυτα ο κατα την ημεραν βασιλευς. επει δε νυν ζητει ταυτα ο αρτι κρατων,
εξουσιαν εχει και ζητειν ταυτα και λαμβανειν." και ο Ἀνδρεας "ειπε τεως, συ τινα
εβουλευου βασιλεα ποιησαι, τωι πατρι του βασιλεως υποτιθεις του οικειου παιδος
εξορυξαι τους οφθαλμους; σον συγγενη η του πατριαρ χου;" ο δε εξωμνυτο μηδεν ων
κατηγορειτο ειδεναι. και φησιν ο μαγιστρος Στεφανος "ειτα, ω πολυτροπε και
μηχανορραφε, 2.252 πως εμηνυσας περι τουτου τωι βασιλει εξελεγξειν τον
πατριαρχην;" και ος, ως ηκουσε τουτου του λογου, ευθεως επιλαμβανεται των του
πατριαρχου ποδων, "ορκιζω σε δεσποτα κατα του θεου" λεγων "προτερον με
καθαιρησαι, και τοτε γυμνον ιερωσυνης παραλαβετωσαν και κολαζετωσαν ως
κακουργον. ουδεν γαρ τοιου τον συνοιδα εμαυτωι, ουτε τωι βασιλει εμηνυσα." ο δε
πατριαρ χης αναλαμβανων αυτον και των ποδων ανιστων φησι "μα την εμην
σωτηριαν, κυριε Θεοδωρε, αρχιεπισκοπος ει και εν τωι νυν αιωνι και εν τωι
μελλοντι." θυμωθεις δε Ἀνδρεας ο στρατηλα της "και ουκ εμηνυσας δι' εμου τωι
βασιλει, απατεων και γοης, τον πατριαρχην περι τουτου ελεγξαι;" ο δε παλιν
απηρνειτο περι τουτου μηδεν ειδεναι. υποστρεψαντων δε των αρχοντων και τα
λαληθεντα γνωριμα θεμενων τωι βασιλει, αυτος τωι θυμωι φλεγμαινων, και πλεον
δια το μη κατα του πατριαρχου ευλογον αιτιαν ευρειν, αποστειλας εμαστιξε τον
Σανδαβαρηνον απηνως και εν Ἀθηναις εξωρισε, και κατοπιν αποστειλας ετυφλωσε
και κατα την εω μετεθηκεν. ανεκαλεσατο δε τουτον μετα χρονων πολλων
παρολκην, και σιτησεις τουτωι αφωρισεν απο της νεας εκκλησιας. ετελευτησε δε
μετα θανατον Λεοντος, επι Ζωης της αυτου γυναικος και Κωνσταντινου του υιου
αυτου βασι λευοντων. Τωι δευτερωι ετει της βασιλειας Λεοντος Ἀγγαιων ο Λαγγο
2.253 βαρδιας δουξ, γαμβρος δε του ρηγος Φραγγιας, τον θανατον πυθομενος
Βασιλειου του βασιλεως απεστη της προς Ῥωμαιους φιλιας και πασαν την χωραν υφ'
εαυτον εποιησατο. τουτο γνους ο βασιλευς τον πατρικιον Κωνσταντινον, τον επι της
τραπεζης, μετα των δυτικων εκπεμπει κατ' αυτου θεματων. συμβολης δε γενομενης
οι περι τον Κωνσταντινον ηττηθησαν και κατεκοπησαν, μογις εκεινου
περισωθεντος. Κατα τουτον τον καιρον εγενετο και ηλιου εκλειψις περι ωραν εκτην
της ημερας, ωστε και αστερας φανηναι, ανεμων τε βιαια πνοη και αστραπαι και
βρονται φρικωδεις και σκηπτοι καυ σωδεις, υφ' ων και ανδρες επτα εν τοις
αναβαθμοις του αγιου Κωνσταντινου εν τωι φορωι εκεραυνωθησαν. επολιορκηθη δε
και υπο Σαρακηνων η Σαμος, συμπαραληφθεντος και του στρατη γουντος εν αυτηι
Κωνσταντινου πατρικιου του Πασπαλα. ο δε βασιλευς τωι προς Ζωην την θυγατερα
του Ζαουτζα φιλτρωι νικω μενος τιμαι τον ταυτης πατερα βασιλεοπατορα, αυτος το
αξιωμα καινουργησας μη προτερον ον. η γαρ Ζωη μεγιστον επι καλλει και ευπρεπειαι
τωι τοτε διαλαμπουσα συνεζευκτο μεν ανδρι Θεο δωρωι πατρικιωι τωι Γουνιαζιτζηι,
εκεινου δε δολοφονηθεντος φαρ μακωι επαλλακευετο τωι βασιλει και ζωσης, ως
ειρηται, της αυ του γυναικος. Τωι δ' επιοντι ετει Στεφανος ο του βασιλεως αδελφος
και πατριαρχης απελιπε την ζωην, και προεχειρισθη Ἀντωνιος αντ' 2.254 αυτου
 
 
 

389
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατριαρχης, ο την επωνυμιαν Καυλεας. και τα μεν κατα την πολιν εφερετο ουτως,
Συμεων δ' ο των Βουλγαρων αρχων τας προς Ῥωμαιους σπονδας διαλυσασθαι
σπευδων προφασιν ευρε τοιαυτην. δουλος ην ευνουχος τωι βασιλεοπατορι Μουσικος
κα λουμενος. ουτος συμφιλιωθεις ανδρασιν εμπορικοις και φιλοκερ δεσι,
βουλομενος κερδαινειν αυτους, τηι προς τον Ζαουτζαν χρη σαμενος παρρησιαι τας εκ
Βουλγαριας εισαγομενας πραγματειας εις την πολιν ευθεως μετεστησεν εις
Θεσσαλονικην, και τους ειρη μενους εμπορους τελωνας εκεισε κατεστησεν, οιτινες
κακως διετι θεσαν τους τας πραγματειας μετιοντας Βουλγαρους, βαρεα εισ
πραττομενοι τελωνηματα. των δε Βυλγαρων αναγγειλαντων ταυτα τωι Συμεων, και
τουτου δηλα τωι βασιλει καταστησαντος, επει τηι προς τον Ζαουτζαν συμπαθειαι
νικωμενος παντα ως ληρον ηγησατο και ουδεμιας ηξιωσεν επιστροφης, μανεις ο
Συμεων, και αλλως, ως ειρηται, προφασιν ευπροσωπον ζητων, αιρει κατα Ῥωμαιων
τα οπλα. οπερ ακουσας ο βασιλευς και αυτος ανθοπλι ζεται, και Προκοπιον τον
Κρηνιτην την του στρατηλατου μετ ιοντα λειτουργιαν λαωι πολλωι και αρχουσι
καθοπλισας, δους τε αυτωι και Κουρτικιον τον Ἀρμενιον, εκπεμπει κατα του Συμεων.
συρραγεντων δ' εν Μακεδονιαι των στρατευματων ηττωνται Ῥω μαιοι, και
κατασφαττονται αυτος τε ο Κρηνιτης και ο Κουρτι κιος Ἀρμενιος και αλλοι πολλοι,
των κατασχεθεντων απο της εταιρειας του βασιλεως του Συμεων αποτεμοντος τας
ρινας και εις την πολιν εκπεπομφοτος προς αισχυνην Ῥωμαιων. τωι τοιουτωι δε 2.255
παθει και τωι προπηλακισμωι του Συμεων περιαλγης γενομενος ο βασιλευς Νικηταν
πατρικιον τον την επωνυμιαν Σκληρον δια του Ἴστρου προς Τουρκους τους
Ουγγρους καλουμενους απεστειλεν, εφ' ωι περαιωσασθαι τον ποταμον και την
Βουλγαριαν τον ενοντα τροπον λυμηνασθαι. ο δε τοις Τουρκοις συμμιξας και πεισας
κατα των Βουλγαρων οπλα κινειν, ομηρους τε λαβων, εις βασιλεα υπεστρεψεν. αλλα
δη και αυτος ο βασιλευς δια τε γης και θα λαττης εγνωκει Βουλγαροις πολεμειν. δια
μεν ουν θαλασσης Ευσταθιον εκπεμπει τον πατρικιον και δρουγγαριον, δια δε γης
τον πατρικιον Νικηφορον τον Φωκαν, προβαλομενος αυτον μετα τον Ἀνδρεου
θανατον δομεστικον των σχολων. ων μεχρι Βουλ γαριας αφικομενων ο βασιλευς ετι
την ειρηνην στεργων τον κοιαι στωρα Κωνσταντινακιον εκπεμπει προς Συμεων· ον
ουτος κατα σχων τιθησιν εν φρουραι, δολιως προς αυτον αφικεσθαι νομισας.
ασχολουμενου δε περι το στρατευμα το περι τον Φωκαν του Συ μεων, οι Τουρκοι
περαιωθεντες τον ποταμον πασαν την Βουλ γαριαν εληΐσαντο. οπερ ως ηγγελθη τωι
Συμεων, τον Φωκαν αφεις κατα των Τουρκων ετραπετο. γλιχομενοι δε και αυτοι
συμπλακηναι Βουλγαροις, περαιωθεντες τον Ἴστρον τουτοις προσ βαλλουσι και
νικωσι κατα κρατος, μολις του Συμεων εν ∆ορο στολωι σωθεντος, ο και ∆ριστα
καλειται. νικησαντες ουν οι Τουρκοι ηιτησαντο τον βασιλεα τους κατασχεθεντας υπ'
αυτων αιχμαλωτους ωνησασθαι· προς ο και κατανευσας τους πολιτας 2.256
εξαπεστειλεν εις την τουτων εξωνησιν. θραυσθεις ουν ο Συμεων δια του
δρουγγαριου Ευσταθιου τον βασιλεα ικετευε περι της ει ρηνης· προς ην υπειξεν ο
βασιλευς, και τον Χοιροσφακτην Λεοντα επι τωι ποιησασθαι εξαπεστειλε τας
σπονδας, και ο δομε στικος των σχολων ο Φωκας και ο δρουγγαριος υποστρεψαι
μετα του λαου εκελευσθησαν. ο δε Συμεων απελθοντα προς αυτον τον
Χοιροσφακτην Λεοντα εν ειρκτηι κατεσχε, μηδε λογου αυτον αξιωσας. εκστρατευσας
δε βαρει στρατωι κατα των Τουρκων, μη δυνηθεντος του βασιλεως δια το αιφνιδιον
τε και απροσδοκητον βοηθειαν αυτοις παρασχειν, αυτους τε ετρεψατο και την χωραν
πασαν κατεδραμε. γαυριων δ' επι τηι νικηι και φρυαττομενος εγραψε προς τον
βασιλεα μη προτερον ποιησαι ειρηνην πριν αν αποληψεσθαι τους αιχμαλωτους
 
 
 

390
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βουλγαρους. επενευσε δε προς τουτο ο βασιλευς. ηλθεν ουν μετα του Χοιροσφακτου
Θεοδω ρος τις οικειος ων τωι Συμεων, και παρειληφει παντας.
Ἐξοχως δε τον δομεστικον Νικηφορον τον Φωκαν υπο του βασιλεως
αγαπωμενον ο βασιλεοπατωρ Ζαουτζας γαμβρον εσπου δαζε ποιησαι.
απαναινομενου δε προς τουτο και οργην υποπτευον τος εκ βασιλεως, θυμωθεις ο
Ζαουτζας και αιτιαν κατ' αυτου ραψας παρελυσε τουτον της αρχης, προβαλομενος
αντ' αυτου Κατακαλων μαγιστρον τον Ἀβιδηλαν. επ' ολιγον δε σχολασας ο
Νικηφορος στρατηγος των Θραικησιων προβαλλεται. αριστειας 2.257 δε πολλας εν
πασαις ταις αυτου αρχαις διαπραξαμενος, και πολλα κατα των Ἀγαρηνων και αλλων
εθνων στησας τροπαια, τελευται τον βιον εν γηραι βαθει, δυο παιδας καταλιπων
Βαρδαν και Λεοντα. Ὁ δε βασιλευς, μη θελησαντος του Συμεων τας σπονδας
εκπληρωσαι, εγνω δειν αυτον καταπολεμησαι και τελειωι αφανισμωι παραδουναι.
διορισαμενος τοινυν παντα περαιωθηναι τα της ανατολης ταγματα τε και θεματα,
παρασκευασας δε και τα δυτικα και αλλον ουκ ολιγον λαον, εκπεμπει κατα του
Συμεων, εξαρχον αυτοις επιστησας και ηγεμονα τον δομεστικον των σχολων Κατα
καλων, συνεπομενον εχοντα και τον πατρικιον Θεοδοσιον και πρωτοβεστιαριον.
ερχομενωι τοινυν τωι Συμεων συναντωσι κατα το Βουλγαροφυγον, και πολεμου
κροτηθεντος τρεπονται Ῥωμαιοι, και πολυς εγενετο φθορος, απωλετο δε και αυτος ο
πρωτοβεστια ριος, αισχρως του δομεστικου μετ' ολιγων τινων εν τωι Βουλγα
ροφυγωι περισωθεντος. απελθοντος δε του βασιλεως εν τοις λε γομενοις αγροις του
∆αμιανου μετα Ζωης της του Ζαουτζα, και δοξαν αυτωι μειναι εκει, επιβουλην
συνεστησαντο κατ' αυτου ο του Ζαουτζα υιος Λεων, Χριστοφορος ο Τζαντζης και
τινες αλλοι. της δε Ζωης τον θορυβον ενωτισθεισης ο βασιλευς διυ πνισθη, και ευθυς
εν πλοιωι εισελθων απο των Πηγων διεπερασε κατα τα βασιλεια. και Ἰωαννην μεν
τον της βιγλας δρουγγαριον διεδεξατο ως ραιθυμον ταχα περι την εαυτου φυλακην,
τον δε Ζαουτζαν απεστρεφετο μεχρι τινος, εως ου Λεων ο μαγιστρος, 2.258 ωι
Θεοδοτακης το επωνυμον, φιλος ων αμφοιν τουτους κατηλ λαξε. Της δε Αυγουστης
Θεοφανους τελευτησασης στεφει Λεων ο βασιλευς Ζωην την θυγατερα του Ζαουτζα,
και ευλογειται. παρα τινος κληρικου του παλατιου. και ο μεν ευθυς καθηιρεθη, η δε
μετα την αναγορευσιν ετος εν και μηνας οκτω ζησασα ετελευ τησε. λαρνακος δε
ετοιμαζομενης ωστε το ταυτης αποτεθηναι σωμα, γραμματα ευρεθησαν εν αυτηι
εγκεκολαμμενα ουτωσι διεξιοντα "θυγατηρ Βαβυλωνος η ταλαιπωρος." Βασιλειος δε
ο επεικτης του βασιλεως, ανεψιος ων του Ζαουτζα, μελετων κατα του βασιλεως το
απορρητον εκοινωσατο Σαμωναι κουβικουλαριωι τωι εξ Ἀγαρηνων, πιστεις λαβων ως
ανεκφορον διαφυλαξει το μυστηριον. δοντος δε πιστεις, εξεφηνεν αυτωι παντα τα
βουλευομενα. ο δε ευθεως εξιππασαμενος απεισι προς τον βασιλεα, και ιδιαι
παραλαβων αυτον "θελω τι σοι ειπειν, ω βασιλευ, οπερ εμοι μεν ρηθεν ακινδυνον,
σοι δε σιωπηθεν θα νατον προξενει." και διηλθε πασαν την του Βασιλειου επιβου
λην. του δε βασιλεως διαπιστουντος, ο Σαμωνας πληροφορησαι τουτον βουλομενος
δυο τινας των οικειοτατων εξαποστειλαι προς την αυτου οικιαν ηιτησατο, αξιωσας
εν αποκρυφωι στηναι τουτους οπηνικα ο Βασιλειος αφικηται προς αυτον, καπειδαν
ουτος παρα γενηται και ομιλωσιν αλληλοις, τα λεγομενα παρ' αμφοιν απο 2.259
γραφεσθαι. εδεξατο τον λογον ηδεως ο βασιλευς, και πεμπει Χριστοφορον τον
πρωτοβεστιαριον και Χαλοκυρον ενα των εαυτου προκοιτων, οιπερ εν τηι καταγωγηι
γενομενοι του Σαμωνα κακεισε κρυβεντες προσεμενον το μελλον. απατηθεντος δε
του Βασιλειου και παραγενομενου προς τον Σαμωναν, της διαλεξεως τε χωραν
λαμβανουσης, εκφανιζομενων δε και των απορρητων αυτωι, οι παρα του βασιλεως
πεμφθεντες τα λεγομενα απεγραφοντο, και τελευταιον εκεινους αριστωντας
 
 
 

391
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταλιποντες κρυφιως τε υπεξελ θοντες απηλθον προς βασιλεα τα γραφεντα
κομιζοντες. ανα γνους δε ταυτα τον μεν Βασιλειον παραυτικα εις Μακεδονιαν
απεστειλεν, επι διανομηι ταχα ψυχικων της θειας αυτου Ζωης, κατεσχε δε και τον της
βιγλας δρουγγαριον δια του Στυπειωτου, υπεξηγαγε δε και της πολεως Νικολαον
τον εταιρειαρχην. ειτα αγαγων απο Μακεδονιας τον Βασιλειον και ανακρινας, εν
μεσηι τε θριαμβευσας τηι πολει, εν Ἀθηναις εξωρισε. συγκαλεσαμενος δε πασαν την
συγκλητον επ' αυτων, ανεγνω τα υπο του Σαμωνα μηνυθεντα. οι δε τουτον
επαινεσαντες μεγιστης ειναι τιμης αξιον προσειρηκασι. και ο βασιλευς παραυτικα τηι
του πρωτοσπαθα ριου τουτον αξιοι τιμηι, και οικειον αυτου κατεστησατο.
Τελευτησαντος δε και του πατριαρχου Ἀντωνιου προχειρι ζεται ο μυστικος
Νικολαος, επι συνεσει και σοφιαι δοκων πρω τευειν. Λεων δε ο βασιλευς μη
δυναμενος τα κατα τυπον εκτελειν κλητορια Αυγουστης μη ουσης, στεφει Ἄνναν
την θυγατερα Ζωης 2.260 της του Ζαουτζα. ηγαγετο δε και κορην εκ του Ὀψικιου,
ωραιαν τε και περικαλλη, τουνομα Ευδοκιαν, ην δη και εστεψεν. εγκυ μων δε
γενομενη και μελλουσα τικτειν απεθανε και αυτη και το εμβρυον. τιμων δε την
προτεραν αυτου γαμετην Θεοφανω ο βα σιλευς επ' ονοματι ταυτης ωικοδομησε ναον
αγχου των αγιων απο στολων περικαλλη. ανηγειρε δε και ναον αλλον κατα τους
τοπους εις ονομα του αγιου Λαζαρου, εν ωι και το του αγιου μετακομισας απεθετο
σωμα, και της αδελφης αυτου Μαριας της Μαγδαληνης, εξ Ἐφεσου μετακομισας. του
δε στολου εν ταις τοιαυταις κτισε σιν απασχολουμενου, ο των Ἀγαρηνων στολος το
εν Σικελιαι εξε πολιορκησε Ταυρομενιον, και πολυς των Ῥωμαιων εγενετο φονος.
κατεσχεθη δε και η νησος Λημνος υπο των Ἀγαρηνων, και ηνδρα ποδισθη λαος ουκ
ολιγος. Συνηθους δε προελευσεως γενομενης κατα την ημεραν της πεντηκοστης εν
τωι ναωι του αγιου Μωκιου, απηλθε μετα προοδου και Λεων ο βασιλευς. εν δε τωι
μελλειν εισοδευειν και πλησιον γενεσθαι των αγιων θυρων ανθρωπος τις
εκπεπηδηκως εκ του αμ βωνος ραβδωι παχειαι και ισχυραι επαισεν αυτον κατα
κεφαλης. και εθανατωσεν αν παρευθυ, ει μη το ακρον της ραβδου τωι αιω ρημενωι
λυχνωι προσκεκρουκος της βιαιας μικρον ανεσχεθη φορας. αιματος δε σφοδρου εκ
της του βασιλεως καταρρεοντος κεφαλης ταραχη τε και φυγη των αρχοντων
εγενετο. Ἀλεξανδρος δε ο του 2.261 βασιλεως αδελφος νοσον σκηψαμενος ου παρην
εν τηι εισοδωι, και δεδωκεν υπονοιαν τοις πολλοις την τοιαυτην επιβουλην αυτος
συρ ραψαι. ο δε τον βασιλεα πληξας κατασχεθεις και πολλας υπο μεινας βασανους,
επει μηδενα καθωμολογει συνιστορα, χειρας και ποδας εκτμηθεις εν τηι του ιππικου
εκαυθη Σφενδονηι. εσχο λασε δ' εκτοτε και η τοιαυτη προελευσις, καν ο σοφωτατος
μονα χος Μαρκος, οικονομος ων της τοιαυτης μονης, ο το τετραυδιον του μεγαλου
σαββατου αναπληρωσας του κυρου Κοσμα, πολλα κατεδεηθη του βασιλεως. τουτου
γαρ δεομενου και του βασι λεως απαναινομενου, φησιν ο μοναχος "μη οργιζου μηδε
χαλε παινε, ω βασιλευ· προγεγραμμενον γαρ ην παθειν σε παρα του προφητου ∆αβιδ,
ειρηκοτος «οσα επονηρευσατο ο εχθρος εν τωι αγιωι σου και ενεκαυχησαντο οι
μισουντες σε εν μεσωι της εορτης σου.» δει ουν σε, δεσποτα, απο του νυν επ' αλλα
δεκα ετη κα τασχειν την βασιλειαν." ο δη και γεγονεν· απεθανε γαρ κατ' αυτην την
ημεραν μετα δεκα χρονους εν ηι και επληγη. Ἠγαγετο και τεταρτην γυναικα Λεων ο
βασιλευς, Ζωην την Καρβωνοψιναν, ητις εβιω χρονον συχνον μετ' αυτου αστεφης.
των δε Βουλγαρων ταις εφοδοις Ῥωμαιους επιτριβοντων, οι εξ Ἄγαρ μαθοντες
τουτο στολον εξαρτυσαντες κατα των παραλιων της αρχης Ῥωμαιων εκπεμπουσιν,
επιστησαντες τωι στολωι ναυαρ χον Λεοντα τον Ἀτταλεα, την Χριστιανων
εξομοσαμενον πιστιν, 2.262 καν τηι τριπολει οικησαντα καξ αυτης ειληφοτα την
προσηγοριαν. εφθασε δε τον βασιλεα η περι του Τριπολιτου αγγελια κατα το
 
 
 

392
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμποριον του Βοαιτιου, εκεισε γενομενον επι τωι ανακαινισαι την μονην
Χριστοφορου πρωτοβεστιαριου αυτου. προσετιθεσαν δ' οι αγγελιαφοροι ως κατ'
αυτης εχει την ορμην της βασιλιδος. πεμ πει ουν ο βασιλευς Ευσταθιον τον
τηνικαυτα δρουγγαριον των πλωΐμων μετα του στολου, ος μη δυνηθεις
αντιταξασθαι τωι Τριπολιτηι υπεστραφη κενος. επομενος δε τουτωι ο Τριπολιτης
εισηλ θεν εις τα στενα του Ἑλλησποντου, και μεχρι του Παριου κατε λαβεν. οπερ τωι
βασιλει αγγελθεν εις μεγαλην ενεβαλεν αθυμιαν και ταραχην. Ἱμεριωι γουν τωι
πρωτοασηκρητις την ναυτικην εγ χειρισας δυναμιν κατα του Τριπολιτου απεστειλεν,
ος Ἄβυδον διελθων και το Αιγαιον πελαγος Στροβηλωι προσορμιζει, ειτα καταιρει
προς Ἴμβρον. Σαμοθραικην δε διαβας κατελαβε τους πολεμιους ναυλοχουντας εν
Θασωι. πλην πληθει τε και προθυμιαι υπερεχοντας αυτους ιδων ουδε πλησιασαι
τουτοις τετολμηκεν. ο δε Τριπολιτης οπισθορμητος γεγονως και κατα Θεσσαλονικην
γενο μενος ταυτην επολιορκησε, κατασχεθεντος και Λεοντος του στρα τηγου εν
αυτηι, ωι Χατζιλακιος το επωνυμον. εγενετο δε χυσις αιματων πολλη και αιχμαλωσια.
Ῥοδοφυλλος δε τις κουβικου λαριος κατα τινα χρειαν εν Σικελιαι πεμφθεις μετα
χρυσιου λι τρων εκατον, νοσωι περιπεσων εν Θεσσαλονικηι εισηλθεν εφ' ωι 2.263
επιμελειας αξιωθηναι. ονπερ κατασχων ο Τριπολιτης και πολλα βασανισας δια το
χρυσιον απεκτεινε μηδεν εχειν ισχυριζομενον· τουτο γαρ ετυχε καταλιπων εν τηι
οδωι, οπερ Συμεων ασηκρητις διερχομενος ανειλετο. και του Τριπολιτου
βουληθεντος κατα στρεψαι την πολιν, ο Συμεων λαβειν αυτον χρυσιον εμηνυσε και
της καταστροφης αποσχεσθαι. ο και γεγονε, και λαβων το χρυ σιον ο Τριπολιτης
υπενοστησεν. αποδεξαμενος δε τον Συμεων του εργου ο βασιλευς πατρικιον και
πρωτοασηκρητιν τουτον τετι μηκε. πυθομενος δε την των Σαρακηνων αποστροφην
ο ναυαρ χος Ἱμεριος προς την κατ' αυτων διανισταται διωξιν. οι δε τηι Κρητηι
προσισχουσι, και απομοιραν δοντες τοις Κρησι της λειας αβλαβεις οικαδε
απενοστησαν, απρακτον εν Λημνωι καταλιποντες τον Ἱμεριον.
Ὁ δε βασιλευς προς την εω δυο γενναιοτατω εκπεμπει στρα τηγω, Ευσταθιον
τε του γενους των Ἀργυρων καταγομενον και Ἀνδρονικον τον εκ του ∆ουκος,
οιτινες πολλα τροπαια εστησαντο κατα των Ἀγαρηνων. Σαμωνας δε ο την
επιβουλην καταμηνυσας τωι βασιλει, διαφεροντως τιμωμενος τωι βασιλει, εξελθειν
εν τηι αυτου μονηι προφασισαμενος φυγηι εχρησατο αμα χρημασι και ιπποις, τους εν
εκαστωι σταθμωι δημοσιους ιππους αγκυλοκοπων. αποστελλει ουν ο βασιλευς
καταδιωξαι αυτον Βασιλειον εταιρειαρ χην τον Καματηρον και τον Κρηνιτην
Γεωργιον. ηδη δε τον 2.264 Ἅλυν διαπερωντα τον Σαμωναν κατελαβε Νικηφορος
δρουγγαριος ο Καμινας, και κατεσχεν ικετευοντα πολλα και υπισχνουμενον δωσειν.
επει δε ουκ επειθεν, εις τον εν τωι Σιραχαι καταφευγει σταυρον ευχης χαριν
εληλυθεναι προφασισαμενος. ελθων ουν Κωνσταντινος ο του Ἀνδρονικου του
∆ουκος υιος και τουτον αναλαβων εν τηι πολει υπεστρεψεν. εισελθοντων δε εν τηι
Κωνσταν τινουπολει, τον μεν εν τηι του Καισαρος του Βαρδα οικιαι φυλατ τεσθαι
προσεταξεν ο βασιλευς, Κωνσταντινωι δε τωι ∆ουκι, επει περ επληροφορηθη ως ταις
αληθειαις προσφευγων ην εν Μελιτηνηι ο Σαμωνας, παρηγγειλε μη τουτο ενωπιον
της συγκλητου ειπειν, αλλ' οτι τωι Σιραχαι χαριν ευχης απηιει· εβουλετο γαρ
συγγνωμης τουτον τυχειν. εωθεν δε προσκαλεσαμενος την συγκλητον και εις μεσον
τον Κωνσταντινον παραγαγων ηρωτα μεθ' ορκων, ουτωσι λεγων "προς του θεου και
της εμης κεφαλης, εφευγεν εν Συριαι ο Σαμωνας η ου;" ο δε τους ορκους ευλαβηθεις
(παρηγγελθη γαρ ανευ ορκων πρωτον την αληθειαν αποκρυψασθαι) ωμολογησε
παντων ενωπιον οτιπερ εις την εαυτου πατριδα απηιει Μελιτηνην. ο δε βασιλευς τον
μεν Κωνσταντινον μετ' οργης απεπεμψατο, τον δε Σαμωναν εν τοις του Καισαρος
 
 
 

393
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατεχεσθαι διωρισατο. και μετα ταυτα εκειθεν τε εξεβληθη και της προτερας ηξιωθη
τιμης. Ἐτεχθη δε τωι βασιλει απο Ζωης της τεταρτης αυτου γαμε της παιδιον αρρεν,
ουπερ εν τηι γεννησει κομητης εφανη, τας 2.265 ακτινας επ' ανατολας αφιεις και
λαμπων αχρι τεσσαρακοντα ημε ρων. εβαπτισε δε το παιδιον εν τηι αγιαι σοφιαι
Νικολαος ο πα τριαρχης, αναδεξαμενων αυτο απο του αγιου βαπτισματος Ἀλε
ξανδρου του αυταδελφου του βασιλεως, του πατρικιου Σαμωνα και των της
συγκλητου εξοχων. ευλογηθη δε μετα Ζωης ο Λεων υπο Θωμα πρεσβυτερου, οστις
και καθηιρεθη, και Αυγουσταν αυτην ανηγορευσε. δια ταυτην ουν την αιτιαν ο
πατριαρχης εις την εκκλησιαν εισερχεσθαι εκωλυε τον βασιλεα, οθεν δια του δεξιου
μερους διηρχετο εις το μιτατωριον. προεβληθη δε και ο πατρικιος Σαμωνας
παρακοιμωμενος, προς πασαν παρανομιαν και κακιαν συνεργος αυτου καθεστως
δεξιωτατος. παρεσκευασε γαρ τον βασιλεα αναγκασαι τον πατριαρχην και ακοντα
προσδεξασθαι αυτον εν τηι εκκλησιαι. ο δε κατα την αρχην του Φεβρουαριου μηνος
μεταπεμψαμενος αυτον λιπαρως εδειτο προσδεχθηναι. επει δε μη προσιετο την
εντευξιν, απο του λεγομενου Βουκολεοντος πλοιωι μακρωι εμβιβασαντες διαπερωσιν
εν τηι Ἱερειαι, αφ' ης πεζηι την οδοιποριαν ποιουμενον αγουσιν εις το παρ' αυτου
κτισθεν μο ναστηριον των Γαλακρηνων. ου πολυς παρηλθε καιρος, και
χειροτονειται πατριαρχης ο συγκελλος Ευθυμιος, ανηρ θεοσεβης και αρετης ηκων
εις το ακροτατον. φασι δ' οτι και απαναινο μενος την ιερωσυνην θειαι αποκαλυψει
επεισθη αυτην καταδεξα σθαι. διενοειτο δε ο βασιλευς, πολλων ελλογιμων ανδρων
εις τουτο συνεργουντων αυτωι, νομον θειναι του αγεσθαι τον ανδρα 2.266 κατα
ταυτον τρεις η και τετταρας γυναικας. αλλα τουτο μεν πασηι σπουδηι διεκωλυσεν ο
πατριαρχης. Ἰουνιωι δε μηνι προσεκληθη Λεων ο βασιλευς παρα Κων σταντινου του
Λιβος εις την καινουργηθεισαν παρ' αυτου μονην εγγιον των αγιων αποστολων, εφ'
ωι τα εγκαινια επιτελεσαι και αριστησαι. εξαιφνης ουν επνευσεν ανεμος λιψ
σφοδρος, και συνεσεισεν οικοδομας πολλας, και συνεταραξε τους ανθρωπους και
εξεφοβησεν, ως παντας φευγειν εκ των οικιων εις τα υπαιθρα. ομβρος δ'
επιγενομενος εστησε την τοιαυτην καταιγιδα. στολου δε των Ἀγαρηνων κατα
Ῥωμαιων εξελθοντος, ο βασιλευς Ἱμεριοντον λογοθετην του δρομου αρχηγετην του
Ῥωμαικου κατεστησε στολου. προσεταχθη δε και Ἀνδρονικος ο ∆ουξ συνεισελθειν
αυτωι και αγωνισασθαι κατα των Ἀγαρηνων. ο δε Σαμωνας τωι των ∆ουκων γενει
ακαταλλακτος ων εχθρος δια την παρα του Κωνσταντινου κατασχεσιν, υποθεις τινι
των Ἀνδρονικου φιλων επεισε γραψαι λαθραιως μη εν τοις πλοιοις εισελθειν, του
Ἱμεριου παραγγελμα εχοντος εκ βασιλεως υποβοληι του Σαμωνα εκτυφλω σαι αυτον.
ως ουν εδεξατο το γραμμα, ουκ ηθελε τωι Ἱμεριωι συνεισελθειν. διο και μονος
ηναγκασθη κατα την ʹ του Ὀκτω βριου μηνος συμβαλειν τοις εχθροις. και
συμβαλων ετρεψατο κατα κρατος και ηφανισε. τουτο μαθων ο Ἀνδρονικος και τοις
ολοις απεγνωκως, συσκευασαμενος αμα συγγενεσι και δουλοις αυ του απελθων
κατεσχε τι φρουριον ανωθεν του Ἰκονιου διακειμενον, 2.267 ο Καβαλαν ωνομαζον,
και εις αποστασιαν εβλεψεν. ουκ ανιει δ' ο Σαμωνας αφορμης δραξαμενος και
παροξυνων και συνταρασ σων τον βασιλεα, και λεγων ως εγω παλαι κατανενοηκειν
τον αν θρωπον, και ως αποστασιαν ωδινει και ως χρη προκαταλαβειν τας ορμας
αυτου. επει δε τηι σηι μελλησει, ω βασιλευ, παρειται μεν ο επιτηδειος και ραιστος
καιρος και ᾤχετο εκ μεσων ημων των χει ρων ο πολεμιος, τον δευτερον καν πλουν
ποιητεον, μη και λαθηι δρασας τι μαλλον η παθων. τουτοις τοις λογοις ωσπερ τινι
πλη κτρωι νυγεις ο βασιλευς τον Ἰβηριτζην Γρηγοραν, δομεστικον των σχολων και
κηδεστην Ἀνδρονικου τυγχανοντα, μετα δυναμεως αδρας αποστελλει κατ'
Ἀνδρονικου. οπερ μαθων εκεινος, και ως ο πατριαρχης Νικολαος, ωι τα πολλα
 
 
 

394
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εθαρρει, εξεβληθη της εκκλησιας, καταλιπων την Καβαλαν πανοικι προσεφυγε τοις
Ἀγα ρηνοις· ον ο αμερμουμνης εντιμως και μεγαλοπρεπως εδεξατο. αναλογισαμενος
δ' ο βασιλευς οιον απωλεσε στρατηγον και οιον εξειν πολεμιον εμελλεν, ησχαλλε
και εδυσφορει και τροπον εζητει πως αν αυτον τοις Ῥωμαιοις επανασωσηται.
εγενετο ουν γραμμα βασιλικον πασαν τε αμνηστιαν αυτωι κακων χαριζομενον, την
οικαδε τε επιστροφην επιτρεπον, και την προτεραν ευημεριαν καθυπι σχνουμενον
και μυριας αλλας δωρεας και ευεργεσιας· οπερ ελι ξαντες κηρωι λαμπαδι προσεοικοτι
διδουσι τινι των Σαρακηνων απο του πραιτωριου εκβληθεντι και μεγαλοπρεπως
φιλοφρονη θεντι, επισκηψαντες απελθειν εν Συριαι και εγχειρισαι τουτο τωι 2.268
Ἀνδρονικωι. απελθοντα γουν τον Σαρακηνον προσλαβομενος ιδιαι ο Σαμωνας "οιδας
ο κατεχεις;" ηρωτα, τον κηρον αινιξαμενος. αγνοειν δ' εκεινου φησαντος "ο δοθεις
σοι κηρος, ω φιλος," εφη, "της Συριας εστιν η απωλεια· και ει τι κηδηι του εθνους του
σου και των ομοπιστων, χερσι καταθου τουτο του ουζηρ." ωστε δε διακονησαι τοις
υπ' αυτου παραγγελθεισι, και δωροις αυτον με γιστοις πολυτελως εφιλοφρονησατο.
απελθων ουν ο Σαρακηνος ενεχειρισε τωι ουζηρ τον κηρον· ον καθελων εκεινος και
το γραμ ματιον ευρων, και τον εν τουτωι κειμενον αναλεξαμενος νουν, απηγγειλε
τωι αμερμουμνηι. και ευθυς Ἀνδρονικον και τους συν αυτωι το δεσμωτηριον
υπεδεχετο. επι πολυ ουν κακουχουμενοι, και μη φεροντες τα εκ της φυλακης
λυπηρα, ηναγκασθησαν τινες την οικειαν εξομοσασθαι πιστιν. ο μεν ουν Ἀνδρονικος
ουτω και τον βιον κατελυσε. Κωνσταντινος δε ο τουτου υιος προ του θανειν εκεινον,
ειδησει και του πατρος, συσκευασαμενος μετα και τινων αλλων των περι αυτον
(ετυγχανον γαρ συχνοι μετ' αυτου ετι εν τηι φρουραι εγκαθειργμενοι δια το μη
θελησαι το οικειον απωμοτον θεσθαι σεβας) τα δεσμα διαρρηξαντες εξερχονται της
φυλακης, και καλωδιωι εαυτους καθιμησαντες ιππων τε ευπορησαντες απεδι
δρασκον. στρατιωτων δε πεμφθεντων εις την κατασχεσιν τουτων, νυν μεν
υποστρεφοντες και πολεμουντες νυν δε χρυσιον ριπτουντες απεσκευαζοντο τους
διωκοντας, και ουτως ισχυσαν επιβηναι των οριων Ῥωμαιων. ταχυ μεν ουν ο
βασιλευς τον Κωνσταντινον 2.269 μετεπεμψατο, και ως αυτον αγαγων δωροις αυτον
παντοιοις και τους περι αυτον εφιλοφρονησατο. πληρωθεισης δε της εντυχιας, εν τωι
μελλειν απο του χρυσοτρικλινου εξιεναι τον Κωνσταντινον (εκεισε γαρ εποιησατο
την αυτου δοχην ο βασιλευς) υποστρεψαι κελευσας αυτον, ενατενισας προς τας
εστηλωμενας ανωθεν της πυλης εικονας του Χριστου και της θεομητορος ο
βασιλευς, ταδε προς τον Κωνσταντινον ειρηκει "μη σε πλανατω, ω Κωνσταντινε, το
ονομα, μηδε δια τουτο οιου καταρξειν Ῥωμαιων· η βασιλεια γαρ τωι εμωι υιωι
Κωνσταντινωι εκ θεου τεταμιευται, και τουτο μοι δηλον γεγονεν εκ προρρησεων
θειων ανδρων και προοραν τα μελ λοντα δια καθαροτητος κτησαμενων. εμμενε
γουν τηι δοθεισηι σοι ταξει, και μη φανταζου τα υπερ σεαυτον. η μην ισθι ως τυ
ραννησαντος η κεφαλη σου σωματος ατερ δια τησδε της πυλης εισελευσεται." ο και
γεγονεν υστερον· μετα θανατον γαρ του Λεοντος τυραννησας ο Κωνσταντινος
ανηιρεθη εν τωι του γενικου σεκρετωι, και δια της ρηθεισης πυλης λυθρωι και αιματι
σταζο μενη η τουτου κεφαλη εισηχθη εις τα βασιλεια. Ὁ δε βασιλευς δια τινα
υπονοιαν Ευσταθιον μαγιστρον τον Ἀργυρουν μετεκινησε της αρχης (ην γαρ
δρουγγαριος της βιγλας), ος και απιων οικαδε φαρμακωι κατεργασθεις ετελευτησε,
πολυν ποθον αυτου τωι τε στρατωι και τωι στολωι καταλιπων, μεμνημενοις των
ανδραγαθηματων αυτου. εταφη δε κατα το Χαρσιανον εν τηι μονηι της αγιας
Ἐλιζαβετ, ην Λεων ο παππος αυτου εκαι 2.270 νουργησεν, ος και το των Ἀργυρων
επιθετον εκληρωσατο πρωτος, ειτε δια καθαροτητα βιου, ειτε και δι' ευπρεπειαν
σωματος, ειτε και δια τινα τροπον της αυτου γενναιοτητος· τοσουτον γαρ περιην ο
 
 
 

395
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανηρ των επι του Μιχαηλ γενομενων ανθρωπων ωστε μονος μετα των οικογενων
συνερρηγνυτο τοις εκ Τεφρικης Μανιχαιοις και τοις εκ Μελιτηνης Ἀγαρηνοις, και
τουτους ραιδιως ετρεπετο. και το ονομα αυτου μονον φημιζομενον φοβητρον ην
πασι τοις αντιπαλοις. Χαριν δε αλλαγιου εκπεμφθεντες απο τε Ταρσου και Μελι
τηνης ο τε Ἀβελβακης εκεινος και ο του Σαμωνα πατηρ κατελαβον την
βασιλευουσαν. και τουτους ο βασιλευς εδεξατο μεγαλην δοχην ποιησας και κοσμωι
πολλωι την Μαγναυραν κατακοσμησας. εκαλλωπισε δε και την μεγαλην εκκλησιαν
πολυτελως, και εισ ηγαγε τουτους εκεισε, και τα τιμια υπεδειξεν απαντα και τα τηι
θειαι λατρειαι λειτουργουντα σκευη. τουτο δε αναξιον ην Χρι στιανικης καταστασεως,
αλλοφυλοις ανθρωποις και αλλοπιστοις εκθεατα ποιειν τα και τοις μη καλως
βιουσιν ευσεβεσιν ανθρωποις αθεατα. ο δε του Σαμωνα πατηρ την παρρησιαν, ην ο
τουτου υιος εσχε προς βασιλεα και την τιμην θεασαμενος και την δοξαν, ηιρετισατο
συνειναι τωι υιωι, Μελιτηνην την πατριδα απαρνησα μενος. Σαμωνας δε ου
συνεχωρει, παρηινει δε μαλλον εις τα οικεια υπονοστησαι και της ιδιας εχεσθαι
πιστεως, προσμενειν δε και αυτον, ει καιρου λαβοιτο, εκεισε γενεσθαι. της δε εορτης
επιστασης εν ηι το πνευμα το αγιον εν πυριναις γλωσσαις τοις απο 2.271 στολοις
εφοιτησεν, εστεψε τον οικειον υιον Κωνσταντινον ο βασι λευς δια Ευθυμιου του
πατριαρχου. σπευδων δε ο Σαμωνας την της βασιλιδος προς εαυτον επισπασασθαι
ευνοιαν, Κωνσταντινον τον εαυτου υπηρετην εκτομιαν οντα και της των
Παφλαγονων ορ μωμενον χωρας τηι Αυγουστηι παρεσχεν υπηρετειν. τοσουτον δε
ουτος ηγαπηθη παρ' αυτης και Λεοντος του βασιλεως ως και αυ τον τον Σαμωναν
διερεθισαι προς φθονον, και διαλοιδορεισθαι αυτωι προς βασιλεα ως τηι Αυγουστηι
ταχα πλησιαζοντι· οπερ ως αληθες πιστευσας, αποστειλας απεκειρεν αυτον μοναχον
εν τηι του αγιου Ταρασιου μονηι δι' αυτου του Σαμωνα. μετ' ολιγον δε παλιν
μεταγνους και προσλαβειν τουτον εθελων μετηγαγε δι' αυ του του Σαμωνα εις την
μονην των Σπειρων. εν τωι ∆αματρυι ουν εξελθων ο βασιλευς και εν τηι του Σαμωνα
αριστησας μονηι, και θεασαμενος Κωνσταντινον, ευθεως διεκελευσατο, και απε
δυσαν αυτον τα του μονηρους βιου αμφια και ενεδυσαν στολην κοσμικην. και
ευωχουμενος τε παρ' αυτωι δοθηναι οι εκελευσε το ποτηριον εν τωι αριστωι, και
εισερχομενος εν τωι παλατιωι εφειλκετο και αυτον μετ' αυτου. ορων δε και ο
Σαμωνας αυξα νομενην την προς τον Κωνσταντινον του βασιλεως αγαπην επι
βουλην κατ' αυτου ραπτει, τονδε συντεθειμενην τον τροπον. κοινολογησαμενος
Μεγιστωι τωι κοιτωνιτηι και Μιχαηλ τωι Τζιριθωνι γραμματιον συντιθησι λοιδοριας
εχον κατα του βασιλεως απειρους, Κωνσταντινου του Ῥοδιου, ος υπεγραμματευε τωι
Σα μωναι, τουτο συνθεντος· οπερ γραψαντες και σφραγισαντες εν 2.272 τωι
μιτατωριωι ερριψαν. του δε βασιλεως δημοσιαν προοδον εν τηι μεγαληι εκκλησιαι
ποιησαμενου, καν τωι μιτατωριωι εισελθοντος, και εν ωι ηυχετο τοπωι τουτο
ερριμμενον ιδοντος, ειληφοτος τε και αναγνοντος, πολλη κατεσχεν απορια τους
συμπαροντας, διστα ζοντος εκαστου και αγνοουντος τον ριψαντα. κατεσχε δε και
τον βασιλεα αθυμια πολλη, και τον πεποιηκοτα εζητει. γεγονε δε κατα τον αυτον
χρονον και εκλειψις σεληνης μεγιστη, δι' ην ο βασιλευς τον μητροπολιτην Συναδων
μετεκαλεσατο Πανταλεοντα, της αστρονομικης παιδειας εν μνησει τυγχανοντα, το
της εκλει ψεως αποτελεσμα μαθειν οριγνωμενος. ον εισερχομενον προς τον βασιλεα
ο Σαμωνας ιδιαι παραλαβων ηρωτησεν εις τινα την κακω σιν εσεσθαι, και τονδε
φαναι οτι εις σε· την ιγʹ δε του Ἰουνιου διερχομενος ημεραν ουδεν εκτοτε πεισηι
κακον. ερωτηθεις δε και παρα του βασιλεως περι τουτου ειπεν οτι εις το δευτερον
προσωπον η κακωσις επισκηψει. υπωπτευεν ουν ο βασιλευς δευ τερον προσωπον
ειναι τον εαυτου αδελφον Ἀλεξανδρον. και τα μεν της προρρησεως ην εσχεν
 
 
 

396
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποβασιν, προιων ο λογος δηλωσει· Μιχαηλ δε του Τζιριθωνος κατ' ιδιαν τωι βασιλει
προσελθοντος και καταμηνυσαντος ως ο Σαμωνας ειη το πιττακιον πεποιηκως,
παρευθυ καταβιβαζεται εις τον οικον αυτου και αποκειρεται μονα χος, ειτα εν τηι
μονηι του πατριαρχου Ευθυμιου απαγεται, κακει θεν διαλοιδορηθεις εις την του
Μαρτινακιου μετατιθεται. ταυτα δε επραχθη μηπω της ωρισμενης προθεσμιας παρα
του μητροπο λιτου διαδραμουσης. εποιησε δε αντ' αυτου τον Κωνσταντινον 2.273
παρακοιμωμενον. εκτισε δε αυτωι και μοναστηριον εν ταις Νοσ σιαις, επ' ονοματι του
σωτηρος, ο και ενεκαινισεν αμα Ευθυμιωι τωι πατριαρχηι. Ἀγαρηνων δε εξελθοντων
μετα πλοιων τριακο σιων, ων ηγειτο ∆αμιανος τε ο της Τυρου αμηρας και Λεων ο
Τριπολιτης, Ἱμεριος ο λογοθετης ναυαρχος ων των Ῥωμαιωνκατα τον Ὀκτωβριον
μηνα συνηντησε τουτοις εις Σαμον, ης εστρατηγει Ῥωμανος ο Λακαπηνος. και
συμπλακεις τοις μετ' αυτου ηττηθη, και των υπ' αυτον νεων διασκεδασθεισων μολις
αυτος διεσωθη εις Μιτυληνην.
Κοιλιακωι δε νοσηματι ληφθεις ο βασιλευς, και επι χρονον τωι τοιουτωι παθει
κατεργασθεις και εις εσχατην αδυναμιαν ελη λακως, μολις ηδυνηθη εν τωι της
εγκρατειας καιρωι την συνηθη ποιησασθαι δημηγοριαν. συνηθροισμενης γαρ της
συγκλητου τοιουτων ηρξατο προς αυτους λογων. "το μεν εμον σαρκιον, ω φιλοι,
νοσωι εκτρυχωθεν απερρευσε, και η ισχυς επιλελοιπε, και ταχα ουκετι μεθ' υμων
βιοτευω, ουδε καταληψομαι την του δεσποτου Χριστου αναστασιν. μιαν τοινυν και
τελευταιαν υμας αιτω τηνδε την χαριν, απομνημονευσαι ην ειχον προς υμας χρη
στην διαθεσιν, και αντι ταυτης ευνοιαν τηι εμηι συζυγωι διατηρησαι και τωι υιωι." και η
μεν του βασιλεως δημηγορια τοιαυτη, η δε συγκλητος βουλη υπεσχετο
δακρυρροουσα και μετ' ολοφυρμων λυπηι μεν συνεχεσθαι απαραμυθητωι τοιουτου
στερισκομενη δεσπο του και βασιλεως, ευνοιαν δε διατηρησειν εις τε την δεσποιναν
και τον ημετερον δεσποτην και βασιλεα και σον υιον, ωστε, ει 2.274 δεησει, μυριακις
εμπροσθεν αυτων αποθανειν. ταυτα ειπουσα η συγκλητος και τελευταιον ασπασμον
αποδουσα τωι βασιλει απηλ λαγη. ου μην γε και ευθυς ο βασιλευς ετελευτησεν, αλλα
διετε λεσε νοσηλευομενος και σφακελιζομενος αχρι της ιαʹ του Μαΐου μηνος, καθ'
ην απηλλαγη του βιου Ἀλεξανδρωι τωι αυτου αδελφωι τα της βασιλειας παραδους
σκηπτρα. ον ιδων, ως φασι, κατα την τελευταιαν ερχομενον εντυχιαν ειπειν λεγεται
"ιδε ο κακος και ρος μετα ιγʹ μηνας." παραδους τοινυν, ως ειρηται, το της βασιλειας
κρατος, και πολλα παρακαλεσας τον αυτου υιον Κων σταντινον παιδοτροφησαι και
επιμελειας αξιουν προσηκουσης, τε λευταιον δε και διαδοχον αυτου καταλιπειν,
ετελευτησεν. Ἀλεξανδρος δε ο του Λεοντος αδελφος, ηδη νεανιας ων και το
εικοστον της ηλικιας αυτου παραμειβων ετος, του Λεοντος αποθανοντος παρελαβε
τας της βασιλειας ηνιας, συμβασιλευοντος αυτωι και Κωνσταντινου του παιδος
Λεοντος. ος αμα τε επεβη της βασιλειας και αμα εκπεμψας ηγαγε Νικολαον εκ
Γαλακρηνων τον πατριαρχην, και του θρονου καταγαγων Ευθυμιον ανηγαγε το
δευτερον τον Νικολαον. και αμα αυτωι καθεσθεις εν τηι Μαγναυραι, σιλεντιου
γενομενου, την του Ευθυμιου καθαιρεσιν εποιησατο· ον οι προσκειμενοι τωι
Νικολαωι κληρικοι αμα τηι 2.275 καθαιρεσει ωσπερ αγριοι εμπηδωντες θηρες
επληττον, κονδυλους ενετριβον, εκολαφιζον, την ιεροπρεπη ανετιλλον γενειαδα,
επι τραχηλον ωθουν και αλλας ανυποιστους ποινας τουτωι επεφερον, επιβατην
αποκαλουντες και μοιχον και αλλοτριαι επιπηδησαντα γυναικι. ο δε ιερος εκεινος
ανηρ πραως απαντα και ησυχως υπεφερεν. υπεροριος ουν εν τοις Ἀγαθου σταλεις
και μετα μι κρον χρονον αποβιους, εν τηι πολει εισαχθεις θαπτεται εις την αυτου
μονην. ο δε κληρικος ο τας πολιας αυτου τιλας, υπο στρεψας εις την οικιαν αυτου,
κατ' αυτην την ωραν ευρε ταυτην εμπεπρησμενην και την θυγατερα αυτου
 
 
 

397
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκλελυμενην, ητις και διηρκεσεν επι χρονους ικανους μεταιτουσα και τας προς το
ζην αφορμας συλλεγουσα. Ὁ δε βασιλευς Ἀλεξανδρος και παλαι βιον αβροδιαιτον
εχων και διακεχυμενον και προς μονα επτοημενον τα κυνηγεσια και τας αλλας
ακολαστους και εκδεδιηιτημενας των πραξεων, και μηδεν εργον βασιλεως ειδως
διαπραττεσθαι, αλλα τρυφαις και ασελ γειαις σχολαζειν ηγαπηκως, επει της
βασιλειας και των ολων εγε νετο εγκρατης, ουδεν αξιον λογου η διενοησατο η
κατεπραξατο· μοναρχησας γαρ Ἰωαννην τινα αγυρτην και μηδενος αξιον λογου
(Λαζαρης τουτωι επωνυμον) ραικτωρα πεποιηκεν, ος και μετα μικρον κακως
απερρηξε την ζωην, εν τωι Ἑβδομωι σφαιριζων ο κληρικος. ωσαυτως και
Γαβριηλοπουλον και Βασιλιτζην, συμ 2.276 παιστορας αυτωι οντας προ της βασιλειας
και των ακολαστων πρα ξεων κοινωνους και θεραποντας, πλειστοις τε χρημασι
περιηντλησε και εις πατρικιοτητος τιμην ανεβιβασεν. εβουλετο δ', ως φασιν, ει μη
θεος επεσχε, τον Βασιλιτζην εις τον βασιλειον θρονον ανα γαγειν και Κωνσταντινον
ευνουχισαι τον οικειον ανεψιον. ο και εγενετο αν, ει μη θεος μεν προτερον, ως
ειρηται, διεκωλυσεν, επειθ' οι προς Λεοντα τον του παιδος πατερα διαφυλαττοντες
ευνοιαν, ποτε μεν λεγοντες ως νηπιος εστι ποτε δε ως ασθενης, και ουτω κατα
μικρον αποβουκολησαντες τον Ἀλεξανδρον τον παιδα εσωσαντο, του θανατου
καταλαβοντος εκεινον. επι του του βασιλευσαντος εφανη κομητης εκ δυσεως, ον
ξιφιαν καλουσιν οι περι ταυτα δεινοι. τουτον δε ελεγον αιματων χυσιν προσημαι
νειν εν τηι βασιλιδι. Ὁ δε βασιλευς πλανοις και γοησιν εκδεδωκως εαυτον, και
πυνθανομενος περι της εαυτου βασιλειας ει μακροχρονιος εσεται, υπεσχοντο
μακροβιον αυτον εσεσθαι, ει ο εν τωι ιππικωι εστηκας συαγρος ο χαλκους, αιδοια και
οδοντας μη εχων, προσλαβοι παρ' αυτου. στοιχειον γαρ αυτου τουτον ειναι
προφανως· Λεοντι γαρ αντιμαχεται τωι αυτου, φασιν, αδελφωι. οις πει σθεις ο ταις
αληθειαις χοιροβιος τα λειποντα μερη τωι χοιρωι προσανενεωσε. τηι τοιαυτηι ουν
εχομενος απονοιαι, ιππικον πε ποιηκως, τους ιερους των εκκλησιων πεπλους και
τους θειους λυ χνους και τους λαμπτηρας αναλαβων το ιππικον κατεκοσμησε, 2.277
τα θεωι ανατεθειμενα κοινων η μαλλον ειπειν τοις ειδωλοις ανα τιθεις ο δειλαιος.
Ἱμεριον δε τον λογοθετην εκ της των Ἀγαρηνων ηττης υποστρεψαντα και την
βασιλιδα κατειληφοτα αποστει λας περιωρισεν εν τηι μονηι των Καλυπων,
επαπειλουμενος ως εχθρωι τουτωι χρησασθαι δια το και αυτον πολλα κατ' αυτου συν
θεσθαι εν ταις ημεραις του αδελφου. ουτος δε μικρον εν τηι εξοριαι βιους απεθανεν
υπο της θλιψεως κατεργασθεις. του Βουλγαρων δε αρχοντος Συμεων πρεσβεις
πεπομφοτος τους πευ σομενους ει την ειρηνην ασπαζοιτο και τιμην φυλαττοι προς
αυτον οποιαν ο προβεβασιλευκως αδελφος αυτου, τους μεν πρεσβεις ατιμως
εξεπεμψεν, υπερογκους και αλαζονας λογους και φρυαγμα τωδεις εκπεμψας και
απειλαις χρησαμενος κατα Συμεων, εν τουτοις καταπληττειν τουτον οιομενος.
υποστρεψαντων δε των πρεσβεων προς τον Συμεων, μη ενεγκων ουτος μετριως τας
εκ του Ἀλεξανδρου υβρεις και τα φρυαγματα και τας απειλας, ελυσε την ειρηνην και
κατα Ῥωμαιων εκρινεν οπλα κινειν. Ἀλεξανδρος δε τηι ʹ του Ἰουνιου μηνος
λουσαμενος και αριστησας και οινωθεις μετα τους υπνους κατηλθε σφαιρισων.
πονου δε γεννηθεντος εν τοις εγκατοις αυτου απο της των βρωματων απληστιας και
της μεθης ανελθων εν τωι παλατιωι, αιματος αυτωι πολλου εκ των ρινων και των
αιδοιων ρυεντος, μετα μιαν ημεραν ετελευτησεν, επιτροπους καταλιπων τον
πατριαρχην Νικολαον, τον μαγιστρον Στεφανον, τον μαγιστρον Ἰωαννην τον
Ἐλαδαν, Ἰωαννην τοραικτωρα, τον Βασιλιτζην και τον Γαβριηλοπουλον, την βασι
2.278 λειαν παραδους Κωνσταντινωι τωι οικειωι ανεψιωι. αποθανων δε ετεθη μετα του
πατρος αυτου Βασιλειου. Τουτον μεν τον τροπον, ον ειπομεν, αποθανοντος Ἀλε
 
 
 

398
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξανδρου εις Κωνσταντινον τον υιον Λεοντος, εβδομον της ηλι κιας αγοντα ετος, το
βασιλειον περιεληλυθε κρατος, υπο επιτροπους τελουντα τους ανωθεν
ηριθμημενους. λαβομενος ουν της εξουσιας Νικολαος ο πατριαρχης ως και αυτος
επιτροπος ων, συναμα τοις αλλοις, επηδαλιουχει τα του κοινου. των δε πραγμα των
ουτως εχοντων, και της βασιλειας, ως ειπομεν, παρα των επιτροπων ιθυνομενης,
Κωνσταντινος ο του ∆ουκος Ἀνδρονικου υιος, δομεστικος των σχολων τυγχανων
και δυναστειαν περιβε βλημενος μεγιστην, γραμμασι των εν τηι βασιλιδι φιλων και
συγ γενων αυτου παρακινηθεις, γεγραφοτων ακεφαλον ειναι την βασι λειαν και
κακως διεξαγεσθαι και μικρον οσον κινδυνευειν ολεθριωι κινδυνωι υποπεσειν, αυτον
τε ανακαλουμενων ως εχεφρονα και ανδρειον και μονον δυναμενον επαξιως
κυβερνησαι την περιβοητον των Ῥωμαιων αρχην, προσθεμενων δ' οτι και η
συγκλητος αυτον ασπαζεται και ο πολιτικος οχλος, και επισπευδοντων ως ταχος
καταλαβειν, συνειδοτος, ως φασι, και του πατριαρχου Νικολαου και τοις γραφεισι
συνευδοκουντος δια το μηπω τας διαθηκας Ἀλεξανδρου αναγνωσθηναι μηδε
γνωσθηναι αυτωι ως επιτροπος γεγραπται και αυτος του παιδος, Ἀρταβασδου προς
τουτο διακο νησαντος και παρα τουτο πρωτου των ιερεων της μεγαλης εκκλη σιας
μετεπειτα γενομενου. πατηρ δ' ο Ἀρταβασδος ην Ἀνδρεου 2.279 του επι ζωγραφικηι
τεχνηι λαμψαντος. ο Κωνσταντινος δε και προτερον ονειροπολων την βασιλειαν και
δια παντος αυτης εφιε μενος, και μηδεποτε αλλοσε πη αλλ' η προς την τοιαυτην
ορεξιν τετραμμενον εχων τον νουν, δεξαμενος τα γραμματα ταχυ τε επεισθη και
ταχυ την βασιλιδα κατελαβεν, επομενους εχων τους των στρατευματων εκκριτους.
και των νυκτων αωρι δια πυλιδος εισελθων του πρωτοβεστιαριου Μιχαηλ, πλησιον
ουσης της ακρο πολεως, εν τωι οικωι του μαγιστρου Γρηγορα του Ἰβηριτζη (πεν θερος
δε ο Γρηγορας του Κωνσταντινου) παρεγενετο, εν ηι δια νυκτερευων μετα των συν
αυτωι διετελει. Νικητας δε ασηκρητις την ελευσιν αισθομενος του Κωνσταντινου τωι
πατρικιωι Κωνσταν τινωι τωι Ἐλαδικωι τυγχανοντι μοναχωι θαττον εμηνυσε, και παρει
ληφως αυτον κατα την αυτην νυκτα πεφοιτηκασι προς τον ∆ουκα.
Βουλην δε ποιησαμενοι, μηπω της ημερας καταλαμπουσης, μετα λαμπαδων
και λαου πολλου και οχλου την του ιπποδρομου πυλην καταλαμβανοντες
Κωνσταντινον ανευφημουν αυτοκρατορα. των δε ενδον ευσθενως αντεχομενων και
μη ανοιγνυντων τας πυλας, ο του Κωνσταντινου πρωτοστρατωρ, επ' ανδριαι μεγα
φρονων και βιαιοτερον η μαλλον ειπειν ατακτοτερον τηι ανοιξει επιχειρων των
πυλων, λογχευεται παρα τινος των εισω δια της αρμογης των θυρων. και θνησκει
μεν ουτος ευθυς, ο Κωνσταντινος δε αποκρουσθεις εκειθεν και τωι της βασιλειας
ερωτι οια τινι μεθηι κατοχος ων και μη καθεστωτας εχων τους λογισμους, αρας εκει
θεν εις το ιπποδρομιον παραγινεται, κακον οιωνον την του πρω τοστρατορος εχων
σφαγην, ομως δε των δεδογμενων ουκ αφιστα 2.280 μενος. εκειθεν ουν
ευφημουμενος κατελαβε την λεγομενην Χαλ κην, και δι' αυτης εισελθων εφθασεν
αχρι των εξκουβιτων. ο δε μαγιστρος Ἰωαννης ο Ἐλαδας, εις υπαρχων των
επιτροπων, εκλογην ως ο καιρος εδιδου των ελατων και των εταιρειων ποιη
σαμενος, και καθοπλισας οπως ποτε εκαστος αρματος ηυπορει, απεστειλε κατα του
∆ουκα· οιτινες φθασαντες τους περι αυτον συμπλεκονται, και γινεται φονος πολυς
εκατερωθεν. επεσε δε και Γρηγορας ο του ∆ουκος υιος και Μιχαηλ ο ανεψιος αυτου
και Κουρτικιος ο Ἀρμενιος. ταυτα ταραχης ου μικρας τον Κων σταντινον
εμπιμπλησι. σπευδων ουν επιρρωσαι το εαυτου μερος, τον ιππον ελασας ηπειγετο
συμμιξαι τοις εμπροσθεν. ο δ' ιππος ταις εκεισε υπεστρωμεναις κατολισθησας πλαξιν
εις γην τον επι βατην κατεβαλε, και τις αυτον κατα γης ερριμμενον και μεμονω
μενον καταλαβων (οι γαρ αλλοι διεσκεδασθησαν απαντες) ξιφει την τουτου απετεμε
 
 
 

399
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεφαλην και δρομαιως τωι βασιλει απηνεγκε Κωνσταντινωι. το δε τοιαυτην αυτον
καταληψεσθαι τυχην προε γνωσμενον ην τοις επιτροποις και εξ ετερας αιτιας.
Νικολαος τις δημοσιωνης των εν Χαλδιαι εισπραξεων, τας συντελειας κατασπα
θησας και μη εχων οθεν αποδωι το δημοσιον οφλημα, φυγας εις Συριαν ᾤχετο,
εξομοσαμενος την καθ' ημας ευσεβη θρησκειαν, και αστρολογιας αντεποιειτο. ουτος
εν οθονηι μελαινηι γραμματα γραψας απεσταλκει τωι λογοθετηι Θωμαι, και της οθονης
ρυφθει σης δι' υδατος φανερα τα γραμματα γεγονεν. ην δε ο νους των 2.281
γεγραμμενων τοιουτος "μη φοβηθητε απο του πυρρου πετεινου του ∆ουκος·
νεωτερισθησεται γαρ αφρονως, και ευθεως ολο θρευθησεται." Τοιουτον δε τελος
λαβουσης της αποστασεως, παραυτικα μεν ο μαγιστρος Γρηγορας και πενθερος του
∆ουκος μετα Λεον τος πατρικιου του Χοιροσφακτου τωι θειωι τεμενει της του θεου
σοφιας προσεδραμον· ους εκειθεν αποσπασαντες οι επιτροποι απε κειραν μοναχους
εν τηι του Στουδιου μονηι. Κωνσταντινον δε τον πατρικιον τον Ἐλαδικον βουνευροις
τυψαντες αφειδως δια μεσης της πολεως εθριαμβευσαν και εν τηι μονηι των
∆αλματου απεκλει σαν. Λεοντα δε πατρικιον τον Κατακαλιτζην και Ἀβεσσαλωμ
πατρικιον τον του Ἀροτρα εκτυφλωσαντες εν εξοριαι παρεπεμψαν. Κωνσταντινον δε
τον του Ευλαμπιου και ετερους συν αυτωι Φιλο θεος ο επαρχος εν τηι ιππικηι
σφενδονηι απετεμε. Νικητας δε ο ασηκρητις και Κωνσταντινος ο Λιψ, καιπερ
αναζητηθεντες πολλα, ουχ ευρεθησαν. τον δε πατρικιον Αιγιδην τον επ' ανδριαι περι
βοητον, και τινας συν αυτωι στρατηγους ουκ ασημους, απο της εν Χρυσοπολει
δαμαλεως και μεχρι του τοπου του λεγομενου Λευ κακτιου ανεσκολοπισαν. πολλοι
δε και αλλοι απωλωλεισαν των συγκλητικων παρα των λεγομενων επιτροπων
ανηλεως τε και αναι τιως, ει μη τινες παρρησιασαμενοι των δικαστων της αδικου ορ
μης ανεχαιτισαν, φαμενοι ως παιδος οντος του βασιλεως και μη 2.282 νοουντος τα
πεπραγμενα πως ανευ της αυτου κελευσεως τολματε τα τοιαυτα διαπραττεσθαι; οι δε
επιτροποι και την του ∆ουκα αποκειραντες γυναικα εις τον εν τηι Παφλαγονιαι οικον
αυτης εξ απεστειλαν. εξετεμον δε και Στεφανον τον ταυτης υιον. Ἀλλα τουτων κατα
την πολιν πραττομενων, Συμεων ο Βουλγαριας αρχων μετα βαρειας δυναμεως
εισβολην κατα Ῥωμαιων εποιησατο, και την βασιλιδα φθασας χαρακα περιεβαλεν
απο τε Βλαχερνων και μεχρι της λεγομενης χρυσης πορτης, και μετεω ρος ην ταις
ελπισι ραιδιως ταυτην ελειν. καταμαθων δε την οχυρο τητα των τειχων και το
πληθος των τειχοφυλακουντων και την των πετροβολων και τοξοβολων οργανων
δαψιλειαν, αφεμενος των ελπι δων εν τωι Ἑβδομωι υπεστρεψεν, ειρηνικας σπονδας
εξαιτουμενος. των δ' επιτροπων ασμενεστατα δεξαμενων τον λογον, αποστελλει ο
Συμεων τον εαυτου μαγιστρον Θεοδωρον ομιλησαι περι ειρηνης· ου παραγενομενου
και λογων κινηθεντων πολλων, ο πατριαρχης αμα τοις λοιποις επιτροποις
αναλαβοντες τον βασιλεα εν τωι παλα τιωι ηλθον των Βλαχερνων, και ομηρους
δοντες αξιολογους ειση γαγον τον Συμεων εν τωι παλατιωι, και συνειστιαθη τωι
βασιλει, του Συμεων υποκλιναντος τωι πατριαρχηι την κεφαλην και ευχην δεξαμενου
παρ' αυτου, επιθεντος, ως φασι, τηι του βαρβαρου κεφαληι αντι στεφανου το ιδιον
επιρριπταριον. μετα δε την εστια σιν, ασυμβατων γενομενων περι της ειρηνης,
δωροις ο τε Συμεων και οι τουτου παιδες φιλοφρονηθεντες εις την ιδιαν
απηλλαγησαν χωραν. και ταυτα μεν επραττετο τηιδε. 2.283 Του δε βασιλεως
Κωνσταντινου δια παντος οδυρομενου και την εαυτου ανακαλουμενου μητερα (ηδη
γαρ αυτην κατηγαγε του παλατιου Ἀλεξανδρος) αναβιβαζουσι και ακοντες παλιν
αυτην. ανελθουσα ουν και εγκρατης γενομενη της βασιλειας προσλαμβα νεται τον
παρακοιμωμενον Κωνσταντινον και Ἀναστασιον και Κωνσταντινον τους αδελφους
τους την επωνυμιαν Γογγυλιους. συμβουλευσαντος δε και Ἰωαννου του Ἐλαδα
 
 
 

400
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταβιβαζουσι τους οικειους Ἀλεξανδρου, Ἰωαννην τον ραικτωρα, τον
Γαβριηλοπουλον, τον Βασιλιτζην και τους λοιπους. προβαλλεται δε και Ζωη
Αυγουστα ∆ομινικον εταιρειαρχην δραστηριον δοκουντα και τοις αυτης
προσκειμενον προσταγμασιν, ου τηι συμβουληι καταβιβαζε ται ο πατριαρχης του
παλατιου. και ο μαγιστρος δε Ἰωαννης ο Ἐλαδας κατηλθεν εκουσιως, νοσωι ληφθεις,
δι' ης και απεβιω. Κωνσταντινος δε ο παρακοιμωμενος υφ' εαυτον αγαγειν την απα
σαν της βασιλειας ηνιαν βουλομενος και μηδενα εχειν τον εμποδι ζοντα, διαβαλλει
τον εταιρειαρχην εις την Αυγουσταν ως σφετερι ζομενον την βασιλειαν εις τον
εαυτου αδελφον· ου τοις λογοις πεισθεισα πατρικιον αυτον τιμαι, και κατελθοντα ως
εθος λαβειν ευχην οικοι μενειν προσεταξε. προχειριζεται δε αντ' αυτου Ἰωαν νην
τον Γαριδαν εταιρειαρχην, και ∆αμιανον ευνουχον αρτιφανη της βιγλας
δρουγγαριον. Ἄγοντος δε και φεροντος του Συμεων τα Θραικωια μερη, και της
Αυγουστης φροντιζουσης μετα των εν τελει οπως αυτου παυ σωσι τας επιδρομας,
Ἰωαννης ο Βογας υπεσχετο πατρικιος τιμη 2.284 θεις αγαγειν κατ' αυτου
Πατζινακους, και τυχων της αιτησεως, δωρα λαβων απεισιν εις Πατζινακιαν. και
σπεισαμενος και ομη ρους ειληφως επανεισιν εν τηι πολει, συνθεμενων των
Πατζινακων τον Ἴστρον περαιωσασθαι και Βουλγαροις πολεμειν. ηυτομολησε δε
τοτε και Ἀσωτης ανηρ ονομαστος, υιος ων του αρχοντος των αρχον των. ελεγετο δε
ουτος ραβδον σιδηραν αμφοτεραις χερσι των ακρων λαμβανων περικλαν τηι των
χειρων βιαι και καμπτειν, της αντιτυ που του σιδηρου βιας υπεικουσης τηι των χειρων
ισχυι· ον φιλο φρονως η δεσποινα δεξαμενη οικαδε παλιν υπονοστησαι πεποιηκε.
πολιορκουντος δε του Συμεων την Ἀδριανουπολιν εφ' ημερας ικα νας και μηδεν
ανυοντος, Παγκρατουκας τις γενος ων Ἀρμενιος και εις των φυλαττειν τεταγμενων
την πολιν, χρυσιωι δελεασθεις προυδωκεν αυτην τωι Συμεων. μετ' ολιγον δε
απεσταλη παρα της Αυγουστης ο πατρικιος Βασιλειος ο επι του κανικλειου και
Νικητας Ἐλαδικος, και χρυσιωι και χρημασι πλειστοις παλιν αυτην ανεκτησαντο.
Τουτωι τωι ετει και ∆αμιανος ο της Τυρου αμηρας μετα πολεμικων πλοιων και
δυναμεως πολλης εισβολην εποιησατο κατα Ῥωμαιων, και την Στροβηλον
καταλαβων ενεργως αυτην επολιορ κει. και εξεπορθησεν αν, ει μη νοσησας απεβιω,
δια κενης των Σαρακηνων υποστρεψαντων. μη φερουσα δε Ζωη η βασιλις τας του
Συμεων συνεχεις επιδρομας, και βουλομενη ταυτας ανακοψαι, δεον εγνωκει μετα
της συγκλητου ειναι σπεισασθαι τοις Σαρακη 2.285 νοις, και παντα τον εν τηι ευαι
στρατον διαπερασαι προς την εσπεραν, και ενωθεντων των τε ευων και των
δυτικων στρατευ ματων πολεμον συστησασθαι κατα των Βουλγαρων, και τελεως
αφανισαι αυτους. εδοξε τουτο, και πεμφθεις εις Συριαν Ἰωαν νης πατρικιος ο
Ῥαδηκνος και Μιχαηλ ο Τοξαρας εσπεισαντο τοις Σαρακηνοις. και δη της απ' αυτων
απαλλαγεισα φροντιδος η βασιλις, την συνηθη διανομην της ρογας κελευσασα
γενεσθαι των στρατευματων, Λεοντι τε μαγιστρωι τωι Φωκαι ταυτα παραδουσα,
δομεστικωι των σχολων τυγχανοντι, απαραι κατα Βουλγαρων επε τρεψεν.
αθροισθεντων δε παντων των θεματων και των ταγμα των κατα την ∆ιαβασιν
(πεδιον δε η ∆ιαβασις μεγα και προς υπο δοχην στρατου επιτηδειον) αποσταλεις ο
πρωτοπαπας του παλα τιου μετα των τιμιων ξυλων παρεσκευασε προσκυνησαντας
παν τας επομοσασθαι συναποθνησκειν αλληλοις. και του ορκου τελεσθεντος
πανστρατι κατα Βουλγαρων εξωρμησαν. ηρχον δε του μεν ταγματος εξκουβιτων
Ἰωαννης ο Γραψων, ανηρ πολεμικος και πολλακις εν μαχαις ανδραγαθησας, του δε
ικανατου Ὀλβια νος ο Μαρουλης, ανηρ δεδοκιμασμενος. και Ῥωμανος και Λεων οι
του Ἀργυρου παιδες και Βαρδας ο Φωκας ετερων ταγματων εξηρχον. συνην δε
τουτοις και Μελιας ο μαγιστρος μετα των Ἀρμενιων και αλλοι πλειστοι στρατηγοι
 
 
 

401
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των θεματων. παρειπετο δε και Κωνσταντινος πατρικιος ο Λιψ ως ταχα συμβουλος
Λεον τος του δομεστικου των σχολων. κατα δε την ʹ του Αυγουστου 2.286 μηνος της
πεμπτης ινδικτιωνος πολεμου συρραγεντος Ῥωμαιοις τε και Βουλγαροις προς τωι
Ἀχελωωι φρουριωι τρεπονται κατα κρατος οι Βουλγαροι, και φονος αυτων εγενετο
πολυς. ιδρωτι δε του δομεστικου περιρρανθεντος πολλωι και λειποθυμησαντος και
του ιππου αποβαντος επι τινι πηγηι και τον ιδρωτα αποπλυνοντος και εαυτον
αποψυχοντος, τον δεσμον απορρηξας ο ιππος τυχαιως εθει δια του στρατοπεδου
κενος επιβατου· ον οι στρατιωται θεω μενοι γνωριμον οντα, και τον δομεστικον
πεσειν υποτοπασαντες, εις φοβον ενεπεσον και κατεβληθησαν τας ψυχας και της
διωξεως εστησαν, ενιοι δε και παλιντροποι γεγονασιν. εξ υπερδεξιων δε ταυτα
θεωμενος ο Συμεων (ου γαρ ετυχεν ασυντακτον την φυγην ποιησαμενος) επαφηκε
τους Βουλγαρους κατα Ῥωμαιων. οι δε και προτερον, ως ειπομεν, τας γνωμας
θλασθεντες και τεθηποτες, ως και αιφνιδιον επιοντας εθεασαντο τους Βουλγαρους,
τρεπον ται πανστρατι, και γεγονε φυγη φρικωδεστατη, των μεν υπ' αλ ληλων
συμπατουμενων των δε υπο των εναντιων αναιρουμενων.
Λεων δε ο δομεστικος εν Μεσημβριαι διεσωθη φυγων. επεσε δε λαος ου των
κοινων στρατιωτων, αλλα και στρατηγοι και ταγματαρχαι αριθμου κρειττους.
εσφαγη δε και Κωνσταντινος ο Λιψ και ο των εξκουβιτων εξαρχος Ἰωαννης
μαγιστρος ο Γραψων. ην δε αποσταλεις ο πατρικιος Ῥωμανος ο Λακαπηνος,
δρουγγαριος τηνικαυτα των πλωΐμων ων, μετα παντος του στολου παραπλειν τοις
αιγιαλοις προσταχθεις και εις βοηθειαν τυγχανειν τωι Λεοντι, διαπερασαι δε και τους
παρα του Βογα αχθεντας Πατζινακους εις 2.287 συμμαχιαν Ῥωμαιων. διενεξεως δε
γενομενης μεσον του Ῥωμανου και του Βογα, ιδοντες αυτους οι Πατζινακαι
στασιαζοντας προς αλληλους υπεστρεψαν εις τα ιδια, και γεγονεν η εξ αυτων
βοηθεια απρακτος και ανονητος. Ἄλλοι δε ουχ ουτω φασι γενεσθαι την τροπην
Ῥωμαιων, τροπον δε ετερον. τρεψαμενου γαρ του Φωκα τον Συμεων και διωκοντος,
φημη τις εξαιφνης εφθασε προς αυτον απαγγελλουσα ως ο δρουγγαριος των
πλωΐμων απεισι μετα του στολου παντος, παραληψομενος την βασιλειαν. ο δε τηι
ακοηι καταβροντηθεις (εσφετεριζετο γαρ εις εαυτον το της βασιλειας κρατος)
καταλιπων το διωκειν υπεστρεψεν εις την παρεμβολην ως ταχα το ον μαθη σομενος.
διαδοθεντος δε λογου προς τον στρατον ως ο δομεστι κος πεφευγεν, αλκης
επιλησθεντες οι λοιποι εποιουν ομοιως. ους ιδων ο Συμεων φευγοντας (ιστατο γαρ,
ως ειρηται, εν ευκαιρωι τοπωι το τελος αφορων του αγωνος) εξεχυθη πανστρατι και
παλιν τροπον την φυγην εποιησατο. ουτος μεν δη και ο δευτερος λογος· ειτε δε
ουτως ειτε εκεινως η αληθεια εχει, ομως ετραπησαν οι Ῥωμαιοι και τα λεχθεντα
ανωθεν διεπραχθη. Μετα την τροπην δε των σωθεντων εκ του πολεμου πα
ραγενομενων, τα κατα τον Ῥωμανον και τον Βογαν εκινηθη. και εις τοσουτον
κινδυνου περιεστη τωι δρουγγαριωι τα πρα γματα ως ψηφον κατ' αυτου εξενεχθηναι
παρα των δικαστων καταδικαζουσαν αυτον εκκοπηναι τας οψεις, ως αμελειαι η μαλ
λον κακουργιαι μη διαπερασαντα τους Πατζινακας, παλιν δε μηδε 2.288 τους απο της
τροπης δεχομενον υποστρεψαντας. τουτο δ' αν επεπονθει, ει μη Στεφανος μαγιστρος
ο των επιτροπων εις και Κωνσταντινος πατρικιος ο Γογγυλης, πολλα δυναμενοι
παρα τηι δεσποινηι, αυτον εξερρυσαντο. Συμεων δε επαρθεις τηι νικηι και γαυριων,
αρας απαν αυτου το στρατευμα, κατα της βασιλιδος ηπειγετο. εξηλθεν ουν παλιν ο
δομεστικος Λεων ο Φωκας και ο εταιρειαρχης Ἰωαννης και Νικολαος ο
Κωνσταντινου του ∆ουκα υιος, μετα τινων στρατιωτων των παρευρεθεντων, εις
συναντη σιν αυτου. και κατα τοπον τον λεγομενον Κατασυρτας απομοιραι τινι
Βουλγαρων εις προνομην πεμφθεισηι συνηντηκοτες προσρη γνυνται τουτοις και
 
 
 

402
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τρεπονται ευπετως. ακραιφνους δε παλιν ετερας επεισπεσουσης, υφιστανται και
ταυτην ραιδιως τε και αν δρικωτερον, και γινεται μαχη καρτερα και επι πολυν
διαρκεσασα χρονον, και τρεπονται μεν οι Βουλγαροι, εσφαγη δε Νικολαος ο του
∆ουκα υιος, ηρωικως αγωνισαμενος και αιτιος της νικης Ῥω μαιοις γενομενος. και
τα μεν κατα τον πολεμον συνηνεχθη γενε σθαι ουτως. Τα δε κατα πολιν ενοσει
δεινως, πολλων και μεγιστων επι μαινομενων τηι βασιλειαι και τωι ταυτης ερωτι
φλεγομενων, ων κο ρυφαιος ην ο Φωκας. υπαρχων γαρ ουτος επ' αδελφηι γαμβρος
του παρακοιμωμενου Κωνσταντινου, μεγαλα τοτε των εν τοις βα σιλειοις
δυναμενου ευνουχων, και επ' αυτωι πλειστα θαρρων ραι διως ᾤετο το της βασιλειας
καθεξειν κρατος. διο και πολυς εφε 2.289 ρετο, και ου κρυβδην αλλα φανερως
ταυτης αντεποιειτο ωσπερει πατρυου πραγματος και προγονοθεν αυτωι ανηκοντος,
και οσον ουπω ηξειν εις αυτον ως εις νομιμον διαδοχην εφανταζετο. ου την ορμην
ακατασχετον ουσαν φοβηθεις ο του βασιλεως Κωνσταν τινου παιδαγωγος
Θεοδωρος, και μη τι παθηι δεισας ο βασιλευς, υπεθετο τωι βασιλει Κωνσταντινωι
λαθραιως προσλαβεσθαι τον πατρικιον Ῥωμανον και δρουγγαριον των πλωΐμων,
πατρικον οντα δουλον και τα αυτου φρονουντα δια παντος, ωστε συνειναι και
διαφυλαττειν αυτον, και ει δεησει, συμμαχον εχειν και βοηθον. εντυχιας ουν
πρωτον περι τουτου γενομενης ο Ῥωμανος απειπατο, και παλιν και πολλακις
πειρασθεντων των αμφι τον Θεοδωρον απειπατο. επει δε γραμματιον αυτοχειρον
χαραξας ο βασιλευς και φοινικοις υποσημανας γραμμασιν απεστειλεν αυτο, ειξε τε
επι χειρας τουτο λαβων, και καθυπεσχετο την του παρακοιμωμενου Κωνσταντινου
και των συγγενων αυτου επιθεσιν κωλυσαι κατα το εγχωρουν. τα μεν ουν
λαληθεντα και στοιχηθεντα ουτω προεβη, και δια της αγορας και των λεωφορων και
των στενωπων υπεψι θυριζετο· ο δε παρακοιμωμενος, καιπερ ουκ ανηκοος ων των
κατ' αυτου μελετωμενων, κατεφρονει, μη αν ποτε οιηθεις τολμησαι τινα επιχειρησιν
κατ' αυτου ποιησασθαι. εξελθων ουν και την συνηθη διανομην της ρογας
ποιησαμενος των πλωΐμων, και τον Ῥωμανον επισπευδων ταχιον εκπλευσαι,
περιπιπτει τωι λοχωι. 2.290 δουλικωι γαρ εν σχηματι προσυπαντησας ο Ῥωμανος
αυτωι, και προθυμως ποιησειν το κελευσθεν επαγγελλομενος, ηρεμα και κατα μικρον
ηγεν αυτον εις την ενεδραν. μηδεν δε επαισθεσθαι των μελετωμενων του
παρακοιμωμενου δυνηθεντος, αλλ' ακακως και χωρις υπονοιας διαλεγομενου, και
μαλλον εγγιστα προσιοντος αυτου, και πυθομενου ει εχει ανδρας ευειδεις και
γενναιους και την βασιλικην ερεττειν επιτηδειους τριηρη, του δε και εχειν και εγγυς
παρειναι τουτους ειρηκοτος, και τηι κεφαληι νευσαντος ηκειν τινας πλησιον των
ευειδεστερων, ο Κωνσταντινος θεασαμενος του τους και ταχα αποδεξαμενος
απαιρειν ηπειγετο. ο δε Ῥωμανος εγγιστα τουτου περιπατων, ως πλησιον εγενοντο
τηι στρατηγιδι τριηρει, κατασχων τον Κωνσταντινον, και μηδεν πλεον ειπων αλλ' η
μονον "αρατε τουτον," αυτος μεν εστη, οι δε προς το εργον οντες ηυτρεπισμενοι
εισηγαγον εις την ναυαρχιδα και εν ασφαλειαι κατειχον, μηδενος επαμυναι τουτον
τολμησαντος των συνεπομενων αυτωι, αλλα παντων παραυτικα διασπαρεντων. της
φημης ουν εξαρθεισης ταραχη κατεσχε πασαν την πολιν, τυραννι δος ως εικος
επιθεσιν λογισαμενην. φθασαντος ουν του λογου και μεχρι της βασιλιδος Ζωης, εις
αμηχανιαν και οι εν τελει ενε πιπτον. προσκαλειται γουν η βασιλις τον πατριαρχην
Νικολαον και τους της συγκλητου λογαδας· κοινολογισαμενη δε μετ' αυτων
εκπεμπει προς Ῥωμανον, την αιτιαν του γεγονοτος μαθειν εθε λουσα. των δε
πεμφθεντων γενομενων ενθα προσωρμουν αι τριη 2.291 ρεις, και μελλοντων
ζητησιν ποιεισθαι της του παρακοιμωμενου κατασχεσεως, ο των πλωΐμων διαναστας
ακολαστος οχλος λιθοις αυτους εξηλασαν. εωθεν ουν η βασιλις εξελθουσα περι τον
 
 
 

403
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βου κολεοντα, και τον υιον μεταστειλαμενη και τους περι αυτον, επη ρωτα πως
γεγονεν η ανταρσια αυτη. μηδενος δε αποκριναμενου, ο παιδαγωγος του βασιλεως
Θεοδωρος εφη "δια το απολεσαι, ω δεσποινα, Λεοντα μεν τον Φωκαν τα στρατοπεδα,
Κωνσταντινον δε τον παρακοιμωμενον το παλατιον, η τοιαυτη γεγονε κινησις." ο
βασιλευς δε εις εαυτον την εξουσιαν απο της μητρος εφελκομενος τον πατριαρχην
Νικολαον συν τωι μαγιστρωι Στεφανωι ανηγαγεν εν τωι παλατιωι, και τηι επαυριον
στελλουσιν Ἰωαννην τον Τουβακην την Αυγουσταν του παλατιου καταβιβασαι. η δε
μετ' ολολυγης και δακρυων τωι εαυτης προσπλακεισα υιωι προς συμπαθειαν αυ τον
μητρικην και οικτον εκινησε. διο και φησι προς τους αγον τας "εασατε ειναι μετ'
εμου την μητερα μου." οι δε αμα τωι λογωι ταυτην κατελιπον. προεβαλετο δ' ο
βασιλευς δομεστικον των σχολων, διαδεξαμενος τον Φωκαν, τον μαγιστρον
Ἰωαννην τον Γαριδαν, την εκ του Λεοντος δεδοικως επαναστασιν. τηι αιτησει τε
τουτου προεβληθησαν Συμεων ο υιος αυτου και Θεο δωρος ο γυναικαδελφος αυτου,
ο Ζουφινεζερ, εταιρειαρχαι. ορκοις τε ουν καταληφθεις υπο του βασιλεως κατηλθεν
εις τον οικον αυ του, και παραχρημα οι συγγενεις αυτου απελυθησαν των βασι
λειων· οπερ μαθων εκεινος αγωνιαι και φοβωι εληφθη. ευθυς 2.292 ουν
εξιππασαμενος απηλθε προς τον Ῥωμανον τον δρουγγαριον, την υβριν ην υπεστη
και τον προπηλακισμον διηγουμενος. κοινο πραγησαντες ουν και ορκοις αλληλους
κατασφαλισαμενοι, και κηδος εις τους εαυτων ποιησαμενοι παιδας, εν τωι κρυπτωι
κατειχον το σπουδαζομενον. ο δε Ῥωμανος πεμψας εις το παλατιον περι του
γεγονοτος απελογειτο, μη ανταρσιαν ειναι μηδε αποστασιν ομνυ μενος τα
πραχθεντα· την του Φωκα δε επιθεσιν υφορωμενος, φησι, και δεδιως περι του
βασιλεως μη τι και παθηι φλαυρον, εν τωι παλατιωι ηβουληθη ανελθειν και φυλακην
τουτου ποιησασθαι και του βασιλεως. μη πιστευοντος δε του πατριαρχου μηδε τα
λεγομενα δεχομενου, επισπερχει Θεοδωρος ο παιδαγωγος τον Ῥωμανον, αραντα
παντα τον στολον, αφικεσθαι προς το του παλα τιου νεωριον εν τωι Βουκολεοντι.
μελλοντος δε τουτου και ανα δυομενου, οι προς την λεληθυιαν πραξιν τουτον
εναγοντες ανε πεισαν και ακοντα ποιησαι το κελευομενον. αμελει και κατ' αυ την
την ημεραν της εορτης του ευαγγελισμου εξαρτυσας τον στο λον πολεμικως
αφικνειται προς τον Βουκολεοντα. και Στεφανος μεν ευθυς ο μαγιστρος κατεισι των
βασιλειων, ανεισι δε ο πατρικιος Νικητας, κηδεστης ων Ῥωμανου, και καταγει τον
πατριαρ χην. οι δε περι τον βασιλεα τα τιμια και ζωιοποια ξυλα πεμψαν τες προς τον
Ῥωμανον, και ορκοις αυτον κατασφαλισαμενοι φοβε ρωτατοις και αραις
παλαμναιοταταις μηδεποτε δολιον κατα του βασιλεως εννοησασθαι, συγχωρουσι
μετ' ολιγων αυτον ανελθειν 2.293 εν τωι παλατιωι. ονπερ δεξαμενος ο βασιλευς
ανελθοντα και προσκυνησοντα εισαγει κατα τον εν τωι Φαρωι ναον, και πιστεις αυτωι
δους και λαβων προχειριζεται τουτον μεγαν εταιρειαρχην.
Γραμματα ουν ευθυς εφοιτα προς Λεοντα τον Φωκαν μη ολιγω ρησαι μηδ'
απογνωναι μηδε σκαιον τι βουλευσασθαι, αλλα προσ μειναι μικρον ησυχως εν τωι
οικειωι οικωι διοριζομενα ως μελλου σης γενεσθαι δια βραχεος της αυτου προνοιας.
τα παραπλησια δε γραψαι προς αυτον και τον παρακοιμωμενον κατηναγκασαν
Κωνσταντινον. απερ δεξαμενος ο Φωκας ησυχιαν ηγεν εν τωι κατα την Καππαδοκιαν
οικωι αυτου. Τηι δε εʹ εβδομαδι των αγιων νηστειων δεδοται παρα Κων σταντινου του
βασιλεως αρραβων γαμικου συναλλαγματος Ἑλενηι τηι θυγατρι Ῥωμανου, και τηι
τριτηι τηι λεγομενηι της Γαλιλαιας στεφανουται μετ' αυτης παρα Νικολαου του
πατριαρχου ο βασι λευς, τον Ῥωμανον βασιλεοπατορα προβαλομενος, και αντ'
αυτου εταιρειαρχην Χριστοφορον τον τουτου υιον. και μετα μικρον Λεων ο Φωκας
αναπεισθεις υπο των εαυτου συγγενων και τα γματων προς αποστασιαν απειδε, και
 
 
 

404
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποστειλας προσελαβετο μετ' αυτου τον παρακοιμωμενον, Κωνσταντινον και
Ἀναστασιον τους Γογγυλιους και αυταδελφους, και Κωνσταντινον τον της Μαλε
λιας, πληροφορων απαντας υπερ του βασιλεως τα οπλα Κων σταντινου αιρειν.
Ῥωμανος δε χρυσοβουλλον εκθεμενος ανατρο πην εχοντα της του Φωκα
προφασεως, και τηι χειρι του βασιλεως 2.294 και τηι σφραγιδι ταυτ' εμπεδωσας μετα
τινος γυναικος εταιριδος, ην δια την τοιαυτην υπηρεσιαν και Βασιλικην υστερον
προσηγο ρευσαν, εν τωι του Λεοντος στρατοπεδωι εξεπεμψε, και ετερα δε μετα τινος
κληρικου Μιχαηλ υποσχεσεσι τιμων και δωρεων δια φθειροντα τους των ταγματων
εξαρχους και τον λαον. αλλ' ου τος μεν ο Μιχαηλ φωραθεις υπο του Φωκα και
τυφθεις ανηλεως απετμηθη τα ωτα· ελαθε δ' η γυνη εν τωι στρατωι διασπειρασα α
επηγετο. πρωτον ουν ο του Βαρεος Μιχαηλ υιος Κωνσταντι νος, του ταγματος αρχων
των ικανατων, καταλιπων τον Λεοντα τωι Ῥωμανωι προσεχωρησεν· ωι τινι και ο
Βαλαντιος και ο λεγο μενος Ἄτζμωρος, τουρμαρχαι και αμφω οντες,
επηκολουθησαν. Λεων δε ομως ο Φωκας την Χρυσοπολιν καταλαβων, και τον λαον
παραταξας κατα την αντιπεραν εν τωι κιονι ισταμενην λιθι νην δαμαλιν, εξεφοβει
τους εν τηι πολει. Ῥωμανος δε μετα δρο μωνος τον επι του κανικλειου Συμεων
εκπεμψας προς τον του απο στατου λαον και χρυσοβουλλον ενσεσημασμενον παρα
του βασι λεως ενεχειρισεν αυτωι, και παρηγγυησε παντα τροπον σπουδασαι τωι λαωι
τουτο υπαναγνωναι. ο δε του χρυσοβουλλου νους ειχεν ουτως. "η βασιλεια μου
φυλακα αυτης εγρηγορωτατον και πιστο τατον ουδενα των υπο χειρα η Ῥωμανον
ευρουσα, τουτωι μετα θεον την εαυτης φυλακην κατεπιστευσε, και αντι πατρος
αυτον κρινει, σπλαγχνα πατρικα προς αυτην ενδεικνυμενον. Λεοντα δε τον Φωκαν
αει ταυτηι προσπολεμουντα και επιβουλευοντα, και νυν την κρυπτομενην αυτου
πονηριαν φανερωσαντα, ουτε δομε 2.295 στικον ειναι βουλεται ουθ' ενα κρινει των
υπηκοων, αλλ' απο στατην και τυραννον, και χωρις εμης βουλης την τοιαυτην αν
ταρσιαν συστησαντα, ιν' εις εαυτον το της βασιλειας επισπασηται κρατος. τουτο ουν
ειδως ο εμος λαος το δεον συνιεναι θελησον, και τον προγονικον επιγνους δεσποτην
της πικρας τυραννιδος απο στηθι." του δε Συμεων γενομενου κατα την παρεμβολην
και το χρυσοβουλλιον φανερως εκπεμψαντος τωι λαωι, ως τουτο ανεγνω σαν και τον
αυτου νουν κατενοησαν, ηρξαντο παντες αναχωρειν και τωι βασιλεοπατορι
προσρυεσθαι Ῥωμανωι. ο δε Φωκας πρω τον μεν πειραθεις την αναγνωσιν κωλυσαι
του χρυσοβουλλιου και μη δυνηθεις, ειτα και υπορρεουσαν κατα μικρον την αυτου
βλε πων δυναμιν, τοις ολοις απειρηκως φυγηι την σωτηριαν επραγμα τευετο, και
μετα τινων ολιγων των πιστοτατων το φρουριον κατ ελαβεν Ἀτεους. αποκρουσθεις
δ' εκειθεν εν τινι χωριωι κατηντησεν ο κατωνομαζετο Γοηληοντος, ο και φανερως
εδηλου ωη Λεοντι· κακεισε παρα Μιχαηλ του Βαρεος και τινων αλλων πλειστων επ'
αυτον συσταντων συλλαμβανεται. στελλεται τοινυν Ἰωαννης ο Τουβακις και Λεων
ο Παστηλας εισαγαγειν αυτον εις την βασι λευουσαν. οι δε τουτον κρατησαντες
απετυφλωσαν, ως μεν ενιοι λεγουσιν εντολην λαθραιαν λαβοντες εκ Ῥωμανου, ως
δ' οι περι τον Ῥωμανον διενισταντο, αυθαιρετωι γνωμηι και προαιρεσει· και γαρ δη
και εδοκει αγανακτειν ο Ῥωμανος ως παρα την αυτου θε λησιν γεγονοτος του εργου.
η μεν ουν του Λεοντος αποστασια τοιουτον εσχε το τελος. 2.296 Συνεστη δε και ετερα
επιβουλη κατα Ῥωμανου, παρα τινος Κωνσταντινου Κτηματηνου, ∆αβιδ του
Κουμουλιανου και Μιχαηλ κουρατωρος των μαγγανων· ουτοι γαρ νεανιας τινας
καθοπλισαν τες κατα το κυνηγιον εξελθοντα τον Ῥωμανον επετρεψαντο διαχει
ρισασθαι. ων γνωσθεντων, και συλληφθεντες οι της επιβουλης πρωτουργοι τους
οφθαλμους επηρωθησαν και δια μεσης της αγο ρας περιηχθησαν. συνην δε ταυτηι τηι
ατιμωι περιαγωγηι και Λεων ο Φωκας, ημιονωι εφεζομενος. Κατηγορηθη δε και Ζωη η
 
 
 

405
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλις τηι ζωηι επιβουλευουσα του Ῥωμανου, και του παλατιου καταγεται, καν τηι
της αγιας Ευφημιας μονηι αποκειρεται. εξεβληθη δε της πολεως και Θεο φυλακτος
πατρικιος και Θεοδωρος ο παιδαγωγος του βασιλεως και ο τουτου ομαιμων Συμεων,
και εν τωι οψικιωι διαγειν εταχθησαν, ως ταχα κατα Ῥωμανου μελετωντες.
υπουργησε δε προς τον εξοστρακισμον των τοιουτων ο δρουγγαριος της βιγλας
Ἰωαννης ο Κουρκουας, αιφνιδιον συναρπασας αυτους και πλοιοις εις την περαιαν
διαβιβασας. Τηι δε κδʹ του Σεπτεμβριου μηνος αναγεται Ῥωμανος εις την του
Καισαρος αξιαν, και ∆εκεμβριωι μηνι τωι της βασιλειας δια δηματι στεφεται, επιτροπηι
του βασιλεως Κωνσταντινου, του πατριαρχου Νικολαου αυτον αναδησαντος.
Ῥωμανος δε ταινιω θεις τωι βασιλικωι διαδηματι στεφει κατ' αυτην την ημεραν των
αγιων φωτων και την εαυτου συζυγον Θεοδωραν. Μαΐωι δε μηνι 2.297 κατα την της
αγιας πεντηκοστης ημεραν στεφει και τον εαυτου υιον Χριστοφορον δια
Κωνσταντινου ταχα, κατα μεν το φαινο μενον εθελοντος και καταδεχομενου δια την
βιαν, εν δε τωι αφανει αλυοντος και την συμφοραν αποκλαιομενου εις εαυτον. και
μονοι οι δυο κατα την τοιαυτην προηλθον προελευσιν. Ἰουλιωι δε μηνι ηʹ
ινδικτιωνος η της εκκλησιας γεγονεν ενωσις, ενωθεντων των διαφερομενων
μητροπολιτων τε και κληρικων των απο Νικολαου πατριαρχου και Ευθυμιου
διεσχισμενων. ο δε βασιλευς Ῥωμανος εξοριζει τον μαγιστρον Στεφανον εις την
Ἀντιγονου νησον ως της βασιλειας ταχα οριγνωμενον, και μοναχον αποκειρει, συν
αυτωι δε και Θεοφανην τον Τειχιωτην και Παυλον τον ορφανοτροφον, τους
οικειοτατους αυτωι. προκενσου δε γενομενου εν τωι τριβουναλιωι, αιφνιδιον οι
βασιλεις εις το παλατιον υποστρεφουσιν επιβουλης μηνυθεισης αυτοις·
κατασχεθεντες δε οι εξαρχοι, ο τε πατρικιος Ἀρσενιος και ο μαγκλαβιτης Παυλος,
τυφλωθεντες και δημευθεν τες εξωρισθησαν. ηγαγετο δε τουτωι τωι ετει και γαμβρον
επι τηι αυτου θυγατρι Ἀγαθηι Ῥωμανος ο βασιλευς Λεοντα τον του Ἀργυρου, ανδρα
γενναιον και καλλει σωματος και ιδεαι υπερφεροντα, συνεσει τε και φρονησει
κοσμουμενον. Ἐγενετο δε εν τωι αυτωι χρονωι και τα κατα τον Ῥεντακιον. ουτος εξ
Ἑλλαδος ωρμημενος τον εαυτου γεννητορα επεχειρησεν ανελειν. δεδιως δ' εκεινος
την του υιου αταξιαν, πλοιου επιβας επλει προς το Βυζαντιον ως ταχα του βασιλεως
δεησομενος ανα κοπην γενεσθαι της του υιου απαιδευσιας. ανιων δε κατεσχεθη
2.298 παρα των Σαρακηνων των εν τηι Κρητηι. ο δε τουτου υιος υπο χειριον εχων τον
πατρωιον πλουτον, ανελθων μετ' αυτου εις την μεγαλοπολιν, τωι θειωι τεμενει της
του θεου σοφιας προσεδραμε, καν τουτωι προσκαθημενος την πατρικην κατεσπαθα
ουσιαν. ουκ ελαθε τουτο τον Ῥωμανον, αλλα γνους εβουλευσατο εξαγαγειν τουτον
της εκκλησιας και παιδευσαι. ο δε πληροφοριαν σχων, βασιλικα πλασαμενος
γραμματα ως δηθεν εκπεμφθεντα προς τον Συμεων, αυτομολησειν εβουλευσατο
προς τους Βουλγαρους. και ελεγχθεις της τε ουσιας και των οφθαλμων στερειται.
Ἀδραλεστου δε του δομεστικου των σχολων αποθανοντος προεβληθη Ποθος ο
Ἀργυρος. και των Βουλγαρων αχρι των Κατασυρτων εξελασαντων εξεισι και αυτος
μετα των ταγματων, και κατασκηνοι κατα την λεγομενην Θερμοπολιν. εκειθεν δε Μι
χαηλ ταγματαρχην τον του πατρικιου Μωρολεοντος υιον επι κα τασκοπην των
Βουλγαρων εκπεμπει. ο δε απροοπτως ταις βαρ βαρικαις εμπεσων ενεδραις, επειπερ
αφυκτα ην, τρεπεται προς αλκην, και πολλους των Βουλγαρων ανελων και
τρεψαμενος, και ριαν δε τυπεις και αυτος, επανηκεν εις την βασιλιδα και μετα
μικρον ετελευτησε. τοτε δε και τωι βασιλει Ῥωμανωι επιβουλη μηνυεται κατ' αυτου,
προστατην εχουσα τον σακελλαριον Ἀνα στασιον, υπερ του βασιλεως δηθεν
αγωνιζομενον· και των αιτιων συσχεθεντων εκαστος κατα το δοξαν ετιμωρηθη τωι
βασιλει Ῥω μανωι, του Ἀναστασιου αποκαρεντος μοναχου. εξ ης αιτιας και ο
 
 
 

406
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κωνσταντινος υποβιβαζεται, και δευτερος ανηγορευετο βασιλευς, 2.299 πρωτος δε ο
Ῥωμανος, προφασισαμενος ουτως μονως δυνατον ειναι κατευνασθηναι τας
επιβουλας, δια τε πραγματα προσκαιρα και βασιλειαν φθαρτην και επικηρον
επιορκιαι περιπεσων και του θεου γενομενος μηκοθεν.
Και τα μεν κατα την πολιν εφερετο τηιδε. Ὁ δε Συμεων παλιν δυναμιν
βαρειαν εκπεμπει κατα Ῥω μαιων, εξαρχον εχουσαν Χαγανον ενα των παρ' αυτωι
μεγα δυνα μενων και Μινικον των ιπποκομων τον πρωτον, οις επεσκηψεν κατ'
αυτης ως ταχιστα της πολεως εκστρατευσαι. ων την εφοδον αναμαθων ο βασιλευς
Ῥωμανος, και λογισαμενος μη πως επελθον τες τα καλλιστα των πλησιαζοντων τηι
πολει παλατιων και οικη ματων πυρπολησωσι, τον ραικτωρα Ἰωαννην αμα Λεοντι
και Ποθωι τοις Ἀργυροις εκπεμπει μετα πληθους ικανου εκ τε της βασιλικης
εταιρειας και των ταγματικων, οις συνην και ο πατρικιος Ἀλεξιος και δρουγγαριος
των πλωΐμων ο Μωσηλε μετα των υπ' αυτον. κατα δε την εʹ εβδομαδα των νηστειων
διαταξαντες τον λαον εν τοις πεδινοις των Πηγων τοποις προσεμενον. εκει θεν δε
των Βουλγαρων αναφανεντων και βοηι χρησαμενων ασημωι και σφοδρως
επελασαντων κατ' αυτων, φευγει μεν ο ραικτωρ Ἰωαννης, σφαττεται δε υπερ αυτου
αγωνιζομενος Φωτεινος πα τρικιος ο του Πλατυποδος υιος και αλλοι ουκ ολιγοι.
μολις ουν ο ραικτωρ διασωθεις εισηλθεν εις τον δρομωνα. τουτο και Ἀλε ξιος ο
δρουγγαριος ποιησαι βουληθεις, και μη δυνηθεις ανελθειν, 2.300 εν τηι του
δρομωνος υποβαθραι πεσων εν τηι θαλασσηι συν τωι αυ του πρωτομανδατωρι
απεπνιγη. Λεων δε και Ποθος οι Ἀργυροι εν τωι καστελλιωι διαφυγοντες εσωθησαν.
του δε λοιπου πληθους οι μεν τας των πολεμιων χειρας φευγοντες απεπνιγησαν, οι
δε σιδηρου γεγονασι παραναλωμα, οι δε χερσι βαρβαρικαις συνελη φθησαν. οι δε
Βουλγαροι κατα πολλην του κωλυσοντος ερημιαν τα τε των Πηγων ενεπρησαν
παλατια και απαν το Στενον επυρπο λησαν. Εικοστηι δε Φεβρουαριου μηνος,
ινδικτιωνος ιʹ, θνησκει Θεοδωρα η συμβιος Ῥωμανου, και θαπτεται εν τωι Μυρελαιωι·
ανηγορευθη δε Αυγουστα η του βασιλεως Χριστοφορου γυνη η Σοφια. παρεγενετο δε
και εξ Ἰβηριας ο κουροπαλατης ο Ἴβηρ,και δια μεσης της αγορας διελθων
κεκοσμημενης λαμπρως μετα δοξης πολλης και τιμης υπεδεχθη· ον και εν τηι αγιαι
του θεου σοφιαι απεστειλεν ο βασιλευς, το καλλος αυτης θεασασθαι και το μεγεθος.
απελθων ουν και του ναου την καλλονην καταπλαγεις και τον πολυτελη κοσμον
υπερθαυμασας, και αληθως θεου κατα γωγιον τον ιερον τουτονι χωρον ειπων,
υπεστρεψεν εις τα ιδια. των δε Βουλγαρων παλιν εισβολην ποιησαμενων κατα της
Ῥω μαιων χωρας, και τοις παλατιοις της βασιλιδος εγγισαντων Θεο δωρας, ως ουδεν
ην το προσισταμενον, πυρι ταυτα παρεδοσαν. ο δε βασιλευς Ῥωμανος αριστον
ποιησαμενος πολυτελες τους των ταγματων αρχοντας συνεκαλεσε· συνην δε τουτοις
και ο την επω νυμιαν Σακτικιος, του ταγματος αρχων των εξκουβιτων. επιδο 2.301
σιν δε λαμβανουσης της ευωχιας λογος εκινηθη περι των Βουλγα ρων. και του
βασιλεως επαγωγα πολλα ειρηκοτος, προς ορμην επανιστωντα ενθουσιωδη και
παρακαλουντα ευψυχως εξελθειν κατα των εναντιων και της σφων
υπεραγωνισασθαι πατριδος, παντες συνεθεντο ετοιμως εξελθειν και των Χριστιανων
υπεραγω νισασθαι. εωθεν ουν καθοπλισθεις ο Σακτικιος, οπισθεν των Βουλγαρων
γενομενος και εις το στρατοπεδον αυτων εισελθων, των πλειονων επι διαρπαγην
σκυλων σκεδασθεντων κατα την χω ραν, παντας τους εν τηι παρεμβοληι ευρεθεντας
κατεσφαξε. μαθον ουν το πληθος των Βουλγαρων υπο των διαδραντων το γεγονος
υποστρεφουσιν εν τωι στρατοπεδωι. και συμπλοκης γενομενης, ακμητες οι Βουλγαροι
προς κεκμηκοτας μαχομενοι και ακραιφνεις προς ηδη τωι προηγησαμενωι πολεμωι
κεκακωμενους ανδρας τρε πουσι τον Σακτικιον συν ολιγοις την προσβολην των
 
 
 

407
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εναντιων δεξαμενον. γενναιως ουν αγωνισαμενος και πολλους ανελων των
πολεμιων, επειδη κατισχυετο, μεθιησι του ιππου τον χαλινον, και νωτα δους
εφυγεν. εν τινι δε ποταμωι γενομενος και τουτον διαπερων, και τηι ιλυι του ιππου
εμπαγεντος, καταλαμβανεται παρα των Βουλγαρων και δεχεται πληγην καιριαν
κατα της εδρας και του μηρου. και του ιππου δε ανασπασθεντος εκ της ιλυος σπουδηι
και συνεργιαι των αυτου θεραποντων, νυν μεν φευγων, νυν δ' υποστρεφων μετα των
υπ' αυτον και τους επιοντας ανα κοπτων Βουλγαρους, διασωζεται μεχρι των
Βλαχερνων, και 2.302 εν τωι ναωι της αγιας σορου τεθεις τηι επιουσηι νυκτι
ετελευτησε, μεγα πενθος ου τωι βασιλει μονον αλλα και τωι στρατωι και παντι τωι
πληθει Ῥωμαιων απολιπων. Ἐγενετο δε και ετερα τις αποστασια κατα του βασιλεως
εν Χαλδιαι, υποθηκηι του στρατηγουντος αυτης Βαρδα πατρικιου του Βοΐλα. εξηρχον
δε του νεωτερισμου Ἀδριανος τις Χαλδαιος και Τατζατης ο Ἀρμενιος, πλουσιοι
σφοδρα. κατασχοντες ουν ουτοι φρουριον το λεγομενον Παΐπερτε κατα του
βασιλεως ωπλιζοντο. αλλ' οξυς επιφανεις (ετυχε γαρ ενδημων εν Καισαρειαι) ο των
σχολων εξηγουμενος Ἰωαννης ο Κουρκουας την συστασιν διεσκε δασε, τους
εμφανεστερους των κατασχεθεντων αποτυφλωσας και τας ουσιας αυτων δημευσας,
τους δε πενιχρους και ασημους αθυους κελευσας οπηι βουλονται απιεναι. μονος δε ο
Τατζατης φρουριον επι τινος υψηλου λοφου κατεσκευασμενον κατεσχηκως, και
λογον του μη τι κακον παθειν δεξαμενος απο του δομεστικου των σχολων και
λαβων, εισηλθεν εν τηι βασιλιδι, και τηι του μαγκλαβιτου αξιαι τιμηθεις εν τωι οικωι
των μαγγανων ετηρειτο. δρασμον δε βουλευσαμενος αλισκεται και των οφθαλμων
στερειται. Βαρδας δε ο Βοΐλας φιλιως προς αυτον διακειμενου του βασιλεως
απεκαρη μοναχος, μηδεν αλλο πεπονθως ανιαρον. Συμεων δε ο των Βουλγαρων
αρχων την Ἀδριανουπολιν καταλαβων και ταυτην χαραξι και ταφροις περιστοιχισας
επιμελως επολιορκει. εστρατηγει δε της πολεως ο πατρικιος Λεων, ον δια 2.303 την
οξυρροπον προς τους πολεμους ορμην Μωρολεοντα εκαλουν. ουτος ευψυχως την
πολιορκιαν εδεξατο, και γενναιοτατως ποτε μεν απο του τειχους τους προσιοντας
των Βουλγαρων ημυνετο, ποτε δε τας πυλιδας αναπεταννυς επετιθετο συν ρυμηι
ανυποστατωι και ραιδιως ετρεπετο. επει δε ο σιτος τους εν τηι πολει επιλελοι πει και
λιμος επιεζε τους ενδοθεν κραταιος, μηδαμοθεν ελπιδα εχοντες επισιτισμου, τηι
ενδειαι πεισθεντες προδεδωκασι την πολιν και εαυτους και τον στρατηγον τοις
Βουλγαροις· ον χειρωσαμενος ο Συμεων, και ων εις τους Βουλγαρους ενεδειξατο
μεμνημενος κακων, μυριαις αικιαις τιμωρησαμενος τελευταιον απεκτεινε θα νατωι
πικρωι. Βουλγαρους ουν επιστησας φυλακας τηι πολει υπεχωρησεν· οιτινες
Ῥωμαικον στρατοπεδον ακηκοοτες ηκειν κατ' αυτων καταλιποντες την πολιν
εφυγον, και παλιν η Ἀδριανουπο λις υπο Ῥωμαιους εγενετο. Τοτε δε και Λεων ο
Τριπολιτης μετα δυναμεως πολλης και πλοιων πολεμικων εξηλθε κατα Ῥωμαιων·
ον εν τηι νησωι Λημνωι ναυλοχουντα Ἰωαννης πατρικιος και δρουγγαριος των
πλωΐμων ο Ῥαδηνος αιφνιδιον επιφανεις ραιδιως ετρεψατο, των Ἀγαρηνων σχεδον
παντων ανηιρημενων, του δε Τριπολιτου μονου φυγηι την σωτηριαν πορισαμενου.
Σεπτεμβριωι δε μηνι, ινδικτιωνος βʹ, ο αρχων Βουλγαριας Συμεων πανστρατι κατα
της Κωνσταντινουπο λεως εκστρατευει, και ληΐζεται μεν Μακεδονιαν, εμπιπραι δε τα
επι Θραικης χωρια, και παντα καταστρεφει τα εν ποσι. εγγιστα 2.304 δε Βλαχερνων
στρατοπεδον πηξας επεζητησεν αποσταληναι αυτωι τον πατριαρχην Νικολαον και
τινας των εν τελει ωστε περι ειρη νης διαλεχθηναι. λαβοντες ουν ομηρους παρ'
αλληλων ως ουδε μια τις επακολουθησει επιβουλη, και του πατριαρχου τοις ορκοις
αναθαρρησαντος, γεγονε λογος οποιους δει των συγκλητικων τουτωι συνεξελθειν.
προεκριθη γουν ο πατρικιος Μιχαηλ ο Στυ πειωτης και Ἰωαννης ο μυστικος και
 
 
 

408
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραδυναστευων· ηδη γαρ Ἰωαννης ο ραικτωρ διαβληθεις προς τον βασιλεα,
κατελθων του παλατιου, εν τηι αυτου μονηι την κοσμικην απεκειρατο τριχα.
αφικομενους ουν αυτους προς τον Συμεων και μελλοντας κινειν λογους περι
ειρηνης, τουτους μεν απεπεμψατο, αυτον δε τον βασιλεα Ῥωμανον επεζητει
θεασασθαι· πεπληροφορητο γαρ αν δρα συνετον αυτον ειναι και αληθη. ασπασιως δε
ο Ῥωμανος εδεξατο τουτο. αποστειλας ουν εν τωι του Κοσμιδιου αιγιαλωι
κατεσκευασεν εν τηι θαλασσηι οχυρωτατην αποβασιν, ωστε την βασιλικην τριηρη
διεκπλεουσαν εν αυτηι προσορμιζεσθαι, περι φραξας αυτην παντοθεν διατειχισμασι.
μεσον δε θριγκιον γενεσθαι προσεταξεν, ενθα αλληλοις εμελλον ομιλειν. ο δε
Συμεων απο στειλας ενεπρησε τον της υπεραγιας θεοτοκου ναον τον εν τηι πηγηι, ον
ο βασιλευς Ἰουστινιανος εδομησατο, επυρπολησε δε και τα κυκλωι συμπαντα, και
δηλος ην εκ τουτου μη ειρηνην ζητων. ο δε βασιλευς εν τωι ναωι γενομενος των
Βλαχερνων αμα τωι πα τριαρχηι, και εν τηι αγιαι σορωι εισελθων και ικετηριας ωιδας
απο 2.305 δους τωι θεωι, το ωμοφοριον της θεοτοκου λαβων εξηιει του ναου, οπλοις
ασφαλεσι φραξαμενος. τον συν αυτωι ουν στολον κοσμη σας αριπρεπως τον
ωρισμενον κατειληφε τοπον. εννατη του Νοεμ βριου μηνος ην οτε ταυτα εγινετο.
παρεγενετο δε και ο Συμεων, πληθος επαγομενος εις πολλας διηιρημενον τας
παραταξεις και τας ιδεας· οι μεν γαρ ησαν χρυσασπιδες και χρυσα δορατα εχοντες, οι
δε αργυρασπιδες, οι δε χαλκασπιδες, οι δε αλληι χροιαι, ως πηι εκαστωι εδοκει,
εκεκοσμηντο. οιτινες μεσον αυτον ειληφοτες τον Συμεων ως βασιλεα ευφημουν
Ῥωμαικηι τηι φωνηι. παντες δε οι εν τελει και ο αστικος δημος εκ των τειχων εθεωντο
τα δρωμενα. πρωτος ουν ο βασιλευς Ῥωμανος την ειρημενην αποβαθραν κατα
λαβων τον Συμεων εξεδεχετο. ομηρα δε δοντες αλληλοις, και την αποβαθραν οι
Βουλγαροι διερευνησαντες ακριβως, μη που τις δολος η ενεδρα κρυπτηται, τοτε
κατελθειν τον Συμεων του ιππου προετρεψαντο και εισελθειν προς τον βασιλεα.
ησπασαντο γουν αλληλους, και περι ειρηνης ηρξαντο διαλεγεσθαι. φασι δ' ουν
ειπειν τον Ῥωμανον προς τον Συμεων "ακηκοα σε Χριστιανον αν θρωπον και
θεοσεβη, βλεπω δε τα εργα μηδαμως τοις λογοις συμβαινοντα. ει μεν γαρ αληθως
Χριστιανος υπαρχεις, στησον ποτε τας αδικους σφαγας και τας χυσεις των ανοσιων
αιματων, και σπεισαι μεθ' ημων των Χριστιανων Χριστιανος και αυτος ων και
ονομαζομενος, και μη θελε μολυνεσθαι Χριστιανων δεξιας αιμασιν ομοπιστων
Χριστιανων. ανθρωπος ει και αυτος, θανα τον προσδοκων και αναστασιν και κρισιν
και ανταποδοσιν των βε 2.306 βιωμενων. σημερον υπαρχεις, και αυριον εις κονιν
διαλυθησηι. ει πλουτου ερων ταυτα ποιεις, εγω σε τουτου εμπλησω εις κορον. μονον
ασπασαι την ειρηνην και αγαπησον την ομονοιαν, ινα και αυτος βιον ζησεις
ειρηνικον και αναιμακτον, και οι Χριστιανοι παυσωνται ποτε κατ' αλληλων οπλα
κινουντες."
Και ταυτα μεν ειπεν ο βασιλευς, αιδεσθεις δε ο Συμεων την τουτου
ταπεινωσιν υπεσχετο την ειρηνην ποιησασθαι. και ασπασαμενοι αλληλους
διεχωρισθησαν, του βασιλεως δωροις μεγαλοπρεπεσι δεξιωσαμενου τον Συμεων.
συμβεβηκε δε τι τεραστιον τοτε, ως αξιον ειναι και διηγησασθαι. δυο φασιν αετους
των βασιλεων ομιλουντων ανω θεν αυτων υπερπτηναι, κλαγξαι τε και αλληλοις
συμμιξαι και παραυτικα διαζευχθηναι, και τον μεν επι την πολιν ελθειν, τον δε επι
την Θραικην αποπτηναι. τουτο δε οι περι τας ορνιθοσκο πιας επτοημενοι ουκ αισιον
εκριναν οιωνον· ασυμβατους γαρ δια λυθησεσθαι επι τηι ειρηνηι αμφοτερους εφησαν.
ο δε Συμεων υποστρεψας τοις οικειοις αρχουσι την του βασιλεως εξηγειτο με
τριοτητα και το προς τα χρηματα προετικον τε και ελευθεριον. Κατα δε την εορτην
των Χριστουγεννων, ινδικτιωνος βʹ, Ῥωμανος ο βασιλευς στεφει τους δυο υιους
 
 
 

409
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου, Στεφανον και Κωνσταντινον, εν τηι μεγαληι εκκλησιαι· τον δε λοιπον υιον
αυτου Θεοφυλακτον ο πατριαρχης απεκειρε κληρικον, χειροτονησας αυ τον
υποδιακονον, προχειρισαμενος και συγκελλον, προτερον διελ θοντα εις τα αγια μετα
του ταγματος των υποδιακονων. ετιμησε δε και τον μυστικον Ἰωαννην και
παραδυναστευοντα πατρικιον 2.307 και ανθυπατον. ιεʹ δε Μαΐου μηνος, ινδικτιωνος
γʹ, τελευται ο πατριαρχης Νικολαος, κρατησας εν τηι δευτεραι αναρρησει ετη ιγʹ· και
καθισταται Αυγουστωι μηνι πατριαρχης ο της Ἀμασειας μη τροπολιτης Στεφανος.
κατηγορηθη δε και ο μυστικος ως την βασιλειαν σφετεριζομενος, και υποθηκηι του
πατρικιου Κοσμα και λογοθετου του δρομου, μνηστευομενου τουτον εις την εαυτου
θυγατερα, καταβιβαζεται του παλατιου. συγχωρειται δ' ομως εισερχεσθαι και
προσκυνειν τον βασιλεα· στεργων γαρ αυτον ο βασιλευς τελεως απωσασθαι ουκ
εβουλετο. εγκειμενων δε των κατηγορων και σαφη δεικνυντων την κατηγοριαν,
ερευνησας ο βα σιλευς και αληθη τα κατ' αυτου ευρων λαληθεντα εμελλε κατα σχειν
και εξετασαι· ο δε τουτο προγνους φυγηι την Μονοκαστανον μονην καταλαμβανει
και αποκειρεται μοναχος. τον δε πατρικιον Κοσμαν και λογοθετην αικισαμενος ο
βασιλευς εν τωι ωρολογειωι παρελυσε της αρχης. προβαλλεται δε αντι του μυστικου
Ἰωαννου τον πρωτοβεστιαριον Θεοφανην παραδυναστευοντα. εγενετο τηνι καυτα
και σεισμος εν τωι θεματι των Θραικησιων και χασματα γης καταπληκτικα, ωστε
πολλα χωρια και εκκλησιας αυτανδρους κα ταποθηναι. Μαΐωι δε μηνι, ινδικτιωνος
ιεʹ, εισβολην Συμεων ο της Βουλγαριας αρχων εποιησατο κατα Χρωβατων, και
συμβαλων μετ' αυτων και ηττηθεις εν ταις των ορων δυσχωριαις απαν το 2.308
εαυτου απωλεσε στρατευμα. Ἰωαννης δε τις αστρονομος προσ ελθων τωι βασιλει
εφησεν ως ει πεμψας αποκοψει την κεφαλην της ισταμενης ανωθεν της εν τωι
Ξηρολοφωι αψιδος και προς δυσιν βλεπουσης στηλης, αποθανειται ο Συμεων
παραυτικα· αυτωι γαρ εστοιχειωσθαι την τοιαυτην στηλην. ο δε τοις εκεινου πιθησας
λογοις απετεμε την κεφαλην της στηλης· και αυτηι τηι ωραι, καθως ακριβωσαμενος
εγνω ο βασιλευς, ο Συμεων εν Βουλγαριαι τεθνηκε νοσωι κατακαρδιωι αλους. Ου
τελευτησαντος την των Βουλγαρων αρχην Πετρος κατ εσχεν ο εκ της δευτερας
αυτου γυναικος της αδελφης Γεωργιου του Σουσουρβουλου, ον και επιτροπον τοις
εαυτου παισιν ο Συμεων κατεστησε· Μιχαηλ γαρ τον εκ της προτερας αποτεχθεντα
παιδα αυτωι ετι ζων ο Συμεων απεκειρε μοναχον. τα γουν περιξ εθνη, Τουρκοι Σερβοι
Χρωβατοι και οι λοιποι, την του Συμεων ανα μαθοντες τελευτην εκστρατευειν κατα
Βουλγαρων εβουλευοντο. κατεσχε δε και λιμος μεγας συν ακριδι το Βουλγαρων
εθνος, ισχυ ρως εκπιεζων και καταδαπανων τα πληθη και τους καρπους. εδε
δοικεσαν μεν ουν οι Βουλγαροι και την των αλλων εφοδον εθνων, εδεδιεσαν δε
πλεον την των Ῥωμαιων επελευσιν. βουλευσαμενος ουν ο Πετρος μετα των περι
αυτον εγνω δειν επιστρατευσαι Ῥω μαιοις επι καταπληξει. καταλαμβανουσι τοινυν
την Μακεδονιαν. ειτα μαθοντες ως εξεισι κατ' αυτων ο βασιλευς, πεμπουσι λαθραι
τινα μοναχον Πετρος τε ο αρχων Βουλγαριας και ο των παιδων 2.309 του Συμεων
επιτροπευων Γεωργιος, γραμματα επαγομενον. ως βουλονται δε Ῥωμαιοις
σπεισασθαι, τα γραμματα εφραζεν, ει αιρουνται δε, και γαμικον συστησασθαι
συναλλαγμα μετ' αυτων. ον αφικομενον ο βασιλευς ασμενεστατα προσδεξαμενος,
ευθεως απεστειλε μετα δρομωνος μοναχον τινα Θεοδοσιον και Κωνσταντι νον
βασιλικον κληρικον τον Ῥοδιον, συλλαλησαι τοις Βουλγαροις τα εις ειρηνην εν
Μεσημβριαι. οιτινες παραγενομενοι και τα εικοτα διαλεχθεντες υπεστρεψαν δια
ξηρας αμα Στεφανωι τινι περιωνυμωι εν Βουλγαριαι· κατοπιν δε τουτων παρεγενετο
και ο επιτροπος Γεωργιος ο του Σουρσουβουλου και αλλοι τινες των επιφανων. και
εις οψιν ελθοντες τωι βασιλει, θεασαμενοι δε και την θυγα τερα Χριστοφορου του
 
 
 

410
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεως Μαριαν και επ' αυτηι μεγαλως αρεσθεντες (ην γαρ υπερφερουσα τωι
καλλει), εγραψαν τωι Πετρωι δια ταχους παραγενεσθαι, συμφωνα ποιησαμενοι
προτερον περι της ειρηνης. απεσταλη δε και Νικητας μαγιστρος, ο του βασι λεως
συμπενθερος Ῥωμανου, υπαντησαι και αγαγειν τον Πετρον μεχρι της βασιλιδος. ου
καταλαβοντος εν Βλαχερναις, ο βασι λευς μετα τριηρους ελθων τουτον εδεξατο και
ησπασατο και φιλο τιμως εδεξιωσατο. αλληλοις ουν τα εικοτα προσομιλησαντες τα
τε της ειρηνης συμβολα και τα του γαμου επεραιωσαντο, του πρωτοβεστιαριου
Θεοφανους εν πασι μεσολαβουντος. και τηι ηʹ του Ὀκτωβριου μηνος εξελθων ο
πατριαρχης Στεφανος, αμα τωι 2.310 πρωτοβεστιαριωι Θεοφανει και πασηι τηι
συγκλητωι, ευλογησε Πε τρον τε και Μαριαν εν τωι ναωι της υπεραγιας θεοτοκου της
Πηγης, παρανυμφευοντων του πρωτοβεστιαριου και του Σουρσουβουλου. φαιδρων
δε και πολυτελων γενομενων των γαμων, εισηλθεν ο πρωτοβεστιαριος αμα τηι
θυγατρι του βασιλεως εν τηι πολει. τριτην δε μετα τον γαμον εστιασιν εν τηι των
Πηγων αποβαθραι ποιησας ο βασιλευς, παρ' αυτηι τηι αποβαθραι του βασιλικου δρο
μωνος ισταμενου, συνειστιαθη τωι Πετρωι. παρησαν δε τηι ευωχιαι και Κωνσταντινος ο
βασιλευς και Χριστοφορος. εγενετο δε στα σις ου μικρα παρα των Βουλγαρων,
ενισταμενων προτερον ευφη μηθηναι τον Χριστοφορον, ειτα τον Κωνσταντινον· ων
τηι εν στασει παραχωρων ο βασιλευς Ῥωμανος εκελευσεν ουτω γενεσθαι. παντων δε
των εν τοις τοιουτοις ειωθοτων γινεσθαι συντελεσθεν των, απηρεν η Μαρια συν τωι
οικειωι συζυγωι και της προς Βουλ γαριαν ηψατο, προπεμφθεισα παρα των γονεων
αυτης και του πρωτοβεστιαριου μεχρι του Ἑβδομου. και τα μεν εν τηι πολει τουτον
ετελειτο τον τροπον. Ὁ δε δομεστικος των σχολων Ἰωαννης μαγιστρος ο Κουρ
κουας, αγων και φερων τα της Συριας και απαν αντιξουν κατα στρεφομενος, και
πλειστα φρουρια και οχυρωματα και πολεις βαρβαρικας καθελων, εφθασε και μεχρι
της περιβοητου Μελιτη νης, πολιορκιαι δε τους ενδον στενοχωρησας ηναγκασε προς
συμ βασεις ιδειν. παρεγενετο ουν προς αυτον Ἀποχαψ ο του Ἄμερ 2.311 εκγονος,
αμηρας υπαρχων Μελιτηνης, και Ἀποσαλαθ ο των εν αυτηι καταρχων ταγματων· ους
προσδεξαμενος ο δομεστικος ιλαρως και μετα προσηνειας προς τον αυτοκρατορα
εξαπεστειλεν. εντυχοντες ουν αυτωι και ειρηνικα ποιησαντες συμφωνα υπεστρε ψαν
εις τα ιδια, τοις φιλοις και συμμαχοις Ῥωμαιων καταγρα φεντες και μετ' αυτων κατα
των ομοφυλων καθοπλιζομενοι. τε λευτησαντος δε του Ἀποχαψ και του Ἀποσαλαθ
διελυθη τα της ειρηνης. εκστρατευει ουν κατ' αυτων ο ειρημενος δομεστικος, ωι
συνην μετα των Ἀρμενιων και ο μαγιστρος ο Μελιας. και προ τερον μεν πολεμωι
τους Μελιτηνους συνηλασαν εισω τειχους κατα τολμησαντας αντιποιησασθαι των
υπαιθρων· επειτα περικαθι σαντες την πολιν και μετα συντονιας ταυτην
πολιορκησαντες πολε μου νομωι κατεσχον.
Κατεδραμον δε και παντα τα περιξ και εχειρωσαντο και δουλα Ῥωμαιοις
ειργασαντο. την μεν ουν Με λιτηνην εις κουρατωρειαν καταστησας ο βασιλευς, και
πασαν την περιοικιδα, πολλην συντελειαν τωι δημοσιωι προσηγαγε· Νικητας δε ο
μαγιστρος και πενθερος Χριστοφορου του βασιλεως κατηγο ρηθεις ως υποτιθεμενος
τωι Χριστοφορωι κατα του ιδιου γενεσθαι πατρος και τουτον εξωσαι της βασιλειας,
εξεβληθη της πολεως και απεκαρη μοναχος. μηνι δε Ἰουλιωι ιεʹ ημεραι, ινδικτιωνος ʹ,
ετελευτησεν ο Ἀμασειας Στεφανος, πατριαρχησας ετη βʹ μηνας ιαʹ· ∆εκεμβριωι δε
μηνι αγουσι Τρυφωνα μοναχον, και χειροτο νουσι πατριαρχην επι χρονωι ρητωι,
μεχρις αν Θεοφυλακτος ο του βασιλεως υιος εις μετρον φθασηι της νομιμου ηλικιας.
τωι αυτωι 2.312 δε μηνι γεγονε χειμων αφορητος, ως κρυσταλλωθηναι την γην επι
ημερας εκατον εικοσι. επηκολουθησε δε τωι χειμωνι και ο μεγας λιμος, τους πωποτε
γενομενους υπερβαλλομενος, και θα νατος απο τουτου, ως μη δυνασθαι τους ζωντας
 
 
 

411
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους τεθνεωτας εκκομιζειν, του βασιλεως πολλην προνοιαν ποιησαμενου κατα το
δυνατον και του χειμωνος και του λιμου δι' ευποιιων και αλλων βοηθηματων
παντοδαπων. Πετρωι δε τωι Βουλγαρων αρχοντι επεθετο Ἰωαννης ο αδελ φος αυτου
μεθ' ετερων των μεγα δυναμενων εν Βουλγαριαι. και φωραθεις αυτος μεν τυπτεται
και καθειργνυται, οι δε λοιποι παντες ταις εσχαταις υπεβληθησαν τιμωριαις. δηλα δε
εθετο και τωι βασιλει Ῥωμανωι Πετρος τα γεγενημενα. απερ μαθων ουτος τον
μοναχον Ἰωαννην τον ποτε ραικτωρα πεπομφε, προφασει μεν αλλαγιου, τηι δ'
αληθειαι Ἰωαννην ποικιλοτροπως ευρειν και εις Κωνσταντινουπολιν αγαγειν. ο δη
και γεγονε· και δυνηθεις ο ραικτωρ αποκλεψαι τον Ἰωαννην, εν πλοιωι απο
Μεσημβριας εισ ελθων, αμα αυτωι την βασιλιδα κατελαβε. και μετ' ου πολυ το
μοναχικον απορριψας σχημα και γυναικα αιτησας ελαβε, προσ ελαβε δε και οικον
και κτηματα παμπολλα. και Μιχαηλ δε ο του Πετρου ετερος αδελφος, την
Βουλγαρικην ιμειρομενος κατασχειν εξουσιαν, φρουριον καταλαβων ερυμνον
ανεσειε τα Βουλγαρων, και πολλοι προσερρυησαν αυτωι. μετα μικρον δε τουτου
αποθα νοντος δεδιοτες οι προσρυεντες την του Πετρου αγανακτησιν, 2.313 επηλθον
ταις Ῥωμαικαις χωραις δια Μακεδονιας και Στρυμονος και Ἑλλαδος, καταλαβοντες
την Νικοπολιν, παντα τα εν ποσι ληισαμενοι και τελος εν αυτηι σαββατισαντες·
οιτινες υστερον διαφορως καταπολεμηθεντες υποχειριοι Ῥωμαιων εγενοντο. κατα
τουτους τους χρονους επεσε λιθος απο της εν τωι φορωι αψιδος, ον κοσμιτην καλειν
ειωθασι, και απεκτεινεν ανδρας εξηκοντα. εγενετο δε και εμπρησμος φοβερος
εγγιστα της υπεραγιας θεοτο κου του φορου, και επυρποληθη ο εμβολος αχρι των
λεγομενων Ψιχων. ετελευτησε δε και Χριστοφορος ο βασιλευς, μηνι Αυ γουστωι,
ινδικτιωνος ιδʹ, και εταφη εν τηι μονηι του πατρος αυτου. Του ρητου δε χρονου
τελεσθεντος ον εθετο Τρυφων ο πα τριαρχης, ουκ ηθελε κατελθειν του θρονου ως
υπεσχετο, αλλα κρισεις εζητει και αιτιαματα κατ' αυτου προβληθηναι δι' α της
εκκλησιας εκβαλλεται. αμηχανουντος δ' επι τουτωι του βασιλεως και μη εχοντος ο τι
και χρησαιτο, ο Καισαρειας Θεοφανης, ον δη και Χοιρινον εκαλουν, κωτιλος ανηρ,
αλυοντα βλεπων τον βασιλεα και τον εμπαιγμον και την απατην μη φεροντα,
υπεσχετο αυτωι εις τελος αξαι το σπουδαζομενον. αποδεξαμενου δε του βασιλεως
την υποσχεσιν, απατηι περιερχεται τον πατριαρχην, και προσελθων εφη προς αυτον
"πολλη μεν ω δεσποτα η κατα σου της βασιλειας επιθεσις, και αιτιασεις ζητει
δυναμενας σε κατασπασαι του θρονου, πολλα δε μοχθων ουχ ευρισκει· πως γαρ αν
του 2.314 αναιτιου αιτιασις αψαιτο; εν δε προφερουσιν αιτιον οι σπουδα σται της σης
καθαιρεσεως, φασκοντες μη ολως ειδεναι σε γραμ ματα. ει ουν τουτο αποτρεψασθαι
δυνηθειημεν, λυκος παντως χανων φανησονται οι κατα σου μελετωντες. ει τι ουν
μοι πειθηι, επι παρουσιαι πασης της συνοδου γραψας εν αγραφωι χαρτιωι το σον ονομα
και το της ιερωσυνης αξιωμα πεμψον τωι βασιλει, ως αν πληροφορηθηι και της
τοιαυτης ελπιδος εκπεσων αποσχηται του κατα σου μελεταν." εδοξε λυσιτελης η
παραινεσις. ευθυς ουν συνηθροι ζετο συνοδος, και συναθροισθεισης φησι προς αυτην
ο πατριαρχης "οι του θρονου με καταγαγειν βουλομενοι αδικως, ω θειοι συλ
λειτουργοι, πολλας μηχανας κεκινηκοτες ωστε ευλογον αιτιαν ευ ρειν και δι' αυτης
με εξοστρακισαι, ουχ ευρον. τελευταιαν ουν μοι προσαπτουσιν αιτιαν ταυτην· φασι
με αγραμματον ειναι. νυν ουν επ' οψει παντων υμων ταδε χαρασσω τα γραμματα, ιν'
ιδον τες και πληροφορηθεντες οι συκοφανται αποσχωνται του αδικως μοι
ενοχλειν." ειπε, και χαρτην αγραφον ειληφως επ' οψει παντων υπεγραψεν ουτως
"Τρυφων ελεωι θεου αρχιεπισκοπος Κωνσταντινουπολεως, νεας Ῥωμης, και
οικουμενικος πατριαρχης." και γραψας εκπεμπει δια του πρωτοθρονου τωι βασιλει.
οπερ λαβων επι χειρας ουτος, και αγραφον ετερον χαρτην ανωθεν προσανυφανας,
 
 
 

412
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραιτησιν εγραψεν, ως αναξιος ων εξισταται τωι βουλομενωι του θρονου. της δε
τοιαυτης παραιτησεως προ κομισθεισης επι συνοδου καταγεται της εκκλησιας ο
Τρυφων, 2.315 πολλα την απατην ολοφυρομενος και τωι πρωτοθρονωι επιμεμφο
μενος. και μετα χρονον ενα και μηνας πεντε (τοσουτον γαρ ο της ηλικιας του
Θεοφυλακτου ενεδει χρονος προς τελειοτητα και χειρο θεσιαν αρχιερωσυνης)
Φεβρουαριωι, ινδικτιωνος βʹ, χειροτονειται πατριαρχης Θεοφυλακτος ο του βασιλεως
υιος. Βασιλειος δε τις Μακεδων, Κωνσταντινον τον του ∆ουκα εαυτον επιφημισας,
πολλους εξαπατησας προς εαυτον επεσπα σατο, και περιπατων εκυκα και
συνεταραττε τας πολεις και προς αποστασιαν εκινει· συσχεθεις δε παρα τινος
τουρμαρχου Ἐλεφαν τινου την προσηγοριαν, και ως βασιλεα αχθεις της μιας αλλο
τριουται χειρος. ειτα παλιν, ως αφειθη, χειρα χαλκην εαυτωι περιθεις και σπαθην
υπερμεγεθη κατασκευασας περιενοστει το Ὀψικιον, τους αφελεστερους πλανων ως
αυτος ειη Κωνσταντινος ο του ∆ουκα. μεγαλην ουν χειρα συναθροισας αποστασιαν
κινει. και το φρουριον κατασχων ο Πλατεια πετρα κατονομαζεται, παν ειδος εν
τουτωι απεθετο, αφ' ουπερ εξορμωμενος ελεηλατει τα παρατυχοντα και εληΐζετο.
πεμψας ουν ο βασιλευς στρατον κατ' αυτου αυτον τε συλλαμβανει και τους συν
αυτωι. και πολλα ανα κρινας μαθειν μη τινες ειεν των εν τελει συνιστορες,
τελευταιον μηδεν καιριον καταλαβων, εν τωι λεγομενωι Ἀμαστριανωι πυρι τον
τοιουτον παραδιδωσιν. αγεται δε και γυναικα Στεφανωι τωι υιωι ο βασιλευς Ῥωμανος
Ἄνναν την θυγατερα του Γαβαλα· αμα δε τωι νυμφικωι στεφανωι και το της βασιλειας
διαδημα αυτηι επε τιθετο. 2.316 Ἐγενετο δε και εισβολη Τουρκων κατα Ῥωμαιων,
Ἀπριλλιωιμηνι, ινδικτιωνος ζʹ, και κατεδραμον πασαν την δυσιν μεχρι της πολεως.
απεσταλη γουν ο πατρικιος Θεοφανης και πρωτοβεστια ριος, και αλλαγιον μετ'
αυτων εποιησατο, μηδενος χρηματος φεισαμενου του βασιλεως εις την των
αιχμαλωτων αναρρυσιν. ενυμφευθη δε και Κωνσταντινωι τωι λοιπωι υιωι του
βασιλεως κορη τις Ἑλενη τουνομα, εκ γενους των Ἀρμενιακων ελκουσα την σειραν,
θυγατηρ Ἀδριανου πατρικιου· ης μετα μικρον αποθανουσης προσηρμοσεν αυτωι
ετεραν, Θεοφανω τουνομα, εκ γενους κατα ομενην του Μαμαντος.
∆εκατηι δε και τεταρτηι ινδικτιωνι, Ἰου νιωι μηνι, επελευσις κατα της πολεως
εγενετο Ῥωσικου στολου πλοιων χιλιαδων δεκα. εξηλθεν ουν κατ' αυτων ο
πατρικιος και πρωτοβεστιαριος Θεοφανης μετα του στολου, καν τωι Ἱερωι προσ
ωρμισατο, εκεινων εν τωι Φαρωι και εν τωι επεκεινα αιγιαλωι ναυ λοχουντων.
καιροσκοπησας ουν αθροον τουτοις επεθετο, και την τε συνταξιν αυτων διελυσε και
πολλα των πλοιων τωι σκευαστωι πυρι απετεφρωσε, τα δε τελεως ετρεψατο. οι
περιλειφθεντες δε των Ῥως περαιουνται εις την ανατολην και κατα τα λεγομενα
Σγορα προσισχουσι. Βαρδας δε πατρικιος, ο του Φωκα υιος, τους αιγιαλους
παρατρεχων μεθ' ιππεων και εκκριτων ανδρων, συνταγματι τουτων ικανωι προς
συλλογην εκπεμφθεντι τροφης συναντησας ετρεψατο και κατεσφαξεν. αλλα μην και
ο δομεστι κος των σχολων ο Κουρκουας, οξυς επιφανεις μετα των ταγματων, και
αποσπαδας τουτους ευρισκων τηιδε κακεισε πλανωμενους, κα 2.317 κως διετιθει. α δε
ουτοι εδρασαν κακα προ του καταπολεμηθη ναι, πασαν υπερεκπιπτει τραγωιδιαν·
τους μεν γαρ των αλισκο μενων ανεσταυρουν, τους δε τηι γηι προσεπατταλευον, τους
δε ωσπερ σκοπους ιστωντες βελεσι κατετοξευον. οσοι δε των αλον των ιερωσυνης
ηξιωντο, τουτων ηλοις οξεσι διεπερονουν τας κε φαλας. ουκ ολιγους δε και θειους
ναους επυρπολησαν. αλλα ταυτα μεν προτερον· επει δε, ως ανωθεν ερρεθη,
καταναυμαχη θεντες και δια γης ουχ ηκιστα κακωθεντες, συσταλεντες ηρεμουν εν
τοις σφετεροις πλοιοις, και ηδη αυτοις επιλελοιπει τα επιτη δεια, εβουλευοντο μεν
εις τα ιδια υπονοστησαι, εδεδιεσαν δε τον στολον παραγειτονουντα και τον
 
 
 

413
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποπλουν φυλαττοντα. καιρον δ' ομως τηρησαντες και συνθημα δοντες και τα
πρυμνησια λυσαντες απεπλεον. ουκ ελαθον δε τον πατρικιον και πρωτοβεστιαριον
Θεο φανην, αλλα γνους ουτος την αυτων αναχωρησιν υπαντιαζει τουτοις ευθυς, και
γινεται ναυμαχια δευτερα, και τρεπονται παλιν οι Ῥως. και τα μεν των σκαφων
βυθωι παρεδοθη, τα δε σιδηρος και πυρ εμερισαντο, τα δε αυτανδρα υπο ταις των
Ῥωμαιων χερσιν εγενοντο· ολιγα δε την του πολεμου διαφυγοντα αναγκην προς τα
οικεια εχωρησαν. ανθ' ων ο βασιλευς τον πρωτοβεστιαριον αποδεξα μενος και
παρακοιμωμενον αυτον προεβαλετο. Φθονου δε κινηθεντος κατα του δομεστικου
των σχολων Ἰωαννου του Κουρκουα παρα των αλλων βασιλεων (εβουλετο γαρ
Ῥωμανος ο βασιλευς Ευφροσυνην την του δομεστικου θυγατερα νυμφην αγαγεσθαι
τωι οικειωι εκγονωι Ῥωμανωι τωι υιωι του εσχα 2.318 του παιδος αυτου Κωνσταντινου)
ηναγκασθη της αρχης αυτον παραλυσαι, επι δυσι και εικοσι χρονοις και μησιν επτα
αδιαδοχως την του δομεστικου αρχην ιθυνοντα, και πασαν ως ειπειν την Συριαν
καταδραμοντα και ταπεινωσαντα. οτωι δε βουλητον τας εκεινου μαθειν αριστειας,
ζητησατω την πονηθεισαν βιβλον παρα τινος Μανουηλ πρωτοσπαθαριου και κριτου
(εν οκτω γαρ βιβλοις εκεινος τα τουτου ανδραγαθηματα συνεγραψατο), και εξ αυτης
εισεται οιος ην ο ανηρ τα πολεμικα. Παραπλησιως τουτωι και Θεοφιλος ο τουτου
ομαιμων, ο παππος Ἰωαννου του μετα ταυτα βασιλευσαντος, τας εν Μεσο ποταμιαι
των Σαρακηνων πολεις διεθετο, στρατηγος εν αυτηι γεγο νως και ταπεινωσας και
τελεως αφανισας τους εκ της Ἄγαρ. και Ῥωμανος δε ο πατρικιος, ο του δομεστικου
Ἰωαννου υιος, στρατηγος καταστας πολλα τε φρουρια παρεστησατο και πλειστων λα
φυρων αιτιος υπηρξε τοις Ῥωμαιοις. του Ἰωαννου δε παραλυθεντος της αρχης,
προβαλλεται δομεστικος των σχολων ο Παν θηριος, ο του βασιλεως Ῥωμανου
συγγενης. Ἱλασκομενος δε τον θεον ο βασιλευς Ῥωμανος δια την των ορκων
παραβασιν, και μετανοων εφ' οις κακως παρεσπονδησεν, εποιει μεν και αλλας
ευποιιας, ας καταλεγειν εργον, απετισε δε και τα χρεα της πολεως απο τε πλουσιων
και πενητων, δεδωκως, ως φασι, κεντηναρια δεκα εννεα, τα δε γραμματεια
κατακαυσας εν τωι κατα την Χαλκην πορφυρωι ομφαλιωι. δεδωκε δε και τα 2.319
ενοικια της πολεως απο του υψηλοτατου και μεχρι του εσχατου. α δε διετυπωσατο
γινεσθαι ψυχικα επετειως εν τηι νεονργηθεισηι παρ' αυτου μονηι του Μυρελαιου,
ισασι παντες μεχρι του νυν τελουμενα. Κατα δε την πρωτην ινδικτιωνα των
Τουρκων παλιν επι δρομην ποιησαμενων κατα Ῥωμαιων, ο παρακοιμωμενος Θεοφα
νης εξελθων εσπεισατο μετ' αυτων και λαβων ομηρους υπεστρεψε. δευτεραι δε
ινδικτιωνι Πασχαλιον πρωτοσπαθαριον και στρατηγον Λαγγοβαρδιας εξεπεμψεν ο
βασιλευς προς τον ρηγα Φραγγιας Ουγωνα, την αυτου θυγατερα επιζητων
νυμφευθηναι τωι του πορφυρογεννητου υιωι Ῥωμανωι· ητις και αχθεισα μετα
πλουτου πολλου συνηφθη Ῥωμανωι. συνεβιωσε δε μετ' αυτου ετη εʹ και απεθανε.
εγενετο δε και βιαιος ανεμος μηνι ∆εκεμβριωι· και καταπεσοντες οι λεγομενοι ∆ημοι
συνετριψαν τα κατωθεν αυτων βαθρα και τα λεγομενα στηθεα. Της πολεως δε
Ἐδεσσης πολιορκουμενης παρα των Ῥωμαικων δυναμεων, στενοχωρηθεντες οι
Ἐδεσσηνοι τοις εκ της πολιορ κιας δεινοις διεπρεσβευσαντο προς βασιλεα,
αιτουμενοι απανα στηναι της προσεδριας τον λαον, και υπισχνουντο αντιλυτρον
δουναι το του Χριστου αγιον εκμαγειον. λυθεισης ουν της πο λιορκιας εδοθη το
θειον εκτυπωμα και εις την βασιλιδα ηχθη, υποδεξαμενου τουτο του βασιλεως μετα
λαμπρας και πρεπουσης δορυφοριας, καθως εμπροσθεν ειπομεν. 2.320 Κατα ταυτας
τας ημερας εξ Ἀρμενιας εφοιτησε τερας εν τηι βασιλευουσηι, παιδες αρρενες συμφυεις
εκ μιας προελθοντες γα στρος. εξηλαθησαν δε της πολεως ως πονηρος οιωνος. επι δε
Κωνσταντινου παλιν εισηλθον. επει δε συνεβη τον ενα τελευτη σαι, επειραθησαν οι
 
 
 

414
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμπειροτεροι των ιατρων αποτεμειν το νε κρωθεν μερος· ου τμηθεντος το ζων
επιβεβιωκος μικρον ετελευ τησεν. Ὁ δε βασιλευς Ῥωμανος και παντας μεν ετιμα
τους μονα χους, διαφεροντως δε τον μοναχον Σεργιον τον ανεψιον Φωτιου του
πατριαρχου, αρεταις οντα κατακοσμον και πασι κοσμουμενον τοις καλοις, ος δια
παντος παρηινει τωι βασιλει των παιδων επι μελεισθαι και μη απαιδευτους τουτους
εαν, μη πως και αυτος παθηι το του Ἠλει. τηι δε αυτηι ινδικτιωνι κατηγαγον τον βασι
λεα Ῥωμανον του παλατιου και εις την Πρωτην αγαγοντες νησον απεκειραν
μοναχον. τινες δε οι τουτον κατασπασαντες της αρχης, και τινα τροπον, εν τοις
επαγομενοις λελεξεται. Κωνσταντινου του βασιλεως εν κομιδηι νεαι τηι ηλικιαι απορ
φανισθεντος, και των πραγματων υπο τε της μητρος αυτου Ζωης και των επιτροπων
ους εμπροσθεν ηριθμησαμεθα διοικουμενων, ο παρακοιμωμενος Κωνσταντινος
μεγαλα παρα τηι βασιλιδι δυνα μενος, επ' αδελφηι τε γαμβρον εχων τον μαγιστρον
Λεοντα τον Φωκαν δομεστικον οντα των σχολων της ανατολης, και παρα τουτο τας
ηνιας απασας της βασιλειας οπηι και βουλοιτο περιφε ρων, νυκτωρ και μεθ' ημεραν
εμελετα εις τον εαυτου γαμβρον 2.321 την βασιλειαν μετενεγκειν, τον
Κωνσταντινον εκποδων ποιησαμε νος. οπερ συννενοηκως ο του πορφυρογεννητου
παιδαγωγος Θεο δωρος, ως ανωθεν ειρηται, σπουδην εθετο τον πρεσβυτερον Ῥω
μανον δρουγγαριον τηνικαυτα των πλωΐμων υπαρχοντα οικειωσα σθαι και τοις
ανακτοροις εισαγαγειν ως ταχα φυλακα και προμα χον του βασιλεως εσομενον.
ουτοσι δ' αναχθεις και ταις κατα μικρον ανοδοις της πασης δυναστειας γενομενος
εγκρατης ουκ ενε μεινε τοις δοθεισιν, αλλα τους δεδομενους αθετησας ορκους (ην
γαρ φρικωδεσταταις ορκωμοσιαις εαυτον καταδεσμησας μη αν ποτε βασιλειας
εφεσιν εσχηκεναι) εαυτον τε ανηγορευσε βασιλεα, εκουσιως του πορφυρογεννητου
αεκοντι γε θυμωι (τουτο δη το Ὁμηρικον) περιθεντος αυτωι το διαδημα, και ου μονον
εαυτον αλλ' ηδη μετα μικρον και Χριστοφορον τον υιον. διαλιπων δ' ολιγον και
Στεφανον και Κωνσταντινον ανηγορευσε τους υιεις. βασιλευς δε αναρρηθεις ουκ
ηγαπησε τηι αναρρησει, ουδε την δευ τεραν χωραν εχειν ησμενισεν, αλλ' εκ μεσου
τον παιδαγωγον θε μενος και τους λοιπους τους οσοι εδοκουν προσιστασθαι, πρωτος
τε αυτοκρατωρ ανευφημειτο και την πασαν των πραγματων διε κοσμει διοικησιν.
μετ' αυτον δε ανηγορευοντο οι υιεις, και τε λευταιος παντων ο Κωνσταντινος. ουτος
τοινυν ο Κωνσταντινος σχημα μονον και ονομα της βασιλειας εχων, των δε ηδεων
ταυτης εστερημενος, δια παντος εγλιχετο και επηυχετο την πατρυαν
επανασωσασθαι αρχην, τους επεισακτους εκποδων θεμενος. τουτο δε ουκ αλλως
ᾤετο αγαγειν εις εργον, ει μη τους υιους εκπολεμω 2.322 σει τωι πατρι. ο μεν ουν
Χριστοφορος εφθασε τον βιον απολιπειν, περιησαν δ' ετι Στεφανος και
Κωνσταντινος. τουτων εγνωκει αποπειραθηναι, μη πως δυνηθηι εκπληρωσαι το
σπουδαζομενον. και του μεν Κωνσταντινου (ην γαρ ουτος στερεωτερας φρενος)
αποπειραθηναι ουκ ετολμησε, τρεψαι δε την πασαν μηχανην και αποπειραν εκρινε
προς τον Στεφανον, κουφοτερον τε οντα τον λο γισμον και ραιδιως μεταφερομενον
προς ο τις και βουλοιτο. λαμ βανει προς τουτο συλληπτορα και συνεργον ευφυη τινα
ανδρα και δολους πλεξαι και μηχανορραφησαι δεινον· Βασιλειος ουτος ετυ γχανεν, ο
Πετεινος την προσηγοριαν, εν τωι ταγματι της εται ρειας κατειλεγμενος, και συνηθης
και φιλος εξετι νεων υπαρχων τωι Κωνσταντινωι. τουτον κοινωνον προσειληφει του
σκεμματος, και δι' αυτου φιλον θεσθαι κατηπειχθη τον Στεφανον, λογοις αι μυλιοις
υποκλαπεντα και απαταις και μηχαναις παρενηνεγμενον του λογισμου. παντα γαρ
τροπον σπουδασας ο Πετεινος τωι Στεφανωι φιλιωθηναι, επειδη πεφιλιωτο, προσηιει
τε συνεχως, και λογους εκινει και προσηγε συμβουλας υποκνιζουσας αυτον και κατα
μικρον απαγουσας του λογισμου, "ινα τι" λεγων, "ω βασιλευ, νεος ων ισχυι τε
 
 
 

415
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρωμαλεος, και ψυχης γενναιοτητι υπερφερων και φρονησει πεπυκνωμενος, τα
πραγματα παροραις απο λεπτου και παλαιου και διερρωγοτος μιτου" τον αυτου
πατερα υπαινιττομε νος "εξαρτωμενα, και ου διανιστασαι, και τουτον μεν ως εμπο
διον ταις σαις γενναιοταταις ορμαις εκποδων ποιεις, αυτος δε των πραγματων
αντιλαμβανηι, δυναμενος ουχ οπως την Ῥωμαιων 2.323 βασιλειαν μονην αλλα και
πολλας ομου κυβερναν; αγε δη, πει σθητι μοι τα λυσιτελη συμβουλευοντι, και
διαναστας αντισχεσθαι θελησον των πραγματων, και τα μεν Ῥωμαιων αναθηλησαι
παρα σκευασον, τα δε των εχθρων ταπεινωσον, και δειξον εργοις αυτοις ως ου δια
κενης ουδε ματην η επανθουσα σοι ωρα και τα λοιπα της ψυχης εκ θεου σοι
δεδωρηνται προτερηματα. εξεις δε εις τουτο συναγωνιστην και συλληπτορα και τον
σον γαμβρον τον πορφυρο γεννητον, λιαν θεοκλυτουντα και ιμειρομενον της του
σου πατρος ελευθερωθηναι βαρυτητος και παρα σου κατοψεσθαι την βασι λειαν
κυβερνωμενην." τουτοις υποσυρεις τοις λογοις ο Στεφανος κατεσχεθη τε τηι της
αυτοκρατοριας επιθυμιαι και ασχετον ορεξιν ανεδεξατο του καταγαγειν τον εαυτου
πατερα της βασιλειας. μελ λων δε εγχειρειν τοις δοχθεισι και λογους αινιττομενους
το σπου δαζομενον υποσπειρει τωι αδελφωι. επει δ' ουτος και προς την πρωτην ακοην
ατεγκτος ην, και παρηινει μαλλον μη θαρρειν τωι γαμβρωι, αλλα της πατρυας
ενουθετει εξεχεσθαι πιστεως και φιλιας, τουτον μεν παρηκεν ως εμποδιον μαλλον,
αλλ' ου συνερ γον εσομενον, αυτος δ' ωιηθη ως ανυστον εγχειρησαι τοις δεδο
γμενοις. προσεταιρισαμενος ουν συν τωι ρηθεντι Βασιλειωι και τον μοναχον
Μαριανον τον υιον Λεοντος του Ἀργυρου, υπο του βασιλεως Ῥωμανου λιαν και
τιμωμενον και πιστευομενον, και τινας αλλους συν αυτοις, ευκαιρησας κατασπαι τον
αυτου πατερα της αρχης, μηνι ∆εκεμβριωι ι ʹ, ινδικτιωνος γʹ, ετους #22 υνγʹ, κ ʹ
ανυοντα εν τηι βασιλειαι ενιαυτον, και τηι νησωι Πρωτηι περιοριζει, 2.324 αποκειρας
και ακοντα τουτον μοναχον. κατενεχθεντος ουν του Ῥωμανου ευθεως ο Στεφανος
γενναιοτερως ηπτετο των πραγμα των, κοινοπραγμονουντα εχων τον τε γαμβρον
και τον αδελφον.
Ἐπει δε μη εν πασιν ομοιως ηρεσκοντο, αλλ' εσθ' οπηι και διεφωνουν, αρχη
προσκρουματων εκ ταυτης της αιτιας εφυετο, και υπωπτευον αλληλους και
υφωρωντο, τον μεν πορφυρογεννη τον ο Στεφανος, εκεινον δε αυθις ο
πορφυρογεννητος, και κατ' αλληλων εκαστος εμελετα. και σπουδην μεν ο Στεφανος
και αγωνα ου τον τυχοντα κατεβαλλετο εις το καταγαγειν τον αδελφον και τον
γαμβρον και μοναρχος υπολειφθηναι τοις πραγμασιν· αλλ' επει κατα τον ποιητην
εισι και αλλα πυρος θερμοτερα, ελαθε παθων μαλλον η δρασας, του Κωνσταντινου,
επειπερ ᾔσθετο επιβουλευομενος, αναβολην μη δεδωκοτος τηι εγχειρησει, πολλα και
της γυναικος αυτου Ἑλενης ερεθισασης αυτον προς το κατα γαγειν της βασιλειας
τους αδελφους. εκφηνας ουν το μυστηριον τωι ειρημενωι Βασιλειωι τωι Πετεινωι, και
δι' αυτου προσκτησαμενος τον Μαριανον, ετι δε Νικηφορον και Λεοντα τους υιους
Βαρδα του Φωκα, Νικολαον τε και Λεοντα τους Τορνικιους και αλλους ουκ ολιγους,
μηδεν υφορωμενους τον Στεφανον και τον Κωνσταν τινον, κατ' αυτον τον καιρον
του αριστου συναριστωντας αυτωι, αναρπαστους τιθησι και καταβιβαζει των
βασιλειων, τηι κζʹ του Ἰανουαριου μηνος της αυτης γʹ ινδικτιωνος, και πλοιαριοις
ενθε μενος υπεροριζει τον μεν εν τηι Πανορμωι νησωι, τον Κωνσταντι 2.325 νον δε εν
τηι Τερεβινθωι. και δια Βασιλειου του Καισαρειας και Ἀναστασιου του Ἡρακλειας και
αμφω κληρικους αποκειρει, μεταστησας ουκ εις μακραν τον μεν Στεφανον εν
Προικοννησωι, ειτα εν Ῥοδωι και τελευταιον εν Μιτυληνηι, τον δε Κωνσταντινον εν
Σαμοθραικηι. αλλ' ο μεν Στεφανος μεγαλοφυως και μεγαλοψυ χως τας επενεχθεισας
αυτωι φερων τυχας διετελεσεν επι ετη ιθʹ βιοτευων εν τηι Λεσβωι· ο Κωνσταντινος δε
 
 
 

416
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ολιγωρως διατεθεις και θερμοτερον του δεοντος κατεξανισταμενος και πολλακις επι
χειρησας φυγειν, μετα δευτερον χρονον του της βασιλειας εκπε σειν τον φυλαττοντα
τουτον δολοφονησας υπο των περιλοιπων και αυτος αποσφαττεται. Μηνι δε Ἰουλιωι
της ʹ ινδικτιωνος και Ῥωμανος ο τουτων πατηρ απετισε το χρεων, και εν τωι
Μυρελαιωι θαπτεται. ο δε πορφυρογεννητος τα υποπτα περιελων εκ μεσου, και
μονος την αυτοκρατορα περιζωσαμενος αρχην, κατα το θειον πασχα της αυτης
ινδικτιωνος και τωι υιωι Ῥωμανωι περιτιθησι το διαδημα, τελεσαντος δη τας ευχας
Θεοφυλακτου του πατριαρχου. δοκων δε τις γενναιος αναφανηναι και των τηι
βασιλειαι διαφεροντων επι μελεστερον αντιληψεσθαι, ει μονος καταρξοι,
μαλακωτερος ωφθη της υποληψεως, μηδεν αξιον της εις αυτον προσδοκιας επιδειξα
μενος. οινου τε γαρ ηττητο, και των επιπονων τα ραιστα προε κρινε, δυσπαραιτητος
τε ην εν τοις πταισμασι και ασυμπαθης κολαστης, αδιαφορος τε προς τας προβολας
των αρχηγων, ουκ 2.326 αριστινδην ταυτας ιθυνεσθαι και κατ' επιλογην εθελων,
οπερ εργον εστι μεγαλοπρεπους εξουσιας, αλλα τωι παρατυχοντι αρχην εμπιστευων,
στρατηγιαν τυχον η πολιταρχιαν, αδοκιμαστως, ως εκ τουτου συμβηναι παντα τινα
χυδαιον και διαβεβλημενον εις τας μεγιστας των πολιτικων αρχων προχειριζεσθαι,
πολλα προς τουτο συνεργουσης και Ἑλενης της αυτου γαμετης και Βασιλειου του πα
ρακοιμωμενου, ωνιους τας αρχας ποιειν παρασκευαζοντων.
Ου πανταπασι δε αμοιρος ην και πραξεων αγαθων ο Κων σταντινος. η γαρ
ρηθηναι μελλουσα αξιαγαστος ουσα και θαυ μαστη επισκιασαι ισχυσε και αμαυρωσαι
πολλα των αυτου ελατ τωματων. τας γαρ επιστημας, αριθμητικην μουσικην αστρονο
μιαν γεωμετριαν στερεομετριαν και την εν πασαις εποχον φιλοσο φιαν, εκ μακρου
χρονου αμελειαι και αμαθιαι των κρατουντων απολωλυιας οικειαι σπουδηι
ανεκτησατο, τους εφ' εκαστηι τουτων αριστους τε και δοκιμους αναζητησας και
ευρων και διδασκαλους επιστησας, και τους σπουδαιους αποδεχομενος τε και
συγκροτων. διο και την αλογιαν απελασας ουκ εν μακρωι τωι χρονωι επι το λο
γικωτερον μετερρυθμισε το πολιτευμα. επεμεληθη δε και των βαναυσων και
χειρωνακτων τεχνων, και εις επιδοσιν μεγαλην και ταυτας ανηνεγκεν. ην δε και τα
προς θεον ευσεβης και φιλοτι μος, μηδεποτε εν ταις προς θεον τυπικαις των θειων
ναων προσε λευσεσι κενος και ακαρπος οφθεις τωι θεωι, αλλ' αναθημασι δω
ρουμενος μεγαλοπρεπεσι και φιλοχριστωι βασιλει πρεπουσιν. ημει 2.327 ψατο δε και
τους συνεργησαντας αυτωι προς την των γυναικαδελ φων καθαιρεσιν ταισδε ταις
ευεργεσιαις, Βαρδαν μεν τον Φωκαν μαγιστρον τιμησας και δομεστικον των σχολων
της ανατολης, Νικηφορον δε και Λεοντα τους τουτου υιους, τον μεν των ανα
τολικων στρατηγον, τον Νικηφορον, τον δε της Καππαδοκιας, τον Λεοντα,
προχειρισαμενος, και Κωνσταντινον θατερον των υιων της Σελευκειας, Βασιλειον δε
τον Πετεινον εξαρχον της μεγαλης εταιρειας, Μαριανον δε τον Ἀργυρον κομητα του
σταβλου και τον Κουρτικην Μανουηλ της βιγλας δρουγγαριον. εξευνουχισε δε και
Ῥωμανον τον του Στεφανου υιον, τον μετεπειτα σεβαστο φορον γενομενον, ετι δε
και Βασιλειον τον εκ δουλης αποτεχθεντα Ῥωμανωι τωι γεροντι· Μιχαηλ δε τον υιον
Χριστοφορου του βα σιλεως απεκειρε κληρικον. Ἀδαμαντινοις δ', ως ᾤετο, δεσμοις
την βασιλειαν ασφαλι σαμενος και πασαν υποψιαν αποσεισαμενος, και δοξας εν τωι
ασφαλει καθεσταναι, μικρου δειν εκινδυνευσε δυσι μεγισταις επι βουλαις
περιπεσων. Θεοφανης τε γαρ ο παρακοιμωμενος εβου ληθη τον πρεσβυτην Ῥωμανον
εκ της νησου Πρωτης εις το παλα τιον αγαγειν, και αλλους ουκ ολιγους εχων
συνιστορας· και τινες δε ετεροι, ητοι Λεων ο Κλαδων, Γρηγοριος ο Μακεδων και Θεο
δοσιος ο πρωτος των του Στεφανου ιπποκομων και Ἰωαννης ο ραικτωρ, τον
Στεφανον εβουλευσαντο εκ Μιτυληνης αγαγειν και τηι βασιλειαι εγκαθιδρυσαι. αλλ'
 
 
 

417
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπο τινων συνωμοτων μηνυ θεντων των βουλευματων ο μεν Θεοφανης εξωρισθη
συν τοις αυ 2.328 του συνεργοις, οι δε του Στεφανου αντιποιουμενοι τυφθεντες και
δημευθεντες και τας ρινας τμηθεντες εξωρισθησαν. Ου διελιπον δε και οι Τουρκοι
εισβολας εις την Ῥωμαιων ποιουμενοι και ταυτην δηιουντες, μεχρις ου Βουλοσουδης
ο του των αρχηγος την των Χριστιανων πιστιν ασπαζεσθαι υποκριθεις κατειληφει
την Κωνσταντινου· και βαπτισθεις υπο του βασιλεως αναδεχεται Κωνσταντινου, τηι
των πατρικιων αξιαι τιμηθεις και πλειστων χρηματων υπαρξας κυριος, ειτ' αυθις
οικαδε υποστρε ψας. μετ' ου πολυ δε και Γυλας, αρχων ων και αυτος των Τουρκων,
εισεισιν εις την βασιλιδα και βαπτιζεται, των ισων αξιωθεις και αυτος ευεργεσιων
και τιμων. ανελαβετο δε μεθ' εαυτου και τινα μοναχον Ἱεροθεον τουνομα, δοξαν
ευλαβειας εχοντα, επισκοπον Τουρκιας παρα του Θεοφυλακτου χειροτονη θεντα, ος
εκεισε γενομενος πολλους απο της βαρβαρικης πλανης εις τον χριστιανισμον
επανηγαγεν. αλλ' ο μεν Γυλας ενεμεινε τηι πιστει, μητ' αυτος εφοδον ποτε κατα
Ῥωμαιων πεποιηκως, μητε τους αλισκομενους Χριστιανους ατημελητους εων, αλλ'
εξωνου μενος και επιμελειας αξιων και ελευθερων. Βουλοσουδης δε τας προς θεον
συνθηκας ηθετηκως πολλακις συν παντι τωι εθνει κατα Ῥωμαιων εξηλασε. το δ'
αυτο τουτο και κατα Φραγγων ποιησαι διανοηθεις και αλους ανεσκολοπισθη υπο
Ἰωαννου του βασιλεως αυτων.
2.329 Και η του ποτε κατα Ῥωμαιων εκπλευσαντος αρχοντος των Ῥως
γαμετη, Ἔλγα τουνομα, του ανδρος αυτης αποθανοντος παρεγενετο εν
Κωνσταντινουπολει. και βαπτισθεισα και προαι ρεσιν ειλικρινους ενδειξαμενη
πιστεως, αξιως τιμηθεισα της προ αιρεσεως επ' οικου ανεδραμε. Της δε τωι Ῥωμανωι
νυμφευθεισης κορης της Ουγωνος παι δος αποθανουσης, ως ειπομεν, παρθενου,
νυμφευεται αυτωι ο βασιλευς και πατηρ ετεραν γυναικα, ου τινα των επιφανων, αλλ'
εκ χυδαιων φυεισαν και την τεχνην καπηλων, Ἀναστασιαν καλου μενην, Θεοφανω
δ' υπ' εκεινου μετονομασθεισαν. Του αμηρα δε της Ταρσου εκστρατειαν κατα
Ῥωμαιων ποιη σαμενου, εν τηι κωμηι δε τηι Ἡρακλεος λαον πεπομφοτος εις προ
νομην, πρεσβυτερος τις Θεμελ ονομαζομενος την αναιμακτον επι τελων
λειτουργιαν, ως εγνω την των Σαρακηνων εφοδον, λιπων την ιερουργιαν και ως
ειχε στολης εξελθων, λαβομενος τε ταις χερσι του σημαντηρος της εκκλησιας, εν
τουτωι τους επιοντας ημυνετο, και πολλους μεν ετραυματισεν, απεκτεινε δε και ικα
νους, τους δε λοιπους ετρεψατο εις φυγην. αποκλεισθεις δε παρα του επισκοπου της
ιερουργιας, επει μη επειθε συγχωρηθηναι, τοις Ἀγαρηνοις προσερρυη και τον
χριστιανισμον εξωμοσατο, και συν αυτοις εξιων ου μονον Καππαδοκιαν και τα
εγγιζοντα ταυτηι εδηιου θεματα, αλλα δη και μεχρι της μικρας λεγομενης Ἀσιας 2.330
εφθασεν. οσα δε δεινα διεπραξατο, ουδε γραφειν ημιν θε μιτον. Ἤδη δε, ως ειπομεν,
προχειρισθεις δομεστικος των σχο λων Βαρδας ο Φωκας ουδεν ο τι και λογου αξιον
απειργασατο· οποτε μεν γαρ υφ' ετερους εταττετο, στρατηγος θαυμαστος ανε
φαινετο, οπηνικα δε η εξουσια των στρατευματων απαντων της εαυτου γνωμης
εξηρτητο, ολιγα η ουδεν ωνησε την Ῥωμαιων αρχην. νοσησας γαρ την πλεονεξιαν
εξεστη των εαυτου λογισμων. οθεν και ποτε τοις του Χαβδαν απροσδοκητως
περιπεσων, παντων, ως φασι, καταλελοιποτων αυτον, μικρου δειν αιχμαλωτος
εγεγονει, ει μη συνασπισαντες οι θεραποντες της αιχμαλωσιας αυτον ελυ τρωσαντο.
ετρωθη δε κατα το μετωπον γενναιωι και βαθει τωι τραυματι, ως και μεχρι τελευτης
αδραν την ουλην περιφερειν. Νικηφορος δε και Λεων οι τουτου υιεις, εφυπερθεν
οντες παντος αισχρου λημματος και τους υπηκοους ως γνησιους υιους περιεποντες,
μεγαλα την των Ῥωμαιων αρχην ωφελησαν. και τα μεν του Νικηφορου
προτερηματα, ινα μη το της ιστοριας συνεχες διακοπτηται, εν τοις περι εκεινου
 
 
 

418
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λελεξεται· ο δε Λεων Ἀπολα σαηρ επισημον ανδρα και του Χαβδαν συγγενη, συν
απειρωι πλη θει κατα Ῥωμαιων εξελθοντα τρεψαμενος και κατασχων εν Κων
σταντινουπολει απεστειλε, του αλλου πληθους το μεν εν τηι του πολεμου προσβοληι
κτεινας το δε ζωγρησας. ον αχθεντα προς την βασιλιδα ο βασιλευς Κωνσταντινος
θριαμβον ποιησας και 2.331 κατα του τραχηλου πατησας τιμαις τε και δωρεαις
εφιλοφρονη σατο. Κωνσταντινον δε τον λοιπον υιον του Φωκα ζωγριαν λαβων ο
Χαβδαν και εις το Χαλεπ αγαγων, και πολλα σπουδασας εις την μυσαραν αυτου
θρησκειαν τουτον μεταγαγειν, ως ουκ επεισε, φαρμακοις αυτον διεφθειρε. τηι ακοηι
δε ταυτηι περιαλγης γενο μενος ο Βαρδας παντας ους κατειχεν αιχμαλωτους
συγγενεις του Χαβδαν ξιφει κατεκοψε. και παρα τουτο ο το αλλαγιον πεμφθεις
ποιησασθαι Παυλος μαγιστρος ο Μονομαχος απρακτος υπεστρε ψεν. ασχετωι δε
περιωδυνιαι ληφθεις ο Χαβδαν δια τους αυτου συγγενεις εκστρατευει κατα
Ῥωμαιων, αγων μετ' αυτου και τον παρα βασιλεως πεμφθεντα ως αυτον πρεσβευτην
περι ειρηνης, Νικηταν πατρικιον τον Χαλκουτζην, και πολλους αγαθους ανδρας των
ανδρειοτατων και γενναιων Ῥωμαιων εζωγρησε. του δε Νι κητα λαθρα τωι Φωκαι
μηνυοντος παντα τα βουλευομενα τωι Χαβδαν και τας οδους οθεν μελλει ποιησασθαι
την υποστροφην, λο χους ο Φωκας εγκαθιζει παρα τινα τοπον εισοδον εχοντα
στενην και κρημνωδη, εν ωι γενομενος ο Χαβδαν, επει κατα μεσην εγενετο την
στενοχωριαν, κυκλουται παρα των λοχων. εξανασταντες γαρ της ενεδρας οι επι
τουτωι τεταγμενοι πετρας τε υπερμεγεθεις κατ' αυτων εκυλιον και βελη εις αυτους
επεμπον παντοδαπα. και ο μεν Χαλκουτζης προευτρεπισαμενος και δωροις
υποποιησαμενος τινας των Σαρακηνων της φυγης υπηρετας, ελαθεν αποδρας μετα
2.332 παντων αυτου των οικειων, των Ἀγαρηνων δε πεπτωκε πληθος αμυθητον. ο
δε Χαβδαν ους ειχε δεσμιους αποσφαξας, συν ολιγοις ακλεως και ατακτως τον
κινδυνον ισχυσε διαφυγειν.
Ἔτει δε δωδεκατωι της Κωνσταντινου βασιλειας, του δε κοσμου #22 υξδʹ,
μηνι Φεβρουαριωι κζʹ, ινδικτιωνος ιδʹ, κατελυσε τον βιον Θεοφυλακτος ο
πατριαρχης, αρχιερατευσας επ' ετη κγʹ ημερας κεʹ, εξκαιδεκα μεν ετων ων οτε
ακανονιστως τους της εκ κλησιας παρειληφεν οιακας, υπο παιδαγωγους (φευ μοι) ο
αρχιε ρευς μεχρι τινος διατελεσας. και ειθε γε δια παντος τουτο ην· εδοκει γαρ ειναι
σεμνος και μετριος. της εντελεστερας δε ηλικιας αρξαμενος ηδη και καθ' εαυτον
βιουν εαθεις ουδεν των αισχιστων και παντελως απηγορευμενων πραττειν ενελιπεν,
ωνιους προτιθεις τους της εκκλησιας βαθμους και τας προβολας των αρχιερεων, και
αλλα πραττων οσα τοις αληθινοις αρχιερευσιν απεοικοτα ετυ γχανεν, ιππομανων
και κυνηγεσιοις ενασχολουμενος και λοιπας απρεπεις διαπραττομενος πραξεις, ας
κατα μερος διεξιεναι συν τωι απρεπει και αθεμιτον. μιας δε δικαιον επιμνησθηναι εις
εν δειξιν της απαιδευτου γνωμης αυτου. ερως αυτον κατειχεν ασχε τος της των
ιππων κτησεως, και λεγεται υπερ δισχιλιους πορισα σθαι, ων της κομιδης δια παντος
εφροντιζεν, ου χορτον αυτοις παρατιθεις και κριθας, κωνων δε καρπους και θασια
και πιστα κια, ετι δε φοινικων και σταφιδων και ισχαδων τα λιπαρωτερα, 2.333
ευωδεστατωι οινωι μιγνυς, και κροκον και κινναμωμον και βαλσα μον και ετερα
αρωματα τοις ρηθεισι συμφυρων, εκαστωι των ιπ πων παρετιθει βρωσιν. φασι δ' οτι
λειτουργουντι ποτε αυτωι κατα την μεγαλην του θειου δειπνου πεμπτην ημεραν, και
τας ευχας ηδη των μυστηριων αναγινωσκοντι, ο την επιμελειαν των ιππων
επιτετραμμενος διακονος επιστας ευαγγελιον τουτωι κεκομι κεν, ως αρα τετοκυια
ειη η επισημοτατη φορβας, προσθεις και το ονομα. ο δ' υπο περιχαρειας το της θειας
λειτουργιας υπο λοιπον ως ετυχεν εκπληρωσας δρομαιος αφικνειται προς το Κοσμι
διον, και τον τεχθεντα πωλον εωρακως και του αλογου θεαματος εμφορηθεις
 
 
 

419
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπεστρεψεν εις την μεγαλην εκκλησιαν, την των αγιων παθων του σωτηρος ημων
και θεου εκτελεσων υμνωιδιαν. εργον εκεινου και το νυν κρατουν εθος, εν ταις
λαμπραις και δημοτελε σιν εορταις υβριζεσθαι τον θεον και τας των αγιων μνημας
δια λυγισματων απρεπων και γελωτων και παραφορων κραυγων τε λουμενων των
θειων υμνων, ους εδει μετα κατανυξεως και συν τριμμου καρδιας υπερ της εαυτων
ημας σωτηριας προσφερειν τωι θεωι. πληθος γαρ συστησαμενος επιρρητων ανδρων
και εξαρχον αυτοις επιστησας Ευθυμιον τινα Κασνην λεγομενον, ον αυτος δο
μεστικον της εκκλησιας προυβαλετο, και τας Σατανικας ορχησεις και τας ασημους
κραυγας και τα εκ τριοδων και χαμαιτυπειων ηρανισμενα αισματα τελεισθαι
εδιδαξεν. ουτως δε βιοτευων κατα στρεφει τον βιον εν τωι ατακτως ιππαζεσθαι, εν
τινι τειχει των 2.334 παραθαλασσιων θραυσθεις και αιμα αναγαγων δια του
στοματος. επι δυο δ' ετη νοσηλευομενος και υδερωι περιπεσων ετελευτησε. Και
χειροτονειται κατα την τριτην του Ἀπριλλιου μηνος, της αυτης ινδικτιωνος, αντ'
αυτου πατριαρχης Πολυευκτος μονα χος, της Κωνσταντινουπολεως και θρεμμα
τυγχανων και παι δευμα, υπο των γονεων μεν ευνουχισθεις, επι πολυν δε χρονον τηι
μοναδικηι πολιτειαι ενδιαπρεψας· ον ο βασιλευς δια το του ηθους σεμνον και το της
σοφιας υπερβαλλον και την ακτημοσυνην χειροτονει πατριαρχην, ου του
Ἡρακλειας, ως εθος, αλλα του Καισαρειας Βασιλειου την χειροθεσιαν
πεπληρωκοτος. Νικηφο ρος γαρ ο της Ἡρακλειας προεδρος τωι βασιλει κατα τι
προσκε κρουκως ου συνεχωρηθη την χειροθεσιαν ποιησασθαι. οθεν και ψογος ουχ ο
τυχων προσετριβη ου τωι προτρεψαντι μονον και τωι χειροθετησαντι, αλλα και αυτωι
τωι χειροτονηθεντι ως καταδεξα μενωι την ακανονιστον ταυτην χειροθεσιαν.
χειροτονηθεις δ' ομως και παρρησιασαμενος την αληθειαν πολλην καταδρομην
εποιειτο της πλεονεξιας των συγγενων του πρεσβυτου Ῥωμανου, καν τωι μεγαλωι
σαββατωι τον βασιλεα εις την μεγαλην εκκλησιαν ελθοντα ενηγε προς την των
πραχθεντων εκδικησιν. οπερ ουχ ηδεως ουτος εδεξατο. αλλα και Βασιλειος ο μετα
ταυτα παρακοιμωμενος, ο απο δουλης τεχθεις τωι πρεσβυτηι Ῥωμανωι, Ἑλενην την
αυτου αδελφην και δεσποιναν υποποιησαμενος, ουτω παρεσκευασε και διεθηκε τον
Κωνσταντινον, μη μεταγινωσκειν μονον επι τηι του 2.335 πατριαρχου προβοληι αλλα
και ζητειν αφορμην πως αν αυτον καταγαγοι του θρονου, πολλα και Θεοδωρου του
Κυζικου κατ' αυτου διερεθιζοντος τουτον. Ὥσπερ δε του χρονου φιλοτιμησαμενου
κατα ταυτον ομο γνωμονας επιδειξασθαι πατριαρχας, και την των εσπεριων Ῥω
μαιων εκκλησιαν ιθυνειν ελαχεν Ἰωαννης ο του Ἀλβεριχου υιος, προς πασαν
ασελγειαν και κακιαν υπαρχων επιρρεπης· ον Ὤτως ο των Φραγγων βασιλευς
απελασας ετερον αντεισηγαγε τηι εκκλησιαι ποιμενα. Ὁ δε Πολυευκτος τωι πρωτωι της
ιερατειας αυτου χρονωι τοις ιεροις ενεταξε διπτυχοις Ευθυμιου του πατριαρχου το
ονομα, του τον βασιλεα Λεοντα δεξαμενου εις κοινωνιαν, οπηνικα την τεταρτην
ηγαγετο γυναικα. προς τουτο τινες των αρχιερεων προς ολιγον αντεστησαν τωι
Πολυευκτωι μη κοινωνειν. αλλα κατ' ολιγον τωι του κρατουντος ακολουθησαντες
θεληματι γελωτα παρεσχον τοις διακρινομενοις. Ἤχθη δε κατα τον αυτον καιρον
και η τιμια χειρ του προ δρομου εις την βασιλιδα εξ Ἀντιοχειας, αποκλαπεισα παρα
τινος διακονου Ἰωβ τουνομα· ην καταλαβουσαν την Χαλκηδονα ο βα σιλευς την
βασιλικην εκπεμψας τριηρη, και της συγκλητου οσον επισημον εξελθοντος και του
πατριαρχου Πολυευκτου συν παντι τωι κληρωι μετα κηρων και λαμπαδων και
θυμιαματων, εις τα βασιλεια ηγαγεν. 2.336 Ὁ δε των σχολων δομεστικος Βαρδας
κατα των ευων Ἀγαρηνων εκστρατευσας τα εν ποσιν απαντα κατεστρεψατο, ελων
και φρουρια ικανα, εκπολιορκησας και την περιβοητον Ἄδαπαν. ο δε βασιλευς
βουλομενος και τους εν τηι Κρητηι Σαρακηνους συνε χως εκστρατευοντας και τα
 
 
 

420
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραλια της Ῥωμαικης γης δηιουντας και κατατρεχοντας εκφοβησαι και της ασχετου
ανακοψαι ορμης, στρατον οτι πλειστον συλλεξας και στολον ευτρεπισας ουκ αγεννη
εκπεμπει κατα της νησου, στρατηγον επιστησας τοις πασι Κων σταντινον πατρικιον
τον Γογγυλην, θηλυδριαν ανθρωπον και σκια τραφη και απειροπολεμον και ενα των
εν τωι παλατιωι θαλαμηπο λων· ος εις την νησον περαιωθεις και μηδεν αξιον
διαπραξαμενος στρατηγου, μητε στρατοπεδειαν πηξαμενος ασφαλη, μητε σκο πους
επιστησας και κατοπτηρας και δι' αυτων τας βαρβαρικας φυλαξαμενος εφοδους,
κινδυνωι μεγιστωι περιπιπτει. οι γαρ νη σιωται την απειριαν και την αμελειαν
κατανενοηκοτες του στρατη γου, καιρον επιζητησαντες επιτηδειον εξαιφνης
επιτιθενται τωι στρατευματι, και τρεπονται μεν τουτο ραιδιως, ως πολλους των
Ῥωμαιων αιχμαλωσιαι και σιδηρωι διαμερισθηναι, κατεσχον δε και το στρατοπεδον
αυτο, των Ῥωμαιων αισχιστως αποφυγοντων. μικρου δ' αν εαλω και ο Γογγυλιος, ει
μη συνασπισαντες οι θε ραποντες εξερρυσαντο αυτον της αιχμαλωσιας και εις την
ναυαρ χιδα εμβιβασαντες διεσωσαντο. Ῥωμανος δε ο του βασιλεως Κωνσταντινου
υιος τελεωτερας 2.337 ηδη αψαμενος ηλικιας, και μη φερων οραν τα πραγματα υπο
του πατρος αυτου διοικουμενα, φαρμακωι τουτον εκποδων ποιησασθαι εβουλευσατο,
ειδησει και της αυτου γαμετης της καπηλιδος. μελλοντος γαρ του Κωνσταντινου
καθαρτηριον πομα λαβειν, λα θοντες ουτοι δηλητηριον τουτωι εκερασαν, και
Νικηταν τον επι της τραπεζης παρεπεισαν εγχεαι τουτο τωι βασιλει. μελλων δε
εκεινος αυτο λαβειν κειμενον εμπροσθεν των σεπτων εικονων, ειτε τυχηι τινι ειτε
και εκουσιως ολισθησας το πλεον εξεχεε. το δε λοιπον ποθεν υπο του Κωνσταντινου
αργον εφανη και απρακτον, δια την ολιγοτητα την οικειαν αποβαλον ενεργειαν.
πλην και ουτως ο Κων σταντινος μολις περιγενεσθαι ισχυσεν, επισκηψαντος δη του
δη λητηριου εν τηι πλευραι αυτου και κακως διαθεμενου αυτον. ιεʹ δε χρονωι της
αυτου βασιλειας, κατα τον Σεπτεμβριον μηνα της γʹ ινδικτιωνος, εν ετει κοσμικωι
#22 υξηʹ, εξεισι Κωνσταν τινος ο βασιλευς εν τωι του Ὀλυμπου ορει, τωι μεν δοκειν
ταις των εκεισε πατερων ευχαις θωρακισθηναι και μετ' αυτων κατα Σαρακηνων εν
Συριαι εκστρατευσαι, αληθει δε λογωι ενωθηναι Θεοδωρωι τωι της Κυζικου
προεδρευοντι, εκεισε τοτε τας διατρι βας ποιουμενωι, και μετ' αυτου περι της
καθαιρεσεως του Πολυ ευκτου βουλευσασθαι. εκεισε γουν γενομενος, ειτε σωματικηι
πλημμελειαι ειτε παλιν υπο του παιδος φαρμαχθεις, οδυνωμενος ανεχωρησε,
κλινοπετης τε κατα το τελος του Ὀκτωβριου την βα σιλιδα κατελαβε, και τηι θʹ του
Νοεμβριου μηνος τελευται, απρα κτα τα βεβουλευμενα λιπων, ζησας απαντα τον της
ζωης αυτου 2.338 χρονον ετη νδʹ και μηνας βʹ, συμβασιλευσας μεν τωι πατρι και
Ἀλεξανδρωι τωι θειωι και τηι αυτου μητρι ετη ιγʹ, αυθις δε τωι Ῥωμανωι τυραννησαντι
ετη κ ʹ, και μετα την εκεινου της βασιλειας εκπτωσιν μονοκρατησας ετη ιεʹ. θαπτεται
δε θανων συν τωι οικειωι πατρι, μεχρι τελευταιας αναπνοης εγκοτων τωι Πολυευκτωι
και την αυτου καθαιρεσιν φανταζομενος. προ δε τινων ημερων της αυτου τελευτης,
επι τινα χρονον συχνον, εσπερας καταλαμβανουσης λιθοι ανωθεν εκπεμπομενδι και
εντος των αυτου διαιτηματων συν πολλωι ροιζωι πιπτοντες εξαισιους απετελουν
κτυπους. δοξας δ' απο των της Μαγναυρας υπερυων τουτους φερεσθαι φυλακας επι
πολλαις νυξιν αφωρισεν, ει που τινα λαβηι των τουτο τολμων των. αλλ' ελαθε
ματην πονων· ην γαρ το γινομενον ουκ εξ αν θρωπων αλλ' εξ υπερτερας
τελουμενον δυναμεως. Μετασταντος δε του Κωνσταντινου και προς την εκειθεν
διαβαντος καταστασιν, Ῥωμανος ο τουτου υιος εγκρατης γινεται της αρχης. και
αρχοντας προβαλλομενος ευνοικους αυτωι και θυμηρεις, και την βασιλειαν ως ενην
κρατυνομενος, κατα την εορτην του πασχα της αυτης γʹ ινδικτιωνος στεφει και τον
υιον αυτου βασιλεα, δια των χειρων Πολυευκτου του πατριαρχου, εν τηι μεγαληι
 
 
 

421
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκκλησιαι. τωι δ' επιοντι ετει τικτεται παλιν αυτωι 2.339 ετερος υιος εν τοις των
Πηγων παλατιοις, ον επι τωι πατρι Κωνσταντινον ωνομασε. νεος δ' ων και
ευπαθειαις εαυτον επιδεδω κως τας των ολων φροντιδας Ἰωσηφ ενεχειρισε τωι
πραιποσιτωι και παρακοιμωμενωι, ωι Βριγγας η επωνυμια. αυτος δε ουδεν αλλο δια
φροντιδος ειχεν η το μεθ' ηταιρηκοτων και βεβηλων ανδραριων και μαχλαδων και
μιμων και γελοτοποιων τας εκδεδιηι τημενας μεταδιωκειν των πραξεων. τοινυν και
κληρικον τινα Ἰωαννην εκτομιαν οντα, δια τινας ασεμνους πραξεις υπο Κων
σταντινου του βασιλεως απειληθεντα και μοναχικον αμφιασαμενον σχημα και μεχρι
της εκεινου κρυπτομενον τελευτης, ως ηδη επε λαβετο της αρχης, του των μοναχων
αποδυσας σχηματος και τα των κληρικων μεταμφιασας τοις εαυτου θαλαμηπολοις
κατεταξε. ζηλου δε πλησθεις ο Πολυευκτος πολυς ην εγκειμενος και τωι βα σιλει
παρενοχλων της εαυτου θεραπειας τουτον απωσασθαι ως εξομοσαμενον το των
μοναζοντων επαγγελμα. εκεινου δε παραι τουμενου, και μη ταις αληθειαις
φασκοντος ενδεδυσθαι τουτον το σχημα η ευχην παρα τινος των ιερεων λαβειν,
αλλα μονον υποκρινασθαι τον μοναδα βιον δια τον του βασιλεως φοβον, εξα
πατηθεις ο Πολυευκτος αφηκε τουτον, πολλα και του Ἰωσηφ σπουδασαντος. και
διηγε μεχρι της τελευτης Ῥωμανου κοσμικως ζων και νεωτερικως· εκεινου δε
τελευτησαντος το μεν σχημα των μοναστων αμφιεννυται αυθις, την δε γε γνωμην
αυτου ουκ ηλ λοιωσε. 2.340 Τουτωι τωι ετει Νικηφορον μαγιστρον τον Φωκαν, δομε
στικον ηδη προβεβλημενον των σχολων της ανατολης παρα Κωνσταντινου του
βασιλεως, και πολλα τροπαια στησαντα κατα των ευων Σαρακηνων, και τον τε της
Ταρσου αμηραν Καραμονην και Χαβδαν τον του Χαλεπ και τον Τριπολεως Ἰζηθ
ολοσχερως ταπεινωσαντα, πεμπει κατα των εν τηι Κρητηι Σαρακηνων, πλη θος
επιλεκτων στρατιωτων επιδους αυτωι και στολον κατηρτισμενον καλως. εν τηι νησωι
δ' ουτος περαιωθεις, και κατα την πρωτην αποβασιν παρουσι και κωλυουσι
συμπλακεις τοις Ἀγαρηνοις και τουτους τρεψαμενος, αυτος τε ασφαλως απεβη και
τον στρατον απεβιβασεν ακινδυνως. χαρακα τε ουν επηξατο καρτερον, ταφρωι
βαθειαι και σταυρωμασι και πασσαλοις τουτον κατοχυρωσας, και τον στολον εν
ορμοις γαληνοτατοις ορμισας και παντα καταστη σαμενος κατα το ασφαλες ενεργως
ηπτετο της πολιορκιας των εν τηι νησωι πολεων, και δι' ολων ζʹ μηνων πασαις
μηχαναις πολιορ κητικων οργανων χρησαμενος και τα τειχη καταστρεφων τας τε
πολεις και τα φρουρια εχειρωσατο. τηι ζʹ δε του Μαρτιου μηνος, της ιδʹ ινδικτιωνος,
και την πασων οχυρωτεραν πολιν, ην εγχω ριως Χανδακα εκαλουν, πεπορθηκως,
και τον αμηρευοντα της νησου Κουρουπην ονομα λαβων αιχμαλωτον και Ἀνεμαν
τον μετ' αυτον εν τηι νησωι πρωτευοντα, και την νησον ολην δουλωσαμενος, εμελλε
μεν επι πλειονα εμμειναι χρονον και τα κατ' αυτην κατα 2.341 στησεσθαι, φημης δε
κρατουσης ως ο μελλων κατασχειν αυτην Ῥωμαιος ανηρ εξ αναγκης βασιλευσει
Ῥωμαιων, αμα τωι γνωσθηναι την της νησου κατασχεσιν ταις του Ἰωσηφ υποθηκαις
πεισθεις ο Ῥωμανος προσεκαλεσατο τον Νικηφορον εκειθεν. ετι δε του Νικηφορου
τηι Κρητηι ενδιατριβοντος, ινα μη την ευαν κατατρεχοιεν οι της ανατολης Ἄραβες
και μαλλον ο Χαβδαν ο του Χαλεπ αμηρας, πολεμικος ων και των αλλων
δραστηριωτερος, Λεοντα τον Φωκαν τον του Νικηφορου αδελφον μαγιστρον τιμη
σας ο Ῥωμανος την του δομεστικου διακονιαν διεπειν απεστειλεν. ουτος δε
διαπερασας και τωι Χαβδαν συναντησας εν τινι χωριωι Ἀνδρασσωι λεγομενωι τρεπεται
τουτον κατα κρατος και αφανισμωι παραδιδωσι, των μεν εν τηι προσβοληι πεσοντων
ουδ' αριθμωι καθυποβληθηναι δυναμενων, των δε αλοντων και εν τηι πολει
πεμφθεντων τοσουτον ην το πληθος ως πληρωσαι δουλων και τας αστικας οικιας
και τους αγρους. μονος δε ο τουτων αρχηγος Χαβδαν συν ολιγοις λιαν τον κινδυνον
 
 
 

422
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαδρας εις τα οικεια ηθη ανεκομισθη. εισελθοντα δε τον Λεοντα μαλα φιλοφρονως
ο βα σιλευς υπεδεξατο επινικιοις τε θριαμβοις τετιμηκε και γερων των κατ' αξιαν
ηξιωσε, τιμησας και προβιβασας και παντας τους συν αυτωι αριστευσαντας. Τωι δε
δευτερωι ετει της βασιλειας Ῥωμανου πολλοι των πολιτευομενων εαλωσαν
επιβεβουλευκοτες αυτωι. ειχον δε και 2.342 πρωτουργον και πρωταιτιον Βασιλειον
μαγιστρον τον λεγομενον Πετεινον και τινας αλλους των επισημων, τον πατρικιον
Πασχα λιον, τον πατρικιον Βαρδαν τον του Λιβος, και Νικολαον τον Χαλκουτζην·
οιτινες εβουλευσαντο κατα την ημεραν των ιππικων αγωνων κατιοντα
διαχειρισασθαι τον βασιλεα, και τον Βασιλειον επι του βασιλικου καθισαντες θρονου
αναγορευσαι βασιλεα. αλλα της επιβουλης μηνυθεισης τωι βασιλει παρα τινος των
συνωμοτων, Ἰωαννικιου τουνομα, τωι γενει Σαρακηνου, πριν η την κυριαν ενστηναι
κρατηθεντες παρα του Ἰωσηφ και ελεγχθεντες και απη νως αικισθεντες ανευ μονου
του Βασιλειου, και κατ' αυτην την ημεραν του αγωνος θριαμβευθεντες, εξοριαι
παρεπεμφθησαν και απεκαρησαν μοναχοι.
Χρονον δε τινα βραχυν εν αυτηι ταλαι πωρηθεντες ανεκληθησαν
φιλανθρωπως αυτοις χρησαμενου του βασιλεως. μονος δε Βασιλειος ο Πετεινος
εκφρων γενομενος ετε λευτησεν εν Προικοννησωι, της δικης αυτον μετελθουσης
ανθ' ων δολιως εις Στεφανον ενεδειξατο τον βασιλεα, προδεδωκως τουτον τωι
Κωνσταντινωι. Τα δε περι τον Πετεινον και τους αλλους ιδων ο μαγιστρος Ῥωμανος
ο Σαρωνιτης, επι θυγατρι γαμβρος ων Ῥωμανου γεροντος, και μη τα ομοια και αυτος
παθοι φοβηθεις, φθονουμενος δια την εαυτου περιφανειαν και υποπτευομενος, την
εαυτου ου σιαν τοις τεκνοις ως εβουλετο διαμερισας και την υπολοιπον πενησι
διανειμας το των μοναχων περιβαλλεται ενδυμα. και εν τηι των 2.343 Ἐλεγμων μονηι
γενομενος, και χρονον συχνον εν αυτηι παραμεινας, υπο των μετα ταυτα βασιλεων
ετιμηθη διαφεροντως. Κατα τουτους τους χρονους ανηρ τις ανεφανη Φιλωραιος
καλουμενος, υπασπιστης ων Ῥωμανου μαγιστρου του Μωσηλε, του εκγονου
Ῥωμανου του γεροντος. ουτος ανωθεν ιππου ωκυ τατου επι της εφεστριδος
ισταμενος ορθιος, και ξιφος ταις χερσι βασταζων, του ιππου τρεχοντος οσον εδυνατο
κυκλων επηιει τον ευριπον της ιπποδρομιας, στρεφων ανω και κατω το ξιφος και
μηδ' ολως υπολισθαινων της στασεως. Ἐπεδωκε δ' εν ταις ημεραις ταυταις και
παλαι την Ῥω μαιων επιον τε και λυμαινομενον και διαφθειρον τους βοας το λοι
μικον παθος, ο κραβρα κατονομαζεται. φασι δε την αρχην τουτο λαβειν επι των
ημερων του γεροντος Ῥωμανου. εγγιστα γαρ της του Βωνου κινστερνης αναψυχην
εαυτωι της θερινης θερμης πα λατια του Ῥωμανου ανεγειροντος, και των θεμελιων
καταβαλλο μενων, βοος φασιν ευρεθηναι μαρμαρινου κεφαλην, ην οι ευρον τες
συντριψαντες εις την του τιτανου καμινον εμβαλλουσιν. εξ εκεινου δ' αχρι των τηιδε
χρονων ουκ επαυσαντο πανταχου της γης οποσην η των Ῥωμαιων περιεχει
δυναστεια, τα των βοων δια φθειρεσθαι γενη. Ὁ δε Ῥωμανος παρορμωμενος υπο της
αυτου γυναικος κατ ενεγκειν επειραθη των βασιλειων Ἑλενην τε την μητερα και τας
αδελφας, και εν τοις παλατιοις των Ἀντιοχου περιορισαι. γνουσα 2.344 δε τουτο η
Ἑλενη και προς θρηνους τραπεισα και αρας εδυσωπησε τον υιον, διευλαβηθεντα τας
εξ αυτης καταρας. αλλ' αυτη μεν ειαθη μενειν κατα χωραν, τας δ' αδελφας
καταγαγων δια Ἰωαν νου καθηγεμονος των Στουδιου απεκειρε μοναχας. αι δε αμα
τηι υποχωρησει τουτου την μοναχικην αποδυσαμεναι εσθητα εκρεωφα γουν. η δε
Ἑλενη τηι των θυγατερων καταγωγηι περιαλγησασα, και μικρον επιζησασα χρονον,
τηι κʹ του Σεπτεμβριου μηνος της εʹ ινδικτιωνος απεβιω, και βασιλικως εκκομισθεισα
εταφη εν τηι λαρνακι του πατρος. Νικηφορος δε ο Φωκας, ως εμπροσθεν ειρηται,
προστα χθεις εκ Κρητης επανελθειν ου συνεχωρηθη εισελθειν εις την βα
 
 
 

423
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σιλευουσαν, αλλ' εν τηι ανατοληι εκελευσθη παραγενεσθαι μετα παντος του στρατου.
αναλαμβανων γαρ εαυτον εκ της προτερας ηττης ο Χαβδαν αναφερειν ηρξατο παλιν,
και στρατον αξιομαχον ηθροικως προσδοκιμος ην επιθησεσθαι τοις Ῥωμαιων
αρχουσι τε και πραγμασιν. αλλ' εν Συριαι γενομενος ο Φωκας, και σταδαιαι μαχηι
τουτον τρεψαμενος και κατα κρατος ηττησας και εις τα ενδοτερα της Συριας
απελασας, την πολιν Βερροιαν εξεπορθησε διχα της ακροπολεως, και πολυν πλουτον
λειαν και αιχμαλωτους ελαβεν, ελευθερωσας και τους εκεισε δεσμιους
κατεχομενους Χρι στιανους και επ' οικου εκπεμψας. ιεʹ δε Μαρτιου μηνος, της ʹ
ινδικτιωνος, εν ετει #22 υοαʹ, 2.345 ετελευτησε Ῥωμανος ο βασιλευς, ετων υπαρχων
κδʹ, βασιλευσας ετη ιγʹ μηνας δʹ και ημερας εʹ, ως μεν τινες, το εαυτου σαρκιον
προκαταναλωσας ταις αισχισταις και φιληδονοις πραξεσιν, ως δ' ετερος εχει λογος,
φαρμακοις αναιρεθεις. διαδεχονται δε την αυτου βασιλειαν Βασιλειος και
Κωνσταντινος οι παιδες αυτου συν Θεοφανοι τηι μητρι, τεχθεισης αυτωι και θυγατρος
προ δυο ημε ρων της αυτου τελευτης, ην Ἄνναν ωνομασαν. ην δε ο Ῥωμανος μεγας
την ηλικιαν, ει και ελαττων ην του πατρος, το ηθος ημερον εχων και πραον και το
φρονημα μετριον. καιπερ δε νεος ων, αγχινους ην και οξυς και τα πολιτικα
κυβερναν ικανωτατος, ειπερ αρα συνεχωρειτο παρα των θεραποντων. αλλα τουτον
οι οικειο τατοι ταις της νεοτητος εκδεδωκοτες ορμαις, ιν' εκεινοι τα κοινα μετιοντες
πλουτον αφατον αποθησαυρισωσιν, ανενεργητον και ανεπιτηδειον απεφηναντο.
Ἀπριλλιωι δε μηνι, της αυτης ʹ ινδικτιωνος, εισεισιν ο Φωκας Νικηφορος τηι της
δεσποινης κελευσει, του Ἰωσηφ καθαπερ και παλαι κωλυοντος, εν
Κωνσταντινουπολει· και απο των εκ της Κρητης λαφυρων και της Βερροιας
εθριαμβευσεν εν τωι ιπποδρομωι, κομισας και μερος τι του ιματιου του βαπτιστου
Ἰωαννου, οπερ ευρεν εν τηι Βερροιαι εναποκειμενον. τουτον δε εδεδιει και δι'
υποψιας ειχεν ο Βριγγας· αλλ' υπουλως ουτος υποκριναμενος εξαπατησαι τουτον
ισχυσε τροπωι τοιωιδε. ενα 2.346 τινα των υπασπιστων ειληφως ο Φωκας περι ωραν
αριστου εις τον οικον απεισι του Ἰωσηφ, και κοψας την θυραν οστις ειη μηνυειν
εκελευσε τωι θυρωρωι. μηνυσαντος δε κελευσθεις επεισ εισι, και κατ' ιδιαν
παραλαβων τον Ἰωσηφ δεικνυσιν αυτωι τρι χινον ενδυμα, οπερ ενδοθεν των ιματιων
ημφιεστο, και μεθ' ορκων επληροφορησεν ως την των μοναχων ασπαζομενος
πολιτειαν παλαι αν περιεβαλετο το σχημα και των βιωτικων υπεξηγαγεν εαυτον
φροντιδων, ει μη επεσχεν αυτον η των βασιλεων προσπα θεια Κωνσταντινου και
Ῥωμανου, και μελλειν οσον ουπω τον οικειον εκπληρωσαι σκοπον· και μη ματην
υποπτευεσθαι καθικε τευσε. τουτο θεασαμενος ο Ἰωσηφ πιπτει ευθεως προς τους πο
δας αυτου, μετανοιαν εκζητων, και ως ου πιστευσει τινι πληρο φορων λεγοντι ποτε
κατ' αυτου. υφεωρατο δε ο Βριγγας και Στεφανον τον βασιλεα, τοις ζωσι μεχρι τοτε
συναριθμουμενον και εξοριστον εν Μηθυμνηι τυγχανοντα, και δια παντος
εφροντιζεν υπο ακριβεστεραν αυτον ειναι φυλακην. αλλ' εκεινος κατα την εορτην
του μεγαλου σαββατου των θειων μετεσχηκως μυστηριων αιφνιδιως ευθυς τεθνηκε,
μηδεμιας προηγησαμενης αιτιας, αλλα της Θεοφανους, ει και πορρωθεν κατυκιστο,
κατεργασαμενης αυτον. Πετρος δε ο των Βουλγαρων βασιλευς την ειρηνην ταχα
ανανεουμενος αποθανουσης της αυτου γυναικος, σπονδας προς τους βασιλεις εθετο,
ομηρους δους και τους οικειους δυο υιους 2.347 Βορισην και Ῥωμανον· και μετα
μικρον απεβιω. οι δε υιοι αυ του εν Βουλγαριαι επεμφθησαν μετα ταυτα εφ' ωι της
πατρυας αντισχεσθαι βασιλειας, και τους κομητοπουλους απειρξουσι της προσω
φορας. ∆αβιδ γαρ και Μωυσης και Ἀαρων και Σαμουηλ, ενος οντες παιδες των μεγα
δυνηθεντων εν Βουλγαριαι κομητων, προς αποστασιαν απειδον και τα Βουλγαρων
ανεσειον. και ταυτα μεν συνηνεχθη ωδε. Ὁ δε Βριγγας ον ειπομεν τροπον απατηθεις
 
 
 

424
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπο του Νικη φορου, και τουτον εασας οικαδε απελθειν, μετεμελετο, και εν δεινωι
εποιειτο οτιπερ εντος αρκυων εχων το θηραμα ελαθε τουτο φρενοβλαβως
προηκαμενος. εμεριμνα γουν πως και ποιαι μηχανηι της απο τουτων απολυθειη
φροντιδος. και εδοξεν αυτωι λυσιτε λεστατον ειναι προς Ἰωαννην μαγιστρον γραψαι
τον Τζιμισκην, ανδρα θυμοειδη και δραστηριον οντα και μετα τον Φωκαν εν τοις
Ῥωμαιων επισημοτατον στρατηγοις, στρατηγον τηνικαυτα των ανατολικων
υπαρχοντα, ετι δε προς τον μαγιστρον Ῥωμανον τον Κουρκουαν, φανερωτατον και
επισημον και αυτον στρατηλατην οντα της ανατολης, γραμματα πεμψαι, και
φιλοτιμιων υποσχε σεσι και δωρεων και τιμων διεγειραι τουτους προς καθαιρεσιν
του Φωκα. εγενοντο τα γραμματα, και ο νους των γεγραμμενων υπηρχεν ουτος. ει
διανασταντες καθαιρησουσι τον Φωκαν και μοναχον αποκειρουσιν η τροπον αλλον
εκ μεσου ποιησουσι, την μεν του δομεστικου των σχολων της ανατολης μεγιστην
αρχην 2.348 ληψεται ο Ἰωαννης, την δε του δομεστικου της δυσεως ο Ῥωμανος.
κομισθεντων ουν των γραμματων τοις δηλωθεισιν αν δρασιν, επειπερ σχετικως
εκεινοι ειχον προς τον Φωκαν, υπανα γινωσκουσι τε αυτωι ευθεως τα γραμματα, και
διαναστηναι προς αλκην τον Φωκαν και γενναιον τι και νεανικον εννοησασθαι παρε
καλουν. οκνουντα δε και αναδυομενον και αυτοχειρως ηπειλουν διαχειρισασθαι. διο
και προς τον του θανατου αποδειλιασας κινδυνον την προκλησιν υπεδεξατο. και
δευτεραι του Ἰουλιου μηνος, της αυτης ʹ ινδικτιωνος, υπο των εν τηι ευαι
στρατευματων απαντων παρακεκινημενων υπο του Τζιμισκη Ῥωμαιων αναγο
ρευεται βασιλευς. Και εις μεν λογος φερεται ουτως, ετερος δε, ο και δοκων
αληθεστερος, ως πολυν ωδινε χρονον την της βασιλειας επιθυμιαν, και ου τοσουτον
αυτον ο ταυτης ερως εξεφλεγεν οσον ο της βασι λιδος Θεοφανους, εντυχοντα τε
αυτηι οτε τηι βασιλευουσηι διηγε, και πολλακις προς αυτην εκπεμψαντα τον
οικειοτατον υπηρετην αυτου Μιχαηλ. τουτο γαρ καταφωρασας ο Βριγγας υποπτως
διεκειτο προς αυτον. Της τοινυν αναρρησεως αυτου φημισθεισης εν Κωνσταν
τινουπολει, και των πραγματων εν ταραχηι καθεστωτων, ο την φροντιδα των ολων
ανεζωσμενος Ἰωσηφ ηγωνια και διηπορειτο σφοδρως ο τι και δρασειεν, οτι μηδε
τοις πολιταις ευνους ην δια το δυσεντευκτον.
Κατελθοντος δε εν Χρυσουπολει μετα παντος 2.349 του στρατου Νικηφορου
του Φωκα μετ' ευφημιων, εβουλευσατο ο Βριγγας βασιλεα τινα προβαλεσθαι, δια
τουτου οιομενος τον τονον εκλυσαι της ορμης του στρατου. τεως δε της
αναρρησεως, ως ειπομεν, του Φωκα γενομενης Βαρδας μεν ο τουτου πατηρ (ετυχε
γαρ ενδημων τηι βασιλιδι) ικετης εισερχεται προς την με γαλην εκκλησιαν, Λεων δε
ο εκεινου αδελφος, καιπερ φυλαττο μενος ακριβως, λαθων απεδρα και τωι οικειωι
ηνωθη ομαιμονι. ου γενομενου παρειθη την ψυχην και εν πασηι αμηχανιαι και φοβωι
κατεστη ο Βριγγας. ην γαρ και ανεπιτηδειος εν καιροις δυσκο λοις οχλον κολακευσαι
και καταδημαγωγησαι πληθος· δεον γαρ προσηνεσι λογοις και θωπευτικοις την του
πληθους καταμαλαξαι ορμην, ο δε μαλλον εξετραχυνε και ηγριωσε. παντων γαρ εν
τηι μεγαληι συντρεχοντων εκκλησιαι, αυτος το πληθος εκδειματων λογους επαφηκεν
υπερηφανους τε και τραχεις, "εγω" φησας "καταπαυσω υμων την ιταμοτητα και
αναισχυντιαν· ποιησω γαρ τον του νομισματος ωνουμενους σιτον αποφερεσθαι εν
τωι κολπωι." Ουπω παρηλθεν ολοκληρος ημεραι αφ' ου τουτο ειρηκε (κυριακη γαρ ην,
εννατην αγοντος του Αυγουστου μηνος), και τηι εσπεραι της αυτης ημερας Βασιλειος
ο Κωνσταντινου του βα σιλεως παρακοιμωμενος, δυσμενης και εχθιστος ων τωι
Ἰωσηφ, τοις εαυτου φιλοις και συγγενεσι τους οικειους συμμιξας θεραπον 2.350 τας
κατα πολλα μερη της πολεως πεπομφεν εις τους οικους των αντιπραττοντων αυτωι.
και απο πρωτης ωρας της δευτερας ημε ρας μεχρις εκτης κατεστρεψαν και
 
 
 

425
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξηδαφισαν οικιας πλειστας των πολιτων, ων επισημοτερα ην η του Ἰωσηφ· ου γαρ
μονον των αντιβαινειν δοκουντων εμφανων και πολιτικων ανδρων, αλλα και
πολλων αλλων ευτελεστερων, ων ουκ αριθμητον ην το πλη θος, κατεστραφησαν
οικιαι· ωι γαρ ποτε διαφορα μετα τινος ην, πληθος ατακτων μεθ' εαυτου επαγομενος
μηδενος κωλυοντος του τον ηφανιζε. πολλοι δ' εν τηι τοιαυτηι αταξιαι και ανθρωποι
εφονευθησαν. ταυτα δε ποιουντες εν ταις πλατειαις της πολεως λεωφοροις εν τε
ταις αγοραις εν τε τοις στενωποις Νικηφορον ανευφημουν Καλλινικον. τουτο το
εργον εξαγει μεν της μεγαλης εκκλησιας Βαρδαν τον πατερα του Φωκα, φυγαδα
οικτρον και οσον ουδεπω τον κινδυνον εκδεχομενον, τον δε Ἰωσηφ τον παρα
κοιμωμενον, τον προ τουτου μεγαλα φυσωντα και επαιρομενον, εις αυτην
αντεισαγει ικετην ελεεινον και αμφιβολον εχοντα την εαυτου σωτηριαν. οι δε περι
τον παρακοιμωμενον Βασιλειον τριηρεις κατασκευασαντες και τον βασιλικον
ειληφοτες δρομωνα μετα παντος του στολου περαιουνται εν Χρυσουπολει, και τον
Νι κηφορον εκειθεν αναλαβομενοι αγουσιν εις το Ἕβδομον, αυτοθεν τε αυτοι τε και
πας ο δημος της πολεως μετ' ευφημιων και κρο των και σαλπιγγων και κυμβαλων
δημοσιας γενομενης προοδου 2.351 δια της χρυσης πορτης εισαγουσιν εις την
βασιλιδα. γενομενοι δε εν τηι μεγαληι εκκλησιαι Πολυευκτον παρεσκευασαν τον
πατριαρχην και τωι βασιλικωι αυτον ταινιωσαι διαδηματι. στεφει ουν τουτον ο
Πολυευκτος εν τωι αμβωνι της του θεου μεγαλης εκκλησιας, ημερα δε ην κυριακη ι ʹ
του Αυγουστου μηνος αγοντος, της ʹ ινδικτιωνος. Ἀποστειλας δε τον μοναχον και
συγκελλον Ἀντωνιον τον Στουδιτην την Θεοφανω των βασιλειων καταβιβαζει και
εις το παλατιον του Πετριου εκπεμπει. μετ' ολιγον δε εξοριστον τιθησιν και τον
παρακοιμωμενον Ἰωσηφ εν Παφλαγονιαι, και αυθις μετ' ου πολυν χρονον
μεταβιβαζει εν τινι μοναστηριωι λεγομενωι του Ἀσηκρητις, εν τοις Πυθιοις· ος επι δυο
ολους εκεισε ενδιατριψας ενιαυτους απεβιω. χειροτονει δε και Βαρδαν τον εαυτου
πατερα Καισαρα. τηι δε κʹ του Σεπτεμβριου μηνος, το προσωπειον και την σκηνην
αποθεμενος, αγεται νομιμον γαμετην την Θεοφανω. τοτε δε και κρεων απεγευσατο,
προτερον απεχομενος κρεωδαισιας εξ οτου Βαρδας ο εκ της προτερας αυτου
γυναικος αποτεχθεις αυτωι υιος, ιππαζομενος εν τωι πεδιωι και τωι οικειωι προσπαιζων
ανεψιωι τωι Πλευσηι, μετα δορατος βληθεις ακουσιως τεθνηκε. τουτο δε ειτε
εγκρατευομενος εποιει ειτε και λαθειν τους κρατουν τας υποκρινομενος, μονος αν
ειδειη μετα θεον εκεινος. του γα 2.352 μου δε τελεσθεντος εν τηι κατα το παλατιον
νεαι εκκλησιαι, επειπερ ημελλεν εισοδος εν τωι θυσιαστηριωι γενεσθαι, της χειρος
κατεχων αυτον ο Πολυευκτος και ταις ιεραις εγγισας κιγκλισιν, εισεισι μεν αυτος εις
τα αδυτα, εκεινον δ' εξωθησεν οπισθεν, επειπων μη προτερον συγχωρηθησεσθαι
αυτον εις το θυσιαστηριον εισελθειν, πριν αν δεξηται επιτιμια δευτερογαμουντων.
ελυπησε δε εν τουτωι τον Νικηφορον, και ου διελιπεν εγκοτων αυτωι μεχρι της τελευ
της. διεδεδοτο δε και λογος απανταχου, ος ου μικρως διεταραξε την εκκλησιαν,
οτιπερ ο Νικηφορος απο του αγιου βαπτισματος αναδοχος εγενετο των της
Θεοφανους ενος παιδων. ταυτης δε της φημης ως ευλογου αφορμης δραξαμενος ο
Πολυευκτος η χω ρισθηναι αυτον απεμαχετο της γυναικος κατα τον κανονα η της
εκκλησιας αναχωρειν. ο δη και πεποιηκε, της Θεοφανους εξεχο μενος.
συγκαλεσαμενος δε τους ενδημουντας επισκοπους εν τηι πολει και τους της
συγκλητου λογαδας, σκεψιν περι τουτου προε θετο. παντες δε ουτοι του
Κοπρωνυμου ειναι τον νομον ελεγον, και δεον αυτον μη φυλαττεσθαι εκριναν. τουτ'
αρα και λιβελλον αφεσεως υπογραψαντες τουτωι επιδεδωκασιν. ετι δ' αναβαλλο
μενον τον Πολυευκτον κοινωνησαι τωι βασιλει ο Καισαρ επληροφορησεν ως ουκ
αναδοχος γεγονεν. αλλα και Στυλιανος ο πρω τοπαπας του μεγαλου παλατιου, εξ ου
 
 
 

426
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτου ελεγετο η τοιαυτη φημη διαδραμειν, ενωπιον ελθων της συνοδου και της
συγκλητου 2.353 εξωμοσατο μητ' ιδειν μητε προς τινας ανειπειν ως αρα Βαρδας η
Νικηφορος αναδοχος γενοιτο. ο δε Πολυευκτος καιπερ φανερως επιορκουντα ειδως
τον Στυλιανον, το της συντεκνιας συγκεχωρηκεν εγκλημα, και ο παλαι ενισταμενος
δευτερογαμιας επιτιμιον επι θειναι και το μεγα τουτο παρηκεν αμαρτημα.
Νικηφορος δε τωι πρωτωι της αυτου βασιλειας ετει εκπεμπει κατα των εν Σικελιαι
Σαρακηνων τον πατρικιον Μανουηλ και νο θον υιον πατραδελφου αυτου Λεοντος,
του χρηματισαντος δομε στικου των σχολων και επι Ῥωμανου του γεροντος
τυφλωθεντος, στρατον αυτωι δους και στολον αξιομαχον· αδοξιαν γαρ εδοκει
προστριβεσθαι εαυτωι, ει τουτου κρατουντος η Ῥωμαιων βασιλεια δασμοφορει τοις
Σαρακηνοις. αλλ' αναγκαιον ειπειν επιδραμον τας τις η προς τους Σαρακηνους
δασμοφορια, και οθεν ειληφε την αρχην. της πολεως γαρ των Συρακουσων υπο των
εν Ἀφρικηι Σαρακηνων αλουσης επι των χρονων Βασιλειου του Μακεδονος, και την
ολην συνεβη νησον υπ' αυτων κατασχεθηναι και τας αυ της πολεις κατασκαφηναι,
της Πανορμου μονης περιποιηθεισης, εξ ης ως εκ τινος ορμητηριου ορμωμενοι οι
Ἀγαρηνοι την αντιπε ραθεν γην επεκτησαντο. εκειθεν δε διαπορθμευομενοι τας
νησους εδηιουν αχρι Πελοποννησου, και οσον ουπω προσδοκιμοι παραστη σεσθαι
ησαν. αμηχανων δε ο βασιλευς Βασιλειος, και αξιον υπηρετην αναζητων της
τοιαυτης υπηρεσιας, τον πατρικιον εκρινε 2.354 Νικηφορον και δομεστικον των
σχολων, επωνυμιαν φεροντα του Φωκα, απο τινος των προγονων αυτου
αριστευσαντος. παππος ο Νικηφορος ην του βασιλεως Νικηφορου, ανηρ γενναιος τε
και συνετος, τα προς θεον τε ευσεβης και τα προς ανθρωπους δικαιος. ουτος μετα
τινος στρατου εις Ἰταλιαν περαιωθεις εντος ολιγου τους Σαρακηνους της Ἰταλιας
απηλασε και εν Σικελιαι ησυχαζειν ηναγκασε. τουτου του ανδρος και ναον λεγεται
δομησασθαι τους Ἰτα λους εις μνημην αληστον της αυτου αρετης, ου δια την ελευθε
ριαν μονην αλλα και δι' ετερον εργον αξιαφηγητον.
Οι γαρ Ῥω μαιοι εν τωι μελλειν οικαδε υποστρεφειν μετα του σφων στρατη
γου πολλους των Ἰταλων κατασχοντες εσπευδον δουλους εις την περαιαν
διαβιβασαι· ου γνωσθεντος μηδεν ολως ειπων ο Νικη φορος μηδ' υπονοιαν τινα
δεδωκως προ του εν Βρεντεσιωι γενεσθαι (εκειθεν γαρ εμελλον προς την Ἰλλυριδα
διαπεραν), ως εκεισε εγενοντο, αυτος δι' εαυτου εκαστον των στρατιωτων
εμβιβαζων τοις πλοιοις περαν παρεσκευαζε, και ουτω τους εγχωριους ειασε την
εαυτων χωραν αδεως κατοικειν. διετελεσεν ουν ειρηνευουσα η Ἰταλια μεχρι των
χρονων του πορφυρογεννητου Κωνσταντινου και της αυτου μητρος· επ' εκεινων δε
παλιν κινηθεντες οι Σαρα κηνοι μηδενος κωλυοντος την Ἰταλιαν κατετρεχον.
συνιδοντες ουν οι κρατουντες ως ουχ οιοι τε εισι προς τε τους ευους Σαρακηνους
και προς τους εσπεριους αντεχειν, ηδη και των Βουλγαρων τας 2.355 σπονδας
λελυκοτων, σπεισασθαι εγνωκεισαν μετα των εν Σικελιαι Σαρακηνων. εγενοντο ουν
συμφωνα δι' Ευσταθιου του στρατηγου Καλαβριας, ενος οντος των βασιλικων
θαλαμηπολων, εφ' ωι δασμον ετησιον διδοσθαι τοις Σαρακηνοις χρυσιου χιλιαδας
κβʹ. γενομενων δε των σπονδων Ἰωαννην πατρικιον τον επικλην Μου ζαλωνα
στρατηγον της Καλαβριας προυβαλοντο, ος φορτικως καταρχων των εγχωριων υπ'
αυτων απεσφαγη, προσχωρησαντων τωι ρηγι Λογγιβαρδιας ∆ανδουλφωι, Ῥωμανου
του γεροντος αρτι τα σκηπτρα κατεχοντος Ῥωμαιων. υφ' ου συμφερον ενομισθη
στρατιωτας πεμφθηναι μετα νεων, το απορραγεν της ολοτητος μερος
επανασωσασθαι. προσεπεμφθη δε Κοσμας πατρικιος Θεσ σαλονικευς, γνωριμος ων
τωι ∆ανδουλφωι. και περαιωθεις ουτος εις Ἰταλιαν και τωι ∆ανδουλφωι συμμιξας
παρηινει αποσχεσθαι της χωρας Ῥωμαιων και τωι βασιλει συμφιλιωθηναι και αντι
 
 
 

427
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεμιου φιλον αυτον ποιησαι και συμμαχον. απαναινομενου δε τουτου το πρωτον,
ο Κοσμας ανηρ φρονιμος ων και συνετος "εμοι μεν" ειπε προς τον ∆ανδουλφον
"χρεος ην τα σωτηρια συμβουλευσαι τωι φιλωι. ει δ' αυτος πεισθηναι μοι ου θελεις τα
λυσιτελη συμ βουλευοντι, τοτε γνωσηι της αληθειας διαμαρτησας κατα πολυ, οταν
σεαυτον τε και το εθνος απαν τοις μεγιστοις υποβαλων κιν δυνοις απαγορευσεις, μη
δυναμενος προς ουτω μεγαλην και ισχυ ραν αντιταττεσθαι δυναστειαν." συνεις ουν
ο ∆ανδουλφος τα 2.356 δεοντα συμβουλευειν τον πατρικιον, εδεξατο την παραινεσιν
και εσπεισατο, νουθετησας και τους αρχοντας των αποσταντων θεμα των τηι
προτεραι προσδραμειν αρχηι και τον σφων επιγνωναι βασι λεα, ων πεισθεντων
ειρηνη βαθεια παλιν κατειχε τα εν Ἰταλιαι και Λογγιβαρδιαι πραγματα. Ὁ δε των
Βουλγαρων αρχηγος Συμεων πολλα κατα Ῥω μαιων στησας τροπαια και
φρονηματισθεις επι τουτοις και την Ῥωμαιων ωνειροπολει βασιλειαν. τοινυν προς
Φατλουν τον δυ ναστην των Ἄφρων εκπεμψας προετρεπετο στολον κατα της βα
σιλιδος αναγαγειν, υπισχνειτο δε και αυτος δια Θραικης ελθειν πολυν και βαρυν
στρατον επαγομενος, και γενομενων υφ' εν των στρατευματων δια τε γης και
θαλασσης εκπολιορκησαι την βασι λευουσαν, και τον ταυτης πλουτον διανειμασθαι
επ' ισης, και αυτον μεν επ' οικου υπονοστησαι, τουτον δε τηι Κωνσταντινου πολει
καταλιπειν. ελαθον ουν οι Βουλγαροι προς την Ἀφρικην αποπλευσαντες, και
δοξαντος του Συμεων ωφελιμα παραινειν ειληφασι τινας Σαρακηνους ελλογιμους
ωστε εμπεδωσαι τα δε δογμενα. εν τωι υποστρεφειν δε περιπιπτουσι τοις Καλαβροις
και προς το Βυζαντιον αναπεμπονται μετα των Σαρακηνων. ους ιδων ο βασιλευς
(Ῥωμανος δε ην ο γερων) και την κοινοπραγιαν μαθων ακριβως, και ως ει τουτο
γενηται κατανοησας ου μικραις φροντισιν υποπεσειται, δειν ωιηθη μεγαλοφροσυνηι
και ευεργεσιαι τους Σαρακηνους αναχαιτισαι της παρουσης ορμης. τους μεν ουν 2.357
Βουλγαρους εθετο εν φυλακηι, δωροις δε τους Σαρακηνους αδροις φιλοτιμησαμενος,
ετι δε και ξενια τωι αυτων εκπεμψας δεσποτηι πολυτιμα, απαθεις κακων εξαπεστειλε,
φραζειν ειπων τωι κυριωι αυτων ως ουτως αμειβειν οιδασιν οι βασιλεις Ῥωμαιων
τους εαυ των πολεμιους. απελογισατο δε και περι της ετησιου δασμοφο ριας, ως ουκ
αναβοληι τουτο και υπερθεσει υστερησεν, αλλα δια την επικρατουσαν τηνικαυτα
κατα τον τοπον ταραχην. επαναδρα μοντων ουν προς τον οικειον δυναστην των
Σαρακηνων, και α τε παθοιεν προς του βασιλεως διηγησαμενων και τας εις αυτους
φιλο φροσυνας εξυμνησαντων, αποδεδωκοτων δε και απερ επηγοντο προς εκεινον
δωρα, ησθεις ο Φατλουμ επι πασιν οις ηκουσε, των τε οφειλομενων αυτωι φορων τα
ημιση Ῥωμαιοις εχαρισατο και απο των εικοσι και δυο χιλιαδων τας ενδεκα
εκκεκοφεν. εδιδοντο ουν εξ εκεινου μεχρι της του Νικηφορου αναρρησεως τοις
Σαρακη νοις ταυτα. αλλα σωφρονουντων μεν αρχοντων και δικαιων ταις χωραις
τυγχανοντων, αυτοι τε οι αρχομενοι αλυπον ηγον βιον και ζωην, και ο δασμος
απεδιδοτο τοις Σαρακηνοις απραγμονως. οπηνικα δ' η αρχη αδικοις και πλεονεκταις
ενεπιστευετο, και το υπηκοον εκακουτο και αι προς τους Σαρακηνους σπονδαι διε
σειοντο. και γαρ δη παρα του πορφυρογεννητου ο Κρηνιτης Χαλδιας της Καλαβριας
γενομενος στρατηγος τους εν Ἀφρικηι και Σικελιαι Σαρακηνους μελλοντας αρδην υπο
του λιμου και του πολεμου των εν Κυρηνηι Σαρακηνων απολωλεναι, δι' οικειαν
2.358 πλεονεξιαν ανεκτησατο και τους υπο χειρα ου μετριως εκακωσε· πασας γαρ τας
προς το ζην αφορμας ευωνως απο των εγχωριων ωνουμενος πολλου τοις
Σαρακηνοις επιπρασκεν, απραγμονως παρε χουσι τας τιμας τωι ευπορως εχειν
χρυσιου δια την εκ του λιμου και των πολεμων στενοχωριαν. πλην ο μεν Κρηνιτης
υπο του Κωνσταντινου παραλυθεις της αρχης τα τε χρηματα αφηιρεθη μετ' αισχυνης
και καταγηρασας απεθανε· κατα δε τον του πολε μου καιρον φυγαδας Καρχηδονιους
 
 
 

428
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτομολησαντας οι Ῥωμαιοι εδεξαντο, ους ουδαμως απηιτουν οι Καρχηδονιοι.
μαλλον μεν ουν και τον ετησιον δασμον συνεχωρουν, δεδοικοτες μη πως κω
λυσωσιν οι Ῥωμαιοι σκανδαλισθεντες την των επιτηδειων ωνην και κινδυνευσωσιν
ουτοι διαφθαρηναι λιμωι. υστερον δε του πο λεμου διαλυθεντος τους τε αυτομολους
εζητουν και την δασμοφο ριαν. μηδενος δε παρεχοντος αυτοις διελυσαν την
ειρηνην, και περαιουμενοι καθ' εκαστην την Καλαβριαν εδηιουν. Κωνσταν τινος
τοινυν ο βασιλευς μη θελησας, ωσπερ ο πενθερος αυτου, μειλιχιως υπελθειν τους
Σαρακηνους και την ειρηνην ανανεωσα σθαι, αλλα πολεμωι μαλλον κριναι τα
πραγματα διανοηθεις, δυ ναμιν αξιομαχον συναγειρας και αρχοντα επιστησας αυτοις
τον πατρικιον Μαλακηνον εις Καλαβριαν απεστειλεν, ενωθηναι κε λευσας τωι
στρατηγωι της χωρας (Πασχαλιος δ' ουτος ην, ο προ μικρου μνημονευθεις) και κοινηι
μετ' αυτου αναδεξασθαι τον παρα των Καρχηδονιων και Σικελων επισειομενον
πολεμον. επε 2.359 στησε δε και τωι πεμφθεντι στολωι τον Μακροιωαννην. οιτινες
κατα χωραν γενομενοι μυρια εδρων εις τους αυτοχθονας κακα, πλεονεκτουντες και
αλλα ποιουντες α και αυτοι αν ωκνησαν οι πο λεμιοι. ταυτα πυθομενος ο των
Σαρακηνων αμηρας Ἀβουλχαρε (ηδη γαρ ο Φατλουμ ετεθνηκει) και τους εαυτου
παραθαρρυνας, και μη φοβηθηναι παραινεσας στρατον τοιαυτα εις τους οικειους
ενδεικνυμενον τα κακα, πολεμον υπαντιασας συνιστησι κραταιον, και νικην ηρατο
αριστην τε και καλλιστην· μικρου γαρ αν εαλω σαν και οι στρατηγοι ζωγριαι. Μετα
δε τουτο Κωνσταντινος ο βασιλευς Ἰωαννην ασηκρη τις, τον την επωνυμιαν
Πιλατον, περι ειρηνης εκπεμπει διαλεξο μενον τοις Σαρακηνοις. ειωθοτες δ' ουτοι
μη ταις νικαις επαιρε σθαι αλλα την ειρηνην και κρατουντες ασπαζεσθαι, προθυμως
υπηκουσαν και επι τινα χρονον ειρηνην εθεντο. τουτου δε διερ ρυηκοτος παλιν
διαπερωντες ελεηλατουν τους Καλαβρους. και παλιν ο Κωνσταντινος δυναμιν κατ'
αυτων και ναυτικην εκπεμπει και πεζικην· ηρχον δε της μεν ναυτικης δυναμεως ο
την επωνυ μιαν Κραμβεας και ο Μωρολεων, εστρατηγει δε των πεζων ο πατρικιος
Ῥωμανος ο Ἀργυρος. γενομενοι δ' εν Ὑδρουντι καιτας ναυς νεωλκησαντες
ηυτρεπιζοντο προς τον εις Σικελιαν απο πλουν. οι δε Σαρακηνοι τηι φημηι
διαταραχθεντες (επισταται γαρ αυτη τα μικρα μεγεθυνειν και τα πραγματα προς το
φοβερω τερον εξαγγελλειν) και μη τι παθωσι δεισαντες δια το αιφνιδιως 2.360
αυτοις απαρασκευοις γειτονησαι τους πολεμιους, Πανικωι δειματι συσχεθεντες και το
εαυτων καταλιποντες στρατοπεδον εφυγον εκ του Ῥηγιου και προς την Σικελιαν
διεπεραιωθησαν. εν δε τωι προς Πανορμον αποπλειν βαρυτατωι χειμωνι
περιπεσοντες, και των σκαφων υπο του κλυδωνος συντριβεντων, μαλλον δε υπο
Χριστου του θεου του παρ' αυτων βλασφημουμενου, διολωλασιν απαντες.
σπενδονται τοινυν τοις Ῥωμαιοις, και διετηρηθη τα της ειρηνης μεχρι της
αναρρησεως του Φωκα. αρτι δ' ουτος αναγορευθεις βασιλευς, περα δεινων
ηγησαμενος δασμοφορησαι Σαρακηνοις, τον Μανουηλ, ως ειπομεν, αποστελλει μετα
δυνα μεως κατ' αυτων. ουτος δε νεαν αγων την ηλικιαν και στρατιω ταις
κατατεταχθαι, ου μην γε και στρατηγειν αξιος ων, υπαρ χων δε και πολλοις αλλοις
παθεσι κατασχετος και μηδεν των τα κρειττω συμβουλευοντων επιστρεφομενος, εν
τισι τοποις τραχεσι τε και δυσβατοις της Σικελιας μετα παντος αποκλεισθεις του
στρατου παραδιδοται πανωλεθριαι. εαλω δε ζωγριας και Νικη τας πατρικιος και του
στολου δρουγγαριος ο ευνουχος, και εις Ἀφρικην δεσμιος πεμπεται. και ο μεν
Μανουηλ τοιαυτης ετυχε της καταστροφης, παραιτιος απωλειας γενομενος και
παντι τωι στρατωι.
Ὁ δε βασιλευς εν τουτωι τωι χρονωι εκπεμπει κατα Κιλικιας Ἰωαννην
μαγιστρον και δομεστικον των σχολων της ανατολης ηδη προβεβλημενον, τον
 
 
 

429
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τζιμισκην. γενομενος δ' ουτος προς πολιν Ἄδαναν, και πληθος καταλαβων
επιλεκτων Ἀγαρηνων συνειλεγμε 2.361 νων εκ πασης της Κιλικιας, συμπλεκεται
τουτωι και τρεπεται κατα κρατος. οι μεν ουν αλλοι των Ἀγαρηνων νομωι πολεμου
κατεκο πησαν· μερος δε του στρατου ωσει πεντακισχιλιοι τον αριθμον οντες
φευγουσιν εις τινα λοφον δυσβατον και αποκρημνον, πεζοι τους ιππους αποβαντες,
και τηι του τοπου θαρρησαντες ευκαιριαι ευρωστως τους επιοντας ημυνοντο. ους και
περιστοιχισας ο Ἰωαν νης, οτι μη μεθ' ιππων οιος τε ην αυτοις συμβαλειν, πεζευσαι
προσταξας τους στρατιωτας ανεισι μετ' αυτων πεζος και αυτος. και
καταγωνισαμενος παντας απεσφαξε, νωτα μηδενος δεδωκοτος, ως ρευσαι δια του
πρανους εις το πεδιον το αιμα ποταμηδον, και απο τουτου του συμπτωματος
κληθηναι τον βουνον βουνον αιμα τος. τουτο το εργον επι πλεον εξηρε το ονομα του
Ἰωαννου, και τοις Σαρακηνοις τελειας καταστροφης γεγονεν αιτιον. Ὁ δε
Νικηφορος κατα το δευτερον ετος της αυτου βασιλειας, εν μηνι Ἰουλιωι ινδικτιωνος
ζʹ, εξεισι κατα Κιλικιας συν βαρει στρατωι Ῥωμαιων και συμμαχων Ἰβηρων και
Ἀρμενιων, εχων Θεοφανω την γαμετην συν τοις τεκνοις αυτης. εκεινην μεν ουν
εξωθεν της Κιλικιας εν τινι φρουριωι καταλιμπανει, ∆ριζιωι κα λουμενωι, αυτος δε
εισελθων εις Κιλικιαν Ἀναζαρβαν και Ῥωσσον και Ἄδαναν τας πολεις και ετερα ουκ
ολιγα φρουρια κατεστρε ψατο. επι δε την Ταρσον και την Μοψου εστιαν απελθειν
ουκ εθαρρησε, χειμωνος ηδη καταλαβοντος. και στρατον τον απο χρωντα
καταλιπων εκεισε εξεισιν εν Καππαδοκιαι παραχειμασων. ηρος δε αρχομενου παλιν
εισηλθεν εν Κιλικιαι, και διχηι διελων τα 2.362 στρατευματα την μεν Ταρσον
πολιορκειν αφηκε Λεοντα τον αδελ φον, αυτος δε το λοιπον αραμενος της στρατιας
τηι Μοψου εστιαι προσεσχεν. ενεργωι δε χρησαμενος τηι πολιορκιαι, εχων δε και τον
λιμον επαρηγοντα, παραλαμβανει το εν μερος της πολεως· τεμνεται γαρ η πολις
αυτη μεσον τωι Σαρωι ποταμωι, ως δοκειν δυο πολεις ειναι. του ενος ουν, ως ειρηται,
μερους αλοντος επι το ετερον οι Σαρακηνοι καταφευγουσι, το εαλωκος πανταχοθεν
υφαψαντες. σφοδροτεραι δε χρησαμενου του βασιλεως τηι πολιορ κιαι εαλω και το
ετερον μερος, μηδενος εκειθεν διαφυγοντος. ο δε την Ταρσον παρακαθημενος Λεων
ο του βασιλεως αδελφος, επι χορτολογιαν και συλλογην των επιτηδειων μερος
αποστειλας της στρατιας εξαρχον εχουσης τον Μοναστηριωτην, ητυχησεν·
αφυλακτως γαρ διασκεδασθεντας τους προνομευοντας νυκτος οι Ταρσεις
εξελθοντες, ως μηδενι συναισθησιν της εξοδου παρεσχη κεναι, επιτιθενται
διεσπαρμενοις αυτοις, και ουκ ολιγους διε φθειραν, εν οις ην και ο Μοναστηριωτης
αυτος. την δε της Μοψου εστιας αλωσιν οι Ταρσεις εγνωκοτες, πιεζομενοι δε τηι
πολιορκιαι και τωι λιμωι, διεπρεσβευσαντο προς τον Λεοντα, επι καλουμενοι τον
βασιλεα και λιπαρουντες απαθεις κακων φυλα χθηναι και την εαυτων
παραδεδωκεναι πολιν. ο δε ρητον τι φορ τιον εκαστον αφεις αποφερεσθαι, τον
αλλον απαντα πλουτον κατ εσχε της πολεως. μετα δε τρεις ημερας του την πολιν
αλωναι 2.363 στολος μεγιστος εξ Αιγυπτου βοηθησων τηι Ταρσωι παρεγενετο, 2.363
πληρης υπαρχων σιτου και των αλλων των προς το ζην αναγκαιων. ου συνεχωρηθη
δε προσσχειν τηι γηι ουδ' αποβηναι παρα των υπο του βασιλεως ταχθεντων την
παραλιαν τηρειν στρατιωτων. και μη εχοντες ο τι χρησονται τοις παρουσιν
υπεστρεψαν, ναυαγιοις μεγαλοις περιπεσοντες απο τε ανεμων αταξιας και της
επιθεσεως των του βασιλεως πολεμικων πλοιων. δηιωσας δε και τεφρωσας και τας
λοιπας πολεις της Κιλικιας, τωι Ὀκτωβριωι μηνι της εννα της ινδικτιωνος
υπεστρεψεν εις Κωνσταντινουπολιν, εχων μεθ' εαυτου και τας της Ταρσου πυλας και
τας της Μοψου εστιας, ας και χρυσωι καταστιξας εξωθεν αναθημα τηι βασιλιδι
διεκομισε, τας μεν κατα την ακροπολιν στησας, τας δε κατα το της χρυσης πορτης
 
 
 

430
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τειχος. διεκομισε δε και τωι θεωι δωρον και δεκατην της εαυτου στρατειας τους
αιχμαλωτισθεντας τιμιους σταυρους, οπη νικα δομεστικος των σχολων ων ο
Στυπειωτης και την Ταρσον παρακαθημενος παντελει πανωλεθριαι τηι οικειαι
αβουλιαι καθυπε βαλε τα στρατευματα· ους δη και τωι πανσεπτωι τεμενει της του θεου
λογου σοφιας ανεθετο. Τωι δε αυτωι δευτερωι της αυτου βασιλειας χρονωι ο Νικηφο
ρος και πασαν την νησον Κυπρον τηι των Ῥωμαιων προσηγαγεν επικρατειαι, τους
Ἀγαρηνους απελασας εκειθεν δια Νικητα πατρι κιου του Χαλκουτζη. 2.364 Τωι δε
τριτωι ετει της βασιλειας αυτου, εαρος επισταντος, παλιν εισβολην εποιησατο κατα
Συριας ο βασιλευς. και γενομε νος κατα την Ἀντιοχειαν ταυτηι μεν ου προσεβαλεν,
ελπισας μηδε την ακοην αυτου υποστησεσθαι τους Ἀντιοχεις εκπεπληγμενους τα εις
τας πολεις της Κιλικιας συμβεβηκοτα. αλλα παρελθων αυτην εις τα ενδοτερα μερη
της Συριας εχωρησε, και πολεις πολλας και χωρας καταστρεψαμενος προς τωι
Λιβανωι κειμενας και τηι παραλιαι τωι ∆εκεμβριωι μηνι υπεστρεψεν. ευσθενως δε των
Ἀν τιοχεων προσδεχομενων τον πολεμον δια το πλειστον λαον εκ της περιοικιδος
εισελθειν εις την πολιν επι βοηθειαι, επιλελοιποτων δε και των αναγκαιων τωι
Ῥωμαικωι στρατωι, γενεσθαι δε και τελμα αδιεξιτητον εκ του πολυν ομβρον
ουρανοθεν καταρραγηναι, υπε χωρησεν απρακτος και την βασιλιδα κατελαβε,
φερων μεθ' εαυ του και τον εχοντα αχειροτευκτον εκτυπωμα της μορφης του Χρι
στου και θεου ημων κεραμον, ον ευρεν εν Ἱεραι πολει ταυτην πε πορθηκως, και των
τριχων του βαπτιστου Ἰωαννου βοστρυχον ενα πεπιλημενον αιματι.
Τοιουτος δ' ων ο Νικηφορος και τοιαυταις χρησαμενος στρατηγιαις και επι
τοσουτον τα Ῥωμαιων αυξησας πραγματα (κατεσχε γαρ πλεον των εκατον πολεων
και φρουρια Κιλικιας τε και Συριας και Φοινικης Λιβανησιας, ων μεγιστα και
επισημο τατα η Ἀναζαρβος και η Ἄδανα, η Μοψου εστια, η Ταρσος, το Παγρας, το
Συννεφιον, η Λαοδικεια, το Χαλεπ, εθετο δε και 2.365 υποφορους την τε εν Φοινικηι
Τριπολιν και την ∆αμασκον) ομως μισητος εγενετο παρα παντος ανθρωπου, και
παντες εδιψων την τουτου θεασασθαι καταστροφην. τας δε αιτιας απαριθμησει ο
λογος εν καιρωι τωι προσηκοντι. Ὑποστρεφων δ' ο Νικηφορος εξ Ἀντιοχειας προς
την βασι λιδα, εν τωι διερχεσθαι τον Ταυρον, ο Μαυρον ορος εγχωριως λεγεται,
φρουριον κατα το μεσον του ορους δομησαμενος εν τινι λοφωι ερυμνοτατωι, Μιχαηλ
τον Βουρτζην πατρικιον τιμησας εν τωι φρουριωι κατελιπε, στρατηγον ονομασας
τουτον του Μαυρου ορους, επισκηψας προσμενειν αγρυπνως και τους Ἀντιοχεις
πασηι μηχανηι κωλυειν εξιεναι και τα προς ζωην εισκομιζεσθαι επιτηδεια. κατελιπε
δε και Πετρον ενα των εαυτου ευνουχων, δουλον υπαρ χοντα, δραστηριον
ανθρωπον, ον δη και στρατοπεδαρχην πεποιη κεν εν Κιλικιαι, εις παραχειμασιαν τον
στρατον διασκορπισαι κε λευσας, και την αυτου μενειν εις τουπιον ετος ελευσιν.
ελεγετο δ' οτι δυναμενος εξ εφοδου ελειν την Ἀντιοχειαν ο βασιλευς ουκ ηθελησεν,
αλλ' εξεπιτηδες παρειλκε και παρεβιβαζε την ταυτης κατασχεσιν, δεδιως τον
φημιζομενον λογον· και γαρ δη και εν τοις απαντων εφερετο στομασιν ως αμα τηι
αλωσει της πολεως Ἀντιοχειας και ο βασιλευς τεθνηξεται. αμελει και τωι τοιουτωι
λογωι δειλαινομενος ουτ' αυτος προσεπελασε τηι Ἀντιοχειαι, και τωι Πετρωι δε και τωι
Βουρτζηι παρηγγειλε μηδεμιαν προσβολην ποιη σασθαι κατ' αυτης. αλλ' εκεινος μεν
ταυτα καταστησαμενος, ως ειπομεν, εισεισιν εις την βασιλευουσαν· ο Βουρτζης δε τηι
2.366 Ἀντιοχειαι γειτονων και κλεος εαυτωι ασβεστον περιποιησασθαι ιμειρομενος,
μικρα φροντισας των του βασιλεως υποθηκων, νυ κτωρ και μεθ' ημεραν εσκεπτετο
ει πως δυνηθειη κατασχειν την πολιν. απηιει ουν συνεχως και λογους μετα των
Ἀντιοχεων εκινει συμβατικους. αλαζονευομενων δ' εκεινων και τας συμβασεις
διωθουμενων, ελαθεν εκεινος φιλιωθεις τινι των Σαρακηνων (Αυλαξ ουτος ην), ον
 
 
 

431
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποκλεψας δωροις και υποσχεσεσιν ισχυσε λαβειν το μετρον ενος των προς δυσιν
της Ἀντιοχειας πυργων Καλα τουνομα. και μετα τουτου τεκτηναμενος κλιμακας
προς το ακρον εξικνουμενας του πυργου, νυκτα τε αφεγγη επιτηρησας και επομβρον,
ελαθε τας κλιμακας προσερεισας τωι πυργωι. και αναβας μετα τριακοσιων των υπ'
αυτον τους μεν φυλακας απο σφαττει του πυργου, ετι δε και του γειτονουντος αυτωι·
και μετα των τριακοσιων τους δυο τουτους πυργους κατεσχηκως αγγελον ευθεως
εκπεμπει προς τον στρατοπεδαρχην, μηνυων επιταχυναι και ελθειν μετα παντος του
στρατου ως της πολεως ηδη κατα σχεθεισης. ο δε Πετρος τας αγγελιας δεξαμενος
ωκνει και ανε δυετο, την εκ του βασιλεως δεδοικως αγανακτησιν, μη τι και κακον
απολαυσηι ως παραβατης των αυτου προσταγματων. εγκει μενου δε του Βουρτζη και
αλλον επ' αλλωι πεμποντος αγγελον και την ελευσιν επιταχυνοντος, και
πληροφορουντος ως επι πλεον αντεχειν ου δυναται προς την πολιορκιαν (και γαρ δη
μαθοντες οι Ἀντιοχεις την των πυργων κατασχεσιν συνερρεον πανταχοθεν και
εκπολιορκειν τους πυργους ηπειγοντο, βελη δ' αφεντες παν 2.367 τοδαπα και
μηχανας ποικιλας το πυρ υφηπτον, και αλλα εποιουν οποσα ποιειν εδει τους
κινδυνευοντας συν γυναιξι και τεκνοις απο λωλεναι, αποβαλειν δε και πολιν πασων
υπερκειμενην των ανα την εω πολεων) πτοηθεις δ' ο στρατοπεδαρχης μη τοσουτων
απο λωλοτων και τηλικουτων ανδρων δια την εκεινου απειθειαν και πολεως
τηλικαυτης υποστηι ζημιαν η πολιτεια Ῥωμαιων, ακων και μη βουλομενος
καταταχησας παρεγενετο συν παντι τωι στρατωι, ευρων τους περι τον Βουρτζην λιαν
απειρηκοτας· επι τρισι γαρ νυχθημεροις ησαν πολιορκουμενοι. ου την εφοδον
εγνωκοτες οι Ἀντιοχεις παρελυθησαν τας ψυχας και της συντονιας ενεδωκαν.
αδειας δε λαβομενος ο Βουρτζης κατεισι προς την πυλην, και σπαθηι τον μοχλον της
κλειδος διατεμων ανοιγνυσι τας πυλας, και τον Πετρον εισαγει συν παντι τωι
στρατευματι. και ουτω παρ εληφθη η μεγαλη και περιφανης Ἀντιοχεια. οπερ
πυθομενος ο Νικηφορος, ευφρανθηναι δεον επι αλωσει τηλικαυτης πολεως και τα
κατ' αυτον επιτρεψαι θεωι, ο δε τουναντιον ηλγησε την ψυχην τον στρατοπεδαρχην
τε εν αιτιαις ειχε, και τον Βουρτζην ου μονον ουκ απεδεξατο της προθυμιας και της
ανδριας και γερα παρεσχεν επαξια της αυτου ανδραγαθιας, αλλα και υβρεσι πλυνας
παρελυσε της αρχης και οικοι μενειν επεταξεν. Αυτη η αιτια και τα λοιπα τα
ρηθησεσθαι μελλοντα μιση τον τοις πασι και βδελυκτον τον Νικηφορον ειργασαντο.
πρωτον μεν γαρ, οτε την αρχην τα κατ' αυτον εκινηθη, μυριαις πλημ μελειαις
χρωμενων των συν αυτωι στρατιωτων επιστροφην ουκ 2.368 ετιθει, λεγων "ουδεν
θαυμαστον ει εν τοσουτωι πληθει λαου ατα κτουσι τινες·" και αυθις εισελθων εις την
πολιν πολλων και δια φανων και ιδιωτων αρπαγεντων ουδεμιαν εκδικησιν
εποιησατο, αλλα παρεβλεπετο τας ατοπους πραξεις, ενευωχουμενος ταις ασελγειαις,
αις οι ατακτουντες προσκειμενοι κακως τους πολιτας διετιθουν, και ταυτα
συνεργησαντας αυτωι προς την της βασιλειας αναληψιν ου μικρως. ειτα και προς
ταξειδιον συνεχως εξιων δει νως εκακου το υπο χειρα ου μονον προσθηκαις
συντελειων και αλ λαις συνεισφοραις παντοιων ειδων αλλα και λεηλασιαις
ανυποστα τοις, προς τοις ειρημενοις εκκοψας και μερος τι των παρεχομενων τηι
συγκλητωι βουληι φιλοτιμηματων δια το, ως ελεγε, σπανιζειν χρηματων εν τοις
πολεμοις, προς δε και τας παρεχεσθαι τυπω θεισας δοσεις προς ευαγεις οικους και
εκκλησιας παρα τινων ευσεβων βασιλεων τελεον εκκοψας, και νομον εκθεμενος μη
τας εκ κλησιας ακινητοις πλατυνεσθαι, κακως φασκων υπο των επισκο πων
δαπανασθαι τα πτωχικα χρηματα και τους στρατευομενους ολιγουσθαι, και το δη
παντων χαλεπωτερον, και νομον εκθεμε νος, εν ωι και τινες επισκοποι των
ευριπιστων και κολακων υπε γραψαν, διοριζομενον μη ανευ της αυτου γνωμης και
 
 
 

432
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτροπης επισκοπον η ψηφιζεσθαι η προχειριζεσθαι. επισκοπου τε τεθνη κοτος
βασιλικον εκπεμπων ανθρωπον εσταθμημενην ποιειν την εξοδον προσεταττε, και τα
περιττα ανελαμβανετο. και αλλα 2.369 τινα διαταγματα διετιθει πασαν ιδεαν
αναγκης υπερεκπιπτοντα, α κατα μερος διεξιεναι μεγαληγορου δειται και φρενος και
γλωτ της. εσπουδασε δε και νομον θειναι τους εν πολεμοις αποθνησκοντας
στρατιωτας μαρτυρικων αξιουσθαι γερων, εν μονωι τωι πολεμωι τιθεμενος και ουκ εν
αλλωι τινι την της ψυχης σωτηριαν. κατηπειγε δε και τον πατριαρχην και τους
επισκοπους συνθεσθαι τωι δογματι· αλλα τινες τουτων γενναιως αντισταντες
απειρξαν αυτον του σκοπου, προθεντες εις μεσον τον του μεγαλου Βασι λειου
κανονα, επι τριετιαν ακοινωνητους ειναι λεγοντα τους πολε μιον εν τινι πολεμωι
ανηιρηκοτας. ηλαττωσε δε και το νομισμα, το λεγομενον τεταρτηρον επινοησας.
διπλου δε του νομισματος εκτοτε γεγονοτος, η μεν εισπραξις των δημοσιων φορων
το βαρυ τερον απηιτει, εν δε ταις εξοδοις το μικρον εσκορπιζετο. νομου δε και εθους
οντων παντος χαρακτηρα βασιλεως, ει μη τωι σταθμωι ελαττοιτο, δυναμιν εχειν
ισοτιμον, ο δε τον εαυτου προκεκρισθαι ενομοθετησεν, υποβιβασας τους των αλλων.
εξ ης αιτιας ου μικρως εθλιψε το υπηκοον εν τοις λεγομενοις αλλα γιοις. και το δη
χειριστον, εκ της τοιαυτης αιτιας του πολι τευματος πιεζομενου ουδεμιαν ευθηνιαν
εδεξαντο τα ωνουμενα. πλεον δε των αλλων ηνιασε τους ανθρωπους, καιπερ λιαν
οντων χαλεπωτατων, η του τειχους κτισις των παλατιων. πολλα γαρ εργα κυκλωι
οντα του παλατιου, εις καλλος και μεγεθος εξειρ 2.370 γασμενα, καταστρεψαμενος
ακροπολιν και τυραννειον κατα των αθλιων πολιτων απειργασατο, αποθηκας και
σιτοβολωνας ενδο θεν και ιπνους και κλιβανους εργασαμενος και πληρωσας ειδων.
προτεθεσπιστο γαρ αυτωι ενδοθεν του παλατιου αποθανειν, ηγνοει δ', ως εοικεν, ως
ει μη κυριος φυλαξει πολιν, εις ματην ηγρυ πνησεν ο φυλασσων. οτε γαρ το τειχος
του παλατιου κατεσκευαζετο, μιαι των νυκτων ανα την θαλασσαν υποπλεων τις
εξεβοησεν "ω βασιλευ, υψοις τα τειχη, καν μεχρι πολου φθασηις, ενδον το κακον,
ευαλωτος η πολις." πολλα δε αναζητηθεις ο τουτο ειπων ουχ ευρεθη. του τειχους
γαρ τελειωθεντος, τοτε συνεβη και αυ τον κατ' αυτην την ημεραν αποθανειν,
οπηνικα τας κλεις ο την επιμελειαν επιτετραμμενος φερων αυτωι ενεχειρισε.
Προσεγενετο δε τοις ειρημενοις και ετερον, οπερ επι πλεον εξηρε το κατ' αυτου
μισος. συμβολης γενομενης κατ' αυτην την εορτην του αγιου πασχα μεσον πλωΐμων
και Ἀρμενιων πολυς αν θρωπων εγενετο φθορος, μικρου δ' αν απεβιω και ο
μαγιστρος Σισινιος και επαρχος. διεδεδοτο δε φημη εκ τουτου ως χαλεπαι νων τοις
πολιταις ο Νικηφορος, ως αιτιοις ταχα της αταξιας, εν ημεραι ιπποδρομιας μελλει
σαγηνευσας τον δημον τιμωρησασθαι. και δη μετα μικρον ιπποδρομιας τελουμενης
βουλομενος ο Νικη φορος ενδειξασθαι τοις πολιταις και την του πολεμου συμβολην
οποια εστι, ταχα δ' ισως και εκφοβησαι, ξιφη γυμνα λαβοντας 2.371 τινας
προσεταξεν ως εν προσχηματι πολεμιων παιξαι, εις εστιασιν ταχα των θεατων.
τουτου δε γενομενου, τον νουν των βλεπο μενων αγνοησαντες οι θεωροι, και την
κρατουσαν φημην τελος ηδη λαμβανειν υποτοπασαντες, δρομαιοι επι τας εξοδους
εχωρουν κρημνωδεις ουσας και σφαλερας, και υπ' αλληλων συμπατουμενοι
απεθνησκον. και απωλοντο αν απαντες υπ' αλληλων καταπα τουμενοι, ει μη ο
βασιλευς ωραθη επι του θωκου καθημενος αδεης τε και ατρεπτος· ον ιδων ο δημος
μη παρακινηθεντα, και κατανοησαντες ως ακοντος αυτου γεγονε το γενομενον,
εστησαν της φυγης.
Προοδον δε δημοσιαν ποιησαντα τον Νικηφορον εν τηι Πηγηι κατα την εορτην
της αναληψεως του Χριστου του θεου ημων, και υποστρεφοντα οι συγγενεις των εν
τωι ιπποδρομωι απολωλοτων δεξαμενοι εν τηι των αρτοπρατων αγοραι υβρεις ηφιεσαν
 
 
 

433
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατ' αυ του απρεπεις, αλαστορα και παλαμναιον αποκαλουντες και ομο φυλοις
αιμασι μιαρον, και κονιν και λιθους επεμπον εις αυτον αχρι της αγορας του μεγαλου
Κωνσταντινου. και απεπαγη μεν αν τωι δεει, ει μη τινες εντιμοτεροι των πολιτων
προλαβοντες τους μεν ατακτουντας ανεστειλαν, αυτον δε ευφημουντες αχρι του πα
λατιου προεπεμψαν. δια ταυτα παντα απηχθησθαι παρα των πολιτων επισταμενος
και επιθεσιν υφορωμενος την ακροπολιν εδο μησατο. αλλ' ουκ ηδυνηθη διαφυγειν
το χρεων, αλλ' οτε καλως 2.372 εχειν αυτωι τα παντα ωιηθη, απερρηξε την ζωην. και
οπως, εν τωι πρεποντι καιρωι ρηθησεται. Τεταρτωι δε της αυτου βασιλειας ετει, μηνι
Ἰουνιωι, της ιʹ ινδικτιωνος, τας εν τηι Θραικηι πολεις εξηιει επισκεψομενος, και
γενομενος αχρι της λεγομενης μεγαλης σουδας εγραψε Πετρωι τωι Βουλγαριας
αρχοντι μη εαν τους Τουρκους διαπεραν τον Ἴστρον και τα Ῥωμαιων λυμαινεσθαι.
τουτου δε μη προσεχοντος αλλα παντοιαις αφορμαις παρακρουοντος, τον του εκ
Χερσωνος πρω τευοντος υιον ο Νικηφορος τον Καλοκυρον πατρικιοτητι τιμησας
προς τον αρχοντα Ῥωσιας εκπεμπει Σφενδοσθλαβον, δωρεων υποσχεσεσι και
φιλοτιμιων ουκ ολιγων αναπειθων εκστρατευσαι κατα Βουλγαρων. πεισθεντες ουν
οι Ῥως και επελθοντες τηι Βουλγαριαι κατα τον Αυγουστον μηνα, της ιαʹ ινδικτιωνος,
πεμπτωι της βασιλειας ετει του Νικηφορου, πολλας πολεις και χωρας ηδαφισαν των
Βουλγαρων, και λειαν οτι πλειστην περι βαλομενοι υπεστρεψαν εις τα ιδια. και τωι
εκτωι δε παλιν της βασιλειας αυτου χρονωι επεστρατευσαν κατα Βουλγαριας, και τα
ομοια των προτερων η και χειρονα διεπραξαντο. δευτεραι δε Σεπτεμβριου μηνος, ωραι
της νυκτος βʹ, ινδικτιωνος ιαʹ, γεγονε βρασμος και κλονος γης εξαισιος, και επαθε
κακως Ὁνωριας και Παφλαγονια. εγενοντο δε και ανεμοι κατα τον Μαιον μηνα της
αυτης ινδικτιωνος σκληροι και καυματωδεις, οιτινες τους καρπους 2.373 διεφθειραν
αυταις αμπελοις και δενδρεσιν, ως εντευθεν κατα την ιβʹ ινδικτιωνα σφοδροτατον
επενεχθηναι λιμον. και δεον τον βασιλεα της των υπηκοων φροντισαι σωτηριας, ο
δε τον βασιλι κον σιτον γλισχρως πωλων, και καταπραγματευομενος την συμ φοραν
των υπο χειρα, ηυχει ως τι μεγα κατωρθωκως οτι μοδιου τωι νομισματι
πιπρασκομενου αυτος δυο πωλεισθαι τουτον επε ταξε, μη τον Μακεδονα
μιμησαμενος βασιλεα Βασιλειον· ουτος γαρ κατα την καινην κυριακην απερχομενος
εν τωι των μεγαλων αποστολων ναωι, και θεασαμενος πολιτας τινας ιεροπρεπεις μεν
και σεμνους, αλλως δε σκυθρωπους και κατηφιωντας, εγγυς εαυτου
παραστησαμενος δια τι μη και αυτοι λαμπροφορουντες εν τηι εορτηι παρεισιν
ανηρωτα, αλλ' ως αν εν μεγαληι συμφοραι της πολεως ουσης στυγναζουσι. προς ον
απεκρινατο τις των πολιτων "σοι, ω δεσποτα, και τοις εστωσιν εγγιστα σου πρεπει το
λαμ προφορειν και χαιρειν· οις δε του θανατου προσεστι προσδοκια, τα τοιαυτα
απεοικασιν. η αγνοεις οτι δυο μεδιμνοι σιτου τωι νο μισματι πιπρασκονται δια την
των ανεμων τραχυτητα;" προς ταυτα βυθιον ανοιμωξας ο βασιλευς συμπαθειας
απεσταξε δα κρυον, και τουτους μεν παρεμυθησατο δαψιλως, επανελθων δ' εις τα
βασιλεια τους τας πολιτικας και βασιλικας συναγαγων μετερχομενους φροντιδας
μυριαις υβρεσι και αραις καθυπεβαλεν οτι μη αυτωι περι της σιτοδειας εμηνυσαν, και
ευθυς τον βασι 2.374 λικον και δημοσιον σιτον προθεμενος δωδεκα του νομισματος
διδοσθαι παρεκελευσατο· ου την προαιρεσιν αποδεξαμενος ο θεος ευθηνιαν πολλην
τοις ανθρωποις παρεσχετο. αλλα ταυτα μεν εις επαινον εκεινου ερρεθη· ο δε
Νικηφορος εχαιρε μαλλον η εβοηθει θλιβομενους ορων τους υπηκοους. και ουχ
ουτος μονον, αλλα και Λεων ο αδελφος αυτου, ταις καπηλειαις προσκειμενος των
ειδων, πολλων και ποικιλων δεινων την οικουμενην ενεπλησεν. ων την
αισχροκερδειαν ευτραπελως οι πολιται διεκωμυδουν. εξελθοντος γαρ ποτε του
βασιλεως εν τωι πεδιωι ωστε γυμνασαι τον στρατον, επει τις ηλθε πολιος την τριχα
 
 
 

434
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και επειρατο συν αριθμηθηναι τοις στρατιωταις, φησι προς αυτον "συ δε, ω αν
θρωπε, γερων ων πως τοις εμοις στρατιωταις επειγηι συναριθμη θηναι;" ο δ'
ευστοχως υπολαβων "πολυ δυνατωτερος ειμι νυν" εφη "η οτε ηκμαζον." αυτου δε
"και πως;" ερομενου "οτι περ" εφη "τον του νομισματος σιτον προτερον δυσιν
ημιονοις επιφορ τιζων, επι της σης βασιλειας δυο νομισματων σιτον αβαρως επι των
ωμων φερω." συνεις ουν την ειρωνειαν ανεχωρησε, μηδεν ταραχθεις. Οι δε
Σαρακηνοι μετα το αλωναι τας εν Συριαι και Κιλικιαι πολεις τον αρχιερεα των
Ἱεροσολυμων Ἰωαννην ζωντα κατεκαυσαν ως ταις υποθηκαις αυτου ταχα
μελλοντος του Νικηφορου αφιξε σθαι προς αυτους, ενεπρησαν δε και τον περικαλλη
ναον του κυριακου ταφου. το δ' αυτο τουτο πεποιηκασι και οι Ἀντιοχεις, 2.375
Χριστοφορον τον αυτων ανελοντες αρχιερεα. προσερρυησαν δε τωι βασιλει
Γρηγοριος και Παγκρατιος οι αυταδελφοι, της εαυτων παραχωρησαντες αυτωι χωρας
του Ταρων· ους πατρικιους τιμησας και κτημασιν εφιλοφρονησατο πολυπροσοδοις.
εγενετο δε και ηλιου εκλειψις τηι κβʹ του ∆εκεμβριου μηνος, περι τριτην ωραν, ως
και αστρα φανηναι. Ἡ δε βασιλις Θεοφανω αποστρεφομενη την συνουσιαν του
Νικηφορου, τινα των του Τζιμισκη μεταπεμψαμενη εισκαλειται τουτον εν τωι ιδιωι
οικωι σχολαζοντα· εφθη γαρ ο βασιλευς δια τινα υποψιαν παραλυσας τουτον της του
δομεστικου αρχης και εν τωι ιδιωι οικωι απροιτον ειναι κελευσας. διεπραξατο δε η
μοιχαλις και γραμματα τουτον δεξασθαι την καθοδον επιτρεποντα. και ο πεμφθεις
εκειθεν αυτον αναλαβομενος εις Χαλκηδονα αφικετο.
Και του βασιλεως υπομνησθεντος ει δει τουτον εισελθειν εν τηι βασιλιδι,
κακεινου προσμενειν μικρον επιτρεψαντος, εκεινη νυ κτος ιαʹ του ∆εκεμβριου
μηνος, ινδικτιωνος ιγʹ, ετους #22 υοηʹ, αποστειλασα αγει τουτον προς τον κατωθεν
του παλατιου χειρο ποιητον λιμενα νυκτος, και κοφινωι ανιμησατο μετα παντων
των περι αυτον· ησαν δε ο πατρικιος Μιχαηλ ο Βουρτζης και Λεων ταξιαρχης ο
Βαλαντιος και των του Τζιμισκη πιστικωτατων ο Ἀτζηποθεοδωρος και ετεροι δυο.
οιτινες ανελθοντες και ξιφη 2.376 ρεις εις τον του βασιλεως εισελθοντες κοιτωνα,
επει μη ευρον αυ τον εν τηι συνηθει κλινηι, φωραθηναι υπονοησαντες μικρου δειν
εαυτους κατεκρημνισαν, ει μη που ανδραριον τι των εκ της γυναι κωνιτιδος
ευρηκοτες υπ' αυτου οδηγουνται. και καταλαμβανουσιν αυτον επ' εδαφους κειμενον
και στρωμνην εχοντα πιλον κοκκοβαφη και αρκτου δερμα, οπερ λαβων ην παρα
Μιχαηλ μοναχου του Μαλεΐνου, του θειου αυτου. τουτον αρτι προς υπνον τραπεντα,
και μηδαμως επαισθομενον της αφιξεως των μελλοντων αυτον αναιρειν, ο
Τζιμισκης τωι ποδι νυξας εξυπνισεν. εξυπνισθεντα δε και της δεξιας χειρος τον
αγκωνα τηι γηι προσερεισαντα και την κεφαλην ανακουφισαντα, επιφερει γυμνωι τωι
ξιφει κατα της κορυ φης ασκεπους ουσης (επεπτωκει γαρ εγειρομενου το της
κεφαλης αυτου καλυμμα) Λεων ο Ἀβαλαντιος γενναιαν πληγην, και διε λαυνει
μεσον το κρανιον. ειτα της στρωμνης αυτον αναστησαντες αγουσι προς τον
Τζιμισκην επι της βασιλικης καθισαντα κλινης, και πολλα παροινησαντες και
κατονειδισαντες και δυσφημησαντες εις αυτον μηδεν αλλο λεγοντα αλλ' η "κυριε
ελεησον" και "θεο τοκε βοηθει," τελευταιον επει περ κατεφωραθησαν παρα των
προκοιτων του παλατιου και συνιστατο επ' αυτους πληθος αμυνο μενων,
αποσφαττουσι τουτον, και την κεφαλην αποτεμοντες δια τινος θυριδος τοις εις
βοηθειαν συντρεχουσι δεικνυουσι. και οι μεν ουτω κατεστορεθησαν, τοις δε περι τον
Τζιμισκην καιρος εδοθη αδεως και μετ' αδειας παντα ποιειν. 2.377 Λεγεται δε οτι προ
δεκα ημερων του θανατου αυτου εγγρα φον ευρεν ο βασιλευς, ερριμμενον εν τωι
κοιτωνι αυτου και μηνυον ασφαλισασθαι εαυτον ως επιβουλευομενον υπο του
Τζιμισκη. και τινα δε κληρικον φασι κατα την εσπεραν της αναιρεσεως δεδωκεναι
 
 
 

435
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι γραμμα περιεχον προς επος ταυτα "ω βασιλευ, ασφαλισαι σεαυτον· κινδυνος
γαρ σοι κατα ταυτην την νυκτα ου μικρος αρ τυεται." το δε γραμματιον αλλοι μεν
λεγουσιν ως υπολαβων ο βασιλευς δεητηριον ειναι ουκ ανεγνω τουτο, αλλοι δ' οτι
ανεγνω μεν, αλλ' ημελησε της εαυτου φυλακης, του χρεων εμποδισαντος,
αποθανοντος δε τουτου ευρεθη εχον τα γεγραμμενα. αλλοι δ' οτι αναγνους επετρεψε
την ζητησιν και φυλακην τωι πρωτοβεστιαριωι, εγραψε δε και τωι αδελφωι Λεοντι επ'
οικου διαγοντι λαον ενοπλον ειληφεναι και φοιτησαι την ταχιστην προς το
παλατιον. τουτο δε διακομισθεν εκεινος δεξαμενος, και μηδ' ανελιξας (ετυχε γαρ
κυβευων μετα τινων και δαιμονιως τηι παιδιαι χρωμενος) εθετο εν τηι εαυτου κλινηι
υπο την τυλην. αρτι δε του παιγνιου διαλυθεν τος το γραμματιον επελθων και τον
εγκειμενον νουν συνεις των γραφεντων, δυναμιν ως ο καιρος απηιτει συνηθροικως
απηιει προς τα βασιλεια. γενομενος δε κατα την εν τωι ιπποδρομιωι σφενδονην
ηκουσε τινων διαλεγομενων προς αλληλους ως αρα ειη Νικηφορος ανηιρημενος ο
βασιλευς, ηκουσε δε και των εν τωι παλατιωι και τοις στενωποις ανευφημουντων τον
Ἰωαννην. τωι ανελπιστωι δε κατα 2.378 πλαγεις, και μηδεν εννοησας γενναιον, ηι
ταχους ειχε συν τωι υιωι 2.378 Νικηφορωι τηι μεγαληι προσερχεται εκκλησιαι. και τα
μεν λεγο μενα ταυτα· ει δε αληθως η ψευδως, ουκ εχω λεγειν. θνησκει δ' ομως ο
Νικηφορος ενδον του παλατιου κατεργασθεις. 2.379 Ἰωαννης δε ο Τζιμισκης της
Ῥωμαιων αρχης αποθανοντος του Νικηφορου ανεδεξατο τας φροντιδας,
συμβασιλευοντας εχων Βασιλειον και Κωνσταντινον τους υιους Ῥωμανου, ων ο μεν
Βασιλειος εβδομον ειλκε της ηλικιας ετος, ατερος δε ο Κωνσταντινος πεμπτον. ευθυς
ουν Βασιλειον τον παρακοιμωμενον, ον Νικη φορος ο βασιλευς ου μικρα
συμβαλομενον αυτωι προς την της βα σιλειας κατασχεσιν προεδρον τετιμηκε, μη πω
προτερον οντος του αξιωματος, πρωτου δ' αυτο τουτο εφευρηκοτος, νυκτος μετα
πεμψαμενος κοινωνον της αρχης προσελαβετο, ατε εν πολλοις χρονοις τα τε
πολιτικα μετελθοντα επι του οικειου πατρος Ῥω μανου του γεροντος και
Κωνσταντινου του πορφυρογεννητου του γαμβρου αυτου, και πλειστακις κατα των
Ἀγαρηνων εκστρατευ σαντα, και δυσχερειαις πραγματων ειδοτα ευφυως προσαρμοζε
σθαι. ος ευθυς την επιτροπην ειληφως των πραγματων παν τας τους ευνοιαν τωι
Νικηφορωι φυλαττοντας εκ μεσου πεποιηκε, Λεοντα μεν τον κουροπαλατην εν
Λεσβωι περιορισας και Νικη φορον Βεστην τον τουτου υιον εν τηι Ἴμβρωι, Βαρδαν δε
τον νεω τερον δουκα τοτε Χαλδιας και Κολωνειας τυγχανοντα την αρχην
αφελομενος εν Ἀμασειαι παρεπεμψε. και τους αλλους δε οσοι πολιτικας η
στρατιωτικας μετηιεσαν αρχας των αρχων παραλυσας, τους οικειους επεστησε και τωι
νεωι βασιλει φυλαττοντας ευνοιαν. τοις τοτε δε παρα του Νικηφορου φυγαδευθεισι
καθοδον επιτρε πει, και προ γε των αλλων τοις αρχιερευσι, τωι μη θελειν υπο 2.380
γραψαι τωι τομωι ον εις κατατομην και υβριν εφευρε της εκκλησιας εκεινος
εξορισθεισιν, ως ηδη φθασας ο λογος ιστορησεν. Ουτω δε των πραγματων
οικονομηθεντων, κατα την αυτην νυκτα πασης υποψιας απολυθεις απεισι μετ'
ολιγων ο βασιλευς εις την μεγαλην εκκλησιαν, χερσι του πατριαρχου λαβειν
βουλομενος το διαδημα. ον ελθοντα εισελθειν ουκ ειασεν ο Πολυευκτος, μη αξιον
ειναι φησας επιβηναι θειου ναου νεαρωι και ατμιζοντι ετι τωι συγγενικωι αιματι
σταζομενας τας χειρας εχοντα, αλλα σπευσαι εργα μετανοιας ενδειξασθαι, και ουτως
εφιεσθαι πατειν εδαφος οικου κυριου. του δε Ἰωαννου ηπιως δεξαμενου την
επιτιμησιν και παντα πραξαι μετ' ευπειθειας επαγγειλαμενου, απολογισα μενου δ'
οτι και αυτοχειρ ουκ αυτος εγενετο του Νικηφορου αλλ' ο Βαλαντιος και ο
Ἀτζυποθεοδωρος επιτροπηι της δεσποινης, ταυ την μεν ο πατριαρχης προσεταττε των
ανακτορων κατενεχθηναι και εν τινι νησωι περιορισθηναι, εξοστρακισθηναι δε και
 
 
 

436
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους του Νικηφορου αυτοχειρας, διαρραγηναι δε και τον τομον ον επι συγ χυσει των
εκκλησιαστικων πραγματων ο Νικηφορος εξεθετο. ευ θεως ουν ο Ἰωαννης εκεινους
τε εξωσε της πολεως και την Θεοφανω εν Προικοννησωι εξωρισεν. ητις εκειθεν
υστερον λαθραι φυγουσα και τηι μεγαληι προσφυγουσα εκκλησιαι, δια του παρακοι
μωμενου Βασιλειου εκβληθεισα εν τωι θεματι των Ἀρμενιακων εξωρισθη εις την
παρα του βασιλεως νεουργηθεισαν μονην την 2.381 ∆αμιδος, ενυβρισασα προτερον
εις τον βασιλεα πολλα και εις τον Βασιλειον, Σκυθην και βαρβαρον αποκαλεσασα και
κατα κορρης αυτωι κονδυλους επιτριψασα. εξωρισθη δε συν αυτηι και η ταυ της
μητηρ εν Μαντινειωι. ενεχθεις δε ο τομος ερραγη, και τηι εκκλησιαι εχαρισθη η
προτερα ελευθερια. Τουτων ουν πραχθεντων, υποσχομενου δε του Ἰωαννου και εις
εξιλασμα της αμαρταδος πενησι διανειμαι ην ιδιωτευων ειχε περιουσιαν, ο
Πολυευκτος επιτρεπει την εισοδον, και κατα την εορτην της Χριστου του θεου ημων
γεννησεως εισελθοντα τουτον τωι της βασιλειας αναδει διαδηματι. πολυν δε σαλον
και ταρα χην εχουσης της βασιλειας εν τε τηι εωι και τηι εσπεραι (αι τε γαρ ληφθεισαι
κατα την Κιλικιαν και Φοινικην και Κοιλην Συριαν πολεις των Ἀγαρηνων, μη
σχοντος του Νικηφορου καιρον τα κατ' αυτας διαθεσθαι καλως και ασφαλισασθαι,
προς αποστα σιαν απεβλεπον, και η των Ῥως κινησις ου καλως προτερον επι
Βουλγαρους μελετηθεισα μεγιστον επεσειε τοις πραγμασι κινδυ νον, και λιμος επι
πεντε ολους ενιαυτους την Ῥωμαιων επινεμο μενος σφοδρα τας πολεις επιεζε)
διεσκοπειτο και εμεριμνα πως αν τα τοιαυτα θεραπευθειη κακα και το εξ αυτων
αποσκευασθειη ελπιζομενον δεος. τεως δε της προς τωι Ὀροντηι Ἀντιοχειας
χηρευουσης αρχιερεως, Θεοδωρον τινα προχειριζεται μοναχον, πασι 2.382 κομωντα
τοις αγαθοις και αυτωι προθεσπισαντα την αναρρησιν, και παρεγγυησαμενον μη
επισπευσαι ως του θεου μελλοντος αυτον εις το της βασιλειας υψος αναβιβασαι, η
μην γινωσκειν ως ει ολι γωρως διατεθεις επιταχυνηι την της βασιλειας κατασχεσιν,
της εαυτου ψυχης επιβουλος εσται· αξιωσαντα δε και τους Μανι χαιους, την ευαν
πασαν επινεμομενους και λυμαινομενους τηι με ταδοσει της μυσαρας αυτων
θρησκειας, προς την εσπεραν αποι κισαι και εις τινα εσχατιαν εγκατοικισαι
πανερημον, ο και πεποιη κεν υστερον, απαναστησας τουτους και τηι Φιλιππουπολει
εγκατ οικισας. επι λʹ δε και εʹ μονας ημερας μετα την αναγορευσιν και ο Πολυευκτος
επιβιους κατελυσε την ζωην. και προχειριζεται αντ' αυτου πατριαρχης Βασιλειος
μοναχος ο Σκαμανδρηνος, επ' αρετης τελειοτητι μαρτυρουμενος. και τα μεν
πολιτικα εφερετο τηιδε.
Τηι αλωσει δε της Ἀντιοχειας και των λοιπων πολεων, ας ανωθεν
απηριθμησαμεθα, περιαλγειας γεγονοτες οι απανταχου γης οντες Ἀγαρηνοι και τα
λοιπα εθνη τα την ομοιαν αυτοις σεβοντα θρησκειαν, Αιγυπτιοι Περσαι Ἄραβες
Ἐλαμιται και οι την Ευδαιμονα λεγομενην οικουντες και το Σαβα, συμφωνησαντες
και ομαιχμιαν θεμενοι, δυναμιν πανταχοθεν ηθροικοτες μεγαλην και ηγεμονευειν
αυτης ταξαντες Καρχηδονιους, Ζωχαρ εχοντας αρ χοντα, πρακτικον ανδρα και τα εις
πολεμους δεινον, ως αν ακρι βεις και επιστημονας των τε κατα γην και θαλατταν
εργων, εξ 2.383 ηλθον κατα Ῥωμαιων, υφ' εν τας πασας συναγαγοντες δυναμεις, εις
εκατον μαχιμων ανδρων χιλιαδας αριθμουμενας, και την κατα ∆αφνην Ἀντιοχειαν
καταλαβοντες επολιορκουν επιμελως. γενναιως δε των ενδον και ευψυχως την
πολιορκιαν υφισταμενων επι μακρον επετεινετο η πολιορκια. αγγελθεισης δε της
των εθνων συνοδου τωι βασιλει γραμματα ταχεως επεμποντο προς τον στρα τηγον
Μεσοποταμιας, τας εκεισε κελευοντα δυναμεις αθροισαι και βοηθησαι ταχυ τοις
πολιορκουμενοις· επεμψε δε και αρχοντα του ολου στρατου μετα και δυναμεων
αλλων τον πατρικιον Νικο λαον, ενα οντα των ωικειωμενων αυτωι ευνουχων, ος
 
 
 

437
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταις λοιπαις προσμιξας δυναμεσι, και συμπλακεις τοις βαρβαροις μυριοπλα σιοις
ουσιν, ετρεψατο λαμπρως και εσκεδασεν ενι πολεμωι, και τας υπο Ῥωμαιους ουσας
πολεις εν τωι ασφαλει κατεστησατο. Τωι εθνει δε των Ῥως ον ειπομεν τροπον την
Βουλγαριαν χειρωσαμενωι, δοριαλωτους δε κατασχοντι και τους δυο υιους του
Πετρου Βορισην και Ῥωμανον, ουκετι ην βουλητον η επ' οικου υποστροφη, αλλα
την του τοπου θαυμασαντες ευφυΐαν, μακρα χαιρειν ειποντες ταις προς Νικηφορον
τον βασιλεα γενομεναις συν θηκαις, συμφερον ενομισαν αυτοις μειναι κατα χωραν
και της γης κυριευειν. ενηγε δε προς τουτο πλεον αυτους και ο Καλο κυρος, λεγων,
ει παρ' αυτων αναγορευθηι βασιλευς Ῥωμαιων, αυτος της τε Βουλγαριας εκστησεται
και σπονδας ποιησει διηνε κεις, και τας συμφωνηθεισας δοθηναι δοσεις αυτοις
παρεξει πολ 2.384 λαπλασιως, και συμμαχους εξει και φιλους αυτους δια βιου. οις
τισι ρημασι χαυνωθεντες οι Ῥως της τε Βουλγαριας ως δορικτητου αντεποιουντο
κτηματος, και διαπρεσβευσαμενον τον βασιλεα και υποσχομενον επιτελεσειν απαντα
τα τωι Νικηφορωι επηγγελμενα ου προσεδεξαντο, αποκρισεις δοντες βαρβαρικης
πεπληρωμενας αλα ζονειας, ως αναγκασθηναι τουτον δια μαχης κριναι τα
πραγματα. γραμμασιν ουν εν ολιγωι τας ευας δυναμεις προς την εσπεραν δια
βιβασας, αρχοντα τε αυταις επιστησας ον ωνομασε στρατηλατην Βαρδαν μαγιστρον
τον Σκληρον, ου την αδελφην Μαριαν νομιμον ηγαγετο γαμετην ιδιωτευων ο
βασιλευς, εμελλεν εαρος εφισταμε νου και αυτος εξορμησαι. οι Ῥως δε και ο τουτων
αρχηγος ο Σφενδοσθλαβος, την του Ῥωμαικου στρατευματος ως επυθοντο
περαιωσιν, κοινοπραγησαντες δεδουλωμενοις ηδη τοις Βουλγαροις, προσειληφοτες
δε και συμμαχους τους τε Πατζινακας και τους προς δυσιν εν Παννονιαι
κατωικισμενους Τουρκους, και δια παν των στρατον πολεμιστην ηθροικοτες ες
οκτακισχιλιους επι τρια κοντα μυριασι κορυφουμενον, και τον Αιμον διαβαντες,
πασαν επυρπολουν την Θραικην και εληΐζοντο, πηξαμενοι παρεμβολην αγχου που
των τειχων Ἀρκαδιουπολεως, κακεισε την συμπλοκην εκδεχομενοι του πολεμου. ο
δε μαγιστρος Βαρδας ο Σκληρος ως ᾔσθετο κατα πολυ τωι πληθει λειπομενος
(περιιστατο γαρ αυτωι πασα η στρατια εις ιβʹ χιλιαδας), στρατηγικαις εγνω απαταις
2.385 τους εναντιους περιελθειν και τεχνηι και μηχανηι τα τοσαυτα κατ εργασασθαι
πληθη. ο δη και γεγονε. συγκλεισας γαρ εαυτον συν τηι στρατιαι εισω τειχων, πολλα
προκαλουμενων των πολε μιων εξελθειν και περι των ολων διαγωνισασθαι ουχ
υπηκουσεν, αλλ' εκαρτερει ως ταχα δειλιασας, βλεπων τους αντιπαλους τα
παρατυχοντα φεροντας τε και αγοντας. τουτο δε το βουλευμα μεγαλην
καταφρονησιν ενεποιησε τοις βαρβαροις· οιηθεντες γαρ ως ταις αληθειαις δειλιαι
συνεχομενος ο Σκληρος συγκεκλεικως εχει τειχους ενδον τας Ῥωμαικας φαλαγγας,
επεξελθειν μη τολ μων, αδεως τε εσκεδαννυντο και αμελως εστρατοπεδευοντο και
της πρεπουσης ημελουν φυλακης, ποτοις και μεθαις και αυλοις και κυμβαλοις και
ορχησεσι βαρβαρικαις διανυκτερευοντες και μη δενος των δεοντων επιμελομενοι.
καιρου τοινυν επιτηδειου λαβο μενος ο Βαρδας, και οπως επιθηται τοις εχθροις ευ
μαλα διασκο πησας, και την ημεραν και την ωραν ορισας, λοχους και ενεδρας νυκτος
επι τινων ευκαιροτατων χωριων στησαμενος Ἰωαννην πα τρικιον τον Ἀλακασεα
μετα τινος ολιγης δυναμεως εκπεμπει, προ τρεχειν κελευσας και διασκοπειν τους
εχθρους και θαμα προς αυ τον μηνυειν και οπηι παρεισιν αναδιδασκειν, επισκηψας δε
και συμμιξαι τουτοις εγγισασι και αμα τηι συμπλοκηι δουναι τα νωτα και δοκησιν
φευγοντων παρεσχηκεναι, μη ακρατως μεντοι γε φευ γειν, ολωι ρυτηρι ενδοντας
τοις ιπποις τους χαλινους, αλλ' ηρεμα και μετα ταξεως, οπηι δε παρεικοι, και
υποστρεφοντας συρρη 2.386 γνυσθαι τοις εχθροις, και ουτω ποιειν μεχρις αν εις τους
λοχους τουτους και εις τας ενεδρας εναποκλεισωσι, τοτε δε ακοσμως φευ γειν και
 
 
 

438
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτροπαδην. τριχηι δε των βαρβαρων διαιρεθεντων (Βουλγαροι μεν γαρ και Ῥως
την πρωτην ανεπληρουν μεριδα, Τουρκοι δε καθ' εαυτους ησαν μονοι και
Πατζινακαι ωσαυτως) ερχομενος ουν ο Ἰωαννης συμπλεκεται τοις Πατζινακαις κατα
τυ χην συνηντηκως, και ωσπερ ην αυτωι παρηγγελμενον, προσποιει ται φυγειν,
σχολαιαν την αναχωρησιν ποιουμενος· ενεκειντο δ' οι Πατζινακαι τας εαυτων
λυσαντες ταξεις, ως ταχα τους φευγοντας αφανισαιεν αρδην. εκεινοι δε νυν μεν
φευγοντες μετα ταξεως νυν δ' υποστρεφοντες και αμυνομενοι εθεον προς τους
λοχους. επει δε και ες μεσους εγενοντο τουτους, τοτε δη ανεντες τους χαλινους
ακρατως εφευγον, και οι Πατζινακαι εκχυθεντες ατακτως εδιωκον. επιφανεντος δ'
εξαιφνης του μαγιστρου μετα παντος του στρατου, τωι απροσδοκητωι καταπλαγεντες
την μεν διωξιν επεσχον, ου μην γε και ες φυγην απειδον, αλλ' εμενον, ην τις επιοι
δεξομενοι. μετα σφοδρας δε ρυμης των περι τον μαγιστρον συμπεσοντων αυ τοις, και
της λοιπης φαλαγγος οπισθεν ερχομενης μετ' ευκοσμιας και ταξεως, πιπτουσιν
ευθυς οι αλκιμωτεροι των Σκυθων. και κατα βαθος της φαλαγγος σχισθεισης ες
μεσους εμπιπτουσι τους λοχους οι Πατζινακαι, των κερατων συνελθοντων αλληλοις
και κυκλωσιν αποτελεσαντων. επ' ολιγον ουν αντισχοντες ενεκλιναν, και παντες
σχεδον κατεκοπησαν. 2.387 Ουτω δε τουτους τρεψαμενος ο Βαρδας, και δια των
αιχμα λωτων μαθων ως και οι λοιποι ακμητες οντες προσμενουσι συντε ταγμενοι
τον πολεμον, τρεπεται την ταχιστην προς εκεινους. αρτι δ' εκεινοι το των
Πατζινακων εγνωκοτες ατυχημα κατεκλασθησαν τας ψυχας τωι αδοκητωι της
συμφορας. ομως παρακαλεσαντες εαυτους και τους εκ της φυγης σκεδασθεντας
ανακαλεσαμενοι προσβαλλουσι τοις Ῥωμαιοις, οι μεν ιππεις προδραμοντες, οι δε
πεζοι κατοπιν ερχομενοι. ως δε και κατα την πρωτην προσβολην ανεκοπησαν οι
ιππεις τας ορμας υπο Ῥωμαιων ανυποστατων φα νεντων, εκκλιναντες εις τους
πεζους συνηλαθησαν. εκεισε δε πα λιν γενομενοι ανελαμβανον εαυτους, και τους
Ῥωμαιους προσεμε νον επερχομενους. και ην μεν αχρι τινος η μαχη αγχωμαλος, εως
ου Σκυθης τις μεγεθει σωματος και ανδριαι ψυχης επαιρομενος, των αλλων
υπερπηδησας, επ' αυτον τον μαγιστρον φερεται παριππευοντα και τας ταξεις
παραθαρρυνοντα, και ξιφει παιει κατα του κρανους. του δε ξιφους παρολισθησαντος
απρακτος εγενετο η βολη. τουτον δε ο μαγιστρος ξιφει παιει κατα του κρανους·
βαρει δε της χειρος και βαφηι του σιδηρου ουτω γεγονεν ενεργος η πληξις ως διχα
ολον διατμηθηναι τον Σκυθην. και Κωνσταντινος δε πατρικιος ο του μαγιστρου
αδελφος, τωι αδελφωι βοηθων, ετερον Σκυθην συναιρομενον τωι ρηθεντι και ιταμωτε
ρον φερομενον παισαι κατα της κεφαλης εσπουδασεν· εκεινου δ' επι θατερα
κλιναντος εαυτον, διαμαρτησας ο Κωνσταντινος κατα 2.388 φερει το ξιφος εις τον
αυχενα του ιππου και αποτεμνει του τραχηλου την κεφαλην. πεσοντος δε του
Σκυθου αποβας του ιππου και τηι χειρι της γενειαδος δραξαμενος αποσφαττει τουτον.
τουτο το εργον Ῥωμαιους μεν επερρωσε και θαρραλεωτερους εποιησε, δει λιας δε
και φοβου τους Σκυθας ενεπλησε· και ταχυ επιλελησμε νοι αλκης τα νωτα δεδωκασι,
και ασεμνως και μετα πολλης εφευ γον ακοσμιας. ειποντο δε Ῥωμαιοι, και απαν το
πεδιον νεκρων εμπεπληκασιν. ηλωσαν δε και ζωγριαι των πεσοντων πλειους.
εγενοντο δε και πλην ολιγων παντες οι περιλειφθεντες τραυματιαι. και ουδεις αν
διεδρα τον κινδυνον, ει μη νυξ επιγενομενη επεσχε της διωξεως τους Ῥωμαιους. και
των μεν βαρβαρων εκ τοσου των μυριαδων ολιγοι παντελως διεγενοντο, Ῥωμαιοι
δε επεσον εν τηι μαχηι κεʹ, τραυματιαι δ' εγενοντο ομου τι συμπαντες. Ουπω τελος
ειχε τωι Σκληρωι τα του Σκυθικου πολεμου, ουδε προσεγενετο τοις Ῥωμαιοις τον εκ
της μαχης αποπλυνασθαι λυθρον, και γραμματα εφοιτα βασιλικα μετακλητον
ποιουντα εις βασιλεα τον μαγιστρον· ον αφικομενον ες την Ἀσιαν κελευει πε
 
 
 

439
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ραιωθηναι, τα προς τον προκειμενον αρκουντα αγωνα ειληφοτα στρατευματα. ετυχε
γαρ Βαρδας ο Φωκας αποδρας εξ Ἀμασειας, ην οικειν κατεκεκριτο, μετα συγγενων
και φιλων και συνηθων, μεθ' ων αφανως συνωμοσατο την εν Καππαδοκιαι
καταλαβειν Καισαρειαν, κακεισε εταιρικον ουκ ολιγον αθροισας, ων ησαν εξαρχοι οι
του πατρικιου Θεοδουλου παιδες του Παρσακουτηνου Θεοδωρος και Νικηφορος και
τις πατρικιος αλλος Συμεων ο Ἀμ 2.389 πελας, διαδημα περιθεις εαυτωι και τα λοιπα
της βασιλειας ανει ληφως γνωρισματα αποστασιαν κατα του βασιλεως κινησαι, του
πατρος αυτου Λεοντος του κουροπαλατου τους μεν αναπεισαντος δωροις εις τουτο,
τους δε υποσχεσεσιν αξιωματων και κτησεων, υπηρετηι προς τουτο χρησαμενου τωι
της Ἀβυδου επισκοπωι. εβου λετο δε και αυτος εκ της Λεσβου διαπεραν λαθραι συν τωι
υιωι Νικηφορωι εις τα επι Θραικην χωρια. γνωσθεντος δε τουτου τωι βασιλει, επει και
ο επισκοπος συνειλημμενος και τους ελεγχους ουχ οιος τε ων διαδιδρασκειν παντα
εξοισεν εις τουμφανες, παρε δοθη τοις δικασταις ο κουροπαλατης, και υπο παντων
τουτων προστιμαται τεθναναι συν τωι υιωι· επιεικεστερον δε χρησαμενου του
βασιλεως, αειφυγιαι και των ομματων πηρωσει και αμφω κα ταδικαζονται,
λεληθοτως, ως λεγεται, του βασιλεως παραγγει λαντος τοις δημιοις μηδαμως τας
οψεις τουτων λωβησασθαι, αλλα δοκησιν μεν παρασχειν εκτυφλωσεως, εργωι δ'
εασαι του τους το οικειον αποφερεσθαι φως, αποκρυψαι δε και οτι προστε ταγμενον
ην τουτο παρα του βασιλεως, εαυτοις δε το εργον ανα θεσθαι ως ταχα
φιλανθρωπευσαμενοις και χαρισαμενοις το βλεπειν αυτοις.
Και τα μεν του κουροπαλατου εις τουτο ετελευτα· διαβας δε ο Σκληρος εις
την Ἀσιαν καν τωι ∆ορυλαιωι γενομενος πρωτον μεν απεπειρατο του Φωκα και των
τουτωι συναιρομενων, ει πως δυνηθειη αυτος αγαθων υποσχεσεσιν αποστηναι πεισαι
των βεβουλευμενων (και γαρ δη και παραγγελιαν ειχεν εκ βασιλεως ως ανυστον
αγωνισασθαι εμφυλιου αιματος καθαρας διατηρησαι 2.390 τας χειρας)· ως δ'
ανηνυτοις εγνω επιχειρων (εθρασυνοντο γαρ μαλλον η εχαυνουντο ταις πρεσβειαις
οι αποσταται), εργου ηδη απτεσθαι εκρινε, και τον στρατον αγειρας απηιει προς την
Καισαρειαν. οπερ οι συν τωι Φωκαι εγνωκοτες, και το επ' αδηλοις ελπισιν οχεισθαι
εασαντες και τα εν χερσι προτιμησαντες, τας εκ του βασιλεως διδομενας αυτοις
δωρεας δεξαμενοι νυκτος επιγενο μενης αυτομολουσι προς τον Σκληρον, πρωτος
μεν ο ∆ιογενης Ἀδραλεστος, ειτα και ο Ἀμπελας και οι του Θεοδουλου παιδες, οι και
το παν της αποστασιας προκαταρτυσαντες, και εφεξης το λοιπον απαν πληθος, ως
μονον αθροον μετα των εαυτου θερα ποντων περιλειφθηναι τον Φωκαν. πασης δε
βοηθειας ερημος ουτος απολειφθεις, και ανιαι βαπτισθεις και λυπηι κατα των παρα
κινησαντων, ειτα προδεδωκοτων, κατηνεχθη προς υπνον ηδη νυ κτος επιστασης.
εδοξεν ουν υπνωττων αγανακτειν και αλυειν και περι των αδικησαντων
διαλεγεσθαι τωι θεωι, "δικασον κυριε" λε γων "τους αδικουντας με." εν ωι δε εμελλε
τα επομενα ειπειν του ψαλμου, ηκουσε φωνης λεγουσης μη περαιτερω προβηναι·
εφθασε γαρ ο Σκληρος προειληφεναι το επιλοιπον της ωιδης. δια ναστας ουν
συντρομος, ως εγνω πασης ελπιδος ωλισθηκως, ως ειχεν εξιππασαμενος μετα των
περι αυτον προς το φρουριον εφευγε τον Τυροποιον. γνωσθεντος δε του δρασμου τωι
μαγιστρωι Βαρδαι τωι Σκληρωι, ιππεις απεστελλοντο ευζωνοι καταταχησαι και κατα
λαβειν αυτον προ του εις το φρουριον εισελθειν· οιτινες συντονωι 2.391 χρησαμενοι
τηι διωξει καταλαμβανουσιν αυτον κατα το πεδιον και μελλοντα οσον ουδεπω ταις
του φρουριου προσεγγιζειν υπωρειαις. εις δε τουτων τολμηι προφερων και
γενναιοτητι, τουνομα Κων σταντινος, Χαρων την προσηγοριαν, τους αλλους
κατοπιν λιπων μετα συντονιας επηρχετο τωι Φωκαι, οπισθεν ουραγουντι των εαυ του,
και ην τις επιηι δεξασθαι προθυμως παρεσκευασμενωι. του τον πορρωθεν ιδων και
 
 
 

440
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γνωρισας ο Χαρων υβρεσιν ασεμνοις και απρεπεσιν εβαλλεν, αγεννη και ανανδρον
αποκαλων, και προσ μενειν κελευων μικρον ωστε τα γερα της αποστασιας λαβειν. ο
δε των υβρεων επακουων, και οστις ο λεγων μη αγνοησας, επισχων τον χαλινον και
προς εκεινον επιστραφεις "εδει σε ω ανθρωπε" εφη, "το ασταθμητον λογισαμενον
της των ανθρωπων τυχης μη προσονειδιζειν, μηδ' επεμβαινειν ανθρωπωι ταις εξ
αυτης επη ρειαις ηναγκασμενωι, αλλ' οικτειρειν μαλλον και ελεειν τον δυστυ χουντα
με, πατερα μεν εσχηκοτα κουροπαλατην, παππον δε Και σαρα, θειον βασιλεα, δουκα
δε και αυτον γεγονοτα και τοις ανω τερω συναριθμηθεντα, νυνι δε εσχατοις κακοις
υποβεβλημενον και ακληρημασι." του δε "καλα ταυτα, ω κακη κεφαλη, λεγεσθαι
προς παιδας τους δυναμενους απατηθηναι" ειποντος, "εμε δε ου φενακισεις τοις
τοιουτοις σου λογυδριοις," και τον ιππον μυω πιζοντος και θρασυτερον προσιοντος,
σπασαμενος ο Φωκας την εν τηι εφεστριδι παρηιωρημενην κορυνην και υπαντιασας
παιει του τον κατα του κρανους. και αυτον μεν αποδεικνυσι νεκρον παραυ 2.392
τικα, εμποδισαι μη δυνηθεισης της κορυθος τηι βιαι της πληγης, εκεινος δε
αποστρεψας τον χαλινον ειχετο της οδου. οι δε διω κοντες κατοπιν ερχομενοι, και
ενθα ο Χαρων τεθνηκως εκειτο γενομενοι, και τωι ανυποστατωι του πτωματος
εκπληττομενοι παν τες ιστων την διωξιν, μηδενος τολμωντος προσωτερω ιεναι. και
ουτως αδειας λαβομενος ο Φωκας ανεισιν εις το φρουριον. παρε γενετο μετα ταυτα
και ο Σκληρος, συνεχως προς εκεινον πεμπων, και κηδεσθαι μεθ' ορκων γραφων ως
κηδεστου (νυμφην γαρ επι τωι αδελφωι Κωνσταντινωι την εκεινου ειχεν αδελφην
Σοφιαν), και συμβουλευων προσχωρησαι τωι βασιλει και την εαυτου δια της
αυτομολιας συμπαθειαν επισπασασθαι. ορκους ουν λαβων ως ουδεν τι πεισεται
φλαυρον, παραδιδωσιν εαυτον τωι Σκληρωι συν τοις συνουσιν αυτωι. ον μηδεν αλλο
παθοντα κακον, μονον δε γενομενον κληρικον εν τηι νησωι Χιωι υπεροριζει ο
βασιλευς. τον δε Σκληρον ευζωνως μετα των κουφων ταγματων διαβηναι παλιν
κελευει προς την εσπεραν. Ἄγεται δε εαυτωι γυναικα ο Ἰωαννης Θεοδωραν την
αδελφην Ῥωμανου, θυγατερα δε του πορφυρογεννητου Κωνσταντινου· και ταυτηι τηι
πραξει μεγαλως ευφρανε τους πολιτας ως το της βασι λειας κρατος περιφυλαττων
τωι γενει. ∆ευτερωι δε ετει της βασιλειας αυτου μελλων εκστρατευειν κατα των Ῥως
τα τε στρατευματα φιλοτιμιαις ανελαμβανε, και 2.393 στρατηγους εφιστα επι
συνεσει και εμπειριαι στρατηγηματων βε βοημενους, και των αλλων επεμελειτο
παρασκευων, ινα μηδενος σπανιζοι το στρατευμα. επεμεληθη δε και του στολου δια
Λεον τος του μετα ταυτα πρωτοβεστιαριου, δρουγγαριου τοτε των πλωΐ μων
τυγχανοντος, τα μεν παλαια επισκευασας, κατασκευασας δε και αλλα καινα και
στολον αξιολογον καταστησαμενος. επει δε παντα καλως ειχεν αυτωι εαρος
επισταντος, τωι θεωι τα εξιτηρια θυσας και συνταξαμενος τοις πολιταις εξεισι της
βασιλιδος. γενο μενωι δ' αυτωι κατα την Ῥαιδεστον δυο συναντωσι πρεσβευται των
Σκυθων, τωι δοκειν μεν πρεσβειαν αποπληρουντες, εργωι δε τα Ῥωμαιων ελθοντες
κατασκοπησαι πραγματα· ους ονειδιζοντας και αδικα πασχειν επιβοωμενους
προσεταξεν ο βασιλευς περιελθειν απαν το στρατοπεδον και θεωρους γενεσθαι των
ταξεων (ουδε γαρ ηγνοησε της αφιξεως την αιτιαν), περιελθοντας δε και παντα
κατασκοπησαντας απαλλαττεσθαι παρεκελευετο, και τωι σφων ηγουμενωι λεγειν ως
μετα τοιαυτης ευκοσμιας και πειθηνιου λαου ο Ῥωμαιων βασιλευς ερχεται
ωχυρωμενος πολεμησων αυτωι. και τους μεν πρεσβευτας υποχωρησαι πεποιηκεν
ουτως, αυτος δε κατο πιν ευζωνους λαβων, πεζους μεν αμφι τας πεντε χιλιαδας
ιππεις δε εις τετρακισχιλιους, το δε λοιπον απαν πληθος σχολαιως επε σθαι
κελευσας μετα Βασιλειου του παρακοιμωμενου, τον Αιμον διαβας απροοπτος εις την
πολεμιαν διαβαινει και εσβαλλει, και εγγυς της πολεως της μεγαλης Περσθλαβας,
 
 
 

441
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ητις ειχε τα των Βουλγαρων βασιλεια, την στρατοπεδειαν επηξατο. τουτο αιφνι
2.394 διως γενομενον τους μεν Σκυθας εις εκστασιν και αμηχανιαν ενε βαλε,
Καλοκυρος δε ο των παροντων κακων πρωτουργος τε και αιτιος, μηδε την της
σαλπιγγος ηχην ενωτισασθαι καρτερησας (ετυχε γαρ και ουτος εκεισε ενδιατριβων),
επειπερ ᾔσθετο τον βασιλεα παραγενεσθαι αυτον αυτουργον εσομενον του πολεμου,
λαθραι του αστεος υπεκδυς προς την παρεμβολην αποδιδρασκει των Ῥως. ον ιδοντες
ουτοι, και την του βασιλεως πυθομενοι αφιξιν, ες ταραχην ου μετριαν ενεπιπτον.
αναλαβοντες δ' ομως εαυτους, του Σφενδοσθλαβου πολλα παραινετικα ρηματα και
τωι καιρωι δημηγορησαντος προσφορα, αφικνουνται και παραστρατο πεδευονται τοις
Ῥωμαιοις. τεως δε το συνον τωι βασιλει στρα τευμα εις το προ της πολεως πεδιον
παραγενομενοι αιφνιδιως μη δεν προσδοκωσι τοις πολεμιοις εμπιπτουσι,
καταλαμβανουσι δε εξω τειχων την ενοπλιον παιδειαν γυμναζομενους ανδρας εις
οκτα κισχιλιους και πεντακοσιους αριθμουμενους, οιτινες επι χρονον τινα
αντισχοντες, ειτα καταπονηθεντες εφευγον· και οι μεν ακλεως ανηιρεθησαν, οι δε εις
την πολιν διασωζονται. εν ωι δε ταυτα επραττετο, οι ενδον οντες της πολεως Σκυθαι,
την απροοπτον επελευσιν αισθομενοι των Ῥωμαιων και την προς τους σφετερους
συμπλοκην, εκαστος ως ο καιρος εδιδου το προστυχον λαμβανον τες οπλον εξηιεσαν
εις βοηθειαν. ους συναντωντες οι Ῥωμαιοι, ασυντακτον και διεσπασμενην την
πορειαν ποιουντας, εκτεινον. διο μηδ' αντισχειν καν επι μικρον χρονον δυνηθεντες
κλινουσιν 2.395 εις φυγην. προδραμοντων δε των ιππεων της Ῥωμαιων φαλαγγος
και την ες την πολιν φερουσαν επιτειχισαντων, ανα το πεδιον εσκε δασμενοι
φευγοντες και καταλαμβανομενοι ανηιρουντο, ως απαντα τα ομαλα πληρωθηναι
νεκρων, ζωγριας δε αλωναι αριθμου κρειτ τους.
Σφαγελλος δε ο πασης της εν Περσθλαβαι στρατιας εξη γουμενος (εταττετο δε
δευτερος μετα τον Σφενδοσθλαβον εν Σκυ θαις) και περι αυτης ως εικος δεισας της
πολεως, τας πυλας αποκλεισας και μοχλοις εξασφαλισαμενος ανεισιν εις το τειχος,
και παντοιοις βελεσι και λιθοις τους επιοντας Ῥωμαιους ημυνετο. νυξ μεν ουν
επιγενομενη διελυσε την πολιορκιαν, εωθεν δε ο προεδρος Βασιλειος ανεφανη μετα
του κατοπιν παντος πληθους· και ο βα σιλευς τηι τουτου ελευσει περιχαρης
γενομενος ανεισιν επι τινος γεωλοφου, ως ειη τοις Σκυθαις καταφανης, τα δε πληθη
ες ταυτο συνελθοντα εκυκλουν την πολιν. ως δε πολλα του βασι λεως
παρακαλουντος ενδουναι της ενστασεως και μη αρδην απολω λεναι, ουκ επειθοντο
κατιεναι του τειχους, θυμου δικαιου πλη σθεντες οι Ῥωμαιοι ειχοντο της
πολιορκιας, τοξοις τε τους ανω θεν ειργοντες και κλιμακας τοις τειχεσι
προσερειδοντες. και τις στρατιωτης γενναδας, ξιφος τηι δεξιαι κατεχων και τηι λαιαι
ανωθεν της κεφαλης την ασπιδα προβεβλημενος, πρωτος δια μιας των κλιμακων
αναρριχωμενος, και τηι μεν ασπιδι τας βολας αποκρουο μενος τωι δε ξιφει τους
επιοντας και κωλυοντας αμυνομενος, ανεισι δια των επαλξεων, και τους εκεισε
παντας διασκεδασας αδειαν 2.396 ανοδου τοις κατοπιν παρεσχετο· ον μιμησαμενος
αλλος και αυ αλλος και πολλοι ετεροι ανηλθον. και συνασπισμου γενομενου οι
Σκυθαι κατισχυομενοι εαυτους απο των τειχων κατεκρημνιζον. πολλοι δε και αλλοι
Ῥωμαιοι κατα ζηλον των προτερων και εν διαφοροις τοποις δια κλιμακων
ανεβαινον εις το τειχος. και των Σκυθων θορυβουμενων ελαθον τινες αμογητι προς
τας πυλας ελ θειν, και ταυτας αναπετασαντες εισηγον το στρατευμα. και του τον τον
τροπον της πολεως αλουσης οι μεν Σκυθαι ανα τους στε νωπους φευγοντες και
καταλαμβανομενοι ανηιρουντο, γυναικες δε και παιδια ηιχμαλωτιζοντο. εαλω δε και
Βορισης ο βασιλευς των Βουλγαρων αμα γυναικι και τεκνοις, ετι τα παρασημα
φερων της βασιλειας, και εις βασιλεα απηχθη. τουτωι δε ο βασιλευς φιλαν θρωπως
 
 
 

442
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχρησατο, αυτον τε βασιλεα Βουλγαρων αποκαλων, και παντας τους αλισκομενους
Βουλγαρους ανετους αφιεις και ελευθε ρους οπηι και βουλοιντο απιεναι, ουκ επι
δουλειαι φασκων Βουλ γαρων αλλ' επ' ελευθεριαι μαλλον αφιξεσθαι, Ῥως δε μονους
γι νωσκειν εχθρους και τουτοις χρησθαι ως πολεμιοις. Οι δε των Σκυθων
γενναιοτεροι οχυρωμα τι κατειληφοτες εντος των της πολεως βασιλειων,
οκτακισχιλιοι τον αριθμον, επι τινα χρονον ελανθανον, και πολλους των καθ'
ιστοριαν εκεισε γενομενων η σκυλων αρπαγην ασυμφανως κρατουντες απεκτεινον.
ου γνωσθεντος τωι βασιλει στρατος επ' αυτους εστελλετο αξιομα χος. οκνηρως δε
ειχον οι πεμπομενοι, και της πολιορκιας εδει 2.397 λιων αποπειρασθαι, ουκ επειδη
τους Ῥως εφοβουντο, αλλ' επειδη ο τοπος οχυρος ην και αναλωτος. και τουτο δε ο
βασιλευς ευχε ρως διελυσατο, τα οπλα λαβων και πεζος εμπροσθεν των αλλων
προπορευομενος· τουτο γαρ ιδοντες οι στρατιωται αθροοι τα οπλα λαβοντες εθεον,
εκαστος τον βασιλεα προλαβειν επειγομενοι, και μετα βοης και αλαλαγμου τωι
φρουριωι προσβαλλουσιν. εκθυμως δε των Ῥως υπομενοντων την πολιορκιαν, πυρ
εις πολλα μερη υφαψαντες, ουτω τους ανθισταμενους κατηγωνισαντο· μη στε
γοντες γαρ την του πυρος δυναμιν και την Ῥωμαικην χειρα, εκα στος εαυτον
κρημνιζοντες απεδιδρασκον· και πολλοι μεν ανηλωντο τωι πυρι, πολλοι δε
κρημνιζομενοι απωλοντο, τους δε λοιπους μαχαιρα και αιχμαλωσια διεδεξαντο. και
η μεν πολις τουτον εαλω τον τροπον, εν δυσιν ολαις ημεραις μη αντισχουσα· ταυτην
δ' αλουσαν ανακτησαμενος ο βασιλευς, και φρουραν αξιολογον επι στησας, και τα
προς το ζην επιτηδεια δαψιλως παρασκευασαμε νος, και την της αγιας Ἀναστασιας
τελεσας εορτην, και εξ εαυ του Ἰωαννουπολιν μετονομασας την πολιν, τηι επαυριον
της επι το ∆οροστολον, ο και ∆ριστρα καλειται, ειχετο πορειας. Ὁ δε Σφενδοσθλαβος
την της Περσθλαβας πυθομενος αλω σιν εις ταραχην ενεπεσεν, ως εικος, ου μην γε
και του φρονημα τος καθυφηκεν, αλλα παραθαρρυνας τους περι αυτον, και νυν
μαλλον αγαθους ανδρας αναφανηναι παρακαλεσας, ταλλα τε ως ενην
καταστησαμενος, και παντας ους ειχεν εν υποψιαι των Βουλ 2.398 γαρων αμφι τους
τριακοσιους οντας τον αριθμον ανελων, εξεισι κατα Ῥωμαιων. ο δε βασιλευς τας εν
τηι παροδωι πολεις ελων και στρατηγους αυταις επιστησας, πολλα τε φρουρια και
πολισματα εκπορθησας και τοις στρατιωταις εις αρπαγην δεδωκως, ειχετο της οδου.
των δε σκοπων ηκειν φρασαντων Σκυθας τινας, λαον επιλεκτον εκπεμπει.
Θεοδωρον τε τον εκ Μισθειας αυτων τωι πληθει αρχηγον επιστησας προηγεισθαι
επεσκηψε του στρατου, κατασκοπειν τε το πληθος των εναντιων και αυτωι διδοναι
γνωσιν, ει προχωροιη δε, και διαπειραν της αυτων ισχυος ακροβολισα μενον
ειληφεναι· αυτος δε κατοπιν ειπετο συντεταγμενος μετα πα σης της στρατιας. οι συν
τωι Θεοδωρωι γουν επειπερ εις χειρας ηλθον τοις πολεμιοις, εμπιπτουσι τουτοις
ραγδαιοι. οι δε Ῥως ενεδραν ευλαβηθεντες προσω μεν ουκετι εχωρουν, πολλων δε
πλη γεντων και τινων δε πεσοντων εκκλιναντες ες τα πλησιον σκεδαν νυνται ορη
και τας εκεισε ναπας βαθειας και αμφιλαφεις τυγχα νουσας, και δια της ορεινης επι
την ∆ριστραν επανασωζονται. ησαν δε το πληθος ουτοι επτακισχιλιοι, οι δε τουτοις
συμπλακεν τες και τρεψαμενοι Ῥωμαιοι τον αριθμον τριακοσιοι. ενωθεντες δ' οι
Σκυθαι τωι Σφενδοσθλαβωι, και τουτον εκειθεν αναστησαν τες μετα παντος του
στρατου, προ δωδεκα του ∆οροστολου μι λιων αυλιζονται, ες τριακοσιας και
τριακοντα χιλιαδας αριθμου μενοι και τον βασιλεα επιοντα εκθυμως και ρωμαλεως
εκδεχομενοι. οι δε Ῥωμαιοι ταις εξ υπογυου νικαις γαυρουμενοι και την τα παντα
κριναι μελλουσαν μαχην προσδεχομενοι, ειδοτες δ οτι και 2.399 θεον συλληπτορα
εξουσιν, ου τοις αδικων χειρων αρχουσι φιλουντα αλλα τοις αδικουμενοις δια
παντος επαρηγειν, ου μονον οι ευψυ χοτεροι, ηδη δε και οι καταπληγες και μαλακοι
 
 
 

443
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας ψυχας προ θυμοι και θαρραλεοι εγινοντο και προς την συμπλοκην λιαν εσφα
δαζον. εις οψιν δε των στρατευματων αλληλοις γενομενων, και λογοις
παρακλητικοις του τε βασιλεως και του Σφενδοσθλαβου τους οικειους
επιρρωσαντων και τα τωι καιρωι προσφορα παρακε λευσαμενων, ως αι σαλπιγγες το
ενυαλιον ηχησαν, συρρηγνυται αλληλοις τα πληθη την αυτην εχοντα προθυμιαν.
και κατα μεν την πρωτην προσβολην οι Ῥωμαιοι μετα ρυμης επενεχθεντες σφο δρας
και πολλους καταβαλοντες τας βαρβαρικας ταξεις κατεσεισαν· ου μην γε και
υπαγωγη των εναντιων εγενετο ουτε των Ῥωμαιων λαμπρος διωγμος, αλλ'
επιρρωσαντες παλιν εαυτους οι Σκυθαι αυθις επηλθον μετ' αλαλαγμου τοις
Ῥωμαιοις. και μεχρι μεν τινος ισοπαλης ην ο αγων, ηδη δε περι δειλην οψιαν της
ημερας ουσης οι Ῥωμαιοι παρακαλεσαντες αλληλους και τροπον τινα στο μωσαντες
ταις παραινεσεσιν επεβρισαν τωι ευωνυμωι κερατι των Σκυθων, και πολλους τωι
ανυποστατωι κατεβαλον της ορμης.
Συνισταμενων δε των Ῥως επι το πεπονηκος, των περι αυτον ο βασιλευς εις
επικουριαν εκπεμπει τινας, κατοπιν δε και αυτος ειπετο ανακεκαλυμμενοις τοις
παρασημοις της βασιλειας, το δορυ διηγκωνισμενος, τον τε ιππον κεντριζων θαμα
και τηι βοηι διεγει ρων τους στρατιωτας. αγωνος δε καρτερου συσταντος και πολλας
μετακλισεις δεξαμενης της μαχης (δυοκαιδεκα γαρ φησι τροπας 2.400 δεξασθαι τον
αγωνα) μολις οι Ῥως απειρηκοτες προς τους κινδυ νους ακοσμωι φυγηι προς το
πεδιον εσκιδναντο· οις οι Ῥωμαιοι επομενοι τους καταλαμβανομενους ανηλισκον.
επεσον ουν πολλοι, και πλειους εαλωσαν. οσοι δε διαδραναι τον κινδυνον ισχυσαν,
εις το ∆οροστολον διασωζονται. Ὁ δε βασιλευς τα επινικια θυσας τωι καλλινικωι
μαρτυρι Γεωργιωι (ην γαρ κατα την ημεραν της αυτου μνημης συρραξας τοις
πολεμιοις) τηι επιουσηι και αυτος της προς το ∆οροστολον ηψατο, εκεισε τε
γενομενος στρατοπεδειαν επηξατο οχυραν. ου μεντοι γε και πολιορκιας ηψατο,
δεδιως μη πως αφυλακτου του ποταμου τυγχανοντος αποδρασαι μετα των νηων
δυνηθειεν οι Ῥως, αυλισαμενος δε προσεμενε τον Ῥωμαικον στολον. εν τωι μεταξυ
δε ο Σφενδοσθλαβος ους κατειχε ζωγριας Βουλγαρους, αμφι τας κʹ χιλιαδας
αριθμουμενους, σιδηροπεδαις και αλλοις δεσμοις ησφαλισατο, επαναστασιν
φοβηθεις, και προς υποδοχην ηυτρεπιζετο της πολιορκιας. ηδη δε και του στολου
καταλαβοντος επεχειρει τηι τειχομαχιαι ο βασιλευς, και πολλακις επεκδραμοντας
τους Σκυθας ετρεψατο. μιαι δε των ημερων σκεδασθεισι τοις Ῥωμαιοις εις αριστον
περι δειλην οψιαν οι βαρβαροι, εις δυο διαι ρεθεντες μερη, ιππεις και πεζοι εκ
πυλιδων δυο της πολεως, της τε κατα ανατολας, ην φρουρειν ετετακτο Πετρος ο
στρατοπεδαρ χης μετα Θραικων και Μακεδονων, και της προς δυσιν, οπου 2.401
Βαρδας ο Σκληρος μετα των ευων δυναμεων την φυλακην επετε τραπτο, εξηλθον
παραταξαμενοι, τοτε πρωτον φανεντες εφιπποι· τας γαρ προηγησαμενας μαχας πεζοι
διηγωνισαντο. ους ευρω στως οι Ῥωμαιοι δεξαμενοι εκθυμως εμαχοντο· και μεχρι
πολλου ισοταλαντος ην ο αγων. τελος δε τηι σφετεραι αρετηι Ῥωμαιοι τρε πουσι τους
βαρβαρους και προς τειχος συγκλειουσι, πολλων καν τωι αγωνι τωιδε πεσοντων, και
μαλλον ιππεων, μηδενος δε των Ῥωμαιων τραυματισθεντος, αλλ' η μονων ιππων
πεσοντων τριων. ουτω δε θραυσθεντες οι βαρβαροι και εισω τειχους συνελαθεντες
νυκτος επιγενομενης διενυκτερευον αγρυπνοι, και τους εν τηι μαχηι πεσοντας
απωλοφυροντο αγριοις και φρικωδεσιν οδυρμοις, ως δο κειν τους ακουοντας
θηριων ειναι βρυχηθμους και ωρυγας, αλλ' ου θρηνους ανθρωπων και οιμωγας.
ημερας δε αρτι διαγελωσης παντας τους εν τισι φρουριοις εις φυλακην
εσκεδασμενους ανεκα λουντο ες το ∆οροστολον, και ταχεως ηκον μετακληθεντες.
και ο βασιλευς δε ανειληφως ολην την δυναμιν ηλθεν εις το προ της πολεως πεδιον,
 
 
 

444
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και προς πολεμον ηρεθιζε τους βαρβαρους. επει δε μη εξηιεσαν, εις το στρατοπεδον
υποστρεψας ησυχιαν ηγε. και προσηλθον αυτωι πρεσβεις εκ Κωνσταντειας και των
αλλων φρουριων των περαν ιδρυμενων του Ἴστρου, αμνηστιαν κακων αιτουμενοι
και εαυτους εγχειριζοντες συν τοις οχυρωμασιν· ους προσηνως δεξαμενος απεστειλε
τους παραληψομενους τα φρουρια και στρατιαν αποχρωσαν εις την αυτων φυλακην.
ηδη δε εσπε ρας καταλαβουσης τας πασας πυλας της πολεως αναπετασαντες οι 2.402
Ῥως, πολλωι των προτερων πλειονες οντες, επιπιπτουσι τοις Ῥωμαιοις ανελπιστως
δια την νυκτα διαγουσι· και κατα μεν την πρωτην συμβολην εδοξαν προτερησαι,
μετα μικρον δε υπερεσχον Ῥωμαιοι. ως γαρ συνεβη πεσειν τον Σφαγελλον ηρωικως
αγωνι ζομενον, συνεχυθησαν τηι του πεσοντος στερησει και τας ορμας εχαυνωθησαν.
ομως ανενδοτοι παρ' ολην την νυκτα διεμειναν και την επιουσαν ημεραν μεχρι
σταθηρας μεσημβριας. τοτε δη του βασιλεως δυναμιν πεπομφοτος εφ' ωι τοις
βαρβαροις αποκλει σαι την εις την πολιν εισοδον, γνοντες οι Ῥως εκλιναν εις
φυγην, και τας προς την πολιν εισοδους επιτετειχισμενας ευροντες εφευγον δια του
πεδιου και καταλαμβανομενοι ανηιρουντο. ο δε Σφεν δοσθλαβος νυκτος
επιγενομενης διωρυγι βαθειαι το της πολεως εστεφανωσε τειχος, ινα μη ευχερως
εχοιεν οι Ῥωμαιοι μεθ' ορμης τωι της πολεως τειχει προσπελαζειν. και ουτω την
πολιν ασφα λισαμενος εγνω δειν ευψυχοτατα την πολιορκιαν προσδεχεσθαι. επει δε
το πλεον της στρατιας διεκειντο κακως απο των τραυμα των, συνεπελαμβανε δε και
λιμος ηδη των αναγκαιων δαπανη θεντων αυτοις, και μηδ' εξωθεν τα προς χρειαν
συνεχωρουντο αυτοις εισκομιζεσθαι παρα των Ῥωμαιων, νυκτα βαθειαν και
ασεληνον επιτηρησας ο Σφενδοσθλαβος, καθ' ην υετος τε ραγδαιος εξ ουρανου
κατηνεχθη και χαλαζα φοβερα επερραγη και βρονται και αστραπαι φρικωδεσταται,
μονοξυλοις εμβας μετα δισχιλιων ανδρων εξεισιν εις επισιτισμον. συλλεξαμενοι δε
οθεν ευπορηκεν 2.403 εκαστος σιτον και κεγχρον και ειδη αλλα συνεκτικα της ζωης,
ανη γοντο δια του ποταμου τοις μονοξυλοις εις το ∆οροστολον. εν δε τωι αναπλειν
θεασαμενοι κατα το χειλος του ποταμου θεραποντας ουκ ολιγους των στρατιωτων
τους μεν ιππους ποτιζοντας τους δε χορτολογουντας, αλλους δε και ξυλευοντας,
αποβαντες των πλοιων δια της υλης αψοφητι βαδιζοντες αδοκητως εκ του αφα νους
εμπιπτουσιν αυτοις, και πολλους μεν τουτων απεκτειναν, τους δε λοιπους επι τας
πλησιον λοχμας σκεδασθηναι ηναγκασαν. αυθις δ' εις τας σκαφας εμβαντες και
ουριωι φερομενοι πνευματι προς το ∆οροστολον φερονται. τουτο δε γνωσθεν εις
μεγαλην ανιαν εμβαλλει τον βασιλεα, και τους αρχηγους του στολου εν αιτιαι
μεγαληι εσχεν, οτι μη επηισθοντο του εκ ∆οροστολου των βαρβαρων αποπλου·
επηπειλησε δε και θανατον αυτοις, ει ετι απαξ λαθηι τοιουτον τι γενεσθαι. και οι μεν
τας παρ' εκατερα οχθας του ποταμου ετηρουν επιμελως, ο δε βασιλευς εφ' ολας
πεντε και εξηκοντα ημερας τηι πολιορκιαι χρησαμενος, και καθ' εκαστην πολεμων
και μη ανιεις, δεον ενομισε δια προσεδρειας και λιμου αποπειρασθαι της πολεως. διο
και παντοθεν ταφροις τας οδους αποκλεισας και φυλακας επιστησας αυταις, ως μη
τις εξιοι τα επιτηδεια κομισων, εκαθητο ηρεμων. και τα μεν εν ∆ορο στολωι εφερετο
τηιδε.
Λεων δε ο κουροπαλατης και Νικηφορος ο τουτου παις, δοκησει μεν, ως
ειπομεν εμπροσθεν, πηρωθεντες, ετι δ' ασινεις 2.404 τας ορασεις εχοντες, εις
τυραννιδα και αυθις παρεσκευαζοντο, πολλους των εν τηι πολει και των εν τοις
βασιλειοις φρουρων υπο φθειραντες. και επει τα κατα γνωμην αυτοις απηρτισθη,
πλοιον μισθωσαμενοι και εν αυτωι εμβαντες απαιρουσι της νησου ην οικειν
κατεκριθησαν, και προς την αντιπορθμον της πολεως ηπειρον γινονται κατα το
προαστειον ο κατονομαζουσι Πηλαμυδιον, εκει θεν δε περι πρωτας αλεκτρυονων
 
 
 

445
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωιδας επι το Βυζαντιον ερχονται. ενος δε των συνιστορων δηλον θεμενου το εργον
Λεοντι τωι δρουγ γαριωι του στολου, την φυλακην επιτετραμμενωι των βασιλειων
συν Βασιλειωι τωι ραικτωρι, ο δε δυναμιν αξιοχρεων επι κατα σχεσει του
κουροπαλατου και του παιδος αυτου εκπεμπει. οπερ ουτοι μαθοντες εις την μεγαλην
καταφευγουσιν εκκλησιαν· εκειθεν δε αποσπασθεντες εις την Πρωτην νησον
εξαπεσταλησαν, κακεισε τους οφθαλμους εξωρυχθησαν. Ἐφανη δε και κατ' εκεινο
καιρου και αλλο τι ως οιον αξιον ειναι διηγησεως. πινακιον εκ λιθου Προικοννησιας
επι παραδει σου τινος των συγκλητικων ευρεθη αμελως ερριμμενον, εικονισμε νας
εχον δυο ανθρωπων μορφας επι της επιφανειας, μιαν μεν ανδρος ετεραν δε
γυναικος· εν δε τωι μετωπωι της πινακιδος ην γεγραμμενον επιγραμμα ωιδε πηι
διεξιον "Ἰωαννου και Θεοδωρας των φιλοχριστων πολλα τα ετη." οπερ τινας μεν εις
εκπληξιν ηγεν, οπως τα ενεστωτα μαλα προεδηλουτο σαφως· τινες δε μη
απηλλαχθαι το πραγμα σκευωριας και μαγγανειας ενομιζον, τον του παραδεισου
δεσποτην δια τησδε της μηχανης την βασιλικην 2.405 προς εαυτον εκκαλεισθαι
οιηθεντες προσπαθειαν. ειτε δε ουτως εχει ειτε εκεινως η αληθεια, φραζειν ουκ εχω.
Οι δε Σκυθαι ενδοθεν τωι λιμωι πιεζομενοι, εκτος υπο των τειχομαχικων οργανων
κακουμενοι, και κατ' εξαιρετον εν εκεινωι τωι τοπωι ον ο μαγιστρος Ἰωαννης ο
Ῥωμανου του Κουρκουα υιος φυλαττειν ετετακτο (το γαρ εκεισε πετροβολον
οργανον ου μικρως τους εντος επημαινετο), αποκριναντες τινας των αλκιμωτερων
οπλιτας ψιλοις επιμεμιγμενους επι το τοιουτον εκπεμπουσιν οργα νον, ει πως
δυνηθειεν αυτο κατεργασασθαι. τουτο γνους ο Κουρκουας, ο τι κρατιστον ην περι
αυτον αναλαβομενος, εβοηθει δια ταχεων. ες μεσους δε τους Σκυθας γενομενος
ακοντιωι βλη θεντος αυτου του ιππου και συν αυτωι πεπτωκοτος αναιρειται
κρεουργηθεις. οι Ῥωμαιοι δε επιδραμοντες και τοις Ῥως συμπλακεντες το τε
οργανον αβλαβες διετηρησαν και τους Σκυθας ωσαμενοι συνεκλεισαν εις την πολιν.
Ἰουλιου δε καταλαβοντος μηνος, και εικοστην ημεραν αγοντος, εξηλθον οι Ῥως
παμπλη θεις και τοις Ῥωμαιοις συμπλακεντες εμαχοντο, παραθαρρυνοντα εχοντες
και προς τους αγωνας αλειφοντα ανδρα τινα παρα Σκυ θαις επισημοτατον, Ἴκμορα
τουνομα, μετα Σφαγελλον τον αναι ρεθεντα τιμωμενον, ουτε κατα συγγενειαν την
εξ αιματος εν τοις μαλιστα αγομενον παρ' αυτοις ουτε κατα συμπαθειαν, αλλ' εκ
μονης της αρετης παρα πασι σεβομενον. τουτον ιδων Ἀνεμας ο των Κρητων του
βασιλεως υιος Κουρουπα, εις ων των βασιλι 2.406 κων σωματοφυλακων, αυτον τε
ευψυχως αγωνιζομενον και τους λοιπους εις τουτο παρορμωντα και διεγειροντα και
τας των Ῥω μαιων ταξεις διαταρασσοντα, μητε προς το μεγεθος καταπλαγεις του
ανδρος μητε την αλκην δειλιασας, αλλα περικαρδιωι θερμηι ληφθεις και τον ιππον
τηιδε κακεισε παρακινησας, μεθ' ορμης ακατασχετου το παρηιωρημενον τωι μηρωι
αυτου ξιφος σπασαμενος ιεται κατα του Σκυθου, και παιει τουτον τωι φασγανωι κατα
του αριστερου ωμου περι την κλειδα, και αποτεμνει τον αυχενα, ως συμβηναι την
κεφαλην συν τηι δεξιαι χειρι εκκοπεισαν πεσειν εις το εδαφος. και ο μεν Σκυθης
εκειτο πεσων, ο δ' Ἀνεμας ασινης επανηκεν εις το στρατοπεδον. ηρθη επι τωι εργωι
φωνη παμμι γης, των μεν Ῥωμαιων αλαλαξαντων επι τηι νικηι, των δε Σκυ θων
ασημως ολολυξαντων και της εαυτων υπενδοντων ενστασεως. επιβρισαντων δε των
Ῥωμαιων εις φυγην εγκεκλικασι, και ακλεως εις την πολιν εσωζοντο. επεσον δε
πολλοι κατα τηνδε την ημεραν, υπ' αλληλων τε συμπατουμενοι δια την
στενοχωριαν και υπο Ῥω μαιων σφαττομενοι τωι καταλαμβανεσθαι. μικρου δ' αν
εαλω και ο Σφενδοσθλαβος αυτος, ει μη νυξ επιγενομενη τουτον ερρυ σατο. οι δε
τον κινδυνον διαδραντες, εντος του περιβολου γενο μενοι, κωκυτον επι τωι του
Ἴκμορος θανατωι μεγαν εκοψαντο. τους δε πεσοντας των βαρβαρων σκυλευοντες οι
 
 
 

446
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ῥωμαιοι ευρον και γυναικας εν τοις ανηιρημενοις κειμενας ανδρικως εσταλμενας
και μετα των ανδρων προς Ῥωμαιους αγωνισαμενας. 2.407 Ἐπει δε τοις βαρβαροις
κακως εφερετο τα του πολεμου και ξυμμαχιας ην ελπις ουδαμου (οι τε γαρ ομοφυλοι
ησαν μακραν, και τα ομορα βαρβαρα των εθνων δεισαντα τους Ῥωμαιους απει παντο
την βοηθειαν· επελελοιπει δ' αυτους και τα επιτηδεια, και ουδαμοθεν εισκομισασθαι
δυνατον ην, του Ῥωμαικου στολου τας οχθας ακριβως τηρουντος του ποταμου·
επερρει δε και τοις Ῥω μαιοις εκαστης ημερας ως εκ τινος αφθονου πηγης παντα τα
αγαθα, και ιππικαι και πεζικαι δυναμεις δια παντος προσετι θεντο· και ουδε τοις
κελητιοις εαυτων εμβαντας αποδραναι ην δυνατον, των διεξοδων, ως ειπομεν,
ακριβως φυλαττομενων) συμβουλην συστησαμενοι οι μεν νυκτος συνεβουλευον
κλεψαι την αναχωρησιν, αλλοι δε δεξιας και πιστεις παρα Ῥωμαιων αιτησα σθαι οια
μη αλλως δυνατης ουσης της υποχωρησεως, και ουτω προς τα οικεια απαραι. και
αλλων ως πηι εκαστωι ο καιρος εδιδου συμβουλευσαντων, παντων δε καθαπαξ
καταθεσθαι τον πολεμον επιθυμουντων, ο Σφενδοσθλαβος παρηινει μαλλον ετι απαξ
πολε μησαι Ῥωμαιοις, και η καλως αγωνισαμενους επικρατεις των εναντιων
γενεσθαι, η ηττηθεντας αισχιστης ζωης και επονειδι στου ευκλεα και μακαριον
προτιμησασθαι θανατον· αβιωτον γαρ εσται αυτοις δρασμωι την σωτηριαν
πορισαμενοις, ειπερ μελλοιεν ευκαταφρονητοι εσεσθαι τοις γειτονουσιν εθνεσιν, α
το προσθεν αυτους εδεδιεσαν σφοδρως. ηρεσεν η του Σφενδοσθλαβου βουλη, και
κατεθεντο παντες τον υπερ ψυχης εσχατον αναδεχεσθαι κινδυ 2.408 νον ταις ολαις
δυναμεσι. τηι γουν επιουσηι εξελθοντες του αστεος πανδημει, και τας πυλας
αποκλεισαντες, ως μη τινι δυνατον ειη τραπεντι διασωζεσθαι προς την πολιν,
συμβαλλουσι τοις Ῥω μαιοις. αγωνος δε καρτερου συσταντος και των βαρβαρων
ευψυ χως αγωνιζομενων, τωι ηλιωι καυσουμενοι οι Ῥωμαιοι και διψει πονουμενοι
ως πανοπλιται (ην γαρ και σταθηρα μεσημβρια) ηρξαντο ενδιδοναι. οπερ αισθομενος
ο βασιλευς δια ταχεων μετα των περι αυτον εβοηθει, και αυτος μεν την ακμην υπεδε
ξατο του πολεμου, τωι δε πεπονηκοτι στρατευματι υπο ηλιου και διψης ασκους οινου
και υδατος πληρεις προσεταξε κομιζειν. οις χρησαμενοι και την διψαν και τον του
ηλιου καυσωνα αποκρου σαμενοι και εαυτους αναλαβοντες μετα σφοδροτητος και
ρυμης τοις Σκυθαις επερραξαν. εκεινων δε γενναιως υποδεξαμενων ην η μαχη
ισοπαλης, μεχρις αν ο βασιλευς την στενοχωριαν φρασα μενος του τοπου, και εκ
τουτου κατανοησας τοις Σκυθαις επι γινεσθαι την καρτεριαν τωι τους Ῥωμαιους
εστενοχωρησθαι και μη οιους ειναι εργα πρεποντα της εαυτων αλκης επιδεικνυσθαι,
επεσκηψε τοις στρατηγοις εικειν εις τουπισω προς το πεδιον, και της πολεως πορρω
αφιστασθαι δοκησιν φευγοντων παρεχοντας, μη μεντοι γε προτροπαδην, αλλ' ηρεμα
και κατ' ολιγον εικοντας, καπειδαν αποθεν της πολεως διωκοντας εκκαλεσωνται,
αιφνιδιον παρενεγκοντας τους χαλινους επιστρεφειν τους ιππους και τουτοις
συμπλεκεσθαι. και οι μεν εποιουν το κελευσθεν, οι δε Ῥως την εις τουπισω
υποχωρησιν των Ῥωμαιων φυγην οιηθεντες, αλληλους παρακαλεσαμενοι ειποντο
συν αλαλαγμωι. ως δε κατα τον ωρισμε 2.409 νον εγενοντο τοπον οι Ῥωμαιοι,
επιστραφεντες προσρηγνυνται του τοις γενναιως. ενταυθα μαχης ισχυρας γενομενης
συνεβη στρα τηγον Θεοδωρον τον εκ Μισθειας του ιππου αυτου λογχευθεντος
πεσειν κατα γης. περι τουτον αμιλλα εγενετο καρτερα, των μεν Ῥως ανελεσθαι, των
δε Ῥωμαιων οπως μη αφαιρεθειη φιλοτιμουμενων. ουτος γαρ ο Θεοδωρος του ιππου
πεσων, ενα τινα των Σκυθων της ζωνης δραξαμενος και τηιδε κακεισε τωι χειρος
σθενει κινων ως τι μικρον ασπιδισκιον κουφον, τας κατ' αυτου πεμπομενας αιχμας
απεκρουετο, και κατα μικρον προς τους Ῥω μαιους υπανεχωρει οπισθοκινητωι τηι
πορειαι. τελος επιβρισαντες οι Ῥωμαιοι τους τε Σκυθας απωσαντο και τον ανδρα του
 
 
 

447
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κινδυνου ερρυσαντο. και τα στρατευματα διελυθησαν τελειως, μηδαμως ετι κρισιν
του πολεμου λαβοντος.
Ὁ βασιλευς δε ευψυχοτερον νυν μαλλον η προτερον ορων αγωνιζομενους
τους Σκυθας, και την του χρονου τριβην βαρου μενος, οικτειρων δε και τους
Ῥωμαιους ταλαιπωρουμενους και τωι πολεμωι κακως πασχοντας, μονομαχιαι ωιηθη
κριναι τα πραγματα. και δη διαπρεσβευεται προς τον Σφενδοσθλαβον,
προκαλουμενος αυτον εις μονομαχιαν, δεον ειναι λεγων ενος ανδρος θανατωι κρι
θηναι το εργον η κατασφαττεσθαι και κατα μικρον δαπανασθαι τα εθνη, και τον
νικησαντα κυριον ειναι των ολων. ουτος δε την προκλησιν μεν ουκ εδεξατο, λογους
δ' επαφηκεν υπεροπτικους, ως τα κατ' αυτον αμεινον αυτος του εχθρου σκοπησει·
αυτος δε ει μη ζην αγει σχολην, εισι μυριαι αλλαι θανατου οδοι· τουτων οποιαν
αιρειται ελεσθω. ταυτα φρυαξαμενος της πολεμικης ει 2.410 χετο παρασκευης
προθυμοτερον. ο δε βασιλευς τον εκ προκλη σεως απογνους αγωνα, πασι τροποις
εμηχανατο την εις την πολιν αποκλεισαι εισοδον τοις βαρβαροις, και προς το εργον
εκπεμπει Βαρδαν μαγιστρον τον Σκληρον μετα των ταγματων ων αυτος εστρατηγει·
τον δε πατρικιον Ῥωμανον τον υιον Κωνσταντινου του βασιλεως, του υιου του
πρεσβυτερου Ῥωμανου, και Πετρον τον στρατοπεδαρχην, μεθ' ων εξηρχον
δυναμεων, προσραξαι τοις πολεμιοις επετρεψεν. οι δη προσβαλοντες τοις Σκυθαις
εμαχοντο καρτερως. εκθυμως δε κακεινων υποδεξαμενων πολλας τροπας και
μετακλισεις συνεβη τον πολεμον δεξασθαι, και εφ' ικανον χρονον ισοταλαντος ην η
μαχη. ενταυθα παλιν ο του της Κρητης αμηρα υιος Ἀνεμας, τηιδε κακεισε τον ιππον
μετακινησας και σφο δροτερον μυωπισας, κατ' αυτου του Σφενδοσθλαβου φερεται
μετα ληματος νεανικου, και την φαλαγγα διασχισας των δυσμε νων παιει τουτον τωι
ξιφει κατα μεσην την κεφαλην, και κατα βαλλει μεν του ιππου, ου μην γε και
αναιρει επαρκεσαντων των οπλων α ενεδεδυτο. αυτος μεντοι κυκλωθεις και υπο
πολλων βαλ λομενος αναιρειται, ηρωικως καταστρεψας τον βιον, θαυμα μεγα και
τοις αντιπαλοις γενομενος. Λεγεται δε και θειοτερας τοτε τυχειν τους Ῥωμαιους επι
κουριας. θυελλα γαρ τις εκ νοτου κατα προσωπον αρθεισα ιστατο των Σκυθων, μη
συγχωρουσα χρησθαι κατα την μαχην ταις προαιρεσεσι. και τις ανηρ ωπτο παντι τωι
στρατοπεδωι Ῥωμαιων εφ' ιππου λευκου προαγωνιζομενος και τας των πολεμιων
κλονων 2.411 και διαταρασσων φαλαγγας, μηδενι προτερον η μετα ταυτα γενο
μενος γνωριμος, ον εφασκον ενα ειναι των καλλινικων μαρτυρων Θεοδωρον.
τουτοις δε προμαχοις αει και προβολοις κατα των πολεμιων εχρητο ο βασιλευς· και
γαρ δη και συνετυχε τονδε τον αγωνα κατ' αυτην συνενεχθηναι την ημεραν καθ' ην
ειωθαμεν εορταζειν την μνημην του στρατηλατου. και γυνη δε τις εν Βυ ζαντιωι
σεμνη υπερτατης δυναμεως ειναι το φασμα επιστουτο, μιαι προτερον της συμπλοκης
ημεραι οναρ θεασαμενη, και δοξασα τηι θεοτοκωι παριστασθαι και λεγουσης ακουσαι
προς τινα στρατιωτην "κυριε Θεοδωρε, ο εμος και σος Ἰωαννης περιστασει
συνεχεται, και σπευσον εις την αυτου βοηθειαν," και ηλιου ανισχοντος τοις γειτοσιν
εξηγησαμενη. και τα μεν οραθεντα ταυτα, τρεπονται δε παλιν οι Σκυθαι, και
αποκεκλεισμενας τας της πολεως ευρον τες πυλας υπο του Σκληρου ανα το πεδιον
εσκεδαννυντο, και ανηιρεθησαν υπ' αλληλων τε συμπατουμενοι και υπο Ῥωμαιων
συγκοπτομενοι αριθμου κρειττους, τραυματιαι δε εγενοντο σχε δον τι παντες. τον
μαρτυρα δ' ο βασιλευς τιμων, και της επι κουριας αποτιννυς αυτωι τας αμοιβας, τον
ναον εν ωι το θειον αυτου αποκειται σωμα εκ βαθρων καταβαλων μεγαν τε και καλ
λιστον ωικοδομησε, μεγαλοπρεπεις αυτωι κτισεις προσαφορισας· ον και αντι
Ευχανειας Θεοδωροπολιν κατωνομασεν. Ὁ δε Σφενδοσθλαβος πασαν μετελθων
μηχανην και δια πασων ελαττουμενος, ως εγνω μηδεμιαν αυτωι υπολελειφθαι 2.412
 
 
 

448
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελπιδα, προς συνθηκας απεβλεψε. πεμπει ουν προς βασιλεα πρεσβευτας πιστεις
εξαιτουμενος, εφ' ωι συμμαχοις και φιλοις Ῥωμαιων καταλεγεις ασινης συγχωρηθηι
επ' οικου αναχωρησαι μετα των αμφ' αυτον, αδεως τε τον βουλομενον Σκυθην εμπο
ρειας χαριν φοιταν. δεξαμενος δε την πρεσβειαν ο βασιλευς, και το ᾀδομενον λογιον
επειπων, ως εθος Ῥωμαιοις τους πολεμιους πλεον ευεργεσιαις η οπλοις νικαν,
παντα τα αιτουμενα εβεβαιωσε. γενομενων δε των σπονδων ο Σφενδοσθλαβος και
εις οψιν ελθειν και ομιλιαν τωι βασιλει εδεηθη. επινευσαντος δε και προς τουτο
αφικετο. και συμμιξαντες αλληλοις, και διαλεχθεντες περι ων αν εβουλοντο,
απηλλαγησαν. ο δε βασιλευς, αιτησαντος και τουτο του Σφενδοσθλαβου, και προς
Πατζινακας διαπρεσβευεται, ει βουλονται, φιλους αυτους και συμμαχους αξιων
εχειν, και μη διαπεραν τον Ἴστρον και τα Βουλγαρων ληΐζεσθαι, παραχωρησαι δε
και τοις Ῥως ακωλυτως διελθειν την αυτων γην και οικαδε απελθειν. απεπληρου δε
την πρεσβειαν Θεοφιλος ο των Ευχαΐ των αρχιερευς. οι δε την πρεσβειαν δεξαμενοι,
την διαβασιν μονην απαγορευσαντες των Ῥως, προς ταλλα σπονδας εθεντο. των δε
Ῥως αποπλευσαντων, των παρα ταις οχθαις του ποταμου φρουριων και πολεων
προνοιαν θεμενος ο βασιλευς και φρουραν καταλιπων την αρκουσαν ες ηθη τα
Ῥωμαιων ανεζευξεν. ον ο της πολεως αρχιερευς μετα της συνοδου· και παντες οι εν
τελει μετα παιανων και επινικιων ευφημιων υπεδεξαντο στεφανηφο ρουντες,
τεθριππον οχημα λευκοπωλων εχοντες ητοιμασμενον 2.413 πανυ διαπρεπως, και
τουτου επιβαντα αξιουντες θριαμβευσαι τον βασιλεα. ο δε μηδεν σοβαρον εθελων,
αλλα μετριον εαυ τον επιδεικνυμενος, τους μεν προσενεχθεντας ανειληφει στεφα
νους και ιππωι λευκωι τον θριαμβον εξεπληρωσεν, εν δε τωι αρ ματι τας Βουλγαρικας
θεις των βασιλεων στολας και ανωθεν του των εικονα της θεομητορος ως
πολιουχου, προπορευεσθαι εαυτου διεταξατο. εν δε τωι λεγομενωι φορωι γενομενος
και αποχρωντως ευφημηθεις, και τηι θεομητορι και τωι ταυτης υιωι τας επινικιους
ευχαριστιας παρεσχηκως, τα παρασημα της Βουλγαρικης βασι λειας επ' οψει των
πολιτων τον Βορισην αποδιδυσκει· τα δε ην στεφανος εκ χρυσου και τιαρα
νενησμενη εκ βυσσου και πεδιλα ερυθρα. εκειθεν εις την μεγαλην φοιτησας
εκκλησιαν και εν αυτηι τον Βουλγαρικον στεφανον αναθημα τωι θεωι δεδωκως,
αναγαγων δε και τον Βορισην εις το των μαγιστρων αξιωμα, επορευθη εις τα
βασιλεια. ο δε Σφενδοσθλαβος εις τα οικεια ηθη υποστρεφων εν τωι διιεναι την των
Πατζινακων γην περιπιπτει ενεδραις ηδη προευτρεπισθεισαις και υποδεχομεναις
αυτον, και αρδην αυτος τε και το συνον αυτωι απολλυται πληθος, μηνιωντων αυτωι
των Πατζινακων δια τας εις τους Ῥωμαιους σπονδας. Ὁ δε βασιλευς χαριστηρια των
τροπαιων αποδιδους τωι σω τηρι Χριστωι ναον ανωθεν της αψιδος της χαλκης
ανωικοδομησεν εκ καινης, μηδενος φεισαμενος των εις πολυτελειαν συντεινοντων
και κοσμον. αφηκε δε και τοις υποφοροις πασι των ολων θεμα των το λεγομενον
καπνικον. προσεταξε δε και εν τωι νομισματι 2.414 και εν τωι οβολωι εικονα
εγγραφεσθαι του σωτηρος, μη προτερον τουτου γινομενου. εγραφοντο δε και
γραμματα ρωμαιστι εν θα τερωι μερει ωιδε πηι διεξιοντα "Ἰησους Χριστος βασιλευς
βασι λεων." τουτο δε και οι καθεξης ετηρησαν βασιλεις.
Βασιλειου δε του πατριαρχου επ' αιτιαις διαβληθεντος και συνοδικως καθαι
ρεθεντος προεβληθη πατριαρχης Ἀντωνιος ο Στουδιτης. Αυγουστωι δε μηνι,
ινδικτιωνος γʹ, εφανη και κομητης ο λεγομενος πωγωνιας, και εφαινετο εως
Ὀκτωβριου μηνος της τεταρτης ινδικτιωνος. προεμηνυε δ' ουτος τον του βασιλεως
θανατον και τας μελλουσας κατασχειν την Ῥωμαιων γην εκ των εμφυλιων
πολεμων απαραμυθητους τυχας. Των δ' υπο του βασιλεως Νικηφορου
προσκτηθεισων πο λεων και των υποφορων γενομενων Ῥωμαιοις, ως εμπροσθεν ει
 
 
 

449
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρηται, αραμενων πτερναν και την Ῥωμαικην αποσεισαμενων εξου σιαν, εξεισι κατ'
αυτων ο βασιλευς και απεισιν αχρι ∆αμασκου. και τας μεν πειθοι και λογωι τας δε
πολεμωι και βιαι ανακτησα μενος, και παντα κατα το πρεπον καταστησαμενος,
ανεζευξε προς την βασιλιδα. γενομενος δε κατα την Ἀναζαρβον, και τον Πο δανδον
και τας λοιπας παροδευων χωρας, και βλεπων τα εν ποσι, κτησεις τε ορων
πολυτελεις και χωρια ευφυη τε και παμφορα, διεπυνθανετο τους παρευρημενους
τινος αν και ειεν αυται. ως δ' εμανθανε παρα των ερωτωμενων οτι περ του
παρακοιμωμενου εισι Βασιλειου πασαι, αυτη μεν και αυτη Ῥωμαιοις προσκτηθει
2.415 σαι εναγχος παρα Νικηφορου του βασιλεως, αυτη δε παρα τουδε του
δομεστικου των σχολων, και αυτη παρα του δεινος, και αυτη και αυτη παρα σου, και
τωι Βασιλειωι δεδωρηνται, ουδεν δε οτι και λογου αξιον ειδεν υπολελειμμενον των
προσκτηθεντων τωι δημοσιωι, γενομενος περιαλγης και βυθιον στεναξας "δεινον, ω
παροντες," εφη "ει τα δημοσια καταναλισκονται χρηματα και τα Ῥωμαικα
ταλαιπωρουνται στρατευματα και οι βασιλεις υπερο ριους αναδεχονται κοπους, τα
δε εκ τοσουτων προσκτωμενα μο χθων και κοπων ενος ευνουχου γινονται κτημα."
και ο μεν βα σιλευς ταυτα, των τις δε παροντων τωι Βασιλειωι τον του βασι λεως
λογον διαπορθμευσας ανηρεθισε προς οργην. και εκτοτε ευκαιριαν εζητει τον
βασιλεα αποσκευασασθαι. θωπειαις ουν υπελθων ποτε και δωροις εξαπατησας τον
εγχειν ειωθοτα τον οινον τωι βασιλει, και δηλητηριον κερασαμενος ου των
δραστικωτατων και ταχυν επιφεροντων τον κινδυνον, αλλα των σχολαιως και κατα
μικρον αναλισκοντων την του πεπωκοτος δυναμιν, κεραννυσι τωι βασιλει. και πιων
και κατ' ολιγον νοσηλευομενος και της οικειας δυναμεως αποπιπτων, τελευταιον δε
και τους ωμους ανθρακιασας, αιματος πολλου ρυεντος αυτωι δια των οφθαλμων,
εισελθων εν τηι βασιλιδι κατελυσε την ζωην, βασιλευσας ετη ʹ τοσουτους τε μηνας
και προς, διαδοχους καταλιπων της βασιλειας Βασιλειον και Κωνσταντινον τους
παιδας του Ῥωμανου. 2.416 Το μεν ουν Ἰωαννου τελος τον ειρημενον συνηνεχθη
τροπον, το δε της βασιλειας κρατος εις Βασιλειον μετηχθη και Κωνσταν τινον τους
υιους Ῥωμανου, κατα το #22 υπδʹ ετος, ινδικτιωνος δʹ, μηνι ∆εκεμβριωι· ων ο μεν
Βασιλειος τον κʹ ηνυε της ηλικιας χρο νον, ετεσι δε τρισι τουτου νεωτερος ην ο
Κωνσταντινος. σχημα μεν ουν και ονομα μονον τοις βασιλευσι περιετεθειτο, η δε
μετα χειρησις των πραγματων παρα του προεδρου ενηργειτο Βασιλειου δια το
νεαζον της ηλικιας των βασιλεων και απαλον και μηπω βεβηκος του φρονηματος.
ος αμα τε περιηλθεν εις τους παιδας του Ῥωμανου το κρατος, και αμα ταχυδρομους
εκπεμψας αγει την αυτων μητερα απο της υπεροριας εις τα βασιλεια. δεδιως δε και
τας κατα της βασιλειας επαναστασεις, και μαλλον των αλλων Βαρδαν μαγιστρον τον
Σκληρον, αει τηι βασιλειαι εφεδρευοντα και 2.417 δια παντος την αποστασιαν
ωδινοντα (εαλω γαρ και επι του βασιλεως Ἰωαννου επιβουλευων, και καταδικασθεις
εξορυχθηναι τους οφθαλμους εξερρυσθη παρ' αυτου της ποινης), τουτον μα λιστα
δεδοικως πασαν τηνικαυτα την Ῥωμαικην δυναμιν εγκεχει ρισμενον και οπηι και
βουλοιτο ραιδιως αγοντα και μετακυβευοντα (ην γαρ στρατηλατης προβεβλημενος
πασης ανατολης) συμφερον ειναι τηι βασιλειαι και ασφαλες ενομισε το πολυ της
δυναμεως ακρωτηριασαι και ασθενεστερον αυτον αποφηνασθαι προς την
υποπτευομενην αποστασιαν. και γουν και παραλυει τουτον της του στρατηλατου
αρχης, δουκα δε αποδεικνυσι των εν τηι Μεσοποταμιαι ταγματων, επαγρυπνειν
κελευσας τας εκδρομας των Σα ρακηνων φυλαττοντα. το δ' αυτο τουτο και εις
Μιχαηλ τον Βουρτζην υποπτον οντα εμηχανησατο, διαστησαι τουτον της του
Σκληρου εταιρειας σπουδασας (συνην γαρ και ουτος αυτωι ταγμα τος τινος καταρχων
στρατιωτικου)· ονπερ τωι των μαγιστρων τι μησας αξιωματι δουκα της παρα τωι
 
 
 

450
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὀροντηι Ἀντιοχειας προβαλλεται. εφορον δε και επιστατην των ευων αποδεικνυσι
παντων ταγματων τον πατρικιον Πετρον τον του Φωκα δουλον, στρατο πεδαρχην
αυτον ονομασας, τομιαν μεν ανθρωπον, δραστηριον δ' αλλως και τα πολεμικα
εμπειροτατον. τουτο δε τον Σκληρον σφοδρα ελυπησεν, ως μηδε παρ' εαυτωι
δυνηθηναι συγκαλυψαι την ανιαν μεγαλοψυχως, αλλ' επεγκαλεσαι και
προσονειδισαι, 2.418 ει αντι των υπ' αυτου γενομενων ανδραγαθηματων τε και τρο
παιων τοιαυτας αντιλαμβανει τας αμοιβας, επι το χειρον προ κοπτων, καν ολιγον η
ουδεν τωι παρακοιμωμενωι εμελησεν, αγαπαν ειποντι τοις δεδομενοις και μη
επεκεινα πολυπραγμο νειν, ει μη που μελλει αντι αρχοντος οικουρος εσεσθαι της
ιδιας οικιας. Τουτων δε ουτως οικονομηθεντων τωι παρακοιμωμενωι απα ρας ο
Βαρδας της βασιλιδος συν ταχει πολλωι την εγχειρισθεισαν αυτωι καταλαμβανει
αρχην. εν δε ταις προηγησαμεναις στρατη γιαις εμβριθης πολλακις φανεις και
δραστηριος, και υπο παντος ως επος ειπειν του στρατου φιληθεις, και προς πολλους
ους εθαρ ρει το της μελετης παραγυμνωσας μυστηριον, και μαλλον τωι τα γματι των
στρατηλατων, αρτι τε καιρον οιηθεις επιτηδειον εις το ανακαλυψαι το
σπουδαζομενον, μετα των επιτηδειων σκεψαμενος, ην εκ μακρων ωδινεν αποτικτει
αποστασιαν, και κατα των βασι λεων και των ομοφυλων αιρει τα οπλα. ευθυς ουν
Ἄνθην τινα τουνομα, Ἀλυατην την προσηγοριαν, τα μαλιστα οντα αυτωι των
δραστικωτατων υπηρετων, ες την βασιλιδα πεμπει, οπως, ει δυ ναιτο, Ῥωμανον τον
εαυτου κλεψας υιον (ετυχε γαρ ενδημων τηι βασιλευουσηι) προς αυτον αφικηται. ο δε
γενομενος εν τηι πολει, και παντα τροπον λαθειν επειγομενος, φημας ου καλας κατα
του Σκληρου ενεσπειρε, δι' ων λαθειν τε ηδυνηθη ανυποπτος φανεις και τον
Ῥωμανον αποκλεψας προς τον Σκληρον αγαγειν. ο Βαρ 2.419 δας δε το βουλευθεν
εις τουμφανες ηδη εκρηξας διαδημα τε περι βαλλεται και τα λοιπα της βασιλειας
αναλαμβανει παρασημα, και υπο παντος του συνοντος στρατου Ῥωμαιων
αναγορευεται βασι λευς, των Ἀρμενιων καταρξαντων της ευφημιας. επει δε τωι
τοιουτον αναρριψαντι κυβον χρηματων δειν πολλων ηπιστατο, ων ανευ ουδεν εστι
γενεσθαι των δεοντων, καθα που φησιν ο ρητωρ, προς συλλογην τουτων παραχρημα
ετρεπετο, τους τε των δημο σιων πρακτορας φορων κατεχων και τα κοινα
εισπραττομενος χρη ματα, και τους αλλως υπονοιαν παρεχοντας πλουτου συλλαμβα
νων τε και τιμωρων, ενιων δε και αυθαιρετως προσαγοντων τον εαυτων βιον ελπιδι
του αποληψεσθαι μειζονα· και ουτως εν ου μακρωι τωι χρονωι πληθος χρηματων
συναγει πολυ. φρουριον τε κατασχων ερυμνον το λεγομενον Χαρποτε, εν
Μεσοποταμιαι κει μενον, και παντοιως ασφαλισαμενος και φυλακην επιστησας την
εξαρκουσαν, εν τουτωι τα συναγομενα απετιθει χρηματα, και ορμητηριον εξ
αποτυχιας και λιμενα σωτηριας εχειν εταμιευετο. και προς τους γειτονουντας
Σαρακηνους, τον τε της Ἀμιδης αμη ραν Ἀποτουλφ, ητις Ἔμετ καλειται, και τον της
Μαρτυροπολεως Ἀποταγλε, ηντινα Μιεφερκιν ονομαζουσι, πιστεις δους και λαβων,
και μετ' αυτων κηδευσας και δια του κηδους τα της φιλιας ασφα λισαμενος, χρηματα
τε λαμβανει πολλα και συμμαχικον Ἄραβας ιπποτας τʹ. της φημης δε πανταχου
διαδραμουσης συνερρεον προς αυτον οποσοι νεωτεροις χαιρουσι πραγμασιν. ηδη δε
του 2.420 θερους επιγενομενου αρας παντι τωι στρατωι ηπειγετο προς την
βασιλευουσαν, μεστος ελπιδων και μονονου τοις βασιλειοις καθη σθαι δοκων. και
γαρ δη και εθρασυνεν αυτον και τολμηροτερον ετιθει προς το εγχειρημα μοναχου
τινος αρετης αντιποιουμενου οψις νυκτερινη. εδοκει γαρ ουτος ιδειν ανδρας
πυρινους, οιτινες τον Βαρδαν λαβοντες αναγουσιν εις τινα υψηλοτατην περιωπην·
εντυχειν δ' εν αυτηι γυναικι ανθρωπινης οψεως στερροτεραι, και την μαστιγα αυτωι
επιδουναι βασιλικην. ταυτην την μαστιγα ο μεν Βαρδας συμβολον ελογιζετο
 
 
 

451
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλειας, ην δε αρα η προς Ῥω μαιους οργη του θεου. Ἄρτι δε της φημης και την
βασιλιδα καταλαβουσης, οι βα σιλεις τε εν αγωνιαι καθισταντο, και αθυμια κατεσχε
το νουνεχες του πολιτευματος και ακεραιον, μονους δε ηυφρανε τους οσοι ταις
εναλλαγαις ηδονται των πραγματων και χαιρουσι ταις λεηλασιαις. ταχυ τε ουν
γραμματα προς τον στρατοπεδαρχην εγενοντο Πετρον, και ταχυ το υγιαινον του
στρατου μερος ηθροιζετο εις Καισαρειαν. εν οσωι δε ταυτα επραττετο, ο συγκελλος
Στεφανος και της Νικο μηδειας προεδρος, ανηρ ελλογιμος και επι σοφιαι και αρετηι
δια βοητος και πειθοι μαλαξαι ικανος γνωμην σκληραν και ατιθασσον, πρεσβυς εις
τον Σκληρον αποστελλεται, ει πως δυνηθηι πεισαι του τον αποθεσθαι τα οπλα. αλλ'
ουτος προς εν εχων την διανοιαν τεταμενην, την της βασιλειας ορεξιν, ελθοντα προς
αυτον και 2.421 πολλα ειποντα επαγωγα και θελκτηρια λογων μεν πολλων ουκ
ηξιωσεν, ανατεινας δε τον δεξιον ποδα και το κοκκοβαφες δειξας πεδιλον,
"αδυνατον, ω ανθρωπε," εφη "τον τουτο απαξ περι βαλομενον επ' οψει πολλων
ραιδιως αποβαλειν. φρασον τοινυν τοις αποστειλασιν ως η εκοντι με παραδεξονται
βασιλεα η και μη βουλομενων πειρασομαι λαβειν την αρχην." ταυτα ειπων και
προθεσμιαν ημερας τεσσαρακοντα δεδωκως απαλλαττεσθαι κε λευει.
επαναδραμοντος δε του συγκελλου και την αποκρισιν απο κομισαντος του Σκληρου
τοις βασιλευσι και τωι την βασιλειαν ιθυ νοντι Βασιλειωι, γραμματα εφοιτων προς
τον στρατοπεδαρχην εμφυλιου μεν μη καταρχειν πολεμου, τας δε παροδους τηρειν
ασφαλως, και ην τις επιηι πολεμησων, αμυνεσθαι. ο δε Σκλη ρος απιων προς
Καισαρειαν προδρομους απεστειλε και κατοπτας, εφ' ωι κατασκοπειν, και οπηπερ
εισιν οι εναντιοι μηνυειν, και προομαλιζειν αυτωι την οδον. εξαρχος δε των
πεμφθεντων προ κεκριτο Ἄνθης ο Ἀλυατης. οιτινες καταντησαντες εν τινι
στενοχωριαι (Βουκου λιθον τον τοπον κατονομαζουσι) και μερει της βασιλικης
στρατιας εντυχοντες αρχοντα εχουσης Ευσταθιον μα γιστρον τον Μαλεῗνον,
απεπειρωντο του συναντηματος και ακρο βολισμους εποιουντο. επι τινα δε καιρον
ακροβολιζομενων αλλη λοις των στρατευματων, και μηδενος νωτα διδοντος, ο
Ἀλυατης μη περισχων εαυτον, περικαρδιωι δε ζεσει ληφθεις, μυωπισας τον ιππον συν
αλογιστωι ρυμηι τοις εναντιοις προσρηγνυται. μηδεν 2.422 δε ο τι και λογου
διαπραξαμενος αξιον, πιπτει καιριαν τυπεις, και το αμφ' αυτον απαν εις τας εγγιστα
ναπας και λοχμας διεσκεδα σθη. διεμηνυθη δε τοτε και ο του Βαρδα εταιρειαρχης ως
μελ λων αυτομολειν τωι του βασιλεως στρατωι· ον παραστησαμενος ο Σκληρος και
προσονειδισας, και μηδεν πλεον φανερως εις αυτον δεδρακως, απελυσε, λαθραι δε
τοις μισθοφοροις Σαρακηνοις μη νυσας ανειλεν· ουτοι γαρ διιοντα τον ανδρα
μεσουσης ημερας περιχυθεντες ταις μαχαιραις κατεκοψαν.
Οι δε των βασιλικων καταρχοντες στρατευματων την του Σκληρου οσον
ουδεπω επελευσιν προσδοκωντες, τα καιρια της οδου κρινουσι προκαταλαβειν, και
αραντες παντι τωι στρατευματι στρατοπεδευουσιν απεναντιας εκεινωι,
προκαταλαβοντες ας εμελλε διοδευειν οδους. οπερ μαθων ο Σκληρος νωθρος ην και
ωκνει την εις το προσω πορειαν, μελλησει δε τριβων τον χρονον εκαρα δοκει το
μελλον. ανερεθιζει δε τουτον και προθυμοτερον απο δεικνυσιν αυτομολος τις ελθων
στρατηγος, Σαχακιος τουνομα, Βραχαμιος την προσηγοριαν· παρηγγυησε γαρ ελθων
μη τηναλ λως τριβειν τον χρονον· καταφρονησιν γαρ ελεγεν εμποιειν την τριβην.
δοξας δε λεγειν ευκαιρα ηγεμων και οδηγος αποδεικνυται της οδου. και ο μεν
ηγειτο, ουτος δε ειπετο. και δια τριων ημερων καταλαμβανει την Λαπαραν· τοπος δε
ουτος μερος της Καππαδοκιας, το νυν λεγομενον Λυκανδον, δια το λιπαρον και
παμφορον ουτω κατονομασθεις. τουτο μαθων ο στρατοπεδαρχης, νυκτοποριαι
χρησαμενος δεει του μη αντιπαρελθειν τον Σκληρον, 2.423 αντιστρατοπεδευει τοις
 
 
 

452
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εναντιοις. και μεχρι μεν τινος ανεδυοντο, και παρειλκον την εις τουμφανες
συμπλοκην, και κλεψαι την νικην διηγωνιζοντο. κατεστρατηγησε δε τους εναντιους
ο Βαρδας, δει πνα πολλα παρασκευασαμενος ως ταχα τον οικειον εστιασων στρα τον,
και ουτω τους πολεμιους εξαπατησας. υπολαβοντες γαρ κατ' εκεινην την ημεραν μη
καταρξασθαι μαχης αυτον, και αυτοι προς ευωχιαν ετραποντο· ο δε Σκληρος ως
εγνω τουτο, (ειχε γαρ και προς πολεμον παρεσκευασμενα τα στρατευματα) αιφνι
διον τηι σαλπιγγι σημηνας το ενυαλιον εμπιπτει τοις πολεμιοις αρι στοποιουμενοις.
οι δε, ως ετυχεν εκαστος, το παρατυχον ανα λαμβανοντες οπλον τους προσιοντας
εδεχοντο, μη τωι αιφνιδιωι καταπλαγεντες. και επι χρονον μεν τινα ευρωστως
ημυνοντο· ειτα υπερκερωσεις ποιησαμενος ο Βαρδας και ενδον ηδη συναπο
λαμβανειν τους πολεμιους φοβων, επαφεις δε και κατα νωτα τους μισθοφορους,
τρεπει τε εις φυγην και πολυν εργαζεται φονον, του δουκος Ἀντιοχειας του Βουρτζη
πρωτον εκκλιναντος, ειτε δια δειλιαν ειτε δια κακουργιαν· ελεγετο γαρ αμφοτερα.
κατεσχε δε και το στρατοπεδον απαν συν τηι αποσκευηι, και πλουτον εντευ θεν
περιεβαλετο απειρον. εκειθεν αυθις επι το λεγομενον ερχεται Τζαμανδον· πολις δε η
Τζαμανδος εν αποκρημνωι πετραι κειμενη, πολυανθρωπος και πλουτωι περιβριθης.
ηντινα παρ' εκοντων λαβων των εντοπιων πλουτον συνελεξεν ουκ ολιγον. αυτη η
νικη πολλους των τωι βασιλει προσκειμενων κατεσεισε και αυτομολησαι προς τον
Σκληρον ηναγκασεν· ο τε γαρ Βουρτζης πρωτος αυτο 2.424 μολει τωι Σκληρωι και ο
πατρικιος Ἀνδρονικος και δουξ ο Λυδος συν τοις υιεσι. και Ἀτταλεις δεσμα
περιθεντες τωι ναυαρχωι του βασιλεως τωι Κουρτικηι Μιχαηλ προσχωρουσι μετα
παντος του στολου, στρατηγειν παρα του Σκληρου πεμφθεντι των Κιβυρ ραιωτων.
Ὧν αγγελθεντων τωι βασιλει και τωι παρακοιμωμενωι, βου λης προτεθεισης εδοξε
των τωι βασιλει ωικειωμενων τινα ισοτυραν νον ειληφοτα αρχην και ανευθυνον, και
εξουσιαν εχοντα τιμαις τε προβιβαζειν και δωροις καταπλουτιζειν τους
προσχωρουντας, χω ρησαι κατα του τυραννου. ηρεσεν η γνωμη, και πεμπεται Λεων
ο του βασιλεως πρωτοβεστιαριος, συμβουλον ειληφως και Ἰωαν νην τινα πατρικιον,
ανδρα επισημον και επι λογων εξει βεβοημε νον, εξουσιαν εκ βασιλεως δεξαμενος
παντα αδιστακτως ποιειν οσα εξεστι βασιλει. εξελθων ουν και κατα το της Φρυγιας
γενο μενος Κοτυαειον και τωι στρατοπεδαρχηι ενωθεις Πετρωι εκεισε την παρεμβολην
επηξατο, κατεσκηνωμενου του Βαρδα τυγχανοντος εν τωι ∆ιποταμωι· χωριον δε
βασιλικον το ∆ιποταμον, ο Μεσανακτα κατονομαζουσιν οι εγχωριοι. λαθραι ουν
υποσχεσεσι δωρεων και τιμων προβιβασμοις επειρατο διασυρειν τους αποστατας και
προς εαυτον επισπασθαι και ευνους τιθεναι τωι βασιλει, ελανθανε δε μαλλον
επιρρωννυς το αντιπαλον, ασθενειας σημειον λογιζομενον την παρακλησιν. οθεν
και απογνους, αρας εκ Κοτυαειου και τον Σκληρον νυκτος παρελασας εχωρει προς
την ανατολην. τουτο το 2.425 εργον λιαν τους περι τον Σκληρον εδειματωσε,
δεδιοτας ου περι χρηματων και κτηματων μονον αλλα και περι των τιμιωτατων
αυτων. πολλοι μεν ουν εξομνυμενοι την αποστασιαν τωι πρωτο βεστιαριωι
προσερρεον, ως κινδυνευειν κονιορτου δικην διαλυθηναι το αποστατικον. οπερ ινα
μη γενηται φοβηθεις ο Σκληρος τον μαγιστρον Μιχαηλ τον Βουρτζην, αρτι, ως
ειπομεν, προσκεχω ρηκοτα αυτωι, και Ῥωμανον πατρικιον τον Ταρωνιτην μετ' ευζω
νου εκπεμπει στρατιας, εμποδων ιστασθαι τωι πρωτοβεστιαριωι κελευσας,
επιτιθεμενους εξ εφοδου, και τας εκδρομας κωλυειν ως δυναμις, συμπλοκης δε
καθολικης κατα το εγχωρουν φειδε σθαι. πλησιασαντες δε τωι βασιλικωι στρατευματι
οι περι τον Βουρτζην ηναγκασθησαν και ακοντες πολεμησαι παρα την του Σκληρου
παραγγελιαν, απο τοιαυτης αιτιας.
 
 
 

453
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Σαρακηνοι εκ της προς ευαν Βερροιας τα ετησια τελη Ῥωμαιοις κομιζοντες
ηγγελ λοντο προς την βασιλιδα απιεναι, και ως μελλουσι κατα τινα ρητην ημεραν
δια μεσων ιεναι των στρατευματων. και επειδη παρην η κυρια και εμελλον κατα το
λεγομενον Ὀξυλιθον φρουριον οι Σαρακηνοι διαβαινειν, καθοπλισαντες οι περι τον
Βουρτζην τους αμφ' αυτους, το δ' αυτο τουτο και οι του πρωτοβεστιαριου
πεποιηκοτες, μαλα ορμητικως προς την μαχην εχωρουν· πρου κειτο γαρ εκατεροις
ωσπερ τις αθλος ο παρα των Σαρακηνων κομιζομενος χρυσος. και επειπερ ηγγισαν,
συμπεσοντες εμα χοντο. τρεπεται γουν ο Βουρτζης, και πολλοι των συν αυτωι
απωλοντο, και μαλλον των Ἀρμενιων· παντας γαρ τους αλοντας 2.426 των
Ἀρμενιων απεσφαττον οι Ῥωμαιοι, μη λαμβανοντες οικτον δια το πρωτους
προσχωρησαι τωι αποστατηι. Ἀγγελθεισης δε της ηττης ο Βαρδας καιρον αναβολης μη
δεδωκως, αγειρας τους αμφ' αυτον υπηντα δια ταχεων, και κατα τινα τοπον Ῥαγεας
ονομαζομενον γενομενος στρατοπεδευε ται, επιτηδειον μαχης καιρον εκζητων.
χρονοτριβουντων δε των βασιλικων ταγματων ο της μαχης καιρος παρετεινετο, και
πολλοι των αποστατων τηι προηγησαμενηι ηττηι σεσαλευμενοι τωι πρωτο βεστιαριωι
προσετρεχον. οσον μεν ουν σφριγων ην εν τηι στρατιαι του βασιλεως και
απειροπολεμον, τηι εξ υπογυου γαυρουμενον νικηι ωργα προς συμπλοκην, οι
γηραιοτεροι δε και κατηθλημενοι τοις αγωσιν ωκνουν και ανεδυοντο την μαχην.
αλλ' επει κατα τον ειποντα "ταχεια πειθω των κακων ακολουθει," πειθεται τοις
νεωτεροις και ο πρωτοβεστιαριος, και το ενυαλιον σημηνας εξαγει τα στρατευματα
προς την μαχην. και ο Βαρδας δε τριχηι διελων τον οικειον στρατον το μεν μεσον
ειχεν αυτος, του δεξιου δε κε ρως Κωνσταντινον τον αδελφον, του δ' ευωνυμου
Κωνσταντινον τον Γαβραν αρχειν επεστησε. συμβολης δε γενομενης και των περι τα
κερατα στρατηγων την ιππον επισεισαντων τοις εναντιοις, μη ενεγκοντες την ρυμην
οι περι τον πρωτοβεστιαριον τρεπονται, και γινεται φονος πολυς. ενταυθα και
Ἰωαννης επεσεν ο πατρι κιος και ο στρατοπεδαρχης Πετρος και αλλοι πολλοι των
διαφα 2.427 νων. εαλω δε και ο πρωτοβεστιαριος μεθ' ετερων ανδρων αρχι κων. τον
μεν ουν πρωτοβεστιαριον φρουρεισθαι προσεταξε, Θεο δωρου δε και Νικητα των
αυταδελφων των Ἁγιοζαχαριτων επ' οψει παντος του στρατευματος εξορυττει τους
οφθαλμους ως πα ραβαντων ταχα τους ορκους ους προς αυτον εθεντο και τωι πρωτο
βεστιαριωι προσχωρησαντων. Ἐκ ταυτης της νικης τα μεν του Βαρδα υψουτο και επι
μεγα ᾔρετο, παντων ως ειπειν μικρων και μεγαλων προσρυισκομενων αυτωι, τα δε
του βασιλεως επι μιας εσαλευεν, ιερας μεντοι αγκυ ρας, της του θεου βοηθειας. ο δε
παρακοιμωμενος εφροντιζε μεν και των κατα χερσον, πλεον δ' εμεριμνα των κατα
θαλατταν· ελυπει γαρ αυτον ο του εναντιου καταρχων στολου, Μιχαηλ ο
Κουρτικιος, πασαν μεν νησον πεπορθηκως, ηδη δ' επιδοξος ων και την εν
Ἑλλησποντωι πολιορκειν Ἄβυδον. ουκουν και στολον εξαρτυσαμενος μαλα καλως
εκπεμπει κατα του Κουρτικιου, ναυαρ χον εχοντα Θεοδωρον πατρικιον τον
Καραντηνον. ουτος δ' εκ πλευσας και τα στενα διαβας του Ἑλλησποντου κατα
Φωκαιαν τωι Κουρτικιωι προσρηγνυται, και γενομενης καρτερας ναυμαχιας οι περι
τον Κουρτικιον τρεπονται και σκεδαννυνται, και λοιπον θα λασσοκρατησαντος του
Καραντηνου την εκεχειριαν εσχε τα της θαλασσης. ηδη δε των κατα θαλατταν
εχοντων καλως ο παρα κοιμωμενος των κατα την ηπειρον ετιθετο επιμελειαν. και
δη Μανουηλ πατρικιον τον Ἐρωτικον, εκ γενους τε ανδρα και επ' 2.428 αρετηι
διαβοητον και ανδριαι, φρουρειν εκπεμπει την Νικαιαν. μετα μικρον δε
καταλαμβανει και ο Σκληρος, και τα περιξ της Νικαιας πυρπολησας χωρια
τελευταιον και επ' αυτην την Νικαιαν ερχεται, και ελεπολεσι και μηχαναις
εκπορθησαι ηπειγετο. γεν ναιως δε του Μανουηλ υποδεξαμενου την πολιορκιαν, και
 
 
 

454
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τας προσαγομενας τωι τειχει κλιμακας και μηχανας σκευαστωι πυρι πυρπολησαντος,
την εκ πολιορκιας αλωσιν απογνους ο Σκληρος ενδειαι των αναγκαιων ηλπιζεν
αιρησαι την πολιν. χρονου δε τηι πολιορκιαι τριβεντος πολλου και των ενδον
πιεζομενων τηι σιτοδειαι, μη εχων ο τι και δρασειεν ο Μανουηλ μηδ' οθεν
εισκομισεται τα προς το ζην αναγκαια επιμελως του Σκληρου τας εισοδους τηρουν
τος, απατηι τον Σκληρον εγνω περιελθειν. αμελει και τους της Νικαιας σιτοβολωνας
ψαμμου λεληθοτως πεπληρωκως, και σιτωι ανωθεν την επιφανειαν επιχρωσας, ως
κλεπτεσθαι τας οψεις των θεωμενων, τινας των ηλωκοτων απο της των εναντιων
μοιρας προσκαλεσαμενος εδεικνυ τα ταμιεια, και προς τον Σκληρον επαφιη σιν,
ειπειν επισκηψας οτιπερ την εκ του λιμου πολιορκιαν ου δεδοικα (αποχρωσας γαρ
εχω τροφας και επι δυσιν ολοις ετεσι), πολιορκιαι δε αλλως η πολις αναλωτος· τα σα
δ' εγω φρονων ετοι μος ειμι υπεκστηναι σοι της πολεως, ει εμοι τε και τοις μετ' εμου
δι' ορκων δοιης απιεναι οπηι δη και αιρουμεθα. ασμενως δε του Βαρδα δεξαμενου τον
λογον και πιστεις παρεσχηκοτος, τους Νι καεις ο Μανουηλ ειληφως και τον αμφ'
αυτον στρατον μετα παν 2.429 των ων ειχον, εισεισιν εις την βασιλευουσαν. την
Νικαιαν δε παρειληφως ο Σκληρος και το περι τον σιτον ευρων ραιδιουργημα ηνιαθη
μεν εφ' οις εξηπατητο, φρουραν δ' ομως αφεις αξιομαχον εν αυτηι, και στρατηγον
Πηγασιον τινα εν αυτοις επιστησας, αυ τος των εφεξης ειχετο εργων. Ὁ δε
παρακοιμωμενος τοις ολοις απορηθεις (ηδη γαρ ο Σκληρος επλησιαζε τηι βασιλιδι)
μιαν εγνωκει βοηθειαν αποχρω σαν, Βαρδαν τον Φωκαν μεταπεμψασθαι της
υπεροριας, μονον αξιομαχον οιηθεις τουτον αντιπαλον εσεσθαι τωι Σκληρωι. λογου
δε θαττον μεταπεμψαμενος και ορκοις ασφαλισαμενος, και πλου τον παρεσχηκως
δαψιλη και τωι των μαγιστρων αξιωματι τιμησας, δομεστικον προχειριζεται των
σχολων και κατα του Σκληρου αφιησιν. ο δε τον υπερ των ολων αναδεξαμενος
αγωνα πρωτον μεν επεχειρησεν απο Θραικης περαιωθηναι εις Ἄβυδον· φυλαττον τος
δε τα εν Ἑλλησποντωι χωρια Ῥωμανου του υιου του Σκληρου, αποκρουσθεις εκειθεν
επανεισιν εις την βασιλιδα, εκειθεν τε πλοιου επιβας και τους εναντιους λαθων προς
την αντιπορθμον γινεται γην, και νυκτοποριαις χρησαμενος απεισιν εις Καισαρειαν,
εκεισε τε Ευσταθιωι μαγιστρωι τωι Μαλεΐνωι και Μιχαηλ μαγιστρωι τωι Βουρτζηι
συμμιξας (εφθασε γαρ και αυτος εκ μετανοιας τα του βασιλεως παλιν ελεσθαι) μετ'
αυτων προς πολεμον εξηρτυετο. και δη λαον ως ο καιρος εδιδου αθροισας, και τους
εκ της φυγης εσκεδασμενους αλισας, προς το Ἀμωριον γινεται. και ο Σκληρος 2.430
δε την τουτου εξοδον ακηκοως, και νυν πρωτον οιηθεις τον αγωνα εσεσθαι αυτωι
προς ανδρα πολεμιστην και φερειν ειδοτα γενναιως και τακτικως τας πολεμιους
στροφας, και ουχ ως το προτερον προς ανδραρια εκτετμημενα θαλαμευομενα και
σκιατραφη, αρας απο Νικαιας προς το Ἀμωριον απεισι, και συναντησας συμπλεκε ται
τωι Φωκαι. ουχ υποσταντων δε των περι τον Φωκαν δια το ταις προηγησαμεναις
ητταις χαυνωθηναι τον της ανδριας αυτοις και τολμης τονον, επικρατεστερος
γινεται ο Σκληρος. ου μεντοι και πανταπασιν ες υπαγωγην ακοσμον εσκεδαστο η
στρατια τωι Φωκαι, αλλ' υποκλινασα μεν ενεδωκε, σχολαιαν δε εποιειτο την
υποχωρησιν, ως μη υπο δειλιας δοκειν ελαυνεσθαι, αλλ' εξ επι ταγματος υπεικειν
στρατηγικου μετ' ευκοσμιας και ταξεως. και γαρ δη και νωτα δοντας τους
στρατιωτας και προς φυγην ωρμημε νους, οπισθεν ουραγων ο Φωκας τους επιοντας
ημυνετο και ου μετα σφοδροτατης εια βιας και ρυμης προσφερεσθαι. ενθα και
λεγεται Κωνσταντινον τον Γαβραν μετα των αμφ' αυτον το φευ γον διωκοντα
φιλοτιμιαι χρησαμενον ακαιρωι, και μεγαλην ευκλειαν εξειν οιηθεντα ει αιχμαλωτος
υπ' αυτου γενοιτο ο Φωκας, μυω πισαντα τον ωι επωχειτο ιππον, μετα μεγιστης
ορμης προσενεχθη ναι τωι Φωκαι. ον ουτος ιδων και οστις ειη κατανοησας, ηρεμα τον
 
 
 

455
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιππον παρενεγκων και υπαντιασας παιει κορυνηι κατα της κο ρυθος. και ο μεν
λειποθυμησας τηι ανυποστατωι φοραι της πληγης πιπτει παραυτικα του ιππου, ο δε
Φωκας αδειας μειζονος τυχων 2.431 της επι τα προσω πορειας ειχετο, σχοληι και
βαδην ιων, αλλ' ουκ ανειμενοις τοις χαλινοις· οι γαρ συν τωι Γαβραι τον οικειον
πεπτω κοτα θεασαμενοι στρατηγον, και επιμελειαν τουτου τιθεμενοι, ανηκαν τον
διωγμον. ο δε Φωκας αμα τοις συν αυτωι τον λεγο μενον Χαρσιανον κατειληφως
κακεισε αυλισαμενος εσκοπει το μελ λον, τιμαις τε ταις εκ βασιλεως δεξιουμενος
πολλους προσφοιτων τας, και των συνοντων ευεργεσιαις παραθερμαινων τας προθυ
μιας. επομενος δε τουτωι και ο Σκληρος, και περι τινα τοπον Βασιλικα θερμα
καλουμενον κατασκηνωσας, εις μαχην τον ομω νυμον εξεκαλειτο. ασπασιως δε και
τουτου δεξαμενου την προ κλησιν αυθις ετερα συνισταται μαχη. και χρονον μεν τινα
αντ εσχον οι περι τον Φωκαν, αυτου τουτου παριππευοντος απανταχου και τηι
σιδηρεαι κορυνηι τας των εναντιων ρηγνυντος φαλαγγας και μυριον εργαζομενου
φονον· ομως δε και παλιν νωτα δεδωκοτες οι περι τουτον ετραπησαν.
Ἐκειθεν ουν ο Φωκας, ως ειχε, δια ταχεων ανεισιν εις την Ἰβηριαν, και
∆αβιδ τωι των Ἰβηρων αρχοντι προσελθων εις επικουριαν ᾔτει στρατον· του δε μετα
προθυμιας υπηρετουντος (επε φιλιωτο γαρ τωι Φωκαι εξ ου δουξ ην εν Χαλδιαι) λαον
εκειθεν ειληφως ουκ ολιγον, αθροισας δε και τους μετ' αυτου εσκεδασμε νους οντας
εκ της τροπης, κατεισιν εις Παγκαλειαν, ενθα στρα τοπεδευσαμενος ην ο Σκληρος.
τοπος δε η Παγκαλεια, πεδιον αναπεπταμενον τε και ιππηλατον, εγγιστα που του
ποταμου Ἅλυος κειμενον. και γινεται παλιν καρτερος αγων. ενταυθα τον εαυ 2.432
του λαον θεασαμενος ο Φωκας κατα μικρον ενδιδοντα και προς φυγην βλεποντα,
βελτιον ειναι κρινας τον ευκλεη θανατον της αγεννους και επονειδιστου ζωης, τας
των εναντιων συγκοψας φαλαγγας προς αυτον μετα σφοδροτητος ιεται τον
Σκληρον. ευ ρωστως δε κακεινου την αυτου υποδεξαμενου ορμην, και μηδενος των
στρατιωτων επιβοηθουντος, αλλα τωι των αρχηγων αγωνι κριθηναι τα πραγματα
βουλευομενων (και γαρ δη και εφαινετο παγκαλον τι θεαμα και καταπληξιν τοις
ορωσιν επαγον ανδρων δυο μονομαχια επ' ευτολμιαι και ρωμηι ψυχης μεγα
φρονουντων), υποσταντες αλληλους συσταδην εμαχοντο. και ο μεν Σκληρος του
ιππου του Φωκα το δεξιον ους συν τωι χαλινωι παισας αποκο πτει τωι ξιφει· ο δε
Φωκας τηι κορυνηι παταξας αυτον κατα της κεφαλης τουτον μεν επι του τραχηλου
του ιππου ριπτει τωι βαρει της πληγης κατενεχθεντα, αυτος δε τον ιππον κεντρισας
και τας των εναντιων διατεμων φαλαγγας εξεισι, και προς τινα λοφον ανελθων
τους εκ της τροπης ανεκαλειτο. οι δε περι τον Σκληρον κακως εχοντα τουτον εκ της
πληγης θεασαμενοι και ηδη λειποψυ χουντα τωι τραυματι επι τινα πηγην αγουσι τον
λυθρον απονιψο μενον· υπωπτευον γαρ και τον Φωκαν τελειωι ηδη παραδοθηναι
αφανισμωι. του ιππου δε αποσκιρτησαντος και τον κατεχοντα αποδραντος και δια
των στρατευματων επιβατου χωρις θεοντος ατακτωι ρυμηι, και τωι αιματι
πεφυρμενου (Αιγυπτιον τον ιππον εκαλουν), και καταμαθοντες ου τινος ο ιππος, και
νομισαντες τον εαυτων αρχοντα πεπτωκεναι, ακοσμως τρεπονται προς φυγην,
κρημνοις και Ἅλυι τωι ποταμωι ριπτουντες εαυτους και ακλεως 2.433 απολλυμενοι,
μηδενος οντος του διωκοντος. τουτο κατιδων ο Φωκας απο του λοφου, και θειον
εργον ειναι το πραγμα, ωσπερ ην εικος, υποτοπασας, κατεισι μετα των συνοντων
επιδιωκων τους φευγοντας υπ' αλληλων συμπατουμενους και αλκης ολως μη με
μνημενους, και τους μεν αναιρων τους δε χειρουμενος. ο δε Σκληρος μετ' ολιγον
διασωθεις φευγει προς Μαρτυροπολιν. εκει θεν δε πρεσβευτην εκπεμπει τον εαυτου
αδελφον Κωνσταντινον προς Χοσροην τον της Βαβυλωνος αρχοντα, επικουριαν και
συμ μαχιαν αιτων. παρελκοντος δ' εκεινου και μητε τηι δοσει συντι θεμενου μητ'
 
 
 

456
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαναινομενου, και του Κωνσταντινου χρονοτρι βουντος, ηναγκασθη και αυτος ο
Σκληρος μετα των συνοντων απαντων προς Χοσροην φοιτησαι. Της δε του Σκληρου
τροπης αγγελθεισης τωι βασιλει δια γραμματων του Φωκα, και της εις Βαβυλωνα
αναχωρησεως, τουτον μεν ο βασιλευς αποδεξαμενος αξιως ετιμησε, προς δε
Χοσροην τον της Βαβυλωνος αμερμουμνην πρεσβευτην εκπεμπει τον Βεστην
Νικηφορον τον Ουρανον, ικετευων μηδεμιας επιστρο φης αξιωσαι τον αποστατην,
μηδε θελησαι παραδειγμα γενεσθαι τοις οψιγονοις φαυλον, αμελησας μεν βασιλεως
αδικουμενου βα σιλευς και αυτος ων, προσθεμενος δε τυραννωι αδικωι και απο στατηι.
ενεχειρισε δε και γραμματα βασιλικα ενσεσημασμενα, δι' ων συμπαθειας απασης
κακων ηξιου τον Σκληρον και τους συνον τας αυτωι, ει μεταμαθοντες το δεον τον τε
εαυτων επιγνωσι δε 2.434 σποτην και προς τα οικεια υπονοστησουσι. διασωθεντος δε
προς Χοσροην του Ουρανου και των βασιλικων φωραθεντων γραμμα των, ο
Χοσροης και τον πρεσβευτην και τον Σκληρον και παντας τους συν αυτωι Ῥωμαιους
υπονοησας φρουραι παραδιδωσι. και τουτους μεν ειχεν η φρουρα, των δε μη
συνανελθοντων αποστα των τωι Σκληρωι Λεων μεν ο αιχμαλωτος και οι του δουκα
Ἀνδρο νικου του Λυδου παιδες Χριστοφορος ο Ἐπεικτης και Βαρδας ο Μογγος (εφθη
γαρ εκεινος αποθανειν) το Ἀρμακουριον και την Πλατειαν πετραν και αλλα τινα
φρουρια ερυμνα εν τωι θεματι κειμενα των Θραικησιων κατεσχηκοτες αντειχον εως
ογδοης ινδι κτιωνος, και επεκδρομας εκ τουτων ποιουμενοι τα βασιλεως ελυ πουν·
και ου πριν επαυσαντο τας χωρας λεηλατουντες, πριν αν αμνηστιαν ειληφοτες
κακων δια Νικηφορου πατρικιου του Παρσακουτηνου τωι βασιλει προσεχωρησαν.
Τοτε δη και Ἀντωνιος ο πατριαρχης, κατα την του Σκλη ρου αποταξαμενος
αποστασιαν τηι ιερατειαι, απεβιω· και χειροτο νειται πατριαρχης Νικολαος ο την
επωνυμιαν Χρυσοβεργιος, της εκκλησιας αποιμαντου διατελεσασης επι ετη τεσσαρα
προς τωι ημι σει. εγενετο δε και εκλειψις ηλιου περι μεσην ημεραν, ως και αστερας
φανηναι. των δε Βουλγαρων αμα τηι τελευτηι του βασιλεως Ἰωαννου
αποστατησαντων, αρχειν αυτων προχειριζονται τεσσαρες αδελφοι, ∆αβιδ Μωυσης
Ἀαρων και Σαμουηλ, ενος των παρα Βουλγαροις μεγα δυνηθεντων κομητος οντες
παιδες και 2.435 δια τουτο κομητοπουλοι κατονομαζομενοι. των γαρ κατα γενος
προσηκοντων τωι Πετρωι οι μεν αλλοι θανατωι διεκοπησαν, Βορισης δε και Ῥωμανος
οι τουτου υιοι εις την πολιν εισαχθεντες, ως εν τοις εμπροσθεν ειρηται, εμενον εν
αυτηι, ο μεν μαγιστρος παρα του βασιλεως τιμηθεις Ἰωαννου, ο δε Ῥωμανος
εκτμηθεις τα παιδουργα μορια παρα του παρακοιμωμενου προτερον Ἰωσηφ. και επει
συνεβη τον βασιλεα Ἰωαννην αποθανειν, εκειθεν αποδι δρασκουσι, και την
Βουλγαριαν φθασαι ηπειγοντο. και ο μεν Βορισης τοξωι βληθεις εν τωι διιεναι κατα
τινα λοχμην παρα τινος Βουλγαρου νομισαντος αυτον Ῥωμαιον ειναι (ενεδεδυτο
γαρ στολην Ῥωμαικην) απολλυται, Ῥωμανος δε διασωζεται, και χρονωι υστερον
επανεισι παλιν εις την βασιλιδα, ως εν τωι ιδιωι τοπωι λε λεξεται. τουτων δε των
τεσσαρων αδελφων ∆αβιδ μεν ευθυς απεβιω αναιρεθεις μεσον Καστοριας και
Πρεσπας και τας λεγομε νας Καλας δρυς παρα τινων Βλαχων οδιτων, Μωυσης δε τας
Σερρας πολιορκων λιθωι απο του τειχους βληθεις ετελευτησε· και τον Ἀαρων δε τα
Ῥωμαιων, ως λεγεται, φρονουντα η την αρχην εις εαυτον σφετεριζομενον ανειλεν ο
αδελφος Σαμουηλ παγγενει, κατα την ιδʹ του Ἰουλιου μηνος, εν τηι τοποθεσιαι της
Ῥαμετανιτζας, μονου Βλαδοσθλαβου του και Ἰωαννου διασωθεντος, του υιου αυτου,
παρα Ῥαδομηρου του και Ῥωμανου, του υιου του Σαμουηλ. και καθισταται μοναρχος
Βουλγαριας απασης ο Σα μουηλ.
Ουτος πολεμικος ανθρωπος ων και μηδεποτε ειδως ηρε μειν, των Ῥωμαικων
στρατευματων ταις προς τον Σκληρον μαχαις 2.436 ασχολουμενων αδειας τυχων
 
 
 

457
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατεδραμε πασαν την εσπεραν, ου μονον Θραικην και Μακεδονιαν και τα τηι
Θεσσαλονικηι προσχωρα, αλλα και Θετταλιαν και Ἑλλαδα και Πελοποννησον· και
πολλα φρουρια παρεστησατο, ων ην το κορυφαιον η Λαρισσα, ης τους εποικους
μετυκισεν εις τα της Βουλγαριας ενδοτερα πανεστιους, και τοις καταλογοις των
εαυτου καταταξας στρατιωτων συμμαχοις εχρητο κατα Ῥωμαιων. μετηγαγε δε και
το λειψανον του αγιου Ἀχιλλειου, επισκοπου Λαρισσης χρηματισαντος επι
Κωνσταντινου του μεγαλου καν τηι μεγαληι και πρωτηι συνοδωι παροντος συν Ῥη
γινωι Σκοπελων και ∆ιοδωρωι Τρικκης, και εις την Πρεσπαν απε θετο, ενθα ησαν
αυτωι τα βασιλεια. Ἀμυνασθαι δε τουτον ο βασιλευς των ειργασμενων γλιχομε νος,
επειπερ απετιναξατο τας περι του Σκληρου φροντιδας, τας Ῥωμαικας αθροισας
δυναμεις αυτος δι' εαυτου εισβολην εν Βουλ γαριαι εδοκει ποιησασθαι, Βαρδαν τον
Φωκαν ετι των σχολων δομεστικον οντα και τους λοιπους ευους δυναστας μηδ'
αξιωσας λογου. εισερχομενος δε εν Βουλγαριαι δια της παρα τηι Ῥοδοπηι και τωι
ποταμωι Ἕβρωι, τον μαγιστρον Λεοντα τον Μελισσηνον κατοπιν ειασε, τας
δυσχωριας φυλαττειν προσταξας· αυτος δε τα μεταξυ Τριαδιτζης, ητις παλαι Σαρδικη
επωνομαστο, στενα διελθων και τας λοχμας, και εν τινι τοπωι Στοπωνιωι λεγομενωι
γενομενος, εθετο χαρακα, εκεισε τε διενοειτο πως αν επιχειρησηι τηι πολιορκιαι της
Σαρδικης. ηκουετο δε και ο Σαμουηλ τας κορυ 2.437 φας των κυκλωθεν ορεων
κατεχων (προς φανεραν γαρ συμπλοκην και αγχεμαχον εδειλια) και παντοθεν
ενεδρευων, ει πως δυνηθειη βλαψαι τους εναντιους. εν ωι δε ταυτα εγινετο και
τοιουτος ην τωι βασιλει ο σκοπος, Στεφανος ο δομεστικος των σχολων της δυσεως,
ον δια το βραχυ της ηλικιας Κοντοστεφανον επωνομαζον, απεχθεστατος ων Λεοντι
τωι Μελισσηνωι προσεισι νυκτος ηδη καταλαβουσης τωι βασιλει, και αναζευγνυειν ως
ταχιστα παρεκα λει, τα αλλα λογιζομενον δευτερα, και την βασιλιδα καταλαβειν, ως
του Μελισσηνου εποφθαλμιωντος τηι βασιλειαι κακεισε απιον τος αρτι συν ταχει
πολλωι. εθροησεν ο λογος τον βασιλεα, και αναζυγην ευθεως εκηρυξεν. ο δε
Σαμουηλ την ασυντακτον ανα χωρησιν φυγην ως εικος ειναι υποτοπασας,
επεισπεσων αθροως μετ' αλαλαγμου και βοης τους τε Ῥωμαιους κατεπληξε και
φυγειν ηναγκασε, και το στρατοπεδον κατεσχε, και της αποσκευης απα σης εγενετο
κυριος και αυτης της βασιλικης σκηνης και των βασι λικων παρασημων. μολις δε ο
βασιλευς τα στενα διελθων εις Φιλιππουπολιν διασωζεται· εν ηι γενομενος, και τον
Μελισσηνον αμετακινητον ευρων και την εμπιστευθεισαν αυτωι φυλακην επιμε λως
τηρουντα, τωι Κοντοστεφανωι ελοιδορειτο ως ψευσαμενωι και παραιτιωι γεγονοτι
τοσουτου κακου. ουτος δε μη ενεγκων πραως την επιτιμησιν, αλλ' ετι μαλλον
τραχυνομενος και δικαια συμ βουλευσαι ισχυριζομενος, ηναγκασε τον βασιλεα δια
την αναισχυν 2.438 τον ιταμοτητα αναπηδησαι τε του θρονου, και των τριχων αυτου
και της γενειαδος λαβομενον κατασπασαι εις γην. Ἰνδικτιωνος δε ιεʹ, ετους #22 υ δʹ,
Ὀκτωβριωι μηνι εγενετο κλονος μεγας, και κατεπεσον οικιαι πολλαι και ναοι και
μερος της σφαιρας της του θεου μεγαλης εκκλησιας· οπερ παλιν ο βασιλευς
φιλοτιμως επηνωρθωσατο, δαπανησας εις μονας τας μηχανας της ανοδου, δι' ων οι
τεχνιται ισταμενοι και τας υλας αναγομενας δεχομενοι ωικοδομουν το πεπτωκος,
χρυσιου κεντηναρια δεκα. Οι δε των Ῥωμαιων μεγιστανες μηνιωντες τωι βασιλει, ο
μεν Φωκας Βαρδας και τινες συν αυτωι οτι περ εις Βουλγαριαν εκστρατευσας
υπερειδεν αυτους, μηδ' εν Καρος λογισαμενος μοιραι, αλλοι δε και αλλοι δι' αλλους
προπηλακισμους τε και παροινιας, ο δε μαγιστρος Ευσταθιος ο Μαλεῗνος δια το
ατιμως απο της ειρη μενης εκστρατειας αποπεμφθηναι, συναθροισθεντες εν τωι Χαρ
σιανωι κατα τον οικον του ρηθεντος Μαλεΐνου, ιεʹ του Αυγουστου μηνος, της ιεʹ
ινδικτιωνος, Βαρδαν τον Φωκαν ανειπον βασιλεα, διαδημα τε περιθεντες αυτωι και
 
 
 

458
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα λοιπα της βασιλειας γνωρι σματα. τουτου δε αναγορευθεντος ηγγελλετο και ο
Σκληρος ηκων απο Συριας. καθειρχθεις γαρ, ως ειπομεν, παρα του Χοσροου μετα των
περι αυτον εν Βαβυλωνι εμενε τηρουμενος εν τηι φρουραι, πασης επιμελειας
εστερημενος και τηι εκ της καθειρξεως κακουχιαι και ταις των φυλαττοντων
παροινιαις τετρυχωμενος· εξαιφνης δ' επελαμψεν αυτωι τυχη λαμπρα, και της
φυλακης εκβαλλεται συν τοις αμφ' αυτον παραδοξως. οιωι δε τροπωι των δεσμων
ηλευ 2.439 θερωθη, και οπως εις τα Ῥωμαιων ηθη διεσωθη και επανηλθεν, απεισι
λεξων ο λογος. Το των Περσων γενος την αρχην της βασιλειας αφαιρεθεν υπο των
Σαρακηνων αει μεν ενεκοτει τουτοις και ενεδομυχει, και καιρον εζητει και μηχανην
οπως τους το κρατος εχοντας κατα σπασηι και την πατριον παλιν αναλαβηι αρχην· ην
δε τις εν αυτοις ανηρ εξ ευγενους σειρας καταγομενος, Ἴναργος τουνομα, λεγειν τε
δεινος και αλλως πολεμικος και δραστηριος ανθρωπος. ουτος τον βασιλεα Χοσροην
κατανοησας ανειμενως και φαυλως αρχοντα, και νυν παρειναι ον εζητουν οι Περσαι
καιρον οιηθεις, ανασειει τε το γενος των Ἀχαιμενιδων απαν και αποστασιν κινει
κατα των Σαρακηνων. προσλαβομενος δε και μισθοφορικον απο των ευων Τουρκων
αμφι τας εικοσι χιλιαδας εδηιου και κατετρεχε τα Σαρα κηνων, αρδην αναιρων τους
αλισκομενους και μηδε παιδων φειδο μενος. προς τουτον ο Χοσροης πολλακις και
δια των οικειων στρατηγων και αυτος δι' εαυτου αντιπαραταξαμενος εν πασαις ταις
μαχαις ηττηθη. απογνους ουν λοιπον και ειδως μη ων ικα νος οπλα απο τουδε
κινησαι κατα Περσων, των αυτου στρατευ ματων πολλακις κατακοπεντων και μηδ'
ονομα στεγοντων ακουσαι Περσων, εις εννοιαν ερχεται των εν τηι φρουραι Ῥωμαιων,
επιλογισαμενος λιαν εμφρονως ως ει μη τις των επισημων ην και εμφα νων ο
καθειργμενος και κατα ψυχην και σωμα γενναιως εχων, ουκ αν του οικειου
δεσποτου κατεξανεστη και ες τοδε αναγκης συνηλασε τουτον, και μετα ταυτα φυγας
και βιον διαντλων ατυχη 2.440 υπο τοσουτων και τηλικουτων ως βασιλευς
ανυμνειται. κοινολο γησαμενος μετα της εαυτου γερουσιας εκβαλλει τε τον ανδρα
του τον και τους συν αυτωι της φυλακης και πασης επιμελειας κατ αξιοι, και
τελευταιον την περι του πολεμου προσφερει αξιωσιν.
Θρυπτομενου δε κατ' αρχας του Σκληρου, και μετ' ειρωνειας πως αν
δυνηθειεν λεγοντος οπλα κινησαι ανδρες εν τοσουτωι καιρωι καθειργμενοι και
κατακορως μετασχοντες των εκ της φρουρας κακοπαθειων, ο Χοσροης και παλιν
ενεκειτο, και χρηματα λαβειν αυτον ικετευεν αριθμου διεκπιπτοντα και
στρατευματα πληθει τε απειρα και λαμπρα ταις παρασκευαις, και στρατηγησαι τον
πολε μον, και μη μνησικακησαι της καθειρξεως, ως δυναμενου και αυτου τοις μετα
ταυτα καλοις και ταις φιλοφροσυναις επηλυγασαι τα προφθασαντα κακα και τας εκ
της φυλακης αηδιας. πειθεται το τελευταιον ο Σκληρος, και εκτελεσειν υπεσχετο το
κεκελευσμε νον. στρατευματα μεντοι λαβειν Ἀραβων η Σαρακηνων η ετερων εθνων
των τωι Χοσροηι υποκειμενων ουδ' ολως ηνεσχετο, τας δε φυλακας των εν Συριαι
πολεων αναζητησαι ηξιωσε, και τους εν αυταις κρατουμενους Ῥωμαιους εξαγαγειν
και καθοπλισαι, μετα τουτων και ουκ αλλως λεγων ειναι δυνατον αυτωι τον προς
τους Περσας αναδεξασθαι πολεμον. εδεξατο ο Χοσροης τον λογον, και αι φυλακαι
ταχυ ανευγνυντο, και οι εν αυταις ηλευθερουντο Ῥω μαιοι, και συνηθροισθησαν
απο τουτων ανδρες ομου τρισχιλιοι· ους εις βαλανεια εκδους και τον εκ της
καθειρξεως ρυπον απο καθαρας, εσθησι τε και περιβολαις καιναις αμφιασας, και
εκαστωι 2.441 την προσηκουσαν και αρκουσαν δους παντευχιαν, οδηγους της οδου
λαβων εξεισι μετ' αυτων κατα των Περσων. γενομενης δε αντιπαραταξεως, και μετα
ρυμης σφοδρας των περι τον Σκληρον επιθεμενων τοις Περσαις, εκεινοι τωι ξενωι της
καθοπλισεως και τωι αηθει της φωνης και τωι αγνωστωι της παραταξεως, το δε πλεον
 
 
 

459
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τηι ραγδαιαι φοραι και ρυμηι των Ῥωμαιων καταπλαγεν τες τρεπονται κατα κρατος
και πιπτουσι πανσυδι, ως μηδ' αγγε λον (τουτο δη το του λογου) περιλειφθηναι της
συμφορας, πε σοντος και αυτου Ἰναργου κατα την προσβολην. λειαν δ' οτι πολλην
περιβαλομενοι και ιππους συχνους ουκεθ' υποστρεψαι προς Χοσροην εγνωσαν, αλλα
της επι Ῥωμαιους αγουσης αψαμενοι και συντονωι χρησαμενοι τηι οδοιποριαι ελαθον
διαδραντες και εις τα σφετερα ηθη διασωθεντες. ετερος δε λογος εχει ως μετα την
κατα Περσων νικην επανελθοντας εδεξατο φιλοφρονως αυτους ο Χοσροης, και επει
μετ' ολιγον το της ζωης αυτον εφθασε τελος, επεσκηψε τωι υιωι και ομωνυμωι και
μετ' αυτον βασιλει συμμαχιαν δουναι τοις Ῥωμαιοις και οικαδε πεμψαι. και ο μεν
Σκληρος ενι των ειρημενων τροπων την Ῥωμαιων καταλαμβανει γην, ευρων
Βαρδαν τον Φωκαν ως βασιλεα ανευφημουμενον, και αυτος ομοιως παρα των
συνοντων ανευφημουμενος. Ουτω δε τα πραγματα ευρηκως διακειμενα διαφορος ην
και ποικιλος ταις γνωμαις· εαυτον μεν γαρ ασθενεστατον εκρινεν εις το καθ' εαυτον
μονον συνεχειν και διακρατειν την αποστασιαν· 2.442 προσχωρησαι δε τωι Φωκαι η
τωι βασιλει λιαν αγεννες ωιηθη και 2.442 ανανδρον. πολλα γουν γνωματευσας μετα
των συνοντων, τελος το μεν μονος ανευφημεισθαι ως βασιλευς παραβολον και
αλυσιτε λες δια το αδυνατον ελογιζετο, ενι δε προσφοιτησαι των δυναστων και του
ετερου καταφρονησαι κατεγινωσκε δια το του μελλοντος αδηλον. εγνω ουν κατα το
δυνατον και αμφω προσκτησασθαι τας αρχας, ιν' εξ αποτυχιας την ετεραν εχηι
βοηθον και συλλη πτορα. γραμματα μεν ουν αυτος εκπεμπει προς τον Φωκαν,
κοινοπραγιαν εξαιτων και της βασιλειας διανομην, ει καταγωνι σασθαι δυνηθειεν
τον βασιλεα. λαθραι δε Ῥωμανον τον υιον εκπεμπει προς τον βασιλεα ως ταχα
αυτομολησαντα, λιαν εντρε χως λογισαμενος τε και κρινας, ιν' ει μεν ο Φωκας
υπερεχηι, αυ τος ειη σωτηρ του παιδος, ει δ' επικρατεστερα τα του βασιλεως υπαρξει,
αυτος δι' εκεινου παραιτηθεις του κινδυνου ρυσθειη. και ο μεν Ῥωμανος δοκησιν
φυγης παρασχων απεισι προς τον βασιλεα· ον ουτος φιλοφρονως αγαν δεξαμενος
και περιχαρως μαγιστρον τε ευθεως ετιμησε και συμβουλωι δια παντος εν τοις
πολεμοις εχρητο. και γαρ δη μετα την εις Συριαν υποχωρησιν του Σκληρου των
φροντιδων ο βασιλευς απαλλαγεις και των διοι κησεων απτομενος ανδρικωτερον,
επει εγνω τον παρακοιμωμενον μη αρεσκομενον τοις δρωμενοις αλλ'
υποτονθορυζοντα και δεινα δρασειν, ει καιρου λαβοιτο, ελπιζομενον, τουτον μεν
καταγει της 2.443 εξουσιας και οικοι μενειν προσταττει, αυθις δε μη ηρεμουντα ορων
αλλ' αει μελετωντα αλλοκοτα και την προτεραν απειληφεναι σπευδοντα εξουσιαν
υπεροριον ανα το Στενον τιθησιν, αφελομενος και τα πλειω της ουσιας αυτου, ως μη
κεχορηγημενην εχων υλην φθασαι τι δρασαι των ανηκεστων· αυτος δε της εξ αυτου
μονω θεις συμβουλης, και φιλων δεομενος και συνεργων εν ταις περι στασεσι, τοτε
γνησιως τον Ῥωμανον προσεδεξατο, ανδρα ειδως εντρεχη και δραστηριον και τα
πολεμικα ικανωτατον. Βαρδας δε ο Φωκας ως την του Σκληρου επανοδον προσαγ
γελθεισαν επυθετο, γραμματα τε εκπεμπει αυτα εκεινα δηλουντα τα εκεινωι προς
τροπου, και ορκοις επιστουτο τας υποσχεσεις, "ει των ηλπισμενων τυχωμεν" λεγων,
"συ μεν αρξεις Ἀντιοχειας και Φοινικης και Κοιλης Συριας και Παλαιστινης και
Μεσοποτα μιας, εγω δε αρχων εσομαι της βασιλιδος αυτης και των υπολοι πων
εθνων." δεξαμενος δε περιχαρως ο Σκληρος τους λογους, και τοις ορκοις θαρρησας,
απεισιν εν Καππαδοκιαι προς τον Φω καν ως ταχα πληρωσων την κοινοπραγιαν.
εκεινος δε τουτον ενδον της σαγηνης λαβων απαμφιεννυσι τε τα της βασιλειας πα
ρασημα και εις το φρουριον το Τυροποιον εκπεμπει, φρουραν ουκ αγεννη
περιστησας αυτωι. αυτος δε μερος του στρατου παρα σχων Καλοκυρωι πατρικιωι τωι
∆ελφηναι εκπεμπει κατα την αντι πορθμον τηι βασιλιδι Χρυσοπολιν. το δε λοιπον
 
 
 

460
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απαν της στρα 2.444 τιας αγων μεθ' εαυτου κατεισιν εις Ἄβυδον, ελπισας ουτω κατ
εχομενων των στενων πεπιεσμενους ενδειαι παραστησεσθαι τους πολιτας. ο δε
βασιλευς πολλα παρακαλεσας τον ∆ελφιναν απανα στηναι της Χρυσοπολεως και μη
αντιμετωπον τηι βασιλιδι ποιει σθαι στρατοπεδειαν, ως ουκ επειθε, πλοια
παρασκευασας νυκτος και τουτοις εμβιβασας Ῥως (ετυχε γαρ συμμαχιαν προσκαλεσα
μενος εξ αυτων, και κηδεστην ποιησαμενος τον αρχοντα τουτων Βλαδιμηρον επι τηι
εαυτου αδελφηι Ἄννηι), περαιωθεις μετ' αυτων ανοητως επιτιθεται τοις εχθροις και
ραιον χειρουται. τον μεν ουν ∆ελφιναν επι ξυλου κρεμαι κατ' εκεινον τον τοπον
ενθαπερ ειχε την σκηνην πεπηγμενην, τον δε αδελφον του Φωκα Νικηφορον τον
τυφλον φρουραι παραδιδωσι, και τοις λοιποις τοις αλουσι ποινας επιθεις τας
δοκουσας υπεστρεψεν εις την βασιλιδα. Ὁ δε Φωκας την Ἄβυδον καταλαβων
επιμελως επολιορκει, ρωμαλεως υφισταμενων και των ενδον την πολιορκιαν, του
δρουγ γαριου των πλωΐμων Κυριακου προεκπεμφθεντος παρα του βασι λεως και
τους ενδον παραθαρρυνοντος. μετα μικρον δε επεραιωθη και Κωνσταντινος ο του
βασιλεως αδελφος, κατοπιν δ' αφικετο και αυτος ο βασιλευς· ων περαιωθεντων ο
Φωκας μερος μεν της στρατιας προσεδρευειν επεταξε τηι της Ἀβυδου πολιορκιαι,
αυτος δε τοις λοιποις του στρατου αντιπαραταττεται τοις βασιλευσι. και μελλουσης
ηδη αρχην λαμβανειν της μαχης ο Φωκας του ζην αγεννως το γενναιως αποθανειν
ευγενως προκρινας, τον βασιλεα θεασαμενος πορρωθεν τηιδε κακεισε
καθιππαζομενον και τας των 2.445 οικειων διακοσμουντα ταξεις και
παραθαρρυνοντα, και προς εαυ τον λογισαμενος ως ει τουτου επιτυχης γενηται,
ραιον αν και τους λοιπους καταγωνιειται, τον ιππον μυωπισας ραγδαιως ικετο κατ'
αυτου, τας εναντιας φαλαγγας διακοπτων και ανυποστατος τοις πασι φαινομενος.
ηδη δε τωι βασιλει προσεγγιζων ευθυς υποστρε φει και εις τινα λοφον ανεισι, και του
ιππου αποβας και προς γην εκτεινας εαυτον απελιπε την ζωην, ειτε παρα του των
στρατιωτων εν τωι ατακτως φερεσθαι καιριαν τυπεις, ειτε και αλλως απο σω ματικης
αταξιας κατεργασθεις· πληγην μεντοι ουδ' ολως ευρεθη εν τωι σωματι εχων, και δια
τουτο ο λεγων λογος δηλητηριωι αυ τον αναιρεθηναι κρατει. φερεται γαρ οτι
Συμεων ο πιστικωτα τος των θεραποντων αυτου, δωροις υπο βασιλεως αναπεισθεις,
φαρμακωι τουτον απεκτεινεν. ειωθει γαρ ο Φωκας εν τωι πολεμωι υδατος ψυχρου προ
της συμπλοκης απογευεσθαι· ο καν ταυτηι τηι συμβοληι ποιησας ελαθε συγκαταπιων
τωι υδατι και το δηλητη ριον. επι πολυν δε χρονον εν τωι λοφωι κειμενου του Φωκα
ᾤοντο παντες δια τινα σωματικην μαλακιαν αναπαυσει μικραι εαυτον εκ δεδωκεναι·
ως δε εχρονιζε κειμενος και προσελθων τις νεκρον αυ τον ευρε και αναυδον και
διεγνωσθη τοις πασιν ο τουτου θανατος, οι μεν αποσταται ευθυς εις φυγην
ωρμησαν, τα δε του βασιλεως επερρωσθη στρατευματα, και εδιωκον αμεταστρεπτι,
και ζω γρουνται μεν Λεων και Θεογνωστος οι Μελισσηνοι, Θεοδοσιος ο Μεσανυκτης
και αλλοι πολλοι. ους μεθ' εαυτου ο βασιλευς εις 2.446 την πολιν εισαγαγων δια
μεσης εθριαμβευσε της αγορας ονοις εφεζομενους, μονου φεισαμενος Λεοντος του
Μελισσηνου. λεγε ται γαρ ουτος επι της παραταξεως τωι οικειωι αδελφωι Θεογνωστωι,
επιχλευαζοντι τους βασιλεις και υβρεις απρεπεις ες αυτους απορ ριπτουντι,
επιτιμησαι τε μετα δακρυων πολλα, και παρακαλεσαι παυσασθαι της αθυροστομιας
και μη αναιδως ενυβριζειν εις τους οικειους δεσποτας, επει δε μη επειθε, και τον
σειρομαστην εκ τεινας δουναι τουτωι πολλας, ωστε και τον βασιλεα θεωρον οντα
των γινομενων ανειπειν προς τους παροντας "ιδετε, ω ουτοι, αφ' ενος ξυλου και
σταυρον και πτυον." δια ταυτην ουν την αιτιαν λεγεται τωι Λεοντι συγχωρηθηναι
τον θριαμβον. Ἄρτι δε του Φωκα αποθανοντος κατα τον Ἀπριλλιον μηνα της
δευτερας ινδικτιωνος του #22 υ ζʹ ετους, και της κατ' αυτον αποστασιας διαλυθεισης,
 
 
 

461
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδειας λαβομενος ο Σκληρος παλιν ανε λαμβανεν εαυτον και την προτεραν
εσωμασκει αποστασιαν. οπερ πυθομενος ο βασιλευς γραμμασι παρηινει κορον λαβειν
της των Χριστιανικων χυσεως αιματων, ανθρωπον και αυτον οντα και θα νατον
προσδεχομενον και κρισιν, και οψε ποτε μεταμαθειν το συμφερον, και τον εκ θεου
δεδομενον αρχοντα επιγνωναι. του τοις δε τοις γραμμασι μαλαχθεις εκεινος, και
πιστεις λαβων ως ουδεν υποστησεται φλαυρον, κατατιθεται τα οπλα και τωι βασιλει
σπενδεται, κουροπαλατης τιμηθεις. ου μεντοι γε και οφθαλμοις τον βασιλεα
θεασασθαι ηξιωθη· κατα γαρ την οδον α̣̣ασ̣̣ 2.447 πληγεις την ορατικην απεβαλεν
αισθησιν και τυφλος εισηχθη προς βασιλεα. ον χειραγωγουμενον εκεινος
θεασαμενος φησι προς τους παροντας "ον εφοβουμην και ετρεμον, χειραγωγουμενος
ερχεται." Ἀπολυθεις δε των εμφυλιων πολεμων και φροντιδων ο βα σιλευς, πως αν
διαθηται τα κατα τον Σαμουηλ εσκοπει και τους λοιπους τοπαρχας, οιτινες ταις
αποστασιαις ενασχολουμενου αδειαν ειληφοτες ου μικρα τας των Ῥωμαιων
επικρατειας ελυπησαν. εξεισιν ουν εις ταπι Θραικης και Μακεδονιας χωρια, και
κατεισιν εις Θεσσαλονικην, αποδωσων τα ευχαριστηρια τωι μεγαλομαρτυρι
∆ημητριωι· εκεισε τε Γρηγοριον μαγιστρον τον Ταρωνιτην αρχειν λιπων, δους αυτωι
και στρατον αξιομαχον εφ' ωι ειργειν και ανα κοπτειν τας επιδρομας του Σαμουηλ,
αυτος υποστρεψας καν τηι βασιλιδι γενομενος ανεισιν εις Ἰβηριαν· ηδη γαρ και ο
κουροπα λατης ετεθνηκει ∆αβιδ, κληρονομον των αυτωι προσηκοντων γρα ψας τον
βασιλεα. εκεισε δε γενομενος, και την δοθεισαν αυτωι κληρονομιαν καταστησαμενος,
και τον του κουροπαλατου ∆αβιδ Γεωργιον τον της ενδοτερω Ἰβηριας αρχοντα τοις
οικειοις αρκεισθαι πεισας και μη επιβαινειν τοις αλλοτριοις, σπεισαμενος τε αυτωι
και ομηρον ειληφως τον τουτου υιον, απεισιν εις Φοινικην, εχων μεθ' εαυτου και
τους εν τηι κατ' αυτον Ἰβηριαι κατα γενος πρωτευοντας, ων ησαν κορυφαιοι ο
Πακουριανος και Φεβδατος και Φερσης οι αυταδελφοι, ους και εις τον των
πατρικιων ανεβι 2.448 βασε θωκον. εν Φοινικηι δε γενομενος, και τον Τριπολεως αμη
ραν και τον ∆αμασκου και Τυρου και Βηρυτου (ουτοι γαρ προ ολιγου ομονοησαντες
και οπλα κατα της Ἀντιοχειας κινησαντες, του βασιλεως τωι προς τον Φωκαν
πολεμωι σχολαζοντος, ∆αμια νον τε τον πατρικιον ος ηρχεν Ἀντιοχειας πολεμωι
συμβαλοντα τουτοις ανειλον και κινδυνον ου μικρον τηι πολει επεσειον) ως ενην
ασφαλισαμενος μενειν τηι δουλωσει Ῥωμαιων, και ομηρα λαβων επαναζευγνυει
προς το Βυζαντιον. ∆ιιοντα δε τουτον εκ Καππαδοκιας Ευσταθιος μαγιστρος ο
Μαλεῗνος εν τοις οικειοις υπεδεξατο πανστρατι, πασαν αυτωι τε και τωι στρατευματι
αφθονως παρεσχηκως χορηγιαν· ον ως ταχα απο δεξαμενος και επαινεσας και μετ'
αυτου προσλαβομενος εις την βασιλιδα εκτοτε υποστρεψαι ου συνεχωρησεν, αλλα
χορηγων αυτωι δαψιλως τα προς την χρειαν και ωσπερ τι θηριον τρεφων εν τινι
σηκωι κατειχεν, εως αυτον και το περας του βιου κατελαβε. του του δε αποθανοντος
η κτησις αυτου πασα δεδημοσιευτο. εγραψε δε και νομον ο βασιλευς ειργοντα τους
δυνατους εν ομαδι χωριων αυξανεσθαι. τουτο δε και προ αυτου Κωνσταντινος ο
πορφυρο γεννητος, ο πατροπατωρ του βασιλεως, και Ῥωμανος ο εκεινου πενθερος
εποιησαντο. Νικολαου δε του Χρυσοβεργη επι χρονους ιβʹ και μηνας ηʹ την
εκκλησιαν ιθυναντος και καταλυσαντος την ζωην, χειροτονει ται Σισινιος
μαγιστρος, ανηρ ελλογιμος και ιατρικης τεχνης ηκων 2.449 εις το ακροτατον, εν ετει
#22 φγʹ, ινδικτιωνος ηʹ· οστις και τους διακρινομενους ηνωσε δια την τετραγαμιαν.
και ουτος επι τρεις μονους ενιαυτους την εκκλησιαν ποιμανας εξεστη της ζωης, και
προεβληθη Σεργιος ηγουμενος ων της μονης του Μανουηλ και το γενος αναφερων
προς Φωτιον τον πατριαρχην.
 
 
 

462
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Του δε Σαμουηλ εκστρατευσαντος κατα Θεσσαλονικης, και το μεν αλλο
πληθος εις λοχους και ενεδρας διαμερισαντος, ολιγους δε τινας εις εκδρομην αχρι
Θεσσαλονικης αυτης πεπομφοτος, επι γνους την εφοδον ο δουξ Γρηγοριος τον μεν
οικειον υιον Ἀσωτην επεμψεν ιδειν και κατασκοπησαι το πληθος και αυτωι γνωσιν
δου ναι, αυτος δε οπισθεν ειπετο. ο δε εξελθων και τοις προδρομοις συμπλακεις και
τρεψαμενος ελαθεν εις μεσους τους λοχους περι ληφθεις. τουτο ως ο Γρηγοριος
εμαθεν, εβοηθει δια ταχεων τον παιδα της αιχμαλωσιας γλιχομενος εκλυτρωσασθαι·
αλλα και αυ τος κυκλωθεις υπο των Βουλγαρων και γενναιως και ηρωικως
αγωνισαμενος επεσεν. αγγελθεισης δε τωι βασιλει της του δουκος αναιρεσεως
πεμπεται πασης δυσεως αρχων ο μαγιστρος Νικηφορος ο Ουρανος· εφθασε γαρ και
ουτος την εκ Βαβυλωνος φυγην ωνησαμενος και την βασιλιδα καταλαβων. οστις εν
Θεσσαλονικηι γενομενος, επει εγνω τον Σαμουηλ τηι του δουκος Γρηγοριου του
Ταρωνιτου σφαγηι και τηι αλωσει του υιου αυτου επαιρομενον, και δια τουτο τα τε
Θετταλικα διαβαντα τεμπη και τον Πηνειον πε ραιωσαμενον ποταμον, Θετταλιαν τε
και Βοιωτιαν και Ἀττικην 2.450 εισβαλοντα τε και εν Πελοποννησωι δια του εν
Κορινθωι ισθμου, και παντα ταυτα δηιουντα και ληιζομενον, αρας και αυτος μετα των
περι αυτον στρατευματων και τας υπωρειας διελθων του Ὀλυμπου και εν Λαρισσηι
γενομενος, κακεισε λιπων την αποσκευην και ευζωνον λαβων τον στρατον, την
Θετταλιαν οδοιποριαι συν τονωι διελθων και το της Φαρσαλιας πεδιον και τον
Ἀπιδανον διαβας ποταμον, κατα το χειλος του Σπερχειου ποταμου πηγνυσι την
στρατοπεδειαν, εις την περαιαν και αυτου του Σαμουηλ αυλι ζομενου· ομβρων γαρ
απλετων υσθεντων εξ ουρανου, και του ποτα μου πλημμυρουντος και πελαγιζοντος,
απεγνωστο το νυν εχον η συμ πλοκη. αλλ' ο μαγιστρος ανω και κατω τον ποταμον
περισκοπησας, και τινα τοπον ευρων δι' ου ωιηθη δυνατον εσεσθαι τουτωι περαιω
θηναι, αγειρας νυκτος τον στρατον περαιουται τον ποταμον και τοις περι τον
Σαμουηλ αμεριμνως καθευδουσιν επιτιθεται· και σφαζονται μεν αριθμου κρειττους,
μηδενος προς αλκην απιδειν τολμησαντος, επληγη δε και αυτος ο Σαμουηλ και ο
τουτου υιος ο Ῥωμανος βαθειαις πληγαις. και εαλωσαν αν, ει μη τοις νεκροις
συμμιξαντες εαυτους εκειντο ως τεθνεωτες, και νυκτος επιγενο μενης ελαθον
διαδραντες εις τα ορη των Αιτωλων, κακειθεν δια των κορυφων των τοιουτων
ορεων διελθοντες τον Πινδον διεσω θησαν εν Βουλγαριαι. ο δε μαγιστρος τους
αιχμαλωτους Ῥω μαιους ελευθερωσας, σκυλευσας δε και τους πεσοντας Βουλγα
ρους, διαρπασας δε και το των πολεμιων στρατοπεδον και πλου τον οτι πλειστον
περιβαλομενος, συν τηι στρατιαι επανεζευξεν εις Θεσσαλονικην. 2.451 Ὁ Σαμουηλ δε
προς τα οικεια ανασωθεις γαμβρον αγεται επι τηι αυτου θυγατρι Ἀσωτην τον του
Ταρωνιτου υιον, των δεσμων ελευθερωσας· προς τουτον γαρ η παις ερωτικως διατε
θεισα εξαξειν εαυτην ηπειλει, ει μη νομιμως αυτωι συναφθειη. εκτελεσας δε τους
γαμους εκπεμπει μετ' αυτης τουτον εις το ∆υρ ραχιον, επι φυλακηι ταχα της χωρας· ο
δε εκεισε γενομενος και τηι συζυγωι κοινολογησαμενος και πεισας φευγει μετ' αυτης
εις τας εν τωι τοπωι φυλακης χαριν παραπλεουσας Ῥωμαικας τριηρεις, και δι' αυτων
εις τον βασιλεα ανασωζεται, τιμηθεις μαγιστρος και η τουτου συζυγος ζωστη.
διεκομισε δε ουτος και γραμματα δυναστου τινος, ενος των εν τωι ∆υρραχιωι,
Χρυσηλιου τουνομα, υπισχνουμενου παραδουναι την του ∆υρραχιου πολιν τωι
βασιλει, ει τιμηθειη αυτος τε και οι δυο υιοι αυτου πατρικιοι. γραμμασι δε του
βασιλεως επιτελεις τας υποσχεσεις ποιησαι βεβαιωσαντος, προεδοθη το ∆υρραχιον
Ευσταθιωι πατρικιωι τωι ∆αφνομηληι, και οι του Χρυσηλιου υιοι τετιμηντο πατρικιοι,
εκεινου φθασαντος καταστρεψαι την ζωην. Τουτωι τωι χρονωι Παυλος μαγιστρος ο
Βωβος, ανηρ των εν Θεσσαλονικηι τα πρωτα, και Μαλακηνος πρωτοσπαθαριος επι
 
 
 

463
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεσει και λογωι εμπρεπων, διαβληθεντες ως τα Βουλγαρων φρο νουντες
μετωικισθησαν, ο μεν Παυλος εις την εν Θραικησιωι πε διαδα, ο δε Μαλακηνος εις
Βυζαντιον. τουτο παθειν φοβηθεν τες και τινες των εκ της Ἀδριανουπολεως
ιλλουστριοι και στρατη 2.452 γικαις αρχαις διαπρεψαντες δια το υποπτευεσθαι τωι
Σαμουηλ προσερρυησαν, ο μεν Βατατζης πανοικι, μονος δε Βασιλειος ο Γλαβας· ου
τον υιον ο βασιλευς καθειρξε και επι τρεις ολους ενιαυτους κατειχεν, ειτα απελυσε.
τοτε και τωι αρχοντι Βενετιας γυναικα νομιμον εδωκεν ο βασιλευς την θυγατερα του
Ἀργυρου, αδελφην δε Ῥωμανου του μετα ταυτα βασιλευσαντος, το εθνος ουτως
υποποιουμενος. εποιησατο δε και εισβολην εν Βουλγαριαι δια Φιλιππουπολεως ο
βασιλευς, ταυτην φρουρειν ταξας τον πα τρικιον Θεοδωροκανον. και πολλα των εν
Τριαδιτζηι φρουριων καταστρεψαμενος επανηλθεν εις Μοσυνοπολιν. Τωι δε #22 φηʹ
ετει, ινδικτιωνος ιγʹ, δυναμιν βαρειαν εκπεμ ψας ο βασιλευς κατα των περαν του
Αιμου Βουλγαρικων καστρων, αρχηγους εχουσαν τον πατρικιον Θεοδωροκανον και
Νικηφορον πρωτοσπαθαριον τον Ξιφιαν, την τε μεγαλην ειλε Περσθλαβαν και την
μικραν και την Πλισκοβαν, και ασινης και τροπαιουχος η Ῥωμαικη υπενοστησε
δυναμις. Τωι δ' επιοντι παλιν ετει απεισι κατα Βουλγαρων ο βασι λευς δια
Θεσσαλονικης, και προσερρυη αυτωι ∆οβρομηρος ο της Βερροιας καταρχων,
παραδους και την πολιν τωι βασιλει και ανθυ πατος τιμηθεις. ο δε τα Σερβια
φυλαττων Νικολαος, ον Νι κολιτζαν υποκοριζομενοι δια το βραχυ της ηλικιας
εκαλουν, εκθυ μως αντειχε και την επενηνεγμενην αυτωι γεγηθοτως υπεφερε πο
2.453 λιορκιαν. φιλοτιμως δε του βασιλεως χρησαμενου αυτηι εαλω το φρουριον και
αυτος ο Νικολιτζας· και μετοικισας εκειθεν τους Βουλγαρους ο βασιλευς Ῥωμαιους
φυλαττειν επεστησε. και ταυτα δρασας επανεισι προς την βασιλιδα, επαγομενος μεθ'
εαυτου και τον Νικολιτζαν, ον και πατρικιοτητι ετιμησεν. αλλ' αβεβαιου γνωμης
ουτος τυχων, εκειθεν αποδρας, ελαθεν ανασωθεις προς τον Σαμουηλ, και μετ' αυτου
ελθων επολιορκει τα Σερβια. αλλα παλιν ο βασιλευς οξυς επιφανεις την της πολεως
ελυσε πολιορκιαν, δρασμωι χρησαμενου του Νικολιτζα συν τωι Σαμουηλ. αλλ' ουκ εις
τελος διεδρα ο απιστος· λοχωι γαρ τινι Ῥωμαικωι περιπεσων συνεληφθη, και προς
τον βασιλεα δεσμιος αχθεις εις φυλακην ενεβληθη εν Κωνσταντινουπολει πεμφθεις.
ο δε βασιλευς ελθων εις Θετταλιαν τα εν αυτηι φρουρια ηδη παρα του Σαμουηλ κατα
σκαφεντα ανωρθωσατο, και τα παρα των Βουλγαρων κατεχομενα εκπολιορκησας
τους μεν Βουλγαρους ες τον λεγομενον μετυκισε Βολερον, φρουραν δε εν πασι
καταλιπων αξιομαχον επανηλθεν εις τα λεγομενα Βοδηνα· φρουριον δε τα Βοδηνα
επι πετρας αποτο μου κειμενον, δι' ης καταρρει το της λιμνης του Ὀστροβου υδωρ,
υπο γης κατωθεν ρεον αφανως κακεισε παλιν υποδυομενον. και επει μη εκουσιως
παρεδιδοσαν εαυτους οι ενδον, πολιορκιαι τουτο κατεσχε. και τουτους ομοιως εις τον
Βολερον αποικισας, φρουραι δε τουτο οχυρωσαμενος αξιολογωι, επανεισιν εις Θεσσα
λονικην. Ὁ δε του φρουριου καταρχων ∆ραξανος, ανηρ πολεμιστης, 2.454 ηιτησατο
κατα την Θεσσαλονικην οικησαι. επινευσαντος δε του βασιλεως ηρμοσατο γυναικα
την θυγατερα του πρωτου των περι βαταριων του ναου του αθλοφορου ∆ημητριου,
και παιδας εξ αυτης εσχε δυο. ειτα αποδρας εαλω, και εντευξει του κηδεστου
συνεχωρηθη. και δευτερον αποδρας ομοιως αφειθη. και ετερα δε τεκνα δυο ποιησας
το τριτον απεδρα, και συλληφθεις ανεσκο λοπισθη.
Των δε Νουμεριτων και Ἀταφιτων Ἀραβων δεινως την τε κοιλην Συριαν και
αυτην κατατρεχοντων την Ἀντιοχειαν, τον μα γιστρον Νικηφορον τον Ουρανον ο
βασιλευς αρχοντα Ἀντιοχειας εκπεμπει, διαδοχον αυτου της Θεσσαλονικης
πεποιηκως τον πα τρικιον ∆αβιδ τον Ἀριανιτην. εν δε Φιλιππουπολει τον πρωτο
σπαθαριον Νικηφορον τον Ξιφιαν στρατηγειν εταξε, του Θεοδω ροκανου δια γηρας
 
 
 

464
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραιτησαμενου. ο δε μαγιστρος Νικηφορος ο Ουρανος εν Ἀντιοχειαι γενομενος και
δυσι και τρισι μαχαις συμ πλακεις Κιστρινητηι τωι των Ἀραβων στρατηγωι και
τρεψαμενος επεισεν ησυχιαν αγειν, και τα πραγματα εις βαθειαν ειρηνην και
γαληνιωσαν μετηγαγεν. Ὁ δε βασιλευς κατα το επιον ετος ινδικτιωνος ιεʹ εκστρα
τευει κατα Βιδυνης, και εφ' ολους οκτω μηνας εμφιλοχωρησας τηι προσεδρειαι αιρει
κατα κρατος την πολιν. εν ωι δε τηι πολιορκιαι ουτος προσηδρευεν, ο Σαμουηλ
ευζωνωι χρησαμενος οδοιποριαι επι τιθεται εξ εφοδου τηι Ἀδριανουπολει κατ' αυτην
την ημεραν της 2.455 κοιμησεως της υπεραγνου θεοτοκου, και την τε πανηγυριν,
ητις ειωθει ετησιως τελεισθαι δημοτελης, αιρει εξαιφνης επιπεσων, και λειαν
πολλην υπερποιησαμενος υπεστρεψεν εις τα ιδια. ο δε βασιλευς την Βιδυνην μαλα
καλως οχυρωσαμενος επανηλθεν ασι νης εις την βασιλιδα, εν τωι διιεναι παντα τα εν
ποσι Βουλγαρικα φρουρια δηιων και καταστρεφομενος. τηι πολει δε των Σκοπιων
εγγισας ευρε περαν Ἀξιου του ποταμου, ον νυν Βαρδαριον ονο μαζουσι,
κατεσκηνωμενον αμεριμνως τον Σαμουηλ· θαρρων γαρ τηι πλημμυραι του ποταμου.
και ως ου διαβατος το νυν εχον εσε ται, ηυλιζετο αμελως. τινος δε των στρατιωτων
πορον ευροντος και δι' αυτου τον βασιλεα διαβιβασαντος, ο μεν Σαμουηλ τωι
αιφνιδιωι καταπλαγεις εφυγεν αμεταστρεπτι, εληφθη δ' η τουτου σκηνη και το ολον
στρατοπεδον. ενεχειρισε δε και την πολιν των Σκοπιων τωι βασιλει ο ταυτης αρχειν
παρα του Σαμουηλ τεταγμε νος Ῥωμανος, ο Πετρου μεν του βασιλεως των
Βουλγαρων υιος του δε Βορισου αδελφος, Συμεων τωι του παππου ονοματι μετο
νομασθεις· ον ο βασιλευς αποδεξαμενος της προαιρεσεως πατρι κιον τε τιμαι και
πραιποσιτον, και στρατηγειν εκπεμπει Ἀβυδου. Ἐκειθεν ο βασιλευς διαβας ερχεται
προς τον Περνικον, ου φυλαξ ην ο Κρακρας, ανηρ αριστος τα πολεμικα. εν ωι χρονον
ουκ ολιγον διατριψας και λαον εν τηι πολιορκιαι ουκ ολιγον αποβα λων, ως εγνω
κρειττον υπαρχον πολιορκιας το ερυμα, και ουδ' ο Κρακρας θωπειαις η αλλαις
υποσχεσεσιν εμαλασσετο και επαγγε 2.456 λιαις, μετεβη προς Φιλιππουπολιν.
εκειθεν τε απαρας απεισιν εις Κωνσταντινουπολιν. Και τηι αυτηι επινεμησει δογμα
εξεθετο, τας των απολωλο των ταπεινων συντελειας τελεισθαι παρα των δυνατων.
κατωνο μασθη δε η τοιαυτη συνταξις αλληλεγγυον. του πατριαρχου δε Σεργιου και
πολλων αρχιερεων και ασκητων ανδρων ουκ ολιγων δεηθεντων εκκοπηναι το
παραλογον αχθος τουτι, ο βασιλευς ουχ υπηκουσεν. Ὀγδοηι δε ινδικτιωνι, εν ετει
#22 φιηʹ, ο της Αιγυπτου κατ αρχων Ἀζιζιος δια μικρας αιτιας και μηδενος λογου
προσκρουματα αξια τας προς Ῥωμαιους λυσας σπονδας, τον τε εν Ἱεροσολυμοις εν
τωι ταφωι του σωτηρος Χριστου ανεγηγερμενον πολυτελως θειον ναον
κατεστρεψατο, και τα ευαγη ελυμηνατο μοναστηρια, και τους εν τουτοις
ασκουμενους απανταχου γης εφυγαδευσε. Τωι δ' επιοντι ετει γεγονε χειμων
επαχθεστατος, ως απο κρυσταλλωθηναι παντα ποταμον και λιμνην και αυτην την
θα λασσαν. και Ἰανουαριωι μηνι της αυτης επινεμησεως γεγονε σει σμος
φρικωδεστατος, και διεκρατησε κλονουμενη η γη μεχρι της θʹ του Μαρτιου μηνος· εν
ταυτηι δε περι δεκατην ωραν της ημε ρας γεγονε βρασμος και κλονος φρικτος κατα
τε την βασιλιδα και εν τοις θεμασι, και πεπτωκασιν αι σφαιραι του ναου των αγιων
τεσσαρακοντα και των αγιων παντων· ας ο βασιλευς ευθυς ανε κτησατο. ταυτα δε
προεμηνυε την μετα ταυτα γενομενην εν Ἰτα 2.457 λιαι στασιν. δυναστης γαρ τις των
εποικων της Βαρεως, του νομα Μελης, παραθηξας τον εν Λογγιβαρδιαι λαον οπλα
κατα Ῥωμαιων αιρει. και ο βασιλευς Βασιλειον εκπεμπει τον Ἀργυρον στρατηγον
οντα της Σαμου, και τον λεγομενον Κοντολεοντα της Κεφαληνιας στρατηγουντα, επι
τωι καταστησαι Ῥωμαιοις τα πραγματα· οις αντιπαραταξαμενος ο Μελης τρεπει
λαμπρως, πολλων πεπτωκοτων, ουκ ολιγων δε και ζωγρηθεντων, των δε λοι πων
 
 
 

465
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την δια φυγης ασχημονα προκριναντων ζωην. Ὁ δε βασιλευς ου διελιπε καθ'
εκαστον ενιαυτον εισιων εν Βουλγαριαι και τα εν ποσι κειρων τε και δηιων. ο
Σαμουηλ δε μη δυναμενος των υπαιθρων αντιποιεισθαι μηδε προς εμφανη μαχην
αντιστηναι τωι βασιλει, αλλα παντοθεν θραυομενος και την οικειαν ακμην
αποβαλλων, εγνω ταφροις και θριγγοις επιτειχισαι τουτωι την εις την Βουλγαριαν
εισοδον. ειδως ουν ως εθος αει τωι βα σιλει δια του λεγομενου Κιμβα Λογγου και του
Κλειδιου ποιει σθαι τας διελευσεις, ταυτην εγνω την δυσχωριαν επιτειχισαι και τωι
βασιλει αποκλεισαι την εισοδον. φραγμον ουν δομησαμενος εις ευρος πολυ, και
φυλακας εν αυτωι αξιοπρεπεις επιστησας, προσεμενε τον βασιλεα. αφικομενου δε και
τουτου και αποπειρα σαμενου της εισοδου, επειπερ αντειχον γενναιως οι
φυλασσοντες και τους βιαζομενους εξ υπερδεξιων ανηιρουν βαλλοντες και τιτρω
σκοντες, και ηδη απεγνωστο τωι βασιλει η διαβασις, Νικηφορος ο Ξιφιας της
Φιλιππουπολεως τοτε στρατηγων τωι βασιλει συν ταξαμενος, και αυτον μεν
προσμενειν και συνεχεις προσβολας τωι 2.458 δεματι ποιεισθαι παρεγγυησας, αυτος
δε απιεναι φησας, ει πως δυνηθειη λυσιτελες τι διαπραξασθαι και σωτηριον, τον περι
αυτον ειληφως λαον υποστρεφει, και περιοδευσας το προς μεσημβριαν κειμενον του
Κλειδιου υψηλοτατον ορος, ο Βαλαθισταν κατονο μαζουσι, και τραχυποριαις και
ανοδιαις χρησαμενος, κθʹ του Ἰουλιου μηνος, επινεμησει ιβʹ, ανωθεν εξαιφνης μετ'
αλαλαγμου και δουπου κατα νωτου γινεται των Βουλγαρων· οι δε τωι απροσ δοκητωι
καταπλαγεντες τρεπονται προς φυγην. και ο βασιλευς μονωθεν διαρρηξας το τειχος
εδιωκεν. επεσον ουν πολλοι, και πολλωι πλειους εαλωσαν, μολις του Σαμουηλ
διαφυγειν δυνηθεν τος τον κινδυνον συνεργιαι του ιδιου υιου γενναιως τους
επιοντας υποδεξαμενου, και ιππωι τουτον επιβιβασαντος και εις το λεγομε νον
Πριλαπον το φρουριον απαγαγοντος. ο δε βασιλευς τους εα λωκοτας των
Βουλγαρων αμφι τας ιεʹ, ως φασιν, οντας χιλιαδας απετυφλωσε, και εκαστην
εκατονταδα πεπηρωμενων υφ' ενος μονοφθαλμου οδηγεισθαι κελευσας εις τον
Σαμουηλ αποπεμπει. ους εκεινος αφικνουμενους κατ' αριθμον και ταξιν θεωμενος,
και το παθος ουκ ενεγκων νεανικως και ευψυχως, λειποθυμιαι και σκοτωι βαλλεται
και εις γην πιπτει· υδατι δε και μυροις οι παρον τες την πνοην αυτου
ανακαλεσαμενοι ανενεγκειν μικρον πεποιηκα σιν. ανενεγκων δε υδωρ πιειν
επεζητησε ψυχρον. λαβων δε και πιων εληφθη καρδιαγμωι, και μετα δυο ημερας
θνησκει. παρα λαμβανει δε την Βουλγαρων αρχην ο υιος αυτου Γαβριηλ ο και
Ῥωμανος, ρωμηι μεν και ισχυι του πατρος υπερεχων, φρονησει δε και διανοιαι πολλωι
λειπομενος, τεχθεις τωι Σαμουηλ απο τινος 2.459 αιχμαλωτιδος Λαρισσαιας. ηρξε δε
κατα την ιεʹ του Σεπτεμβριου μηνος, επινεμησει ιγʹ. και μηδ' ολον αποπληρωσας
ενιαυτον σφαττεται, εις κυνηγεσιον εξελθων, παρα Ἰωαννου του και Βλα δισθλαβου
του υιου Ἀαρων, ον αυτος θνησκειν μελλοντα του θα νατου απελυτρωσατο. Προ του
δε ταυτα γενεσθαι, Θεοφυλακτου του Βοτανειατου αρχειν Θεσσαλονικης μετα τον
Ἀριανιτην πεμφθεντος ∆αβιδ ο Νεστοριτζης, εις των παρα Βουλγαροις μεγα
δυναμενων υπαρχων, μετα δυναμεως αδρας κατα Θεσσαλονικης εκπεμπεται παρα
του Σαμουηλ· οις συναντησας ο Θεοφυλακτος συν τωι υιωι Μιχαηλ και συμπλακεις
τρεπει τε κατα κρατος, και λειαν πολλην και αιχμαλωτους συχνους προσλαβομενος
διακομιζει τωι βασιλει πολιορ κουντι το εν τηι κλεισουραι του Κλειδιου δεμα. το δεμα
δε, ως ειρηται, διαβας ο βασιλευς κατα Στρουμπιτζαν γινεται. και παρεστησατο μεν
φρουριον το καλουμενον Ματζουκιον, τηι Στρουμ πιτζηι δε προσεγγιζον, μετα
δυναμεως δ' εκπεμπει τον Βατανεια την Θεοφυλακτον τον δουκα Θεσσαλονικης,
υπερβηναι κελευσας τους εν Στρουμπιτζηι βουνους, και τα εν ταις κατ' αυτους οδοις
πυρπολησαι δεματα, και ευπορευτον αυτωι θειναι την προς Θεσ σαλονικην αγουσαν
 
 
 

466
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οδον. ο δε απελθων συνεχωρηθη μεν εν τωι εισιεναι παρα των τοποφυλακουντων
Βουλγαρων ανεμποδιστως διελθειν, μελλων δε προς τον βασιλεα παλιν υποστρεφειν
μετα το τα προστεταγμενα πληρωσαι περιπιπτει λοχοις επ' αυτωι τουτωι
προσκαθημενοις και ενεδρευουσιν εν τινι επιμηκει στενοχωριαι· εν 2.460 ηι εισελθων
και παντοθεν περιστοιχισθεις και ανωθεν υπο λιθων και τοξων βαλλομενος,
μηδενος αμυνασθαι δυναμενου δια την πυκνωσιν και το της στενοχωριας
αδιεξοδευτον, αυτος τε πιπτει, μηδε ταις οικειαις χερσι δυνηθεις χρησασθαι, και
πολυ μερος συν αυτωι απωλετο του στρατου. απερ μηνυθεντα τωι βασιλει πολλης
αυτον ενεπλησεν αθυμιας. οθεν και προσωτερω χωρειν ουκ εκρινεν, αλλ'
υποστρεψας ηλθεν εις τα Ζαγορια, ενθα το λιαν οχυρωτατον ιδρυται φρουριον ο
Μελενικος, επι τινος πετρας ιδρυμενον κρημνοις και φαραγξι βαθυταταις παντοθεν
εστεφανω μενης· εν ωι οι της περιχωρου παντοθεν καταφυγοντες Βουλγαροι ολιγα
των Ῥωμαιων εφροντιζον. προς ους ο βασιλευς Σεργιον τινα εκτομιαν, ενα των
οικειοτατων αυτωι θαλαμηπολων, εκπεμπει, ανδρα φρενηρη τε και δεινον ειπειν,
αποπειρωμενος της γνωμης αυτων.
Ουτος δ' εκεισε γενομενος και πολλαις χρησαμενος πιθα νολογιαις
μεταδιδαξαι ισχυσε τους ανθρωπους το δεον, και τα οπλα καταθεμενους παραδουναι
τωι βασιλει εαυτους και το φρου ριον. ους αποδεξαμενος ο βασιλευς και
φιλοφρονησαμενος αξιο πρεπως, και φρουραν τωι φρουριωι την αρκουσαν
εγκαταταξας, μετεβη προς Μοσυνουπολιν· εν ηι διαγοντι τουτωι και ο του Σα μουηλ
αγγελλεται θανατος κατα την κδʹ του Ὀκτωβριου μηνος. και ευθυς ο βασιλευς
απαρας εκ Μοσυνουπολεως κατεισιν εις Θεσσαλονικην, κακειθεν απεισιν εις
Πελαγονιαν, μηδεν λυμαινο μενος των εν ποσιν, αλλ' η μονα πυρπολησας τα εν
Βουτελιωι βα σιλεια του Γαβριηλ. πεμψας δε και στρατιαν χειρουται το φρου 2.461
ριον Πριλαπου και του Στυπειου. εκειθεν καταλαμβανει τον Τζερναν λεγομενον
ποταμον, ον σχεδιαις και θυλακοις πεφυσημε νοις διαπερασας επανεισιν εις τα
Βοδηνα, κακειθεν τηι θʹ του Ἰα νουαριου μηνος ηλθεν εις Θεσσαλονικην. Ἔαρος δ'
επισταντος υπεστρεψε παλιν εις Βουλγαριαν, και τωι φρουριωι των Βοδηνων
προσισχει· εφθασαν γαρ ουτοι, την προς βασιλεα πιστιν απαρνησαμενοι, αραι κατα
Ῥωμαιων οπλα. καρτεραν ουν ενστησαμενος πολιορκιαν ηναγκασε πιστεις λαβοντας
εαυτους εγχειρισαι τους ενδον· ους παλιν εν τωι Βολερωι μετοικι σας, και ετερα
φρουρια ανεγειρας δυο εν τωι μεσωι της δυσχω ριας, ων το μεν Καρδιαν ωνομασε το
δ' ετερον αγιον Ἠλιαν, υπεστρεψεν εις Θεσσαλονικην. εν ηι Ῥωμανος ο και Γαβριηλ
δια τινος Ῥωμαιου χειροτμητου δουλωσιν και υποταγην υπισχνειται. ο δε
υποπτευσας τα γραμματα, τον πατρικιον Νικηφορον τον Ξιφιαν και Κωνσταντινον
τον ∆ιογενην, μετα τον Βοτανειατην στρατηγον γεγονοτα Θεσσαλονικης, μετα
δυναμεως εκπεμπει εν τηι χωραι των Μογλενων. ων την πασαν ληισαμενων εκεινην
γην και την πολιν πολιορκουντων εφθασε και ο βασιλευς, και τον πα ραρρεοντα τηι
πολει μετοχετευσας ποταμον, και τα θεμελια των τειχων υπορυξας και ξυλα και
ευπρηστον αλλην υλην υποβαλων τοις ορυγμασι και πυρ εμβαλων, της υλης
καταπρησθεισης, κατε στρεψε το τειχος. οπερ ιδοντες οι ενδον προς ικεσιαν μετ' ολο
φυρμων ετραποντο, και εαυτους παρεδιδουν συν τωι φρουριωι. 2.462 εληφθη μεν ουν
∆ομετιανος ο Καυκανος, ανηρ δυναστης και τωι Γαβριηλ συμπαρεδρος, και Ἠλιτζης ο
αρχων Μογλενων, και ετεροι δυνασται πολλοι, και λαος πολεμιστης ουκ ολιγος.
τους μεν ουν οπλα δυναμενους κινειν εις Ἀσπρακανιαν εκπεμπει ο βασι λευς, τον δε
λοιπον συρφετωδη λαον διαρπαγηναι προσεταξεν, εμπρησθηναι δε και το φρουριον.
εαλω και ετερον φρουριον Ἐνω τια κεκλημενον, γειτονουν τοις Μογλενοις. Ἡμεραι
δε πεμπτηι ηκεν ο χειροτμητος Ῥωμαιος, εχων και θεραποντας Ἰωαννου του και
 
 
 

467
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βλαδισθλαβου, υιου Ἀαρων, επαγομενος και γραμματα δηλουντα φονευθηναι υπ'
αυτου τον Γα βριηλ εν τωι Πετρισκωι και την πασαν εξουσιαν εις εαυτον μετενε
χθηναι, υπισχνουμενα τε την πρεπουσαν υποταγην και δουλωσιν ενδειξασθαι προς
τον βασιλεα. οπερ αναγνους ο βασιλευς, και χρυσοβουλλοις γραμμασιν τα δοκουντα
πιστωσαμενος, απεστειλε προς τον Ἰωαννην. και μετ' ολιγας παλιν ημερας επανηκεν
ο τετμημενος την χειρα Ῥωμαιος, γραφας κομιζων Ἰωαννου τε και των αρχοντων
Βουλγαριας υπηκοους ομολογουντων και δουλους γενεσθαι του βασιλεως.
προσερρυη δε τωι βασιλει και Καυκανος ο αδελφος ∆ομετιανου του εν Μογλενοις
αλοντος· ον φιλοτιμησα μενος δια τιμης ηγεν. επει δε εγνω τον Ἰωαννην δολωι και
περι νοιαι γραψαντα τα γραφεντα και ταναντια ων υπισχνειτο διανοου μενον,
επανεστρεψε παλιν προς Βουλγαριαν, και λεηλατησας την περιχωρον Ὀστροβου και
του Σωσκου και την πεδιαδα Πελαγονιας τους αλισκομενους παντας απετυφλου
Βουλγαρους. απεισιν ουν αχρι της πολεως Ἀχριδος, εν ηι τα βασιλεια των βασιλεων
ιδρυντο 2.463 Βουλγαριας. και την πολιν παραλαβων και παντα καλως δια θεις
εμελλε και προσωτερω βαδιζειν και της προς το ∆υρραχιον αψασθαι· εδειτο γαρ της
επιδημιας αυτου τα εκεισε. εως μεν γαρ Τρυμαλιας και των αγχοτατω Σερβιας μερων
ηρχε Βλαδιμη ρος ο επι θυγατρι του Σαμουηλ κηδεστης, ανηρ επιεικης και ειρηνικος
και αρετης αντεχομενος, ηρεμιαν ειχε τα εν ∆υρραχιωι· επειδη δε ο Γαβριηλ παρα του
Ἰωαννου απωλετο, και ουτος παρασπονδηθεις και τοις ορκοις πιστευσας παρα του
Ἰωαννου δο θεισιν αυτωι δια ∆αβιδ του αρχιεπισκοπου Βουλγαριας εαυτον
ενεχειρισε και μετα μικρον απεσφαγη, πολυν ειχε ταραχον και κλονον τα εκεισε
πραγματα, εγκειμενου καθ' εκαστην και δια στρατηγων πολλακις του Ἰωαννου και
δι' εαυτου παλιν ελειν την πολιν. και δια τουτο εβουλετο μεν ο βασιλευς απελθειν
και βοη θησαι, εκωλυθη δε δι' αιτιαν ουκ αλογον. απερχομενος γαρ προς Ἀχριδα
κατελιπε κατοπιν μετα πληθους στρατιωτων Γεωρ γιον στρατηγον τον Γονιτζιατην
και Ὀρεστην πρωτοσπαθαριον τον αιχμαλωτον, κατατρεχειν κελευσας τα πεδια
Πελαγονιας· ους ελλοχησαντες Βουλγαροι εχοντες στρατηγον τον Ἰβατζην, φανε
ρωτατον ανδρα και δεδοκιμασμενον, αναιρουσι παντας. ων τηι λυπηι συγχυθεις ο
βασιλευς επανεστρεψεν εις Πελαγονιαν, και τον Ἰβατζην καταδραμων και διωξας
απηλθεν εν Θεσσαλονικηι. κακει θεν διεβη εις Μοσυνουπολιν, κατα Στρουμπιτζης
λαον πεπομφως ηγεμονα εχοντα τον πατρικιον ∆αβιδ τον Ἀριανιτην· ος αιφνι διως
επιφανεις ειλε το φρουριον ο Θερμιτζα κατονομαζεται. και 2.464 ετερον παλιν λαον
κατα των εν Τριαδιτζηι φρουριων, εξαρχον εχοντα τον Ξιφιαν, εκπεμπει. και ουτος
δε τα εν τοις υπαιθροις παντα καταστρεψαμενος ειλε πολιορκιαι το ερυμα ο Βοιων κα
λειται. Ὁ δε βασιλευς απελθων εν Κωνσταντινουπολει, κατα τον Ἰανουαριον μηνα
του #22 φκδʹ ετους, στολον εις Χαζαριαν εκπεμ πει, εξαρχον εχοντα τον Μογγον,
υιον Ἀνδρονικου δουκος του Λυδου· και τηι συνεργιαι Σφεγγου του αδελφου
Βλαδιμηρου, του αδελφου του βασιλεως, υπεταξε την χωραν, του αρχοντος αυτης
Γεωργιου του Τζουλου εν τηι πρωτηι προσβοληι συλληφθεντος. τοτε και Σεναχηρειμ ο
της ανω Μηδιας αρχων, ην Ἀσπρακανιαν ονο μαζουσι σημερον, τωι βασιλει παγγενει
προσεδραμε, την υπεικου σαν αυτωι παραδεδωκως απασαν χωραν, πατρικιος
τιμηθεις και στρατηγος Καππαδοκιας, και κτησεις αντιλαβων τασδε τας πολεις, την
Σεβαστειαν, την Λαρισσαν, την Ἄβαραν, και αλλας κτησεις πολλας.
στενοχωρουμενος γαρ ουτος υπο των προσοικων Ἀγα ρηνων και μη οιος ων
αντεχειν προσεδραμε τωι βασιλει, παραδους την εαυτου χωραν. ης αρχειν αποσταλεις
Βασιλειος πατρικιος ο Ἀργυρος και τοις ολοις πταισας παραλυεται της αρχης· και δια
δοχος αυτου πεμπεται Νικηφορος πρωτοσπαθαριος ο Κομνηνος, ος κατα χωραν
γενομενος και τα μεν πειθοι τα δε βιαι χρωμενος υπηκοον τωι βασιλει την χωραν
 
 
 

468
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εποιησε. Τωι δε #22 φκδʹ ετει, ινδικτιωνος ιδʹ, απαρας της βασιλιδος ο 2.465 βασιλευς
απεισιν εις Τριαδιτζαν. και το φρουριον Περνικον περικα θισας επολιορκει, των
ενδον τε καρτερως και εκθυμως αγωνιζο μενων, και πολλων Ῥωμαιων πιπτοντων.
εφ' ολας ογδοηκοντα και ηʹ ημερας προσλιπαρησας τηι πολιορκιαι, ως εγνω
αδυνατοις επιχειρων, απρακτος υπεχωρησε και εις Μοσυνουπολιν απηλθεν. εν ηι τον
λαον διαναπαυσας, εαρος επισταντος αρας εκ Μοσυνου πολεως εισεισιν εις
Βουλγαριαν, και περικαθισας φρουριον το λε γομενον Λογγον ειλε πολιορκιαι. ∆αβιδ
δε τον Ἀριανιτην και Κωνσταντινον τον ∆ιογενην εις τας κατα Πελαγονιαν πεδιαδας
εκπεμψας ζυων πολλων και αιχμαλωτων εγενετο κυριος. το δε ληφθεν φρουριον
εμπρησας ο βασιλευς, και τριχηι τους αλοντας μερισαμενος, και μιαν μεν μεριδα τοις
συμμαχουσι παρεσχηκως Ῥως ετεραν δε Ῥωμαιοις, και αλλην εαυτωι παρακατασχων,
εχωρει προσωτερω. και μεχρι Καστοριας ελθων και της πολεως απο πειραθεις, ως
ᾔσθετο ανεπιχειρητον αυτην ουσαν, υπεστρεψεν· εδεξατο γαρ και γραμμα του
στρατηγουντος εν τωι ∆οροστολωι Τζιτζικιου, του υιου του πατρικιου Θευδατη του
Ἴβηρος, ως ο Κρακρας λαον οτι πλειστον αθροισας και τωι Ἰωαννηι ενωθεις,
προσλαβομενοι δε και Πατζινακας, μελλουσιν εισβολην κατα Ῥω μαιων ποιησασθαι.
τουτωι τωι γραμματι θορυβηθεις επανηιει δια ταχεων. εν τωι παριεναι δε το τε
φρουριον ειλε τα Βοσογραδα και ενεπρησε, και την Βερροιαν επικτισας, δηιωσας δε
και κατερει πωσας τα περιξ Ὀστροβου και Μολισκου, εστη του προσωτερω ιεναι·
απηγγελη γαρ αυτωι ως η μελετωμενη τωι Κρακραι και τωι 2.466 Ἰωαννηι κατα
Ῥωμαιων εφοδος ενεποδισθη, των Πατζινακων μη δοντων συμμαχιαν αυτοις. διο
και υποστρεψας πολιορκει φρου ριον αλλο την Σεταιναν, εν ηι βασιλεια ησαν του
Σαμουηλ και σιτος απεκειτο πολυς, ον τωι λαωι διαρπασαι κελευσας ταλλα παντα
κατεφλεξεν. εξεπεμψε δε και κατα Ἰωαννου ου μακραν απεχον τος το ταγμα των
σχολων της δυσεως και το της Θεσσαλονικης, ηγεμονα εχοντα Κωνσταντινον τον
∆ιογενην. τουτοις απιουσιν ενηδρευεν ο Ἰωαννης. μαθων δε τουτο ο βασιλευς και
μη τι παθοιεν φοβηθεις, παρα του λαου εξιππασαμενος, και μηδεν αλλο ειπων αλλ' η
μονον "οστις πολεμιστης, ακολουθειτω μοι," απηιει κατα σπουδην. τουτο γνοντες οι
του Ἰωαννου σκοποι μετα φοβου προς το του Ἰωαννου στρατοπεδον ερχονται, και
δειλιας και ταραχης τουτο ενεπλησαν, μηδεν αλλο βοωντες ει μη "βεζειτε, ο
Τζαισαρ." παντων ουν φευγοντων ακοσμως συν τωι Ἰωαννηι, οι περι τον ∆ιογενην
αναθαρρησαντες κατοπιν εδιωκον. και κτει νουσι μεν πολλους, συλλαμβανουσι δε
και διακοσιους πανοπλιτας και τους ιππους και την αποσκευην Ἰωαννου και τον
τουτου ανε ψιον. ταυτα δρασας επανεισι προς τα Βοδηνα, και παντα τα εκεισε
καταστησαμενος επαναζευγνυει προς το Βυζαντιον, κατα την θʹ του Ἰανουαριου
μηνος, της ιεʹ επινεμησεως, ετους #22 φκ ʹ.
Ἀδειας δε λαβομενος ο Ἰωαννης απεισι πολιορκησων το ∆υρραχιον μετα
φρυαγματος και ογκου βαρβαρικου. ενθα πο λιορκιας συστασης και συμπλοκης
γενομενης πιπτει, μηδενος δηλου 2.467 γενομενου του καταβεβληκοτος αυτον,
αρξας Βουλγαρων επ' ενιαυτους βʹ και μηνας εʹ. μηνυθεντος δε τωι βασιλει του θανα
του του Ἰωαννου δια του στρατηγουντος ∆υρραχιου Νικητα πα τρικιου του
Πηγωνιτου, εξεισι παραυτικα ο βασιλευς. γενομενωι δ' αυτωι κατα την
Ἀδριανουπολιν υπαντωσιν ο αδελφος του περι φημου Κρακρα και ο υιος,
προσχωρειν ευαγγελιζομενοι το τε περιπυστον φρουριον τον Περνικον και ετερα
πεντε επι τριακοντα. ους τιμησας αξιως και τον Κρακραν ες τον των πατρικιων
θρονον αναβιβασας ηλθεν εις Μοσυνουπολιν. ενταυθα δε και πρεσβεις ηκον εκ
Πελαγονιας και Μωροβισδου και Λιπενιου, παραδιδον των τωι βασιλει τας πολεις.
εκειθεν αρας ηλθεν εν Σερραις, εν αις αφικετο ο Κρακρας μετα των αρχοντων των
 
 
 

469
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσρυεντων λεʹ καστρων, και καλως υπεδεχθη. προσερρυη δε και ∆ραγομουζος, τα
εν τηι Στρουμπιτζηι παρεσχηκως και πατρικιος τιμηθεις, αγων μεθ' εαυτου και τον
πατρικιον Ἰωαννην τον Χαλδιας, τοτε της χρονιας απολυθεντα καθειρξεως· ετυχε
γαρ αλους παρα του Σα μουηλ και επι εικοσι και δυο χρονους ων εν τηι φυλακηι. αρτι
δε τηι Στρουμπιτζηι προσηγγισεν ο βασιλευς, και ηκεν ο αρχιεπισκο πος Βουλγαριας
∆αβιδ μετα γραμματων Μαριας της Ἰωαννου γυναικος, υπισχνουμενης εκστηναι
Βουλγαριας, ει τευξεται των κατα σκοπον. υπηντησε δε και Βογδανος ο των
ενδοτερω καστρων τοπαρχης, και τιμαται και ουτος πατρικιος ως και παλαι τα βα
σιλεως φρονων και τον εαυτου πενθερον ανελων. εκειθεν απεισιν εις τα Σκοπια, και
στρατηγον αυτοκρατορα λιπων εν τηι πολει 2.468 ∆αβιδ πατρικιον τον Ἀρειανιτην
υπεστρεψε δια των φρουριων Στυπειου τε και Προσακου, μετα λιτων και υμνων
ευφημουμενος και τιμωμενος. αυθις δε παλιν προς τα δεξια νενευκως απεισιν εις
Ἀχριδας, κακεισε στρατοπεδειαν επηξατο, του λαου παντος μετα παιανων και
κροτων και ευφημιων προσυπαντωντος αυτωι· πολις δε η Ἀχρις επι λοφου κειμενη
υψηλου, εγγιστα λιμνης μεγι στης, εξ ης ποιειται τας εκβολας ο ∆ρινος ποταμος προς
αρκτον ιων, ειτα νευων προς δυσιν και εισβαλλων εις το Ἰονιον περι τον Ειλισσον το
φρουριον, μητροπολις ουσα της πασης Βουλγαριας, εν ηι και τα βασιλεια των
βασιλεων ιδρυντο Βουλγαριας και τα χρηματα αποτεθησαυριστο· απερ ανοιξας ο
βασιλευς ευρε χρη ματα πολλα και στεμματα εκ μαργαρων και χρυσουφεις εσθητας
και χρυσου επισημου κεντηναρια εκατον, ατινα παντα εις ρογας εκενωσε της περι
αυτον στρατιας. επιστησας ουν αρχοντα της πολεως Ευσταθιον πατρικιον τον
∆αφνομηλην, και φρουραν αξιο λογον αυτωι δους, εξηλθεν εις την παρεμβολην και
αχθεισαν ως αυτον εδεξατο την γυναικα Ἰωαννου του και Βλαδισθλαβου, συν τρισιν
υιοις και θυγατρασιν εξ επαγομενην και νοθογενη υιον του Σαμουηλ και δυο
θυγατερας Ῥαδομηρου του υιου του Σαμουηλ 2.469 και πεντε υιους, ων ο εις
πεπηρωτο τους οφθαλμους παρα του Ἰωαννου λωβηθεις, οτε τον Ῥαδομηρον τον
υιον Σαμουηλ συν τηι αυτου γυναικι και Βλαδιμηρον τον τουτου γαμβρον ανειλεν.
ησαν δε και ετεροι τρεις υιοι τηι Μαριαι απο του Ἰωαννου τεχθεν τες, αλλ' εφθασαν
αποδρασαι εις το ορος τον Τμωρον, κορυφην υπαρχοντα των Κεραυνιων ορων. ην
ηπιως δεξαμενος και φιλο φρονως φυλαττεσθαι προσεταξε μετα των αλλων.
προσηλθον δε τωι βασιλει και ετεροι μεγιστανες των Βουλγαρων, ο Νεστοριτζης, ο
Ζαριτζης και ο νεος ∆οβρομηρος, μετα των οικειων εκαστος ταγματων· και
εδεχθησαν ευμενως και βασιλικως ετιμηθησαν. τοτε και Προυσιανος και οι τουτου
δυο αδελφοι, οι του Βλαδι σθλαβου παιδες οι εις τον Τμωρον φυγοντες, ως
εμπροσθεν ειρη ται, και χρονιαι κακωθεντες πολιορκιαι (στρατιωται γαρ προστα χθεν
εκ βασιλεως προσεδρευοντες ετηρουν τας καθοδους του ορους), διακηρυκευονται
προς τον βασιλεα πιστεις αιτουντες και εαυτους εγχειρισαι επαγγελλομενοι. και
προς μεν τουτους ο βα σιλευς φιλανθρωπους εδωκεν αποκρισεις, αρας δ' εξ Ἀχριδος
ερχεται εις την λιμνην την λεγομενην Πρεσπαν, εν τωι διιεναι το μεταξυ ορος
φρουριον οικοδομησας ανωθεν τουτου και Βασιλιδα επονομασας, και ετερον εν τηι
λεχθεισηι λιμνηι. εκ δε Πρεσπης απεισιν εις την λεγομενην ∆ιαβολιν, εν ηι βηματος
αρθεντος υψη λου εισιοντας εδεξατο τους περι τον Προυσιανον αδελφους, και
λογοις επιεικεσι και φιλανθρωποις παραμυθησαμενος τουτον μεν μαγιστρον τους δε
λοιπους πατρικιους ετιμησεν. ηχθη δε και ο 2.470 Ἰβατζης πεπηρωμενας εχων τας
οψεις. αλλ' αξιον ειπειν και τον τροπον της εκτυφλωσεως· εχει γαρ ηδυ τι και
θαυμαστον η διηγησις. Μετα γαρ τον του Βλαδισθλαβου του και Ἰωαννου θανατον
και της γυναικος αυτου Μαριας και των ταυτης παιδων προσχω ρησιν και την των
αλλων δυναστων απασης Βουλγαριας υπακοην ο Ἰβατζης ουτος φυγων και εν τινι
 
 
 

470
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυσβατωι γενομενος ορει (Βρο χωτος κλησις αυτωι) βασιλεια τε εχοντι περικαλλη
(Προνισταν ταυτα καλουσι) και παραδεισους και απολαυσεις ουκ απρεπεις, υπειξαι
τοις θελημασιν ουκ εβουλετο του θεου, αλλα δυναμιν εκ του κατα μικρον
συνεγειρων ανεστατου τα παρακειμενα και απο στασιαν εμελετα και την
Βουλγαρικην ωνειροπολει αρχην. τουτο ου μικρως ελυπει τον βασιλεα, και δια
τουτο του κατ' ευθειαν αφεμενος πορευεσθαι απεκλινε προς μεσημβριαν, και κατα
την ειρημενην εγενετο ∆ιαβολιν, ως η καταναγκασων παντως τον απο στατην
καταθειναι τα οπλα η πολεμωι τουτον κατεργασομενος. και ο μεν βασιλευς εν τωι
ρηθεντι τοπωι φιλοχωρων γραμμασιν ενουθετει τον Ἰβατζην, μη της Βουλγαριας
πασης υποταγεισης μονον ανταιρειν χειρας αυτον μηδε φανταζεσθαι τα ατελεστα,
γινωσκοντα ως ουκ εις ονησιν αυτωι το εγχειρημα τελευτησει. ο δε τα γραμματα
δεχομενος και ετεροις αμειβομενος, και παντοιας προτιθεις αφορμας, παρειλκε και
ανεδυετο, ως αναγκασθηναι τον βασιλεα επι πεντε και πεντηκοντα ημερας
ενδιατριψαι τωι τοπωι, ταις υποσχεσεσι δελεαζομενον. εγνωσθη τα του πραγματος τωι
2.471 της Ἀχριδος αρχοντι Ευσταθιωι τωι ∆αφνομηληι, οτι μελει τωι βασιλει η του
Ἰβατζη καθαιρεσις. και δητα καιρον επιτηδειον ευρηκως, και δυσι θεραπουσι των
πιστικωτατων κοινολογησαμε νος και το βουλευμα φανερωσας, εγχειρει τηι πραξει.
δημοτελης ηγετο εορτη τωι Ἰβατζηι, η κοιμησις της παναγιου και θεομητο ρος. κατα
ταυτην την ημεραν ειωθει συγκαλειν εις ευωχιαν ου τους αγρογειτονας μονον και
αγχιτερμονας, αλλα και των ως πορρωτατω πολλους. απεισι γουν ο Ευσταθιος
αυτοκλητος εις την εορτην, και τοις φυλαττουσιν εντυχων τας διοδους απαγγελ
λειν εκελευεν οστις ειη, και οτι παρεστι τωι αρχοντι συνευφραν θησομενος.
απαγγειλαντων δε τουτων, εν θαυματι ο Ἰβατζης ετιθει ει δυσμενης ανθρωπος
αυθαιρετος ηκει και χερσιν εκδιδω σιν εαυτον πολεμιαις. ομως αφικεσθαι κελευει,
και ελθοντα εδεξατο τε περιχαρως και ησπασατο. αρτι δε τελεσθεντος του εωθινου
υμνου, και παντων των συνειλεγμενων εις τας ιδιας σκε δασθεντων καταγωγας, ο
Ευσταθιος προσεισι τωι Ἰβατζηι, και αξιοι τους αλλους προς μικρον εκστηναι ως ταχα
μελλων αυτος διαλεξασθαι κατ' ιδιαν περι τινος αναγκαιοτατου και λυσιτελουν τος
αυτωι. ο δε τον δολον και την απατην μη κατανοησας, αλλα τωι οντι υπολαβων ως
βουλεται και αυτος εις γενεσθαι των συνι στωντων αυτωι την αποστασιαν, τους
θεραποντας μικρον αποστη ναι κελευσας, της χειρος εκεινου λαβομενος εν τινι
παραδεισωι εισαγει συνηρεφει δενδροις και κοιλοτητα εχοντι, ως μηδε φωνην
εξηχεισθαι δυνασθαι δια την συνδενδριαν. ου εντος γενομενος ο 2.472 Ευσταθιος,
και μεμονωμενου λαβομενος του Ἰβατζου, εις γην τε αυτον ευθυς καταβαλλει, και
τωι στηθει προσερεισας το γονυ (ην γαρ κατα χειρα γενναιος) τουτον κατηγχε, και
τοις δυσιν υπηρεταις ενεκελευσατο βοηθειν την ταχιστην. οι δε, καθαπερ
συντεθειμενον ην, ισταμενοι και καραδοκουντες το μελλον, ως ηκουσαν της φωνης
του κυριου, εδραμον τε ευθεως, και τον Ἰβατζην περισχοντες και τωι χιτωνι
αποφραξαντες αυτου το στο μα, ως μη βοησας περιστησηι πληθος αυτοις και
απρακτον απο τελεσηι το εργον, αποτυφλουσι, τυφλωθεντα δε εκβαλλουσι του
παραδεισου εις την αυλην. αυτοι δε εις τι υπερωιον οικημα υψη λον αναδραμοντες
και τα ξιφη ελκυσαντες εξεδεχοντο τους μελλον τας προσιεναι. γνωσθεντος δε του
δραματος συνερρει πληθος αμυθητον· οι μεν γαρ ξιφη κατεχοντες εν χερσιν, οι δε
δορατα, οι δε τοξα, οι δε λιθους, οι δε ξυλα, οι δε δαλους καιομενους, αλλοι δε υλην
ευπρηστον, εθεον βοηδρομουντες και κεκραγοτες "σφαττεσθωσαν, καιεσθωσαν,
μεληδον κατατεμνεσθωσαν, λιθοις καταχωννυσθωσαν οι παλαμναιοι και αλιτηριοι·
μη τις φειδω γενεσθω των αλαστορων." συνδρομην δε θεασαμενος ο Ευστα θιος, και
της εαυτου απεγνωκως σωτηριας, παρεκαλει τεως τους αμφ' αυτον ανδρας αγαθους
 
 
 

471
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενεσθαι και μη μαλακισθηναι, μηδ' εαυτους προδουναι και εις εξουσιαν πεσειν των
ζητουντων την αυ των απωλειαν, και παρ' εκεινων την σωτηριαν εκδεχεσθαι η θα
νατον οικτρον και επωδυνον. προς δε το πληθος απο τινος θυρι δος προκυψας και τηι
χειρι κατασιγασας τον οχλον τοιωνδε λογων 2.473 απηρξατο. "οτι μεν, ω ανδρες οι
συνειλεγμενοι, ουδεμια τις προαπεκειτο μοι απεχθεια προς τον υμετερον δυναστην,
και υμεις αυτοι παντες ερειτε, ακριβως ειδοτες ως Βουλγαρος μεν αυτος Ῥωμαιος δ'
εγω, και Ῥωμαιος ου των επι Θραικης και Μακεδονιας οικουντων, αλλ' εκ της μικρας
Ἀσιας, ητις οσον απεχει υμων, ισασιν οι γινωσκοντες. οτι δε και αυτος τωι τοιουτωι
επεχειρησα εργωι ουκ εικηι και ματην, αλλα τις με κατηπειξεν αναγκη, λογιει σθε οι
φρονιμωτεροι. ου γαρ αν ουτω μανιωδως εις προυπτον εμαυτον ενερριψα κινδυνον
και της εμαυτου ζωης κατεφρονησα, ει μη τις ην αλλη αιτια η βιασαμενη με προς
την πραξιν ελθειν. ιστε ουν ως το γενομενον εργον προσταγμα βασιλεως εστιν, ωι πει
θαρχων εγω ως οργανον διηκονησα. και νυν ει βουλεσθε με δια χειρισασθαι, ιδου
υφ' υμων εγω περιειλημμενος. πλην ουκ ευκολως ουδε ραιδιως εγω αποθανουμαι,
ουδε καταθεις τα οπλα εμαυτον παραδωσω υμιν ως βουλεσθε χρησθαι, αλλ'
αγωνιουμαι περι της οικειας ζωης, και μεχρι θανατου αμυνουμαι τους επιον τας αμα
τοις συν εμοι. ει δε και θανουμεθα, οπερ αναγκη πα θειν τους υπο πλειονων
περιστοιχισθεντας, ευδαιμονα και μακα ριον τον θανατον λογιζομεθα, εχοντες και
τον μελλοντα και το ημετερον εκζητησαι και εκδικησαι αιμα, προς ον βουλευσασθε
ει δυνατον αχρι πολλου ανθιστασθαι."
Τουτων ακουσαντες οι συνη θροισμενοι των λογων, και τωι εκ βασιλεως δεει
καταπλαγεντες, κατα μικρον υπορρεοντες αλλοι αλλαχηι διεσκεδασθησαν, οι γη
2.474 ραιοτεροι δε και φρονιμωτεροι τον βασιλεα ευφημησαντες υπεταγη σαν. ο δ'
Ευσταθιος κατα πολλην αδειαν τον Ἰβατζην ειληφως τωι βασιλει διεκομισεν. ον
ουτος αποδεξαμενος της ανδραγαθιας στρα τηγον τε ευθυς προυβαλετο ∆υρραχιου
και την απασαν κινητην υπαρξιν εδωρησατο του Ἰβατζου· τουτον δε παρεδωκεν
φυλακηι. Τοτε και Νικολιτζας ο πολλακις ληφθεις και τοσαυτακις αφεθεις, εν τισιν
ορεσιν κρυπτομενος, ως επεμφθη δυναμις κατ' αυτου και των οι συνοντων οι μεν
προσεχωρησαν εθελοντι οι δε ηλισκοντο, αυτομολος κατεισι νυκτος εις το
στρατοπεδον, και τηι χειρι κρουσας την θυραν προσηγγειλεν εαυτον οστις ειη και οτι
παραδιδωσιν εκουσιως το σωμα τωι βασιλει. αλλα τουτον μεν ο βασιλευς ουδε ιδειν
ηνεσχετο, αλλ' εις Θεσσαλονικην εξεπεμψε φρουρεισθαι κελευσας. αυτος δε τα του
∆υρραχιου και της Κο λωνειας και ∆ρυινουπολεως, ως πηι εδοκει αυτωι βελτιστα,
κατα στησαμενος, και φυλακας τοις θεμασι και στρατηγους επιστησας, και των
αιχμαλωτων Ῥωμαιων τους βουλομενους κατα χωραν με νειν εασας, τους δε
λοιπους επεσθαι προσταξας, ηλθεν εις Κα στοριαν. ενθα προσηχθησαν αυτωι
θυγατερες δυο του Σαμουηλ, αιτινες θεασαμεναι Μαριαν την Ἰωαννου γυναικα
παρισταμενην τωι βασιλει ωρμησαν κατ' αυτης ως διαχειρισομεναι. αλλα ταυ ταις
μεν ο βασιλευς τον θυμον κατεκοιμισεν, υποσχομενος τιμη σαι και υπερπλουτισαι
αυτας, την δε Μαριαν τωι της ζωστης αξιωματι τιμησας εις την βασιλιδα μετα των
υιων εκπεμπει. 2.475 καθαιρει δε και τα εν Σερβιοις και τωι Σωσκωι φρουρια παντα
δια του Ξιφιου, και εις εδαφος καταστρεφει. και εις το φρουριον Σταγους ερχεται,
ενθα κατελαβεν ο των Βελογραδων αρχων μετα δουλικου του σχηματος Ἐλεμαγος,
μετα των συναρχοντων αυτου. εκειθεν αρας απεισιν εις Ἀθηνας. εν δε τωι διιεναι το
Ζητουνιον τα οστα των πεσοντων εκεισε Βουλγαρων, οπηνικα ο μαγιστρος
Νικηφορος ο Ουρανος τον Σαμουηλ ετρεψατο, θεασαμενος εθαυ μασεν. υπερηγασθη
δε και το εν Θερμοπυλαις γενομενον τειχος, ο Σκελος αρτι κατονομαζεται, εις
αποτροπην των Βουλγαρων παρα του Ῥουπενη. και εν Ἀθηναις γενομενος και τα
 
 
 

472
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της νικης ευχαριστηρια τηι θεοτοκωι δους, και αναθημασι πολλοις λαμπροις και
πολυτελεσι κοσμησας τον ναον, υπεστρεψεν εις Κωνσταντινου πολιν. και δια των
μεγαλων πυλων της χρυσης πορτης στεφανωι χρυσωι λοφον εφυπερθεν εχοντι
εθριαμβευσεν εστεφανωμενος, προηγουμενης Μαριας της του Βλαδισθλαβου
γυναικος και των του Σαμουηλ θυγατερων και των λοιπων Βουλγαρων. ινδικτιων
ην βʹ, ετος #22 φκζʹ. και ουτω μετα τροπαιων και νικης εν τηι μεγαληι εκκλησιαι
εισελθων, και τωι θεωι ευχαριστηριους αισας ωιδας, απηλθεν εις τα βασιλεια. ον ο
πατριαρχης Σεργιος μετα νικης εισελθοντα πολλα κατελιπαρει σβεσαι το
αλληλεγγυον (ην γαρ υποσχομενος ποιησαι τουτο, ει των Βουλγαρων
υπερισχυσειεν), αλλ' ουκ επεισεν. ος επι εικοσιν ολους ενιαυτους την του θεου
ποιμανας εκκλησιαν Ἰουλιωι μηνι, ινδικτιωνος βʹ, εν ετει τωι 2.476 #22 φκζʹ, προς
κυριον εξεδημησε. και προεβληθη πατριαρχης Ευ σταθιος, πρωτος ων των
πρεσβυτερων του εν τοις βασιλειοις ναου. Τωι δε βασιλει προσερρυησαν, της
Βουλγαριας δουλωθεισης αυτωι, και τα ομορα εθνη των Χορβατων, αρχοντας
εχοντες δυο αδελφους, ων προσρυεντων και αξιωματα λαβοντων και κτησεις ικανας
υπηκοα γεγονε και τα εθνη. μονος δε ο του Σιρμιου κρα των αδελφος του Νεστογγου
Σερμων πιθησαι ουκ ηθελε· προς ον Κωνσταντινος ο ∆ιογενης, των εκεισε μερων
αρχων, φιλιαν υπο κρινομενος πρεσβευτην εκπεμπει, δηλων μεθ' ορκων επιθυμιαν
εχειν ενωθηναι αυτωι και περι αναγκαιων κοινολογησασθαι. ει δε τις αυτον
υποτρεχει φοβος, τρεις υπηρετας ειληφεναι μονους, και κατα το μεσον του
παραρρεοντος ποταμου συμμιξαι αυτωι μετα τριων υπηρετων ομοιως αφιξεσθαι
μελλοντι. πεισθεις ουν εκει νος ερχεται προς τον ποταμον και τωι ∆ιογενει ενουται.
εν ωι δε εμελλον διαλεγεσθαι, ο ∆ιογενης εγκολπιον φερων μαχαιραν και ταυτην
αιφνιδιως ελκυσας παιει τουτον κατα της πλευρας και ευ θυς αναιρει. των δε μετ'
αυτου φυγηι χρησαμενων, τους πλη σιαζοντας ο ∆ιογενης συναθροισας στρατους
μετα χειρος ικανης ερχεται προς το Σιρμιον, και την γυναικα του τεθνεωτος κατα
πληξαμενος και υποσχεσεσι μεγαλαις καταμαλαξας επεισε προσχω ρησαι και το
Σιρμιον παραδουναι τωι βασιλει· ητις και εις το Βυζαντιον ανεπεμφθη, και ανδρι
συνεζευχθη ενι των εν τηι πολει μεγιστανων, και ο ∆ιογενης αρχειν εταχθη της
νεοκτητου χωρας.
2.477 Ἀνεκαινισε δε ο βασιλευς και τον αγωγον Ουαλεντινιανου του
βασιλεως, ως αν εχοιεν οι αστοι αφθονιαν υδατος. Γεωργιου δε του αρχοντος
Ἀβασγιας τας προς Ῥωμαιους αθετησαντος συνθηκας και τα ομορα κατατρεχοντος,
εξεισι κατ' αυτου ο βασιλευς πανστρατι, κατοπιν λιπων Νικηφορον πατρικιον τον
Ξιφιαν και Νικηφορον πατρικιον τον υιον Βαρδα του Φωκα. οι δε δια το της
στρατειας απολελειφθαι δεινοπαθησαντες ου μικρως, λαον ως ετυχεν ηθροικοτες
απο τε Καππαδοκιας και Ῥοδαντου και των περιξ χωριων, αποστασιαν κινουσιν.
ουπερ αγγελθεντος τωι βα σιλει ταραχη κατειχε την παρεμβολην και αγωνια,
δεδοικυιαν μη πως εν μεσωι Ἀβασγων τε και των αποστατων συνειλημμενοι (διε
δεδοτο γαρ και λογος ως οι περι τον Ξιφιαν διεκηρυκευσαντο περι τουτου προς τον
αρχοντα Ἀβασγιας) ανηκεστον τι παθωσιν. ο δε βασιλευς γραμματα γραψας προς τε
τον Ξιφιαν και τον Φω καν εξεπεμψε, παραγγειλας τωι λαβοντι σπουδασαι παντα
τροπον λαθειν και εκαστωι ασυγγνωστως δεδωκεναι το γραμμα. του δε ως εκελευσθη
ποιησαντος και τας επιστολας εγχειρισαντος λελη θοτως, ο μεν Φωκας ευθυς
επανεγνω την εαυτου τωι Ξιφιαι, εκει νος δε την εαυτου αποκρυψας και γραμμα
δεξασθαι ολως απαρνη σαμενος εν μιαι των ημερων καλει τουτον επι κοινολογιαν,
και ελθοντα, λοχους εχων προευτρεπισμενους, αποκτιννυσι. και η επισυστασις των
αποστατων ευθυς διεσκεδασθη. του δε θανατου του Φωκα γνωσθεντος τωι βασιλει
 
 
 

473
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεμπεται Θεοφυλακτος ο ∆α μιανου του ∆αλασσηνου υιος, και τον Ξιφιαν συλλαβων
εκπεμπει 2.478 δεσμιον προς την βασιλιδα προς Ἰωαννην τον πρωτονοταριον, ος εν
τηι νησωι του Ἀντιγονου μοναχον αυτον αποκειρει. ο δε βασι λευς του των
αποστατων απολυθεις δεους συμβαλλει τοις Ἀβασ γοις, και πολλοι πιπτουσι των
Ῥωμαιων. ομως διελυθησαν αμφω τα στρατευματα, και η νικη αμφιβολος ην. μετα
δε ταυτα δευτερας συμπλοκης γενομενης, τηι ιαʹ του Σεπτεμβριου μηνος, ινδικτιωνος
ʹ, κατα το #22 φλαʹ ετος, πιπτει μεν ο Λιπαριτης (ουτος γαρ ην αρχιστρατηγος τωι
Γεωργιωι) και συν αυτωι παν το κρατιστευον εν Ἀβασγοις, φευγει δε και ο Γεωργιος
εις τα ενδο τερα ορη της Ἰβηριας. μετ' ολιγον δε διαπρεσβευσαμενος, και τωι βασιλει
εκστας χωρας οποσης εβουλετο, σπενδεται, ομηρον δους τον υιον αυτου
Παγκρατιον· ον μαγιστρον ποιησας ο βασι λευς υπεστρεψε. τους μεν ουν αλλους των
τωι Ξιφιαι συναραμε νων και τωι Φωκαι των υπαρχοντων γυμνωσας καθειρξε, μονον
δε τον πατρικιον Φερσην απεκτεινε, προ παντων τε προσρυεντα τοις αποσταταις, και
τεσσαρας αρχοντων γειτονων κουρατωρας απο κτειναντα, και εκτομιαν τινα
βασιλικον αυτοχειρως καρατομη σαντα. εδοθη δε και λεουσι βασιλικοις τις
θαλαμηπολος βρωμα, ελεγχθεις φαρμακοις επιβουλευων τωι βασιλει δια τον Ξιφιαν.
Και Ἄννης δε της του βασιλεως αδελφης εν Ῥωσιαι αποθανουσης, και προ αυτης του
ανδρος αυτης Βλαδιμηρου, Χρυσοχειρ συγγενης τις ων του τελευτησαντος, ανδρας
οκτακοσιους προσε ταιρισαμενος και πλοιοις εμβιβασας, ηλθεν εις
Κωνσταντινουπολιν 2.479 ως ταχα μισθοφορησων. του δε βασιλεως καταθειναι τα
οπλα κελευοντος και ουτω ποιησασθαι την εντυχιαν, μη θελησας διηλθε την
Προποντιδα. εν Ἀβυδωι δε γενομενος και τωι στρατηγουντι ταυτης συρραξας
υπερμαχουντι των παραλιων, και τουτον ραιδιως καταστρεψαμενος, κατηλθεν εις
Λημνον. εκεισε δε παρα του στολου του Κιβυρραιωτων, και ∆αβιδ του απο Ἀχριδων
στρατη γουντος Σαμου, και Νικηφορου του Καβασιλα δουκος οντος Θεσ σαλονικης
παρασπονδηθεντες απαντες κατεσφαγησαν. Βουλομενος δε ο βασιλευς εκστρατευσαι
κατα της Σικελιας Ὀρεστην προεπεμψε μετα δυναμεως αδρας, ενα οντα των πιστο
τατων ευνουχων, αυτος δε εκωλυθη φθασαντος του χρεων. ∆ε κεμβριωι γαρ μηνι ιεʹ,
ινδικτιωνος θʹ, ετους #22 φλδʹ, αιφνιδιωι νοσωι ληφθεις απεβιω, προ τινων ημερων
της αυτου τελευτης και Ευσταθιου του πατριαρχου αποθανοντος, ου διαδοχον ο
βασιλευς εποιησατο Ἀλεξιον μοναχον και καθηγουμενον της μονης του 2.480
Στουδιου, εις επισκεψιν αυτου πεφοιτηκοτα μετα της τιμιας κεφα λης του
προδρομου. ον και πεμψας ενθρονιζει δια του πρωτο νοταριου Ἰωαννου, ωι συνεργωι
εχρητο προς την των κοινων διοι κησιν. και τηι εσπεραι ετελευτησε, ζησας μεν ετη οʹ,
και τα παντα βασιλευσας, επι χρονους δε νʹ την αυτοκρατορα διιθυνας αρχην.
ταφηναι δε παρεκαλεσε τον εαυτου αδελφον, ον και διαδοχον κατελιπε της αρχης,
εν τωι κατα το Ἕβδομον ναωι του ευαγγελι στου και θεολογου· ο δη και γεγονεν.
Ἀναζωσαμενος δε την απασαν δυναστειαν ο Κωνσταντινος, και πραττειν ο τι και
βουληται εξουσιαν λαβων, και ταις εκδεδιηι τημεναις χαιρων των πραξεων, πολλων
κακων αιτιος υπηρξε τωι πολιτευματι, αυτος μεν πραττων ουδεν η βουλευομενος
των δεον των, ιπποδρομιαις δε χαιρων και μιμοις και γελωτοποιοις, και κυβοις και
κοτταβοις εννυκτερευων, αρχοντας καθιστας εν τε πολιταρχιαις και στρατηγιαις ου
τους εργωι και λογωι το δοκιμον εαυτων παρεχομενους αλλ' οινοληπτα εκτετμημενα
ανδραποδα και πασης μιαριας και βδελυριας εμπεπλησμενα, αναγων αυτους εις τας
των αξιωματων υψηλοτατας περιωπας, τους δε γενει και αρετηι και πειραι
προεχοντας παρατρεχων. Νικολαον γαρ τον πρω τον των αυτου θαλαμηπολων
δομεστικον προεβαλετο των σχολων και παρακοιμωμενον, Νικηφορον δε τον μετ'
εκεινον τα δευτε ρεια φεροντα πρωτοβεστιαριον, Συμεων δε τον κατα την ταξιν
 
 
 

474
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τριτον δρουγγαριον της βιγλας, προεδρους τους παντας τιμησας, 2.481 Ευσταθιον τε
τον πολλοστον μετ' εκεινους μεγαν εταιρειαρχην. προεβαλετο δε και δουκα
Ἀντιοχειας ευνουχον τινα Σπονδυλην λεγομενον, και Ἰβηριας Νικηταν τον εκ
Πισσιδιας, και αμφω επιρρητους ανθρωπους και πονηρους· οιτινες ταραχης και
συγχυ σεως τα παντα πληρωσαντες μικρου την βασιλειαν ανετρεψαν ηδη καλως
αγομενην απο τε της αυτοκρατοριας Ῥωμανου του τοιν βα σιλεοιν πατρος,
Νικηφορου δε και Ἰωαννου και Βασιλειου των κατα διαδοχας δεξαμενων τα
σκηπτρα και φοβεραν καθισταμενην τοις πλησιαζουσιν εθνεσι. και ου μονον
αδιαφορον ειχε την γνωμην εν ταις των αρχων προβολαις, ως ετυχεν αυτας
καθιστας, αλλα και τους αξιολογωτερους και δοκιμωτερους εδιωκε δια παντος, τοις
ευ δοκιμοις επιβουλευων. απετυφλωσε μεν γαρ και Κωνσταντινον πα τρικιον τον
υιον Μιχαηλ μαγιστρου του Βουρτζηι, προ της αυτοκρα τοριας αυτου προσκρουοντα
και τας ακολαστους αυτωι πραξεις Βασι λειωι τωι βασιλει μηνυοντα, και αλλους ουκ
ολιγους ανδρας αγαθους ηφανισεν, ως προιων εξειπηι ο λογος. και τα μεν προοιμια
της αυτοκρατοριας αυτου ταυτα και τοιαυτα· τα δε μετα ταυτα ποια αν και κατ'
αξιαν παραστησειεν ιστορια; μονων γαρ, ως ερρεθη, εξεχομενος γελωτοποιων και
μιμων, και περι τας ιπποδρομιας ει περ τις αλλος κεχηνως, εργον μονον αναγκαιον
ταυτας ηγειτο, τα λοιπα μηδενος αξιων λογου αλλα δευτερα λογιζομενος των αυτου
ακολαστων εργων.
Νικηφορον γαρ τον Κομνηνον, ανδρα συνε τον και επ' αρετηι και ανδριαι
βεβοημενον, Μηδιας αρχοντα της 2.482 και Ἀσπρακανιας, τον και τα προσχωρα
υποταξαντα εθνη, δι' αιτιαν μεν ευλογον ουδεμιαν, της δε αρετης φθονησας
απετυφλω σεν, εγκλημα τουτωι καθοσιωσεως επενεγκων. ουτος γαρ πολλα κις
συμπλεκομενος τοις γειτοσιν εν Μηδιαι Σαρακηνοις, και τους εαυτου στρατιωτας
μαλακιζομενους ορων και τα νωτα στρεφοντας ακοσμως και φευγοντας, και τα μεν
ονειδιζων, τα δε και παρα καλων μη ουτω φευγειν αισχρως αλλ' ιστασθαι κατα των
αντι παλων γενναιως, επεισε συγκαταθεσθαι. ως δε και ενωμοτως την καταθεσιν
βεβαιωσαι ουτος απηιτει, οτι συν αυτωι θανουνται μαχομενοι προς τους πολεμιους,
εγγραφον εκδεδωκασι γραμμα τειον, παλαμναιοταταις αραις και φρικωδεστατοις
ορκοις εμπεδω σαμενοι στηναι ρωμαλεως εν τηι παραταξει και αποθανειν συν τωι
στρατηγωι. τουτο ως ηλθεν εις ωτα του Κωνσταντινου, παρα λυεται μεν ευθυς της
αρχης ο Νικηφορος και εις την βασιλιδα εισαγεται, κριτηριον τε και βημα ηρτο, και
καταδικαζεται ως συνομοσαμενος κατα της βασιλειας, και τας οψεις πηρουται.
εγκοτων δε και Βαρδαι πατρικιωι τωι εκγονωι του μαγιστρου Βαρδα του Φωκα και τισιν
αλλοις, ραπτει δια τινος των παρατρεφομε νων συκοφαντων τυραννιδος επιθεσιν
κατ' αυτου, και ευθυς απο τυφλοι τουτον και τους συνδιαβληθεντας αυτωι. και
στασεως δε γενομενης εν τηι Ναυπακτωι κατα Γεωργιου του στρατηγουντος αυτης, ον
και Μωρογεωργιον εκαλουν δια το αστατον της γνω μης, αναιρειται μεν ο
στρατηγος, διαρπαζουσι δε και τα προσ 2.483 οντα παντα αυτωι, κακως διατιθεμενος
περι τους εγχωριους και εισπραξεσι σεσοφισμεναις και συνεχεσι τουτους συντριβων.
ο βασιλευς δε ου μονον τους αιτιους απηνως εκολασε του φονου, αλλα και αυτον
τον αρχιερεα της Ναυπακτου ετυφλωσεν. ο δε του Σκληρου Ῥωμανου υιος Βασιλειος
πατρικιος, προσκρουων τωι μαγιστρωι Προυσιανωι τωι Βουλγαρωι στρατηγουντι
βουκελλαριων, ες τοσουτον προηχθη τολμης ως και δια μαχης τουτωι ελθειν. του
των την διενεξιν Κωνσταντινος ο βασιλευς αναισχυντιαν κρινων κατα της
βασιλειας και αμφω υπεροριζει, τον μεν εν τηι Ὀξειαι νησωι τον δε εν τηι Πλατηι. μετα
μικρον δε τον μεν Βασιλειον, κατηγορηθεντα ως ειη αποδρασιν μελετων,
απετυφλωσε, τον δε Προυσιανον μικρου δειν τουτο αυτο πεισεσθαι κινδυνευοντα
 
 
 

475
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηλευ θερωσεν. ετυφλωσε δε και Ῥωμανον τον Κουρκουαν, επ' αδελ φηι οντα
γαμβρον του Προυσιανου και τον Βογδανον και τον Γλα βαν και τον Γουδελην.
εγλωσσοτομησε δε και τον μοναχον Ζαχαριαν τον συγγενη του Βεστου Θευδατου,
συσκευασασθαι τουτους πλασαμενος κατ' αυτου. Τουτωι τωι ετει και Πατζινακαι
εισβολην εποιησαντο κατα Βουλγαριας, και πλειστον λαον και στρατηγους και
ταγματαρχας εσφαξαν και εζωγρησαν· διο ο βασιλευς Κωνσταντινος τον ∆ιογε νην
αρχοντα Σιρμιου υπαρχοντα και δουκα της Βουλγαριας εποιη σεν, ος συμπλακεις
πολλακις αυτοις διεσπαρμενοις ετρεψατο και ηναγκασε περαιωθεντας τον Ἴστρον
ησυχιαν αγειν. εγενετο δε 2.484 και εφ' ολους τους της βασιλειας αυτου χρονους
μεγιστος αυχμος, ως αποξηρανθηναι τας αενναους πηγας και τους ποταμους. του
βασιλεως δε Βασιλειου φειδοι των πενητων μη εγκαιρως τας δη μοσιας
εισπραττομενου συντελειας αλλ' ανακωχην και υπερημεριαν διδοντος ταις
απαιτησεσιν, εκεινου τελευτησαντος συνεβη δυο ενιαυ των φορους ετι ηρτησθαι·
ους ο Κωνσταντινος ευθυς εισεπραξατο. εισεπραξατο δε και των ετερων τριων
ενιαυτων (ες τοσουτον γαρ χρονον η αρχη αυτωι εξεταθη), και συνετριβησαν ουχ οι
πενητες μονον και αποροι αλλα και οι ευπορως εχοντες, εν τρισι χρονοις πεντε
παρασχοντες δασμοφοριας. εξηλθεν ουν και στολος Ἀγα ρηνων κατα των Κυκλαδων
νησων· οις συμπλακεις ο στρατηγος Σαμου Γεωργιος ο Θεοδωροκανος, αμα Βεριβοηι
τωι στρατηγουντι της Χιου, ετρεψατο, και δωδεκα μεν αυτανδρα ειλε, τα δε λοιπα
διεσκεδασεν.
Ἐννατηι δε Νοεμβριου μηνος, της ιβʹ επινεμησεως, εν ετει #22 φλζʹ, αιφνιδιωι
νοσωι ληφθεις ο Κωνσταντινος και παρα των ιατρων απαγορευθεις εσκεπτετο τινα
αν καταλιποι διαδοχον της βασιλειας. εδοξεν ουν αυτωι τον πατρικιον
Κωνσταντινον τον ∆αλασσηνον μεταστειλασθαι, κατα τον Ἀρμενιακον εν τωι ιδιωι
οικωι σχολαζοντα, γαμβρον τε ποιησασθαι επι μιαι των θυγατερων και αναγορευσαι
βασιλεα. και δη πεμπεται αξων αυτον ευνουχος τις των πιστικωτατων, ο λεγομενος
Ἐργοδοτης. σπουδηι δε του Συμεων φιλιως διακειμενου προς τον πατρικιον
Ῥωμανον τον Ἀργυρον αυτη μεν παρωραθη η γνωμη, και στελλεται τις ταχα ε᾿̣ 2.485
βασιλεως ες τον ∆αλασσηνον, εκεισε προσμενειν κελευοντος αυτον οπηι αν η γραφη
καταληψηται, αγεται δε ο Ῥωμανος προς τα βασιλεια. αχθεντι δε δυο προτιθενται
γνωμαι, η διαζυγηναι της νομιμου γυναικος τηι βασιλεως τε θυγατρι συναφθηναι και
βασι λεα αναγορευθηναι, η πηρωθηναι τους οφθαλμους. του δε ιλιγγιωντος και
αναδυομενου προς αυτων εκατερον, η συνοικος δεισασα περι του ανδρος, μη τι και
παθηι φλαυρον, την κοσμικην εκουσιως απεθετο τριχα, και τωι συζυγωι προς τηι οψει
εχαρισατο και την βασιλειαν. ουσων δε τωι Κωνσταντινωι θυγατερων τριων εκ της
θυγατρος του πατρικιου Ἀλυπιου, ην ετι ζωντος του Βα σιλειου ηρμοσατο, η μεν
καθ' ηλικιαν πρωτευουσα Ευδοκια απε κειρατο, η τριτη δε Θεοδωρα απηνηνατο
συζυγηναι τωι Ῥωμανωι, η δια το συγγενες, ως φασιν, η δια το ετι την εκεινου
συζυγον ζην. η δε τωι χρονωι δευτερα Ζωη τον περι της συνοικιας λογον
συνενεσθεντα ασπασιως εδεξατο. λογου δε περι της συγγενειας κινηθεντος, και της
εκκλησιας συν τωι πατριαρχηι λυσαντων το αμφιβολον, ιερολογειται ο Ῥωμανος τηι
Ζωηι και αυτοκρατωρ ανα γορευεται βασιλευς. και μετα τρεις ημερας Κωνσταντινος
απε θανε, ζησας μεν τον απαντα της ζωης αυτου χρονον οʹ ετη, επι τρεις δε ενος
δεοντος μηνος βεβασιλευκως. Ουτω δε παρα πασαν ελπιδα και προσδοκιαν τον της
πηρω σεως κινδυνον διαδρας ο Ῥωμανος το της βασιλειας περιζωννυται κρατος, και
βασιλευς αυτοκρατωρ αμα Ζωηι τηι του Κωνσταντινου αναγορευεται θυγατρι. αμα τε
ουν επι τον βασιλειον εκαθισε θρονον, και αμα προοιμιοις αγαθοις και επιβατηριοις
επαινετοις 2.486 εδεξιουτο τους υπο χειρα, απο της ευσεβειας προτερον αρξαμενος
 
 
 

476
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγαθοεργειν. ενδεουσαν γαρ την προσοδον της μεγαλης ειδως εκκλησιας ατε
οικονομος ταυτης γενομενος εν τοις εμπροσθεν χρο νοις, και των αλλων οποσαις
υπηρετεισθαι εθος παρα του ταυτης κληρου, ογδοηκοντα χρυσιου λιτρας ανα παν
ετος χορηγεισθαι τουτοις τετυπωκεν απο του βασιλικου ταμιειου εις προσθηκην.
εξεκοψε δε και τελεον απερριζωσε το αλληλεγγυον, οπερ εμελετα μεν ο
Κωνσταντινος ποιησαι, ουκ εφθασε δε. εκενωσε δε και τας φυλακας των
εγκαθειργμενων δια τινας ευθυνας, τα μεν δημο σια χρεα χαριζομενος, αποτιννυς δε
τα ιδιωτικα. απελυτρωσατο δε και τους κατεχομενους αιχμαλωτους εν Πατζινακιαι.
ετιμησε δε και συγκελλους μητροπολιτας τρεις, τον Ἐφεσου Κυριακον ως του
πατριαρχου ομαιμονα, ∆ημητριον τον Κυζικου ως λιαν αυτωι και προ της βασιλειας
πεφιλημενον, και Μιχαηλ τον των Ευχαι των καθ' αιμα τουτωι εγγιζοντα δια το
αναφερειν το γενος εις τους λεγομενους Ῥαδηνους. Ἰωαννην δε τον του Βασιλειου
του βασιλεως πρωτονοταριον, ηδη την κοσμικην κειραμενον τριχα, μετα
πεμψαμενος και συγκελλον τιμησας τηι της εαυτου συζυγου αδελ φηι Θεοδωραι
φρουρον κατεστησε. πολλους δε και των λειτουργων του θεου εκ των αλληλεγγυων
εις εσχατην ελθοντας πενιαν ανεκτη σατο, και τους αλλους δυσφορουντας και
πιεζομενους αποριαις παραμυθιας ηξιωσε. παρεσχε δε και χρηματων πληθος αριθμου
κρειττον υπερ σωτηριας ψυχης του εαυτου πενθερου. ηξιωσε δε παραπλησιως και
τους οσοι κακως επαθον υπ' αυτου, τους μεν εις αξιωματα προβιβασας, τους δε εν
κτημασι και αλλους εν χρημασι 2.487 παραμυθησαμενος. ανηγαγε δε και εις το
λαμπρον των μαγι στρων αξιωμα τον επ' αδελφηι γαμβρον αυτου Ῥωμανον τον
Σκλη ρον, ον ο Κωνσταντινος, ως ειπομεν, απετυφλωσεν. ανεκαλε σατο δε και της
χρονιας υπεροριας Νικηφορον τον Ξιφιαν, ος εθε λοντης εν τηι μονηι των Στουδιου
το των μοναχων ημφιεσατο σχημα. Κατα τουτον τον χρονον υσεν ο θεος υετον
συμμετρον, και ευφορια γεγονε των καρπων, κατ' εξαιρετον δε της ελαιας. εγε νετο
δε κατα την ημεραν της αγιας πεντηκοστης ταραχη δια την καθεδραν εν τηι
λειτουργιαι, μη καταδεξαμενων των μητροπολιτων προκαθισαι αυτων τους
συγκελλους εν τωι συνθρονωι.
Κατα τουτον τον χρονον διαβληθεις ο μαγιστρος Προυσιανος ο Βουλγαρος
κοινοπραγειν Θεοδωραι τηι της βασιλιδος αδελφηι και της βασιλειας συν αυτηι
αντιποιεισθαι εις το του Μανουηλ μοναστηριον φρουρειται. επικρατησασης δε της
κατηγοριας αυτος μεν αποτυφλουται, η δε μητηρ αυτου η ζωστη της πολεως εκ
βαλλεται. και Κωνσταντινος ο ∆ιογενης, γαμβρος ων του βα σιλεως επι θυγατρι του
αδελφου αυτου, απο Σιρμιου μετατεθεις εις Θεσσαλονικην γινεται δουξ,
κατηγορηθεις δε παρα Ὀρεστου του θεραποντος του Βασιλειου του βασιλεως ως
μελετων αποστα σιαν, στρατηγος εις Θραικησιους στελλεται. φανερας δε της
κατηγοριας γενομενης αγεται δεσμιος εν τηι βασιλιδι και εν πυργωι βαλλεται. οι δε
τουτου συνωμοται, ο πρωτονοταριος Ἰωαννης και συγκελλος, ο πατρικιος Ευσταθιος
και στρατηγος ο ∆αφνο 2.488 μηλης, Μιχαηλ Θεογνωστος και Σαμουηλ οι του
μαγιστρου Μι χαηλ του Βουρτζηι εκγονοι, Γεωργιος τε και Βαρασβατζε ο εν τωι ορει
τωι Ἄθωι την των Ἰβηρων μονην συστησαμενος, οι του πατρικιου Θευδατου ανεψιοι,
δεινως τυφθεντες και δια μεσης της λεωφορου παραπεμφθεντες εξοριαι
παρεπεμφθησαν. κατηνεχθη δε και Θεοδωρα των ανακτορων, και εις το λεγομενον
περιωρισθη Πετριον. Ὀκτωβριου δε μηνος λαʹ χυσις αστερος εγενετο, εκ δυσμων
προς ανατολην την πορειαν ποιουντος. και κατ' αυτην την ημε ραν πτωσις ου μικρα
γεγονε του Ῥωμαικου στρατου εν Συριαι, στρατηγουντος της μεγαλης Ἀντιοχειας
Μιχαηλ του Σπονδυλη. εγενετο δε και ομβρων επικλυσις, επικρατησασα εως του
Μαρτιου μηνος, των ποταμων υπερχυθεντων και των κοιλων πελαγισαντων, ως
 
 
 

477
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποπνιγηναι σχεδον παντα τα ζωια και τους καταβληθεντας καρπους τηι γηι, και δια
τουτο λιμον κατα τον επιοντα χρονον επακολουθησαι δεινον. βουλομενος δε ο
βασιλευς το γεγονος εν Συριαι ατυχημα εξιασασθαι, ωρμητο κατα της Βερροιας
εκστρα τευσαι. εκπεμπει γουν μετ' ευζωνου δυναμεως Κωνσταντινον πατρικιον τον
Καραντηνον τον επ' αδελφηι τουτου γαμβρον, απ ελθειν επισκηψας και
κατασκοπησαι τας εισοδους και κατα το δυ νατον πημαινεσθαι τους εχθρους,
παραταξεως δε καθολικης απε χεσθαι μεχρι της αυτου παρουσιας. εν οσωι δε ο
στρατος αυτωι συνηθροιζετο, ο μεν της Ἀβασγιας αρχων Γεωργιος νοσωι τελευται, η
δε τουτου συνοικος πρεσβεις εις βασιλεα στειλασα μετα δωρων 2.489 σπονδας τε
ειρηνικας εζητει και τωι ταυτης υιωι Παγκρατιωι την συνοικησουσαν. ης την
πρεσβειαν αποδεξαμενος ο βασιλευς τας τε σπονδας εκυρωσε, και Ἑλενην την
εαυτου ανεψιαν, την θυγα τερα του αδελφου αυτου Βασιλειου, νυμφην εις Ἀβασγιαν
απε στειλε, τον νυμφιον Παγκρατιον ες των κουροπαλατων αναβιβα σας το υψος.
Κατα τουτον τον χρονον γεγονε τι τεραστιον εν τωι θεματι των Θραικησιων
παραδοξον, περι τας υπωρειας του ορους του Κουζηνα, εν ωι πηγη εστι καλλιστου και
διειδους υδατος. φωνη τις εξηκουετο οικτρα μετα οδυρμου και ουαι και θρηνων,
παρεμ φερης ολοφυρμωι γυναικος. και ουχ απαξ η δις τουτο, αλλ' απο Μαρτιου
μηνος αχρις Ἰουνιου αυτου καθ' ημεραν και νυκτα. απιοντων δε τινων επι τωι
κατασκοπησαι τον τοπον ενθα η φωνη εξηχειτο, αλλαχου μετεπιπτεν η ολολυγη.
τουτο δε, ως εοικε, προεμηνυε την φθασασαν ρηθηναι ατυχιαν των Ῥωμαιων εν τηι
κοιληι Συριαι. του γαρ βασιλεως Νικηφορου τας πλειστας Συριας και Φοινικης πολεις
παραστησαμενου, και του μετ' αυτον Ἰωαννου τα εαλωκοτα κρατυναμενου και
μεχρι ∆αμασκου την επικρατειαν παρατειναντος, επειπερ ο μετ' αυτους Βασιλειος
προτερον μεν υπο των εμφυλιων ασχολουμενος πολεμων, υστερον δε και τοις κατα
του Σαμουηλ εργοις προσλιπαρων ουκ εσχεν ευκαιριαν καλως και ως ενεδεχετο τα
εν τηι εωι κατασφαλισασθαι, αλλ' οσον εν φαντασιαι γενομενος εκεισε, και ως ο
καιρος απηιτει ταυτα καταστησαμενος, ειθ' υποστρεψας και ασχολιαν εμμονον εχων
και φροντιδα το των 2.490 Βουλγαρων υποταξαι γενος, αφορμη γεγονε του τον
ζυγον απορ ριψαι τας δυνατωτερας των πολεων και την εαυτων αναζητησαι
ελευθεριαν. αλλ' εως μεν ουτος περιην, εμελετατο μεν η απο στασις, κρυβδην δε και
ου φανερως. τουτου δε το χρεων απο τισαντος, και του αδελφου αυτου
Κωνσταντινου αμελως βασι λευοντος και ραιθυμως, και επ' εκεινοις εχοντος τον
σκοπον απερ ο λογος φθασας εστηλογραφησε, των δ' αλλων ολιγωριαν κατα
σκεδασαντος ου την τυχουσαν, αδειας οι Σαρακηνοι λαβομενοι τας τε εν ταις πολεσι
φρουρας εξεπορθησαν, ανελοντες και τους φρουρους, κατ' εξαιρετον δε ο της
Βερροιας αρχηγος, ην και Χαλεπ καλουσιν· εκδρομας τε γαρ εποιει συνεχεις, και την
Ἀντιοχειαν εκακου και τα ομορουντα εθνη και προσοικα τα τοις Ῥω μαιοις υπηκοα.
προς ον ο Σπονδυλης της Ἀντιοχειας, ως ειρη ται, καταρχων εκστρατευει ετι
περιοντος του Κωνσταντινου, βου λομενος ταχα νεανικον τι και γενναιον
ενδειξασθαι. και συμβα λων τωι της Βερροιας εξηγουμενωι ητταται, και πολυς μεν
γινεται των συν αυτωι φθορος, αυτος δε αισχιστα εις Ἀντιοχειαν διασω ζεται.
κατεστρατηγησε δ' αυτον και τις Ἄραψ, Μουσαραφ την προσηγοριαν, τροπωι τοιωιδε.
ουτος γαρ ο Μουσαραφ δορυαλωτος κατεχομενος εν Ἀντιοχειαι (ην γαρ κατασχεθεις
υπο Ποθου του Ἀργυρου), επειπερ αι της ηγεμονιας ηνιαι εις τον Σπονδυλην
μετεπεσον, κατανενοηκως τον ανθρωπον ευριπιστον, υπεσχετο με γαλα χρησιμευσαι
Ῥωμαιοις, ει ανεθειη των δεσμων, και παντα επιτελεσειν τα κατα σκοπον· τα τε γαρ
ομοφυλα κακωσαι κατεπ 2.491 ηγγελλετο, και τοπον επιδεικνυς, ει φρουριον εν
αυτωι δομηθειη και αυτωι παραδοθειη, ου μικρον οφελος εσεσθαι Ῥωμαιοις. ου τας
 
 
 

478
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ραιδιουργιας μη συνεις ο Σπονδυλης των τε κλοιων αφηκεν αυ τον, και το φρουριον
ως εκελευσεν εδομησατο, και αυτωι την φυ λακην επετρεψατο, χιλιους φρουρους
εγκαταστησας εν τουτωι Ῥω μαιους. ο δε Μουσαραφ τυχων ουπερ ηυχετο καιρου,
λαθραι τωι Τριπολεως αμηραι και Τουσβερ τωι αρχιστρατηγωι του Αιγυ πτιου
προσδιαλεχθεις, λαον υπ' αυτων πεμφθεντα δεξαμενος τους τε χιλιους αναιρει και
το φρουριον αυτοις παραδιδωσι. και ου διελιπον εξ εκεινου εξ υπερδεξιων
φερομενοι οι Σαρακηνοι δια φθειρειν τα εν Συριαι Ῥωμαιοις υπηκοα και
λυμαινεσθαι.
Ἀλλα τουτον μεν ο Ῥωμανος μεθιστησι της αρχης, δια δοχον αυτωι πεμψας
τον επ' αδελφηι γαμβρον αυτου Κωνσταντινον τον Καραντηνον, ηυτρεπιζετο δε και
αυτος κατοπιν απελθειν των Σαρακηνων. ηδη δε το Φιλομιλιον καταλαβοντος
αυτου ηλθον πρεσβεις εκ Βερροιας μετα δωρων οτι πολλων, παρακαλουντες
συμπαθειας τυχειν και την πριν δουλειαν επαναδεξασθαι και τους ετησιους
ευγνωμονως προσφερειν φορους. πολλων δε καγαθων στρατιωτων
συστρατευομενων αυτωι παρακαλουντων την προκλησιν δεξασθαι, ων εις ην και ο
πατρικιος Ἰωαννης ο Χαλδας, και μη εκστρατευσαι κατα Συριας εν καιρωι θερους,
οποτε το τε υδωρ εν αυτηι σπανιζει και το μεν Ἀραβων εθνος ανυποστατον εστιν οια
2.492 ενειθισμενον φερειν γενναιως τα εγχωρια θαλπη και τους φλογμους και τους
καυσωνας, οι δε Ῥωμαιοι πανοπλιται τυγχανοντες ου τληπαθως εχουσι προς την
ωραν, μηδενος επιστροφην ποιησαμε νος, αλλ' εξ υπογυου τα των προ αυτου
βασιλεων εχων ανδραγα θηματα, και σπευδων και αυτος ανδρωια τινα επιδειξασθαι,
απει σιν εν Συριαι. και στρατοπεδειαν πηξαμενος εν τινι φρουριωι δυο ημερων οδον
Βερροιας απεχοντι (Ἀζαζιον ονομα τωι φρουριωι) εσκοπει το μελλον. εν ωι
κατεσκηνωμενος τον των εξκουβιτων αρχοντα τον πατρικιον Λεοντα τον
Χοιροσφακτην μετα του οικειου ταγματος επι κατασκοπηι στελλει, ει τινες τε επιοιεν
κατοψομενον Ἄραβες, και οπηι δη λυσιτελες μεταθειναι την στρατοπεδειαν. αλλα
τουτον οι ενεδρευοντες και τα εν τωι μεταξυ πεδια φυλασσον τες Ἄραβες
καιροσκοπησαντες και αιφνιδιον επιθεμενοι κατεσχον, τον δε μετ' αυτου λαον
διεσκεδασαν. ες τοσουτον δε προηλθον τολμης και αναιδειας ως αναφανδον
επικοπτειν Ῥωμαιοις την χορτολογιαν και την των αλλων αναγκαιων συλλογην.
πλεον δ' αυτους εκακουν εν τοις υδασι· πιεζομενοι γαρ οι Ῥωμαιοι και οι τουτων
ιπποι και τα υποζυγια, υπο της αναγκης του διψους εις προφανη εαυτους συνωθουν
τον κινδυνον, και οι αλισκομενοι προσαπωλοντο. τοτε δη και Κωνσταντινος
πατρικιος ο ∆αλασση νος εκπεμφθεις ανακοψαι τους επεμβαινοντας Ἄραβας και
ανδρι κον τι και γενναιον διαπραξασθαι, και τουτοις συμπλακεις και ακοσμως
φυγων, μεγαλης ταραχης και συγχυσεως τα Ῥωμαιων 2.493 ενεπλησε και τον
βασιλεα αυτον· επανελθοντος γαρ αυτου τεθο ρυβημενου και το στρατοπεδον απαν
ταραχης εμφορησαντος και ακοσμιας, ουκετι του λοιπου μαχης λογος ετυγχανεν,
αλλ' εκα στος, ως πηι δυνατον ην, την εαυτου σωτηριαν επραγματευετο. βουλης ουν
προτεθεισης εδοξεν εωθεν διαλυσαντας την ταφρον επαναζευγνυειν εις Ἀντιοχειαν.
και δη κατα την δεκατην του Αυγουστου μηνος, ινδικτιωνος ιγʹ, ετους #22 φληʹ,
κατα τα βεβου λευμενα τας της στρατοπεδειας ανοιξαντες πυλας απανταχηι της επ'
Ἀντιοχειαν ειχοντο, οι πλειους μεν κοιλιακωι κατειργασμενοι νοσηματι, οι πλειους
δε και υπο της αναγκης του διψους κατειρ γασμενοι. οις εξελθουσι της παρεμβολης
μετα ρυμης οι Ἄραβες επιτιθενται. των δε μηδ' ολως υποσταντων την ορμην γινεται
τροπη φρικωδεστατη, και οι μεν υπ' αλληλων επατουντο και διε φθειροντο, οι δε
ζωγριαι ηλισκοντο. ενθα τι και συνεβη χαριεν γενεσθαι· των γαρ στρατηγων, οις επ'
ανδριαι μεγα ονομα ην, και των στρατιωτων μηδενος υποστηναι τολμωντων τον
 
 
 

479
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κινδυνον αλλ' αγεννως αποδιδρασκοντων, ευνουχος τις των βασιλικων θα
λαμηπολων την εαυτου φερομενην ιδων αποσκευην και τους υπη ρετας, και μη
ενεγκων μετριως το παθος, τον ιππον τηιδε κακεισε συνταραξας επεισι μετα σφοδρας
ορμης κατα των Σαρακηνων, και τοξον εντεινας βαλλει μεν ενα τρεπει δε τους
αλλους, και τα εαυτου ελων υπεστρεψε γεγηθως. ο δε βασιλευς εγγυς ελθων του
αλωναι περισωζεται εις Ἀντιοχειαν, εκθυμως αγωνισαμενων των βασιλικων
εταιρων και διασωσαντων εαυτους τε και τον βα σιλεα. 2.494 Τοτε δη Γεωργιου του
Μανιακη του θεματος στρατηγουν τος Τελουχ, Ἄραβες οκτακοσιοι μετα γαυρου του
φρονηματος υποστρεψαντες απο της τροπης και προς αυτον παραγενομενοι εικειν
την ταχιστην εκελευον και την πολιν καταλιπειν του βασι λεως εαλωκοτος και
παντος του Ῥωμαικου στρατευματος αρδην απολωλοτος, και μη εαυτον προφανει
κινδυνωι εκδεδωκεναι· ημε ρας γαρ διαλαμπουσης οικτρως αυτος τε και οι συν αυτωι
απο λουνται περιστοιχισθεντες. ο δε δεχεσθαι ταχα την παραινεσιν δοξας και
ποιησειν το κελευομενον υποπτευθεις, σιτα τε και ποτα τουτοις αποχρωντως
εκπεμψας διαναπαυειν εκελευεν εαυτους, ως αμ' ημεραι αυτος μεν συν τοις συνουσιν
αυτωι απαλλαγησεται, αυτους δε κυριους καταστησει της πολεως Τελουχ και παντων
των Ῥωμαικων χρηματων. οι δε τοις τε λογοις και τοις εργοις φενα κισθεντες, και
ως αυριον ταχα αποληψεσθαι τα παντα υπειληφο τες, προς ποτους και μεθας
ετραπησαν και εν πασηι αδειαι και αμεριμνιαι διενυκτερευον. ο δε περι μεσας νυκτας
οινωμενοις αυ τοις και αφροντιστως κοιμωμενοις επιτιθεται, και τουτους μεν
παντας απεσφαξεν, υφειλετο δε και διακοσιας ογδοηκοντα καμη λους
πεφορτωμενας και πληρεις αγαθων παντοιων Ῥωμαικων. τας δε ρινας και τα ωτα
των πεσοντων αποτεμων διεκομισεν εν Καπ παδοκιαι τωι βασιλει, ηδη απο της φυγης
κατειληφοτι τον του Φωκα οικον και εν αυτωι διατριβοντι. ον ο βασιλευς του εργου
αποδεξαμενος κατεπανω της κατω Μηδιας αποδεικνυσιν. 2.495 Ἀπαιρων δε της
Συριας δομεστικον μεν των σχολων απο δεικνυσι Συμεων τον του πενθερου αυτου
Κωνσταντινου θερα ποντα, ηγεμονα δε Ἀντιοχειας Νικηταν τον εκ Μισθειας. του
τοις ενετειλατο κατα το δυνατον αποπειρασθαι του παρα του Μουσαραφ κτισθεντος
φρουριου, ωι Μενικος ονομα, ει πως δυνηθειεν απαλλαξαι Συριαν των εκ του
Μουσαραφ επιδρομων. αφυως δε τουτων και αμαθως επιχειρησαντων τηι πολιορκιαι,
νυ κτος ο Μουσαραφ υπεκδραμων του φρουριου τας τε ελεπολεις ενεπρησε και
τουτους εκειθεν αισχρως απεδιωξεν. οπερ πυθο μενος ο βασιλευς, και μη φερων την
υβριν, Θεοκτιστον πρωτο σπαθαριον, ενα των πιστικωτατων αυτωι υπαρχοντα
διακονων και μεγαν εταιρειαρχην τωι τοτε χρηματιζοντα, μετα δυναμεως αδρας
Ῥωμαιων τε και εθνικων κατα Συριας εκπεμπει, στρατηγον αυ τοκρατορα τουτον
προχειρισαμενος, και επισκηψας τωι Τριπολεως συμμιξαι αμηραι Πινζαραχ και μετ'
αυτου τα των Ἀραβων λυ μαινεσθαι· ετυχε γαρ ουτος ο Πινζαραχ δια τι προσκρουμα
προ μικρου αποστατησαι του Αιγυπτιων αμερμουμνη και οπλα κινησαι κατ' αυτου.
και του Αιγυπτιου τον Τουρκον Τουσπερ, αρχοντα τυγχανοντα των αυτου ταγματων,
μετα χειρος αξιολογου επι καθαιρεσει του Πινζαραχ πεπομφοτος, ως ουτος ᾔσθετο
μη αξιο μαχος ειναι αυτος καθ' εαυτον τηι των Αιγυπτιων συμπλακηναι δυναμει, τωι
βασιλει Ῥωμαιων προσρυεται και ομαιχμιαν αιτει. ου την αιτησιν μη παριδων ο
Ῥωμανος τον Θεοκτιστον μετα πλη θους αξιολογου εξεπεμψε, συμμαχιαν τε
παρασχειν τωι Πινζαραχ 2.496 κελευσας, και εκ παροδου του φρουριου Μενικου
αντιποιεισθαι· ος απελθων και συμμιξας τωι Πινζαραχ εργου ειχετο. και ο μεν
Αιγυπτιων αρχιστρατηγος Τουσπερ τωι αιφνιδιωι της εφοδου και τωι πληθει
καταπλαγεις οικαδε υπενοστησεν· ουδε ηνεγκε δε ουδ' ο Μουσαραφ την επελευσιν
των πολεμιων, αλλα τον Μενικον αφεις εφυγε και περι τα ορια Τριπολεως συσχεθεις
 
 
 

480
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανηιρεθη. παρειληφασι δε οι περι τον Θεοκτιστον αυτο τε το φρουριον τον Μενικον,
παραδοθεν αυτοις υπο αδελφοπαιδος του Μουσαραφ, και ετερον φρουριον επι τινος
αποτομου κειμενον πετρας, το λεγο μενον Ἀργυροκαστρον. ταυτα δε ουτω
καταστησαμενος ο Θεο κτιστος εισηλθεν εις την βασιλιδα, επαγομενος μεθ' εαυτου
και Ἀλαχ τον του Πινζαραχ υιον, ον και πατρικιοτητος ο αυτοκρατωρ ηξιωσε.
κατοπιν δε ηλθε και ο Πινζαραχ, προπεμπομενος και δορυφορουμενος παρα του
χρηματισαντος αρχοντος Ἀντιοχειας Νικητα του εκ Μισθειας· ον ο βασιλευς
φιλοφρονως αποδεξαμε νος και δωροις και ευεργεσιαις δεξιωσαμενος ου μικραις
οικαδε χαιροντα εξαπεστειλεν. ελυτρωσατο δε και εκ της αιχμαλωσιας τον
Χοιροσφακτην και τοις οικειοις απεδωκε.
Του πρωτοσπαθαριου δε Ὀρεστου, ον υπο Βασιλειου του βασιλεως εν Σικελιαι
πεμφθηναι ο λογος εδηλωσεν ανωθεν, απει ρως εχοντος περι τα πολεμικα και
ατεχνως επιχειρουντος τοις πραγμασιν, οι εκ Σικελιας Σαρακηνοι
καιροφυλακησαντες και αιφνιδιον επιθεμενοι τοις Ῥωμαιοις, ηδη και κοιλιακωι
νοσηματι απο τρυφης κατασχεθεισιν, ολεθρον ουκ ολιγον ειργασαντο. ανα 2.497
κτωμενος δε το γεγονος ατυχημα ο βασιλευς δυναμιν αξιομαχον εκ τε Ἑλλαδος και
Μακεδονιας αθροισας εν Ἰταλιαι εκπεμπει, καν ουδεν τι γενναιον δρασαι ισχυσεν
αφελειαι και κακοτητι του στρα τηγου. Τουτωι τωι ετει #22 φλθʹ τυγχανοντι,
ινδικτιωνος ιδʹ, και ο Προυσιανος εκουσιως αποκειρεται μοναχος, και η μητηρ αυτου
εκ Μαντινειου της εν βουκελλαριωι μονης εις Θραικησιους μετα βιβαζεται, και
Κωνσταντινος πατρικιος ο ∆ιογενης εκβληθεις του πυργου εν τηι μονηι των Στουδιου
αποκειρεται μοναχος. ο δε βασιλευς Ῥωμανος τον οικον του Τριακονταφυλλου
εξωνησαμενος εις μοναστηριον μετεσκευασεν επ' ονοματι της δεσποινης ημων
θεοτοκου, μηδεμιας πολυτελειας φεισαμενος, συντριψας μεντοι τηι προφασει ταυτηι
ου μικρως το υπηκοον και κακωσας εν τε ταις των λιθων και των αλλων ειδων
διακομιδαις. καταλαμπρυνει δε και τα κιονοκρανα της μεγαλης εκκλησιας και της
υπεραγιας θεο τοκου των Βλαχερνων αργυρωι και χρυσωι. μελλων δε και το
θυσιαστηριον επιποιεισθαι των Βλαχερνων ευρε κρεμαμενην εικονα παλαιαν, ην
ανακαινισθηναι προσεταξεν. εξαργυρωμενον δε το του τοιχου χρισμα ιδων
καθαιρεθηναι προσεταξε και νεον γενε σθαι. καθαιρεθεντος δε του χρισματος ευρεθη
εικων υλογραφικη, σανιδιον επιστηθιον κρατουσης της θεοτοκου τον κυριον και
θεον ημων, αμολυντος διαμεινασα απο των ημερων του Κοπρωνυμου εως τησδε της
ημερας, ετων διελθοντων τριακοσιων. 2.498 Τωι δε #22 φμʹ ετει, ινδικτιωνος ιεʹ, μηνι
Σεπτεμβριωι, ηλθε προς τον βασιλεα Ῥωμανον μετα δωρων πολλων ο του Χαλεπιτου
υιος Ἄμερ, εξαιτων ανανεωσαι την ειρηνην και τους προσθεν παρεχειν φορους. και
δη στελλεται Θεοφυλακτος πρωτοσπαθα ριος ο Ἀθηναιος, και τας τε σπονδας
εβεβαιωσε και κοινοπραγιαν μετα των Χαλεπιτων εθετο. Ζωη δε η βασιλις μετα την
υψωσιν του τιμιου σταυρου αιφνιδιον απελθουσα εις το Πετριον την εαυ της
αδελφην Θεοδωραν απεκειρε μοναχην, αδυνατον αλλως ειναι φησασα παυθηναι τας
επιβουλας και τα σκανδαλα. δεδωκε δε και την οικειαν ανεψιαν ο βασιλευς
Ῥωμανος μετα πολλων εδνων εις ευνην τωι της μεγαλης Ἀρμενιας εξουσιαρχηι.
μελλων δε δευ τεραν εισβολην ταχα ποιησασθαι ο βασιλευς κατα Συριας εξηλθεν εις
τα Μεσανακτα. εκεισε δε τουτου ενδιατριβοντος μηνυεται τηι βασιλιδι Ζωηι δια
Θεοφανους του Θεσσαλονικης ως Κωνσταντινος ο ∆ιογενης κοινολογησαμενος τηι
ταυτης αδελφηι Θεοδωραι απο δρασιν προς το Ἰλλυρικον μελεται, ειδησει του
μητροπολιτου ∆υρ ραχιου και του επισκοπου Περιθεωριου. και ευθυς αναρπαστοι οι
τε επισκοποι και ο ∆ιογενης γινονται. και ο μεν Κωνσταντινος εταζομενος εν τωι
παλατιωι των Βλαχερνων δια Ἰωαννου του πραι ποσιτου, του μετα ταυτα
 
 
 

481
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ορφανοτροφου και αδελφου του βεβασι λευκοτος Μιχαηλ, εαυτον αποκρημνισας
του τειχους και εκτραχη λισθεις απεθανε ριφεις μετα των αυτοφονων, οι δε
επισκοποι ως 2.499 τον βασιλεα προς τα Μεσανακτα εξεπεμφθησαν κακειθεν ηλευθε
ρωθησαν. Εικαδι δε ηʹ Ἰουλιου μηνος, ημεραι ʹ, ωραι βʹ της νυκτος, αστερος εγενετο
χυσις εκ μεσημβριας προς αρκτον, πασαν περια στραψαντος την γην. και μετα μικρον
αγγελλονται τα κατα σχοντα την Ῥωμαιων ατυχηματα, Ἄραβες μεν ληισαμενοι
Μεσοποταμιαν αχρι Μελιτηνης, Πατζινακαι δε τον Ἴστρον διαβαντες και την
Μυσιαν κακως διαθεμενοι, Σαρακηνοι δε την παραλιον καταδραμοντες του
Ἰλλυρικου μεχρι Κερκυρας και αυτην πυρπο λησαντες. αλλ' οι μεν αλλοι απημονες
κακων οικαδε υπενοστη σαν, Σαρακηνοι δε υπο τε Ῥαουσαιων και του
στρατηγουντος εν Ναυπλιωι Νικηφορου πατρικιου του υιου του Καραντηνου κακως
επαθον, καταπολεμηθεντες και τα πλειω αποβαλοντες των σκα φων. οι δε
περισωθεντες, ους ειχον Ῥωμαιους αιχμαλωτους αποκτειναντες, εν τωι οικαδε
υποστρεφειν ναυαγιωι περιπεσοντες περι το Σικελικον πελαγος διεφθαρησαν. Τουτωι
τωι ετει και λιμος και λοιμος επεδραμε Καππαδοκιαν Παφλαγονιαν Ἀρμενιακον και
Ὁνωριαδα, ως και αυτους τουςτων θεματων εποικους καταλιποντας τας πατριδας
μετοικιαν ζη τειν· οις ο βασιλευς εν τωι απο των Μεσανακτων εισιεναι προς την
βασιλιδα συνηντηκως, και την αιτιαν της απαναστασεως μη αγνοησας, υποστρεφειν
οικαδε κατηναγκαζε, χρυσιωι αναλαμβα νων και τοις αλλοις τοις προς το ζην
αναγκαιοις. και Μιχαηλ δε 2.500 ο της Ἀγκυρας τοτε την εκκλησιαν πηδαλιουχων
εργα αρετης επε δειξατο αξια, μηδενος φεισαμενος των τεινοντων εις σωτηριαν των
του λιμου και λοιμου τραυματων. Της ιγʹ δε του Αυγουστου μηνος, ημεραι κυριακηι,
ωραι αʹ της νυκτος, εν ετει τωι #22 φμʹ, γεγονε σεισμος μεγας. εισηλθε δε και ο
βασιλευς εν τηι βασιλιδι, και της προτερας αυτου γυναικος Ἑλενης αποθανουσης
μεγαλας διαδοσεις υπερ αυτης εποιησατο. τουτωι τωι ετει κατα την κηʹ του
Φεβρουαριου μηνος και αστηρ διηξεν απο βορρα προς μεσημβριαν μετ' ηχου και
κτυπου· εφαι νετο δε αχρι της ιεʹ Μαρτιου, τοξον υπερθεν εχων. Μαρτιωι δε ʹ, ημεραι
γʹ, γεγονε σεισμος. Ἐγενετο δε κατα τουτον τον χρονον και εκδρομη Ἄφρων
Σαρακηνων, πλοιων χιλιων, πολεμιστας εχοντα μυριους, οιτινες πολλα τας νησους
και παραλιους εκακωσαν. ων μερει τινι συμ πλακεις Νικηφορος ο Καραντηνος
ετρεψατο, και πεντακοσιους πεπεδημενους Σαρακηνους τωι βασιλει εξαπεστειλε.
τουτωι τωι ετει και Γεωργιος πρωτοσπαθαριος ο Μανιακης, ο Γουδελιου του Μανιακη
υιος, των παρευφρατιδιων στρατηγων πολεων και εν Σαμοσατοις τας οικησεις εχων
της παρα τηι Ὀσροηνηι πολει απεπειραθη Ἐδεσσης· ταυτης γαρ την επιστασιαν
Σαλαμανης εχων ο Τουρκος, παρα του αμηρα Μαρτυρουπολεως ητοι Μιεφερκειμ
επιτετραμμενης αυτωι, και δωροις και υποσχεσεσι και τιμαις δια φθαρεις παραδιδωσι
τωι Μανιακηι αωρι των νυκτων, ος τρεις 2.501 πυργους λιαν οχυρωτατους κατασχων
ευψυχως τους πολιορκουν τας ημυνετο, βοηθειαν εξωθεν επικαλουμενος.
Ἀπομερμανης δε ο των Μιεφερκειμ αμηρας, την αλωσιν μαθων και οξυς επιφανεις
μετα δυναμεως ουκ ολιγης επεχειρησε μεν τηι πολιορκιαι των πυργων, γενναιως δε
υποσταντος του Γεωργιου αποκρουσθεις και μη εχων ο τι και δρασειεν, αποκειρας τα
καλλιστα των οικηματων και διαφθειρας τον της πολεως κοσμον και αυτης της
μεγαλης εκ κλησιας, και καμηλοις επιθεις τα καλλιστα, και τα περιλοιπα της πολεως
πυρι παραδους, υπεχωρησεν εις Μαρτυρουπολιν. αδειας δε τυχων ο Μανιακης, το εν
μεσωι της πολεως κειμενον φρουριον εν λοφωδει πετραι κατασχων, δυναμιν τε
εξωθεν προσ καλεσαμενος, ασφαλως την πολιν κατεσχεν.
Ευρων δε και την ιδιογραφον επιστολην του δεσποτου και κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, την προς Αυγαρον πεμφθεισαν, τωι βασιλει εν Βυζαντιωι απεστειλεν.
 
 
 

482
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀζιου δε του Αιγυπτιου μανεντος και πολλα κακα εις Χρι στιανους ενδειξαμενου,
καταστρεψαντος δε και τον εν Ἱεροσολυ μοις ναον του κυριου και σωτηρος ημων
Ἰησου Χριστου, ειτα και αυτου αισχιστα καταλυσαντος την ζωην, ο υιος αυτου, απο
τινος Ῥωμαιας γυναικος αιχμαλωτου τεχθεις αυτωι, επετρεψε τοις βου λομενοις
οικοδομειν τον ναον, ον αποστειλας ο βασιλευς φιλοτιμως οικοδομησαι ηπειγετο.
αλλα φθασαν το χρεων ενεποδισε, και ο μετ' αυτον Μιχαηλ εκπληρωτης του εργου
εγενετο. Και ο μαγιστρος δε Βασιλειος, ο επ' αδελφηι γαμβρος του βασιλεως, ο
Σκληρος, παρα Κωνσταντινου εκτυφλωθεις, αστα 2.502 τον γνωμην εχων και
αλλοπροσαλλον, ει και μαγιστρος ετετιμητο και πολλων ευεργεσιων ηξιωτο παρα
του Ῥωμανου, ομως επι βουλην μελεται κατ' αυτου. αλλα φωραθεις της πολεως
εκβαλ λεται συν τηι γυναικι. Ἀπεστειλε δε και εξ Ἐδεσσης ο Μανιακης τωι βασιλει
ενιαυ σιον φορον, λιτρας πεντηκοντα. και ο της Τριπολεως δε αμηρας ο Πινζαραχ,
κατισχυομενος παρα των Αιγυπτιων, φυγας την βασιλιδα κατελαβεν· ον ο βασιλευς
παλιν μετα πλειστης δυνα μεως συν τωι εταιρειαρχηι Θεοκτιστωι εις Συριαν
εκπεπομφεν. εξ επεμψε δε και μετα στολου τον πρωτοσπαθαριον Τεκνεαν τον εξ
Ἀβυδου εις Αιγυπτον, τα του Νειλου στοματα, οπηι παρεικοι, κακωσοντα, και αυτην
Ἀλεξανδρειαν· ος ευθυπλοησας και μεχρις αυτης ελασας Ἀλεξανδρειας πλοια τε
παμπλειστα εχειρωσατο και λειαν οτι πολλην περιβαλομενος υπεστρεψεν ασινης.
παρεδωκε δε και το φρουριον το λεγομενον Περκριν ο κατεχων αυτο Σαρα κηνος
Ἀλειμ, εγγιστα Βαβυλωνος διακειμενον, τωι βασιλει Ῥωμαιων, ελπισας
πατρικιοτητος τε και πλειστων αλλων αμοιβων αξιωθηναι, δια του υιου αυτου την
προς τον βασιλεα ποιησαμε νος εντευξιν. και το φρουριον μεν παρειληφει ο
πατρικιος Νικο λαος ο Βουλγαρος, ωι Χρυσηλιος το επωνυμον, ο δε του Σαρα κηνου
υιος εισελθων εν τωι Βυζαντιωι και δια το τον βασιλεα συν εχεσθαι αρρωστηματι
μηδεμιας τυχων επιστροφης και μετα θυμου υποστρεψας ανεπεισε τον γεννησαντα
αντιλαβεσθαι του οικειου 2.503 φρουριου, οστις λαθραι τοις ομοροις Περσαις
κοινοπραγησας νυ κτος τε το φρουριον απεκλεψε και εξακισχιλιους ανδρας
Ῥωμαιους πολεμιστας απεκτεινε ραιστωνηι και αμελειαι του κατεχοντος τουτο
Χρυσηλιου. αλλα μετα μικρον ο πατρικιος Νικητας ο Πηγονιτης αρχειν εκεισε
πεμφθεις και επιμονωι χρησαμενος πολιορκιαι μετα Ῥως και λοιπης αλλης Ῥωμαικης
δυναμεως, το τε φρουριον κατα κρατος ειλε πολιορκιαι και τον Ἀλειμ συν τωι υιωι απ
εκτεινε. Τοτε δη και Ἀλδη η Γεωργιου του Ἀβασγου γυνη, του γενους ουσα των
Ἀλανων, προσερρυη τωι βασιλει, παραδουσα και το οχυρωτατον φρουριον την
Ἀνακουφην· ης τον υιον ∆ημητριον ο βασιλευς τωι των μαγιστρων τετιμηκεν
αξιωματι. εστησε δε παλιν κατα των Σαρακηνων τροπαιον ο Καραντηνος, εξελθον
των επι λεηλασιαι, και δεσμιους εξακοσιους τωι βασιλει πε πομφε. Τουτωι τωι #22 φμβʹ
ετει, ιζʹ Φεβρουαριου μηνος, σεισμου γεγονοτος κακως επαθον αι εν Συριαι πολεις.
και του Ὀρεστου δε παραλυθεντος της αρχης Λεων μεν ο λεγομενος Ὦπος του
πεζικου στρατου καταρχειν εκπεμπεται εν Ἰταλιαι, του δε πλωΐ μου Ἰωαννης, εις ων
των θαλαμηπολων Βασιλειου του βασιλεως. της δε ακριδος επι πολυν χρονον τα
εωια διαφθειρουσης θεματα, ηναγκασθησαν οι εποικοι τουτων και τα τεκνα πωλησαι
και εν Θραικηι αποικισθηναι· οις ανα τρια νομισματα διδους απασιν ο βασιλευς
υποστρεφειν οικαδε παρεσκευασεν, εως η ακρις ανεμωι 2.504 αρθεισα βιαιωι εις το
της Ἑλλησποντου πεσουσα διεφθαρη πελα γος και εκβρασθεισα προς τον αιγιαλον
την παραλιον ψαμμον εκαλυψεν. ο δε βασιλευς τους τε των υδατων ολκους επεποιη
σατο τους το υδωρ τηι πολει εισαγοντας, και τας δεχομενας τουτο καστελλους και το
λωβοτροφειον και το ορφανοτροφειον και παν τας τους κακως παθοντας ξενωνας
απο του σεισμου, και απλως παντων επεμελειτο των αγαθων εργων. νοσωι δε χρονιαι
 
 
 

483
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βαλλεται και τριχορρυει γενυν τε και την κομην, κατεργασθεις, ως φασιν, υπο
Ἰωαννου του μετα ταυτα ορφανοτροφου. ουτος γαρ ο Ἰωαννης και προ της
βασιλειας υπηρετων τωι Ῥωμανωι, αρτι του κρα τους επιβαντος αυτου μεγαλην
δυναμιν εσχεν. ησαν δε αυτωι και ετεροι αδελφοι, Μιχαηλ Νικητας Κωνσταντινος τε
και Γεωργιος. αλλ' ουτος μεν ο Ἰωαννης και Κωνσταντινος και Γεωργιος υπηρχον
ευνουχοι, αγυρτικην μετιοντες τεχνην, ο δε Νικητας ειχε μεν τα παιδογονα και τον
πρωτον ηδη επηνθει ιουλον, ο δε Μιχαηλ της ανδρικης ηδη ηλικιας απτομενος
ευπρεπεστατος ην την οψιν. αμφω δε την αργυραμοιβικην μετηιεσαν επιστημην και
τα αργυρια εκιβδηλευον. τουτους οικειωθεντας απαντας τωι βασιλει δια του
Ἰωαννου η τυχη, την μελλουσαν καταληψεσθαι δυναστειαν αυτους υποδηλουσα, επι
μεγα δια παντος εξηιρε δυναμεως· οι τε γαρ αλλοι εν διαφοροις αρχαις εξηταζοντο,
και ο Μιχαηλ υπο του βασιλεως αρχων προυβεβλητο του πανθεου. προς τουτον η βα
σιλις ερωτα δαιμονιωδη σχουσα και μανικον, και κρυφιους εντυ 2.505 χιας
ποιησαμενη, σκοτιως επεμιγνυτο. διο και φασι χρονιοις 2.505 φαρμακοις
κατεργασθεις ο βασιλευς θυμαλγεσι νοσοις εσφακελι ζετο, καιρον επιζητουσης της
βασιλιδος του τον βασιλεα μεν απο σκευασασθαι ανυπονοητως, τον Μιχαηλ δε εις
τον βασιλειον θρονον αναγαγειν. οθεν και φαρμακοις, ως ειρηται, ουκ ωκυ μοροις
αλλα σχολαιοτατον και βραδυν επαγουσι θανατον κατα πραχθεις οικτρον και
επωδυνον διηντλει τον βιον, κλινοπετης ων και οληι ψυχηι τον θανατον
εκκαλουμενος. διηρκεσεν ουν αχρι της ιεʹ του Ἀπριλλιου μηνος, της βʹ ινδικτιωνος,
του #22 φμβʹ ετους.
Τοτε δε κατα την ημεραν της αγιας μεγαλης πεμπτης την διανο μην της των
συγκλητικων ποιησαμενος ρογας, και επιθυμησας λουσασθαι κατα το εν τωι μεγαλωι
παλατιωι βαλανειον και εισελθων οικτρως αποπνιγεται υπο των περι τον Μιχαηλ εν
τηι κολυμβηθραι του λοετρου, βασιλευσας επ' ετη εʹ και μηνας ʹ. και ταυτηι τηι νυκτι
των αγιων παθων ψαλλομενων μηνυεται ο πατριαρχης Ἀλε ξιος υπο του βασιλεως
Ῥωμανου ταχα ανελθειν εν τοις ανακτοροις και ανελθων ευρισκει μεν νεκρον τον
ανακτα Ῥωμανον, του χρυσοτρικλινου δε κοσμηθεντος επι βηματος καθισασα η Ζωη
εξαγει τον Μιχαηλ, και τον πατριαρχην καταναγκαζει ιερολογη σαι τουτον αυτηι. ο
δε τωι λογωι εκθαμβηθεις ιστατο εννεος και προς την ιερολογιαν ενεδοιαζεν. αλλ' ο
Ἰωαννης συν τηι Ζωηι πεντηκοντα μεν χρυσιου λιτρας τωι πατριαρχηι πεντηκοντα δε
τωι κληρωι δους επεισεν ιεροτελεστιας καταξιωσαι αυτους. τον ρηθεντα δε τροπον
αναιρεθεις Ῥωμανος ο βασιλευς θαπτεται εν τηι παρ' 2.506 αυτου νεουργηθεισηι της
περιβλεπτου μονηι, κατ' αυτην την αγιαν και μεγαλην παρασκευην. Ἡ Ζωη δε τον
Μιχαηλ επι τον βασιλειον ενιδρυσασα θρο νον ωιηθη μεν αντι ανδρος και βασιλεως
δουλον και διακονον εξειν, και ηδη τους πατρυους ευνουχους εισαγαγουσα εις τα
ανακτορα γενναιοτερον ηπτετο των πραγματων· αλλ' απεβη παντα ταυτηι εις
τουναντιον λαμπρως. ο γαρ του βασιλεως αδελφος Ἰωαννης, πρακτικος ανθρωπος
ων και δραστηριος, αμα τε επεβη των βα σιλειων, και δεδιως περι του αδελφου
(εωρα γαρ εις παραδειγμα του Ῥωμανου) μη τι και παθηι δεινον, τους μεν ευνουχους
της βασιλιδος καταβιβαζει του παλατιου και τας πιστικωτατας των θεραπαινιδων
αυτηι αποσκευαζεται, γυναικας δε των κατα γενος αυτωι προσηκοντων φρουρους
εφιστησι τηι βασιλιδι και φυλακας. και ουδεν μικρον η μεγα ην ο μη μετα γνωμης
αυτου διεπραττετο· περιπατων τε γαρ εκωλυετο και βαλανειων ου μετειχε μη αυτου
επιτρεψαντος, και ολως περιηιρητο αυτηι πασα ψυχαγωγια. παντα δε τα ενδον
καταστησαμενος γραμματα κατα πασης εκ πεμπει της οικουμενης, γνωριζοντα τοις
πασιν ως ειη μεν Ῥωμα νος ο βασιλευς το φυσικον αποδεδωκως χρεος, ανηγορευται
δε ο Μιχαηλ βασιλευς ετι ζωντος εκεινου και επιτρεποντος, και τηι βα σιλιδι
 
 
 

484
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συζευγνυται. προς απερ παντες μεν υπεκλινοντο οι αλλοι, και δι' ευφημου φωνης
τον νεον εμεγαλυνον βασιλεα· μονος δε Κωνσταντινος πατρικιος ο ∆αλασσηνος,
οικαδε διατριβων, ουκ 2.507 ηνεγκε πραως την ακοην, αλλα και απεδυσπετησε προς
τα φημι ζομενα, και δια θαυματος ηγε πως πλειστων καγαθων οντων αν δρων εξ
οικων λαμπρων και επισημου γενους χυδαιος και τριω βολιμαιος ανθρωπος των
αλλων προτετιμητο παντων και δεσπο της και βασιλευς ανηγορευτο. τουτο δε
πυθομενος ο Ἰωαννης επλησθη μεν, ως εικος, θορυβου και ταραχης, εμελετα δε και
εσκεπτετο πως αν και τονδε τον ανδρα υπο την εαυτου θειτο σα γηνην. και δη
στελλεται προς αυτον εις των ευνουχων ο λεγομε νος Ἐργοδοτης, επιτηδειος
υπηρετειν εις τα τοιαυτα, εφ' ωι ορκους δουναι τε και λαβειν και αγαγειν τον ανδρα
ες βασιλεα. και ο μεν απεισιν ες τον ∆αλασσηνον, ο Ἰωαννης δε την τε συγκλητον
υπεποιειτο και το κοινον, και την των πολλων επεσπατο ευνοιαν, βαθμοις μεν αυ
τους της συγκλητου προυχοντας αξιωματων υψων, δωρεων δε διανομαις και χαρισι
μειλισσομενος το κοινον, και καθαπαξ οικειουμενος το υπηκοον. οτι δε μη αρεστα τα
γεγονοτα ην τωι θεωι, διεδειχθη τρανως εκ προοιμιων αυτων· κατα γαρ την ιαʹ ωραν
της αγιας και μεγαλης κυριακης χαλαζα κατηνεχθη αφο ρητος και ραγδαια, ως
συντριβηναι μη μονον τα δενδρα καρπιμα τε και ακαρπα, αλλα δητα και οικιας
καταπεσειν και ναους και τα ληια και τας αμπελους μεχρις εδαφους, ως επισυμβηναι
κατα τουτον τον χρονον παντοιων καρπων αφοριαν γενεσθαι. γεγονε δε και χυσις
αστερος κατα την κυριακην την μετα το πασχα, περι ωραν τριτην της νυκτος, τηι
μαρμαρυγηι της λαμπροτητος τους αστερας παντας καλυψαντος, ως και δοκησιν
παρασχειν τοις πολ λοις ηλιου ανατολης. εληφθη δε και ο βασιλευς δαιμονιωι· ο
2.508 σεμνολογουντες οι περι τουτον μανικον απεκαλουν νοσημα, και παρεμεινεν
αχρι τελους της αυτου βιοτης, μηθ' υπο θειας δυνα μεως μηθ' υπο ιατρων θεραπειαν
λαβων, αλλ' ελεεινως κατατει νομενος και βασανιζομενος.
Ἄρτι δε του Ἐργοδοτου προς τον ∆αλασσηνον αφικομενου, πιστευσαι μεν
ουτος τοις ορκοις και συν αυτωι απελθειν ουκ ηθε λησεν εν τωι Βυζαντιωι, των τινα
δε πεμψας πιστοτατων αυτωι ορκους τε απηιτησε μειζονας του μη τι παθειν χαλεπον,
και απελ θειν επηγγειλατο. πεμπεται τοινυν Κωνσταντινος ο Φαγιτζης ευνουχος,
ανθρωπος Παφλαγων και συνηθης τωι βασιλει, τα τε τιμια επαγομενος ξυλα και το
αγιον εκμαγειον και την προς Αυ γαρον ιδιογραφον επιστολην του κυριου και θεου
και σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου και εικονα της υπεραγιας θεοτοκου· ος απ ελθων,
και ορκους τωι Κωνσταντινωι δους και λαβων, ερχεται μετ' αυτου εις το Βυζαντιον.
ελθοντα δε τουτον φιλοφρονως ο βα σιλευς υπεδεξατο, και ανθυπατον τιμησας και
δωροις μεγιστοις δεξιωσαμενος ανετως και αδεως προσεταξε διαγειν εν τωι οντι
κατα τα Κυρου οικωι αυτου. Τουτωι τωι χρονωι και αλλο τι συνεβη αξιαφηγητον. των
εις παραχειμασιαν εν τωι θεματι των Θραικησιων διεσπαρμενων Βα ραγγων γυναικα
τις εγχωριαν ευρων επ' ερημιας απεπειρατο της σωφροσυνης αυτης· ως δε ουκ
επειθε, και βιαν ηδη επηγεν, η δε τον ακινακην σπασαμενη τανδρος παιει κατα
καρδιας τον βαρβα 2.509 ρον και ευθυς αναιρει. του δε εργου διαδοθεντος εν τηι
περιχωρωι συναθροισθεντες οι Βαραγγοι την τε γυναικα στεφανουσι, διδον τες αυτηι
και την απασαν ουσιαν του βιαστου, κακεινον αταφον ριπτουσι κατα τον των
βιοθανατων νομον. τα δε της ακριδος στρατοπεδα, ως ηδη φθασαντες ειπομεν, κατα
την εν Ἑλλησποντωι αιγιαλιτιν ψαμμον διαφθαρεντα αυθις ανεφυη αυτοματως και
την παραλιον της Ἑλλησποντου παλιν κατεμαρπτε, και επι τριε τιαν ολην διετελεσε
κεραΐζοντα το θεμα των Θραικησιων, και εν Περγαμωι γενομενα διεφθαρη,
θεασαμενου δε τινος προτερον των υπηρετουμενων τωι επισκοπωι θεαμα ουκ οναρ
αλλ' υπαρ. εδοκει γαρ οραν ευνουχον τινα λευχειμονα, εξαστραπτοντα την μορφην.
 
 
 

485
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ος τριων παρακειμενων εμπροσθεν αυτου σακκων λυσαι προσ εταχθη τον ενα
και κενωσαι, ειτα τον δευτερον και εφεξης τον τριτον. του δε ως εκελευσθη
ποιησαντος, ο μεν πρωτος οφεις και εχιδνας και σκορπιους εξεβρασεν, ο δε δευτερος
φρυνους και ασπιδας και βασιλισκους και κεραστας και ετερα ιοβολα, ο δε τριτος
κανθαρους και σκνιπας και σφηκας και τινα αλλα των οπι σθοκεντρων ζυων. και ο
μεν επι τωι θεαματι ιστατο εννεος, ο δε φαιδρος εκεινος ανηρ εγγιστα
παραστησαμενος αυτον "ταυτα" εφη "επηλθε τε και ελευσεται εφ' υμας δια την
παραβασιν των του θεου εντολων και το γενομενον ανοσιον εργον εις τε τον βασι
λεα Ῥωμανον και εις την αυτου κοιτην." και ταυτα μεν συνη νεχθη τηιδε. 2.510
Μιχαηλ δε ο βασιλευς υπο τε της δαιμονιας νοσου ειργομε νος, και αλλως προς
μεταχειρησιν πραγματων νωθρος τις ων και αμβλυς, σχημα μεν ειχε της βασιλειας
και ονομα, η δε των πρα γματων ενεργεια απασα πολιτικων τε και στρατιωτικων εν
ταις χερσιν ην του Ἰωαννου. ευθυς ουν προχειριζεται τον αυτου αδελ φον Νικηταν
δουκα Ἀντιοχειας, ον απελθοντα εισελθειν εν τηι πολει ου συνεχωρησαν οι
Ἀντιοχεις· προ μικρου γαρ φορολογος τις, Σαλιβας την προσηγοριαν, τα κατ' αυτους
επιτετραμμενος και βαρεως τοις ανθρωποις προσενηνεγμενος κτεινεται παρα του
δημου των Ἀντιοχεων. δια γουν τον τουτου φονον, ινα μη τι και ανηκεστον
παθωσιν, οι Ἀντιοχεις δεδιοτες απεκλεισαν τωι Νι κηται την εισοδον. ορκοις δε
τουτου πιστωσαμενου ως αμνηστια κακων αυτοις εσεται και ουδεν ουδεις πεισεται
αχαρι δια τον του Σαλιβα φονον, συγχωρουσι την εισοδον. ο δε της πολεως επει
λημμενος και κυριος των πραγματων γενομενος, ολιγα η ουδεν των ορκων
φροντισας, αμφι μεν τους ανδρας ρʹ απεκτεινεν απο τεμων τε και ανασκολοπισας,
ενδεκα δε τους προυχοντας ζαπλου τους ανδρας και γενει περιφανεις δημευσας, ων
κορυφαιος ην ο πατρικιος Ἐλπιδιος, δεσμιους εκπεμπει προς το Βυζαντιον, γρα ψας
τωι αδελφωι Ἰωαννηι μη δια τον του Σαλιβα φονον κωλυθη ναι αυτωι την εις την
πολιν εισοδον, αλλα δια την εις τον ∆αλασ σηνον ευνοιαν. τουτο της
προαποκειμενης υπονοιας κατα του ∆αλασσηνου τωι Ἰωαννηι ζωπυρον εγεγονει και
εις πυρσον ανηπτετο. και ευθυς αγεται εις τον βασιλεα, και κατα την τριτην 2.511
του Αυγουστου μηνος της δευτερας ινδικτιωνος εν τηι νησωι Πλατηι περιοριζεται.
βαλλεται δε και εν τινι πυργωι ο επι θυγατρι γαμ βρος αυτου Κωνσταντινος ο
∆ουκας, οτιπερ επεβοατο την αδικιαν και την παραβασιν των ορκων εξηλεγχε και
τον θεον εμαρτυρετο. επαθον δε δι' αυτον και ανδρες τρεις των εκ της μικρας Ἀσιας
ευγενεις και πλουσιοι, ο Γουδελης, ο Βαιανος και ο λεγομενος Προβατας,
δημευθεισης της ουσιας αυτων και Κωνσταντινωι τωι του βασιλεως αφορισθεισης
αδελφωι. τοτε και Συμεων πρωτο βεστιαριος, ο των θεραποντων του βασιλεως εις
Κωνσταντινου, οτι μη ηρεσκετο τοις δρωμενοις, αλλα την εις τον ∆αλασσηνον
αδικιαν επεβοατο και την των ορκων αθετησιν των βασιλειων, διωκεται και της
πολεως, καν τωι Ὀλυμπωι γενομενος την κοσμι κην απεθετο τριχα, καρεις εν τωι παρ'
αυτου νεουργηθεντι μο ναστηριωι. Τωι δ' αυτωι ετει και σεισμου γενομενου κακως
επαθον τα Ἱεροσολυμα, τεθνηκοτων ανθρωπων πολλων εν τοις των εκκλη σιων και
των οικιων συμπτωμασι, σειομενης της γης αχρι τεσσα ρακοντα ημερων. τωι δε
Σεπτεμβριωι μηνι του #22 φμγʹ ετους, ινδικτιωνος γʹ, στυλος πυρος εφαινετο κατα
την ευαν, την κορυ φην κεκλιμενην φαινων προς μεσημβριαν. καθ' ας ημερας και οι
Σαρακηνοι ηιραν τα Μυρα. εξεδιωξαν δε και οι Βερροιαιοι οι και Χαλεπιται τον παρα
του βασιλεως πεμφθεντα αυτοις αρμο στην. και Παγκρατιος δε ο Ἀβασγος, Ῥωμανον
τον βασιλεα δηθεν εκδικων ως θειον της γυναικος αυτου, την τε προς Ῥω 2.512
μαιους ειρηνην απειπατο και τα πρυην δοθεντα καστρα και φρου ρια απαντα
ανεκτησατο. περαιωθεντες δε και τον Ἴστρον οι Πατζινακαι πασαν εληΐσαντο την
 
 
 

486
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μυσιαν αχρι Θεσσαλονικης, και τα των Ἄφρων πλοια τας Κυκλαδας ου μικρως
ελυμηναντο. ων ουδεμια φροντις ην τωι Ἰωαννηι, μονην δ' εμμονον ασχολιαν ειχεν
οπως αν ο ∆αλασσηνος ασφαλως τηροιτο και μη τας αυτου λαθοι διαδρας
πλεκτανας. και δητα μεταγαγων απο της νησου Πλα της αυτον πυργωι καθειργνυσιν
ασφαλει, επιστησας αυτωι φρου ρους ουκ αγεννεις. μεταστελλεται δ' εξ Ἐδεσσης και
Γεωργιον πατρικιον τον Μανιακην, και τουτον μεν αρχειν εκπεμπει της ανω Μηδιας
και της Ἀσπρακανιας, εν Ἐδεσσηι δε πεμπει Λεοντα τον Λεπενδρηνον. ελκους δε
διανεμομενου το του ορφανοτροφου στομα και πασης ιατρικης τεχνης απειρηκυιας,
οναρ αυτωι επιστας ο μεγας εν θαυμασι Νικολαος ηκειν εν Μυροις την ταχιστην εκε
λευεν ως εκεισε τευξομενον θεραπειας. ο δε θαττον η λογος εκεισε φοιτησας, και
μυροις και αλλαις πολυτελειαις τον του μεγαλου θειον δεξιωσαμενος ναον, και
τειχει περικλεισας οχυρωτατωι την των Μυρεων μητροπολιν, θεραπειας τυχων
επανεισιν υγιης. Νικητα δε του στρατηγουντος εν Ἀντιοχειαι της Συριας κα
ταστρεψαντος την ζωην, ατερος των αδελφων ο Κωνσταντινος καθισταται τουτου
διαδοχος, και Γεωργιος ο λοιπος πρωτοβε στιαριος γινεται, του Συμεων, ως ειπομεν,
το μοναδικον ενδυσα μενου σχημα. ελευθεροι δε και τους καθειργμενους Ἀντιοχεις
2.513 της χρονιας καθειρξεως ο βασιλευς, αναγαγων και προς το του Καισαρος
περιοπτον υψος Μιχαηλ τον της εαυτου αδελφης Μα ριας υιον. αποκλαιομενος δε
και την εις τον βασιλεα Ῥωμανον αχρι τελους διετελεσεν αμαρταδα, τον θεον
ιλασκομενος δια αγα θοεργιων και των εις τους πενητας μεταδοσεων, μοναστηρια τε
εκ καινης ανεγειρων και μοναχους εγκατοικιζων, και αλλας πραξεις επιτελων ου
μεμπτας. αυται δ' αν ησαν ανυσιμοι, ει την τε βασιλειαν απερριψε δι' ην τα τοσαυτα
κακα και την μοιχαλιδα απωσατο, και καθ' εαυτον απεκλαιετο την αμαρτιαν.
τουτων δε μηδεν πεπραχως, αλλ' εκεινηι τε συνων και της βασιλειας ολο σχερως
αντεχομενος κακ των δημοσιων και κοινων τας δοκουσας ευποιιας αποπληρων, ειθ'
υπολαμβανων τυχειν συγχωρησεως, ανοητον ελογιζετο το θειον και αδικον,
αλλοτριοις χρημασιν ωνου μενον την μετανοιαν.
Τωι δε #22 φμγʹ ετει, ινδικτιωνος γʹ, Μαΐωι μηνι, Ἄφροι και Σικελοι
καταδραμοντες τας Κυκλαδας και τα του Θραικησιου πα ραλια τελευταιον
κατεπολεμηθησαν υπο των εκεισε φυλαττοντων, και πεντακοσιοι μεν ζωντες ως
βασιλεα ηχθησαν, οι δε λοιποι παντες ανεσκολοπισθησαν εν τηι παραλιαι απο
Ἀτραμυτιου και μεχρι Στροβιλου. πεμπει δε και πρεσβευτην ες Σικελιαν Ἰωαννης
Γεωργιον τον Προβαταν, περι ειρηνης διαλεξομενον τωι ταυτης αμηρευοντι· ος
απελθων και δεξιως διαλεχθεις, ειληφως τον του αμηρα υιον ηγαγεν εις τον
βασιλεα. κατα τουτον τον χρονον 2.514 χασματα γεγονεν εν Βουκελλαριοις σεισμου
γεγονοτος, και κατε ποθησαν ολοκληρα χωρια πεντε. ενθα συνεβη και Νικηφορον
προεδρον τον Κωνσταντινου του βασιλεως ευνουχον διατριβοντα μικρου δειν
κινδυνευσαι, διαφυγοντα δε παρ' ελπιδα τον κινδυνον αποκαρηναι μοναχον εν τηι
μονηι των Στουδιου. Ἀπολαφαρ δε Μουχουμετ ο Σικελιας αρχων, ομαιχμιαν μετα του
βασιλεως θεμενος, ετιμηθη μαγιστρος. του δε αδελ φου αυτου Ἀποχαψ ανταραντος
αυτωι κατισχυομενος εις την βα σιλεως βοηθειαν καταφευγει. και δη στελλεται μετα
δυναμεως εν Λογγιβαρδιαι Γεωργιος πατρικιος ο Μανιακης στρατηγος αυτο κρατωρ,
συν αυτωι δε και αρχων του στολου Στεφανος ο πατρι κιος, ο επ' αδελφηι γαμβρος του
βασιλεως. Σαρακηνων δε Ἄφρων και Σικελων μετα σκαφων ουκ ολιγων
επιδραμοντων τας νησους και την παραλιον, ο Κιβυρραιωτων στρατηγος
Κωνσταντινος ο Χαγε συμπλακεις αυτοις μετα του εγχωριου στολου ετρεψατο κατα
κρατος, και πεντακοσιους μεν αιχμαλωτους πεμπει τωι βασιλει, τους δε λοιπους
κατεποντισεν. αφορητου δε παγετου γενομενου και του Ἴστρου κρυσταλλωθεντος οι
 
 
 

487
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πατζινακαι περαιωθεντες ου μικρως την Μυσιαν και Θραικην μεχρι Μακεδονιας
εκακωσαν. επηλθε δε παλιν ακρις τοις Θραικησιοις, και κακως διεθετο τους καρπους.
Τωι #22 φμδʹ ετει, ινδικτιωνος ιδʹ, δια του εαρος τρεις εισβο λας ποιησαμενοι οι
Πατζινακαι κατα Ῥωμαιων αρδην τα παρα 2.515 τυχοντα ηφανισαν, ηβηδον τους
αλισκομενους αναιρουντες και τιμωριαις τους αιχμαλωτους υποβαλλοντες
ανεκδιηγητοις. ειλον δε και στρατηγους πεντε ζωγριας, Ἰωαννην τον ∆ερμοκαΐτην,
Βαρδαν τον Πετζην, Λεοντα τον Χαλκοτουβην, Κωνσταντινον τον Πτερωτον και τον
Στραβοτριχαρην Μιχαηλ. ετελευτησαν δε και οι των Ῥως αρχοντες, Νοσισθλαβος
και Ἱεροσθλαβος, και αρχειν προεκριθη των Ῥως συγγενης των τελευτησαντων Ζινι
σθλαβος. και η Σερβια Ῥωμαιων αφηνιασασα μετα θανατον Ῥωμανου του βασιλεως
αυθις εσπεισατο. Ἄμερ δε του της Αιγυ πτου αμερμουμνη τελευτησαντος, η γυνη
αυτου Χριστιανη ουσα διαπρεσβευεται αμα τωι υιωι προς βασιλεα περι ειρηνης· ης
απο δεξαμενος την προαιρεσιν ο βασιλευς σπονδας τριακοντουτεις εθετο μετ' αυτης.
∆εκεμβριωι δε μηνι, ινδικτιωνος ιεʹ, ετους #22 φμεʹ, κατα την ιηʹ του μηνος, περι
τεταρτην ωραν της νυκτος, γεγονασι σει σμοι τρεις, δυο μικροι και εις μεγας.
Γεωργιου δε πατρικιου του Μανιακη εξ Ἐδεσσης, ως ειπομεν, μετατεθεντος και του
Λε πενδρηνου εν αυτηι αρχειν ταχθεντος, οι κατοικουντες την Μεσο ποταμιαν
Ἄραβες κοινοπραγιαν θεμενοι επηλθον τηι Ἐδεσσηι και επολιορκουν την πολιν. και
μικρου δειν εαλω, ει μη Κωνσταν τινος ο του βασιλεως αδελφος βοηθειαν
αποχρωσαν εξ Ἀντιοχειας πεπομφως ταυτην παρ' ελπιδας ερρυσατο· ον ο βασιλευς
του εργου αποδεξαμενος δομεστικον προβαλλεται των σχολων της ανα 2.516 τολης.
προχειριζεται δε και Νικομηδειας επισκοπος Ἀντωνιος ο Παχης ευνουχος, κατα
γενος προσηκων τωι βασιλει, μηδεν αξιον εχων επισκοπου, αλλα βουν αφωνιας επι
τηι γλωσσηι φερων. αυ χμου δε γενομενου ως επι μηνας ολους εξ μη καταρραγηναι
υετον, λιτανειαν εποιησαντο οι του βασιλεως αδελφοι, ο μεν Ἰωαννης βασταζων το
αγιον μανδυλιον, ο μεγας δομεστικος την προς Αυ γαρον επιστολην του Χριστου και
ο πρωτοβεστιαριος τα αγια σπαργανα· και πεζηι οδευσαντες απο του μεγαλου
παλατιου αφι κοντο αχρι του ναου της υπεραγιας θεοτοκου των Βλαχερνων. εποιησε
δε και ετεραν λιτην ο πατριαρχης συν τωι κληρωι. ου μονον δε ουκ εβρεξεν, αλλα και
χαλαζα παμμεγεθης καταρραγεισα συν ετριψε τα δενδρα και τους κεραμους της
πολεως. σιτοδειας δε κατασχουσης την πολιν αποστειλας ο Ἰωαννης εξωνησατο απο
Πε λοποννησου και Ἑλλαδος σιτου χιλιαδας ρʹ, και δι' αυτων τους πολιτας
παρεμυθησατο. Ἐν δε Σικελιαι των δυο αδελφων, ως ειρηται, στασιαζοντων και του
Ἀπολαφαρ υπερισχυοντος, ετερος των αδελφων τον της Ἀφρικης αμερα Ουμερ εις
συνεργιαν καλει· και ος υπισχνειται συμμαχησειν, ει κατασχεσιν εν τηι νησωι λαβηι
τινα. προθυμως δε του Σικελου κατανευσαντος εις τουτο αφικνειται, και συμπλακεις
τωι Ἀπολαφαρ ετι δυναμεως της μετα του πατρικιου Γεωργιου υστερουσης του
Μανιακη της εις συμμαχιαν τουτου πεμφθεισης, 2.517 τρεπεται τουτον κατα κρατος.
ο δε προς τον αρχοντα Λογγι βαρδιας καταφυγων Λεοντα τον Ὦπον ᾔτει βοηθειαν·
και ος ην ειχε δυναμιν εκ του παρεικοντος συναθροισας περαιουται εις Σι κελιαν, και
πολλακις συμβαλων τωι των Ἄφρων αρχηγωι και υπερτερησας ανεκοψε τουτον της
ασχετου ορμης. ειτα μαθων ως οι αδελφοι σπενδονται και μελλουσιν ενωθεντες
επιθεσθαι Ῥω μαιοις, διαπεραιουται παλιν εις Ἰταλιαν, αιχμαλωτων Ῥωμαιων αμφι
τας ιεʹ χιλιαδας εν τοις πλοιοις συνεισελθοντων αυτωι και απελθοντων εις Ἰταλιαν
και αυθις οικαδε διαπερασαντων. αδειας ουν δραξαμενος ο Καρχηδονιος επεκειτο τηι
Σικελιαι και κατα πολ λην αδειαν αυτην εκεραιζε. και τα μεν κατα Σικελιαν ειχεν
ουτως. Ἐκτοπως δε του Ἰωαννου του θρονου του Κωνσταντινου πολεως ερωντος,
κοινοπραγησαντες ο της Κυζικου ∆ημητριος, Ἀντωνιος ο Νικομηδειας, ο της Σιδης
 
 
 

488
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και Ἀγκυρας οι αυταδελφοι συν αλλοις μητροπολιταις εβουλευσαντο του θρονου
καταγα γειν τον Ἀλεξιον και αντ' αυτου τον Ἰωαννην τωι θρονωι εγκαταστησαι. προς
ους Ἀλεξιος ο πατριαρχης μετα του λοιπου μερους της εκκλησιας μηνυματα
εκπεμπει, δηλουντα "επειδη, ως φατε, ου ψηφωι αρχιερεων, αλλα προσταξει
Βασιλειου του βασιλεως επεβην του θρονου ακανονιστως, καθαιρεθητωσαν ους
εχειροτο νησα μητροπολιτας επι ενδεκα προς τωι ημισει χρονους την εκκλη σιαν
ιθυνας, αναθεματισθητωσαν δε και ους εστεψα τρεις βασι 2.518 λεις, και εξισταμαι
τωι βουλομενωι του θρονου." ταυτην δεξα μενοι την αγγελιαν οι περι τον ∆ημητριον,
και αισχυνης και δεους πλησθεντες (ησαν γαρ οι πλειους υπ' αυτου
χειροτονηθεντες), ησπασαντο σιωπην, και λοιπον ο Ἰωαννης επεσχε την επι τηι κα
τασχεσει του θρονου ορεξιν.
Τωι δε #22 φμ ʹ ετει, ινδικτιωνος ʹ, ημεραι Νοεμβριου βʹ, γεγονε σεισμος περι
ωραν ιʹ της ημερας, και διετελεσεν η γη σειο μενη αχρις ολου του Ἰανουαριου μηνος.
γεγονε δε και λιμος κατα τε Θραικην και Μακεδονιαν, Στρυμονα και Θεσσαλονικην,
και μεχρι Θετταλιας. καταβοησαντων δε των κληρικων Θεσσα λονικης Θεοφανους
του μητροπολιτου ως αποκρατουντος τας συνη θεις σιτησεις αυτων, ο βασιλευς τηι
Θεσσαλονικηι ενδιατριβων λο γοις παραινετικοις εκεχρητο προς αυτον, και παρηινει
μη αποστε ρειν τον της εκκλησιας λαον των απο νομου σιτηρεσιων. του δε
τραχυνομενου και μη υπεικοντος, εγνω δειν ο βασιλευς απατηι περιελθειν αυτον και
κολασαι την απληστιαν αυτου. πεμπει ουν τινα των υπηρετουντων αυτωι, εξαιτων
εκδανεισαι οι κεντηναριον εν, μεχρις αν εκ Βυζαντιου χρυσιον διακομισθειη. ο δε
ενωμο τως απηρνησατο μη εχειν πλην τριακοντα λιτρων. και τουτον μεν εκποδων
μεθιστησιν ο βασιλευς, αποστειλας δε και τα ταμιεια αυτου διερευνησαμενος ευρε
χρυσιου κεντηναρια τριακοντα και τρια· εξ ων διδωσι μεν τοις κληρικοις τα
οφειλομενα απο πρωτου ετους της αρχιερωσυνης του Θεοφανους εως της ενεστωσης
ωρας, 2.519 τα δε λοιπα πενησι διανεμει, και τον μητροπολιτην εξωθει της
εκκλησιας και εν τινι κτηματι περιοριζει. εφιστησι δε Προμηθεα τηι μητροπολει, παρ'
ου και ουτος σιτηρεσια λαμβανειν τετυπωτο και καθ' εαυτον διαγειν. Παγκρατιου δε
του εξουσιαστου Ἀβασγιας σφοδρως επι κειμενου τωι κατεπανω Ἰβηριας τωι Ἰασιτηι, ο
Ἰωαννης μετα τωνταγματων της εω παντων τον δομεστικον Κωνσταντινον των σχο
λων, τον αυτου αδελφον, εκπεμπει, καθυποσχομενος συνεκπεμ ψαι τουτωι και τον
∆αλασσηνον, ως αν εχηι τουτον συμβουλον και παραστατην εν τοις πολεμοις. τουτο
δε ουκ εποιησε, και λοιπον απρακτος ο δομεστικος υπενοστησε. Μελλοντος δε του
Ἰωαννου καθαρσιου μετασχειν φαρμα κου, γνουσα τουτο Ζωη η βασιλις δια τινος
των οικειοτατων αυτηι ευνουχων του λεγομενου Σγουριτζη δωροις υποφθειρει τον
ιατρον ουκ ολιγοις, υποσχομενη ες βιου τε περιφανειαν αξειν αυτον και πλουτου
υπεροχην, ει κερασει τωι φαρμακωι και δηλητηριον. παι δαριου δε τινος των
υπηρετουμενων τωι ιατρωι μηνυσαντος το σκευωρημα τωι Ἰωαννηι, και της επιβουλης
ελεγχθεισης, ο μεν ιατρος εις Ἀντιοχειαν την αυτου πατριδα εξοριζεται, ο δε το δη
λητηριον συσκευασαμενος Κωνσταντινος πρωτοσπαθαριος ο Μου κουπελης
εξωθειται της πολεως, και η βασιλις εν υποψιαις εκειτο μειζοσιν. 2.520 Ἄρτι δε και
Γεωργιου πατρικιου του Μανιακη την Σικε λιαν καταλαβοντος, οι ταυτης αρχοντες
και αυταδελφοι σπεισα μενοι προς αλληλους εσπευδον απελασαι τουτον της νησου.
διο και συμμαχιαν εξ Ἀφρικης μετεπεμψαντο χιλιαδας πεντηκοντα· ης ελθουσης
γινεται συμβολη κραταια κατα τα λεγομενα Ῥη ματα, και τρεπεται κατα κρατος τους
Καρχηδονιους ο Μανιακης, τοσουτου γενομενου φονου ως τον παραρρεοντα
ποταμον πλημμυ ρησαι τωι αιματι. μετα δε ταυτα ειλε πολεις Σικελικας ιγʹ, και κατα
μικρον προιων πασαν εχειρωσατο την νησον. Τωι δε #22 φμ ʹ ετει, ινδικτιωνος ʹ,
 
 
 

489
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονεν επιβουλη κατα της πολεως Ἐδεσσης· και μικρου δειν εαλω, ει μη θεος διεσω
σατο. στρατηγουντος γαρ εν αυτηι του πρωτοσπαθαριου Βαρα σβατζε του Ἴβηρος,
αρχοντες των Ἀραβων ιβʹ, ιππεις εχοντες φʹ και καμηλους φʹ, κιβωτια φερουσας
χιλια ενδοθεν εχοντα δισχι λιους οπλιτας, την Ἔδεσσαν κατειληφασι, φασκοντες ως
βασιλεα απιεναι δωρα κομιζοντες. ην δε αυτοις η ορμη ενδον της πολεως εισαγαγειν
τα κιβωτια και νυκτωρ τους οπλιτας εκβαλειν και κατα σχειν την πολιν. ο δε
στρατηγος τους μεν αρχοντας φιλοφρονως εδεξατο και ειστια, τους δε ιππεις και την
αποσκευην εξωθεν διαιτασθαι εκελευσε. πενης δε τις Ἀρμενιος μεταιτων, ενθα
ηυλιζοντο οι Σαρακηνοι γενομενος, ηκουσε τινος των εν τοις κι βωτιοις (ᾔδει γαρ
και την των Σαρακηνων διαλεκτον) διερωτων τος τινος οποι παρεισι, και δραμων
απηγγειλε τωι στρατηγωι. ο 2.521 δε τους αρχοντας εσθιειν εασας εξηλθε μεθ'
οπλιτων, και διαρρη ξας τα κιβωτια και τους οπλιτας ενδον ευρων απαντας αρδην
απεσφαξε συν τοις ιππευσι και τοις καμηλοκομοις· ειτα προς την πολιν υποστρεψας
τους μεν ενδεκα των αρχοντων απεκτεινεν, ενα δε τον κρειττονα αγγελον των
γεγονοτων επ' οικου απεστειλεν, αποτεμων χειρας αυτωι και ωτα και ρινα. Τωι δε
#22 φμζʹ ετει, ινδικτιωνος ζʹ, επιτεινων το προς τον ∆αλασσηνον εχθος ο Ἰωαννης
υπεροριζει και Θεοφανην πατρικιον τον αδελφον αυτου, και τον ετερον αδελφον
αυτου τον πατρικιον Ῥωμανον, και Ἀδριανον τον ανεψιον αυτου και τους λοιπους
τους κατα γενος αυτωι εγγιζοντας· εσπευδε γαρ αρδην αφανισαι το γενος αυτου.
ποριμωτατος δε ων προς ην αν τις ειποι κακιαν, πασαν εφευ ρεν οδον αδικιας,
προσθεις επεκεινα των δημοσιων τελεσματων διδο ναι εκαστον των χωριων υπερ
αερικου κατα την ποιοτητα και ισχυν αυτων, τωι μεν νομισματα τεσσαρα τωι δε εξ
αχρι των εικοσι, και αλλους πορους αισχρους του κερδαλεου χαριν, ους και
καταλεγειν αισχυνη. ο δε βασιλευς κατατεινομενος υπο του δαιμονος και μη
ευρισκων ελευθεριαν, επεμψεν εν πασι τοις θεμασι και εν ταις νησοις τοις μεν
πρεσβυτεροις ανα νομισματα δυο, τοις δε μονα χοις ανα νομισμα εν. εβαπτιζε δε και
παιδας αρτιγενεις, διδους ανα νομισμα εν και μιλιαρισια τεσσαρα. αλλ' ουδεν
τουτων ωνη σεν αυτον· μαλλον γαρ επετεινετο το κακον, συνεπιλαβομενης και
νοσου υδρωπικης. κατα τουτον τον χρονον και σεισμοι γεγονασι 2.522 συνεχεις και
ομβρων επικλυσις σφοδρα. επεκρατησε δε και εν τισι των θεματων το της κυναγχης
νοσημα, ως αδυνατειν τους ζωντας εκφερειν τους τεθνεωτας. Φεβρουαριου δε μηνος
βʹ, ινδικτιωνος ηʹ, ετους #22 φμηʹ, γεγονε σεισμος φρικωδης, και επαθον μεν και
αλλοι τοποι και πολεις, εγενετο δε η Σμυρνα ελεεινον θεαμα, καταπεσοντων των
καλλιστων οικοδομηματων αυτης και πολλους των οικητορων ανα λωσαντων. Ἐν
δε Σικελιαι αναλαβων παλιν εαυτον ο Καρχηδονιος, και δυναμιν πολλωι μειζονα της
προτερας αθροισας, ερχεται προς Σικελιαν τον Μανιακην εκειθεν εξωθησων. και
στρατοπεδευσαμενος εν τινι πεδιαδι υπτιαι και αναπεπταμενηι (∆ραγιναι η πεδιας εκα
λειτο) εκαιροσκοπει τον πολεμον. τουτο δε μαθων ο Μανιακης, αρας τας περι αυτον
δυναμεις, υπαντιαζει, επισκηψας προτερον τωι πατρικιωι Στεφανωι τωι του βασιλεως
γαμβρωι, του στολου, ως ειπομεν, αρχοντι, ασφαλως τηρειν την παραλιον, μη πως
πολε μου κροτηθεντος τραπεις ο Καρχηδονιος λαθηι διαδρας και οικαδε
παλινοστησηι. και δη συμβαλων τρεπεται τουτον ανα κρατος. και πιπτει μεν των
Ἄφρων πληθος υπερ τας νʹ χιλιαδας, αυτος δε ο τουτων αρχων διαδρας τον
κινδυνον ερχεται εν τωι αιγιαλωι και κελητιωι επιβας και τας του Στεφανου λαθων
φυλακας απεδρασε προς την ιδιαν χωραν. οπερ μαθων ο Μανιακης εν δεινωι τε 2.523
εποιειτο, και τον Στεφανον συμμιξαντα τουτωι υβρεσι τε ατοποις κατεκλυσε και τον
σειρομαστην ανατεινας επαισεν αυτον κατα της κεφαλης ουκ ολιγας, ραιθυμον
αποκαλων και ανανδρον και των του βασιλεως προδοτην πραγματων. ο δε μη
 
 
 

490
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενεγκων μετριως τον προπηλακισμον και την υβριν γραμματα πεμπει ταχυ προς τον
ορφανοτροφον, μηνυοντα ως αποστασιν ειη μελετων ο Μανιακης κατα του
βασιλεως. και ο μεν ευθυς δεσμιος εις την βασιλιδα εισαγεται και καθειργνυται συν
Βασιλειωι πατρικιωι τωι Θεοδωρο κανωι, η δε πασα της αρχης εξουσια ες τον Στεφανον
μετατιθεται, συνεκπεμφθεντος αυτωι και τινος ευνουχου Βασιλειου πραιποσιτου του
Πεδιαδιτου· οιτινες ουκ εν βραχει τα πραγματα διεφθαρκα σιν, αισχροκερδειαι και
δειλιαι και ραιστωνηι καταπροδοντες την Σικελιαν. ο γαρ Μανιακης αιρων τας της
νησου πολεις ακροπο λεις εν αυταις ωικοδομει και φρουρους εφιστα τους ικανους,
ινα μη οι εγχωριοι δυναιντ' αν εξ επιβουλης ανακτασθαι τας πολεις· τουτου δε
δεσμιου, ως ειρηται, εις το Βυζαντιον αναχθεντος, της ολιγωριας και ραιθυμιας των
αρχοντων καταδραμοντες οι εγχω ριοι, και δυναμιν Καρχηδονιων προσειληφοτες,
επιτιθενται ταις πολεσι, και τας τε ακρας κατεσκαψαν των φρουρων κρατησαντες,
και τας πολεις πασας επανεσωσαντο πλην Μεσηνης· ταυτην γαρ ελαχε φρουρειν ο
πρωτοσπαθαριος ο και του ταγματος αρχων των Ἀρμενιακων, Κατακαλων ο την
επωνυμιαν Κεκαυμενος, τριακο σιους ιπποτας εχων μεθ' εαυτου και πεντακοσιους
πεζους. σπευ 2.524 δοντες ουν οι νησιωται μηδε ζωπυρον υπολειφθηναι Ῥωμαικης
δυναμεως εμφωλευον τηι νησωι, παντα τον οπλον κινησαι δυναμε νον αθροισαντες
και συμμαχικον ουκ ολιγον Καρχηδονιων, απελ θοντες εν Μεσηνηι την πολιν
περιεστοιχισαν. του δε κλεισαντος τας πυλας επι τρεις ημερας και μηδενα προπηδαν
εωντος της τα φρου, αλλα δοκησιν δειλιας παρεσχηκοτος, καταφρονησαντες οι
Σαρακηνοι αδεως τε εσκεδαννυντο και νυκτωρ και μεθ' ημεραν εν ποτοις και αυλοις
και κυμβαλοις ησαν, ως ταχα της πολεως ες την αυριον μελλουσης αλωσεσθαι.
ημεραι δε τεταρτηι, καθ' ην ειω θαμεν εκτελειν την πεντηκοστην, κατανοησας ο
Κεκαυμενος την αμελειαν και ραιθυμιαν των Σαρακηνων, και οτι εν πολληι αμερι
μνιαι διαγουσιν ουδενα λογον των εντος του τειχους ποιουμενοι, τον εαυτου
παραθαρρυνας λαον και την αναιμακτον τοις ιερευσιν επιτελεσαι κελευσας θυσιαν,
και των θειων αμα πασι μετεσχηκως μυστηριων, περι ωραν αριστου τας της πολεως
πυλας αναπετασας προσρηγνυται μετα μεγιστης ρυμης τοις εναντιοις μεθυουσι και
καρηβαρουσιν, αυτος πρωτος μετα των συν αυτωι επι την σκηνην εξιππασαμενος
Ἀπολαφαρ του της νησου αρχοντος. και ουτος μεν ευθυς αναιρειται, ακροσφαλης
υπο μεθης υπαρχων, διαρρη γνυται δε και η αυτου σκηνη· επιπτον δε και οι αλλοι
των Σαρα κηνων κατα τας σωρειας υπο μεθης σφαλλομενοι, και τωι απροσ δοκητωι
της επιθεσεως μηδ' ολως προς αλκην αποβλεψαι ισχυσαν τες.
Γινεται ουν τροπη ολου του στρατοπεδου, των Σαρακηνων υπ' αλληλων
συμπατουμενων και αναιρουμενων, ως πληρωθηναι 2.525 νεκρων το πεδιον και τας
εγγιστα φαραγγας και τους ποταμους, ως εκ τοσουτων μυριαδων ολιγους πανυ εν
Πανορμωι διασωθηναι. εληφθη δε και το στρατοπεδον απαν, χρυσου και αργυρου και
μαργαρων γεμον και πολυτελων λιθων, ους, ως λεγεται, μεδιμνοις οι στρατιωται
διεμοιρασαντο. και ουτω μεν η πασα Σικελια δι' ολιγου χειρωθεισα παρα του
Μανιακη, εν βραχει χρονωι αμελειαι και κακοτητι στρατηγων γεγονε παλιν υπο
Σαρακηνους, μο νης της Μεσηνης περιλειφθεισης καθ' ον τροπον ειρηκαμεν, του
Στεφανου και του Πεδιαδιτου φυγοντων εν Λογγιβαρδιαι. και τα μεν εν Σικελιαι
εφερετο ταυτηι. Ὁ δε βασιλευς Μιχαηλ τηι Θεσσαλονικηι ως τα πολλα διε τριβε,
προσλιπαρων τωι ταφωι του καλλινικου μαρτυρος ∆ημη τριου και απαλλαγην
ευρεσθαι της νοσου γλιχομενος. και ηπτετο μεν των πραγματων ουδ' οπωστιουν, ο
τι μη πασα αναγκη, εφε ρετο δε η διοικησις και των κοινων μεταχειρησις υπο
Ἰωαννου· και ουδεν ειδος βεβηλον και παρανομον επινοιας παρελειφθη ο μη
εξευρεν εις συντριμμον και κακωσιν των υπο χειρα. καταλεγειν δε εκαστον τουτων
 
 
 

491
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αθλος Ἡρακλειος. και διεκειντο παντες αν θρωποι υπο της βαρειας ταυτης
τυραννιδος αγομενοι επι πολυ θεοκλυτουντες και απαλλαγην εξαιτουμενοι. εσειε δε
και συνεχως ο θεος, και δειματα και φοβητρα κατειχε την οικουμενην, εν ουρανωι
κομητων επιτολαι, εν αερι ανεμοι και ομβροι ραγδαιοι, 2.526 εν γηι δε βρασμοι και
κλονοι. ταυτα δε προεμηνυον, οιμαι, την μελλουσαν οσον ουδεπω γενεσθαι
καταστροφην των τυραννων. Μαΐωι δε μηνι του #22 φμηʹ ετους, ινδικτιωνος ηʹ, η
αδελφη του βασιλεως Μαρια, μητηρ δε του Καισαρος, απεισιν εν Ἐφεσωι εις
προσκυνησιν του ηγαπημενου. και εν τωι διιεναι πολλα των παραλογως
πραττομενων μαθουσα, υποστρεψασα εις το Βυζαν τιον απηγγειλε παντα τωι αδελφωι
Ἰωαννηι, και παρεκαλει αναστο λην τινα γενεσθαι της πονηριας· ο δε μετα γελωτος
αυτην απ επεμψατο, γυναικεια φρονειν ειπων, και αγνοειν οσων η πολιτεια δειται
Ῥωμαιων. εν Θεσσαλονικηι δε, ως ειπομεν, τωι βασιλει διατριβοντι χρυσιου ο
Ἰωαννης επεμψε κεντηναρια δεκα, υπο στροβιλων δε πνευματων αρπασθεν το
πλοιον τοις Ἰλλυρικοις προσερραγη αιγιαλοις και συνετριβη· το δε χρυσιον αφειλετο
Στε φανος ο και Βοισθλαβος, ο των Σερβων αρχων, προ μικρου της πολεως αποδρας
και τον τοπον των Σερβων κατεσχηκως, Θεοφιλον εκειθεν τον Ἐρωτικον απελασας.
ο δ' Ἰωαννης ωνιον προτιθεμενος τας αρχας, και πασι χαλινον ενδιδους αδικιας,
μυριων συμφορων ενεπλησε την οικουμενην, αδεως των κριτων φορολο γουντων
τους εγχωριους, και μηδενος επιστροφην ολως τιθεμενου των γινομενων. Ὁ δε
βασιλευς εν Θεσσαλονικηι μαθων την του χρυσιου απωλειαν, γραφει τωι Στεφανωι
εκπεμψαι προς αυτον το ιδιον και μη θελησαι αυθαιρετον ανελεσθαι πολεμον. του δε
μηδεμιαν ποιησαμενου επιστροφην, στρατον ο βασιλευς εκπεμπει κατ' αυ 2.527 του,
αρχοντα εκτομιαν Γεωργιον εχοντα τον Προβαταν. ο δε τον τοπον καταλαβων, και
δυσχωριαις και φαραγξι και δυσβατοις απερισκεπτως εμπεσων τοποις, το τε
στρατευμα ολον απωλεσε και αυτος δυσχερως διεσωθη. Τουτωι τωι ετει και η
αποστασια γεγονε Βουλγαριας τουτον τον τροπον. Πετρος τις Βουλγαρος, ∆ελεανος
την προσηγοριαν, δουλος Βυζαντιου τινος ανδρος αποδρας εκ της πολεως επλανατο
εν Βουλγαριαι, και κατηντησεν αχρι Μωραβου και Βελεγραδων (φρουρια δε ταυτα
της Παννονιας κατα την περαιαν του Ἴστρου διακειμενα και γειτονουντα τωι κραληι
Τουρκιας), και υιον εαυτον εφημιζε Ῥωμανου του υιου του Σαμουηλ, και το γενος
ανεσειε των Βουλγαρων, προ ολιγου τον τραχηλον υποβαλον τηι δουλειαι και λιαν
οριγνωμενον ελευθεριας. διο και πιστευσαντες τοις παρ' αυτου λεγομενοις βασιλεα
τε αυτον αναγορευουσι Βουλγαριας, και αραντες εκειθεν δια τε Ναισσου και των
Σκουπιων, της μητροπο λεως Βουλγαριας, ιεντο ανακηρυττοντες και
ανευφημουντες του τον, και παντα τον παρευρεθεντα Ῥωμαιον ανηλεως και απαν
θρωπως αναιρουντες. οπερ μαθων Βασιλειος ο Συναδηνος, στρατηγος ∆υρραχιου
τυγχανων, αρας τας εγχωριους δυναμεις εσπευδεν απαντησαι τωι ∆ελεανωι πριν η επι
μεγα αρθηναι το κα κον και πυρκαιαν αναφθηναι. γενομενος δε κατα την λεγομενην
∆εβρην, και προσκρουσας κατα τι μετα τινος των υποστρατηγων Μιχαηλ του
∆ερμοκαΐτου, διαβαλλεται ες βασιλεα ως μελετων 2.528 τυραννιδα. και ο μεν ευθυς
παραλυεται της αρχης και εν Θεσσα λονικηι αχθεις εν φυλακηι βαλλεται, στρατηγειν
δ' αντ' αυτου προχειριζεται ο ∆ερμοκαΐτης, ος απειρως και φαυλως διοικων την
αρχην εν βραχει χρονωι τα παντα ανετρεψε. πλεονεκτουμενοι γαρ οι υπ' αυτον και
αδικουμενοι, και τους εαυτων ιππους και τα αρματα αφαιρουμενοι και αλλο παν
οπερ ην αυτοις αξιον λογου, κατεξανιστανται του στρατηγου. αλλ' ο μεν, ως ᾔσθετο
επι βουλευομενος, νυκτος διαλαθων εφυγεν· οι δε τωι εκ βασιλεως δεει βαλλομενοι
αποστασιαν τε μελετωσι και τινα των συνοντων αυτοις στρατιωτων, Τειχομηρον
τουνομα, επ' ανδριαι και συνεσει μεμαρτυρημενον, βασιλεα προχειριζονται
 
 
 

492
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βουλγαριας. και λοι πον γεγονασι δυο στασεις Βουλγαρων, η μεν τον ∆ελεανον ανευ
φημουσα, θατερα δε τον Τειχομηρον. αλλ' ο ∆ελεανος γραμ ματα φιλικα προς τον
Τειχομηρον γραψας και επι κοινοπραγιαν καλεσας επεισεν ελθειν. επει δε ηνωθη τα
δυο συστηματα των Βουλγαρων, συγκαλεσαμενος απαντας ο ∆ελεανος παρεκαλει, ει
μεν πεπληροφορηνται απο του Σαμουηλ ελκειν αυτον την σειραν και υπ' αυτου
αιρουνται βασιλευεσθαι, εκποδων ποιησασθαι τον Τειχομηρον, ει δ' αποτροπον
αυτοις τουτο, αυτον μεν αποσκευα σασθαι, αρχεσθαι δε υπο του Τειχομηρου· "δυο
γαρ" φησιν "εριθακους μια λοχμη ου τρεφει, ουτε μια χωρα ευοδωθησεται υπο δυο
κυβερνωμενη αρχηγων." ταυτα δε ειποντος αυτου θορυ βος τε ηρθη πολυς, και
μονον αυτον βουλονται εχειν εφασαν αυ τοκρατορα αρχηγον. και αμα τηι βουληι
λιθους αραντες λιθολευ 2.529 στουσι τον αθλιον Τειχομηρον. και ο μεν ως εν ονειρωι
δοξας αρξαι συν τηι αρχηι καταστρεφει και την ζωην, πασα δε η εξουσια μεθισταται
εις τον ∆ελεανον. ουτος δε τας δυναμεις αρας απα σας απηιει προς Θεσσαλονικην
κατα του βασιλεως. οπερ μαθων εκεινος ασυντακτως ᾤχετο εις το Βυζαντιον,
καταλιπων πασαν την αποσκευην και την σκηνην και οσον χρυσιον ην και αργυρος
και υφασματα, απερ Μανουηλ ο Ἰβατζης, ωικειωμενος ων τωι βασιλει, προσταχθεις
αφελεσθαι και επακολουθειν, αναλαβομενος προσε χωρησε τωι ∆ελεανωι μετα και
τινος Κοιτωνιτου, ενος των θαλα μηπολων ευνουχων. Γεγονε δε και αυχμος κατα
τουτον τον χρονον, ως σχεδον αποξηρανθηναι τας αφθονους πηγας και τους
αενναους ποταμους. εγενετο δε και εμπρησμος εν τηι Ἐξαρτησει, κατα την ʹ του Αυ
γουστου μηνος, και ενεπρησθησαν αι εκεισε ισταμεναι πασαι τριηρεις μετα της
εαυτων παρασκευης. Ὁ δε ∆ελεανος αποσκευασαμενος, ως ειπομεν, τον Τειχο μηρον
και παντων των πραγματων κυριος καταστας γενναιως εξη γειτο των εργων. και
προτερον μεν αποστειλας πληθος στρατηγον εχον τον λεγομενον Καυκανον ειλε το
∆υρραχιον. απεστειλε δε και στρατιαν ετεραν εν Ἑλλαδι, στρατηγουμενην υπ'
Ἀνθιμου· ηι τινι υπαντιασας ο Ἀλλακασσευς και συμμιξας εν Θηβαις τρεπε ται, και
αναιρειται πληθος των Θηβαιων πολυ. τοτε δη και το θεμα των Νικοπολιτων, πλην
Ναυπακτου, προσερρυη Βουλγα ροις δι' αιτιαν την ρηθησεσθαι μελλουσαν.
Βυζαντιος γαρ τις ανθρωπος Ἰωαννης τουνομα, Κουτζομυτης την επωνυμιαν, πρα
2.530 κτωρ των εκεισε δημοσιων φορων πεμφθεις και βαρεως προσενη νεγμενος
τοις εγχωριοις εαυτωι τε ολεθρον προεξενησε και αποστα σεως αιτιος γεγονε τοις
Νικοπολιταις· μη φεροντες γαρ την αυτου πλεονεξιαν αποστατουσι, και αυτον μεν
εις μερη και μελη κατετε μον, αυτοι δε τον βασιλεα δυσφημησαντες Ῥωμαιων τοις
Βουλ γαροις προσεθεντο. ου τοσουτον δε δια το προς τον ∆ελεανον φιλτρον
αφηνιασαν και τον Ῥωμαικον ζυγον απερριψαν οσον δια την του ορφανοτροφου
απληστιαν και προς τας εισπραξεις υπερ βολην.
Βασιλειου γαρ του βασιλεως, οπηνικα Βουλγαρους εχειρωσατο, μη
νεοχμωσαι θελησαντος ολως μηδε τα πραγματα με τακινησαι, αλλ' επι της αυτης
μενειν καταστασεως και ουτω διεξ αγεσθαι καθως που ο Σαμουηλ διωρισατο, και
διδοναι τον ζευ γος βοων εχοντα Βουλγαρον εις το κοινον σιτου μοδιον ενα και
κεγχρου τοσουτον και οινου σταμνον ενα, ο ορφανοτροφος αντι των ειδων
νομισματα διδοσθαι διωρισατο. οπερ μη ευφορως οι εγχωριοι φεροντες, ευροντες δε
και καιρον ευκαιρον την του ∆ε λεανου επιφανειαν, την Ῥωμαικην απεσεισαντο
ηγεμονιαν και προς το αρχαιον επανεδραμον εθος. Ἐγενετο δε κατα τουτον τον
καιρον μελετη τυραννιδος κατα του βασιλεως, εξαρχον εχουσα Μιχαηλ τον
λεγομενον Κηρουλα ριον και Ἰωαννην τον Μακρεμβολιτην και αλλους ουκ ολιγους
των πολιτων, οι και δημευθεντες εξωρισθησαν. και ετερα δε τις επι συστασις γεγονε
κατα Κωνσταντινου του μεγαλου δομεστικου εν 2.531 Μεσανακτοις· ης μηνυθεισης
 
 
 

493
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτωι Μιχαηλ μεν ο Γαβρας και Θεοδοσιος ο Μεσανυκτης και αλλοι πολλοι των
ταγματικων αρχον των εκπηρουνται τους οφθαλμους, Γρηγοριον δε πατρικιον τον
Ταρωνιτην εξαρχον, ως ελεγετο, και πρωτουργον της συστασεως οντα ωμηι βυρσηι
βοος δια παντος του σωματος καλυψας ο Κων σταντινος, και μονης της αναπνοης
εξοδον αφεις και της οψεως, προς τον ορφανοτροφον απεστειλε. Σεπτεμβριωι δε
μηνι, ινδικτιωνος θʹ του #22 φμθʹ ετους, Ἀλουσιανος πατρικιος και στρατηγος
Θεοδοσιουπολεως, ο του Ἀαρων δευτερος υιος, αφνω της πολεως αποδρας τωι
∆ελεανωι προσερχεται εξ αιτιας τοιαυτης. εν Θεοδοσιουπολει και γαρ στρα τηγων
ουτος και ως αδικος κατηγορηθεις, πριν η εξετασει δοθη ναι τα κατ' αυτου λεγομενα,
απηιτηθη παρα του Ἰωαννου χρυ σιου λιτρας νʹ, προσαφηιρεθη δε και γυναικειον
χωριον, οπερ ειχεν εν τωι Χαρσιανωι καλλιστον. δεηθεις δε περι τουτου του βασιλεως
πολλα και μη τυχων επιστροφης, παντοθεν απογνους, στολην λαβων Ἀρμενιων και
ως ταχα θεραπων του Θεοδωροκανου Βασι λειου ες τον βασιλεα ες Θεσσαλονικην
απιων, λαθων απαντας εφυγε και εν Ὀστροβωι διασωζεται, εκεισε πανσυδι του
∆ελεανου εστρατοπεδευμενου τυγχανοντος. τουτον περιχαρως δεξαμενος ο
∆ελεανος (εδεδοικει γαρ μη πως προστεθωσιν αυτωι μαλλον οι Βουλγαροι ως εις
βασιλικον αιμα την αναφοραν εχοντι) και κοι νωνον ως εδοκει της βασιλειας
παρειληφως, στρατιαν αυτωι διδωσι χιλιαδας τεσσαρακοντα, απελθειν κελευσας και
εκπολιορκησαι 2.532 Θεσσαλονικην· ηρχε δε τοτε της πολεως Θεσσαλονικης ο του βα
σιλεως ανεψιος Κωνσταντινος πατρικιος. ος απελθων και ταφρον περιβαλομενος
επιμελως ειχετο της πολιορκιας. επι εξ δε ημερας αποπειρασαμενος της πολεως
ελεπολεσι και μηχαναις και παντοθεν αποκρουσθεις και τοις πασιν απειρηκως δια
προσεδρειας εδοκει ανυσαι το σπουδαζομενον. μιαι δε των ημερων τωι ταφωι του με
γαλου μαρτυρος ∆ημητριου προσελθοντες οι επιχωριοι, και παν νυχον
επιτελεσαντες δεησιν και τωι μυρωι τωι εκ του θειου ταφου βλυζοντι χρησαμενοι, ως
εκ μιας ορμης αναπετασαντες τας πυλας εξερχονται κατα των Βουλγαρων. συνην δε
τοις Θεσσαλονικευσι το ταγμα των μεγαθυμων. εξελθοντες δε και τωι απροσδοκητωι
καταπληξαμενοι τρεπουσι τους Βουλγαρους μηδ' ολως προς αμυ ναν η αλκην στηναι
βουληθεντας, του μαρτυρος προηγησαμενου της Ῥωμαικης στρατιας και την
πορειαν προομαλιζοντος, καθως ενωμοτως διεβεβαιουν οι αιχμαλωτισθεντες
Βουλγαροι, λεγοντες νεανιαν εφιππον οραν προηγουμενον της Ῥωμαικης
φαλαγγος, εξ ου πυρ εξαλλομενον επυρπολει τους εναντιους. επεσον ουν πλειω των
ιεʹ χιλιαδων, δοριαλωτοι δε εληφθησαν ουκ ελαττους τουτων. οι δε λοιποι
αισχιστως συν τωι Ἀλουσιανωι εις τον ∆ελεανον δια σωζονται. Τουτωι τωι ετει,
επινεμησει θʹ, Ἰουνιου ιʹ, περι ωραν της ημερας κβʹ γεγονε σεισμος. Μετα δε την
τροπην ενωθεντες ο τε ∆ελεανος και ο Ἀλου σιανος υπενοουντο αλληλους, ο μεν δια
την ητταν αισχυνομενος, 2.533 ο δε προδοσιαν υποπτευων, και επεβουλευον
αλληλοις καιροφυλα κουντες. σκευασαμενος ουν ο Ἀλουσιανος μετα τινων οικειων
αυτου και αριστον ποιησας και εις ευωχιαν καλεσας τον ∆ελεανον, κραιπαλουντα
και μεθυοντα κατασχων απετυφλωσεν, ως μηδ' αισθησιν ολως τοις Βουλγαροις
δοθηναι του γεγονοτος· και φυγων ερχεται εν Μοσυνοπολει προς τον βασιλεα. και
τουτον μεν ο βα σιλευς εις το Βυζαντιον προς τον ορφανοτροφον εκπεμπει, ες το
των μαγιστρων υψος αναβιβασας, αυτος δε αρας εκ Μοσυνοπο λεως απεισιν εν
Θεσσαλονικηι. εκειθεν δε διαβας εισεισιν εν Βουλ γαριαι, και τον ∆ελεανον κατασχων
επεμψεν εν Θεσσαλονικηι, αυ τος δε προς τα ενδοτερα γενομενος–ετι γαρ Μανουηλ ο
Ἰβα τζης δεμα ξυλινον κατασκευασας κατα τον Πριλαπον ᾤετο απειρ ξαι προσωτερω
χωρειν την βασιλικην στρατιαν και τα ενδον κατε χειν· αλλ' ο βασιλευς εκεισε
γενομενος λογου θαττον το τε ξυλινον τειχος διερρηξε και το συστημα των
 
 
 

494
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βουλγαρων εσκεδασε και τον Ἰβατζην κατεσχε. και καταστησαμενος παντα τα εν
Βουλγαριαι, και στρατηγους εν τοις θεμασι ταξας, εισεισιν εν τηι βασιλιδι, επαγομενος
μεθ' εαυτου τον τε ∆ελεανον και τον Ἰβατζην. τηι δε κατεχουσηι τουτον νοσωι
εντρυχωθεις, και παντοθεν της οικειας απογνους σωτηριας, αποκειρεται μοναχος
παρα του μοναχου Κοσμα του Τζιντζουλουκη, ος δια παντος συνην αυτωι και ενου
θετει τα δεοντα. ∆εκεμβριου δε δεκατηι του φνʹ ετους, ινδι κτιωνος ιʹ, θνησκει εν
μετανοιαι και εξομολογησει, την εις τον 2.534 βασιλεα Ῥωμανον αμαρταδα
αποκλαιομενος, βασιλευσας επι ετη ζʹ και μηνας ηʹ, ανηρ ταλλα μεν επιεικης και
χρηστος και ευλα βως δοξας βιουν, πλην του εις τον βασιλεα Ῥωμανον αμαρτημα
τος. αλλα και τουτο οι πολλοι τωι ορφανοτροφωι προσαπτουσι. Τοιουτωι δε τελει
χρησαμενου του Μιχαηλ το παν κρατος περιεστη ως εις κληρονομον την βασιλιδα
Ζωην. τοιγαρουν και νεανικωτερον ηπτετο των πραγματων, συνεργους εχουσα και
συλ ληπτορας τους του πατρος ευνουχους, ους ανωθεν ο λογος πολ λακις
απηριθμησατο. πλην ου παρεμεινεν επι του αυτου φρο νηματος, αλλ' αποβλεψασα
προς τον ογκον της βασιλειας, και διαγνουσα ως ουκ αν ποτε καθ' εαυτην αυτη
δυνηθειη ορθως τα κοινα διεξαγειν, και αλυσιτελες νομισασα το αβασιλευτον και
αναρχον την τηλικαυτην ειναι αρχην, και δεον ειναι κρινασα προχειρισασθαι
βασιλεα τον δυναμενον αντιλαμβανεσθαι των πραγματων εν ταις συμβαινουσαις
περιστασεσι, και επι τρεις ολας ημερας περι τουτου διασκοπησασα, τον του βασιλεως
ανε ψιον και ομωνυμον, τον υιον του Στεφανου του εν Σικελιαι τα πραγματα
διαφθειραντος, Καισαρα οντα και δραστηριον δοκουντα και περι τα πραγματα
δεξιον, ορκοις προτερον φρικωδεστατοις καταλαβουσα ως κυριαν αυτην εξει δια
βιου και δεσποιναν και μητερα, πραττουσαν αττα δη και κελευει ποιειν, εισποιητον
προσ λαμβανει υιον και βασιλεα Ῥωμαιων αναγορευει, τωι βασιλικωι 2.535
ταινιωσασα διαδηματι, προτερον εκποδων ποιησαμενη τον ορφα νοτροφον και ες το
μοναστηριον των Μονοβατων εξορισασα, πα ραπλησιως και Κωνσταντινον τον
δομεστικον των σχολων της αρ χης παραλυσασα και εν τοις του Ὀψικιου κτημασιν
αυτου της αψιδος τουτον περιορισασα, ωσαυτως και Γεωργιον τον πρωτο βεστιαριον
εν τοις κατα Παφλαγονιαν αυτου κτημασι στειλασα. κατ' αυτην δε την ωραν καθ' ην
ανεδειτο τωι διαδηματι ο Μι χαηλ, σκοτωσει και ιλιγγωι ληφθεις εγγυς ηλθε του
πεσειν. μολις δ' ουν ανεκαλεσαντο τουτον μυροις και αρωμασι και λοιποις αλ λοις
ευωδεσιν ειδεσιν. εκλονειτο δε και η γη παρ' ολους τους τεσσαρας μηνας της
βασιλειας αυτου. τεως δε στεφθεις παρα του πατριαρχου και βασιλευς καταστας
τιμαις και αξιωμασι την συγ κλητον και δωρεων διανομαις το κοινον ανελαμβανεν.
εντευξει δε τηι προς την δεσποιναν και Κωνσταντινον τον δομεστικον μετακα
λεσαμενος της υπεροριας και νοβελισσιμον τιμησας ειχε μεθ' εαυ του. δοξας δε εν
βεβαιωι εσταναι αιφνιδιον επεσε. γραμμασι γαρ του ορφανοτροφου και συμβουλιαις
του δομεστικου διαφθα ρεις, λεγοντων μη πολλακις πιστευειν τηι δεσποινηι αλλα
φυλατ τεσθαι ταυτην, ινα μη παραπλησια παθηι τωι τε θειωι αυτου και βασιλει
Μιχαηλ και τωι προ αυτου Ῥωμανωι, γοητειαις, ως εφα σκον, κατεργασθεντι, και
συμβουλευοντων, ει οιον τε, εκποδων θεσθαι αυτην και σπευσαι μη προληφθηναι,
και συνεχεις τας 2.536 προσβολας περι του αυτου ποιουμενοι πραγματος αναπεισαι
ισχυ σαν επιβουλην κατ' αυτης μελετησαι. εδοξεν ουν αποπειραθη ναι των πολιτων
προτερον, οιαν εχουσι περι αυτου γνωμην, και ει μεν χρηστην διαθεσιν φανωσι
φυλαττοντες εις αυτον και φιλιαν ορθην, τοτε δη και εγχειρησαι τηι μελετηι, ει δε
τουναντιον, ησυ χιαν αγειν.
Τηι κυριακηι ουν τηι μετα το αγιον πασχα προελευσιν δημοσιαν κηρυξας εν τωι
των αγιων αποστολων ναωι, και δι' αυ της αποπειραθηναι κρινας της γνωμης των
 
 
 

495
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολιτων, απηλθεν εστεφανωμενος μετα της συγκλητου, πασης της πολεως αθροι
σθεισης εις την θεαν, σκευη χρυσεα και αργυρεα των την λεω φορον κατοικουντων
αποκρεμαννυντων και πεπλους και αλλα υφα σματα χρυσουφη, καν ταις ευφημιαις
προτεθυμημενων και αυτας, ει οιον τε, εκκενωσαι τας ψυχας. οις δελεασθεις ο
δειλαιος τωι εξ ευνοιας υπολαβειν ταυτα γινεσθαι, υποστρεψας εν τωι μεγαλωι
παλατιωι τωι μεν πατριαρχηι μηνυει απελθειν εις την εν τωι Στενωι μονην αυτου και
προσδεχεσθαι αυτον τηι επαυριον, δους αυτωι και χρυσιου λιτρας τεσσαρας δια την
μελλουσαν εις αυτον γενεσθαι ταχα υποδοχην· νυκτος δε την βασιλιδα κατασπαι του
θρονου και περιοριζει εις Πριγκιπον, αποκειραι τοις αγουσι κελευσας αυτην και
διακομισαι τουτωι τας τριχας αυτης. και οι μεν πεμφθεντες εποιησαν ως
εκελευσθησαν, εωθεν δ' ουτος αναφοραν γραψας και τωι της πολεως επαρχωι δους
αναγνωναι εν τωι του μεγαλου Κωνσταντινου φορωι τοις πολιταις εκελευσεν· εδηλου
δε η ανα 2.537 φορα οτιπερ κακονους η Ζωη περι την βασιλειαν μου φανεισα
εξωρισται παρ' εμου, συμφρονων δε ταυτηι και ο Ἀλεξιος εξε βληθη της εκκλησιας.
υμεις δε ο εμος λαος, ει την εμην ευ νοιαν διατηροιητε προς εμε, μεγαλων τιμων και
αγαθων τευξεσθε και ζωην αλυπον και καθαραν ζησεσθε. αναγνοντος ουν του
επαρχου την αναφοραν εις επηκοον του λαου, φωνη τις εξηκου σθη, μηδενος
ευρεθεντος του κεκραγοτος, ως ημεις σταυροπα την καλαφατην βασιλεα ου
θελομεν, αλλα την αρχεγονον και κληρονομον και ημετεραν μητερα Ζωην. και
ευθυς ως εκ μιας φωνης απας ο λαος εβοων "ανασκαφειη τα οστα του καλαφατου."
και αναλαβοντες εκαστος λιθους και βαθρα και τα παρατυχοντα ξυλα τον μεν
επαρχον (ην δε Ἀναστασιος πατρικιος ο τωι πατρι της Ζωης υπηρετησαμενος) μικρου
δειν και απεκτειναν, ει μη φυγηι χρησαμενος επορισατο την εαυτου σωτηριαν· αυτοι
δε εις την μεγαλην δραμοντες εκκλησιαν–ετυχε γαρ και ο πατριαρχης την αυτου
υποστροφην ωνησαμενος, και τον μεν βασιλεα εδυσφη μει, την δε της βασιλισσης
εζητει ανακομιδην· προσεδραμον τοι νυν παντες οι του πατρος αυτης ευνουχοι και
Κωνσταντινος πα τρικιος ο Καβασιλας και το λοιπον απαν πληθος της συγκλητου,
και κοινηι συμβουληι πεμψαντες αγουσι την Θεοδωραν απο του Πετριου εις την
μεγαλην εκκλησιαν, και ενδυσαντες αυτην αλουρ γιδα βασιλικην ανασσαν
ευφημουσι συν Ζωηι τηι ταυτης αδελφηι. και ορμησαντες προς το παλατιον
καταγαγειν ηπειγοντο των ανα 2.538 κτορων τον Μιχαηλ. ο δε προς την οργην του
λαου και την κινησιν αποδειλιασας, ευθυς αποστειλας ηγαγε την Ζωην εν τωι
παλατιωι, και αποδυσας αυτην τα μοναχικα μετημφιασε βασιλικοις περιβλημασι.
προκυψας ουν απο του εν τωι ιπποδρομιωι καθισμα τος, και δημηγορησαι πειραθεις
προς τον λαον οτι τε η βασιλις ηχθη και οτι παντα καλως εχει αυτοις τα κατα
σκοπον, ου συν εχωρηθη, υβρεσι τε πανταχοθεν πλυνομενος και λιθοις κατωθεν και
τοξοις βαλλομενος. και λοιπον απογνους εγνωκει εις το μο ναστηριον απελθειν των
Στουδιου και αποκειρασθαι. αλλ' ουκ αφηκεν αυτον ο δομεστικος των σχολων,
ειπων μη ουτω ραιδιως καταλιπειν την αρχην και υποχωρησαι, αλλα γενναιως
αντιστηναι και η παντως υπερισχυσαι η μεγαλοψυχως και βασιλικως ως πρε πον
εστιν αποθανειν βασιλεα. ταυτης δε της γνωμης επικρατη σασης, τους εν τωι
παλατιωι παντας ως ο καιρος εδιδου καθοπλι σας αυτος, και ο νωβελισσιμος δε
παντα τον εαυτου λαον απο του ιδιου οικου μεταπεμψαμενος ενοπλον (ετυχε δε εκ
Σικελιας αρτι ελθων και ο στρατηγος Κατακαλων ο Κεκαυμενος, τα εκ Μεση νης
ευαγγελια κομισας) γενναιως αντειχετο των πραγματων. του δε δημου τριχηι
διαιρεθεντος, και μερους μεν εν τωι ιππικωι προσ βαλοντος, ετερου δε κατα τα
εξκουβιτα, του δε λοιπου κατα το τζυκανιστηριον, και οι περι τον βασιλεα εις τρια
την εαυτων διε λοντες δυναμιν ημυνοντο κραταιως. και γινεται φονος πολυς των
 
 
 

496
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2.539 πολιτων οια γυμνων και αοπλων προς ενοπλους αγωνιζομενων μετα ξυλων
και λιθων και των παρατυχοντων ειδων· φασι γαρ ως απω λοντο κατα ταυτην την
ημεραν (ην δε η τριτη του αντιπασχα) ανδρες αμφι τας τρεις χιλιαδας. τελος ισχυσαν
οι πολιται τωι πληθει υπερτερουντες επικρατεστεροι των του βασιλεως γενεσθαι. και
διαρρηξαντες τας πυλας του παλατιου και εισω γενομενοι το τε εναποκειμενον εν
τωι Σεκτωι διαρπαζουσι χρυσιον και τα λοιπα ειδη, διαρρησσουσι δε και τας δημοσιας
απογραφας, και τον βασιλεα συλλαβειν εσπευδον. ο δε επειπερ εγνω κατισχυομενος,
τωι βασι λικωι επιβας δρομωνι μετα του νωβελισσιμου και τινων οικειοτα των αυτωι,
καταλιπων εν τωι παλατιωι την Ζωην, ᾤχετο φυγας εις την μονην των Στουδιου τηι
τετραδι πρωΐας, και ευθυς ημφια σατο το των μοναχων σχημα συναμα τωι θειωι
αυτου. Και ο μεν πολεμος, αρξαμενος απο δευτερας ωρας της δευ τερας ημερας του
αντιπασχα, εληξε νυκτος της τριτης ημερας· η δε Ζωη παλιν εγκρατης γενομενη της
βασιλειας εβουλετο μεν την αυτης αδελφην Θεοδωραν παρωσασθαι, εκωλυθη δε
παρα του πληθους συμβασιλευειν αυτηι και ταυτην αιτησαμενου. ερχε ται ουν και η
Θεοδωρα απο της μεγαλης εξελθουσα εκκλησιας εις το παλατιον. συναθροισθεισης
δε και της συγκλητου, δημηγο ρησασα η Ζωη προτερον μεν προς την συγκλητον, ειτα
και εκ τινος περιωπης προς το πληθος, αυτοις μεν ευχαριστιας ως εικος απε δοτο και
ευχας της εις αυτην ευνοιας, την περι του βασιλεως δε 2.540 γνωμην εζητει, τι δει
γενεσθαι αυτον. και παντες ομοφωνως ανεκραγον "αιρε τον παλαμναιον, ποιησον
εκ μεσου τον αλιτη ριον· ανασκολοπισθητω, σταυρωθητω, τυφλωθητω." η δε ωκνει
προς την τιμωριαν και συμπαθης τωι δυστυχουντι εγινετο. αλλ' η Θεοδωρα οργης
υποπλησθεισα και παρρησιας τωι νεωστι προβλη θεντι επαρχωι (ην δε ο Καμπαναρης)
κελευει μετα σπουδης απελ θειν και εξορυξαι αυτου τε και του θειου αυτου
οφθαλμους· ος εξελθων συνεπομενου αυτωι και του δημου παντος απηλθεν εις τα
Στουδιου. ο δε Μιχαηλ και ο τουτου θειος, ως ᾔσθοντο την του λαου παρουσιαν, εν
τοις αδυτοις του ναου του προδρομου κατε φυγον. αλλα φλεγμαινων ετι τωι θυμωι
δια τους αναιρεθεντας ο δημος εισεισι προς βιαν εις τον θειον ναον, και
αφαρπασαντες εκειθεν αυτους ειλκον δια της αγορας απο των ποδων, και ανωθεν
της περιβλεπτου μονης εν τωι τοπωι τωι καλουμενωι Σιγματι αγα γοντες αποτυφλουσι
και αμφω, του Μιχαηλ πολλα καθικετευ σαντος προτερον τον εαυτου τυφλωθηναι
θειον ως παντων των γενομενων κακων και πρωτουργον και αιτιον· ο και εγενετο.
τυφλωθεντες ουν εξοριζονται, ο μεν Μιχαηλ εις το μοναστηριον των Ἐλεγμων
εικαδι πρωτηι μηνος Ἀπριλλιου, ινδικτιωνος ιʹ του φνʹ ετους, βασιλευσας επι μηνας
δʹ και ημερας εʹ, οι δε συγγε νεις αυτου παντες αλλος αλλαχηι διεσπαρησαν. Παλιν δε
της αρχης εις την Ζωην μετακυλισθεισης, συμ βασιλευουσαν εχουσαν, ως ειπομεν,
ουχ εκουσαν και την αδελφην 2.541 Θεοδωραν, τιμων μεν η συγκλητος
προβιβασμοις εγεραιρετο και δωρεων διανομαις το κοινον, και τα πραγματα
προμηθειας της ενδεχομενης ετυγχανε, γραμματων απανταχου και διαταγματων
εκπεμπομενων, απριατην τε τας αρχας γινεσθαι και μη ωνιους ως προτερον
υπισχνουμενων, και πασαν αδικιαν εκ μεσου διοριζομε νων ελαυνεσθαι. τουτων δε
κατασταντων ως τοις κρατουσιν εδοκει, ηχθη και ο νωβελισσιμος Κωνσταντινος απο
της υπεροριας, και περι των δημοσιων ανακρινομενος χρηματων, τας απειλας
πτοηθεις, υπεδειξεν εν τωι κατα τους αγιους αποστολους οικωι αυ του κεκρυμμενα εν
τινι κινστερνηι χρυσιου κεντηναρια νʹ επι τρισι. και ταυτα μεν διεκομισθη τηι
βασιλιδι, εκεινον δ' αυθις η υπερορια εδεξατο. προχειριζεται δε η βασιλις δομεστικον
των σχολων της ανατολης Νικολαον προεδρον τον ευνουχον του ιδιου πατρος, και
δουκα της δυσεως Κωνσταντινον πατρικιον τον Καβασιλαν· τον δε πατρικιον
Γεωργιον τον Μανιακην, ηδη παρα του Μιχαηλ φθασαντα της φρουρας απολυθηναι,
 
 
 

497
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαγιστρον τιμησασα στρα τηγον αυτοκρατορα των εν Ἰταλιαι ταγματων εκπεμπει.
και ταυτα μεν γεγονεν ουτως. βουλης δε προτεθεισης περι βασιλεως, και δοξαν τοις
πασι βασιλεα προχειρισθηναι και τηι Ζωηι νομιμως συναφθηναι, εσπευδε μεν αυτη
Κωνσταντινον αγαγεσθαι τον κατεπανω, ον δη και Ἀρτοκλινην, αφ' ης υπηρεσιας
μετεχειρι σατο, απεκαλουν· ην γαρ ο ανηρ ευπρεπης την ωραν, ελεγετο δε και λαθραι
τηι Ζωηι πλησιαζειν. αλλα τουτον μεν η συνοικος 2.542 φαρμακοις εξαγει του βιου,
ουκ επειδη αποστοργως ειχε προς αυ τον, αλλ' επειδη εμελλε τουτου ετι ζωσα
στερισκεσθαι. και λοι πον αστοχησασα η βασιλις του σκοπου, μεταπεμπεται απο της
εξοριας Κωνσταντινον τον Μονομαχον, παρα του ορφανοτροφου την νησον
Μιτυληνην κατακριθεντα οικειν δια το παρα παντων φημιζεσθαι ως μελλει
κρατησαι της βασιλειας. τουτον γαρ, οπη νικα τον ετερον εβουλευετο Κωνσταντινον
εις τον βασιλειον θρονον αναγαγειν, δικαστην Ἑλληνων προεχειρισατο· επειδη δε
κακεινος, ως ειπομεν, κατειργασθη φαρμακωι, ο ρηθεις Μονομαχος και τωι θανοντι
ομωνυμος προς τροπου ενομισθη τηι βασιλιδι. ηχθη ουν προς τον αγχιστα του
Ἀθυρος διακειμενον ναον του αρχιστρα τηγου τον εν ∆αμοκρανειαι· και πεμφθεις
Στεφανος εις ων των θαλαμηπολων ευνουχων της βασιλιδος ο Περγαμηνος
αποδιδυσκει μεν αυτον την ιδιωτικην στολην, αμφιεννυσι δε πορφυριδα βασι λικην,
και δρομωνι εμβιβασας αγει προς τα βασιλεια. ωι τινι αχθεντι συναπτεται εις
κοινωνιαν γαμου η βασιλις, της ιερολογιας γενομενης παρα του πρωτου των
πρεσβυτερων της νεας, ος Στυπης ωνομαζετο, ιαʹ τοτε του Ἰουνιου μηνος αγοντος,
του #22 φνʹ ετους. στεφεται δε τηι επαυριον παρα του πατριαρχου. Και ηδη των
σκηπτρων γενομενος εγκρατης παντας μεν τους συγκλητικους βαθμοις αξιωματων
κατα την εκαστου προεβιβασεν αξιαν, και χρυσιου δε διανομαις το πληθος
εφιλοτιμησατο. εξαπ εστειλε δε και αναφορας εν πασι τοις θεμασι, την τε αναρρησιν
2.543 αυτου δηλουσας, και υπισχνουμενας παντος μεν αγαθου βλυσιν και παρρησιαν
πασης δε κακιας αποτομην. μετεβιβασε δε και Ἰωαννην τον ορφανοτροφον μετα
παντων ων ειχεν απο της μονης των Μονοβατων εις την νησον Λεσβον, και Μιχαηλ
τον προ του βασιλεα εις Χιον, και Κωνσταντινον τον νωβελισσιμον εις Σαμον.
Και ταυτα μεν επραχθη εν προοιμιοις τωι Μονομαχωι, κατα την ιʹ ινδικτιωνα·
κατα δε την ʹ του Ὀκτωβριου μηνος, της ιαʹ ινδι κτιωνος, του #22 φναʹ ετους, εφανη
κομητης απο της εω προς την δυσιν ποιουμενος την πορειαν, και ωρατο λαμπων
παρ' ολον του τον τον μηνα. προεμηνυε δ' ουτος τας μελλουσας επισυμβησε σθαι
κοσμικας συμφορας. Στεφανου γαρ του και Βοισθλαβου, ωσπερ εμπροσθεν ερρηθη,
αποδραντος απο του Βυζαντιου και τα Ἰλλυρικα κατασχοντος ορη, και Τριβαλλους
και Σερβους και τα προσοικα γενη και Ῥωμαιοις υπηκοα κατατρεχοντος και ληιζο
μενου, μη φερων ο Μονομαχος τας εκεινου καταδρομας τωι τοτε αρχοντι του
∆υρραχιου (ην δε Μιχαηλ πατρικιος, ο Ἀναστασιου του λογοθετου υιος) γραμμασιν
εγκελευεται τον υπ' αυτον αθροι σαι του ∆υρραχιου λαον στρατιωτικον, ετι δε και
τας στρατιας των εγγιζοντων τουτωι θεματων και αυτωι υποκειμενων, και συναμα
τοις υποστρατηγοις εις Τριβαλλους απελθειν και κατα πολεμησαι τον Στεφανον. ο δε
πολεμικης επιστημης απεχων μα κραν οια σκιατραφης ανθρωπος και ευπαθειαις
εντεθραμμενος, αφυως και ατεχνως επιχειρησας τωι εργωι μεγαλης αιτιος ατυχιας
2.544 τωι Ῥωμαιων εγενετο πολιτευματι. αθροισας γαρ ας προσετε τακτο δυναμεις,
ουσας περι τας εξηκοντα χιλιαδας, εισεισιν εις Τριβαλλους, διοδευσας οδους
αναντεις και τραχειας και αποκρη μνους και στενοχωρους ως μη εν ταυτωι δυνασθαι
δυο ιπποτας βαδιζειν, ενδοντων εξεπιτηδες, ως φασι, και των Σερβων και
συγχωρησαντων την εισοδον, μητε της υποστροφης φροντισας μητε φυλακην
επιστησας αξιομαχον ταις στενοχωριαις. εκεινος μεν ουν εισελθων εδηιου τας
 
 
 

498
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πεδιαδας και επυρπολει, οι δε Σερβοι καταλαβοντες εφυλαττον τα στενα και
αποκρημνα της τριβου, και προσεμενον την υποστροφην. ως δε αλις τωι Μιχαηλ
εδοκει τα της λεηλασιας, και λειαν πολλην και αιχμαλωσιαν περιεβαλετο, και
καιρος εφανη αναζυγης, καν ταις στενοχωριαις οδοιπορουντες εγενοντο, τοτε δη
αφ' υψους οι πολεμιοι χερμασι τε βαλλοντες και τοξοις και παντοιοις εκηβολοις
οργανοις και λιθους υπερμεγε θεις κυλιοντες ανηιρουν, των περι τον Μιχαηλ μητε
χερσι μηθ' οπλοις χρησασθαι δυναμενων, μητ' αρετης ολως επιδειξασθαι εργον. και
οι μεν αυτοθι βαλλομενοι επιπτον, οι δε κατεκρημνι ζοντο και ελεεινως
ανηλισκοντο, ως πληρωθηναι νεκρων τας παρα κειμενας φαραγγας και τους ρυακας
και βατας γενεσθαι τοις διω κουσιν. επεσον ουν περι που τας μʹ χιλιαδας,
ανηιρεθησαν δε και στρατηγοι επτα. οι δε λοιποι εν ταις λοχμαις και ταις ναπαις και
ταις συναγκειαις κρυβεντες των ορεων, και τους των εναντιων διαδραντες
οφθαλμους, και δια των κορυφων τουτων αναρριχω μενοι, νυκτος διεσωθησαν
πεζοι και γυμνοι και τοις ορωσι θεαμα 2.545 ελεεινον και θρηνων αξιον. διεσωθη δε
μετ' αυτων και ο Μιχαηλ, την ισην και αυτος περικειμενος τυχην. Γεωργιος δε
μαγιστρος ο Μανιακης εν Ἰταλιαι, ως ειρηται, παρα Ζωης της βασιλιδος πεμφθεις εφ'
ωι καταστησασθαι τα εκει (ενοσει γαρ τα παντα και κακως εφερετο απειριαι και
φαυλο τητι αρχηγων), προς αποστασιαν απειδεν. αξιον δε ειπειν επι δραμοντας και
τας αιτιας εις ακριβη γνωσιν των τωι βιβλιωι εντυγ χανοντων. οτε γαρ ουτος πρωτον
εις Ἰταλιαν επεμφθη παρα του βασιλεως Μιχαηλ συμμαχησων Ἀπολαφαρ Μαχουμετ
τωι της Σικελιας αρχοντι πολεμουμενωι παρα του οικειου αδελφου και των Ἄφρων,
ετυχε προσεταιρισαμενος και Φραγγους πεντακοσιους απο των περαν των Ἄλπεων
Γαλλιων μεταπεμφθεντας και αρχηγον εχοντας Ἀρδουινον την κλησιν, χωρας τινος
αρχοντα και υπο μηδενος αγομενον, μεθ' ων τα των Σαρακηνων ειργασατο τρο παια.
επει δε ουτος συκοφαντηθεις παρελυθη της αρχης και εις την πολιν εισαχθεις
καθειρχθη, και αρχειν αντ' αυτου της Ἰτα λιας επεμφθη Μιχαηλ πρωτοσπαθαριος ο
∆οκειανος, ανεπιτη δειος ανθρωπος και προς μεταχειρησιν πραγματων ουκ ευφυης,
ουκ εδεηθη χρονου συγχεαι και διαφθειραι τα παντα. μη παρε χων γαρ κατα καιρον
τοις Φραγγοις το αυτοις παρεχομενον εφ' εκαστον μηνα σιτηρεσιον, μαλλον δε, ως
φασι, και τον ηγεμονα τουτων, αφιγμενον ως αυτον εφ' ωι παρακαλεσαι ηπιως
χρησθαι τοις στρατιωταις και μη αποστερειν τουτους του των πονων μι 2.546 σθου,
υβρισας και μαστιγωσας ατιμως, ηναγκασε τους ανθρω πους αποστατησαι. ων οπλα
κεκινηκοτων δεον τας Ῥωμαικας απασας αθροισαι δυναμεις και τουτοις προσμιξαι, ο
δε τουτο ουκ εποιησεν, αλλ' εν ειληφως ταγμα το του Ὀψικιου και μερος των
Θραικησιων, και συμβαλων αυτοις εν Κανναις περι τον Ἄμφιδον ποταμον, ενθα και
κατα τους παλαι χρονους Ἀννιβας τας πολλας των Ῥωμαικων στρατευματων
κατεκοψε μυριαδας, ηττηθη και το πλεον απεβαλε της στρατιας, αισχιστως και αυτος
εν Κανναις διασωθεις. ουτω δε πληγεις ουδε μετα την πληγην κατα τον εν
παροιμιαις αλιεα νουν εσχεν, ουδ' οχυρωσας εαυτον πασηι τηι στρατιαι προσεβαλε τοις
εχθροις, αλλ' υπο θρασους, ως εοικε, στρατηγουμενος αυτους τε τους ηττηθεντας
παλιν αναλαβων και Πισσιδας και Λυκαονας, οιπερ αναπληρουσι το ταγμα των φοι
δερατων, περι τας λεγομενας Ὥρας προσρηγνυται τοις εχθροις και τρεπεται αυθις
κατα κρατος, προσεταιρισαμενων των Φραγγων και αλλο πληθος ουκ ολιγον απο
των Ἰταλων των περι τον Παδον τον ποταμον και τας υπωρειας οικουντων των
Ἄλπεων. τουτο δε πυθομενος ο βασιλευς Μιχαηλ τουτον μεν μετεστησε της αρχης,
επεμψε δε τον Βοιωαννην, δοκουντα πρακτικον ανδρα ειναι και εν πολεμοις
ευδοκιμον, και εις εκεινον αναφεροντα την του γενους αναφοραν τον επι Βασιλειου
του βασιλεως εν Ἰταλιαι πεμφθεντα Βοιωαννην, ος πασαν την Ἰταλιαν μεχρι Ῥωμης
 
 
 

499
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοτε τωι βασιλειπαρεστησατο. αλλα και ουτος απελθων κατα χωραν και νεαλη και
ακμαιαν δυναμιν μη λαβων, αλλ' αναγκασθεις μετα των 2.547 προηττημενων
συμβαλειν τοις εχθροις κατα την Μονοπολιν ηδη κραταιωθεισι και της χωρας ως
ιδιας αντεχομενοις, ηττηθεις εαλω, και ο συν αυτωι στρατος, οσοι μη σιδηρου
γεγονασι παραναλωμα, αλλος αλλαχου διεσκεδασθησαν, διασωθεντες εν τοις ετι τα
Ῥωμαιων φρονουσι φρουριοις. και λοιπον οι Φραγγοι της Ἰταλιας ως δορυκτητου
αντεποιουντο κτηματος, των εγχω ριων ων μεν εκουσιως ων δε βιαι και αναγκηι
προσχωρουντων αυ τοις, πλην Βρεντησιου και Ἱδρουντος και Ταραντος τε και Βα
ρεως· αυται γαρ αι τεσσαρες πολεις παρεμειναν πιστιν Ῥωμαιοις φυλαττουσαι.
Μιχαηλ δε του βασιλεως αποθανοντος και του μετ' αυτον εξωσθεντος της βασιλειας,
ο Μανιακης, ως ανωθεν ερρεθη, πεμφθεις εις Ἰταλιαν παρα της Ζωης, ει και μη
δυναμιν αξιοχρεων ειχεν, ομως μετα της παρουσης στρατηγικαις μηχαναις
χρησαμενος εκδιωξαι ισχυσε τους Φραγγους της Ἰταλιας περι Κα πυην και
Βενεβενδον και Νεαπολιν, και μετριαν καταστασιν και γαληνην παρεσχε τοις
πραγμασι. ουτος ο Μανιακης κατα το θεμα των ανατολικων τας οικησεις εχων και
Ῥωμανωι τωι Σκληρωι γειτονων, διαφερομενος προς αυτον πολλακις επεχειρησεν
ανελειν τουτον, ει μη φυγηι την εαυτου επορισατο σωτηριαν. επει δε τα Ῥωμαιων
σκηπτρα ες Κωνσταντινον ηλθε τον Μονομαχον και ο Σκληρος επι μεγα τυχης ηρτο
(επαλλακευετο γαρ τωι Μονομαχωι η του Σκληρου αδελφη) μαγιστρος τιμηθεις και
πρωτοστρατωρ, των εις αυτον μεμνημενος του Γεωργιου καταδρομων, καταχρω
2.548 μενος τηι εξουσιαι και την απουσιαν κατατρεχων του Μανιακη, τα τε ανηκοντα
αυτωι εδηιου και εκειρε χωρια και εις την τουτου κοιτην ανεδην εξυβρισεν. απερ
εκεινος εν Ἰταλιαι πυνθανομενος ησχαλλε και διεπριετο τωι θυμωι. αρτι δε και
σπουδηι του Ῥω μανου παραλυθεις της αρχης και τοις πασιν απεγνωκως (ᾔδει γαρ ως
ουκ εις χρηστον αυτωι τελος η εις το Βυζαντιον αφιξις τελευ τησει), τας εν Ἰταλιαι
δυναμεις ανασεισας και διαφθειρας, δι ψωντων των στρατιωτων τας οικειας ιδειν
πατριδας, οπλα κατα του βασιλεως κινει. και τον μεν πεμφθεντα διαδοχον αυτου (ην
δε ο πρωτοσπαθαριος Παρδος, ανηρ Βυζαντιος, και δι' αλλο μεν ουδεν αγαθον, οτι δε
γνωριμος ην τωι βασιλει, τηλικαυτης χωρας αρχειν πεμφθεις) αναιρει, αυτος δε αυτωι
διαδημα περι θεις και τα της βασιλειας παρασημα αναλαβων αναγορευεται βα
σιλευς, και πλοιοις εμβιβασας τας δυναμεις περαιουται εν Βουλ γαριαι.
Τουτο μαθων ο βασιλευς εις ταραχην ου την τυχουσαν ενεπεσε· και
γραμματα μεν προς αυτον εκπεμπει παντος απο λυοντα φοβου τουτον και τους συν
αυτωι, παρακαλουντα τε απο θεσθαι τα οπλα, και υπισχνουμενος πασαν ευεργεσιαν·
επει δε εκεινος ατεγκτος ην και ου μεθιετο του σκοπου, αγηοχως και αυ τος ας ειχε
δυναμεις, και στρατηγον αυταις επιστησας αυτοκρα τορα τον Σεβαστοφορον
Στεφανον τον εν ∆αμοκρανειαι τα της βα σιλειας ευαγγελια τουτωι διακομισαντα,
εκπεμπει κατα του απο στατου. και συναντωσι τα στρατευματα κατα τον λεγομενον
Ὀστροβον εν τωι Μαρμαριωι, και συμπλοκης γενομενης τρεπονται 2.549 οι περι τον
Στεφανον, αυτου του Μανιακη προηγουμενου και τας φαλαγγας διακοπτοντος. και
αυτον ως βασιλεα ευφημουν. εν οσωι δε ταυτα εγινετο, αιφνιδιως εκ του ιππου
πεσων ουτος απε θανε, μηδενος φανεντος του τουτον τρωσαντος· ευρεθη γαρ εχων
κατα του στηθους καιριαν πληγην. τουτου δε γνωσθεντος τωι εναντιωι στρατευματι,
αποτεμνεται μεν η κεφαλη του Γεωργιου, συλλαμβανονται δε και παντες οι αυτωι
συναραμενοι, αμα τηι πτωσει του αρχηγου τα οπλα ριψαντες και εαυτους
εγχειρισαντες. και τωι μεν βασιλει αγγελος επεμφθη κομιζων τα ευαγγελια της
νικης, εισεισι δε μεθ' ημερας τινας και ο Στεφανος την κεφαλην αγων του Μανιακη
και τους κρατηθεντας εν τωι πολεμωι· και δια μεσης της πλατειας θριαμβευσας
 
 
 

500
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προηγουμενης της κεφαλης ανω θεν δορατος, και των αποστατων ονοις
εποχουμενων, αυτος οπι σθεν ειπετο, ιππωι λευκωι εφεζομενος. και τα μεν περι τον
Μα νιακην τοιουτον ειληφε τελος. Γεγονε δε τις και αλλη αποστασια εν Κυπρωι κατα
τουτον τον χρονον, πρωτουργον εχουσα Θεοφιλον τον Ἐρωτικον· ουτος γαρ της
νησου στρατηγων και νεωτερων αει πραγματων εφιεμενος, επειπερ επυθετο την του
Καλαφατου καταστροφην και την κατα σχουσαν τα πραγματα συγχυσιν, καιρον
ευθετον ευρειν οιηθεις προς το σπουδαζομενον, τοτε το εθνος απαν των Κυπριων
ανα πτει, και τον δικαστην και πρακτορα των δημοσιων φορων τον
πρωτοσπαθαριον Θεοφυλακτον ανελειν παρασκευαζει, εγκλημα τουτωι επενεγκων
ως βαρειας τας των συντελειων ποιουμενωι εισ πραξεις. αλλα προς τουτον ουκ
εδεησε τωι Μονομαχωι μακροτερας 2.550 τριβης· χειρουται γαρ αυτον εκπεμφθεις ο
[τε] του στολου καταρ χων Κωνσταντινος πατρικιος ο Χαγε, το εθνος απαν των Κυ
πριων υποποιησαμενος, και εις βασιλεα αγει. αχθεντα δε θηλυν ο βασιλευς ενδυσας
στολην και εν τωι ιππικωι ιπποδρομιας αγομε νης θριαμβευσας και των υπαρχοντων
ψιλωσας απελυσε. Τηι δε κʹ του Φεβρουαριου μηνος, της ιαʹ ινδικτιωνος, κατελυσε
την ζωην Ἀλεξιος ο πατριαρχης, και αναγεται εις τον αυτου θρονον Μιχαηλ ο
Κηρουλαριος, κατα την ημεραν του ευαγγελισμου, μοναχος ων εξ ουπερ ο
ορφανοτροφος αυτον δια την επιβουλην εξωρισε. προσαγγελλεται δε τωι βασιλει και
χρυ σιον αποτεθησαυρισμενον εν τηι του Ἀλεξιου μονηι, και πεμψας αναλαμβανεται
τουτο, εις κεντηναρια ποσουμενον κεʹ. Μαΐου δε δευτερας, της αυτης ινδικτιωνος,
εκτυφλουται και ο ορφανο τροφος εν τωι λεγομενωι χωριωι των Μαρυκατου, ως μεν
τινες φασιν, υπο Θεοδωρας ακοντος του βασιλεως, ως δε ο των πολ λων κρατει
λογος, παρ' αυτου τουτου εγκοτωντος αυτωι δια τας υπεροριας, και τηι ιγʹ του αυτου
μηνος αποθνησκει. Ἰουλιωι δε μηνι της αυτης ινδικτιωνος κατηγορηθη και Στεφανος
ο σεβαστο φορος ως επιβουλευων τωι βασιλει και βασιλεα βουλομενος ποιη σαι
Λεοντα πατρικιον και στρατηγον Μελιτηνης, τον υιον του Λαμπρου· και ο μεν
Στεφανος των υπαρχοντων γυμνωθεις και μοναχος αποκαρεις εξωρισθη, ο δε
Λαμπρος απηνως ετασθεις και τας οψεις πηρωθεις και δια της αγορας πομπευθεις
μετα μι κρον απεθανεν.
2.551 Ἐγενετο δε και κατα τον Ἰουνιον μηνα της αυτης επινεμησεως και η
του εθνους των Ῥως κινησις κατα της βασιλιδος. ουτοι γαρ κοινοπραγουντες μεχρι
τουδε Ῥωμαιοις και ειρηνευοντες μετ' αυτων, αδεως τε αλληλοις επεμιγνυντο και
εμπορους ες αλληλους επεμπον. κατα δε τουτον τον χρονον φιλονεικιας γενομενης
εν Βυζαντιωι μετα τινων εμπορων Σκυθων, συμπληγαδος τε εξ αυ του
επακολουθησασης και τινος Σκυθου φονευθεντος επιφανους, ο τοτε καταρχων του
γενους τουτων Βλαδιμηρος, ανηρ ορμητιας και τα πολλα τωι θυμωι χαριζομενος,
πυθομενος το συμβαν και δεινοπαθησας και μη δους αναβολην η καιρον τωι
κινηματι, των υπ' αυτον αγειρας οσον μαχιμον, προσεταιρισαμενος δε και συμ
μαχικον ουκ ολιγον απο των κατοικουντων εν ταις προσαρκτιοις του Ὠκεανου
νησοις εθνων, και πληθος αθροισας, ως φασι, περι τας εκατον χιλιαδας, και πλοιοις
εγχωριοις τοις λεγομενοις μονοξυλοις εμβαλων κατα της πολεως εξορμαι. τουτο
μαθων ο βασιλευς πεμπει μεν πρεσβευτας, εξαιτων καταθεσθαι τα οπλα και
υπισχνουμενος εξιασασθαι ει τι δη και γεγονεν ατοπον, και μη δια μικρον εθελησαι
πραγμα την εκ μακρου παγιωθεισαν δια λυσαι ειρηνην και τα εθνη κατ' αλληλων
αναψαι· επει δε δεξα μενος αυτος τα γραμματα τους τε πρεσβεις ατιμως εδιωξε και
υπερηφανους και σοβαρας απεδωκεν απολογιας, απεγνωκως ο βα σιλευς την
ειρηνην και αυτος ως ενην αντιπαρεταττετο. και τους μεν ενδημουντας τηι βασιλιδι
εμπορους των Σκυθων, ετι δε και 2.552 τους κατα συμμαχιαν παροντας διασκορπισας
 
 
 

501
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν τοις θεμασι, και ασφαλισαμενος ινα μη και απο των ενδον επιβουλη τις ανεγερθηι,
ως ο καιρος εδιδου και το του εργου οξυρροπον, τας τε βασιλικας εξαρτυσας τριηρεις
και αλλας ουκ ολιγας απο των ευσταλων και κουφων, και λαου πληρωσας απο των
παρατυχοντων εν Βυζαντιωι τοτε στρατιωτων, και αυτος ουτος τωι βασιλικωι επιβας
δρομωνι εξεισι και τοις Σκυθαις υπαντιαζει κατα το του Ποντου στομα εν τωι
λεγομενωι ναυλοχουσι Φαρωι, παρεπομενην εχων δια της ξηρας και ιππικην στρατιαν
ουκ ολιγην. επει δε αντιμετωποι εστησαν αι δυναμεις, εργου μεν ουδετερον μερος
ηπτετο· οι τε γαρ Σκυ θαι επι του λιμενος ενθα προσωρμουν εστωτες ησυχιαν ηγον,
και ο βασιλευς την εκεινων προσμενων κινησιν εκαρτερει. επει δε ο καιρος ετριβετο
και η ωρα ην προς οψε, πρεσβεις ο βασιλευς πα λιν εκπεμπει περι ειρηνης, και παλιν
ατιμως αποπεμπει τουτους ο βαρβαρος, μηνυσας, ει βουλεται τωι βασιλει καταθεσθαι
τα οπλα, δουναι παντι τωι επομενωι αυτωι στρατωι ανα χρυσιου λιτρας τρεις.
αμηχανου δε φανεισης της αποκρισεως εγνω δειν εργου εχεσθαι. ως δ' εκεινοι
ατρεμας ειχον, μεταστειλαμενος ο βασι λευς τον μαγιστρον Βασιλειον τον
Θεοδωροκανον τρεις ειληφεναι προσταττει τριηρεις δρομαδας και απελθειν και
αποπειρασασθαι των Σκυθων, ειπερ δυνηθειη ακροβολιζομενος προς πολεμον αυ
τους επισπασασθαι. ο δε τας τριηρεις ειληφως και προς τους Σκυθας γενομενος ου δι'
ακροβολισμου της αυτων απεπειρατο γνωμης, αλλ' εις μεσους εαυτον ωθησας επτα
μεν σκαφη τωι 2.553 σκευαστωι καταφλεγει πυρι, τρια δε αυτανδρα καταποντιζει. χει
ρουται δε και εν αυτος εισπηδησας εις αυτο, και των ενδον ους μεν αποσφαξας ους
δε και τροπωσαμενος, την τολμην καταπλα γεντας αυτου. οι δε Σκυθαι και τον
βασιλεα ηδη ορωντες ερχο μενον συν παντι τωι στολωι, και λογισαμενοι, οπερ ην
εικος, ει τοιαυτα πεπονθασι τρισι τριηρεσιν αντισταντες πολεμουσαις, τι αν παθοιεν
βιαζομενοι παντι τωι στολωι συμπλεκεσθαι, απεβλεψαν προς φυγην, και εις τοπον
απορριφεντες σκοπελους εχοντα και πετρας υφαλους τα πλειω των σκαφων
απεβαλοντο, επιτιθεμενων τουτοις απο της ξηρας και των παραπορευομενων
στρατιωτων και απολλυντων αυτους, ως ευρεθηναι μετα ταυτα νεκρους ερριμμε
νους εν τοις αιγιαλοις αμφι τας ιεʹ χιλιαδας. ο μεν ουν βασιλευς μετα την των
Σκυθων ητταν εφ' ολας δυο προσμεινας ημερας, κατα την τριτην υπεστρεψεν εις την
βασιλιδα, δυο ταγματα κατα λιπων και τας λεγομενας εταιρειας, υφ' ηγεμονι
ταττομενα Νι κολαωι τωι παρακοιμωμενωι και Βασιλειωι μαγιστρωι τωι Θεοδωρο κανωι,
εφ' ωι τους αιγιαλους επισκοπειν και παρατρεχειν και φυλαττεσθαι, μη τις αποβασις
γενηται των βαρβαρων, τον δε παντα στολον κατα τον Φαρον προσμενειν κελευσας.
και ο μεν βασιλευς ταυτα διαπραξαμενος εισηλθεν εις το Βυζαντιον, οι περι τον
παρακοιμωμενον δε και τον Θεοδωροκανον τους αιγια λους περιιοντες, ενθα μετα
την τροπην εξεβρασθη τα σωματα των βαρβαρων, πολλης λειας και σκυλων
εγενοντο κυριοι. και τριηρεις δε τεσσαρες επι εικοσι του λοιπου διαιρεθεισαι στολου
2.554 ειποντο φευγουσι τοις βαρβαροις· εν τινι δε κολπωι ναυλοχουντων αυτων
παρηλθον αυται διωκουσαι. και γνοντες οι Σκυθαι την ολιγοτητα, και ακριβως
καταλαβοντες ως ου πλειους των φαινο μενων εισιν, υπερκερωσεις ποιησαμενοι
απο του ενθεν κακειθεν ακρωτηριου και συντονωι τηι ειρεσιαι χρωμενοι εσπευδον
εγκολπω σασθαι τους εναντιους. οι δε Ῥωμαιοι εκ της προτερας κωπηλα σιας και
του διωγμου κατακοποι οντες, και προς το πληθος των βαρβαρικων σκαφων
αποδειλιασαντες, εκλιναν προς φυγην. επει δε εφθασαν τα των βαρβαρων σκαφη
στεφανωσαντα το στομα κατασχειν του κολπου και απορος ην η προς το πελαγος
διεξοδος, Κωνσταντινος μεν πατρικιος ο Καβαλλουριος, στρατηγος ων των
Κιβυρραιωτων, γενναιως εστη προς πολεμον μετα της εαυτου τριηρους και λοιπων
δεκα, και ευρωστως μαχομενος κατεκοπη, εληφθησαν δε και τεσσαρες τριηρεις
 
 
 

502
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτανδροι συν τηι ναυαρχιδι, και παντες οι εν αυταις απεσφαγησαν, τα δε λοιπα
Ῥωμαικα πλοια εν βραχεσι και ακταις και σκοπελοις απερριφησαν· ων συν
τριβεντων οι μεν των εν αυταις υποβρυχιοι γεγονασι τηι θαλασσηι, αλλοι δε εαλωσαν
υπο των βαρβαρων και μαχαιραι παρεδοθησαν και δουλειαι, οι δε διασωθεντες πεζοι
και γυμνοι εις το οικειον στρατοπεδον ανεσωθησαν. οι δε Σκυθαι ως ουκ εις εργον
εχωρει αυτοις τα των ελπιδων, της επ' οικου πορειας εμνησθησαν. υπο στρεφουσι δε
τουτοις δια τε γης και θαλασσης (ουδε γαρ εξηρ κουν τοις πασι τα σκαφη, τα μεν υπο
της προηγησαμενης ναυαρ χιας καταποντισθεντα τε και ληφθεντα, τα δε υπο
κλυδωνος και 2.555 τρικυμιας θλασθεντα, και δια τουτο οι πλειους πεζηι την οδοιπο
ριαν εποιουντο) συναντησας Κατακαλων Βεστης ο κεκαυμενος, αρχων ων των περι
τον Ἴστρον πολεων και χωριων, κατα τον αιγιαλον της λεγομενης Βαρνας, και
συμβαλων ετρεψατο, και απεκτεινε μεν πολλους, οκτακοσιους δε ζωγριας λαβων
πεπεδη μενους εκπεμπει τωι βασιλει. ουτος γαρ ο ανηρ και οτε πρωτως των οικειων
ηθων απανασταντες οι Σκυθαι προς την βασιλιδα ηπειγοντο και ες την λαχουσαν
αυτον αρχην αποβαντες προνομας εποιουντο, τον αμφ' αυτον αθροισας λαον
προσερραξε τουτοις, και γενναιως αγωνισαμενος ετρεψατο τε κατα κρατος και εις τα
οικεια σκαφη φυγειν ηναγκασε· και παλιν δε τα αγχιαλα της υπ' αυτον αρχης
φυλαττων χωρια, και προσμενων το τελος, υπο στρεφοντας δεξαμενος και καρτερως
υποστας ειργασατο τα ειρη μενα. Σεπτεμβριωι δε μηνι, ινδικτιωνος ιβʹ, ετους
#22 φνβʹ, επνευ σεν ανεμος σφοδρος, ως διαφθαρηναι σχεδον τους των αμπελων
καρπους.
Κατα τουτον τον χρονον εορτης αγομενης των αγιων μʹ μαρτυρων, εν τηι θʹ
του Μαρτιου μηνος, μελλων ο βασιλευς εις 2.556 προσκυνησιν απελθειν των αγιων
δημοσιαι προοδωι κατεστασιασθη παρα του δημου. εξελθοντος γαρ τουτου πεζηι μετα
πολλης δορυ φοριας απο του παλατιου και ευφημιας, και τον εν τηι Χαλκηι
καταλαβοντος ναον του σωτηρος, και μελλοντος εκειθεν εξιππα σασθαι και προς τον
των μαρτυρων αφικεσθαι σηκον, εξαιφνης εξηχηθη φωνη απο μεσου του πληθους
"ημεις την Σκληραιναν βασιλισσαν ου θελομεν, ουδε δι' αυτην αι μανναι ημων αι
πορ φυρογεννητοι Ζωη τε και Θεοδωρα θανουνται." και ευθυς συνεχυθη τα παντα,
και ταραχη κατεσχε το πληθος, και εζητουν τον βασιλεα διαχειρισασθαι. και ει μη
ταχιον αι βασιλιδες προ κυψασαι ανωθεν κατεστορεσαν το πληθος, απολωλεισαν αν
ουκ ολιγοι, ισως δε και αυτος ο βασιλευς. κατευνασθεισης δε της ταραχης
υπεστρεψεν εις τα βασιλεια, την εις τους μαρτυρας αφι ξιν παραιτησαμενος.
Ἰνδικτιωνος δε ιγʹ ο κατα του Ἀνιου αρχην ελαμβανε πολε μος. αλλα ρητεον ανωθεν
πως και δια τινα τροπον ησυχιαν αγοντι τωι του Ἀνιου τοπαρχηι και μηδεν απαισιον
διαπραττομενωι Κων σταντινος ο βασιλευς πολεμειν επεχειρησεν. οτε Γεωργιος ο
Ἀβασ 2.557 γων αρχηγος οπλα κατα Ῥωμαιων εκινησε, συμμαχων ην αυτωι και
Ἰωβανεσικης ο της του Ἀνιου κυριευων χωρας. επει δε, ως εν τοις εμπροσθεν
ειρηται, Βασιλειος ο βασιλευς ανελθων εν Ἰβηριαι πα ραταξεσιν ηγωνισατο κατα του
Γεωργιου και τουτον ετρεψατο και συνετριψε, φοβηθεις ο Ἰωβανεσικης μη πως ο
βασιλευς μηνιων δια την συμμαχιαν ανηκεστον τι ες αυτον διαπραξηται, τας κλεις
της πολεως ειληφως αυτομολει προς τον βασιλεα και εαυτον εγχειριζει εθελοντης
και τας κλεις παραδιδωσιν. ο δε της συνεσεως τουτον αποδεξαμενος μαγιστρον τε
τιμαι και αρχοντα δια βιου του Ἀνιου και της λεγομενης μεγαλης Ἀρμενιας
προβαλλεται, εγγραφον απαιτησας απ' αυτου γραμματειον ως μετα την αυτου
τελευτην επανηξει πασα η τοιαυτη αρχη εις το δικαιον αυτου και μερος εσεται της
Ῥωμαικης. εγενετο ταυτα. και θνησκει μεν ο βασι λευς, θνησκει δε μετα χρονους
ικανους και ο Ἰωβανεσικης· και θανοντος αυτου Κακικιος ο τουτου υιος
 
 
 

503
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαδεξαμενος την αρχην ειρηνην μεν διετηρει προς Ῥωμαιους και ομαιχμιαν,
κατειχε μεν τοι την πατρυαν αρχην, και αποδουναι Ῥωμαιοις ουκ ηθελεν, ως το
πατρικον εβουλετο γραμματειον. ευρων ουν εν τοις ανακτο ροις το γραμματειον ο
Μονομαχος απηιτει και το Ἀνιον και την πασαν μεγαλην Ἀρμενιαν ως Βασιλειου του
βασιλεως διαδοχος. του δε δουλον μεν εαυτον ανομολογουντος Ῥωμαιων,
αποστηναι δε της πατρυας αρχης μη εθελοντος, πολεμητεον εδοκει τωι βα σιλει. και
δη στρατον αγειρας και Μιχαηλ βεστηι τωι Ἰασιτηι 2.558 εγχειρισας, αρχοντι φθασαντι
προβληθηναι της Ἰβηριας, πολε μειν επεσκοπει τωι Κακικιωι· ο δε απελθων, καθ'
οσον οιον τ' ην, εσπευδεν εκπληρουν τα προστεταγμενα. οπερ γνους ο Κακικιος, και
οτι αντι φιλου και συμμαχου πολεμιος κεκριται, και αυτος τας αυτου δυναμεις
αγηοχως κατα το εγχωρουν αυτωι τους επιον τας ημυνετο. κακως δε φερομενων των
πραγματων τωι Ἰασιτηι, πεμπεται και ο Νικολαος προεδρος ο δομεστικος των σχολων,
ο του βασιλεως Κωνσταντινου παρακοιμωμενος, μετα βαρειας χει ρος, ωστε τωι
πληθει και τηι δυναμει καταγωνισασθαι τον Κακι κιον. στελλονται δε γραμματα του
βασιλεως προς Ἀπλησφαρην τον αρχοντα του Τιβιου και της περι τον Ἀραξην
ποταμον Περ σαρμενιας, παρακαλουντα τουτον κατα το δυνατον δηιουν την με
γαλην Ἀρμενιαν και την υποκειμενην χωραν τωι Κακικιωι. απελ θων ουν ο Νικολαος
εκεινος μεν εργου ειχετο, τα δε γραμματα πεμπει προς τον Ἀπλησφαρην, γραψας και
αυτος και παροτρυνας και δωροις και υποσχεσεσιν ερεθισας ενεργους θεσθαι τας
βουλη σεις του βασιλεως. ο δε τα γραμματα δεξαμενος αμειβεται επι τελη ποιησαι τα
κεκελευσμενα, ει γραμμα πεμφθειη τουτωι βασι λικον ασφαλειαν παρεχον αυτωι
παντα εχειν εν βεβαιωι δεσποτικως τα φρουρια και χωρια οσαπερ ισχυσειε νομωι
πολεμου κτησασθαι απο των διαφεροντων τωι Κακικιωι. εδεξατο τον λογον ο βασι
λευς, και χρυσοβουλλοις γραφαις επιβεβαιοι οσα ο Ἀπλησφαρης ηιτησατο· και
δεξαμενος ουτος το γραμμα εργου ηπτετο, και 2.559 πολλα των του Κακικιου
εκπολιορκησας κατεσχεν οχυρωματα και χωρια. ο δε Κακικιος υπο τε της Ῥωμαικης
δυναμεως πολεμου μενος υπο τε του αρχοντος του Τιβιου λεηλατουμενος, και τοις
πασιν απεγνωκως, σπενδεται προς τον παρακοιμωμενον και προσ χωρει τωι βασιλει
δι' αυτου, παραδους την πολιν. και ο μεν ες τον βασιλεα ελθων και μαγιστρος
τιμηθεις, και χωρια πολυ προσοδα κατα τε Καππαδοκιαν και τον Χαρσιανον και τον
Λικαν δρον ειληφως, ειρηνικον και αταραχον τον απο τουδε εζησε βιον· ο δε
Μονομαχος τα εκπολιορκηθεντα φρουρια παρα του Τιβιωτου και χωρια ως μερη του
Ἀνιου επιζητων, επει εκων γε εκεινος ου μεθιετο τουτων αλλ' αντειχετο της
χρυσοβουλλου γραφης, αναι ρειται πολεμον προς αυτον, και παλιν προσταττει τωι
παρακοι μωμενωι μετα τε της Ῥωμαικης χειρος του τε Ἰβηρικου στρατου και της εν
τηι μεγαληι Ἀρμενιαι δυναμεως, ης κατηρχεν ο Ἀνιωτης, τωι Ἀπλησφαρηι πολεμειν.
πασας ουν ουτος ηθροικως τας δυναμεις, και αρχοντα αυταις επιστησας Μιχαηλ τον
βεσταρχην τον Ἰασιτην και τον εαυτου δουλον Κωνσταντινον μαγιστρον τον
Ἀλανον, κατα του Τιβιου εκπεμπει. ο δε Ἀπλησφαρης στρατηγικωτατος ανθρωπος
ων, ειπερ τις αλλος, και εργα πολεμικα και βουλας εχθρων διασκεδασαι δυναμενος,
προς μεν την Ῥωμαικην δυναμιν ειδως εαυτον μη αξιοχρεων ουκ αντιπαρεταξατο,
εισω δε τειχων συγκλεισας εαυτον και τον παραρρεοντα μετοχετευσας πο ταμον, και
πασαν επικλυσας την πεδιαδα και αποτελματωσας πηλωδη τε ουσαν και τεναγωδη,
προσεμενε την επελευσιν των 2.560 εναντιων, παρασπειρας εν τοις κυκλωθεν της
πολεως ουσιν αμπε λωσι τοξοτας πεζους, και κρυπτεσθαι και προσμενειν κελευσας,
αχρις αν αυτος τηι σαλπιγγι επισημηνηται το ενυαλιον. οι δε των Ῥωμαιων αρχοντες
τον τε εις την πολιν συγκλεισμον και την της πεδιαδος επικλυσιν δειλιας εργον και
απογνωσεως κριναντες, ατα κτοι και σποραδην αλλοι μεν τους ιππους αποβαντες,
 
 
 

504
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλοι δε και εφιπποι, ως πηι εκαστος εβουλετο, προς την πολιν ετρεχον ως αυτοβοει
ταυτην αιρησοντες. επει δε ενδον εγενοντο των εν μεσωι των αμπελωνων οδων και
αχρι της πολεως εφθασαν, τοτε δη τηι σαλπιγγι σημηνας ο Ἀπλησφαρης εργου
εκελευσεν εχεσθαι, και εξανασταντες απο των λοχων οι πεζοι οι μεν τοξοις οι δε
λιθοις εβαλλον, αλλοι δε ετιτρωσκον απο των θριγγων, των Ῥωμαιων κωλυομενων
υπο τουτων τους πολεμιους αμυνασθαι. γινεται ουν τροπη μεγαλη, και σφαζεται
Ῥωμαιων απειρων πληθος, φυγειν μη δυναμενων των ιππων, αλλ' εμπιπτοντων εις
τον πηλον και τα τελματα. μολις ουν σωθεις ο Ἰασιτης συν τωι Κωνσταντινωι εν τωι
Ἀνιωι αυταγγελοι της συμφορας τωι Νικολαωι γεγονασιν. αγγελθεντος δε του
συμβαντος ατυχηματος τωι βασιλει, ο μεν Νικολαος και ο Ἰασιτης αφαιρουνται τας
αρχας, προχειριζονται δε αντι μεν του Ἰασιτου δουξ Ἰβηριας ο Κεκαυμενος, αντι δε
του Νικολαου στρατηγος αυτοκρατωρ Κωνσταντινος ο της μεγαλης εταιρειας
αρχων, ευνουχος ανθρωπος, εκ Σαρακηνων ελκων το γενος και τωι βασιλει
υπηρετησας προ της βασιλειας και πιστιν 2.561 τηρων ες αυτον· οι δη και κατα
χωραν γενομενοι και τας δυνα μεις συνηθροικοτες εργου ειχοντο. και τηι μεν πολει
του Τιβιου, ητις ην του παντος εθνους μητροπολις, προσβαλειν ουκ ηθελησαν,
αποπειρωνται δε των λοιπων φρουριων των οσα τωι Ἀνιωι υπο κειται. και αιρουσι
μεν την αγιαν Μαριαν και το λεγομενον Ἀμπιερ και τον αγιον Γρηγοριον, λιαν
ερυμνα και αποκρημνα οχυρωματι, του Ἀπλησφαρη πολλακις επιχειρησαντος
βοηθησαι αυτοις πολιορκουμενοις, και τοσαυτακις ηττηθεντος. ερχονται δε και επι
το φρουριον το καλουμενον Χελιδονιον, επι βουνου τε αποκρημνου ιδρυμενον και
ου πορρω κειμενον του Τιβιου· και κυκλωσαμενοι τουτο ταφροις και χαραξι δια
προσεδρειας ηπειγοντο παραστησασθαι· και γαρ δη και εσπανιζον των αναγκαιων οι
εισω του τειχους, μη φθασαντες εισκομισασθαι τα επιτηδεια δια το της προσβολης
οξυρροπον. και παρεστησαντο αν και τουτο, ει μη αιφνιδιως η του πατρικιου
Λεοντος του Τορνικιου εξ εσπερας ανηφθη αποστασια. ουτος γαρ στρατηγων εν
Ἰβηριαι και δια βληθεις ως τυραννιων της τε αρχης παραστελλεται και μοναχος
αποκειρεται και εις την πολιν αχθεις οικοι μενειν εν Ἀδριανου πολει προσταττεται.
μη ενεγκων δε ευφορως τα εις αυτον γεγο νοτα ανιαρα, λαθραι και κατα μικρον τους
εν Ἀδριανουπολει προτερον υποποιειται στρατηγους, οποσοι ετυχον οντες παρεωρα
μενοι και απρακτοι· δια δε τουτων και των αυτου συγγενων υπο φθειρας και τους
οσοι των Μακεδονικων ηρχον ταγματων και 2.562 Θραικικων, και τους οσοι
εσχολαζον στρατιωτας και τους οσοι ταις λεηλασιαις και ταις διαρπαγαις εχαιρον,
και χειρα ικανην συστησαμενος, αναγορευεται βασιλευς, και απαντα τον υπ' αυ τον
αγειρας λαον οξυς επιφαινεται τηι βασιλιδι, του βασιλεως μητε ικανον λαον εχοντος
προς αντιπαραταξιν μητε πιστευοντος τοις πολιταις ως ευνοιαν και πιστιν
φυλαξουσιν ες αυτον. και δια τουτο αγγελος ες τον Κωνσταντινον εν Ἰβηριαι
πεμπεται δημο σιοις εποχος ιπποις μετα γραμματων βασιλικων κελευοντων των εν
χερσιν αφεμενον εργων αφικεσθαι ως ταχος μετα των δυναμεων ες την βασιλιδα.
δεξαμενος δ' ουτος τα γραμματα, καιτοι εν χερσιν εχων το φρουριον, λυει μεν την
πολιορκιαν, σπενδεται δε τωι Ἀπλησφαρηι, ασφαλισαμενος αυτον αραις και ορκοις ως
ευ νοιαν διαφυλαξει τωι βασιλει και ουδεποτε μελετησει φαυλον κατα Ῥωμαιων.
ουτω δε πραξας και τας δυναμεις αναλαβων σπου δαιως ηπειγετο προς την βασιλιδα.
και το μεν Χελιδονιον τουτον τον τροπον διαδιδρασκει την αλωσιν· ο δε
Κωνσταντινος μετα των ευων ταγματων και παντος του στρατου κατελθων αυτος
μεν εισεισιν εις την βασιλιδα, το δε πληθος απαν περαιουται προστα ξει του
βασιλεως εις Θραικην, το μεν κατα την αντιπορθμον τηι βασιλιδι Χρυσοπολιν, το δε
κατα την εν τωι Ἑλλησποντωι Ἄβυδον. αλλα τουτο μεν υστερον· πριν η δε τας
 
 
 

505
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμεις ελθειν, ο Τορνικιος κατα τον Σεπτεμβριον μηνα, της αʹ επινεμησεως, βασι
2.563 λευς, ως ελεχθη, αναρρηθεις θαττον η λογος την βασιλιδα κατα λαμβανει,
ελπιζων αυτοβοει ταυτην αιρησειν δια το μη ευπορειν τον βασιλεα δυναμεων. και
χαρακα πηξαμενος καταντικρυ των Βλαχερνων, εγγιστα της μονης των αγιων
Ἀναργυρων, πρωτον λογοις και υποσχεσεσιν απεπειρατο των πολιτων, μηδενος δε
προσεχοντος αυτωι ηδη και εργου ηπτετο. και αυτος δε ο βα σιλευς δια τε των
πολιτων και των παρευρεθεντων κατα τυχην στρατιωτων αντιπαρεταττετο, τους
μεν πολιτας και τον δημον ταξας επι του τειχους· τους δε παρατυχοντας στρατιωτας
και αλλους τινας οσους οι της συγκλητου αρχοντες κελευσει τουτου καθωπλισαν, μη
πλεον των χιλιων οντας, εξαγαγων του τειχους δια των εν Βλαχερναις πυλων
αντιμετωπους εστησε τωι τυραννωι, ταφρον τινα προστησαμενος εις κωλυμα των
επιοντων, δεον εισω πυλων επεχειν και απο των τειχων τους επιοντας αμυνεσθαι,
πολλα του μαγιστρου Ἀργυρου του Ἰταλου ποτνιωμενου και παρακαλουντος εισω
μενειν και μη εξαλλεσθαι, και μη θελειν λαωι συμπλεκε σθαι μαινομενωι και οργωντι
και στρατιωτικαις μελεταις ενηθλη μενωι μετα στρατιωτων ολιγοστων και λαου
νεαλους και απειροπο λεμου. αλλα ταυτα λεγων ουκ επειθεν· αντεκειτο γαρ
Κωνσταν τινος ο την επωνυμιαν Λειχουδης, τα πρωτα τοτε παρα βασιλεως φερων
και μεγα παρα τουτωι δυναμενος και της βουλης ταυτης υπαρχων πατηρ.
εξελθοντων δε τουτων περι δειλην οψιαν, ως εγνω ο τυραννος, τας αμφ' αυτον
καθοπλισας δυναμεις επεισι μετα ρυμης μεγαλης, και θαττον η λογος την ταφρον
διατεμων 2.564 τρεπεται τους ενδον, ων οι μεν αλισκονται, οι δε φευγοντες εις την
της πολεως ταφρον κατεπιπτον και οικτρως απωλοντο. εφευ γον δε και απο του
τειχους κρημνιζομενοι οι πολιται, παραπλη σιως και οι πυλωροι των εν Βλαχερναις
τειχων τας πυλας αναπε τασαντες. και ει μη τυχη τις εσφηλε τωι Τορνικιωι τα
πραγματα, εισηλθεν αν αμογητι και κυριος των απαντων εγενετο. αρτι δε διωξας
αχρι της παρα τωι τειχει ταφρου επεσχε τον διωγμον, και παλιν αναθαρρησαντες οι
περι τον βασιλεα τας τε πυλας κατεσχον και της φυλακης επεμεληθησαν των
τειχων. τοτε δε και ο βασι λευς μικρου αν απολωλει δια τοξου βληθεις, ει μη θεος
προφα νως διεσωσατο, του οιστου ενεχθεντος εις τινος θεραποντος κα λυμμα
στροβιλοειδες κεφαλης, οπερ και τον εχοντα και τον βα σιλεα διεσωσατο. τουτον δε
τον τροπον εγγυς του αλωναι η πο λις ελθουσα διεσωθη. ο δε αποστατης επι τινας
ημερας προσ μεινας εν τωι στρατοπεδωι, επειδη οι περι αυτον κατα μικρον
υπορρυεντες ηυτομολουν τωι βασιλει, πτοηθεις μη πως οι παντες καταλιποντες
αυτον οιχησονται η και κατασχοντες παραδωσι τωι βασιλει, αναστας εκειθεν
υπεστρεψεν εν Ἀρκαδιουπολει. και αυτος μεν συν Ἰωαννηι τωι Βατατζηι παρεμβολην
πηξαμενος εκεισε προσεμενε, Θεοδωρον δε τον την επωνυμιαν Στραβομυτην και τον
λεγομενον Πολυν και Μαριανον τον Βραναν, ταγματων αρ χοντας δυτικων, καθ'
αιματος κοινωνιαν αυτωι εγγιζοντας, πο λιορκησαι εκπεμπει την Ῥαιδεστον· ετυχον
γαρ αι μεν αλλαι Μα 2.565 κεδονικαι και Θραικικαι πολεις προσχωρησασαι τουτωι,
αυτη δε μονη ευνοιαν ετηρει τωι βασιλει σπουδηι του ταυτης αρχιερεως και τινος
εγχωριου δυναστου του λεγομενου Βατατζη, συγγενους οντος του Τορνικιου. ως δ'
απελθοντες εκεινοι και χρονοτριβουντες ουδεν ηνυον, αρας και αυτος απεισιν
εκεισε μετα παντος του στρατου, και πασαν προσβολην και μηχανην επαγαγων τηι
πολει και παντοθεν αποκρουσθεις ευψυχως των ενδον αποκρουομενων τας μηχανας
υπεστρεψε παλιν εν Ἀρκαδιουπολει, λυσας την πο λιορκιαν. αρτι δε και των ευων
στρατευματων διαπεραιωθεντων εκ τε Χρυσουπολεως και Ἀβυδου προς Θραικην,
στρατηγον επι στησας αυτοις ο βασιλευς Μιχαηλ μαγιστρον τον Ἰασιτην πεμπει κατα
των αποστατων. αθροισας δ' ουτος υφ' εν τας δυναμεις και παραστρατοπεδευσας
 
 
 

506
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις αποσταταις μαχης μεν ουκ ηρχεν, εκηδετο δε μαλλον των ανηκοντων χωριων
τοις αποσταταις, και τοις αλισκομενοις φιλανθρωπως εφερετο, και γραμματα
λαθραιως επεμπε προς αυτους αμνηστιαν επαγγελλομενος κακων και αγαθων
δαψιλειαν. επει δε και ο χειμων επεστη και των αναγκαιων εσπα νιζον αυτοι τε οι
αποσταται και τα υποζυγια και οι ιπποι, μη δυ ναμενοι προς τε το ψυχος και τον
λιμον και τους εναντιους αντι καθιστασθαι, κατα μικρον προσερρυΐσκοντο τωι
μαγιστρωι. και μεχρι μεν των αφανων ην αυτομολια και ουκ επισημων, εκαρτερει
και ταις ελπισιν ετρεφετο· επει δε Μαριανος ο Βρανας και Πολυς και Θεοδωρος ο
Στραβομυτης και οι εκ του γενους του Γλαβα και 2.566 τινες αλλοι των επισημων
αθροοι καταλιποντες αυτον προσερρυη σαν τωι Ἰασιτηι, φυγων μετα Ἰωαννου του
Βατατζη, ος δη μετ' αυτον εν τωι στρατοπεδωι των αποστατων εταττετο, επειπερ
αφυκτα ην, εν τινι κατεφυγεν εκκλησιαι, και η επισυστασις των αποστα των
εσκεδασθη. και τουτους μεν ο Ἰασιτης πεμψας κατεσχε και προς τον βασιλεα
πεπεδημενους εισαγει, του δε στρατου εκαστος εις την εαυτου επανηλθε πατριδα
κελευσει του βασιλεως. και ο μεν Τορνικιος και ο Βατατζης αποτυφλουνται κατα την
εσπεραν της εορτης της του Χριστου γεννησεως, δημευονται δε και οποσοι
παρεμειναν εως τελους ευνοι τωι τυραννησαντι, ατιμως προτερον περιαχθεντες δια
της αγορας και εξοριαι παραπεμφθεντες. και η μεν αποστασια τοιουτον εσχε το τελος,
αρχεται δε λοιπον τα απο των Τουρκων κακα. τινες δε οι Τουρκοι, και τινα τροπον
ηρ ξαντο πολεμειν Ῥωμαιοις, ανωθεν αναλαβων διηγησομαι.
Το των Τουρκων εθνος γενος μεν εστιν Ουννικον, οικει δε τα προσαρκτια
των Καυκασιων ορων πολυανθρωπον τε ον και αυτονομον και υπ' ουδενος εθνους
ποτε δουλωθεν. της δε των Περσων αρχης εις Σαρακηνους διαλυθεισης, και της των
Σαρα κηνων επικρατειας μη μονον Περσιδος και Μηδιας και Βαβυλω νος και
Ἀσσυριων κυριευουσης, ηδη δε και Αιγυπτου και Λιβυης και μερους ουκ ολιγου της
Ευρωπης, επειπερ ετυχον εν διαφοροις καιροις αλληλων καταστασιασαντες και η
μια και μεγιστη αρχη αυτη εις πολλα διηιρεθη μερη, και αλλον μεν αρχηγον ειχεν η
2.567 Ἱσπανια, αλλον δε η Λιβυη, αλλον δε η Αιγυπτος, αλλον δε η Βαβυλων, ετερον
δε η Περσις, και προς αλληλους μεν ουχ ωμο νοουν, μαλλον μεν ουν και
προσεπολεμουν οι γειτονουντες, αρχη γος Περσιδος και Χωρασμιων και Ὠρητανων
και Μηδιας υπαρ χων Μουχουμετ κατα τους χρονους Βασιλειου του βασιλεως, ο του
Ἰμβραηλ, και πολεμων Ἰνδοις και Βαβυλωνιοις και κακως εν τωι πολεμωι φερομενος,
εγνω δειν προς τον αρχοντα Τουρκιας πρεσβευσασθαι και συμμαχιαν εκειθεν
αιτησασθαι. πεμπει γουν πρεσβεις προς αυτον και δωρα πολυτελη, και πεμφθηναι οι
εξαιτει συμμαχους τον αριθμον τρισχιλιους. ο δε δεξαμενος ασμενεστατα την
πρεσβειαν και τοις πεμφθεισι δωροις ησθεις εκπεμπει προς αυτον τους τρισχιλιους,
αρχηγον εχοντας Τραγολιπακην Μου καλετ τον υιον Μικεηλ, αμα και ελπισας ως
ειπερ ουτοι δυνη θειεν αποκρουσασθαι τους επεμβαινοντας τοις Σαρακηνοις, ραιστα
τε την του Ἀραξιδος ποταμου γεφυραν την κωλυουσαν Τουρκους ες Περσιδα ιεναι
ατε πεπυργωμενην ουσαν ενθεν κακειθεν και φρουροις παντοθεν φυλαττομενην
βατην θησουσι περιελοντες τας φρουρας, και υποχειριον αυτωι ποιησουσι την των
Περσων χωραν. αφικομενων τοινυν των μισθοφορων, αυτους τε αναλαβομενος ο
Μουχουμετ και τας εαυτου δυναμεις προσβαλλει τωι των Ἀραβων αρχοντι
Πισασιριωι, και ραιον αυτον τρεπεται, μη υποσταντων τας των τοξων βολας των
Ἀραβων. υποστρεψας δε εις την εαυ 2.568 του ηπειγετο και προς τους πολεμουντας
Ἰνδους διαγωνισασθαι μετ' αυτων. εκεινων δε εξαιτουμενων εις την εαυτων
υποστρεψαι συγχωρηθηναι, ανεθεισης αυτοις της εν τηι γεφυραι φυλακης του
Ἀραξιδος, επειπερ εκεινος ενεκειτο και βιαν επενεγκειν εβουλετο, δεισαντες ουτοι
 
 
 

507
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη και παθωσι τι δεινον, αποστατουσι. και την Καρβωνιτιν υποδυντες ερημον δια το
μη θαρρειν ολιγους προς τοσαυτας αντιπαραταξασθαι μυριαδας, εκειθεν εκδρομας
ποιου μενοι εδηιουν και εφερον τα Σαρακηνων. δυσανασχετησας ουν ο Μουχουμετ
επι τοις γινομενοις, στρατον αθροισας αμφι τας κʹ χιλιαδας εκπεμπει κατα των
Τουρκων, επιστησας αυτοις δεκα στρατηγους απο των ευγενεστατων και
συνετωτατων και επ' αν δριαι μεμαρτυρημενων Σαρακηνων. αραντες ουν ουτοι
απηρχοντο προς τον πολεμον. και εισελθειν μεν εις την ερημον δια την του υδατος
και των τροφων ενδειαν αλυσιτελες ελογιζοντο, εγγιστα δε του στοματος της
ερημου στρατοπεδευσαντες διεσκοπουντο το ποιητεον. ο δε Ταγγρολιπηξ ες το βαθος
αυλιζομενος της ερη μου, επειπερ εμαθε την κατ' αυτου εκστρατειαν, ο των
Τουρκων αρχηγος, κοινολογησαμενος τοις μετ' αυτου και επιθεσθαι νυκτος τοις
Σαρακηνοις και Περσαις συμφερον ειναι νομισας, ταχυποριαι χρησαμενος εν δυσιν
ημεραις επιτιθεται τηι τριτηι νυκτος αυτοις αμεριμνως σκηνουμενοις και μηδεν
προσδεχομενοις κακον. και τουτους μεν θαττον τρεπεται λογου, αυτος δε αρματων
και ιππων και χρηματων κυριευσας πολλων ουκετι λοιπον ως φυγας και ληι 2.569
στης κρυφιους εποιειτο τας επιθεσεις, αλλα φανερως αντεποιειτο των υπαιθρων,
προσρυισκομενων αυτωι και των οσοι δια κακουρ γιας τοτε εδεδιεσαν θανατον, και
δουλων και των χαιροντων ταις αρπαγαις, ως εν βραχει τωι χρονωι δυναμιν περι
αυτον αθροισθη ναι μεγιστην, περι που τας νʹ χιλιαδας. και τα μεν κατ' εκεινον
εφερετο τηιδε· ο δε Μουχουμετ μη ενεγκων μετριως την γενομενην τροπην αλλα
βαρυθυμησας τους μεν δεκα στρατηγους απετυ φλωσε, τους δε διαφυγοντας
στρατιωτας τον κινδυνον θριαμβευ σειν ηπειλησε γυναικειους περιβεβλημενους
στολας, αυτος δε προς αντιπαραταξιν καθωπλιζετο. οι δε προηττηθεντες στρατιωται
μαθοντες τας απειλας προσχωρουσι τωι Ταγγρολιπηκι. τοσαυτης ουν προσγενομενης
αυτωι και τηλικαυτης δυναμεως, αγειρας απαντα τον στρατον ηπειγετο προς τον
Μουχουμετ, καθολικηι μαχηι σπευδων κριναι τα πραγματα. αλλα και εκεινος και
Σαρα κηνους καθοπλισας και Περσας και Καβειρους και Ἄραβας, και στρατον
συστησαμενος περι που τας πεντακοσιας χιλιαδας και ελεφαντας πυργοφορους
εκατον, και παντας τουτους αναλαβων, υπαντιαζει κατα το λεγομενον Ἀσπαχαν. και
γενομενης μαχης φοβερωτατης επεσον μεν εξ αμφοτερων πολλοι, πιπτει δε και
αυτος ο Μουχουμετ· εξιππαζομενος γαρ ατακτως ενθεν κακειθεν και τον οικειον
παραθαρρυνων λαον, του ιππου συμπεσοντος αυτωι εκτραχηλισθεις απεθανε. τουτου
δε πεσοντος το συν αυτωι πληθος ωμονοησε τοις εναντιοις, και ο Ταγγρολιπηξ υπο
παντων αναγορευεται βασιλευς της Περσιδος. αναρρηθεις δε πεμψας 2.570 καθαιρει
την εν τηι γεφυραι του Ἀραξιδος φυλακην, και ανετον διδωσι τωι βουλομενωι των
Τουρκων την ες την Περσιδα πορειαν. απολυθεντες δε ουτοι εισεδραμον παμπληθει,
πλην των οσοι της εαυτων αντεποιουντο πατριδος, και καθελοντες Περσας και Σα
ρακηνους αυτοι κυριοι της Περσιδος εγενοντο, τον Ταγγρολιπηκα σουλτανον
ονομασαντες, τουτεστι παντοκρατορα και βασιλεα βα σιλεων· ος πασας τας αρχας
τους εγχωριους αφελομενος εις Τουρκους μετηνεγκε και την Περσιδα πασαν προς
αυτους διε νειμεν, ες το παντελες κατασπασας και ταπεινωσας τους εγχω ριους. Ὡς
δε καλως εχειν εδοκει τουτωι τα πραγματα, προτερον μεν τοις ομοροις δυνασταις
ηρξατο πολεμειν, και προς μεν τον Πισσασιριον της Βαβυλωνος αρχοντα αυτος δι'
εαυτου παρετα ξατο, και διαφοροις μαχαις τουτον ηττησας και ανελων κυριος και
της Βαβυλωνιων χωρας εγενετο, προς δε Καρβεσιον τον των Ἀραβων αρχηγον
Κουτλουμους εκπεμπει, υιον οντα του αδελφου του οικειου πατρος, χειρα βαρειαν
δους αυτωι· ος απελθων και τοις Ἄραψι συμβαλων ηττηθη και αισχιστα εφυγεν.
υποστρεφων δε απο της τροπης, και μελλων διοδευειν απο της Μηδιας ητοι του
 
 
 

508
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βαασπρακαν (ηρχε δε τοτε της τοιαυτης χωρας εκ βασιλεως πεμφθεις Στεφανος
πατρικιος ο Κωνσταντινου του παραδυνα στευοντος τωι βασιλει της Λειχουδιας υιος)
στελλει προς αυτον πρεσβευτας, αξιων συγχωρηθηναι διελθειν ακωλυτως, υπισχνου
2.571 μενος μεθ' ορκων φρικωδεστατων αψαυστον και ασινη διατηρησαι την χωραν.
ο δε τους πρεσβεις δεξαμενος και την παρακλησιν δειλιαν ειναι υποτοπασας, τον
εγχωριον αθροισας στρατον ως εις πολεμον υπαντιαζει τοις Τουρκοις. ο δε
Κουτλουμους περιαλγης μεν επι τοις πραττομενοις εγενετο (ην γαρ ο κατ' αυτον
λαος απας, ως εκ τροπης επανηκων, πεζος και αοπλος), ομως δε και ακων
ηναγκασθη αντιπαραταξασθαι. και συμβολης γενομενης τρεπονται οι περι τον
Στεφανον, αλισκεται δε και αυτος αιχμα λωτος συν αλλοις πολλοις. και τουτον μεν
διερχομενος κατα το Ταβρεζιον απεμπολει τωι τοπαρχηι της χωρας, αυτος δε προς τον
σουλτανον επανελθων και περι της τροπης απολογουμενος μετε τιθει τας αιτιας εις
αλλους, και επηγγελλετο, ει αυθις δυναμιν λαβων εκστρατευσει κατα του
Καρβεσιου, ραιον αυτωι παρα στησειν την Ἀραβιαν. ως εν παροδωι δε αφηγειτο και
περι του Βαασπρακαν, ως ειη μεν χωρα παμφορος, κατεχεται δε υπο γυναικων, τους
πεπολεμηκοτας προς αυτον στρατιωτας υπαινιτ τομενος. αλλ' εκεινον μεν ο
σουλτανος κατασχειν εμελετα δια το αισχος μηνισας της ηττης και αποκτειναι, προς
δε Ῥωμαιους οπλα κινησαι απεδειλια, δεδιως και φριττων εκ μονης της φημης τα
των προηγησαμενων τριων βασιλεων ανδραγαθηματα, Νικηφορου Ἰωαννου και
Βασιλειου, και υποπτευων την αυτην αρετην ετι και δυναμιν προσειναι Ῥωμαιοις.
ομως αμφιρροπος ην και διχογνωμων, και εμελετα το ποιητεον. Κουτλουμους δε
γνους 2.572 την επιβουλην φευγει μετα των συν αυτωι, και πολιν οχυρωτατην
κατασχων εν Χωρασμιοις κειμενην, ητις Πασαρ ωνομασται, αν τιπαλος γινεται τωι
σουλτανωι. ο δε το νυν εχον προς τουτον μεν διαπολεμειν ουκ εδοκιμασε, πασας δε
τας εαυτου δυναμεις αθροι σας απεισι κατα των Ἀραβων, και μαχης γενομενης παλιν
τρεπεται και αυτος. επανελθων δε απο της τροπης, και μη φερων την αισχυνην και
το απο του Κουτλουμους ονειδος, αυτος μεν το πλειστον πληθος αναλαβων απεισιν
εις το Πασαρ, και διετελεσε προσπολεμων μεχρι πολλου τωι οικειωι ανεψιωι, τηι
οχυροτητι της πολεως θαρρουντι και πολλακις αναπεταννυντι τας πυλας και
εξερχομενωι και ου μικρως τους περι τον σουλτανον βλαπτοντι. κατα δε Ῥωμαιων
δυναμιν εκπεμπει ετεραν, αμφι τας κʹ χιλια δας, στρατηγον επιστησας αυτηι
αδελφοπαιδα Ἀσαν τον λεγομενον κωφον, επισκηψας την ταχιστην αφικεσθαι και ει
προχωροιη προσκτησασθαι αυτωι την Μηδιαν. και ταυτα μεν επραττετο εν Περσιδι.
Παγκρατιος δε ο της Ἰβηριας αρχηγος, ακολαστος ανθρω πος, ες του Λιπαριτου την
κοιτην εξυβρισας (ην δε ο Λιπαριτης υιος του επι του βασιλεως Βασιλειου εν τωι προς
τον Γεωργιον πολεμωι αναιρεθεντος Ὁρατιου του Λιπαριτου, επι συνεσει τε και
ανδριαι βεβοημενος και μεγαλα μετα τον Παγκρατιον δυναμενος εν τοις Ἴβηρσιν)
ηναγκασε τουτον επι τωι γεγονοτι δεινοπαθη σαντα οπλα κατ' αυτου κινησαι. και
πολεμωι τουτον τρεψαμενος εις τα Καυκασια και την ενδον απελαυνει Ἀβασγιαν, εν
τοις βα 2.573 σιλειοις τε γενομενος τηι εαυτου μιγνυται προς βιαν δεσποινηι, τηι μητρι
του Παγκρατιου, και των ολων της Ἰβηριας πραγματων κυριος γινεται. γραμματα τε
εις τον βασιλεα πεμψας φιλος και συμμαχος εξαιτει γενεσθαι Ῥωμαιων· ου την
πρεσβειαν δεξαμενος ουτος κοινοπραγειται μετ' αυτου. μετα δε τινα χρονον και ο
Παγκρατιος δια του Φασιδος ποταμου και Σουανων και Κολχων οδοιπορησας ερχεται
εις Τραπεζουντα, κακειθεν αγγελους εκπεμ πει προς βασιλεα, δηλων ως εφεσιν εχει
εισελθειν εν τηι βασιλιδι και αυτωι εντυχειν.
Προσταχθεις ουν εισεισι, και τωι βασιλει εν τυχων πρωτον μεν ονειδιζει
πολλα οτιπερ βασιλευς ων και προς αρχηγον ου μικρας χωρας της Ἀβασγιας σπονδας
 
 
 

509
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχων ταυτας μεν ηθετησε, προσεθετο δε ανδρι ιδιωτηι και δουλωι αποστατηι, επειτα
και καταλλαξαι αλληλους παρακαλει. ο δη και γεγονε τηι σπουδηι του βασιλεως,
σπεισαμενων αλληλοις ωστε τον μεν Παγκρατιον κυριον ειναι και αρχηγον πασης
της Ἰβηριας και Ἀβασγιας, αυτον δε μερους αρχοντα της Μεσχιας δια βιου κυριον
εκεινον εχειν και βασιλεα. και τα μεν κατα την Ἀβασγιαν κατηντησεν εις τουτο.
Ἀσαν δε ο κατα Ῥωμαιων πεμφθεις παρα του σουλτα νου, παρελθων το Ταβρεζιον
και το λεγομενον Τεφλις ηλθεν εις Βαασπρακανιαν, παντα κειρων και πυρπολων
και τους προσπι πτοντας αναιρων, και μηδε της παιδικης φειδομενος ηλικιας. ο δε
της χωρας αρχων Ἀαρων βεστης, ο του Βλαδισθλαβου 2.574 υιος και του Προυσιανου
αδελφος, μη αξιομαχον ειδως εαυτον μηδε δυναμενον αντιστηναι προς τοσαυτην
Τουρκων πληθυν, γραμματα εκπεμπει προς τον βεστην κατακαλων τον Κεκαυμενον
τον Ἀνιου και της Ἰβηριας καταρχοντα, και οποση δυναμις παρακαλει βοηθειν. ο δε
τα γραμματα δεξαμενος, και θαττον η λο γος τον αμφ' αυτον αγειρας λαον, απεισι
δια ταχεων και ενουται τωι Ἀαρων. και συμβουλης προτεθεισης ποτερον νυκτομαχιαι
χρηστεον η φανεραν μαχην αναδεκτεον, προς ουδετερον ο Κεκαυ μενος κατενευεν,
εγνωκει δε τροπον αλλον καταστρατηγησαι τους εχθρους· συνεβουλευε γαρ την
παρεμβολην καταλιποντας ως ειχε μετα των σκηνων και των υποζυγιων και της
αλλης αποσκευης, λοχους νυκτος εν επικαιροτατοις στησαι χωριοις, καπειδαν οι
Τουρκοι αφικωνται και ερημον ανδρων ευροντες τον χαρακα προς διαρπαγας των
ενδον χωρησωσι, τοτε δη της ενεδρας απανασταν τας επιθεσθαι αυτοις. και γε ου
διεψευσθη του σκοπου. εωθεν γαρ ο Ἀσαν αναστας εκ της οικειας παρεμβολης κατα
τον Στραγνα κειμενης ποταμον απεισιν ως προς πολεμον· ως δε ουδεις υπηντα,
επλησιασε δε και τωι χαρακι των Ῥωμαιων, και ουτε φυλακην ειχεν ουτε φωνη
εξηκουετο, αλλα κενος ην πασης δυναμεως, τοτε δη φυγειν υπονοησας τους
Ῥωμαιους ρηγνυσι τε δια πολλων τοπων την παρεμβολην και διαρπαγην ποιεισθαι
των λαφυρων κελευει. οι δε Ῥωμαιοι περι δειλην οψιαν ανασταντες των λοχων,
ασυντακτοις συντεταγμενοι προσρηγνυνται τοις Τουρκοις, και 2.575 παραχρημα
τρεπουσι το ανυποστατον μη ενεγκοντας της Ῥωμαι κης ορμης. πιπτει μεν ουν
πρωτος ο Ἀσαν εν τοις πρωτοις αγω νιζομενος, πιπτει δε και οσον αλκιμον του
στρατου. οι δε περι σωθεντες λιαν ολιγοι και γυμνοι δια των ορεων ες τας των
Περσαρμενιων διασωζονται πολεις. Ὁ δε σουλτανος δια των αποδραντων
μεμαθηκως το συμβαν ατυχημα εις μεγαλην ενεπεσεν αγωνιαν, και εν σπουδηι
εποιειτο οπως αν την γενομενην επανορθωσηται ακληριαν. και δη λαον επιλεκτον
συστησαμενος εκ τε Τουρκων και Καβειρων και Λιμνι των περι τας ρʹ χιλιαδας, και
Ἀβραμιωι Ἀλειμ τωι ετεροθαλει αδελφωι αυτου παραδους ταυτας, κατα Ῥωμαιων
εκπεμπει. αγ γελθεισης δε της εφοδου, ενωθεντες παλιν οι ανωθεν ρηθεντες
αρχοντες των στρατευματων βουλην προετιθεσαν και διεσκοπουντο το πρακτεον.
και τωι μεν Κεκαυμενωι εδοκει μετα της παρουσης δυναμεως υπαντησαι τοις
Τουρκοις εξωθεν των Ῥωμαικων ορων, κακεισε διαγωνισασθαι, ετι των πλειονων
αντιπαλων ανιππων ον των και της αλλης δυναμεως κεκμηκυιας απο της πλειστης
οδοι ποριας, επιλελοιποτων δε και σιδηριων τοις Τουρκοις, οις τας χηλας των ζυων
ειωθασι περιστελλειν, επηιρμενων δε και των Ῥωμαιων και θαρραλεων οντων απο
της προηγησαμενης νικης, και προθυμουμενων συμμιξαι τοις πολεμιοις. τουναντιον
δε ο Ἀαρων απεφαινετο, επεχων τας δυναμεις, λεγων οχυρωσαι τε τας πολεις και τα
φρουρια και εισω τειχων συγκλεισαι τα παντα, μηνυσαι τε τωι βασιλει και μη ανευ
γνωμης εκεινου μετα δυνα 2.576 μεως μικρας προς τοσουτον πληθος πολεμησαι
βαρβαρων. ουτω δε των στρατηγων αποφηναμενων ενικησεν η του Ἀαρων γνωμη.
και αυτοι μεν μετα της στρατιας απελθοντες εν Ἰβηριαι κατα τινα πεδιαδα εγχωριως
 
 
 

510
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ὀσουρτρου λεγομενην εμενον ησυχαζοντες εν τοις υπαιθροις, παντα προτερον τον
αγροτην λαον και γυναικας και παιδας και παν ο τι τιμιον συγκλεισαντες εν τοις
οχυρωμασιν· εγραψαν δε και τωι βασιλει δια ταχυδρομου, δηλοποιησαντες την των
εναντιων επελευσιν. δεξαμενος ουν ουτος τα γραμματα εκει νοις μεν επεχειν
εκελευεν, εως αν ο Λιπαριτης μετα της των Ἰβηρων δυναμεως ελθων τοις
Ῥωμαικοις ενωθηι στρατευμασι· πεμπει δε προς εκεινον γραμματα διοριζομενα την
ταχιστην, ειπερ συμμαχον εαυτον και φιλον κρινει Ῥωμαιων, ανειληφοτα παντα τον
περι αυτον λαον αφικεσθαι και συμμιξαι τοις στρατηγοις των Ῥωμαιων και μετ'
αυτων διαπολεμησαι προς τους βαρβαρους. οι μεν ουν στρατηγοι τα γραμματα
δεξαμενοι ηρεμουν ως εκελευ σθησαν, και την του Λιπαριτου προσεμενον αφιξιν,
εκεινος δε το βασιλικον δεξαμενος προσταγμα τον εαυτου μετα σχολης ηθροισε και
καθωπλιζε λαον. εν οσωι δε ουτος τας οικειας συνεκροτει δυναμεις και ο χρονος
ετριβετο, ο Ἀβραμιος την Βαασπρακανιαν καταλαβων, και μαθων οτι περ οι Ῥωμαιοι
ενταυθα συνειλεγμενοι οντες και την αυτου μαθοντες επελευσιν υπενοστησαν εις
Ἰβηριαν, δειλιαν, οπερ ην εικος, το πραγμα υπονοησας, παρ' ουδεν θεμενος και
λειαν και λαφυραγωγιαν, εδιωκεν οπισθεν αυτων, επειγομενος συρραξαι τοις
παρουσι προ 2.577 του και ετεραν συναθροισθηναι δυναμιν. οπερ μαθοντες οι
στρατηγοι των Ῥωμαιων, και πτοηθεντες μη πως αναγκασθωσι και ακοντες
πολεμησαι προ του τον Λιπαριτην καταλαβειν, υπο δυντες τινα δυσχωριαν
αποκρημνον και φαραγξι παντοθεν κυκλου μενην ησυχαζον, γραψαντες προς τον
Λιπαριτην ηκειν και μη βραδυνειν. ο δε Ἀβραμιος της Ῥωμαικης ηστοχηκως
στρατιας ερχεται εις το λεγομενον Ἄρτζε. κωμοπολις δε το Ἄρτζε μυριανδρος και
πολυν πλουτον εχουσα· ᾤκουν γαρ εν αυτηι ιθαγενεις τε εμποροι και Συρων και
Ἀρμενιων και αλλων εθνων πληθυς ουκ ολιγη· οιτινες τηι οικειαι θαρρουντες πληθυι
ου κατεδεξαντο εισω τειχους γενεσθαι, και ταυτα της Θεοδοσιουπολεως εκ γειτονων
κειμενης, μεγιστης πολεως και τειχος εχουσης ισχυρον και ανα λωτον, πολλα του
Κεκαυμενου δια γραμματων και απειλησαντος και παρακαλεσαντος. καταλαβοντων
ουν των Τουρκων και απτο μενων εργου, οι εν τωι Ἄρτζε τας διοδους συγκλεισαντες
και επι των δωματων αναβαντες λιθοις και ξυλοις και τοξοις τους επιον τας
ημυνοντο. και διετελεσαν μαχομενοι εφ' ολας ημερας εξ. αγγελθεντος δε τουτου
τοις στρατηγοις, ο Κεκαυμενος πολυς ην εγκειμενος και παρακαλων απελθειν και
συμβαλειν τοις Τουρκοις τον νουν εχουσι προς τηι πολιορκιαι, και μη καθησθαι
τηναλλως και τριβειν τον χρονον, την συκινην προσμενοντας επικουριαν τον
Λιπαριτην, και τον επιτηδειον παρατρεχοντα βλεπειν καιρον, ου τυχειν παλιν ου
ραιδιον. αντιπιπτοντος δε του Ἀαρων, και μηδεν τι διαπραξασθαι λεγοντος παρα το
βασιλικον βουλημα, ησυχιαν 2.578 και αυτος ηγεν.
Ἀβραμιος δε μη κατα σκοπον χωρουντων αυτωι των πραγματων, μη
δυναμενος πολιορκιαι την κωμοπολιν παρα στησασθαι, υπεριδων και πλουτου και
λειας πυρ ενειναι τοις δω μασιν εγκελευεται, και ευθυς οι Τουρκοι δαλους αιροντες
και υλην ευπρηστον εξαπτοντες ερριπτουν εν τοις δωμασιν· αναφθεν τος δε του
πυρος πανταχοθεν και πυρκαιας μεγιστης ανεγερθεισης, οι Ἀρτζηνοι προς τε το πυρ
προς τε τας εκ των τοξων βολας μη δυνηθεντες αντεχειν ενεκλιναν εις φυγην. και
λεγεται απολεσθαι περι τας ρνʹ χιλιαδας ανδρων, των μεν μαχαιρας των δε πυρος
παραναλωμα γεγονοτων· ουτοι γαρ επει κατισχυμενοι εγνωσαν αποσφαττεσθαι,
γυναικας τε και τεκνα εαυτων εις το πυρ απερ ριπτουν. ουτω του Ἄρτζε ληφθεντος,
πολυ χρυσιον ευρων ο Ἀβραμιος και οπλα και αλλα τινα χρειωδη, οποσα μη τωι πυρι
κατεστησαν αχρηστα, περιβαλομενος δε και ιππον ουκ ολιγην και υποζυγια, και τον
εαυτου λαον καθοπλισας ως εδει, υπεστρεψεν αναζητων την Ῥωμαικην δυναμιν.
 
 
 

511
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Αυτη δε καταλαβοντος ηδη και του Λιπαριτου καταβασα απο του ρηθεντος
οχυρωματος εκειτο εν τηι πεδιαδι κατα τους προποδας του βουνου ενθα περ ιδρυται
το Καπετρου φρουριον. ερχομενων ουν των Τουρκων σποραδην, συνεβουλευε παλιν
ο Κε καυμενος συμβαλειν αυτοις διεσπαρμενοις ουσι και ασυντακτοις ετι. αλλ' ο
Λιπαριτης ουκ ηθελε δια την ημεραν· ην γαρ σαβ βατον, ιηʹ αγοντος του Σεπτεμβριου
μηνος, της βʹ επινεμησεως, 2.579 εν ταις αποφρασι δε των ημερων τωι Λιπαριτηι το
σαββατον ενο μιζετο, οπερ αποτροπιαζομενος ανεδυετο πολεμειν. και τα μεν των
Ῥωμαιων εν τουτοις, ο δε Ἀβραμιος δια των προδρομων μαθων οποι τε οι Ῥωμαιοι
ηυλιζοντο και οτι ηρεμουσι, συνταξας τας εαυτου δυναμεις ηρχετο συντεταγμενος
προς μαχην. τουτο δε και η αντιπαλος δυναμις ιδουσα ακουσιως και αυτη αντιπαρε
ταττετο, το μεν δεξιον εχοντος κερας του Κεκαυμενου, του δε Ἀαρων το ευωνυμον,
εν τοις μεσοις δε ο Λιπαριτης εταττετο. ην δε και η ωρα περι βουλυτον. τωι μεν ουν
Κεκαυμενωι αντι μετωπος ην ο Ἀβραμιος, τωι δ' Ἀαρων Χωροσανιτης ατερος
στρατηγος, καταντικρυ δε του Λιπαριτου Ἀσπαμ Σελαριος ο του Ἀβραμιου
ετεροθαλης αδελφος. συμπλοκης δε γενομενης ο μεν Κεκαυμενος και ο Ἀαρων τα
κατ' αυτους ετρεψαντο κερατα και μεχρι φωνης αλεκτρυονων εδιωκον, ο δε
Λιπαριτης, πεσοντος αυτωι του ανεψιου δεινοπαθησας και μεθ' ορμης βιαιας ελασας,
του ιππου αυτου τρωθεντος και πεσοντος αλισκεται. και ο μεν ην εν τουτοις, οι δε
Ῥωμαιοι παυθεντες εκ της διωξεως και των ιππων αποβαντες και τωι θεωι δοντες
υμνους επινικιους, εν μιαι φωνηι βοησαντες το τις θεος μεγας ως ο θεος ημων,
προσεμε νον τον Λιπαριτην, ελπιζοντες και αυτον διωκειν οπισθεν των εχθρων. επει
δε εφαινετο ουδαμου, εν αμηχανιαι ησαν, δια πορουντες ο τι και γενοιτο. ουτω δε
διαπορουμενοις αυτοις ερ χεται τις στρατιωτης των υπ' εκεινωι ταττομενων, και
μηνυει τοις στρατηγοις την εκεινου τροπην και την αλωσιν, και οπως ο Ἀβρα 2.580
μιος εκ της φυγης επανελθων και τωι οικειωι ενωθεις αδελφωι (ο γαρ Ἀσαν επεσεν εν
τωι πολεμωι) αναλαβοντες τον Λιπαριτην και τους αλοντας των Ἰβηρων
υπενοστησαν εις το λεγομενον Καστροκωμιον, σπουδαιαν την οδοιποριαν
ποιουμενοι. απεπαγησαν προς την ακοην οι αρχοντες του στρατου. ομως
διανυκτερευ σαντες αγρυπνοι, επειπερ ημερα επελαμψε και βουλη προετεθη και τοις
πασι συμφερον ενομισθη εκαστον οικαδε απελθειν, ο μεν Ἀαρων τον οικειον
ανειληφως λαον απεισιν εις το Ἴβαν (μητροπολις δε αυτη του Βαασπρακαν), ο δε
Κεκαυμενος μετα των ιδιων επανηλθεν εις το Ἀνιον. ο δε Ἀβραμιος τηι του
Λιπαριτου αρκεσθεις αλωσει, και ολβιωτερον εαυτον κρινας παντος ανθρω που δια
το παρον ευτυχημα, μηδεν ετερον πολυπραγμονησας, αλλ' επιτεινας την
οδοιποριαν, δια πεντε ημερων παραγινεται εις το λεγομενον Ῥε, κακειθεν απεισιν
εις τον σουλτανον προπεμψας τα ευαγγελια και την του Λιπαριτου μηνυσας
κατασχεσιν. ο δε τωι δοκειν μεν ηυφρανθη και ηγαλλιασατο επι τηι αλωσει του Λι
παριτου, εφθονησε δε τωι αδελφωι τοιουτου καταξιωθεντι του ευ τυχηματος, και δια
παντος εμελετα και προφασιν εζητει τουτον ποιησασθαι εκποδων. Τον μεν ουν
Λιπαριτην, ως επυθετο την τουτου κατασχε σιν ο βασιλευς, ολος εγενετο
αναρρυσασθαι, και δωρα πολυτελη και λυτρα πεμψας τωι σουλτανωι δια Γεωργιου
του λεγομενου ∆ροσου (υπογραμματευς δε ην ο ∆ροσος του Ἀαρων) εξαιτειται την
ελευθεριαν και σπονδας ειρηνης. ο δε σουλτανος τας πρε 2.581 σβειας δεξαμενος, και
μεγαλοπρεπης θελων ειναι βασιλευς μαλ λον η καπηλος ανελευθερος, αποδιδωσι
τουτον δωρον τωι βασιλει, λαβων μεν τα λυτρα, παντα δε τωι Λιπαριτηι παρεσχηκως,
και μεμνησθαι της παρουσης ημερας δια παντος παρεγγυησαμενος, και μηδεποτε
οπλα θελησαι το απο τουδε κινησαι κατα των Τουρκων. ανεπληρωσε δ' αυτωι την
προς τον βασιλεα πρεσβειαν ο λεγομενος παρ' αυτοις σεριφος· δυναται δε τουτο το
 
 
 

512
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομα προς τον παρ' αυτοις χαλυφαν, οπερ ο παρ' ημιν συγκελλος προς τον
πατριαρχην παλαι εδυνατο· εκεινου γαρ αποθανοντος αυτος ευθυς εις τον τουτου
θρονον εγκαθιδρυται. ουτος τοινυν ο σεριφος εισελθων εν τηι βασιλιδι και ες
προσωπον ελθων τωι βα σιλει και ομιλιαν, πολλα τε μεγαλαυχησας και
φρυαξαμενος, και τελευταιον υποφορον θεσθαι σπευσας την Ῥωμαιων τωι εαυτου
σουλτανωι, επει μη ευρε τον βασιλεα επικλινη, απρακτος υπε χωρησε προς τον
πεμψαντα. και ο βασιλευς το απ' εκεινου εκ δεχομενος πολεμον απο του σουλτανου,
καθ' οσον οιον τε ην, τα ομορουντα τηι Περσων γηι πεμψας κατησφαλισατο. εν ωι δε
ταυτα εγινετο, και η των Πατζινακων επισυνεβη κινησις· πως δε και τινα τροπον,
λεκτεον. Το εθνος των Πατζινακων Σκυθικον υπαρχον, απο των λεγομενων
βασιλειων Σκυθων, μεγα τε εστι και πολυανθρωπον, προς ο ουδε εν αυτο καθ' εαυτο
Σκυθικον γενος αντιστηναι δυνα ται. διηιρηται δε εις τρισκαιδεκα γενεας, αιτινες
καλουνται μεν πασαι τωι κοινωι ονοματι, εχουσι δε εκαστη και ιδιον απο του αυ 2.582
της προγονου και αρχηγου την προσηγοριαν κληρωσαμενη. νεμον ται δε τας περαν
Ἴστρου απο του Βορυσθενους ποταμου και μεχρι Παννονιας ηπλωμενας πεδιαδας,
νομαδες τε οντες και τον σκηνι την δια παντος ασπαζομενοι βιον. τουτου του γενους
αρχηγος ην τωι τοτε Τυραχ ο του Κιλτερ υιος, ευγενειας ηκων ες το ακρο τατον,
αμβλυς δε αλλως και την ησυχιαν φιλων. ην δε και αλ λος τις εν τωι εθνει την
κλησιν Κεγενης, υιος του Βαλτζαρ, το μεν γενος ασημος και σχεδον ανωνυμος, περι
δε τα πολεμικα και τας στρατηγιας καρτα δραστηριωτατος, ος και πολλακις επιοντας
κατα των Πατζινακων τους Ουζους (γενος δε Ουννικον οι Ουζοι) υποστας ετρεψατο
και απωσατο, του Τυραχ ουχ οπως αντεπεξελ θειν μη θαρρησαντος, αλλα και
καταδυντος εις τα παρα τωι Ἴστρωι ελη και τας λιμνας.
Τον μεν ουν Τυραχ οι Πατζινακαι ετιμων δια το γενος, τον δε Κεγενη
ησπαζοντο διαφεροντως δια το της ανδριας υπερβαλλον και την εν τοις πολεμοις
δεινοτητα. απερ ακουων και βλεπων ο Τυραχ εδακνετο την ψυχην, δεδιως περι της
αρχης, και τροπον εζητει οπως αν τον Κεγενην αποσκευα σηται. εφιστησιν ουν αυτωι
λοχους πολλακις, εγινοντο δε παντες αργοι. επει δε πολλακις επιχειρησας κρυφιως
ηστοχησεν, εγνω δειν μη διαμελλειν αλλ' επιχειρειν φανερως. διο και πληθος
πεμψας καταλαβειν εκελευσε τον ανδρα και ανελειν. ο δε προ γνους την επιβουλην
φυγας προς τα ελη γινεται του Βορυσθενους, και ουτω διαφυγγανει τον ολεθρον.
εκειθεν δε κρυπτομενος και 2.583 λαθραι πεμπων μηνυματα προς τε τους εαυτου
συγγενεις και την φυλην, ηδυνηθη την τε ιδιαν γενεαν αποστησαι της του βασιλεως
ευνοιας (ην δε η Βελεμαρνις) και προς ταυτηι και αλλην την Παγουμανιδα· και
δυναμιν προσλαβομενος αντιπαραταττεται μετα των δυο γενεων προς τον Τυραχ τας
ιαʹ εχοντα. και επι πολλας μεν αντισχων ωρας, ομως υπο του πληθους καταπονη
θεις τρεπεται. περιπλανωμενος δε εν τοις ελεσι και σωτηριαν ζητων μιαν εγνω
εαυτου τε και των συν αυτωι, την εις τον βασιλεα των Ῥωμαιων καταφυγην. διο και
προς το ∆οροστολον αφικο μενος, και εν τινι ποταμιαι νησιδι περικλεισας εαυτον δια
το ανε πιβουλευτον μετα των συν αυτωι (ησαν δε αμφι τας κʹ χιλιαδας), διαμηνυεται
τωι της χωρας αρχοντι (ην δε Μιχαηλ ο του Ἀνα στασιου υιος) και γνωριζει οστις τε
ειη και οιας διαδιδρασκων τυχας αφικται, και οτι αυτομολος βουλεται γενεσθαι τωι
βασιλει, υπισχνουμενος δε και ει προσδεχθειη, εις μεγαλην ονησιν εσεσθαι τοις
τουτου πραγμασιν. ο δε τα μηνυματα λογου θαττον προς τον βασιλεα διαπορθμευσας
δια ταχεων κελευεται τον ανδρα μετα των συνοντων αυτωι προσδεξασθαι, και
τουτοις μεν τα επιτηδεια χορηγειν, αυτον δε ενδοξως ες το Βυζαντιον πεπομφεναι.
και ο μεν ως εκελευσθη διεπραξατο, ο δε Κεγενης εις την βασιλιδα φοι τησας και ες
λογους ελθων τωι βασιλει φιλοφρονως τε και μεγαλο πρεπως υπεδεχθη, και
 
 
 

513
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποσχομενος αυτος τε το αγιον δεξασθαι βαπτισμα, παραπεισαι δε και τους συνοντας
αυτωι τουτο ποιησαι, 2.584 εις πατρικιοτητα τε ανηχθη, και φρουρια τρια απο των εν
ταις οχθαις ιδρυμενων του Ἴστρου ειληφει και γης πολλα σταδια, και του λοιπου
τοις φιλοις ενεγραφη και συμμαχοις Ῥωμαιων. το πλεον δ' οτι και ως υπεσχετο
ανεδεξατο το αγιον βαπτισμα αυτος τε και οι συν αυτωι, Ευθυμιου τινος ευλαβους
μοναχου πεμφθεν τος, του τα του θειου λουτρου παρα τωι Ἴστρωι ποταμωι εκτελε
σαντος και πασι μεταδοντος του αγιου βαπτισματος. Γενομενος δε εν τωι ασφαλει,
και τας αιφνιδιους εφοδους ασφαλισαμενος, προς αμυναν ετραπετο του εχθρου, και
περαιου μενος τον Ἴστρον νυν μεν συν χιλιοις, ειτα συν δισχιλιοις και αυ συν
πλειοσιν η ελαττοσι, και εξ εφοδου προσπιπτων, τα μεγιστα εκακου και ελυμαινετο
τους περι τον Τυραχ Πατζινακας, ανδρας μεν τους προσπιπτοντας αναιρων, γυναια
δε και παιδας ανδρα ποδιζομενος και πωλων τοις Ῥωμαιοις. ταυτας δε τας λαθραιας
επιθεσεις του Κεγενους μη φερων ο Τυραχ διαπρεσβευεται προς τον βασιλεα,
μηνυσας ως εδει τον μεγαν βασιλεα, σπονδας εχοντα μετα του γενους των
Πατζινακων, μηδε προσδεξασθαι ολως τον αποστατην αυτων, επει δε προσεδεξατο,
κωλυειν μη διαπεραν και τους υποσπονδους λυμαινεσθαι· η ουν κωλυθητω ο ανηρ
τα τοιαυτα πραττειν, η μηδεμιας τυχετω συμμαχιας, η γινωσκετω ο βασιλευς ως καθ'
εαυτου τε και της εαυτου χωρας εφελκεται βαρυτατον πολεμον. και ταυτα μεν τα
μηνυματα του Τυραχ, 2.585 ο δε βασιλευς τας αγγελιας δεξαμενος προς ταυτας μεν
και επε καγχασεν, ει δια Πατζινακου απειλας προδοτης γενοιτο του εις αυτον
προσφυγοντος, και κωλυειν του μη κακουν τους κακωσαν τας, τους δε πρεσβευτας
απρακτους εξεπεμψε. γραμματα δε προς τε Μιχαηλ τον αρχοντα των παριστριων
πολεων, ετι δε και προς αυτον τον Κεγενην εκπεμπει, φυλαττειν ακριβως τας οχθας
του ποταμου· ει δε τις επιηι βαρεια δυναμις, γραμμασι μηνυειν, ινα και απο των
δυτικων ταγματων εκπεμπομενα τινα συν αυτοις ειργωσι τοις Πατζινακαις την του
ποταμου διαβασιν. επεμψε δε και τριηρεις εκατον, επισκηψας παραπλειν τον Ἴστρον
και πει ρωμενους διακωλυειν τους Πατζινακας περαν. επανηκοντων δ' απρακτων
των αυτου πρεσβεων, ο Τυραχ εχαλεπαινε και ωργι ζετο και θαττον ηυχετο
καταλαβειν τον χειμωνα. ηδη δε της φθινοπωρινης ληγουσης ωρας και του
χειμωνος επισταντος, του ηλιου οντος επι τον αιγοκερωτα, ανεμος επνευσεν
απαρκτιας πο λυς, ως αποκρυσταλλωθηναι μεχρι πεντεκαιδεκα πηχεων ες βαθος τον
ποταμον. πασης ουν φυλακης σχολασασης, δραξαμενος αδειας ης επιτυχειν ηυχετο ο
Τυραχ διαπεραι τον Ἴστρον μετα παντων των Πατζινακων, οντων, ως ελεγετο,
χιλιαδων οκτακοσιων, και ες την περαιαν ιδρυετο, κειρων και αφανιζων τα
παραπιπτοντα. γραμματα δε προς τον βασιλεα εστελλετο βοηθειν δεομενα την
ταχιστην. ο δε μηδ' ολα τα γραμματα αναγνους τωι δουκι Ἀδρια 2.586 νουπολεως
γραφει (ην δε Κωνσταντινος μαγιστρος ο Ἀριανιτης) τας Μακεδονικας ειληφοτι
δυναμεις, ετι δε και προς Βασιλειον Μοναχον τον ηγεμονα της Βουλγαριας την
Βουλγαρικην ειληφοτα χειρα αφικεσθαι και ενωθηναι τωι Μιχαηλ και τωι Κεγενηι και
μετ' αυτων προς τους Πατζινακας διαγωνισασθαι. ων κατα το βασι λικον
ποιησαντων επιταγμα και παντων υφ' εν γενομενων, ανα λαβων ο Κεγενης τας
Ῥωμαικας φαλαγγας εν τοις υπαιθροις στρατοπεδευεται, και καθ' εκαστην επιων εξ
εφοδου ου μικρα τους Πατζινακας ελυπει. τουτοις γαρ αμα τηι του ποταμου δια βασει
αφθονιαν ζυων ευρουσι πολλην και οινου και των εκ μελιτος κατασκευαζομενων
ποματων, ων ουδε ακοην εσχον πωποτε, και ανεδην των τοιουτων εμφορουμενοις
νοσος εσπιπτει κοιλιακην δια θεσιν εχουσα, και απωλλυντο εκαστης ημερας
αναριθμητα πληθη. οπερ πυθομενος ο Κεγενης δια τινος αυτομολου, και καιρον επι
τηδειον κρινας τουτον ειναι τοις εχθροις επιθησεσθαι, οποτε και χειμωνι και νοσωι
 
 
 

514
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιεζονται, αναπεισας και τους Ῥωμαιους οκνουν τας και δεδιοτας προς τοσαυτας
αντιπαραταττεσθαι μυριαδας, προσρηγνυται τοις εχθροις. οι δε την οξειαν ελευσιν
εκπλαγεντες και προς τον πολεμον αποδειλιασαντες, ριψαντες τα οπλα αυτος τε ο
Τυραχ και παντες οι αρχοντες και το λοιπον πληθος εαυτους εγχειριζουσιν. ο μεν
ουν Κεγενης συνεβουλευε και διεμαρτυρατο παντας ηβηδον αποσφαξαι, ελεγε δε και
παροιμιαν βαρβαρον μεν νουν δε πολυν εχουσαν, ως ετι χειμωνος οντος δει τον
οφιν απο 2.587 κτειναι, οπηνικα την κερκον κινειν ου δυναται· υπο ηλιου γαρ
θαλφθεις κοπους ημιν παρεξει και πραγματα. τουτο δε τοις αρχουσιν ουκ εδοκει
Ῥωμαιων, αλλα βαρβαρικον το εργον και ανοσιον ενομιζετο και Ῥωμαικης αναξιον
ημεροτητος. μαλλον μεν ουν συμφερον ενομιζον διασκεδασαι τουτους εν ταις
ερημοις της Βουλγαριας πεδιασι και αλλους αλλαχου εγκατοικισαι και φο ρους
αυτοις επιθειναι· εσεσθαι γαρ ουκ ευαριθμητον τον απο των τοιουτων δασμον· ει
δεησει δε τωι βασιλει και στρατου προς τε τους Τουρκους και προς αλλα ετεροφυλα
γενη, καθοπλιζειν απ' αυτων.
Πολλων ουν λογων ρηθεντων ενικησεν η των Ῥωμαιων γνωμη· και ο μεν
Κεγενης οσους ελαβε ζωγριας, πλην ων απημ ποληκε, τους παντας αποσφαξας
υπενοστησεν οικαδε, τας δε των Πατζινακων μυριαδας ο της Βουλγαριας
παραλαβων αρχων Βασι λειος ο Μοναχος εγκαθιδρυει ανα τε τας πεδιαδας της
Σαρδικης, της Ναισου και Ευτζαπελου διασπειρας παντας και παν οπλον αφελομενος
δια το ανεπιβουλευτον. ο δε Τυραχ και συν αυτωι ανδρες εκατον και τεσσαρακοντα
αγονται εις τον βασιλεα· ους φιλοφρονως ουτος αποδεξαμενος και βαπτισας και
μεγιστοις αξιω μασιν επαρας εν ευπαθειαις κατειχεν. Ὁ δε σουλτανος την των αυτου
πρεσβεων απρακτον υπο στροφην μη φερων, τας εν Περσιδι πασας δυναμεις και τας
Βα βυλωνιους υφ' εν αθροισας εισβολην ποιειται κατα Ῥωμαιων. τουτο δε
προακηκοως ο Μονομαχος εσπευδε μεν και δια των οι κειων δυναμεων
αντιπαραταξιν στησαι τωι πολεμιωι, ωπλισε δε 2.588 και απο των Πατζινακων
χιλιαδας ιεʹ. και ηγεμονας τεσσαρας απο των εν Κωνσταντινουπολει Πατζινακων
αυτοις επιστησας, τον Σουλτζουν, τον Σελτε, τον Καραμαν και τον Καταλειμ, δωροις
τε φιλοτιμησαμενος ου μικροις, και αρματα καλλιστα δους και ιππους διαπρεπεις,
περαιοι εν Χρυσουπολει, δους αυ τοις οδηγον τον απαξαι μελλοντα τουτους εις
Ἰβηριαν Κωνσταν τινον τον πατρικιον, ωι Ἁδροβαλανος το επωνυμον. περαιωθεν τες
δε ουτοι και τους ιππους αναβαντες και της προς ανατολην φερουσης αψαμενοι και
προελθοντες αχρι μιλιων τινων και τωι λεγομενωι ∆αματρυι προσεγγισαντες επεσχον
την πορειαν, και σταντες επι της οδου συμβουλην προετιθεσαν, ητις παρ' αυτοις
κομεντον ωνομασται. τισι μεν ουν εδοκει πορευτεα ειναι και μη αντιβαινειν επι της
χωρας του βασιλεως τοις βασιλικοις προστα γμασι, του τε λοιπου εθνους
κεχωρισμενοις και μητε καθ' εαυ τους υποστηναι δυναμενοις την Ῥωμαικην
δυναμιν μητε ορμητη ριον εχουσι προς τα της τυχης αβουλητα· αλλοις παλιν εδοκει,
κατασχουσιν ορη τινα της Βιθυνιας, εν τουτοις παραμενειν και τους επιοντας
αμυνασθαι, ανελθειν δε μηδαμως εις Ἰβηριαν, ες χωραν μακραν και αλλοκοτον,
ενθα μελλουσιν εξειν πολεμιους ου μονον τους εχθρους Ῥωμαιων αλλα και αυτους
τους Ῥωμαιους. ο Καταλειμ δε μονος γνωμην εδιδου υποστρεψαι και ενωθηναι τοις
συγγενεσιν. ειποντος δε τινος "και πως αν εσεται περατη η θαλασσα;" μηδεν πλεον
ειπων επεσθαι οι κελευει. τον μεν 2.589 ουν Ἁδροβαλανον ορμησαντες αποκτειναι
ουκ ισχυσαν (φυγων γαρ διεσωθη εν τινι τριωροφωι υπερυωι των εν τωι ∆αματρυι πα
λατιων), τωι Καταλειμ δε επομενοι κατηρχοντο προς την θαλασ σαν, ουκ ελπιζοντες
ταχα πλοια εχειν αυτον ηυτρεπισμενα τα ραι διαν τουτοις μελλοντα ποιησαι την της
θαλασσης περαιωσιν, αλλα διαπορουντες και μαθειν εθελοντες τις ο τροπος της
 
 
 

515
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαβασεως. επει δε εν τωι αιγιαλωι εγενοντο, μηδεν πλεον ειπων ο Καταλειμ αλλ' η
μονον "επεσθω ο βουλομενος αυτον τε περιειναι και παν τας τους Πατζινακας" τον
ιππον μυωπισας εισεισιν εις την θα λασσαν. τουτο και αλλος ιδων εποιησε, και επ'
εκεινωι αλλος, και ευθυς το πληθος απαν· και διανηξαμενοι περαιουνται κατα τον
αγιον Ταρασιον, οι μεν αυτοις αρμασιν, οι δε προτερον τα αρματα απορριψαντες. και
περαιωθεντες και την πορειαν επι τειναντες ισχυσαν διασωθηναι προς τους οικειους
κατα την Τρια διτζαν, μηδενος αντιστηναι η κωλυσαι τολμησαντος· το γαρ αι
φνιδιον της εφοδου ευκολον αυτοις την πορειαν ειργασατο. ενω θεντες ουν τοις εν
Τριαδιτζηι Πατζινακαις διακηρυκευονται και προς τους εν ταις αλλαις χωραις
καθιδρυμενους. γενομενοι ουν οι παντες αθροισμα εν, και ανθ' οπλων αξινας
γεωργικας και δρεπανα και αλλα σιδηρια λαμβανοντες απο των αγρων καθοπλι
ζονται, και εν Φιλιππουπολει γενομενοι και τον Αιμον διαβαντες το μεν πληθος
απαν περι τον λεγομενον Ὄσμον ποταμον κατεσκη νωσεν εν τηι παριστριωι πεδιαδι,
μονος δε ο Σελτε εν τωι Λοβιτζωι 2.590 προσμεινας διανεπαυετο. αρτι δε και τας
Μακεδονικας αθροισας δυναμεις ο Ἀριανιτης καταδιωκει οπισθεν αυτων. και
καταλα βων εν τωι Λοβιτζωι τον Σελτε κατεσκηνωμενον, τουτον μεν κρα τησαι ουχ
ισχυσεν (εφθασε γαρ διαδρας), την δε πασαν αυτου στρατοπεδειαν κατασχων
υπεστρεψε. και τα μεν της εσπερας τουτον εσχε τον τροπον. Ὁ δε σουλτανος, ως
ειπομεν, βαρυθυμησας δια την των αυτου καταφρονησιν πρεσβεων και την των
θεληματων αστοχιαν, αρας μετα πασης αυτου της δυναμεως εξεισι κατα της
υπηκοου Ῥωμαιοις· και κατελθων αχρι του λεγομενου Κωμιου, και μηδεν ο τι και
λογου αξιον διαπραξασθαι δυνηθεις (εφθασαν γαρ οι της χωρας προασφαλισασθαι
εαυτους τε και τα αυτοις αναγκαιο τατα εν τοις φρουριοις· γεμει δε η Ἰβηρια
φρουριων ερυμνοτα των), προσωτερω δε προβηναι μη θαρρησας τωι πυθεσθαι τας
Ῥωμαικας εν Καισαρειαι δυναμεις αθροιζεσθαι, υπεστρεψε τωι θυμωι φλεγμαινων και
μεγα τι ζητων κατεργαζεσθαι. γενομενος δε κατα το Βαασπρακαν, και παραπλησιως
κακει τα παντα τει χηρη ευρων, επεβαλε ταις πολιορκιαις, και απεπειρασατο προτε
ρον του λεγομενου Μαντζικιερτε· πολις δε το Μαντζικιερτε εν γηι ομαληι μεν
κειμενη, τειχεσι δε τρισι στεφανουμενη και υδασι πολ λοις ενδον καταρρυτος
πηγιμαιοις· τοτε δε και ετυχεν αφθονως εισκομισασα τα αναγκαια. ταυτην οιηθεις ο
σουλτανος ραιδιως εκπολιορκησαι τωι εν ευεπιβουλευτωι ιδρυσθαι τοπωι, χαρακα
πηξαμενος εγγιστα επεχειρει πολιορκειν, και διεμεινεν επι τρια 2.591 κοντα ημερας
ταυτην ανενδοτως πολιορκων, ποικιλαις ελεπολεσι χρωμενος και παντοιοις ειδεσι
μηχανηματων. ευρωστως δε των ενδον αποκρουομενων τας προσβολας εμπειριαι και
συνεσει του στρατηγου (ην δε Βασιλειος πατρικιος ο απο Καπης), επειπερ εγνω
αδυνατοις επιχειρων, εβουλευσατο λυσαι την πολιορκιαν και υποστρεψαι. ανεκοψε
δε της ορμης αυτον Ἀλκαν ο των Χωρασμιων ηγεμων, αιτησαμενος μιαν ετι
προσμειναι ημεραν και αυτωι επιτρεψαι τον κατα της πολεως πολεμον. ησθεις δε τωι
αιτηματι επεσχε την αναζυγην. εωθεν ουν ο Ἀλκαν τον αμφ' αυτον αθροισας απαντα
λαον, και θεωρον επι τινος γεωλοφου κατα την ευαν στησας πυλην τον σουλτανον
αυτον και τους οσοι των Τουρκων ησαν επισημοτατοι, τας ελεπολεις λαβων απεισιν
εις την ειρημενην πυλην· εκεισε γαρ εδοκει τα τειχη της πολεως ταπεινοτερα τε και
ασθενεστερα, και ο τοπος αναστημα εχων και τηι πολιορκιαι προσβοηθων, ανωθεν
διδους βαλλεσθαι τους εισω του τειχους υπο των εξω. διελων ουν διχηι την δυναμιν,
και την μεν στησας επι του αναστηματος επιμονωι χρησθαι κελευει τηι τοξειαι, αυτος
δε σκηνας εκ λυγων εχων πεπλεγμενας, βοειαις βυρσαις ανωθεν εσκεπασμενας και
τροχους εχουσας υπο τας των βασταζοντων κιονων βασεις (λεσσας τας τοιαυτας
κατονομαζουσι μηχανας), λαου πλησας δικελλας φεροντος και σκαπανας και αλλα
 
 
 

516
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεωργικα οργανα, ᾤετο κατα μικρον υπωθειν τας σκηνας και τοις τειχεσι
προσαρμοσαι και ουτως υπορυττειν ανετως και 2.592 αδεως τα θεμελια, πιστευσας
ως ουδεις προκυψαι του τειχους συγχωρηθησεται υπο του πληθους των βελων· και
τουτον εφαν ταζετο τον τροπον παραληψεσθαι την πολιν. ταυτα δε βλεπων απο του
τειχους ο Ἀποκαπης τοις μεν τειχοφυλακουσιν ατρεμειν και μηδενα προκυπτειν
διεκελευετο, μονον δε λιθους χειροπληθεις εχειν ηυτρεπισμενους και τοξα και αλλα
εκηβολα οργανα, και προσμενειν το εξ αυτου συνθημα (ην δε το Χριστε βοηθει), ου
δοθεντος εργου εχεσθαι· ειχε δε παρ' εαυτωι και δοκους μεγι στας, κατα την βασιν
οξειας. και ο μεν διεταττετο ωδε, ο δε Ἀλκαν των εκτος Τουρκων χαλαζηδον
εκπεμποντων τα βελη και τους εισω τειχους ανακοπτειν δοκουντων, κατ' ολιγον
υπωθων τας λεσσας προσηρειδε τωι τειχει. επει δε εφθασαν αι σκηναι προσεγγισαι
και εδοκει αδυνατος αυταις ειναι η εις τουπισω ανα στροφη, αιφνιδιον του Ἀποκαπη
το συνθημα δοντος οι τε επι των δοκων τεταγμενοι τας δοκους ηφιεσαν κατα των
σκηνων και οι λοιποι τοξοις και λιθοις εβαλλον. τοτε δη ουν η τον Ἀλκαν εχουσα
σκηνη πολλαις περιπαρεισα κατα την στεγην δοκοις ανε τραπη υπο του βαρους
τουτων περιτραπεισα· ης περιτραπεισης οι ενδον ταυτης απογυμνωθεντες
εβαλλοντο παντοθεν λιθοις και τοξοις, μηδενος επαμυναι τουτοις ισχυοντος. και οι
μεν αλλοι παντες επεσον εκεισε, εληφθη δε ο Ἀλκαν ζωγριας, γνωριμος απο της
λαμπροτητος των οπλων υπαρχων· δυο γαρ τινες καλοι καγαθοι νεανιαι
προπηδησαντες των πυλων της πολεως και των τριχων τουτου δραξαμενοι συροντες
εισηγαγον εις την πολιν. και 2.593 τουτου μεν ευθυς την κεφαλην αποτεμων ο
Βασιλειος ακοντιζει τοις Τουρκοις, ο δε σουλτανος περιαλγησας τωι παθει λυει την
πολιορκιαν και αναζευγνυσι, πλασαμενος αναγκαια τινα πραγματα κατεπειγειν
αυτον οικαδε υποστρεφειν, απειλων εις τουπιον εαρ μετα μειζονος κατα των
Ῥωμαιων επιστρατευσαι δυναμεως.
Περι ης φροντιζων ο Μονομαχος, ετι δε και τον Ἀπλησφα ρην τον του Τιβιου
αρχοντα τας επι Κωνσταντινου σπονδας δια λυσαντα και τα των Ῥωμαιων κακουντα
αμυνομενος, τα εωια ταγματα παντα αθροισας και ηγεμονευειν ταξας αυτων Νικηφο
ρον τινα ευνουχον, ιερεα μεν τυγχανοντα προτερον και τωι βασιλει υπηρετουντα
ιδιωτευοντι, δια κοσμικην δε περιφανειαν και δοξαν απωσαμενον την ιερωσυνην,
ραικτωρα τουτον τιμησας και στρα τοπεδαρχην ονομασας εις την ευαν εκπεμπει,
ουκ επειδη δρα στηριος ην και ενεργος τα πολεμικα, αλλ' επειδη ευνοιαν ετηρει τωι
βασιλει. ουτος ανελθων μετα του στρατου αχρι της λεγομενης σιδηρας γεφυρας και
του Καντζακιου Τουρκοις μεν ουκ ενετυχεν (εν τηι πεδιαδι γαρ της Περσαρμενιας
στρατοπεδευοντες μετα Ἀβι μελεχ τινος στρατηγου, αδελφου του Κουτλουμους, και
πυθομε νοι την των Ῥωμαιων βαρειαν εφοδον, μη στερξαι την επελευσιν
τολμησαντες υπενοστησαν οικαδε), ο δε Ῥωμαικος στρατος τον Ἀπλησφαρην εισω
του τειχους συγκλεισαντες, και την περιχωρον πασαν ληισαμενοι, επεισαν και
ακοντα ανανεωσασθαι τας σπονδας 2.594 και ομηρον δουναι Ἀρτασυραν τον υιον
Φατλουμ του οικειου αδελ φου του της Καντζακηνων καταρχοντος γης· ον ειληφως
ο Νικη φορος επανεισι προς την πολιν. Οι Πατζινακαι δε τον Αιμον, ως ειπομεν,
διαβαντες, και την μεταξυ τουτου και του Ἴστρου κατασκοπησαντες πεδιαδα την
διηκουσαν μεχρι θαλασσης, και τοπον ευροντες ναπας και αλση εχοντα και λοχμας
παντοδαπας και υδωρ και νομας (Ἑκατον βουνους τον τοπον ονομαζουσιν οι
εγχωριοι), εκεισε εγκαθιδρυον ται, και εκδρομας αυτοθεν ποιουμενοι ου μικρα την
υπο Ῥωμαιους ελυπουν. ο δε βασιλευς μεταπεμπεται τον Κεγενην επι συμβουληι εις
την βασιλιδα· και ος εισεισιν ευθυς μετα παντος του οικειου στρατου, και
κατασκηνοι κατα την αφωρισμενην πεδιαδα Βυζαν τιοις εις πεδιαν (Μαΐτας ο τοπος
 
 
 

517
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατονομαζεται) συν απαντι τωι στρατωι. μηπω δε εντυχων τωι βασιλει, μηδ' οτου
μετεκληθη χαριν μαθων, επιβουλευεται ταυτηι τηι νυκτι υπο Πατζινακων τριων μετα
ξιφων επελθοντων κοιμωμενωι και πληγας επενεγκον των αυτωι, μη μεντοι καιριας·
γνωσθεντες γαρ ευθυς υπο των σωματοφυλακουντων τας τε πληγας ασθενεις
επιφερουσι, και προς φυγην ορμησαντες βοηδρομησαντος του πληθους μετα
Βαλτζαρ υιου του Κεγενους αλισκονται. εωθεν ουν ο Βαλτζαρ εφ' αμα ξης
τετρατροχου τον εαυτου πατερα θεις, και τους επιβουλευ σαντας οπισθεν της αμαξης
ελκων πεπεδημενους (ουδεν γαρ εις αυτους διαπραξασθαι πλεον ετολμησεν
επιβοωμενους τον βασιλεα), 2.595 αμα παντι εφιππωι τωι στρατωι, αυτος πεζος συν τωι
αδελφωι Γου λινωι επομενος τηι αμαξηι υπο δυοιν ελκομενηι ιππων, ερχεται προς τον
βασιλεα. και κατα το ιπποδρομιον γενομενος ταυτην μεν ιστησιν εκεισε, αυτος δε
εισεισι προς τον βασιλεα, της φημης προδραμουσης και προοδοποιησασης αυτωι την
εισοδον. ον εισ αχθεντα ο βασιλευς επηρετο δια τι μη ευθυς τιμωρος εγενετο των του
πατρος φονεων· του δε φησαντος οτιπερ το σον επεκαλουντο συνεχως ονομα, εις
υποψιας ατοπους ενεπεσεν ο βασιλευς, και λογου θαττον εκπεμψας αγει τους
δεσμιους προς εαυτον, και την αιτιαν επυνθανετο δι' ηνπερ επεχειρησαν τον
πατρικιον ανελειν. των δε φησαντων οτιπερ κακονους ην τηι βασιλειαι σου και τηι πο
λει, ορθρου μελετων εισελθειν και παντας μεν κατασφαξαι τους ενδον,
λαφυραγωγησαι δε και την πολιν και προς τους Πατζινα κας επαναδραμειν, δεον
εξετασαι τα λεχθεντα και ευρειν την αλη θειαν, ο δε τουτο μεν ουκ εποιησεν, αλλ'
αδεσποτοις πιστευσας συκοφαντιαις και ασυστατοις τον μεν Κεγενην αγει προς τα
βασι λεια και εν προσχηματι ταχα θεραπειας και ιατρειας εν τηι ελε φαντινηι
καθειργνυσι, τους δε τουτου υιους εν ετερωι και ετερωι τοπωι διιστησιν απ' αυτου. το
δε πληθος των Πατζινακων βρω μασι και πομασι παντοιοις προς το δοκειν ευνοειν
ανελαμβανε, σπευδων, ει οιον τε, των αρματων τουτους απογυμνωσαι και των
ιππων και κατασχειν και φρουρησαι, τους επιθεμενους τωι φονωι ανετως και
ελευθεριως, οπηι και ως βουλονται, διαγειν κελευσας. 2.596 και εδοκει μεν ταυτα
διαπραξαμενος λανθανειν, αλλα τον δημον ουκ ελαθε των Πατζινακων. την τε γαρ
του αυτων καθηγεμονος κατασχεσιν και την των εκεινου υιων διαζευξιν ου χρηστον
οιωνον ελογιζοντο, και σημειον κακονοιας προφανες ενομιζον την των επιβουλων
ελευθεριαν. διο και τα μεν πεμφθεντα εδεξαντο μετ' ευχαριστιας, και τον βασιλεα
ευφημησαν, και δι' ων εποιουν αποδεχομενοις ευκεσαν τα πραχθεντα· νυκτος δε επι
γενομενης, μηδενος υποτοπασαντος αραντες εκ της παρεμβολης και συντονωι δι'
ολης νυκτος χρησαμενοι τηι οδοιποριαι, τριταιοι τον Αιμον διαβαντες ενουνται και
αυτοι τωι πληθει των Πατζι νακων. γενομενοι γουν απαντες υφ' εν, ηδη δε και
οπλων απο χρωντως ηυπορηκοτες διαπερωσι τον Αιμον, και παρεμβολην μεν
πηγνυουσι κατα την Αυλην (φρουριον δε η Αυλη κατα τας υπωρειας [κειμενη] του
Αιμου και ου πανυ πορρω κειμενον Ἀδριανου πολεως) και προς λεηλασιαν και λειαν
τρεπονται. Ὅπερ μαθων ο της δυσεως αρχων Κωνσταντινος μαγιστρος ο Ἀριανιτης,
και αυτος παρεσκευασμενας εχων τας αμφ' αυτον δυναμεις, αρας εξ
Ἀδριανουπολεως ερχεται κατ' αυτων. και σπορασι μεν τισιν εν τωι απιεναι
περιτυχων ευτυχησεν· ειτα και παρα το λεγομενον ∆αμπολιν φρουριον συναντησας
τωι πληθει και προσβαλων ητταται, πεσοντων εν τωι πολεμωι Μακεδονων και
Θραικων ουκ ολιγων, αναιρεθεντων δε και Θεοδωρου του Στρα 2.597 βομυτου και
του Πολυ, ανδρων εκ γενους λαμπρου και επισημων γενομενων εκ της εις τον
Τορνικιον απιστιας. ο μεν ουν μαγι στρος υπεστρεψεν εν Ἀδριανουπολει, τωι βασιλει
δε δια γραμμα των αγγελος του ατυχηματος γινεται, δηλοι δε και ως δει στρατου
νεαλους· μετα γαρ των παροντων αδυνατον αντιπαραταξασθαι προς τοσαυτην
 
 
 

518
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πληθυν ηδη τα νωτα τρεψαντων. ο δε βασιλευς και προ των εκεινου γραμματων το
συμβαν μη αγνοησας, τον μεν Τυραχ και τους εν τηι πολει κατεχομενους αρχοντας
των Πατζι νακων δωρεαις και χαρισιν υποποιησαμενος υποσχομενους μεθ' ορκων
εξημερωσαι το γενος εκπεμπει, γραμμασι δε αυτος τα εωια απαντα μεταπεμπεται
ταγματα. ων ελθοντων και δια της Ἀβυ δου περαιωθεντων και Χρυσοπολεως
στρατηγον αυτοκρατορα χει ροτονησας τον ραικτωρα Νικηφορον εκπεμπει κατα των
Πατζινα κων. συνεξεπεμψε δε αυτωι και Κατακαλων τον Κεκαυμενον, στρατηλατην
της ανατολης προβαλομενος, και Ἐρβεβιον τον Φραγγοπωλον, αρχοντα τωι τοτε των
ομοεθνων, κελευσας συν ειναι τωι ραικτωρι και της αυτου γνωμης εχεσθαι και τοις
εκεινου προσταγμασι και θελημασιν επεσθαι. ος αναλαβων τας δυναμεις και τον
Αιμον διαπεραιωθεις δια της λεγομενης Σιδηρας απηιει κατα των Πατζινακων, ελθων
δε κατεσκηνωσεν εν τινι χωρωι ου μακραν απεχοντι των Ἑκατον βουνων, τωι
λεγομενωι ∆ιακενε. κακεισε χαρακα πηξαμενος οχυρον τηι επαυριον εμελετα την μεν
αποσκευην εκεισε λιπειν και τα περιττα του στρατου, αυτος δε ευ 2.598 ζωνος
απελθειν και συμμιξαι τοις εναντιοις. ᾤετο γαρ αυτοβοει αφρονως τουτους
αιρησειν, και εδεδιει και φροντιδα ετιθετο μη τις λαθων διαδρασειε, και ουκ αυτος
μονος αλλα και ο συμπας στρατος· επεφεροντο γαρ και καλωδια και λωρους προς το
δεσμειν τους αλισκομενους. τουτο δε εδιδου τουτοις υπονοειν το κατ' αρχας
επιγενομενον εις αυτους επι του Κεγενους πτωμα. αμελει και συναισθησιν
λαβοντων των Πατζινακων της επελευσεως των Ῥωμαιων (ηδη γαρ και ο Τυραχ και
οι συν αυτωι της πολεως απολυθεντες αρχοντες ενωθεντες ησαν αυτοις και τα
συμφεροντα τουτοις εσπουδαζον, μακρα χαιρειν ειποντες ταις προς τον Μονο μαχον
υποσχεσεσι) και προδραμοντων των αλκιμωτερων, και του Κεκαυμενου μεγιστον
αναβοωντος και παρακαλουντος νυν ειναι καιρον συμπλοκης, οπηνικα σποραδες
εισι και διεσπαρμενοι, και μη περιμενειν το απαν αθροισμα, ουκ επηινει μεν και το
λοιπον πληθος των Ῥωμαιων τους εκεινου λογους, ο δε ραικτωρ και προ φανως
κατεγελα, "παυσαι" λεγων, "ω στρατηλατα, και εμου στρατηγουντος αυτος μη
παραστρατηγει· ου χρη γαρ διεσπαρ μενοις επιθησεσθαι τοις Πατζινακοις, μη πως
πτυρεντες υπο δυσωνται τας λοχμας. εμοι δε ακολουθουντι, ω ταν, ου παρε πονται
θηρατικοι κυνες, οιτινες ρινηλατουντες εξαξουσιν αυτους των καταφυγων." και τα
μεν των Ῥωμαιων ησαν εν τουτοις, οι δε προδρομοι των Πατζινακων πλησιον
γενομενοι της παρεμβο 2.599 λης των Ῥωμαιων, μικρον εκκλιναντες,
στρατοπεδευουσι και αυ τοι και τοις οπισθεν δηλουσιν ηκειν την ταχιστην. παντων
δ' ελθοντων και ενωθεντων, τηι επαυριον εξαγαγοντος του ραικτωρος τας Ῥωμαικας
δυναμεις αντιπαραταττονται και αυτοι, και τοις οπισθεν ετι δηλουσιν ηκειν την
ταχιστην. παντων δ' ελθοντων και ενωθεντων, ως εφαμεν, εξαγαγοντος του
ραικτωρος τας Ῥω μαικας δυναμεις, ειχε μεν της Ῥωμαικης φαλαγγος αυτος το με
σον ο ραικτωρ, του δεξιου δε κερατος ηρχεν ο Κεκαυμενος, θα τερου δε ο
Φραγγοπωλος. συμβολης δε γενομενης ουκ εμενον οι Ῥωμαιοι, των στρατηγων
πρωτων εκκλιναντων προς την φυγην.
Αυτοι μεν γαρ μηδε τον κτυπον, ως φασιν, των ποδων των ιπ πων
ενεγκοντες ετραπησαν, μονος δε ο Κεκαυμενος μετα των εαυ του στας θεραποντων
και τινων συγγενων ολιγοστων και ηρωικως αγωνισαμενος επεσε μετα παντων των
συν αυτωι. τουτον μεν ουν ουκ ετολμησαν διωξαι οι Πατζινακοι ενεδρας πτοηθεντες,
και παρα τουτο διασωθηναι ισχυσαν ασινεις οι Ῥωμαιοι· τεως δε τους πεσοντας
σκυλευσαντες, και πολλων αρματων γενομενοι κυ ριοι και αυτης της Ῥωμαικης
παρεμβολης συν τηι αποσκευηι, κα τασκηνουσιν υπο την Ῥωμαικην ταφρον. και τις δε
Πατζινακος την κλησιν Γαλινος, ειδως τον Κεκαυμενον οιος εστιν εξ οτου περ ηρχε
 
 
 

519
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των παρα τωι Ἴστρωι φρουριων και ανεμιγνυντο αλληλοις τα γενη, ευρων αυτον εν
τοις νεκροις κειμενον και σκυλευων, επει περιστρεψας αυτον ες το υπτιον απο του
προσωπου εγνωρισε και 2.600 κατελαβεν ετι εμπνεοντα, επιθεις εις ιππον (εκειτο
γαρ αφωνος δια το καιριας λαβειν πληγας, μιαν μεν κατα γυμνου του κρανιου,
πεσοντος του κρανους αυτου, διηκουσαν απο κορυφης αχρι των οφρυων, ετεραν δε
απο του τραχηλου, ενθα περ η γλωσσα ερρι ζωται, και διατεμουσαν τον τραχηλον
και εις το στομα πεσουσαν, και εξαιμος γενεσθαι) απηγαγεν εις την εαυτου σκηνην,
και επι μελειας και φροντιδος αξιωσας περιεποιησε. και οι μεν Πατζι νακοι ουτω
ραιδιως την επελθουσαν αποσκευασαμενοι δυναμιν, αδεως το απο τουδε την
Ῥωμαιων γην εληΐζοντο· ο δε βασιλευς δια των φυγοντων μαθων το ατυχημα
ηλγησε μεν ως εικος, ηθροιζε δε παλιν δυναμεις, ανελαμβανε δε και τας πεσουσας,
και εις το επιον ετος την γενομενην ητταν επανορθωσασθαι εσπευδε. της δε τριτης
ινδικτιωνος επιστασης του #22 φνηʹ ετους, τον εταιρειαρχην Κωνσταντινον
στρατηγον αυτοκρατορα προχει ρισαμενος ο βασιλευς εκπεμπει κατα των
Πατζινακων. και ος τας τε νεωστι περαιωθεισας εξ ευας δυναμεις ανειληφως και
τας εν τηι εσπεραι παραχειμαζουσας αθροισας εν Ἀδριανουπολει γινε ται, κακεισε
χαρακα πηξαμενος βαθυν εκειτο διασκοπουμενος μετα των αριστων ποθεν αν
ποιησηται την εις το προσω πορειαν. εν ωι δε ουτος διενοειτο, αιφνιδιον κατα την
ογδοην του Ἰουνιου μηνος οι Πατζινακοι τον Αιμον διαβαντες επιφαινονται τηι
Ἀδρια νουπολει. και δια των σκοπων μηνυθεισης τωι Κωνσταντινωι της τουτων
εφοδου, βουλη προετεθη ει πολεμητεον αυτοις ειτε μη. 2.601 αλλα των αριστων εν
τηι σκηνηι του εταιρειαρχου περι των πρα κτεων βουλευομενων, Σαμουηλ πατρικιος
ο Βουρτζης, ανηρ αυθαδης και θρασυς, αρχων τοτε των πεζικων υπαρχων δυνα μεων
και την του χαρακος επιστασιαν πασαν επιτετραμμενος, μη προσδεξαμενος το του
αρχοντος συνθημα, την ταξιν λιπων και διαλυσας τον χαρακα εξεισι μετα των πεζων
και τοις Πατζινακοις προσρηγνυται. ων ραγδαιως επιβρισαντων ηρξαντο καμνειν οι
πεζοι. διο και θαμα πεμπων προς τον εταιρειαρχην ο Σαμουηλ βοηθειαν εζητει, ως
επαναγκασθεντα τουτον και ακουσιως δουναι το συνθημα του πολεμου. εξελθοντος
ουν παντος του στρατου κατα την λεγομενην βασιλικην Λιβαδα, και καθολικης
συμπλοκης κροτηθεισης, δια το αιφνιδιον και ασυντακτον και το προηττησθαι τους
πεζους αναθαρσησαι δε τους Πατζινακους γινεται τροπη των Ῥωμαιων, και φονος
εγενετο ου πολυς αυτων, συνεκλεισθησαν δε αισχιστως εις τον χαρακα, επεσε τε
Μιχαηλ πατρικιος ο ∆οκειανος, ελαβε δε καιριαν κατα των σπλαγχνων και ο
μαγιστρος Κωνσταντινος ο Ἀριανιτης, και τριταιος απεθανε. πεπτωκασι δε και αλλοι
τινες των ασημων ολιγοστοι. το δε λοιπον απαν στρατευμα συγκλεισθεν αγεννως εις
τον χαρακα επολιορκειτο παρα των Πατζι νακων, χωννυντων την ταφρον λιθοις και
κλαδοις, και προς βιαν ελειν επειγομενων τον χαρακα. και ταχα αν εγενετο τουτο, ει
μη καταπελτικωι βελει βληθεις ο Σουλτζους διεπεραιωθη συν τωι ιππωι 2.602 και εις
εκπληξιν μεγαλην ηγαγε τους θεασαμενους Πατζινακους. εξηλθε δε και της
Ἀδριανουπολεως Νικητας πρωτοσπαθαριος ο Γλαβας, τοποτηρητης ων του ταγματος
των σχολων, εις βοη θειαν· και ιδοντες τουτον, και προσδοκησαντες τον συγκελλον
Βασιλειον μετα των Βουλγαρικων αφικεσθαι δυναμεων (προσεδο κατο γαρ και
ουτος ελθειν) και δειλιασαντες οι Πατζινακοι σπο ραδες αλλος αλλαχου φευγοντες
υπεχωρησαν, και πανσυδι αν απολωλει ο των Ῥωμαιων στρατος. Ἐγενετο δε κατα
τουτον τον χρονον και τυραννιδος διαβολη κατα τινων αρχοντων πολιτων, ων
εξαρχοι ετυγχανον Νικηφορος και Μιχαηλ οι παιδες του Ευθυμιου και αλλοι τινες
των εις το αυτο γενος αναφεροντων. αλλ' οι μεν αλλοι παντες διεσωθησαν, μονος δε
 
 
 

520
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ο Νικηφορος ανεξερευνητως κατακριθεις εξωρισθη, της ουσιας αυτου προτερον
δημευθεισης.
Ὅπως δε των Πατζινακων επικρατεστερα γενηται τα Ῥω μαιων ο βασιλευς
φροντιζων, τον Κεγενην εξαγει της φυλακης και ες Πατζινακους εκπεμπει,
υποσχομενον διασχισαι τουτους και ευνους θειναι τωι βασιλει. και τα συμμαχικα
παντα συναθροισας υφ' εν, Φραγγους φημι και Βαραγγους, μεταπεμψαμενος δε και
ιπποτοξοτας απο τε της Τελουχ και του Μαυρου ορους και του Καρκαρου, περι τας
εικοσι χιλιαδας, και ανδρασιν επισημοις των γενων εκαστον αναθεις, και επι πασιν
ηγεμονα καταστησας τον 2.603 πατρικιον Νικηφορον τον Βρυεννιον και εθναρχην
τουτον κατονο μασας, τας εκδρομας εκπεμπει κωλυειν και επεχειν των Πατζινα
κων· ουτοι γαρ μετα την εν Ἀδριανουπολει μαχην καταφρονησαν τες ολοσχερως
των Ῥωμαιων αδεως την τε Μακεδονιαν και Θραι κην εδηιουν και επυρπολουν,
αναιρουντες ανοικτως και αυτα τα θηλαζοντα νηπια, ως και μιαν αυτων μοιραν αχρι
των Κατασυρ των (εγγιστα δε οι Κατασυρται της βασιλιδος) ελθειν. αλλα τουτων μεν
η καταστροφη ταχυτατη εγενετο. λαον γαρ ο βασι λευς οπλισας απο τε των εν τηι
αυληι φυλασσοντων και τινων αλλων εκ του παρεικοντος ευρεθεντων, και Ἰωαννηι
πατρικιωι ενι των θαλαμηπολων ευνουχων της βασιλιδος Ζωης, ωι φιλοσοφος το
επωνυμον, εγχειρισας, κατειργασατο ραιδιως· νυκτος γαρ ουτος επελθων και
μεθυοντας και κοιμωμενους παντας ευρων απεσφαξε, και τας κεφαλας αυτων
αμαξαις γεωργικαις επιθεις κομιζει τωι βασιλει. Ὁ μεν ουν Κεγενης εξελθων
διαπρεσβευεται τοις Πατζινα κοις, και τουτων υποσχομενων μεθ' ορκου ποιησειν το
αυτου θε λημα, πιστευσας τοις ορκοις και απελθων ευθυς αναιρειται, κα τατμηθεις
εις μικρα μερη και μορια. ο δε Βρυεννιος τας εμπι στευθεισας αυτωι παραλαβων
δυναμεις και εν Ἀδριανουπολει γενο μενος εφροντιζε της φυλακης των χωριων.
στελλεται δε και του παντος ηγεμων στρατου Μιχαηλ πατρικιος ο Ἀκολουθος, προσ
ταχθεις δε και αυτος καθολικης μεν μαχης μη απτεσθαι, ειργειν 2.604 δε και
ανακοπτειν τας εκδρομας. ος εξελθων και τωι Βρυεννιωι ενωθεις εργου ηπτετο, και
προτερον μεν εν Γολοηι μιαι μοιραι των Πατζινακων περιτυχων και ταυτην
τρεψαμενος ηφανισεν, ειτα παλιν εν τωι Τοπλιτζωι (φρουριον δε ουτος παρα τον
Ἕβρον κει μενον) ετεραν αποσπαδα μοιραν των Πατζινακων ευρων απωλεσεν. οθεν
ευλαβηθεντες τας τοιαυτας οι Πατζινακαι δυναμεις τα μεν παρα τας υπωρειας του
Αιμου κειμενα χωρια ληΐζεσθαι απεσχοντο, πασαν δε την ορμην εποιησαντο κατα
Μακεδονιας. και παν οσον ην αλκιμον διακριθεντες κατετρεχον τα εν Μακεδονιαι
χωρια, και ην τις επιηι πολεμος, ευρωστως αυτον προσδεξασθαι εμελετων. οπερ
μαθοντες ο Βρυεννιος και ο Μιχαηλ, αραντες νυκτος ως μηδενα συναισθησιν λαβειν
οποι απιασι, και συντονωι χρησαμενοι οδοιποριαι ερχονται εις Χαριουπολιν, και εν
αυτηι εισελθοντες μετα του στρατου εξεδεχοντο τον καιρον. οι δε Πατζινακαι τους
αγρους και τα προαστεια ληισαμενοι παντα, και περι βουλυτον υποστρεψαντες
εγγιστα Χαριουπολεως, προστιθενται τηι παρεμβοληι, αγνοουντες οτι περ επιχωριαζει
στρατευμα ολως εν αυτηι· διο και αδεως εκειντο εν αυλοις και κυμβαλοις
κωμαζοντες. νυ κτος δ' επιγενομενης οι περι τον Βρυεννιον και τον Μιχαηλ εξελ
θοντες και κοιμωμενους και ρεγχοντας ευροντες αναιρουσι συμ παντας. τουτο δε το
ατυχημα συστολην και δειλιαν ενεθηκε τοις Πατζινακοις. διο και τας εκδρομας ουκ
ανετως ως το προτερον, αλλα μετα φειδους εποιουντο, κατα τε την δʹ και εʹ
ινδικτιωνα. 2.605 Κατα τουτον τον χρονον και η Ῥωμανου του λεγομενου Βοΐλα
αιφνιδιος γεγονεν αυξησις. ουτος γαρ εν ταις εταιρειαις κατατεταγμενος και την
γλωτταν υγρος ων, και δοκων κατα τουτο αστειος και ευτραπελος, επει ποτε εις
οψιν ηλθε τωι βασιλει και ομιλησας χαριεστατος εδοξε, το απο τουδε αχωριστος ην
 
 
 

521
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου δια παντος, και τουτωι εχρητο και συμβουλωι και διακονωι και υπουργωι προς
πασαν υπηρεσιαν· ον κατα μικρον ταις τιμαις προ βιβαζων εις μεγα εξηρε και
υψωσεν, ως τα πρωτα φερειν εν βα σιλειοις. ουτος ο ανηρ ευμηχανος ων και
ποικιλος, και της βα σιλειας ερων αει ποτε, απεπειρατο των οσοι των συγκλητικων
προσκεκρουκοτες ησαν τωι βασιλει, και το μυστηριον ανεκαλυψε. και τουτων οποσοι
μεν ετυχον προσδεχομενοι τους λογους της επι βουλης, ηρεμα και προσηνως
ανελαμβανε και ορκοις εξησφαλι ζετο· τους οσοι δε και προς μονην απεδυσπετουν
την ακοην, απο δεχεσθαι προσεποιειτο και θαυμαζειν της εις τον βασιλεα ευνοιας,
και τα λεχθεντα δοκιμασιας ελεγε ρηθηναι χαριν, και υπερλαλη σαι τουτων ες τον
βασιλεα επωμνυτο. τελευταιον δε πολλους διαφθειρας των πολιτων και επιβουλην
εξαρτυων εφωραθη. και οι μεν αλλοι παντες οι αυτωι συνομοσαντες κακως επαθον
ετασθεν τες και των οικειων υπαρξεων γυμνωθεντες και υπεροριαις παρα
πεμφθεντες, ο δε Ῥωμανος ουδεν πεπονθε φαυλον· κατα μικρον γαρ αποστραφεντος
αυτον του βασιλεως, παλιν συνεχωρηθη και την προτεραν ειχε καταστασιν. 2.606 Ὁ
δε σουλτανος εγκοτων, ως ερρεθη, Ἀβραμιωι τωι αδελφωι και δια παντος
επιβουλευων τηι τουτου ζωηι, εμελετα διηνεκως ανελειν αυτον. οπερ προγνους
εκεινος απεδρα προς Κουτλουμους τον εαυτου ανεψιον, και αμα εκεινωι τον κατα
του σουλτανου ανα δεχεται πολεμον. οις συμβαλων κατα το λεγομενον Πασαρ εκει
νος τρεπεται, και τον μεν Ἀβραμιον αναιρει κατασχεθεντα· ο δε Κουτλουμους
φυγων μετα χιλιαδων ʹ και Μελεχ του υιου του Ἀβραμιου διαπρεσβευεται προς
βασιλεα, ικετευων προσδεχθηναι και συμμαχος και φιλος γενεσθαι Ῥωμαιων. και
ελθων προς την Περσαρμενιαν και το λεγομενον Καρσε προσεμενε τας της πρεσβειας
αποκρισεις· εν τωι μεταξυ δε πολιορκησας το Καρσε, πλην της ακροπολεως,
παρειληφει την πολιν. κατοπιν δε τουτου διωκων ο σουλτανος ηλθε μετα των αυτου
δυναμεων εν Ἰβηριαι· οπερ μαθων ο Κουτλουμους εφυγε προς τα Σαβα και την ευδαι
μονα Ἀραβιαν. ο δε σουλτανος εν Ἰβηριαι γενομενος εληΐζετο τα παρατυχοντα και
επυρπολει. διο και κατα σπουδην ο βασιλευς τον Ἀκολουθον Μιχαηλ
μεταπεμψαμενος εκ της εσπερας ες Ἰβηριαν εκπεμπει· ος εκει γενομενος και τους
διεσπαρμενους εν τε Χαλδιαι και Ἰβηριαι Φραγγους και Βαραγγους αγηοχως, κωλυειν
ηπειγετο τον ενοντα τροπον τας εκδρομας του σουλτανου. αλλ' εκεινος την οξειαν
εφοδον τουτου μαθων, και οτι λαον αθροισας σπευδει τουτωι συμπλεκεσθαι,
λογισαμενος οπερ ην εικος, το εκατερωθεν του πραγματος αδοξον, και οτι νικησας
μεν δουλον 2.607 εσται βασιλεως νενικηκως, νικηθεις δε ου μικραν αισχυνην αποι
σεται, αρας παντι τωι στρατωι ανεζευξε προς το Ταβρεζιον.
Τοτε δη και Μιχαηλας ο του Στεφανου υιος, και Τριβαλ λων και Σερβων μετα
τον πατερα καταστας αρχηγος, σπενδεται τωι βασιλει, και τοις συμμαχοις και φιλοις
των Ῥωμαιων εγγρα φεται, πρωτοσπαθαριος τιμηθεις. επεμφθη δε τωι βασιλει και εξ
Αιγυπτου, παρα του ταυτης αρχηγου, ζωιον ελεφας και καμη λοπαρδαλις.
βουλομενος δε ο βασιλευς τελεως απωσασθαι τους Πατζινακας, τας οθενδηποτε
δυναμεις αθροισας εκ της ευας και της εσπερας και Μιχαηλ παραδους τωι Ἀκολουθωι,
και τον συγ κελλον δε Βασιλειον τα Βουλγαρικα στρατευματα ανειληφεναι
κελευσας, και αμφω κατα των Πατζινακων εκπεμπει. οπερ εκει νοι πυθομενοι
χαρακα επηξαντο κατα την μεγαλην Περισθλαβαν, ταφρωι βαθειαι και σταυρωμασι
ταυτην κατοχυρωσαντες. αφι κομενων ουν των Ῥωμαιων συγκλεισαντες εαυτους
ενδον της τα φρου επολιορκουντο. επει δε τοις Ῥωμαιοις τηναλλως ο καιρος
ετριβετο, μηδεν ο τι και λογου αξιον διαπραττουσι, κατεσχε δε αυτους και σπανις
των αναγκαιων, βουλην προυτιθεσαν περι του πρακτεου, και δοξαν απασιν
υποστρεψαι, αωρι των νυκτων σιγην παραγγειλαντες και τας πυλας αναπετασαντες
 
 
 

522
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της παρεμβολης υπεχωρουν. τουτο δε ουκ ελαθε τον Τυραχ, αλλα μαθων ως
βουλονται φευγειν, λαον οτι πλειστον του χαρακος εξαγαγων εν ταις διοδοις
εκπεμπει, οπου περ εμελλον οι Ῥωμαιοι διερχεσθαι. 2.608 αυτος δε εξελθουσιν ευθυς
επιτιθεται. και γινεται τροπη των Ῥωμαιων φρικτη, και οι μεν υπο των κατοπιν
καταλαμβανομενοι απεσφαττοντο, οι δε υπο των προκατειληφοτων τας δυσχωριας
ειργομενοι ανηλισκοντο. επεσεν ουν πληθος πολυ, πιπτει δε και αυτος ο συγκελλος,
οι δε λοιποι συν τωι Μιχαηλ εν Ἀδριανουπολει διασωζονται. περιαλγης ουν ο
βασιλευς γενομενος επι τωι ατυχη ματι τους τε εκ της τροπης διασωθεντας
ανελαμβανε και λαον ετερον εστρατολογει και μισθοφορους συνελεγε, και αβιωτον
ηγειτο τον βιον, ει μη αρδην αφανισει το γενος των Πατζινακων. αλλ' εκεινοι δι'
αυτομολου τουτο πυθομενοι διαπρεσβευονται προς τον βασιλεα, ειρηνην αιτουντες.
και προσδεξαμενος ουτος την πρεσβειαν σπενδεται μετ' αυτων τριακοντουτεις
σπονδας θεμενος. Μοναστηριον δε οικοδομων ο βασιλευς κατα τα λεγομενα
Μαγγανα επ' ονοματι του αγιου μεγαλου μαρτυρος Γεωργιου, και αφειδως τα
δημοσια καταναλισκων εν ταις οικοδομαις χρηματα, νυν μεν οικοδομων νυν δε
καταστρεφων, εις μεγαλην ηλασεν εν δειαν, ως πασαν επινοησαι δια τουτο
καπηλειαν και ατοπους και σεσοφισμενας εισπραξεις εφευρηκεναι· δημοσιους τε γαρ
προεχει ριζετο φροντιστας ασεβεις και αλαστορας, και δι' αυτων χρηματα εξ αδικων
πορων συνηθροιζε. κατελυσε δε και τον Ἰβηρικον στρα τον αμφι τας πεντηκοντα
χιλιαδας αριθμουμενον δια Λεοντος του Σερβλιου, και αντι στρατιωτων φορους
πολλους εποριζετο απο των χωριων εκεινων· και αλλας πλειους εισπραξεις
επενοησατο πονηρας και αθεσμους, ας και καταλεγειν αισχυνη. ο δε ειπειν 2.609
εστιν αναγκαιον, τουτο δη λεξω, οτι περ εξ εκεινου του βασιλεως και της εκεινου
ασωτιας και σαλακωνιας τα Ῥωμαιων ηρξατο φθινειν πραγματα, και εκτοτε και
μεχρι της δευρο κατα μικρον εις το κατοπιν χωρουντα ες παντελη κατηντησε την
ασθενειαν· το γαρ ελευθεριον ατεχνως διωκων εις ακραν εληλακει την ασωτιαν. ου
μην γε και πανταπασι πραξεων αγαθων εστερητο, αλλα φερον ται και τινα εργα
αυτου ιστορικης μνημης επαξια. το τε γαρ ρηθεν μοναστηριον και τα εν αυτωι
γηρωτροφεια και οι ξενωνες και τα πτωχοτροφεια επαινων ουκ αμοιρουσι, και το
γενομενον εργον εις την του θεου μεγαλην εκκλησιαν εγκωμιων ουκ απολειπεται.
εως εκεινου γαρ εν μοναις ταις επισημοις εορταις εν ταυτηι, ετι δε και τοις σαββασι
και ταις κυριακαις ημεραις η αναιμακτος τωι θεωι επετελειτο ιερουργια, εν δε ταις
λοιπαις ουδαμως ημεραις. τουτο δε εγινετο δια προσοδου ενδειαν, ην ουτος δαψιλως
αφορισας και αποχρωντως καθ' εκαστην τελεισθαι την ιεραν παρεσκευασε λει
τουργιαν· ο και κρατει γινομενον μεχρις ημων. και σκευη δε τα τηι ιεραι ανειμενα
σπονδειαι τηι τοιαυτηι ανεθετο εκκλησιαι, εκ χρυ σου και πολυτιμων μαργαρων και
λιθων κατεσκευασμενα, μακρωι παρελασαντα τα λοιπα μεγεθει και καλλει και τιμαις.
και λοιποις αλλοις κειμηλιοις ουκ ολιγοις ταυτην εφαιδρυνε. και τα μεν εκει νου
ταυτα. Ἐνεσκηψε δε και λοιμικη νοσος τηι βασιλιδι κατα τε την ζʹ και ηʹ ινδικτιωνα,
ως μη εξισχυειν τους ζωντας εκφερειν τους τεθνεωτας. ηνεχθη δε κατα το θερος της
ζʹ ινδικτιωνος μεγιστον 2.610 τι χρημα χαλαζης, και πολλα υπ' αυτου ου ζωια μονον
αλλα και ανθρωποι διεφθαρησαν. ο δε βασιλευς κατεχομενος υπο της συνηθους
νοσου της ποδαγρας εκειτο εν τηι παρ' αυτου νεουργη θεισηι μονηι των Μαγγανων.
επει δε και ετερον επηκολουθησε συμπτωμα και ηδη ο θανατος ηγγιζεν, εσκεπτοντο
οι τα πρωτα εν βασιλειοις φεροντες, ο λογοθετης Ἰωαννης, ον ο βασιλευς
παραδυναστευοντα ειχε, παρωσαμενος τον Λειχουδην, ο πρωτο νοταριος του δρομου
ο Κωνσταντινος, ο επι του κανικλειου Βασι λειος, και οι λοιποι οι αλλως αυτωι
προσωικειωμενοι, τινα δη ες τον βασιλειον καθιδρυσουσι θρονον. εδοξεν ουν απασιν
 
 
 

523
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιτη δειος εις τουτο Νικηφορος ο Πρωτευων. και δη πεμπεται ταχυ δρομος εν
Βουλγαριαι, αξων αυτον εκειθεν· ετυχε γαρ τοτε την της Βουλγαριας περιεζωσμενος
αρχην. αλλα τουτο γνοντες οι τηι Θεοδωραι τηι βασιλιδι υπηρετουμενοι (η Ζωη γαρ
ηδη προκατε στρεψε την ζωην), ο τε Νικητας ο Ξυλινιτης, Θεοδωρος και Μανουηλ,
δρομωνι αυτην εμβιβασαντες αγουσιν εις τα του μεγα λου παλατιου ανακτορα και
αυτοκρατορα αναγορευουσι. και ο μεν βασιλευς αποθανων κατα την ιαʹ του
Ἰανουαριου μηνος, της ηʹ ινδικτιωνος, του #22 φξγʹ ετους, εν τοις Μαγγανοις ταφης
ετυχε της τυχουσης, οι δε περι την βασιλιδα πεμψαντες επεσχον τον Πρωτευοντα εν
Θεσσαλονικηι, κακειθεν απαγουσιν εις το Θραικη σιον εν τηι μονηι του Κουζηνου,
κακεισε περιοριζουσι.
Την προγονικην δε παραλαβουσα βασιλειαν η Θεοδωρα ευ θυς μεν μετεισι
τους οσοι βασιλευσαι τον Πρωτευοντα εβουλευ 2.611 σαντο, των υπαρχοντων
ψιλωσασα και υπερορισασα. προβιβαζει δε και τους ευνουχους αυτης απαντας εις τας
μεγιστας αρχας, δομεστικον μεν των σχολων της ανατολης τον Θεοδωρον προβαλο
μενη, και εις την ευαν εκπεμψασα εφ' ωι τας εκδρομας των Τουρκων κωλυειν, τον
μαγιστρον Ἰσαακιον τον Κομνηνον μετακινησασα της στρατοπεδαρχιας. ετυχε γαρ ο
Μονομαχος διαπε ραιωσαμενος πασας εν ευαι τας Μακεδονικας δυναμεις, αρχηγους
εχουσας απαντας Μακεδονας, ων εις ην και ο Βρυεννιος· εφερετο γαρ εν Τουρκοις
λογος ως ειη πεπρωμενον καταστραφηναι το Τουρκων γενος υπο τοιαυτης
δυναμεως οποιαν ο Μακεδων Ἀλεξανδρος εχων κατεστρεψατο Περσας. προεβαλετο
δε και λογο θετην του δρομου τον Νικηταν, και δρουγγαριον της βιγλας τον
Μανουηλ. προσελαβετο δε δια πολυπειριαν εις το τα κοινα διοι κειν τον συγκελλον
Λεοντα τον λεγομενον Στραβοσπονδυλον, τον παλαι τωι βασιλει Μιχαηλ
υπουργησαντα. και τα μεν της πολεως εφερετο τηιδε, ο δε Βρυεννιος τον του
βασιλεως ενωτισθεις θανα τον, αρας μετα των Μακεδονων, κατεισιν εν
Χρυσουπολει. και τουτον μεν η βασιλις, οτι ασυντακτως υπεχωρησε, κατασχουσα
δημευει και εις εξοριαν εκπεμπει, τον δε λαον υποστρεψαι εις τουπισω
παρασκευαζει. ολην ουν την θʹ ινδικτιωνα του #22 φξδʹ 2.612 ετους βιωσασα η
βασιλις, και περι τα τελη του Αυγουστου μηνος της αυτης ινδικτιωνος ειλεωι
νοσηματι περιπεσουσα απεθανεν. Οι δε ταυτης ευνουχοι συν τωι συγκελλωι Λεοντι
αναβιβα ζουσιν εις τον της βασιλιδος θρονον, ετι ψυχορραγουσης εκεινης, Μιχαηλ
πατρικιον τον Στρατιωτικον, ανθρωπον εκ Βυζαντιου μεν ορμωμενον, αφελη δε και
αποικιλον και μονοις τοις στρατιω τικοις εκ παιδων απασχοληθεντα και πλεον αλλο
ειδοτα μηδεν, και ηδη παρηβηκοτα και της πρεσβυτικης αψαμενον ηλικιας, ηι τινι
συμφερειν την απραγμοσυνην Ἀρχιλοχος ο ποιητης απεφη νατο. τουτο δε
πεποιηκασιν, ινα σχημα μονον και ονομα αυτος εχηι της βασιλειας, αυτοι δε
διεξαγωσιν ως βουλονται τα κοινα και παντων τυγχανωσι κυριοι, επομοσαμενου
προτερον και αυτου μηδεν τι πραξαι ποτε της εκεινων διχα γνωμης τε και θελησεως.
Ἀναρρηθεντος δε του Μιχαηλ αυτοκρατορος κατα την λαʹ ημεραν του Αυγουστου
μηνος, της θʹ επινεμησεως, Θεοδοσιος προεδρος ο του πατραδελφου του βασιλεως
Κωνσταντινου του Μονομαχου υιος, πυθομενος την αναρρησιν και δεινοπαθησας,
και μη βουλευσαμενος μηδε λογισαμενος την του εργου δυσχερειαν και αποτευξιν,
μηδ' οιον κυβον μελλει αναρριπτειν, ανειληφως τους οικογενεις και δουλους και
τους αλλως υπηρετουμενους αυτωι, πολλους δε και των γειτονων και τινας των
συνηθων, οσοι περ ησαν τας φρενας κουφοτεροι, αρας περι δειλην οψιαν εκ της
2.613 οικιας (κειται δε αυτη περι το λεγομενον Λεωμακελλιον) προηιει δια της
πλατειας ως εις το παλατιον, αγανακτων και δυσχεραι νων, και την αδικιαν ως αν
τα εσχατα ηδικημενος προς τους πα ρατυχοντας επιβοωμενος, και την βασιλειαν
 
 
 

524
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανακαλουμενος ως κληρονομιαιον ταχα κτημα και αυτωι προσηκον ως μαλλον των
αλλων εγγυτατα εχοντι αιματος προς τον απελθοντα βασιλεα. ως δε εγενετο κατα το
πραιτωριον, διαρρηξας τας πυλας της φυλακης εξαγει τους καθειργμενους, ελπισας
οιμαι δι' αυτων μεγα τι δια πραξασθαι και γενναιον. το δε αυτο τουτο και εν Χαλκηι
φθασας εποιει. αλλα της επαναστασεως τοις εν τοις βασιλειοις γνωσθει σης
ευνουχοις, ταχυ μεν οι φυλασσοντες εν τωι παλατιωι στρατιω ται Ῥωμαιοι τε και
Βαραγγοι (γενος δε Κελτικον οι Βαραγγοι μισθοφορουντες Ῥωμαιοις)
καθοπλιζονται, ταχυ δε και οι εν ταις βασιλικαις υπηρετουντες τριηρεσιν ηγειροντο.
και χειρ ικανη συνηθροισθη και κατα του Θεοδοσιου εμελλε πεμπεσθαι. ο δε τουτο
πυθομενος, εκκλινας του προς το παλατιον απιεναι, υπο στρεφει προς την του θεου
μεγαλην εκκλησιαν· ηλπισε γαρ ως εισελθοντα τουτον εν αυτηι ο πατριαρχης τε και ο
κληρος προσ δεξεται, και λαος αθροισθησεται πλειστος, και βασιλεα αναγο ρευσουσι.
ταυτα δε παντα αυτωι εις τουναντιον απεβη. ο τε γαρ πατριαρχης και ο της εκκλησιας
κληρος ερχομενωι τας ταυτης αποκλειουσι πυλας, και οι συνηθως εν τοις τοιουτοις
χαιροντες και συντρεχοντες ησαν ουδαμου, και οι παρεπομενοι τουτωι μεχρις
εκεινου του τοπου, μαθοντες την μελλουσαν πεμπεσθαι δυναμιν 2.614 κατ' αυτων,
κατα μικρον υπορρεοντες εσκεδασθησαν, και λοιπον ερημος παντων καταλειφθεις
ικετης ελεεινος μετα του παιδος προς την εκκλησιαν καθιζει· ον ευθυς
αποστειλαντες εξαγουσι της εκ κλησιας και εξοριζουσιν εν Περγαμωι. το δ' αυτο
τουτο και εις τους εμφανεστερους των αυτωι συναπαχθεντων εποιησαν. και το απο
τουτου ο Μιχαηλ αναμφισβητητως ανηγορευετο αυτο κρατωρ. Παραλαβων δε τας
ηνιας της βασιλειας παντας μεν τους λογαδας της συγκλητου εις βαθμους
αξιωματων υψηλοτερους ανηγαγε, και τον δημον υποσχεσεσιν υπεποιειτο πολλων
αγαθων· ως ων δε καρτα γερων και πολλων μεμνημενος αρχαιων, επεβαλ λετο και
πολλα των παλαιων σχολασαντα εθιμων επανακτησασθαι, μηδεν προς λυσιτελειαν
συντελουντα της βασιλειας η του κοινου. το τε γαρ λεγομενον στρατηγιον
ανακαθαιρεσθαι εκελευσε, προς οπερ αποσκωπτοντες οι πολιται εφασκον ως τον
οικειον αστραγα λον αναζητων, ον εκεισε παιζων απωλεσεν, εκκαθαιρει τον χουν,
και τας των πολιτων κεφαλας σκεπεσθαι μη δι' αγραμματων, ως νυν, αλλα δια
μεγαλογραμμων οθονιων εκ βυσσου πορφυρας εξυ φασμενων· και δημοσιους
φροντιστας ου συγκλητικους προεβαλ λετο, αλλα τινας των εν εκαστωι αρχειωι
εναυξηθεντων ταχυγρα φων. και αλλα πολλα τοιαυτα, ων το καθ' εκαστον
καταλεγειν θελησας προσκορης γενησομαι τοις ακροαταις. επει δε ο καιρος επεστη
της βασιλικης φιλοτιμιας, ην διανεμειν ετησιως κατα τον 2.615 καιρον του πασχα
προς την συγκλητον ειωθασιν οι βασιλεις, και παντες εισηλθον οι του στρατου
ηγουμενοι και γενει και ανδριαι ωνομασμενοι, –ησαν δε ο τε μαγιστρος Ἰσαακιος ο
Κομνηνος και ο μαγιστρος Κατακαλων ο Κεκαυμενος (δουξ δε ουτος ην Ἀντιοχειας,
και παραλυθεντα τουτον της αρχης διεδεξατο Μιχαηλ ο του βασιλεως ανεψιος, ον
αμα τηι αναρρησει Ουρανον κατονο μασας ως δηθεν εις τον παλαιον Ουρανον
αναφεροντα το γενος, και μαγιστρον Ἀντιοχειας, ωσπερ ην εκεινος, τιμησας
διαδοχον εκπεμπει τωι Κεκαυμενωι), Μιχαηλ τε βεσταρχης ο Βουρτζης, Κωνσταντινος
και Ἰωαννης οι εκ του γενους των ευων του δουκος καταγομενοι, και οι λοιποι
λογαδες των αρχοντων. συνεδραμον δε παντες, ινα και τον νεον βασιλεα θεασωνται
και των απ' αυ του τυχωσι φιλοτιμιων· διεδοθη γαρ προς απαντας το προετικον
εκεινου και προς τας ευεργεσιας μεγαλοπρεπες τε και ελευθεριον. ες λογους δ'
ελθων ο βασιλευς τωι Κομνηνωι και τωι Κεκαυμενωι, και επαινεσας μεν αυτους και
στρατηγους γενναιους και αγαθους ονομασας, και μαλλον τον Κεκαυμενον ως μη εκ
πατερων μηδ' εκ προσπαθειας τινος αλλ' εξ οικειων ανδραγαθηματων προς ην
 
 
 

525
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεκτητο του αξιωματος αναχθεντα καθεδραν, το αυτο δε και προς τους αλλους των
ευγενων ποιησας, μηδενος δε θελησας εκ πληρωσαι βουλησιν, μηδ' εις το των
προεδρων αξιωμα τον Κομνηνον και τον Κεκαυμενον, ως ηιτουντο, αναγαγειν
κατανευσας, αλλα και παντων τας δεησεις απρακτους αποπεμψαμενος, απαν 2.616
τας ηρεθισε κατ' αυτου. και προς μεν τους ευους στρατηγους διετεθη ουτως. Τον δε
Βρυεννιον της υπεροριας μεταπεμψαμενος και αρχειν ταξας Καππαδοκων
στρατηγον αυτοκρατορα προχειριζεται των Μακεδονικων ταγματων και κατα
Τουρκων εκπεμπει· Τουρκος γαρ τις την κλησιν Σαμουχ, το γενος ουκ επισημος, προς
δε τα πολεμικα γενναιος και ενεργος, τωι σουλτανωι συστρατευσαμενος οπηνικα την
δευτεραν εισβολην κατα Ῥωμαιων εποιησατο, εκεινου υποστρεψαντος εν Περσιδι
αυτος τωι τοπωι παρεμεινε μετα τρισχι λιων ανδρων, και περιπλανωμενος εν ταις
πεδιασι και τοις υπτιοις τοποις της μεγαλης Ἀρμενιας, και αιφνιδιους ποιουμενος
εκδρο μας, κακως διετιθει τα Ῥωμαιων και εληΐζετο. αλλ' ουδε του τον θεραπευσαι
ισχυσεν ο βασιλευς· ην γαρ αφυεστατος εις το θωπευσαι και καταδημαγωγησαι
ανθρωπους περιυβρισθεντας και λανθανοντα κοτον εν τηι ψυχηι περιφεροντας. του
γαρ Βρυεννιου λιπαρως ικετευοντος αποδοθηναι οι και τα χρηματα οποσα αφει λετο
απ' αυτου Θεοδωρα η βασιλις, ουκ επηκουσεν, αλλ' εκτενως δυσωπουντα περι
τουτου και ικετευοντα, το δημωδες τουτο και κατημαξευμενον ειπων μονον
"δεικνυων εργα απαιτει μισθους," απεπεμψατο. ουτω δε παροραθεις και ο Βρυεννιος
απηιει δεινα στρεφων εν εαυτωι και καιρον ζητων εκδικησεως.
Παραπλησιως δε διετεθη και προς Ἐρβεβιον τον Φραγγοπωλον, ανδρα
συστρατευσαμενον τε τωι Μανιακηι εν Σικελιαι και 2.617 μεγαλα τροπαια στησαντα
και απ' εκεινου και εως τουτου Ῥω μαιοις ευνουν φαινομενον. παρακαλουντα γαρ
και αυτον και ικε τευοντα της των μαγιστρων τιμης τυχειν ου μονον ουκ ηξιωσε
λογου, αλλα και πολλα χλευασας και μυκτηρισας απεπεμψατο. και ουτως ην αφυης
και δυσπροσοδος περι τας εντευξεις. ο δε Ἐρβεβιος, οια βαρβαρος και την οργην
ακατασχετος, ου μετριως ενεγκων την υβριν, αγνοων δε και την μελετωμενην παρα
των Ῥωμαιων συσκευην, ουκ εκαρτερησεν, αλλα σπουδαζων αμυνα σθαι τον
υβριστην, εξαιτησαμενος επ' οικου πορευθηναι και αφε θεις, τωι βασιλει προσειπων
τα εξιτηρια, εξηλθεν ευθυς, και προς την ευαν περαιωθεις ανηλθεν εν τηι κατα τον
Ἀρμενιακον οικιαι αυτου, τηι ∆αβαραμηι. και κοινολογησαμενος τισι των Φραγγων
εκεισε τοτε διεσπαρμενοις ουσιν εις παραχειμασιαν, και τριακοσιους ανδρας εκ
τουτων υποφθειρας, απηρεν εκειθεν, και ανελθων εν Μηδιαι κοινοπραγει τωι
Σαμουχ, εκεισε ενδιατριβοντι, ωστε πολεμειν Ῥωμαιοις. και χρονον μεν τινα
ασαλευτος εμεινεν η ομολογια· προσκρουσματος δε τινος μεταξυ των Φραγγων γενο
μενου και Τουρκων, και εκ τουτου επιβουλευοντων αλληλοις των γενων, ο μεν
Σαμουχ προσεποιειτο τηρειν τα συντεθειμενα, ο δε Ἐρβεβιος δια παντος ην εν
υπονοιαις και αιφνιδιον προσεδοκα επιθεσιν, και τους Φραγγους παρεκαλει μη
ανετως αλλ' επι των οπλων καθευδειν. τουτο δε εποιει κρυφιως, μηδεμιαν συναισθη
σιν διδους τωι Σαμουχ, εως εκεινος λανθανειν οιηθεις ανακαλυ 2.618 πτει το
βουλευμα, και περι μιαν ημεραν εξοπλισας παντας ους ειχε Τουρκους επιτιθεται
αριστοποιουμενοις τοις Φραγγοις. οι δε κατα το παραγγελμα του στρατηγου τους
ιππους εν τοις χαλινοις εχοντες, ως ᾔσθοντο την επελευσιν των Τουρκων, ταχεις τε
επο χοι γινονται και ερχομενοις τουτοις προσυπαντωσι. και γινεται μαχη καρτερα,
και προς μικρον αντισχοντες οι Τουρκοι τρεπον ται. και πιπτουσι μεν οι πλειους, οι
δε λοιποι διεσωθησαν προς το Χλεατ πεζοι και γυμνοι. ο δε Ἐρβεβιος υποστρεψας
απο του διωγμου μετα των Φραγγων κατασκηνωσαι εν τηι παρεμβοληι συνε
βουλευεν. ενεκειντο δε οι Φραγγοι αναγκαζοντες εισελθειν εν τηι πολει του Χλεατ,
 
 
 

526
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοινοπραγιαν εχοντες και ορκους μετα του αμη ρευοντος εν αυτηι, ευπαθειας τε
τινος και λουτρου μετασχειν και τον εκ του πολεμου αποπλυνασθαι λυθρον. ο δε
πολυς ην εγκει μενος και καθικετευων τον τοιουτον αποτιναξασθαι λογισμον και μη
πανυ τι πιστευειν ορκωι αλλοπιστων και αλλοφυλων ανθρωπων, και ευσεβειν
αναπεπεισμενων ει θανατου πολλοις Χριστιανοις αιτιοι γενοιντο. ως δε λεγων
ουδενα τον προσεχοντα ειχεν, αλλα παντες μιας γενομενοι γνωμης απαραιτητον την
εισοδον ελογιζοντο, αρας και αυτος εισεισι συν αυτοις, πολλα προτερον
θεοκλυτησας και διαμαρτυραμενος και παραγγειλας δια παντος προσεχειν και εν
χεροιν κατεχειν τα οπλα. εισελθοντες ουν οι Φραγγοι, και των του στρατηγου
παραγγελματων καταφρονησαντες, εν λουτροις και ποτοις και ευωχιαις ησαν. ο δε
αμηρας Ἀπονασαρ αμα τωι Σα μουχ και τοις εν τηι πολει Σαρακηνοις βουλευσαμενος,
και παραγ 2.619 γειλας τοις ξενοδοχοις, οτε το συνθημα δοθηι, κατεχειν τους επι
ξενωθεντας και δεσμειν η τουτου φαινομενου αδυνατου αποσφατ τειν, τεως μεν
ηρεμει, επει δε αλις ειχε τοις Φραγγοις η ηδυπα θεια και προς υπνους ετραπησαν,
δους το συνθημα επιτιθεται. και οι μεν των Φραγγων ευθυς αποσφαττονται, οι δε
κατεσχεθη σαν, τινες δε και απο του τειχους ριπτουντες εαυτους εξω διασω θηναι
ισχυσαν. εαλω δε και ο Ἐρβεβιος και πεδηθεις εφυλατ τετο. ο δε αμηρας
διαπραξαμενος ταυτα διακηρυκευεται προς τον βασιλεα ως ταχα ευνους [ων] αυτωι
καθεστως και τους επιβου λευοντας τοις αυτου πραγμασι διαφθειρας και τον τουτων
αρχηγον κατασχων. και τα μεν περι τον Φραγγοπωλον συνηνεχθη ωδε. Οι δε της
ευας στρατηγοι αποπεμφθεντες, ως εμπροσθεν ειρηται, παρα του βασιλεως δευτεραν
εγνωσαν πειραν προσαγα γειν, και δη τωι πρωτοσυγκελλωι Λεοντι τωι
Στραβοσπονδυλωι προσελθοντες τα κοινα διοικουντι τωι τοτε μεσιτην ες τον βασιλεα
τουτον προυβαλλοντο, και μη παρα τους αλλους περιοφθηναι ικετευον μηδ' ατιμως
απορριφηναι, και αλλα προβαλλομενοι δι καια, τελευταιον δε επαγαγοντες μηδ'
αξιον ειναι τους μεν πολι τας των βασιλικων ευμοιρησαι τιμων, μητε παρ' επαλξιν
σταν τας μητε προς πολεμιους διαγωνισαμενους ποτε, αυτους δε τους εκ παιδων
προπολεμουντας και αγρυπνουντας, ιν' αδεως ουτοι καθευδοιεν, παροραθηναι και
της βασιλικης φιλοτιμιας διεκπε σειν. αλλ' ουτος στρυφνος ων και δυσπροσιτος ου
μονον ουκ 2.620 εδεξατο ηπιως την προσαγομενην ικεσιαν, αλλα και μεθ' υβρεων
απεπεμψατο τους ικετας, εκφαυλισας ουκ ολιγα και ες εκαστον των ανδρων. οι δε
και δευτερον ηδη παρωινημενοι, πασαν ελπιδα αποσεισαμενοι εσφαδαζον και
διεπριοντο τωι θυμωι. και κατ' αρχας μεν, ως πηι εκαστος ετυχεν, εν ταις ομιλιαις
υποτονθορυ ζοντες ελοιδορουντο τωι βασιλει, και μη πραως ενεγκειν εκαστον
παρεκαλουν εκαστην παροινιαν, αλλα διαναστηναι παρωρμουν προς δικαιαν
εκδικησιν. επειτα και υφ' εν εν τηι μεγαληι γενομενοι εκκλησιαι, και ορκους δοντες
και λαβοντες μη σιωπησαι μηδ' ανασχεσθαι αλλα τους ενυβρισαντας τιμωρησασθαι,
δεσμοις, ο φασιν, αδαμαντινοις ησφαλισαντο την επιβουλην. τωι δε Κεκαυ μενωι
εδοκει και τον Βρυεννιον προσλαβεσθαι συνωμοτην, λαου τε πολλου αρχειν
τεταγμενον των Μακεδονικων ταγματων και μεγα μερος εσεσθαι μελλοντα του
σπουδασματος. ως δε και ουτος πειρας αυτωι προσενεχθεισης ταχεως υπηκουσε,
λοιπον τινα διε σκοπουντο εις εργον προχωρουντος αυτων του βουλευματος ανει
πειν βασιλεα. και πασιν απλως εφαινετο τοις συνωμοταις ως και γηραι και ανδριαι
και εμπειριαι των αλλων προυχων ο Κεκαυ μενος αξιος εις τουτο. ο δε αφ' εαυτου το
βαρος αποσεισασθαι σπευδων συντομωι λογωι διελυσε τας πολυλογιας· αναστας γαρ
ευθεως βασιλεα Ῥωμαιων ανειπε τον μαγιστρον Ἰσαακιον τον Κομνηνον, τουτο δε
αυτο ποιησαι και τους λοιπους παρεσκευασεν. ουτω δε καταδεσμησαντες αλληλους,
 
 
 

527
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και την βουλην ως ενην 2.621 ασφαλισαμενοι, και τωι βασιλει προσειποντες τα
εξιτηρια, εκα στος οικαδε τωι δοκειν απεφοιτησεν.
Ἄρτι δε και ο Βρυεννιος των πραγματων αυτωι καθιστα μενων ως πηι εδοκει
τωι βασιλει, διαπεραι προς την εω, εχων μεθ' εαυτου και τον πατρικιον Ἰωαννην τον
Ὀψαραν, απεσταλμενον εκ βασιλεως μετα χρυσιου εφ' ωι τοις στρατιωταις
διανεμηθηναι το σιτηρεσιον. γενομενος δε κατα τινα τοπον ηπλωμενον και υπτιον
εν τωι θεματι των ανατολικων τοις Καππαδοκαις διενειμε την φι λοφροσυνην.
επαυξων δε τας δοσεις, και πλειω των τεταγμενων παρεχειν κελευων, αντιπιπτοντα
ειχε τον Ὀψαραν και μη υπακου οντα· εφασκε γαρ ουτος μη τολμαν προσθηκας
διδοναι τοις στρα τιωταις, μηδεν του βασιλεως περι τουτου προσταξαντος. του δε
Βρυεννιου ατρεμας εχειν ειποντος και ποιειν σιωπηι το κεκελευσμε νον
παρεγγυησαντος, αντιτεινοντος δε του Ὀψαρα και θρασυνο μενου, αναφθεις εκεινος
τωι θυμωι του θρονου τε ανισταται και κονδυλους τουτωι προστριβει. τελευταιον δε
και των τριχων και της γενειαδος αψαμενος καταβαλλει τουτον εις γην, και δεσμα
περιθεις εν τηι ιδιαι εφρουρει σκηνηι, αυτος δε το βασιλικον χρυ σιον ανειληφως
εποιειτο την διανομην ως ηβουλετο μεθ' υπερο χων. ετυχε δε τοτε
παραστρατοπεδευων εγγυς ο πατρικιος Λυ κανθης, και των Πισιδων και Λυκαονων
ηγουμενος. ουτος τα εις τον Ὀψαραν συμβεβηκοτα ακουτισθεις, και τυραννιδος
επιθε σιν, ωσπερ ην εικος, την πραξιν υπολαβων (ην γαρ των τοις ευοις αρχουσι
βεβουλευμενων αμυητος), καθοπλισας τα δυο των 2.622 ανατολικων ταγματα
επιτιθεται τηι σκηνηι του Βρυεννιου, αυτο κρατορα τον Μιχαηλ ευφημων. και τουτον
μεν δεσμει κατασχων, απολυει δε και τον Ὀψαραν των δεσμων, και τον Βρυεννιον
αυτωι παραδους ουτως ως ειχε κλοιων, χρησθαι τουτωι κελευει ως βου λεται. ο δε
ανεθεις της πεδης και πραττειν ο θελει κυριος γεγο νως του μεν Βρυεννιου ευθεως
εξορυττει τους οφθαλμους και ες βασιλεα τουτον δεσμωτην εκπεμπει, μηνυσας και
την τολμηθει σαν αποστασιαν· ο δε προσεμενε τωι τοπωι ως ταχα την εις τον λοιπον
λαον διενεργησων διανομην. και ο μεν Βρυεννιος τοιαυτας απεδωκε δικας της
εαυτου προπετειας και αυθαδειας, ινα μη λε γωμεν ανοιας· οι δε κατα το θεμα των
ανατολικων τας οικησεις εχοντες αρχοντες, ο προεδρος Ῥωμανος ο Σκληρος (ην γαρ
ουδ' αυτος εξω των ομωμοκοτων), ο Βουρτζης, ο Βοτανειατης, οι Βασιλειου του
Ἀργυρου παιδες και ο λοιπος ομιλος, τεως μεν ησαν ηρεμουντες και αρχην
αποστασιας αλλαχοθεν προσμενοντες, επει δε επυθοντο τα κατα τον Βρυεννιον, και
οιαις εαυτον ουτος φρενοβλαβως καθυπεβαλε τυχαις, εντρεχως λογισαμενοι ως ετα
ζομενος ουτος αποφηνειε την συνωμοσιαν και ουκ εις καλον τοις συνωμοταις το
τελος επενεχθησεται, αραντες απαντες απερχονται εν Παφλαγονιαι κατα την
Κασταμονα· οικος δε η Κασταμων του Ἰσαακιου μαγιστρου του Κομνηνου.
καταλαβοντες δε και αυτον ηρεμουντα ετι ανιστωσι και ακοντα, και ερχονται μετ'
αυτου κατα τινα τοπον ομαλον και πλατος ικανον εχοντα· Γουναρια ο τοπος
κατονομαζεται. κακεισε τους πλησιοχωρους αθροισαντες στρα 2.623 τιωτας, και τους
οσοι πυθομενοι την κινησιν εθελονται παρεγε νοντο, μετα παντων αυτων
αναγορευουσι τουτον αυτοκρατορα βασιλεα Ῥωμαιων, ογδοην αγοντος τοτε του
Ἰουνιου μηνος, της ιʹ ινδικτιωνος του #22 φξεʹ ετους.
Ἀναγορευθεις δε βασιλευς, στρατοπεδειαν οχυραν πηξα μενος, προσεμενε τωι
τοπωι, εκδεχομενος αθροισθηναι και τους λοιπους, οποσοι μετεσχηκασι της
συνωμοσιας. πλεον δε αυτον καρτερειν ανεπειθε και μη προεξαλλεσθαι η του
Κεκαυμενου βραδυτης· διασκοπουμενωι γαρ αυτωι και το αιτιον ζητουντι της
βραδυτητος αγγελος τις εκ της ευας ελθων απηγγειλεν ως μετα μεληθεις εκεινος
των τε δοθεντων ορκων ηλογησε και τα βασιλεως φρονει και λαον αθροιζει εφ' ωι
 
 
 

528
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις ανταιρουσιν επιθησεσθαι. αυτη δε η αγγελια ουκ εις μικραν αγωνιαν και
ταραχην ενεβαλε τους περι τον Κομνηνον, ει μελλοιεν εξειν τοιουτον εχθρον κατα
νωτων· διο και εκαρτερουν εν τωι χαρακι μαθειν την αληθειαν οριγνωμενοι. αλλ' οι
μεν ησαν εν τουτοις, ο δε Κεκαυμενος εμεινε την οικειαν γνωμην φυλαττων τοις
συνωμοταις, επειχε δε εαυτον και εβραδυνε δια τοιαυτην αιτιαν. οτε της βασιλιδος
εξ ελθων απενοστει επ' οικου, γενομενος εν Νικομηδειαι και ταχυ δρομωι
συναντησας βασιλικωι μηνυει δι' αυτου τωι λογοθετηι του δρομου Νικηται τωι
Ξυλινιτηι, δι' αφελων και στρατιωτικων ρη ματων· ως οιδα, ω αδελφε, ο σος κυριος
και βασιλευς παρ' ουδεν λογισαμενος τον Κομνηνον και εμε, και τας δεησεις ημων
2.624 αποπεμψαμενος, ατιμως επ' οικου απεπεμψεν. αλλ' ισθι οτι ημεις απιμεν. ο δε
αμα σοι, ει απαρεσκεσθε τηι ημετεραι υπο χωρησει, υποστρεψαι και ακοντας εις
τουπισω παρασκευασατε, αποστειλαντες δυναμιν. και ταυτα μεν ειπων τωι
ταχυδρομωι της πορειας συντονωτερον ειχετο· επειδη δε οικαδε γενοιτο και ο Κο
μνηνος ηρεμει ως ταχα μηδεν μετεχων του εργου, εις ορρωδιαν ενεπιπτε, και
δειματα αυτον εταραττε δεδιοτα μη πως ο Κομνη νος και οι της συνωμοσιας μετοχοι
ετερου γενομενοι σκοπου σιγηι βουληθωσι καλυψαι την επιβουλην, και μονος αυτος
ευθυνας κομισηται της αποστασιας ως ηδη καταφανη εαυτον θεις δια του
μηνυματος. και εσκεπτετο και εμελετα πως και τινα τροπον εαυ τωι περιποιησεται
την ασφαλειαν· ουτε γαρ δυναμιν προηυτρεπι σμενην ειχεν, ουτε η προσουσα ικανη
εδοκει αντιπαραταττεσθαι βασιλει Ῥωμαιων, το πλεον δ' οτι μηδε
κοινολογησαμενος τοις επιχωριοις στρατευμασιν ην, μηδε πληροφοριαν εσχηκως ει
προσ δεχθησεται. και δια τουτο ηργει, και αναδυεσθαι εδοκει τοις μη καλως
εστοχασμενοις των κατ' αυτον. ετυχον γαρ τωι τοτε καιρωι δυο ταγματα Φραγγικα
και Ῥωσικον εν επιχωριαζοντα τωι τοπωι προς παραχειμασιαν· περι ων πλεον
εφροντιζεν, ινα μη συναισθησεως γενομενης συλληφθεις υπ' αυτων εκπεμφθειη τωι
βασιλει. ταυτα παντα δεδοικως επειχεν αυτον μεχρις αν ασφα λειαν περιποιησηται
εαυτωι. ηδη δε μελλων επιχειρειν τωι εργωι, 2.625 και τοις εαυτου θεραπουσι και
συγγενεσι προτερον την επιβουλην ανακαλυψας, και ηδη χειρα περι αυτον
συστησαμενος ανδρων χιλιων, λοιπον και των ου πανυ βεβαιων αποπειρασθαι
ηρχετο, καθ' ενα μεν προτερον των επισημοτερων του τοπου απτομενος, ειτα και
κατα μικρον των γενναιοτερων και των στρατιωτικωτερων αποπειρωμενος. επει δε
ηδυνηθη τεως τους επισημοτερους προς εαυτον επισπασασθαι, λοιπον ηρξατο και
τοις πληθεσι παρεχειν πειραν· γραμματα γαρ πλασαμενος βασιλικα ως ειη
προστεταγμε νον αυτωι ανειληφοτι τα των συμμαχων τρια ταγματα και τους δυο των
τε Κολωνειατων και των Χαλδιων ανελθειν κατα του Σαμουχ, και τα πεντε ταυτα
κατα την πεδιαδα της Νικοπολεως αθροισθη ναι κελευσας, ουτω την πειραν
προσηγαγεν· εφ' εκαστηι γαρ ημεραι αδνουμιον πλαττομενος, πρωΐθεν εξιππαζομενος
και πορρω των αλλων αφιστων, πρωτον μεν εκαλει τον ηγεμονα και την βου λην
ανεκαλυπτεν, ως αναγκη τοιν δυοιν θατερον πραξαι, η συν θεσθαι τοις παρ' αυτου
λεγομενοις η της κεφαλης αφαιρεσιν υπο στησεσθαι, ειτα ταξιν μιαν εκαλει και
παλιν αλλην, και τον ισον τροπον ποιων παντας και ακοντας ωρκισε. και πρωτον
μεν υπη γαγετο τα δυο Ῥωμαικα ταγματα, μετ' εκεινα δε και τους οικειους, επειτα
και τοις εξ εθνων προσηγαγε τας προσβολας. ραιδιως δε τουτους καταπληξαμενος
και ορκωι εμπεδωσαμενος και ηδη εν τωι 2.626 αφοβωι γενομενος, τους Σεβαστηνους
και τους Μελιτηνους και τους εκ της Τεφρικης και των λοιπων Ἀρμενιων αρχοντας
και στρατιωτας συναθροισας ηψατο της πορειας, προαγγελον στειλας προς τον
Κομνηνον, ως ειη τε τα κατ' αυτον ευ διαθεις, και ως ηδη κατεισι μετα βαρειας
δυναμεως. αυται δε αι αγγελιαι θυμη διας τε και ληματος εμπιπλωσι τον Κομνηνον,
 
 
 

529
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εως εκεινου ατολμοτατος και κατεπτηχως υπαρχων τολμηροτερος απ' εκεινου
και θαρραλεωτερος γινεται. ομως προσεμενε την εκεινου παρου σιαν. ο δε εν τωι
κατιεναι και το ταγμα των Ἀρμενιακων και ακον υπαγαγομενος και τους του
θεματος κορυφαιους, ους μεν εκοντας ους δε ακοντας, και την πορειαν επιτεινας,
ελθων ενου ται τωι Κομνηνωι. τοτε ουν εκεινος εν τωι ασφαλει τα κατ' αυτον ειναι
νομισας, την μεν γυναικα και ον ειχε πλουτον Ἰωαννηι τωι αυταδελφωι παραδους
εκπεμπει προς το φρουριον την Πημολισσαν (πετρα δε η Πημολισσα παρα το χειλος
κειμενη του Ἅλυος ποτα μου), αυτος δε αρας μετα παντος του στρατου, και τον
Σαγγα ριον περαιωθεις ποταμον, απηρχετο σχοληι και βαδην προς Νι καιαν,
υμνουμενος τε και ανευφημουμενος· εγνωκει γαρ ταυτην παραστησαμενος
ορμητηριον εχειν προς τα της τυχης αβουλητα και ουτως επι τα προσω χωρειν.
εδιδου δε και καιρον αναχω ρησεως τοις στρατευμασι και τοις στρατηγοις τοις οσοι
πιστιν ετηρουν τωι βασιλει. και γαρ δη και μαθοντες ουτοι την προς 2.627 Νικαιαν
ελευσιν αυτου υπεχωρουν ηρεμα και διελυοντο, οι μεν στρατιωται οικαδε εκαστος
απιων οια περι γυναικος και παιδων και των αλλων δεδιως αναγκαιοτατων· οι δε
στρατηγοι απηιεσαν προς βασιλεα, αγγελοι της αφιξεως του Κομνηνου τουτωι γινομε
νοι. ησαν δε Λυκανθης τε ο των ανατολικων καταρχων ταγμα των, Θεοφυλακτος ο
Μανιακης και Πνυεμιος ο Ἴβηρ της φαλαγ γος των Χαρσιανιτων ηγεμονευοντες, και
αλλοι πολλοι ου λιαν εχοντες το επισημον. Ἤδη δε και ο βασιλευς γνωσθεισης αυτωι
της αποστασιας, και οτι περ η πασα ευα Ῥωμαικη χειρ πλην ολιγων κεκινηται κατ'
αυτου, πρεσβεις μεν περι ειρηνης ουκ εδοκιμαζε πεμπειν, αρχην δε της αποστασιας
ετι εχουσης και φλεγμονην των πρα γματων ηυτρεπιζετο και αυτος, και προς
αντιπαραταξιν τον ενοντα τροπον ωπλιζετο.
Μεταστειλαμενος γαρ τας δυτικας απασας δυναμεις, και αρχειν τουτων απο
των Μακεδονων ταξας τους εκ γενους λαμπρου και εκ προηγησαμενων
αριστευματων ευδοκιμους φανεντας, αξιωμασι τε και δωροις και διανομαις
χρηματων αφθονως φιλοφρονησαμενος και τους ηγεμονας και τους στρατιωτας, τα
παραπλησια δε ποιησας και προς τα μη συναπαχθεντα εωια τα γματα τωι Κομνηνωι
ητοι τους ανατολικους και τους εκ του Χαρ σιανου, και στρατηγον αυτοκρατορα και
αρχοντα αυτωι προβαλο μενος τον δομεστικον της ανατολης Θεοδωρον, τον της
βασιλισσης Θεοδωρας ευνουχον, παραδους αυτωι και συναρχοντα και συμβου 2.628
λον, ως αν εν πολλοις αγωνισμασι κατηθλημενον ανδρα και αδελ φον υπαρχοντα
της γυναικος του Κομνηνου, τον μαγιστρον Ἀα ρων και ∆ουκαν, εκπεμπει προς
αντιπαραταξιν τωι Κομνηνωι. αναλαβοντες ουν ουτοι οι δυο τας ειρημενας δυναμεις,
και δια της αντιπορθμου τηι πολει Χρυσουπολεως περαιωθεντες, απηλθον εν
Νικομηδειαι. εκεισε τε γενομενοι πεμψαντες καθαιρουσι την του Σαγγαρεως ποταμου
γεφυραν, οπως μη ευκολος ειη τωι Κο μνηνωι η εις αυτους εφοδος, αλλα δια περιοδου
γινομενη μη λαν θανηι. εκειθεν τε απανασταντες ανηλθον εις το ορος τον Σο φωνα,
κακεισε στρατοπεδειαν πηξαμενοι οχυραν τα ες τον πολεμον εξηρτυοντο. Και ο
Κομνηνος δε απανταχου σκοπους εκπεμπων και κατο πτηρας, ωστε μηδεν των
γινομενων αγνοηθηναι αυτωι, επειπερ εμαθε τας ακρωρειας του Σοφωνος ηδη
κατασχειν τους περι τον δομεστικον, και αυτος ταχυπορησας καταλαμβανει την
Νικαιαν. και ταυτης εξ εφοδου κυριος γεγονως, και οσαπερ ειχε χρηματα εν αυτηι
αποθεις και τα περιττα της αποσκευης, και ασφαλισαμε νος, πηγνυται παρεμβολην
κατα το αρκτωιον μερος της πολεως Νικαιας, οσον απο σταδιων δωδεκα, κακεισε
αυλιζεται. εξερχο μενοι ουν αφ' εκατερων των στρατοπεδων επι χορτολογιαν οι τε
του Κομνηνου στρατιωται και οι του αντιθετου μερους, και αλ ληλους επιμιγνυμενοι
οια ομοφυλοι και συγγενεις και φιλοι, προε τρεποντο αλληλους, οι μεν τα βασιλεως
 
 
 

530
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φρονουντες τον Κομνηνον 2.629 καταλιπειν παρακαλουντες, τυραννον ανδρα και
αποστατην, και τωι βασιλει προσχωρησαι, και μη δι' επιθυμιαν και ορεξιν ενος
ανδρος ες τοσουτον κινδυνον ελθειν ωστε μετα μικρον μη μονον εκπτωσιν στρατιας
και περιουσιας υποστηναι, αλλα και αυτο το γλυκυτατον αποβαλειν κινδυνευσαι
των ομματων φεγγος, εκεινων δε παλιν καταλιπειν παραινουντων τον βασιλεα,
ονομα μονον εχοντα βασιλεως, ταλλα ανδρα σαπρον και κρονοληρον και αχρειον,
υπο ευνουχων αρχομενον, και προσρυηναι τωι Κομνηνωι, ανδρι κατα χειρα γενναιωι
και λαμπρωι και διαφανει τοις προηγησαμενοις στρατηγημασιν, εφ' ωι πασα η των
Ῥωμαιων ισχυς ωσπερ εκ κυκλου γραμμαι προς αυτον ως εις τι σημειον νενευκασιν
εν ισωι και απαραλλακτωι βουληματι. αλλα ταυτα λεγοντες ουκ επειθον αλληλους.
τουτο δε εγινετο εξεπιτηδες, των αρχηγων εκατερων των στρατευματων πεμποντων
τινας των επιτηδειων εις το προ διαλεγεσθαι τοις του αντιπαλου στρατευματος
στρατιωταις και καθοσον οιον τε τους πειθομενους εφελκεσθαι. ως δε επι χρονον
τινα την διαπειραν εποιουντο και ουδεις προσειχε τοις λεγομενοις τον νουν, μετα
πλειστης δε φειδους και ο Κομνηνος τας ξυλειας και τας χορτολογιας ποιεισθαι
παρηγγυα και μη πορρω της στρα τοπεδειας αφιστασθαι, τοτε δη οι περι τον
δομεστικον, και μαλ λον οι Μακεδονες, υποπτωσιν και δειλιαν ειναι την υποστολην
οιηθεντες πολεμητεον ειναι εδοκουν. οις και ακοντες πεισθεντες στρατοπεδευονται
κατα τον λεγομενον Πετροην, ου πανυ πορρω 2.630 κειμενον της εναντιας
παρεμβολης, αλλ' οσον απο σταδιων πεντε καιδεκα. ουτω δε των δυναμεων εγγιστα
γενομενων αλληλαις, και τους στρατηγους βιαζομενων εξαγειν και μη κωλυειν,
αναπει θεται μεν ο Κομνηνος και τας οικειας εκβαλλει φαλαγγας και προς
παραταξιν ιστησι, του μεν ευωνυμου κερατος καταρχειν προ χειρισας τον
Κεκαυμενον, το δεξιον εχοντος Ῥωμανου του Σκλη ρου, αυτος δε εν μεσοις εταττετο,
αναπειθεται δε και ο δομεστι κος συν τωι Ἀαρων, και τον οικειον εξαγαγων λαον
αντιμετωπον ιστησι τοις εναντιοις. του μεν ουν δεξιου κερως αρχων ην Βασι λειος ο
Ταρχανιωτης, στρατηλατης τοτε τυγχανων της δυσεως και παντων των Μακεδονων
ων εξοχωτατος ως και γενει και φρο νησει και εμπειριαι διαπρεπεστατος· το δε
ευωνυμον εγκεχειριστο ο μαγιστρος Ἀαρων, εχων στρατηγους τον Λυκανθην και
τον Πνυεμιον και Ῥανδουλφον πατρικιον τον Φραγγον. τουτον δε τον τροπον
γενομενης της παραταξεως κατα τινα τοπον Ἅιδην παρα των εγχωριων
ονομαζομενον, ως εδοθη το του πολεμου συνθημα και προσερραξαν αλληλαις αι
δυναμεις, τρεπεται μεν ο Ἀαρων το δεξιον μερος και μεχρις αυτου διωκει του
χαρακος, κατασχων ζωγριαν και Ῥωμανον τον Σκληρον· και ταχα αν απηνεγκατο
καθαραν την νικην, ει μη λιαν εγενετο ευλαβης και του σκυλευσαι απεσχετο την
παρεμβολην, ηδη και του Κομνηνου κατασεισθεν τος και φυγειν εις Νικαιαν
αποβλεποντος. ο δε Κεκαυμενος το 2.631 κατ' αυτον τρεψαμενος ακριβως ουκ
επεσχε την διωξιν, αλλ' αχρις αυτου του χαρακος φθασας αυτον τε ρηγνυσι, και εισω
γενομενος και τας σκηνας διαρπασας και τοις ξιφεσι ταυτας κατα τεμων εις γην
ερριψεν. οπερ θεαθεν τοις πορρω (εκειτο γαρ η παρεμβολη επι τοπου διαρμα
εχοντος) θαρσος μεν ενεβαλε τοις αμφι τον Κομνηνον, δειλιαν δε τοις περι τον
Ἀαρων· σεσυλημε νον γαρ ιδοντες τον χαρακα οι μεν ανηλαλαξαν, οι δε προς φυγην
ωρμησαν. και πιπτει μεν απο του μερους του βασιλεως λαος πολυς, κατ' εξαιρετον δε
Μακεδονες, ου μονον απο του στρατιω των αλλα και στρατηγοι πολλοι, ο
Μαυροκατακαλων, ο Πνυεμιος, ο Κατζαμουντης και αλλοι ουκ ολιγοι, εαλωσαν δε
και πολλωι πλειους των αναιρεθεντων.
Ἐν ταυτηι τηι μαχηι φασιν οτι των περι τον βασιλεα τραπεν των Ῥανδουλφος
ο Φραγγος ες μεσους περιπλανωμενος τους τε φευγοντας και τους διωκοντας εζητει
 
 
 

531
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συμπλακηναι τινι των ονο μαστων. επει δε μαθοι ως Νικηφορος διεισιν ο
Βοτανειατης, τους αλλους καταλιπων απηιει προς εκεινον, πορρωθεν κραζων και
μενειν παρεγγυωμενος, δηλων και τουνομα οστις ειη και εφ' ωι προσκαλειται. οπερ
γνους ο Βοτανειατης ιστησι τον δρομον, και εγγισαντι τωι Ῥανδουλφωι
προσμιγνυται, και παιει μεν εκεινος τωι ξιφει την ασπιδα του Ῥανδουλφου και
τεμνει διχηι, παιει δε ο Ῥανδουλφος αυτον κατα της κορυθος, διολισθησαν δε το
ξιφος 2.632 ουκ εβλαψε· διο και συνδραμοντες προς τον Βοτανειατην ετεροι
χειρουνται ζωγριαν τον ανδρα και ες τον Κομνηνον απαγουσιν. επεσον δε και των
εκ του Κομνηνου στρατηγος εις, Λεων ο Ἀν τιοχος, και στρατιωται τινες. Γενομενης
δε της ηττης και των εκ της τροπης και του πο λεμου διασωθεντων ες τον βασιλεα
ελθοντων αμα τωι δομεστικωι και τωι Ἀαρων, αυτος μεν απεγνωκει τα πραγματα και
ηδη προσ δοκιμος ην των παντων αφεμενος καταφυγην και σωτηριαν ζητειν· αλλ'
οι περι αυτον ου συνεχωρησαν τουτο ποιησαι, αλλα μενειν παρεκαλουν και
τελευταν ευγενως, ει δεησει, περι της βασιλειας. παλιν μεν ουν στρατολογειν και
προς δευτερας αντιπαραταξεις χω ρειν οχληρον και ασυμφορον ενομιζετο, ᾤετο δε
περιεσεσθαι, ει την των πολιτων ευνοιαν επισπασοι· οθεν και τουτους περιειπε και
δωροις συνειχε και φιλοτιμημασιν. ο δε Κομνηνος τα εναντια θραυσας στρατευματα
και διασκεδασας, απαναστας εκ Νικαιας τριταιος εις Νικομηδειαν ερχεται. εκεισε δε
αυτωι γενομενωι φθα νουσι και πρεσβευται βασιλεως, ο προεδρος Κωνσταντινος ο Λει
χουδης, ο προεδρος Θεοδωρος ο Ἀλωπος, Κωνσταντινος ο Ψελ λος ο των φιλοσοφων
υπατος. ουτοι γαρ οι τρεις ανδρες επι σο φιαι και λογου δυναμει των κατα την
ημεραν εκεινην ανθρωπων διαφερειν δοκουντες, και ασυγκριτως ο Ψελλος,
εξελεγησαν εις το πρεσβευσαι· και προσεδοκησεν ο βασιλευς μεγαλα καταπρα 2.633
ξασθαι δια της εκεινων ευστομιας και χαριτος. υπισχνειτο δε η πρεσβεια
καταθεμενον τα οπλα τον Κομνηνον αυτον μεν υιοθετη θηναι παρα του βασιλεως
και Καισαρα αναρρηθηναι, πασι δε τοις συναπαχθεισιν αυτωι αμνηστιαν κακων και
αφεσιν των πε πλημμελημενων. ως δε λεγουσιν ουδεις προσεσχεν αυτοις, επαν
ελθοντες δ' ως βασιλεα και ετεραν πρεσβειαν ειληφοτες επανερχον ται, και
καταλαμβανουσιν ερχομενον τον Κομνηνον εις το χωριον τας Ῥεας. εδηλου δε η
πρεσβεια αναγορευθηναι μεν τον Κομνη νον βασιλεα υιοθετηθεντα, πασι δε τοις
συστρατευσαμενοις αυτωι βεβαιωθηναι τας παρα του Κομνηνου τιμας γραμμασι
βασιλικοις. αγγελθεισης δε της εκ βασιλεως υποσχεσεως αυτος μεν ο Κομνη νος και
παντες οι συν αυτωι αρχοντες επευφημησαν, και τας υπο σχεσεις χρυσοβουλλειωι
γραφηι βεβαιωθηναι ηξιουν, μονος δε ο Κεκαυμενος απηρεσκετο προς παντα και
καταλιπειν ενεκειτο τον γεροντα την βασιλειαν και υποχωρησαι, μη ειναι αξιον
λεγων τουτον μεν ηδη καθαιρεθεντα και αποκηρυχθεντα ορκοις φρικω δεστατοις
αυθις συγχωρηθηναι βασιλευειν Ῥωμαιων· τουτο γαρ και θεου οργην ελεγε κινησειν
δια την επιορκιαν, και ουδε αυτοις εσεσθαι συμφερουσαν την των οπλων καταθεσιν·
αυτος τε γαρ υιοθετηθεις φαρμακοις κατεργασθεις οιχησεται θαττον, και εκα στος
των συμπραξαντων αυτωι τω οφθαλμω διορυγησεται. λεγε ται δε οτι και οι
πρεσβευται παραπρεσβευσαντες, αλλοτε αλλος 2.634 λαθραι τωι Κεκαυμενωι
προσιοντες, παρεκαλουν εχεσθαι της εν στασεως και μηδ' ολως ενδουναι. τουτο δε
αυτον ποιησαι και οι καλως ειδοτες επληροφορουν, ανδρες ουχ οιοι τε ψευδεσθαι,
και εις αυτον τον Κομνηνον πληροφορουντες ενωμοτως ως απαν το αστικον πληθος
περικαως εις αυτον εχει, και ως ει μονον εγγισει τηι πολει, τον γεροντα εξωθησαντες
μετ' επινικιων και υμνων αυτον προσδεξονται. και ταυτα μεν γενεσθαι λεγεται επι
στρα τοπεδου. Ὁ δε γερων συνεσφιγγε μεν εις αυτον των πολιτων ευνοιαν και
δωρεαις και χρημασι και αξιωματων υπεροχαις και τοις τοιου τοις οις θελγεται και
 
 
 

532
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταδημαγωγειται το πληθος και προς ευ νοιαν δεσμειται και πιστιν· μειζονα δε και
αρρηκτοτερον τον δε σμον της ευνοιας ποιησαι βουλομενος, και γραμματειον
εκθεμενος ορκοις φρικτοις και αραις παλαμναιοταταις κατησφαλισμενον, ως
ουδεποτε βασιλεα η δεσποτην τον Κομνηνον ονομασουσιν η την βασιλει πρεπουσαν
τιμην αυτωι προσοισουσιν, εκαστον των συγ κλητικων ηναγκαζεν υπογραφειν εν
αυτωι και τα γεγραμμενα κυ ρουν. και παντες μεν τηι εξουσιαι πειθαρχουντες ετι
πορρω του Κομνηνου διαγοντος υπεγραψαν· ως δε εκεινος ηγγισεν εις τι χω ριον
Ἀλμεας λεγομενον, εμελλε δε τηι επαυριον εν τοις παλατιοις αυλιζεσθαι του
∆αματρυος, αιφνιδιον περισταντες περι το περι ορθρον τηι του θεου μεγαληι εκκλησιαι
ο μαγιστρος [και] Μιχαηλ ο του Ἀναστασιου υιος, ο πατρικιος Θεοδωρος ο
Χρυσηλιος, ο 2.635 πατρικιος Χριστοφορος ο Πυρρος, οι των εταιρειων παντες αρχον
τες, και τινες αλλοι των αφανεστερων, κατωθεν εκραζον κατελ θειν προς αυτους
τον πατριαρχην ως μελλοντες περι αναγκαιων αυτωι πευσεις προσενεγκειν. του δε
μη καταβηναι πεισθεντος, αλλ' αποκλεισαντος τας εαυτου θυρας και την εισοδον
του ανα γοντος εις τα υπερωα της εκκλησιας λαβυρινθου, πεπομφοτος δε προς
τουτους Νικηφορον και Κωνσταντινον τους αυταδελφους και ιδιους ανεψιους, και
δι' αυτων τας πευσεις προσενεχθηναι οι κελευοντος, οι συνελθοντες και αλλο
πληθος προσλαβομενοι ουκ ολιγον (ηδη γαρ της φημης διαδοθεισης συνετρεχον
πανσυδι, ου μονον οι τοις νεωτερισμοις επιχαιροντες, αλλα και των συνετωτε ρων
ουκ ολιγοι και των συγκλητικων πληθος, οσοι μη ικανως παρα του βασιλεως
εθεραπευθησαν) περισχοντες τους του πατρι αρχου ανεψιους απαγξειν ηπειλουν, ει
μη ταχιον αυτος καταβαιη προς τουτους. ο δε ειτε ακων, ουκ οιδα, ειθ' εκων, ως ο
των πλειονων ειχε λογος, την ιερατικην περιθεμενος διπλοΐδα και τα λοιπα
παρασημα της αρχιερωσυνης αναλαβων κατεισιν ακκιζομε νος και δεινα πασχοντι
εοικως· ησαν δε ταυτα παντα σκηνη, ως τα πραγματα εδειξαν. κατελθοντα γαρ
εκεινον ευθεως οι αναπται του πληθους παρειληφοτες, και θρονον ενεγκοντες, επι
του δεξιου μερους καθιζουσι του αγιου βηματος. και πρωτον μεν, ως εν προσχηματι
ταχα, πρεσβευτην αυτον παρεκαλουν ως βασιλεα γε 2.636 νεσθαι, οπως αποδοθειη
αυτοις το υπογραφεν παρ' αυτων εγ γραφον, ως ηδη του βασιλεως σπεισαμενου τωι
Κομνηνωι και βασι λεα ανειποντος αυτον. του γαρ εγγραφου σωζομενου αδιαρρη
κτου, δυοιν ατοποιν θατερον εφασκον εξ αναγκης εψεσθαι· η γαρ ευφημησαντες
αυτον ως βασιλεα επιορκησουσιν, η ως ενυβρισαν τες εις βασιλεα κολασθησονται. ο
δε πρωτον μεν ανελαμβανεν αυτους, και πληρωσειν το αιτημα τουτων
κατεπηγγελλετο. ειτα μικρου διαλιποντος καιρου παντων αφεμενοι αυτοκρατορα
βασιλεα αναγορευουσι τον Κομνηνον, και τους οσοι μη τουτο βουλονται εχθρους
Ῥωμαιων και αποστατας ωνομαζον, και διαρπαζεσθαι τας οικιας αυτων υπο του
πληθους εδοκιμαζον, αυτου του πατρι αρχου πρωτου δια του της εκκλησιας
δευτερευοντος Στεφανου συμπαροντος και συνευδοκουντος, και Θεοδωρου του
Ἀντιοχειας πατριαρχου την αναρρησιν της ευφημιας βοησαντος, και τους οικους
των εν υπεροχαις, οσοι μη ηρεσκοντο τοις γινομενοις, ανασκαπτειν και διαρπαζειν
προτρεποντος. και ταυτα μεν επραττεν εσωθεν του θειου και περιωνυμου ναου·
αγγελον δε προς τον Κομνηνον πεμψας, και προς τον γεροντα αλλους, εκεινωι μεν
μηνυει σπευδειν και μη βραδυνειν, και μισθον απηιτει της συνεργιας ως ηδη τελος
εχουσης της αυτου εφεσεως, τουτωι δε κατιεναι των ανακτορων κατ' ουδεν αυτωι
προσηκοντων. κακ τουτου τοις 2.637 πασιν απροφασιστος εφανη ο πατριαρχης μη
μονον μετοχος ων αλλα και πρωταιτιος της αποστασιας. του δε τους πεμφθεντας εις
αυτον μητροπολιτας ερωτησαντος "και τι μοι αντι της βασιλειας ο πατριαρχης
παρεχεται;" εκεινων δε αποκριναμενων "την ουρανιον βασιλειαν," αμα τωι λογωι
 
 
 

533
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την πορφυραν αποβαλων και τα κοκκοβαφη πεδιλα, και ιδιωτικην εσθητα
αμφιασαμενος, κατεισι. τουτο δε παντως εγενετο αν ως εκεινος τε εβουλετο και οι
μητροπολιται υπεσχοντο, ει αμα τηι αποστασιαι ᾤχετο λιπων τα βασιλεια·
εγκαρτερησας δε αχρι πολεμου, και ανασχομενος τοσαυτην πτωσιν ιδειν ανδρων
ομοφυλων, ειτα θραυσθεις και κατασεισθεις υπο των πολιτων και ακων της
βασιλειας υπεξερχομενος, ουκ οιδα ει αντιμισθιαν κομιειται της επιγειου βασιλειας
την επουρανιον. αλλα τουτο μεν, οπηι τωι θεωι φιλον, γενησεται. του δε κατα την εν
τηι ακροπολει οικιαν αυτου γενομενου ημεραι τετραδι, τριακοστην πρωτην αγοντος
του Αυγουστου μηνος, της δεκατης επινεμησεως, εισερχεται ο Κεκαυμενος
κουροπαλατης υπο του Κομνηνου τιμηθεις μετα τινων ουκ ολιγων ευπατριδων τηι εʹ
πρωΐας δια δρομωνος, και εισελθων κρατει τα ανακτορα. ερχεται δε περι δειλην
οψιαν και ο Κομνηνος, και εισεισιν εν αυτοις, και τηι επαυριον, πρωτην αγοντος του
Σεπτεμβριου μηνος, της ιαʹ επινεμησεως, του #22 φξ ʹ ετους, δημοσιαν ποιησαμενος
2.638 προοδον απεισιν εις την μεγαλην εκκλησιαν, κακεισε ανωθεν του αμβωνος δια
των χειρων του πατριαρχου τωι βασιλικωι ταινιουται διαδηματι και βασιλευς
αυτοκρατωρ Ῥωμαιων αναγορευεται.
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 
 
 

534
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


