Laudatio Petri et Pauli
Γεωργιου του Ἀκροπολιτου λογος εις τους αγιους και πανευφημους
μεγαλους αποστολους Πετρον και Παυλον. ευλογησον πατερ·
1 Ουχ απλους μεν ο παρων λογος ει και εξ απλης προσφερεται διαθεσεως·
Πετρος γαρ και Παυλος εις ευφη μιαν προτιθενται. ην μεν ουν και αλλως το πραγμα
των πανυ δυσχερεστατων και μη ραιδιως εξικνουμενων της εγχει ρησεως, μη οτι γε
ημιν τοις χαμαι κειμενοις και περι την υλην ιλυσπωμενοις και τωι βορβορωι των
παθων εγκαλινδου μενοις διηνεκως, αλλα και τοις αγαν υψηλοις την διανοιαν, οις
το απο γενεσεως διατετμηται καλυμμα, και φως ορωσιν εν τοις ουσι το
καθαρωτατον· «εφαπτεον γαρ τωι καθαρωι καθαρου» ηκουσα παλαιου τινος
ειρηκοτος σοφου. αλλ' ουτω μεν ουν και πασιν αγιοις εξ αγιων χειλεων υμνος
αρμοδιος, μαλιστα δε των αλλων τοις κρειττοσι, και οσωι των λοιπων τωι βαθμωι και
τηι ταξει προφερουσι, τοσουτωι και τους ευφημουντας τους εν τοις ομοιοις
αγωνισμασιν υπερ βαλλεσθαι δει και μετροις ισοις αντιμετρεισθαι τους επαι νετας τε
και οις πεποιηται τα εγκωμια εν τε τηι του λογου δυναμει και τηι ενεργειαι της αρετης,
ως μη μειζον η κατα την ισχυν αυτων υπεισερχεσθαι σταδιον, μη ανυσαι μεν,
ορμησαι δε δρομον η ταφρον υπερπηδησαι, και τον μεν μειναι περι τα μεσα
βαδισαντα, τον δε κατα του ορυγματος κατενεχθεντα πτωμα γενεσθαι τοις
θεωμενοις γελωμενον τε αμα και ελεουμενον. εχω μεν ουν ουτως αυτος περι των
τηλικουτων ειτε ανδρων χρη λεγειν ειτε πραγματων– ως εστι ταυτα αλληλοις
συνδεδεμενα και συναρτωμενα– οιμαι δε και πας νουν εχων και το μεγαλειον των
τοιουτων συνεπισταμενος. αλλα τι αν παθηι τις; εκει μεν ελκει φοβος εις σιωπην,
εντευθεν ποθος βιαζει προς λαλιαν· εκειθεν το οκνειν τε και αναβαλλεσθαι δια το
της υποθεσεως μεγεθος, εντευθεν το ειπειν τι δια σεβας προς ευφημιαν των μαθη
των του Χριστου. ει γαρ ο λογος αυτων εις πασαν γην περιηχησε και τηι της
διδασκαλιας σαγηνηι παντας εντος περιεβαλε και τωι πρωτωι διδασκαλωι φιλην αγραν
παρεστησε, πως ου χρεων παντα λογον εις αυτους αναφερεσθαι προς αντιδοσιν καν
εξισωιτο τωι μετρωι καν υστεροιτο καν κατω βαινοι πολυ; επει και τωι διδασκαλωι
τουτων και δεσποτηι Χριστωι φιλον παντως το κατα δυναμιν, ος και χηρας δυο λεπτα
των πολυταλαντων ερανισμων προτετιμηκεν, εις ον και τα των μαθητων
αναφερεται, υπερ ου και δι' ον ηγωνισαντο. ταχα δε και ευπροσωπον αν ειη μοι το
εγχει ρημα ουκ αμεσως του κρειττονος εφαπτομενον· αλλ' ωσπερ αυτος δια τουτων
το ευαγγελιον εις το της γης επλατυνε πληρωμα, δια μεσων παλιν αυτων
προσλαμβανει λογους εις επαινον. η γαρ των μαθητων ευφημια διαβαινειν οιδε προς
τον διδασκαλον· και γαρ βασιλεα τις δεξιουται δωρημασι και τιμαις, των υπ' εκεινου
πεφιλημενων τινα δεξιουμενος. υπεισηιει δε μοι και ετερον τι της υποθεσεως αξιον
πειθον με προς τον λογον και κατεπειγον προς τα των θεοκηρυκων εγκωμια· εσται
γαρ μοι η μνημη τουτων ως οιμαι αγιασμος και διανοιας και γλωττης και ακοης και
πασης αλλης αισθησεως, και ο ταχα λογος εκεινων ο διδασκαλικος ουκ ενηργησε,
λογος ο των εγκωμιων ανυσειεν, εκεισε δια βιβαζων τον λεγοντα και συναπτων πως
τοις διδασκουσι· και ον ουκ εσχεν ο εξ εκεινων συνδησασθαι, παντως ο προς
εκεινους συναψειε· και γενοιτο αν και ουτω μυστηριωδης τελετη και φιλουμενη τωι
κρειττονι.
2 Ἀλλα τι περι τας υπωρειας βαδιζομεν; τι δε μη του ορους των εγκωμιων
επιβαινειν επιχειρουμεν; Πετρος και Παυλος ημιν εις ευφημιαν προβεβληνται, οι
κρειττους ουχ απλως ανθρωπων, αλλα και οσοι των απ' αιωνος ευηργετη κασι τωι
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεωι, οι πρωτιστοι των μαθητων του Χριστου, οι τας κλησεις μετα των πραξεων
μεταλλαξαντες, οι τας κλεις της των ουρανων βασιλειας βασταζοντες, οι εις τριτον
υπερ αρθεντες ουρανον, οι αρπαγεντες εις τον παραδεισον, οι θεμελιοι της
εκκλησιας Χριστου, οι πασαν γην τωι του Χρι στου περιειληφοτες κηρυγματι, Πετρος
ουτοι και Παυλος. φριττω μεν ως εικος και δεδοικα τοις εγκωμιοις επιβαλλο μενος,
χαιρω δε και αγαλλιωμαι ταις κλησεσι τουτων αγιαζο μενος, εκεινο της ασθενειας,
τουτο της ελπιδος, εκεινο της τολμης, τουτο της προθυμιας. ου τοσουτον γαρ το
ασθενες συνεσταλη, οσον η ελπις ενυξεν· ουδε τοσουτον τα της τολ μης εθρασυνεν,
οσον η προθυμια παρεπεισε.
3 Πετρος ημιν και Παυλος οι ευφημουμενοι. ω θειον ζευγος και ιερον και της
παγκοσμιου αρουρης αξιον και τηι Χριστου αρμοδιον αλωνι, ω ξυνωρις τιμια, εφ' ης
Χρι στος αναπεπαυται. πατριδας μεν γαρ και πατερας Πετρου και Παυλου τις αν ερει;
η τις αν εγκωμιοις παραβαλει; ως γαρ ο δεσποτης αυτων και διδασκαλος την εκ
πατριδων και πατερων το καθ' ημας προσειληφως ου καταδεχεται συγκρι σιν, ουτω
δη και οι εκεινωι ακολουθησαντες και ζηλωσαντες. πατρις μεν γαρ των τοιουτων
ανδρων ο παραδεισος, ου Πετρος τας κλεις εγκεχειρισται και εις ον ακηκοε. πατηρ δε
τουτων θεος, ος Πετρον μεν της εκκλησιας αυτου θεμε λιον τεθεικε, Παυλον δε
σκευος εκλογης απειργασατο, και θωκοις συγκαθεσθηναι οι εν τηι δευτεραι
παλιγγενεσιαι επι τηι του Ἰσραηλ κρισει απισχυρισατο. τοιαυται μεν αι πατριδες τωι
Πετρωι και τοιουτοι πατερες τωι Παυλωι προσμεμαρτυρην ται. τι γαρ αν εχηι τις και
περιφανες ειπειν αλιεως η σκηνορραφου πατριδος, ει γε περιφανη τα ουτως ευτελη
και χαμαιζηλα και τοις ευ φρονουσι πατουμενα, ως και τοις πλειοσι δια Χριστον
απερριφθαι και ως μηδεν λελογισθαι, οις το προσκεκολλησθαι βλαβος ψυχης και ων
αποστηναι θειον παραγγελμα αποκοπτον των νοθων και αποξενουν των αλλοτριων
και προς το συγγενες επαναγον και το ομοτι μον, οθεν εξ αρχης τηι παραβασει
πεπτωκαμεν. πατρις μεν γαρ και πασιν ανθρωποις απλως ο τερπνος εκεινος παρα
δεισος, ο αγιος τοπος, ο ιερος κηπος, η αδιαβλητος τρυφη, των αγγελων το οικημα,
των αγιων το ενδιαιτημα, το θειον οντως ανακτορον, ο προωικοδομηται του
βασιλεως, κατειρ γασται δε οι τα παντα φιλοτιμοτερον. δενδρα επι τουτωι επεφυκει
πολυανθη, καρπους αυχουντα ποικιλους τε και πολυειδεις, εικονας των υπερ φυσιν
ειδων και νοηματων, οις και συμπας καταλληλος συναγεται ο παραδεισος· εν μεσωι
δε τουτων ξυλον ζωης ειτε γνωσεως, ου και η τροφη προς καιρον απηγορευται. εν
τουτοις πεπλασται ανθρωπος δεσ ποτης του θειου χωρου και βασιλευς και τωι
αυτεξουσιωι τε τιμηται. αλλ' επηρειαι σατανικηι και γυναικειαι πειθοι του
απηγορευμενου μετελαβε και εξοριστος τηνικαυτα γεγενηται, την φθοραν της
αφθαρσιας ανταλλαξαμενος και γην αντι παραδεισου και του απονως ζην την
επιπονον ανταμειψα μενος διαιταν, και των θειων εκεινων φυτων και καρπων
ακανθας και τριβολους αντιλαβων, και απλως των θειων και του θεου τον κοσμον
αντικερδανας και κοσμοκρατορα. αυτη του ημετερου γενους η εξορια, τουτο της
ημετερας συμφορας το κεφαλαιον· δια ταυτα ξενος εγω και θρηνων αξιος ο
τιμωμενος, και ο φθονουμενος ελεουμενος, και ο των κατω τωι θειωι υπεραιρομενος
εμφυσηματι, ο της θειας και νοερας ψυχης ημιν αιτιον, κατω νενευκως και υπο γην
κεκυφως. οθεν εμοι το παχυτατον τουτο και βαρυτατον ενδυμα και η καταρα
φιλανθρωπος εις γην αποστρεψαι εξ ης εληφθην, ινα μη αθανατως συναγωμαι τοις
κακοις και τηι αμαρτιαι συμπεριφερωμαι και δια ταυτα μαστιζωμαι, αλλ' εις την
πρωτην στοιχειωσιν αναλυσαιμι, ως εντευθεν συγ κριθειην αμεινον και
μεταμειφθειην εις το αθανατον.
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4 Ταυτης πολλοι της πατριδος μετεποιηθησαν και προ της προθεσμιας
επανελθειν ες ταυτην εφιλονεικησαν, προ φηται, δημαγωγοι, κριται, βασιλεις,
ιερεις, ανδρες δικαιοι, αλλ' ουπω του καλου τετυχηκασιν· ο γαρ ιος του δρακοντος ες
το γενος απαν εφιλοχωρησε. και εξον μεν ην το πολυ αποβαλειν του ιου, ουπω δε
απαν εξεμεσε το δηλητηριον. δια ταυτα εισηκται νομος και προφητεια και οσα της
πα λαιας διαθηκης και των παραπετασματων και της σκιας, προκαθαιροντα και
προευτρεπιζοντα προς υποδοχην του Χριστου. δια ταυτα βαπτιζεται νεφεληι ο
Ἰσραηλ και πυρος οδηγειται στυλωι, ινα προτυπωθηι το κατα Χριστον βαπ τισμα, ο
καθαιρει μεν και τωι υδατι, αφανιζει δε και του πνευματος τωι πυρι τους εις βαθος
ρυπους ψυχης. εντευθεν η καινη διαθηκη, και θεος ανθρωπος γινεται εκ παρθενου
το ημετερον αναλαβομενος φυραμα, και ο ασωματος σωμα τουται και υλουται ο
αυλος· και τελος του μυστηριου ου μονον το εκλυτρωσαι της καταδικης τον
ανθρωπον τοις ο μοιοις ανακαθαιρον τα ομοια, ουδε προς μονον επαναγα γειν τον
παραδεισον οθεν το πρωτον εξωλισθεν, αλλα και μεταδουναι θεωσεως, ου τηι εφεσει
παρα του απατησαντος παλαι της τρυφης εξωστρακισται. εντευθεν η διδασκαλια
Χριστου και η των παραπετασματων αναπτυξις και η του οστρεου διαρρηξις και του
μαργαριτου περιλαμψις και των κεκρυμμενων απ' αιωνος μυστηριων θεωρια τε και
φανερω σις. εντευθεν ακολουθησις μαθητων, και οι μεν προλαμ βανουσιν οι δ'
επονται, και ου τηι προληψει το μεγαλειον αυχουσιν αλλα τωι μετρωι της αγαπησεως
η τωι κανονι της διδασκαλικης δυναμεως τε και εξεως των αλλων προτιμωνται τε
και προκρινονται· και οι μεν αυτοψιαν αυχουσι και εξιστορουσι τα του Χριστου, οι δε
και μη ιδοντες τεθεανται και το μεγα μυστηριον κρειττονως η κατ' αισθησιν εκ
διδασκονται.
5 Ουτε γουν προυπαντησις εις Χριστον ουτε δε οψις εχουσι τι πλεον λαβειν,
πιστις δε ακραιφνης και ζηλος αγαν ανοθευτος, ων οι ευφημουμενοι μετεσχηκασι,
επει προ Πετρου μεν προσηλθον αλλοι Χριστωι, Παυλος δε ουδε ολως τουτον
τεθεαται. αλλ' ου κεκωλυνται δια ταυτα του πρωτοι και κρειττους των
προυπαντησαντων και τεθεαμενων Χριστον και ειναι παρα πασι και ονομαζεσθαι.
τις γαρ εις πιστιν Πετρου θερμοτερος; τις δε Παυλου προς το ευαγγελιον
σπουδαιοτερος; ο μεν τωι ζηλωι της εις Χριστον αγαπης νικαι, ο δε παντας υπερβαλλει
τοις λογοις και τοις διδαγμασι. τι μεν Πετρου καθαρωτερον γνωρισμα η φιλια προς
τον υιον του θεου διακαης και υπερθερμος, δι' ην και φιλειται μονον απλως,
νομοθετειται δε και τα εις διδα καλιαν παντος του κοσμου πιστευεται; τι δε Παυλου
συμ βολον εναργεστερον η κινησις ακαθεκτος προς το κηρυγμα και το παντα
γινεσθαι πασιν, ινα κερδησηι παντας η πλειονας, δι' ην και των αρρητοτερων
μετεσχηκεν, ως μη μονον εχοι τοις γνωριμοις τους διδασκομενους μεταποιειν, αλλα
και τοις θειοτεροις και ξενοις μετατιθεναι προς τα βελτιονα.
6 Τουτους αρτιως ημεις εις ευφημιαν προθεμενοι βουλο μεθα μεν επαινεσαι
τοις λογοις–ου δυναμεθα δε– ουχ' ινα τι και προσθωμεν τουτοις εις επαινον–αγαπη
τον γαρ ει μη και καταβαλλωμεν τηι αδυναμιαι των λογων τους κορυφαιους των
μαθητων–αλλ' ινα ημεις τηι μνημηι τουτων σωτηριας λογους τοις εγκωμιοις
εγκαταμιξαιμεν. ορωμεν ουν ηδη αλλα επ' αλλοις επιφερομενα κυματα ως επι
θαλασσης ανεμωι ριπιζομενης σφοδρωι. και εφ' ενι ταυτα και εργωδες μετρωι
περιλαβειν· πως δε και τοιν δυειν εφικοιμην; πως δε διακριναι δυνηθειην εκατερου
τα ιδια, ο μονον μεγιστον εργον και τεχνης λογικης υπερκειμενον, επει μηδε κατα
φυσιν αυτοις το πολιτευμα ουδ' εν τηι γηι και τοις περι γην, αλλ' εν τοις ουρανοις και
τοις περι τα ουρανια. Παυλος ταυτα φασκει ο ευφημουμενος, Πετρος δε και κατα
κυματων πεζευει, και η τουτου σκια τους νοσουντας ανιστησι. και τις λογον εκεινωι
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς εγκωμιον εξισωσειεν; αλλ' ω δυας σεβασμια, ιληκοις τοις λογοις, συγ
καταβαιης τωι εγχειρηματι και λογον διδοιης προς εργασιαν του λογου μοι, παρα
Χριστου προσειληφυια την δυναμιν και πνευμα προσεφελκυσαμενη Χριστου και
ημιν χαρισα μενη προς την της ευφημιας συντελειαν.
7 Πετρος μεν ουν και Παυλος Χριστου μαθηται, και τουτο κοινον αμφοιν
καθεστηκε χαρακτηρισμα. διαφερετον γαρ ου μικροις, ου μεγαλοις, φημι και ταις εις
Χριστον οικειωσεσιν, ουδε τωι πρωτοι ειναι η τωι υπερφερειν παντος, αλλ' ιδιωμασι
τισι μερικοις, δι' ων την των ατομων κατα ληψιν εσχομεν· μετα γαρ το ειναι η συν
τωι ειναι ταυτοτης και ετεροτης εν τοις ουσιν ευρισκεται. ουτε γαρ απ' αλλη λων τα
οντα απεσχισται ουτε μην παλιν εις ταυτον συν εσταλται τηι κοινοτητι· εκεινο μεν
γαρ υλης, τουτο δε μονον θεου. ει γουν εν τοις ουσιν απλως ταυτοτης εν κοινοτητι
τεθεωρηται, πολλωι γε πλεον εν τοις ομογενεσιν η εν τοις ομοειδεσι μαλιστα τε και
κυριωτατα· ει δε και τον λογον η τον τροπον ισαζοιντο, πλειστον αν ειη εν αυτοις το
ταυ τον. θεωρητεον ουν καν τοις ευφημουμενοις παρ' ημιν αρτιως την ενουσαν
πρωτον τουτοις κοινοτητα, την εις εν εκεινους συναπτουσαν και συναγουσαν εις
συναφειαν, ειτ' εκ συμβεβηκοτων αυτοις ειτ' εκ γνωμης επεισιουσαν και
προαιρεσεως· ειτα δη και το ετεροιον σκοπησωμεν.
8 Ἄμφω μεν ουν τω ανδρε τουτω καθως ειρηκειν μαθη ται του Χριστου·
τουτου τι αν ειη μακαριωτερον; και αμφω ηκολουθηκει τωι ευαγγελιωι Χριστου.
τουτωι τωι εργωι ουδεν αν ειη καταλληλον, ου πλου τος, ου δοξα, ουκ ευτυχια, ου
βασιλειας υψος, ου θρονων αγερωχια και επαρσις, ουκ αλλο ουδεν των ου μενοντων
και φθειρομενων. μαθητευεται τις Χριστωι, και τις αν αλλος φανειη τουτου
ευδαιμονεστε ρος; διδασκει τις Χριστου τα μυστηρια, και τις αυτου μετεωροτερος και
υψηλοτερος; ει γαρ τον πρωτον ανθρωπον κατεβαλεν επαρσις και η της θεωσεως
εφεσις και τουτον μακραν θεου σκηνωσαι πεποιηκε και μητι θεον γενεσθαι αλλ'
ουδε πλησιαζειν ολως θεωι, το μετα θεου συμπεριπολειν και συντυγχανειν θεωι και
λογων ακροασθαι θεου και επα πολαυειν τουτου της οικειωσεως οσωι μεγιστον εις
αξιαν και της του γενους εις το αρχαιον αποκαταστασεως κρειττον και τιμιωτερον.
ου γαρ απολαμβανουσιν ουτοι παραδεισον ουδε χωριον τρυφης ουδ' εφαπτονται του
εν τωι παραδεισωι ξυλου ζωης, αλλα θεωι προσεγγιζουσι και θεοι τηι εγγυ τητι
γινονται, ωσει τα διαφανη των σωματων τα τωι πυρι προσεγγιζοντα η αερος φυσις
ηλιου φωτι ανακεκραμενη και ανταυγαζουσα. τουτο το μεγα της οικονομιας
μυστηριον· δια ταυτα σαρξ ο θεος, ινα θεωσηι την σαρκα παλαι φθα ρεισαν τοις του
σαταν μηχανημασι· δια τουτο επι γης ανθρω πος ο θεος, οπως αναχωνευσηι το κατ'
εικονα και αποσμηξηι την υλην και επαναξηι ταυτην εις την ομοιωσιν. τις νους
εφικεσθαι του τοιουτου μυστηριου δυνησεται; ποιος λογος εξαγγελει το μεγαλειον
του πραγματος; εν τουτωι σιγωσιν αγγελοι, εν τουτωι δεδοικασι και αρχαγγελοι, εν
τουτωι πασα αρχη και εξουσια και κυριοτης και δυναμις και αυτα τα χερουβιμ και τα
σεραφιμ συν τοις θρονοις πεφρικασι μη δυναμενα συνοραν του μυστηριου το
μεγεθος και του δεσποτου την καινωσιν· ανθρωπος ταπεινος ο θεος και πενης
περιπολων και ευτελης και ανεστιος και ουδε ως αλωπεκες μικρου τινος
επευμοιρων καλυμματος, υβριζομενος εξουθενουμενος ραπιζομενος διαβαλλομενος,
παντα πασχων υπερ απαντων, ολιγους πανυ εχων τους οπηδουντας και τουτους ου
των περιφανων αλλα και λιαν ευτελεστερων, ουδε των ενδοξοτατων αλλα και
παμπαν ατιμοτατων. τι γαρ αλιεως εχει τις ειπειν αφανεστερον; τι δε του το δικτυα
ραπτοντος ατιμοτερον; ου πομπαζει γουν τηι περιστροφηι, ινα διδαξηι τους
ανθρωπους ταπεινωσιν και μη τοις εν δοξοις του κοσμου εναβρυνεσθαι τε και
υπεραιρεσθαι.
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9 Ἀλλ' επαναγωμεν τον λογον εις τον οικειον ειρμον. Πετρωι μεν και Παυλωι
κοινον η μαθητεια Χριστου και η διδασκαλια περι Χριστου και το παντα απορριψαι
τα εαυτων και το μηδεν ηγεισθαι των εν βιωι τερπνον και δυναμενον αποστησαι του
επαγγελματος· αποστολοι δε αμφω και του κατα Χριστον μυστηριου κηρυκες
διαπρυσιοι, αμ φοτεροι τον κοσμον διδασκοντες, αμφοτεροι των του σαταν δεσμων
τους ανθρωπους εκλυοντες και προς την κατα Χρι στον ελευθεριαν εισφεροντες,
αμφοτεροι της αλμυρας τωι αγκιστρωι παντας της διδασκαλιας ανελκοντες και προς
την ζωην επαναγοντες, οικουμενικοι διδασκαλοι και αμφοτεροι και πασαν γην τοις
σφετεροις περιειληφοτες διδαγμασιν, ο μοφρονες αμφοτεροι και ομοτροποι και
σκοπον ενα και κοινον βουλημα εχοντες την των ανθρωπων σωτηριαν και την εις
το αρχαιον αξιωμα της εικονος επα νοδον· αμφο τεροι τεραστια εργαζομενοι,
χωλους θεραπευοντες, τυφλους ομματουντες, νεκρους ανιστωντες, δαιμονας
εκβαλλοντες, πασαν νοσον και πασαν μαλακιαν του λαου αφανιζοντες, παντα
γεγονοτες τα προ του νομου, τα εν τωι νομωι, τα μετα νομον. ως Ἀδαμ και αμφω την
πρωτην πλασιν εισδεχονται την υψηλοτεραν τε και μακαριωτεραν και τετιμημενην
οντως χερσι του θεου, και του παραδεισου μεν ουκ εκπιπτουσι τηι παρακοηι,
εισαγονται δε εν αυτωι και ετερους συνεισαγουσι προ της κοινης αποκαταστασεως.
ως Ἄβελ γινονται και θυσιαν εισφερουσιν ευαρεστον. ως Ἐνως εις τον κυριον
επηλπικασι· και γαρ και ηκολουθηκασι και παντα τουτωι τα καθ' εαυτους
ανηρτηκασιν. ως Ἐνωχ μετατιθεμενοι και μεταβαινοντες φαινονται εκ των γηινων
εις τα ουρανια, εκ των προσκαιρων εις τα αθανατα, εκ των κατα κοσμον εις το κατα
Χριστον ευαγγελιον. ως Νωε πιστευονται κιβωτον την παντα κοσμον του νοητου
υπεραιρουσαν κλυδωνος και της καταιγιδος αυτον και του καταποντισμου
διασωζουσαν. ως Ἀβρααμ ουκ «εξελθετε μεν εκ της γης υμων και εκ της συγγενειας»
ακουουσιν, αλλα «δευτε δη και ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων» τωι Χριστωι
προστασσοντι πειθονται και δεχονται τα του λογου αγκιστρα τε και δικτυα και τους
εν τωι βυθωι της απωλειας νηχομενους αναγουσιν. ως Λωτ εκ φευγουσι Σοδομων τον
εμπρησμον και εις το ορος ανερχονται και εις τουπισω ου στρεφονται, ινα μη στηλη
φανωσιν αλος ει και αλλως αλες εκληθησαν. εδιδαχθησαν γαρ ως «ουδεις την χειρα
αυτου βαλων εις αροτρον και εις τουπισω στραφεις ευθετος εστιν εις την βασιλειαν
των ουρανων». ως Ἰσαακ σφαγιαζονται μεν, ου παρα του πατρος δε, αλλα παρα του
αντικειμενου και τοις πατρικοις φθονουντος διδαγμασι· πλην μετα την σφαγην ζωσι
παρα μεν θεωι την κρειττω ζωην, παρα δ' ανθρωποις ταις διδασκαλιαις τε και τοις
θαυμασι. γινονται τωι λογωι και Ἰακωβ και θηρωσι προ των αλλων την ευλογιαν, και
προχωρουσιν εις αυξην της του αγιου εθνους γενεσεως, και αναβαινουσι μεν εις
Αιγυπτον, ινα τα εν τηι Αιγυπτωι και περι Αιγυπτον κατα λυσαιεν, υποστρεφουσι δε
μετα πληθους εις την επηγγελ μενην ην τοις πατρασιν ωμοσε κυριος. ως Ἠσαΐας και
Ἱερεμιας και οι λοιποι ου προφητευουσι μεν, θεωρουσι δε τον προφητευομενον και
διδασκουσι παντας και τα προ φητων αναπτυσσουσιν. ως Σαμουηλ και προ γενεσεως
δοτοι τωι θεωι· εκ των ποιμνιων ως ο ∆αυιδ προσλαμβανονται και του Ἰσραηλ
βασιλευουσι· κριται γαρ τουτου εν τηι μελ λουσηι παρουσιαι καθιζουσι, ο και του
βασιλευειν κρειττον καθεστηκεν. ορχουνται δε και της θειας εμπροσθεν κιβωτου και
αιδουσι τους ψαλμους εν θειοτεροις και υψηλοτεροις τοις μελεσι. δεχονται σοφιαν
παρα της αυτοσοφιας ως Σολομων, πλην ουκ εν υστεροις αυτην διαφθειρουσιν αλλα
και προβαινουσι και επαυξουσι ταις νοεραις επεκτασεσιν.
10 Ἀλλα τι μη λεγω τα κρειττω και τιμιωτερα; αμφοτεροι προς την ανω
Ἱερουσαλημ τον καινον ποδηγουσι λαον, τον νεον Ἰσραηλ, εν στυλωι πυρος και
νεφελης εν θεωριαι τηι κρειττονι. αμφοτεροι την νοη την Αιγυπτον βασανιζοντες ως
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μωυσης και Ἀαρων οι αυταδελφοι, [οι] αδελφοι και ουτοι ου τηι φυσει αλλα τηι
πιστει γενομενοι· αμφοτεροι κατατροπουνται τον Φαραω και εξαγουσιν εκειθεν
λαον περι ουσιον· αμφοτεροι την του βιου διχαζουσι θαλασσαν και διασωζουσι τους
πιστους· υδωρ το μεν γλυκαινουσι, το δε μη τυγχανον πηγαζουσι· βρεχουσι μαννα,
βλυουσιν ορνιθας, ξενην τροφην και ουρανιον· σταυρου τυπωι νικωσι τον νοη τον
Ἀμαληκ. παντα γινονται, παντα κατορθουσι, παντα δια πραττομενοι τα παλαια
εκεινα τεραστια εν μυστικαις ταις εκβασεσιν. ανερχονται δε και εις το ορος, την
μεγαλην της ευσεβειας περιωπην, και του γνοφου εντος γινονται, και ουδ' ενταυθα
μικρον αποδιασταντες αλληλων ουτε τηι ταξει ουτε τηι δυναμει του πνευματος,
εκατερου εκατερος εφιε μενος· και δεχονται πλακας ου λιθινας μεν, πνευματικας δε
και υπερανωικισμενας της συντριβης· και νομοθετουσιν ουκ Ἰουδαιους μονον αλλ'
εθνη παντα και γενη. και επιτηδευ ματων διαφοραι εν μονον των Μωσαικων
ενηλλαξαντο ως διαφορον προς εκεινον σχοντες την τελευτην· ου γαρ ως Μωυσης
εις ην επειγοντο ου πεφθακασι, αλλα και ειδον ταυτην και εγνωσαν και εθεασαντο
και τους ακολουθησαν τας εισηξαν χειραγωγησαντες. και ου το νοητον σφισι μονον
τελος παρομοιον, αλλα και το αισθητον και φαινομενον· εν Ῥωμηι γαρ και αμφω το
του μαρτυριου διανυουσι σταδιον, Νερωνι φονευθεντες, στερρως και ως ουκ αλλως
ερχην υπερ της ευσεβειας αγωνιζομενοι. ταυτα κοινα τοιν δυοιν· κοινον γαρ του
τοις και το μυστηριον, κοινον Χριστου το παραγ γελμα, κοινον Χριστου και το
κυρυγμα και το της των ανθρωπων σωτηριας κεφαλαιον· εν Πετρωι γουν τον
Παυλον νοω και Πετρον εν τωι Παυλωι συνθεωρω.
11 Βουλομαι μεν ουν διαχωρισαι τουτους και τα αυτοις ιδιως υπαρχοντα
επισκεψασθαι. αλλα τους συνηνωμενους εν πνευματι πως αν εχοι τις διασπασασθαι;
και γαρ ο Πετρον [τις] ειρηκως και Παυλον επιφερει ευθυς, ο δε Παυ λου μνησθεις
ουκετι εχει μη και Πετρον συνεννοουμενον. δεδοικα γουν μη ου φιλητον τουτο τοιν
θειοτατοιν ανδροιν, δεδοικα μη παραζηλωσωσι το εγχειρημα και αποδοκιμασωσι
μου το βουλημα. αλλα μοι δη τωι λογωι, Πετρε και Παυλε, συγγνοιητε· ου γαρ αλλως
παραστησαι δυναιμην τους εκα τερωι προσοντας χαρακτηρας τοις ακροαμοσιν.
12 Ἀλλ' ω θειοτατε Πετρε–απο σου γαρ λεγειν απαρξο μαι, επει και πρωτος
προσεληφθης Χριστωι, θεον επικαλεσαμενος φανηναι μοι του λογου συλληπτορα, ον
εποθησας, ωι κεκληκοτι παρευθυς ηκολουθησας, υπερ ου συ και τεθεικας την ψυχην.
ακουοιτε μοι των λεγομενων οσοι προκυπτειν εις βαθη λογων επιστασθε. θεος εστι
μεν των οντων ακροτης ουχ ως συνημ μενη αλλ' ως υπερηρμενη αγαν αυτων, ου
μετρωι τινι διαστη ματος αλλ' αμετριαι και τοπου και φυσεως, αγνωστος παντη και
ακαταληπτος, ουθ' υφ' εαυτης ουθ' υφ' ετερου γεγενη μενη. το γαρ υπο του
γενομενον ου θεος· κρειττων γαρ εκεινου η οντοποιος φανησεται δυναμις. αλλ' ουτε
μη ον τι προτερον ειθ' υφ' εαυτου το ειναι λαμβανει· οθεν και γαρ εις τουτο προ
ηλθε και οιαις δυναμεσι, εκειθεν την υπαρξιν εσχηκεν, ει μεν οικειαις, εστι τι
προτερον υφιστα μενον, εν ωι τα των δυναμεων εδρασθησεται, ει δ' αλλο τριαις, εστι
τι προυπαρχον εκεινου και φυσικως προτιμω μενον. ουτε γουν υφ' εαυτου λαμβανει
το ειναι ουθ' υφ' ετερου θεος, εστι δε των απαντων δημιουργος ειτε νοερων και
αΰλων ειτε υλικων και ορωμενων. ου γαρ τωι δημιουργωι κατ' ουσιαν τα
δημιουργηματα συνυφισταται ει μη αρα δη κατ' αιτιαν, ουδ' αναρχα τυγχανει και
αχρονα, αιτιον αυ χουντα θεον και ες υστερον ουσιωθεντα και χρονον λαβοντα
μετρον κινησεως. θεος ουν εστιν ως εφην η παντων αρχη, ος πρωτον τας αΰλους
ουσιας δεδημιουργηκε και τον νοητον διακοσμον εκ του μη οντος παρηγαγεν· εδει
γαρ τα της πρωτης δημιουργιας εγγυτερω ειναι της του δημιουργηματος φυσεως. και
φωτα δευτερα τουτους εργαζεται, λειτουργικα πνευματα προς διακονιαν
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποστελλομενα. οτι δε εξ ουκ οντων εσχον την υπαρξιν, ουκ ην αυτους
αμεταπτωτους μενειν εν οις και τεταχαται· μονον γαρ το ακτιστον ατρεπ τον.
εντευθεν εν τουτοις υπεραιρεται τις μεταρσιος και τωι δεσποτηι παρισωθηναι τηι αξιαι
βεβουληται και πτωμα πιπτει ελεεινον και την υποστροφην μη δεχομενον. εις γαρ
βαθος το δαιμονιον φυλον προσλαμβανειν πεφυκε την αλλοιωσιν και δι' ολου το
ειδος μεταστοιχειουται και μεταβαλλεται· ουκ εστι γουν εξον οπερ προσειληφεν
απονηψασθαι. συν αυτωι δε και ετεραι δυναμεις εκπιπτουσι και προς κακιαν
εξολισθαινουσι, εθελον ται επιμυσασαι δυναμεις τουτων τας οπτικας. ουτω μεν δη
τα του πρωτου κοσμου και νοητου. 13 Παλιν ουν ετερος κοσμος τωι δημιουργωι
τεθεωρηται. ο δε εστιν ουρανος και γη και τα εν τουτοις η και εκ του των λαβοντα
την υπαρξιν, η τε των αλογων ζωων φυσις πεζη τε και ενυδρος και πτηνη και φυτων
γενος πολυει δων, οις εναγλαΐζεται το κυτος απαν της γης, ταλλα τε παντα οποσα
την αισθησιν ουκ ηγνοησεν. αισθητος μεν ουν και νοητος κοσμος και θεσει και φυσει
απ' αλληλων διιστατο, ουτ' εκεινων αισθησιν εχοντων των κατωθεν ουτε τουτων
νοειν τι δυναμενων των υπερεκεινα. δια ταυτα μιξιν εννοει θαυμασιωτεραν θεος,
και συναγει νουν προς την αισθησιν και διαπλαττει τον ανθρωπον, εξ υλης μεν το
σωμα λαβων, εμφυ σηματι δε θειωι την νοεραν δημιουργησας ψυχην. και ζωον
διπλουν επι γης αυτον τιθησιν θνητον και αθανατον, υψηλον και χαμαιζηλον, θεωι
και θειοις συνοντα και των αισθητων γε μη αφισταμενον, θεω ρον των ανω και των
κατω εξεταστην, μεσον της αλογου και της καθαρας λογικης φυσεως. και
παραδεισον αυτωι φυτευει κατα ανατολας, χωριον εξαιρετον και τωι πρωτωι
ανθρωπωι εμπρεποντα χερσι διαπεπλασμενωι του κρειττονος, και τιθεται τουτωι
κλησις των της γης περατων συνεκτικη, και υποτασσεται τουτωι τα παντα, και οι
γινωσκονται φυσεις τωι καθαρωι της νοησεως. επει δε εδει και βοηθον αυτωι γενεσθαι
μη ετεροουσιον, εμβαλλει θεος υπνον αυτωι και τεμνει πλευραν και εκπληροι την
γυναικα· και του υ πνου εγειρεται ο ανηρ και θαυμαζει το ομοιον και αποδεχεται το
ομοζυγον και το θηλυ εις ομοφροσυνην ασπαζεται.
14 Ἀλλ' ο του πεσοντος εξ επαρσεως φθονος εις εννοιαν εμβαλλει τουτους
θεοτητος· οις γαρ οιδεν ουτος αλους, τουτοις θηρευσαι και τον πρωτον εγνωκεν
ανθρωπον. τι δη προς λεπτον εκτραγωιδοιην την συμφοραν πολλοις τε και πολλακις
και ημιν ουκ ολιγακις εκθρηνηθεισαν; απτονται και αμφω του απαγορευομενου
φυτου, εκβαλλονται παρευθυ και του παραδεισου και του θεου και ασχημονουσι
γυμνοι, φυλλοις συκης δε της και ες υστερον ως ακαρπου παρα του δεσπο του
κεκατηραμενης καλυπτονται. και το κατακριμα οιον παντες οιδατε καν εγω
σιωπησαιμι, η κατα τον βιον τουτον πολυαχθεστατη και βαρυτατη τληπαθεια και
τελος εις γην αποστρεψαι, εξ ης το πρωτον εληφθημεν· επειδη γαρ ου μεμενηκαμεν
εν οις και πεπλασμεθα, την συντριβην ως εικος καταδεδικασμεθα. και ο σκοπος θειος
τε και ονησι μος, εις δευτεραν αγων ζωην τιμιωτεραν και κρειττονα. αλλ' ουπω ην
ουτως ευχερως την του γενους λυθηναι καταραν ουδε δια μικρου την φυσιν
αλλοιωθηναι προς το χρηστοτερον, δια βαθους δεξαμενην την της καταρας χρω
ματισιν, ουδ' αναχθηναι ραιον, εις βαθος μεγα της αμαρ τιας εγκυψασαν. ουτε ουν
προς της φυσεως του πραγματος ην· πως γαρ αυτος εαυτωι την θεραπειαν ειχεν
επενεγκειν; αλλ' ουτ' αγγελοις ην δυνατον οις αγαπητον, αν μη και αυτοι
μετατρεποιντο, εργον αδιακοπον εχουσιν ανανευειν εις την λαμπροτητα, εξ ης την
φαυσιν λαμ βανουσι και την στασιν αυχουσιν αμετακινητον. λειπεται γουν θεου
τυγχα νειν τουτο ενεργημα, ο δη καλως ποιουν και γεγενη ται· ουτε γαρ αγγελος
ουτε μην ανθρωπος αλλ' αυτος ο δημιουργος εμε τον αμαρτησαντα σεσωκε.
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15 Ταυτα μεν απας οιδε πιστος, και ταχα αν ειποιεν επι μεμφομενοι οι
ακροαμονες· «εις τι σοι ταυτα τα λογια; αλλην γουν τρεχων αλλην εβαδισας, και
Πετρον επαινεσαι και Παυλον τους αποστολους προθεμενος προς θεολογιαν και
κοσμου γενεσιν μετεληλυθας· και τις ο λογος; τις δε ο σκοπος»; αυτος υμιν, ω φιλοι
ακροαται, παραστησαιμι· ου γαρ ουτως περιττολογος εγω και αδολεσχων εν τοις
ρημασιν, ωστε πανυ εξω φερεσθαι της προθεσεως. αλλ' αγε σκο πειτε, ως λιαν μοι
συνωιδα τα λεγομενα και πανυ γε ηρμοσ μενα και συναρτωμενα. οιδα διττας
δυναμεις επι θεου, τας της θεωριας λεγω και πραξεως. θεωρει μεν γαρ θεος, ως εστι
θεωρειν τον θεον, εννοων τας φυσεις ας διαπλατ τεται· πραττει δε θεος εις εργον
διαβιβαζων τουτου το νοημα. εικοτως γουν και ο κατ' εικονα τουτου γεγενη μενος
τοις τοιουτοις εικονισθησεται ιδιωμασιν· ανθρωπος δε κατ' εικονα τουτου
δεδημιουργηται, και ο λογος συναγει τοις τοιουτοις πρεπον ειναι τουτον
σεμνυνεσθαι. εστι δε αντιστροφως περι το θειον ταυτα και το ανθρωπινον· επι μεν
γαρ θεου προτερα παντως η θεωρια της πραξεως, επ' ανθρωπων δε προτεραν της ως
αληθως θεωριας την πραξιν ειναι συμβεβηκε· θεου μεν γαρ ειναι κατιεναι μικρον
της οικειας περιωπης, ανθρωπου δε προς αυτον ανι εναι δια της πραξεως και
επαπολαυειν της θειας εκεινης μακαριας ελλαμψεως. ως γουν ο πρωτος ανθρωπος
γεγονε, διδοται τουτωι και εντολη, ως αν τηι αριστηι ταυτηι πραξει εγγυμ νασθειη
καντευθεν προσελθηι τωι ξυλωι της ζωης γνωσεως και ειθ' εξης και του της ζωης
εμφορηθειη φυτου. αλλα τωι πρωτωι ταυτα διεφθαρται, και πραξις αυτωι και θεωρια
συγ καταλελυται. δευτερος ουν δια ταυτα κοσμος και αλλη τις βιοτη, και πρωτος εν
ταυτηι ετερος ανθρωπος και νεος Ἀδαμ ο θεος και η της εικονος ημων ανακαινισις.
ως γουν την παραφθαρεισαν εικονα του πρωτου Ἀδαμ εφορε σαμεν την εκ χοος
παρυποστασαν και του συγκραματος, ουτω δη και του δευτερου και πρωτοτοκου εν
πολλοις ανα φανεντος τοις αδελφοις ενδεδυμεθα την νοεραν και ανωλεθρον.
16 Αυτη δε η εικων δια πραξεως ημιν και θεωριας υψηλης επιγινεται, ων
τυπους εις διδασκαλιαν Πετρον και Παυλον τεθεικεν ο Χριστος–εις τοιουτον γαρ ο
λογος ημας κατηντηκε νοημα–ων πραξει μεν Πετρος εκ των λογων εξισωθησεται,
Παυλος δε τηι θεωριαι ομοιωθησεται, δι' ων η παρ' ων συμπας ανθρωπος εις Χριστον
αναχθη σεται, Πετρος και Παυλος κατ' ισον φανεις, η μαλλον Πετρος, ηττον δε
Παυλος γενομενος η εναλλαξ, παντως δε ο βεβουλημενος εκεισε ιεναι μη
αντικλωμενος, ως μη αν αλλως ειναι ει μη δια τουτων των ομοιωματων Χριστωι
προσεγγισαι και μαθητευθηναι τωι λογωι και συμμορφον γεγενησθαι και τωι παθει
τουτου και τηι λαμπροτητι. εις τοιαυτην ημας ο λογος την θεωριαν ανηγαγε και
πρακτικης επιστημης εικονα Πετρον ειτε προαγωνιστην ειτε διδασκαλον προυθετο.
Πετρος αλιευς και τριβων αγρας ιχθυηρας και δικτυα πλεκει και ιθυνει καλαμον και
αγκιστρον επιβαλλει και χαλαι ορμιαν και επιφερει το δελεαρ και τοις τεχνικοις
πρακτικευεται. Παυλος δε–ει γαρ και προεφην τουτους χωρισαι η κατ' ιδιαν τα
αυτων επισκεψασθαι, αλλ' ου παμπαν δια μακρου διαρρηξαι τουτους βεβουλημαι
αλλ' επισυναπτειν ως ενεστιν, οτι μηδε ζωγραφος το τοιουτον αν τετολμηκεν εν
σκιαις– Παυλος γουν γραμματων εμπειρος και Φαρισσαιοις συγκατα λεγεται και
νομου ζηλωτης και των πατρικων αυτου παρα δοσεων θεωρος, δια ταυτα και της
γνωστικης εφαπτομενος. Πετρον εξαγει και πλοιου και θαλαττης Χριστος και τωι
ομοιωι της τεχνης τουτον ζωγρει και προς υψηλοτε ραν σαγηνευσιν μετατιθησι·
Παυλον δε οψις ισχυροτερα των οφθαλμων εκνικαι, και αποβαλλει την ενουσαν
τουτωι θεωριαν και νοησιν και εις τα κρειττω μετα την μεταβολην μεταμειβεται.
ορατε πως ου διαστησαι πορρωτερω δεδυνημαι τους ηνωμενους εν τηι του
πνευματος χαριτι, ει και προει λομην εν μερει τα τουτων ερειν; και τουτο παντως
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του πνευματος και τουτο της συναπτικης και ειρηναιας εν Χρι στωι χαριτος, ην και
ημεις ασπαζοιμεθα, ως ουδενι γαρ αλλωι ουτως η τηι φιλαδελφιαι χαιρει Χριστος.
17 Ἀλλ' εχεσθω και παλιν ο λογος των προσω. Πετρος εκ Σιμωνος εις τουτο ο
εστι μετακεκληται, ως αν τις ειπηι εις τον στερρον της εκκλησιας θεμελιον· πραξις δε
υπο βαθρα της θεωριας καθεστηκεν. εκ Σαυλου δε ο Παυλος παρα Χριστου
μετωνομασται εις ο πασα πρακτικη δυνα μις και οικονομια κατα θεον ανερχομενη
κατα βαθμον αναπεπαυται. Πετρος επεται σαρκοφορουντι θεωι, Παυλος δ' ακολουθει
τωι υπερ την σαρκα γενομενωι Χριστωι· Πετρος προ του παθους και της ταφης και της
αναστασεως τωι Ἰησου μαθητευεται, Παυλος δε μετα την αναστασιν και την
αναληψιν και την εις τα δεξια του πατρος εγκαθιδρυσιν τουτωι συναγεται,
θεοειδεστεραν την γνωσιν λαβων και των υλικων υπερανωικισμενην εμφασεων. τι
μαλλον Πετρου το γνωρισμα; θεοσημειαι τε και τεραστια· τι δε Παυλου το
χαρακτηρισμα; θεολογια και διδασκαλια και η των κεκρυμ μενων μυστηριων
εξαγγελια τε και φανερωσις. Πετρος εν Ἱεροσολυμοις και μονον τα εαυτου
φανερωσαι τεθεληκεν· ευπεριοριστα γαρ τα της πρα ξεως· Παυλος δε εις πασαν γην
τωι λογωι του κηρυγματος διαβεβηκεν· απεριληπτα γαρ τα της θεωριας και τηι φυσει
αδιεξιτητα. Πετρος την περι τομην και μονην ησπαζετο και μεταποιειν αυτην
εβεβουλητο απο του γραμματος εις το πνευμα, απο των φαινομενων εις το
κεκρυμμενον μυστηριον· στενοχωρειται γαρ το πρακ τικον τοις κινημασι· Παυλον δε
και τους απεριτμητους προσδεχεται· τα γαρ της θεωριας πεπλατυνται. Πετρος
γυναικα φερει και συζυγιαν ουκ απαναινεται· Παυλος δε την παρθενιαν ασπαζεται,
των θεωρητικων την ομοσκηνον. Πετρος οθονην κατενηνεγμενην εξ ουρανου
θεωρει, εν ηι τα των ζωων απαντα περιεσταλται· Παυλος δε εις πλατος ανερχεται
ουρανων και πληθει των μερισμων συμμετρου μενον, και ανεκφραστα και ακηκοε
και τεθεαται. Πε τρος πρωτος τωι χρονωι εν τωι Χριστωι· προτερα γαρ η πραξις τοις
καθ' ημας· δευτερος δε Παυλος, επει δια πραξεως εις την τελεωτεραν γνωσιν
αναβαινουσιν οι δυναμενοι. ο Πετρος ερωταται και ομολογει Χριστου την υιοτητα
απο κεκαλυμμενην τουτωι εκ του πατρος· Παυλος δε και μη ερωτωμενος μηδε
βλεπων τον ερωτωντα ομολογει Χριστου την θεοτητα. κλεις ο Πετρος της θεολογιας
μισθον της βασιλειας λαμβανει των ουρανων, αισθητην τινα χαριν η ωνομασμενην
εξ αισθητων· Παυλος δε εις τριτον αρπαζε ται ουρανον και παραδεισου εσω χωρει ετι
διαγων εν σωματι και ακροαται ξενων και θεωρει τα αθεατα, α μηδ' εξαγ γελλειν ως
ουτος φασκει δεδυνηται. Πετρος μετα την δοξαν και τας θεοσημειας και τα τεραστια
αρνειται τρι τον Χριστον· ευμετατρεπτος γαρ η πραξις, καν εις τελος ελθηι της εξεως·
Παυλος απαρασαλευτος εμεινεν, επειπερ ηψατο των μειζονων θεαματων, και
αμετατρεπτος. πως γαρ αν ειχεν η που μεταπεσειν, του εσχατου των ορεκτων εφαψα
μενος; Πετρος δια την υπερ τους αλλους φιλιαν εις τον διδασκαλον την διδασκαλιαν
κληρουται και τα της ποιμνης πιστευεται· Παυλος δε ου φιλησας πρωτον αλλα
φιληθεις το του Χριστου ευαγγελιον εις πασαν γην διετρανωσε. και ινα συντομως
ερω· Πετρον μεν ευρισκω της πρακτικης εικονας ακριβεστατας εμφαινοντα, Παυλον
δε θεωριας ως εναργη τα ινδαλματα.
18 Ου μην ως ουχι και Πετρου θεωριαις εντρυφωντος ταις υψηλαις η Παυλου
ταις κατα Χριστον μη ενσχολαζοντος πραξεσι· που γαρ θησεις εκεινου μεν την
θεολογιαν και τα διδαγματα, τουτου δε τας θεαρεστους ενεργειας και σπουδασ ματα,
οτε και τας αυτου χειρας εις υπηρεσιαν αγιων προ τεινειν λεγεται και υπερ των
εκκλησιων μεριμναν και ταλλα ποιειν, οσα των εξω και φαινομενων και σωματικης
δεο μενων της παραστασεως; αλλως τε ουδ' απ' αλληλων τελεον αυτα διακεκριται,
αλλ' οπερ τις εν αλλοις ειρηκει των παλαιοτερων εν φιλοσοφοις ως «ομου χρηματα
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντα» εν πασι κειται, ετι δε και εν σωμασι τεθεωρηται, ως εκ τεσ σαρων ταυτα
συνεστηκε, καν το μεν εν ενιοις τον πλεονασ μον ειληχε, το δε εν ετεροις ως
μεμνημεθα, ουτω δη και επι των εξεων τωνδε γνωριζεται, ως ουκ εστιν ευρειν αμιγη
τινα πραξιν εν τοις ασκουμενοις η θεωριαν· πλεονα ζειν δε φαμεν εκεινην ης το
κρατος αριδηλοτερον αναφαι νεται, καθαπερ αμελει και επι τοιν δυοιν
ευφημουμενοιν επεγνωσται, ως εκατερου εκατερα των εξεων πλεονασαντος.
αμφοτερα δε επαινετα και προς θειαν μοιραν τους κεκτημενους αναγοντα, επει το
μεν υπηρετει τωι Χριστωι η τοις Χριστου και συλλαμβανεται, το δε ακροαται των παρ'
αυτου λεγομενων και απανισταται των ενθενδε και προς τα ανω των μυστηριων
χωρει και περιφρονει το σωμα και του νοος ολον γινεται.
19 Ἀλλ' εν και αμφοιν το δια παντων τερμα καθε στηκεν· ιδε και γαρ ως εις
Ῥωμην και αμφω οι διδασκαλοι αποτεμνονται. εις εν γαρ τελος τα των αρετων
κατην τηκασι–προσχες ο συνετος και τωι τοπωι και τωι χρονωι και τωι προσωπωι–εν
Ῥωμηι τηι κυριευουσηι των πολεων και ισχυν σημαινουσηι παρα της κλησεως·
προλαμβανει δε Πετρος, και Παυλος εις το τελος καθυστερει–και τουτο μυστηριωδες
και κρυφιον–· και παρα του Νερωνος του μεγιστου εν αρχουσιν η εν απηνεσι του
χειρονος. πλην εχουσι τι και εν τοιν τελοιν το διαφορον, αλλος και αλλως
σχηματισθεντες εν τηι σφαγηι· τον μεν γαρ εδει, τον Πετρον φημι, προς ουρανον
οδοιπορεισθαι τωι σχηματι, τον δε Παυλον προς γην επικλιναι και κατω νευσαι, ως
αν ανα κερασωσι τας ποιοτητας και προς συμφωνιαν ως εξ εναντιων ταυτας
αρμοσωσιν.
20 Ἄμφω γουν εικονες ως ειρηκειν ουτοι των θειων εμφασεων και αρετης
και ενταλματων δεσποτικων και θεω ριας και πραξεως. τι ουν ημεις, ω φιλοι και
αδελφοι; αρ' εις ματην ημιν ο λογος τα τοιαυτα παρεθετο; αρ' επι κενης ως
αρχετυπωι εικονας τον Πετρον και τον Παυλον παρεστησεν; η εστι τις και σκοπος, δι'
ον αυτους ο τεχνι της λογος υπεξεσε και εις μεσον ημας εφερεν ως και τοσου τους
λογους παραναλωσαι και τοσαυτην τριβον τεμειν; μα ταιοι οντως ημεις και α
γεγραφηκαμεν, ει μη και προς ωφελειαν αφορωιεν ταυτα και των πολλων
ευδοκιμησιν· ουτε γαρ θεος ουτε φυσις ουτ' εχεφρων ανηρ εχουσι τι των εις ματην
εργαζεσθαι. μη γουν Πετρου χαριν η Παυλου ταυτα μοι διεξηιει ο λογος; μη ως αν
δοξασθειεν οι δεδοξασ μενοι και τιμηθειεν οι τετιμημενοι δοξαν την υπερ πασαν
δοξαν φθαρτην και τιμην ης ουδεις πω λογος εφικοιτο; μη δια του τους οι πολλοι
των λογων εχεθησαν και των ευαγγελιων εισηχθησαν και τα παλαια και νεα
παρενεβλη θησαν; ουμενουν· ου των αγιων χαριν, ου της εκεινων τιμης ειτ'
ονησεως, αλλ' ινα ημεις των ακροαματων απολαυσαιμεν και προσερεθισθωμεν εις
αρετην και προς ζηλον επαχθωμεν τον ομοιον και προσεικονισθωμεν τοις
αρχετυποις η οτι εγγυτατω προσιωμεν, καν μη πασαν χρωματουργιαν δυνηθω μεν
εισδεξασθαι, αλλ' οσον εφικτον εφιξοιμεθα της μιμησεως.
21 Γενωμεθα ουν Πετρος–και ου τολμηρον τουτο ειπειν, επει και ως Χριστος
γενεσθαι παρεγγυωμεθα και τουτο λογος σωτηριας της ημετερας και τουτο τροπος
της θειας οικονομιας· δια τουτο γαρ θεος πτωχευει την σαρκα, ιν' ημεις
πλουτησωμεν την εκεινου θεοτητα–μιμησωμε θα ουν Πετρον και τα του Πετρου,
προς την αληθειαν αυ θορμησωμεν, μιμησωμεθα τον ζηλον, την πιστιν, το στερρον,
το ταχος, το εμπυρον. αν εν πλοιωι τυγχανωμεν η δικτυοις ενασχολωμεθα και
ιχθυων αγραις προσφιλως διακειμεθα, ακουσωμεν δε καλουντος Χριστου «δευτε και
ποιησω υμας αλιεις ανθρωπων», μη βραδυνωμεν, καταλειψωμεν παντα και τωι
καλουντι ακολουθησωμεν· κρειττον ανθρωπους ζωγρειν η αλιευειν ιχθυς. αν
στατηρ ημιν απαιτηται και «βαλλετε το αμφιβληστρον» ακουσωμεν «εις την
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαλασσαν», μη αμφιβαλωμεν, παραυτικα τουτο χαλασωμεν, και αναχθη σεται ημιν
ιχθυς ου τοις σπλαγχνοις στατηρ ευρεθησεται, και αντι Ἰησου δοθησεται και ημων,
και παρελθωσιν ημιν οι εισπραττοντες. αν ιδωμεν Ἰησουν βαδισαντα προς ημας,
απαγορευσωμεν αυτου την συνελευσιν το πλημμελες προβαλλομενοι· αν ιδωμεν
παλιν τουτον εν τοις υδασι βαι νοντα, μη φασμασι παρεικασωμεν· αυτος εστιν
αληθως ο σαρκι συνδεδεμενος και αιματι, α και μετα την αναστασιν φερει και
υποδεικνυειν ουκ επαισχυνεται· ζητησωμεν δε προς τουτον ελθειν, ως αν
εγγυμνασθωμεν τοις θαυμασιν η της του καλουντος πειραθωμεν δυναμεως. αν ουν
καλεσηι, προς τουτον βαδισωμεν· αν δε ταραχθωμεν δια το ατελες και απαγιωτον του
φρονηματος, μη την σωτηριαν απαγο ρευσωμεν· εγγυς ο κυβερνητης, εγγυς ο σωτηρ,
και εκτενει την χειρα και προσλαβηται κλυδωνιζομενους· και το ολιγο πιστον μεν
ονειδισθωμεν και τον δισταγμον εγκληθωμεν, αλλα και τον κινδυνον
εκφευξουμεθα. αν εις το ευαγγε λιον αποσταληις μονοχιτων και αχαλκος, μη
αμελησηις ολως· αν εις θεραπειαν νοσουντων, ταχυνον· αν εις δαιμονιων
αφανισμους, σπευσον· μεγαλα μεν ταυτα και το κηρυγμα και αι θεραπειαι και η κατα
των δαιμονων δυναμις· μεγι στον δε το εγγεγραφθαι ημων εν τοις ουρανοις τα
ονοματα. αν εις ορος συνανελθειν Χριστωι προσταχθωμεν, συνανελθω μεν τουτωι και
οις τα μυστηρια εμπεπιστευκε· αν δε ιδηις αθροαν αλλοιωσιν και προς τα κρειττω
μεταμειψιν, μη θροηθηις μηδε ταραχθηις το ηγεμονικον ως μηδε γινωσκειν ο, τι
λαληις· αν κελευθηις μηδεν τι περι τουτου ερειν μεχρις αν ο κυριος δοξασθηι, την
σιωπην ασπασαι. αν ερεις τι μη κατα γνωμην προς τον διδασκαλον και ακουσηις
«υπαγε οπισω μου, σατανα, ο τι ου φρονεις τα του θεου αλλα τα των ανθρωπων», μη
λυπηθηις, αλλα τον λογον σεβασθητι. αν ακουσηις «ηιτησατο, Πετρε, ο σατανας
σινιασαι υμας ως τον σιτον, εγω δε εδεηθην περι σου ινα μη εκλειπηι η πιστις σου»,
μη απιστησηις τοις λεγομενοις· αληθης ο λεγων εστιν, καν ισχυρογνωμων τυγχανηις
αυτος. αν νιπτηι τους ποδας των μαθητων, ειτα δη αφικηται περι σε, μη δυσα
νασχετησηις προς την του διδασκαλου ταπεινωσιν· ακουσεις γαρ «εαν μη νιψω σε,
ουκ εχεις μερος μετ' εμου»· μαθε δε δια τουτου λογους μυστηριου και προς τα
κρειττω συν τεινοντας. αν παλιν ερει· «Πετρε, πριν αλεκτορα φωνησαι τρις
απαρνησηι με», μη αμφιβαληις την αποφασιν· κρειττον οιδεν ουτος σου των
μελλοντων την εκβασιν. αν συ θαρρηις τωι ζηλωι, αλλ' ουτος το ευτρεπτον της
φυσεως εγνωκεν· αν συ τωι υπερβαλλοντι της αγαπης πεπιστευκας, αλλ' ουτος το
ευαλλοιωτον της γνωμης υπερ παντας επισταται· μικρον γαρ και αρνησηι τρις τον
Χριστον, υπερ ου πολλακις αποθνησ κειν προηιρησαι, υπερ ου συ θειναι μυριακις την
ψυχην ελεγες, και επιλησθησηι και της τοσαυτης υπερ του διδασ καλου σοι
προθυμιας και του τοσου τονου και του ζηλου και της σπουδης, ως και παταξαι τον
Μαλχον εν τηι αλωσει αυτου και τουτου το ωτιον αποτεμειν. αλλ' ει και τοιαυτα
πεπονθας και ουτω σοι συνεβη τωι ζηλωτηι, μη απελπισηις· δακρυσον εξελθων εξω
πικρως, των αισθητων εκστας και φθαρτων, και θεραπευσεις το τραυμα και προς την
πρωτην επανελθηις τιμην, και παλιν εμ πιστευθησηι της διδασκα λιας το κηρυγμα και
παλιν τα της ποιμνης εγχειρισθησηι Χριστου, και μαθηις ανθρωπος ων ανθρωπων
συγκαταβαινειν τοις πταισμασι και μη τωι αποτομωι της δικης ζημιαν επα γειν επι το
ποιμνιον. αν σταυρωθηι Χριστος και ταφηι, μη οκνησηις το εις τον ταφον δραμειν·
συνδραμε μεν αλλοις, αλλα και μονος εις το μνημα ελθε, παρακυψον εντος, γνωθι
θαυματα, μαθε τεραστια· το μεν γαρ σωμα το δεσπο τικον ου θεασηι, κατιδηις δε τα
οθονια μονα και το σουδα ριον το εν τηι κεφαληι χωρις εις ενα τοπον εγκειμενον, και
γνωρισηι ακριβως της αναστασεως το μυστηριον, και τοις αλλοις αναγγελεις εις
παρακλησιν. τι ετι; θελεις δεξασθαι και τας κλεις της βασιλειας των ουρανων και
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοσουτον λαβειν τον μι σθον οις τε αφηκας τα εαυτου και τον σταυρον ηρας επ'
ωμων και τωι Χριστωι ηκολουθησας. αν παρα Χριστου ερωτηθηις τις εστιν, μη
ανθρωπινοις ακολου θησας λογισμοις και αυτος ερεις τι του δεσποτου αναξιον·
ανθρωπος εστι το φαινομενον, αλλα και θεος το κρυπτο μενον. μη προσκοψηις ως οι
Ἰουδαιοι τοις εξωθεν· λιθος μεν εστιν ουτος προσκομματος, αλλα και ακρογωνιαιος
γνω ριζεται. εκ γουν του πατρος των φωτων αποκαλυφθητι το μυστηριον και
ανενδοιαστως ειπε· «συ ει ο Χριστος ο υιος του θεου ζωντος».
22 Ὡς θαυμασια σου αυτη γενησεται η αποφασις. Ἄρειον εκ τουτου
καταισχυνεις και Σαβελλιον και ως φληναφους αποφανεις εν τοις δογμασι,
συναναστρεψεις δε και Νεστο ριον και συμπαν σμηνος των αιρετικων αφανισειας.
τωι γαρ ονοματι του υιου το προς τον πατερα ομοουσιον και ομοδυναμον
συναχθησεται και η του Σαβελλιου συνα λοιφη σοι καταπτυσθησεται· διηιρηται γαρ
πατηρ και υιος τοις των υποστασεων ιδιωμασι· καταβληθησεται και Νεστοριου το
βλασφημον· Χριστος γαρ εις ο εκ της παρθενου και θεοτοκου, θεος τελειος και
ανθρωπος τελειος, εις μεν την υποστασιν, τας δε φυσεις διπλους. ει ουτως ομολογη
σειας, δια μικρου λογου το παν σοι κατορθωθησεται του κηρυγματος. και η αντιδοσις
της ομολογιας ως υψη λη τε και θαυμασια και πασης ελπιδος υπερκειμενη και
εννοιων. μετονομασθησηι την κλησιν και ουκετι Σιμων αλλα Πετρος ακουσηις
μακαριος, και επι τωι λογωι τωι σωι ως επι πετραι στερραι εποικοδομησει την εκκλησιαν
Χριστος, ης του ᾅδου πυλαι ου κατισχυουσι, και λαβηις τας κλεις της βασιλειας των
ουρανων, ου τι αν ειη ευδαιμονεστερον; και ο εαν λυσηις επι της γης, εσται
λελυμενον εν τωι ουρανωι, και δεδεσμενον αυθις εν ουρανωι, ο επι της γης δησαι
θελησειας.
23 Τουτων των αμοιβων τι αν γενοιτο μακαριωτερον τε και τιμιωτερον; ει
γαρ παρα βασιλεως θνητου προς καιρον τιμωντος τον ανθρωπον μικραν προστασιαν
προσλαβηι τις, ηδονην αγει και οι επιγαννυσκεται η ψυχη· παρα μεγιστου και
αθανατου βασιλεως του το κυρος πασης γης και παν τος ουρανου και του περι ταυτα
κατεχοντος τοσουτον και τηλικον μεγαλειον λαβειν, οσην φερει της ηδονης την
υπερβολην! αρρητος εστιν αυτη και ανερμηνευτος και ανθρω πινοις λογισμοις
ανεπιβατος. σπουδασωμεν ουν Πετροι γενεσθαι ταις εργασιαις των αρετων, ινα και
των ισων γερων επιτυχωμεν. αλλ' ει Παυλον μαλλον απεικονισθηναι πεφυ καμεν,
αφθονως γενοιμεθα Παυλοι. πρωτον μεν τον ζηλον, ον ου κατ' επιγνωσιν εχομεν,
απορριψωμεν· τηι προσφυσει των νομικων διαταγματων αποταξωμεθα, ει και μη
εκοντες, αλλ' ακοντες· πληγωμεν τας οψεις· αποβαλωμεθα το αισθη τον τουτο φως,
ινα το νοητον κατοπτευσωμεν· μετονο μασθωμεν εκ Σαυλων εις Παυλους· αν εις
Ἀνανιαν απελ θωμεν, δεξωμεθα παρα τουτου το φωτισμα και κατ' αμφω την λαμψιν
κερδησωμεν· ιδωμεν συναμα φως ηλιου φαινο μενον και του ηλιου της δικαιοσυνης
φως το απροσιτον· μετακεντρισωμεν τον νομικον εκεινον ζηλον εις ευαγγε λιον· εις
παντα γης τα περατα διδασκειν προθυμηθωμεν· διελθωμεν Συριας τα ορια, Φρυγιας,
Καππαδοκιας, λιθασθωμεν, μαστιχθωμεν, τεσσαρακοντα παρα μιαν λαβωμεν,
καθειρχθωμεν· αν βιασθωμεν και Ῥωμαιους εαυτους δια μαρτυρωμεθα· καλον
κερδησαι την σωτηριαν· αν ωφελοιτο το ευαγγελιον, μεχρι του Ἰλλυρικου
διαδραμωμεν διατρα νουντες το κηρυγμα· αν προλαβηι Πετρος εις Ῥωμην και το του
μαρτυριου τελος προλαβοιτο, κατοπιν τουτου βαδισω μεν· και δι' ον ανηλθομεν εις
Ἱερουσαλημ οπως αν αυτον ιστορησωμεν, και αυθις μετα τουτον εις το παγκοσμιον
θεατρον καταντησωμεν, ιν' εμπροσθεν και αγγελων και ανθρωπων αγωνισωμεθα·
φερωμεν τον σκολοπα της σαρκος· αν δυσφορωμεν, τρις υπερ τουτου
παρακαλεσωμεν· αν ακουσωμεν «αρκει σοι η χαρις μου, η γαρ δυναμις μου εν
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασθενειαι τελειουται», σιωπηι το παθος υπομειναι σπουδα σωμεν. απορριψωμεν τωι
πυρι την προσφυσαν εχιδναν τηι χειρι. αι χειρες ημων προς τα εργα διακονειτωσαν·
εχει γαρ τι το τοιουτον και ωφελειας πνευματικης. η μεριμνα καταδαπανατω ημας
των εκκλησιων· αγαθον γαρ τουτο και αρεσκον Χριστωι. δια σαργανης αν δεησειε
φυγωμεν, νυχθημερον ποιησωμεν εν τωι βυθωι· θεατρον γενοιμεθα και αγγελοις και
ανθρωποις· ωσπερει καθαρματα του κοσμου φανουμεθα· καλα γαρ ταυτα επειπερ
ευχερως αναγουσιν εις θεον. παντα τα Παυλου πεισωμεθα. γενωμεθα τοις Ἰου δαιοις
ως Ἰουδαιοι, τοις υπο νομου ως υπο νομου, τοις ανομοις ως ανομοι, εννομοι οντες
Χριστωι. τοις πασι παντα γενοιμεθα, ινα τους παντας η τους πλειους κερδησωμεν·
θαρρησωμεν και καθ' εαυτων υπερ των αδελφων ημων φθεγξασθαι, και αναθεμα
δια τουτους γενεσθαι θελησωμεν. αν ουτω πολιτευθωμεν, σταυρωθησεται μεν ημιν
ο κοσμος και ημεις τωι κοσμωι σταυρωθησομεθα, ζησομεν δε ημεις ουκετι, ζησεται δε
εν ημιν ο Χριστος. εχει τις ειπειν της τοιαυτης ζωης προσφιλεστερον; καυχησωμεθα
δε εν μεν αλλοις ηκιστα· ει δε καυχησασθαι προελοιμεθα, ουκ εσο μεθα αφρονες·
ερουμεν γαρ ταληθες· τριτος ημιν ουρανος τεθεωρηται και ο παραδεισος ωφθη, και
ουδ' εν γνωσει ει μετα σωματων η σωματων εκτος· λογοι δε ημιν ηκουσ θησαν
αρρητοι, ους ουκ εξον τοις τα ανθρωπινα φρονουσι λαλειν.
24 Ουτως ημεις και Παυλοι φανειημεν και ουτω δη και των ομοιων χαριτων
επιτευξοιμεθα. ουτω και Πετρος και Παυλος τηι ημων βελτιωσει ενδοξασθησονται
και τηι προς αυτους μιμησει χαρισονται· ως ουδενι γαρ ουτως ωσπερ επι ανθρωπου
μετανοιαι και προς τα κρειττω μεταβοληι ο των αγιων δημος και επι τηι ημετεραι
σωτηριαι αγαλλεται, υπερ ου απας εκεινοις σκοπος και της διδασκαλιας και του
κηρυγ ματος και αυτου του τελους, ο του δεσποτικου προς μιμη σιν κατωρθωσαντο.
ουτως εν τοις ημετεροις οι αποστολοι χαιρουσιν, ουτως οι της δωδεκαδος
επευφραινονται προκριτοι. αλλ' επειπερ εμνησθην του αριθμου, εχω τι περι του του
ειπειν. και μη με περιττολογον υπολαβητε, ει αδολεσχω περι αριθμων· εχει γαρ τι
θεωριας ο λογος ουκ αγεννους και μηδε τοις αγιοις απαιδουσης, επει μηδε παμπαν το
της φαινομενης σοφιας οι θεοκηρυκες απεβαλλοντο, αλλα το μεν μη βλαπτον
εδεξαντο, το δε περιττον εβδελυξαντο. ζητω γουν, οτου χαριν τον αριθμον της
δωδεκαδος προση κατο ο Χριστος και, δεησαν μαθητας λαβειν εις το κηρυγμα, ουκ
ελαττους η μειζους της δωδεκαδος προειλετο. αριθμητι κοι μεν λογοι ουκ εχουσι τι
ξενιζον περι δωδεκαδος ερειν· ουτε γαρ εν επιπεδοις τριγωνος η τετραγωνος η
κυκλος ουτ' εν στερεοις κυβος η πυραμις η αλλο τι των γινωσκομενων περιφανων
εν τουτοις επισυμβεβηκεν. ετερομηκης γαρ ανα πεφανται εκ διπλης εξαδος
συντεθεισθαι των δωδεκα ως εκ τελειου τηι σχεσει, καθως τοις περι ταυτα δεινοις
τεθεω ρηται, μη και πανυ περιεργος αν ειη ο λογος και θεωρημασι θεολογικοις ουχ
αρμοδιος. αλλ' ουδε το της μουσικης αρμονιας εχει τι ημιν συντελουν· κοινον γαρ
ετεροις των αριθμων. εστι μεν ουν ο αριθμος ουτος φιλος πανυ θεωι· τα γαρ της
αυτου κληρονομιας υπο τουτου μετρει. σχοινισμα δε κληρονομιας ο Ἰσραηλ·
τοσαυταις ουτος ταις φυλαις κατη ριθμηται. εστι γουν ο αριθμος εκ του δεκα και δυο
συν τεθειμενος ο δωδεκα, του δεκα μεν δευτερας μοναδος και προσηκουσης τοις υπο
γενεσιν· ως γαρ αμελει τοις πρωτοις ως αμερεσι και εαυτων ανεκφυτητοις και τοις
ουσιαν κρυ φιοις η πρωτη εφαρμοττει μονας, ουτω δη και τοις δευ τεροις και καθ'
ημας ως μεριστοις και τοις δεκα μετρου μενοις η δευτερα παντως αρμοδιος. εδει
γουν του δεκα ο πωσουν προσλαβειν εν τωι καθ' ημας μυστηριωι γενομενον τον
Χριστον και τον ανθρωπον αναδεξαμενον ον και θεωσαι βεβουληται, εδει δε τηι
δεκαδι προσειναι μητε μοναδα μητε τριαδα μητε τινα αλλον των αριθμων, δυαδα δε
παντως· δυας γαρ εστιν αριθμος πρωτος και μοναδος πρωτιστη κινησις και γονιμος
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και φυσις και προοδου αρχη και φυ σεως μετρον και χαρακτηρ υλης και πρωτη
ταυτης υπο στασις, ην εχρην προσκεισθαι τηι δεκαδι των αριθμων δια την εις τον
αισθητον τουτον και υλικον βιον προχωρησιν και του ευαγγελιου το γονιμον. ταυτηι
γουν τηι δυαδι Πε τρος και Παυλος ηριθμην ται, οι δ' αλλοι τηι δεκαδι των αριθμων
καθεξης. Ουτως εγω περι του αριθμου της δωδεκαδος νενοηκα. ει μεν και τοις
επηβολοις των λογιων δεκτα, τωι θεωι χαρις, εξ ουπερ απαν δωρημα τελειον· ει δ'
ουν, αλλ' αλλοις εις ετερον αναχθησεται ταυτα θεωρημα τελεωτερον τε και υψη
λοτερον, επει μηδε πασι παντα κεχαρισται, αλλα μεμερισται κατα Παυλον ειπειν τα
χαρισματα, κατα το εκαστου μετρον διδομενα.
25 Ἀλλ' επαναγεσθω ημιν εις την οικειαν νυσσαν ο λογος. καθαρωμεν
εαυτους, αδελφοι, δια τους αποστολους Χριστου, και ει μη την εαυτων σωτηριαν
πραγματευομενοι, αλλ' ουν αιδεσθωμεν τους πονους τουτων και τα διδαγματα. απο
σμηξωμεν πασαν αισθησιν, αποταξωμεθα ταις λειοτησι της αφης, μονα ταυτηι
χρησωμεθα προς απερ πρωτον ο δη μιουργος εμπεφυτευκε. μη εκθηλυθωμεν την
αισθησιν, ταις ευοδμοις οσμαις του μυρου μονου του κατα Χριστον οσφραινοιμεθα.
μη χρησωμεθα τηι γλωττηι εις τα εκ θαλαττης και γης, μαθωμεν δε ως ουκ επ' αρτωι
μονωι ζησεται ανθρωπος, αλλ' εν παντι ρηματι τωι προς σωτηριαν απαγοντι. μη
λιγυροις τοις αισμασι καταυλωμεν την ακοην, αλλ' εν πνευματικαις ταις ωιδαις
περιηχωμεν αυτην, αις ου μονον το θειον θελγεται αλλα και τα πονηρα κατεπαιδεται
πνευματα. οψεσι τα θεια καλλη καταλαμβανειν σπουδασωμεν και μη τα
καταγοητευοντα και προς απωλειαν αγοντα. τωι θυμωι κατα μονων των
αντικειμενων δυναμεων χρωμεθα· κατα των τοι ουτων και γαρ ημιν εγκατεσπαρται.
την επιθυμιαν εις θεον και τα του θεου ανατεινωμεν· τουτου γαρ χαριν αυτη τοις
σπλαγχνοις ημων κατερριζωται. ουτως τους αγιους ως δυνατον μιμησομεθα και την
αυτων διδασκαλιαν εις εργον προβηναι ποιησομεν, ουτως αυτους τιμησομεν, ουτως
αυτους αγαπησομεν, εαν πασαν αισθησιν απορριψωμεν και προς το κρειττον αυτην
μεταστοιχειωσωμεν και τον νουν απο των χαμαιζηλων προς τα υπερ ημας
υπεραρωμεν.
26 Προ παντων δε και υπερ παντα το της αγαπης χρημα κτησωμεθα, δι' ην ου
Πετρου και Παυλου γενοιμεθα μιμηται, αλλα και συμμορφοι αυτωι Χριστωι
φανησομεθα· ειπειν γαρ κατα Παυλον αυτον ει προφητειας λαλω, ει ξενας γλωσσας,
ει ερμηνειας γλωσσων, ει παντα πλουτω τα χαρισματα, αγαπην δε ουκ εχω, ως
κυμβαλον ειμι αλαλαζον η χαλκος εις ματην ηχων. αγκαλισωμεθα ουν την αγαπην,
ω φιλοι και αδελφοι, ης ουδεν κρειττον η θεωι προσφιλεστερον. αυτη και κατα τον
βιον ονησιμος και προς θεον χειραγωγος ασφαλεστατος· ταυτην καινην διαθηκην ο
Χριστος διατιθεται, ταυτην σημειον της εαυτου ποιειται διδασκαλιας, δια ταυτης
συμβολογραφειται ο τωι Χριστωι διδασκομενος. πως δε αλληλους εις αγαπην
συναξαιμεν; οι πλουσιοι ων πλουτουσι τοις πενησι μεταδιδοτωσαν, οι πενητες την
ευχαριστιαν κομιζετωσαν εν οις απολαυουσιν· οι εν δυναστειαι την ιλαροτητα εν οις
αρχουσιν, οι υπηκοοι την ευταξιαν εν οις υποτασσονται· οι ισοι παρα των ισων
μετρων απολαβετωσαν, εκαστος εκαστωι προσφερετω λογον ονησοντα, ουδεις γαρ
ανενδεης, και ει των πανυ πλουσιων υπειληπται· οι παντες των οικειων δυναμεων
τε και εξεων κοινωνειτωσαν. ει ουτω δη οπλισθειημεν και ουτω συσκευασθειημεν,
ταχος προς ουρανον αναπταιημεν και τωι θεωι παρασταιημεν και καθαρως
εφαψαιμεθα του καθαρωτατου και λαμπροτατου θυματος, ου νυν αμυδρας τας
εμφασεις δεδεγμεθα.
27 Ἀλλ' ω δυας η κορυφαια των μαθητων του Χριστου –επισυναπτεον γαρ
μοι παλιν αυτους–οι της ολομελειας της δωδεκαδος των μαθητων οφθαλμοι, οι
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φωστηρες οι παμφαεστατοι, ουχ ο μεν εις ημερας φαυσιν τεθεις ο δε νυκτος την
δαιδουχησιν, αλλα και αμφω ημερινοι και την νυκτα της αγνοιας διωκοντες και ως
εν ημεραι ευσχημονως τους διδασκομενους περιπατειν αναπειθοντες, οι θρονοι της
Χριστου ανακλησεως, εφ' ων ο διπλους ανεπαυσατο κυριος, τα δενδρα του
παραδεισου τα αγλαοκαρπα, ων οι μεταλαμβανοντες την αφθαρσιαν
απολαμβανουσιν, οι δικρουνοι ποταμοι των διδαγματων Χριστου, εξ ων οι πιοντες
ουκ αποθνησκουσιν αλλα μεταστοιχειουνται προς το αθανατον, αι διτται του
πνευματος μαχαιραι το κρειττον απο του χειρονος διατεμνουσαι. ω πλακες εμψυχοι,
εν αις τα της καινης διαθηκης εγκαταγεγραπται· ω στυλοι δυο πυριπνοοι τον νεον
καθοδηγουντες λαον ου προς γην πατουμενην και φθειρομενην και αλλοτε αλλους
αλλαττομενην εις δεσποτειαν τε και κυριευσιν, αλλ' εις την θειαν τε και ανωλεθρον,
ην ποδες πατουσι πραεων και καθ' υμας ωραιοι και αγαθα ευαγγελιζομενοι· ω
πυργοι της εκκλησιας ακραδαντοι, ασαλευτον ταυτην τηρησαντες και εις αιωνας
απερικλονητον· ω Πετρε και Παυλε–χαιρω γαρ τοις υμετεροις ονομασιν, εχουσι γαρ
εις αρετην και παρακλησιν· ω ανθρωποι φανεντες και αγωνισαμενοι υπερ ανθρωπον
και το του μυστηριου τελος θεοι γεγενημενοι τηι χαριτι, επει τωι κατα φυσιν
ευηρεστησατε· δεξασθε τον ημετερον τουτονι λογον καν πενιχρως και ου φιλοτιμως
αυτον προσηνεγκαμεν, επει και παντας εικος το τοιουτον παθειν. τις γαρ αν της
αρετης υμων εφικοιτο λογος; τις των αθλων; τις των αγωνων; τις των θαυματων;
τις της εκειθεν αιγλης τε και λαμπροτητος; τις μονην την σκιαν επαινεσαι Πετρου
δυνησεται; ω Πετρου σκια, προς σε γαρ αποστρεψω τον λογον και ως εμψυχωι σοι
διαλεξομαι· σου γαρ και δεομαι νυν ως αν μοι επισκιασαις και τα των νοσων
διαλυθειη μοι· ω θεια σκια ψυχης ιδιας αξια, ω παρυποστασα μεν σωματι, σωματα δε
απανιστωσα καχεξιων· ω μη ευμοιρουσα αισθησεως και αισθησεσι παρεχουσα την
υγιειαν· ποια γλωσσα ευφημησειε; ποιος λογος εγκωμιασειε; τις νους της σης ισχυος
εφικοιτο; τις ηκουσε πωποτε ανθρωπου σκιαν νοσουντας ανθρωπους ανιστωσαν και
παραλυτους εγειρουσαν; σκιαν μεν ειναι τον ανθρωπον λογος ειρηκει σοφος, αλλ'
ευρισκω σκιαν πραγματων εξαισιων δημιουργον· ως μεγιστη σοι, Πετρε, η
επιφοιτησασα χαρις εξ ουρανου, δι' ην ουτως και τα της σκιας σοι τερατουργει.
28 Ἀλλ' επανιτεον παλιν εις Πετρον και Παυλον· ει γαρ προς λεπτον τα
αυτων διηγημεθα, ο συμπας χρονος ουκ εξαρκεσειε. δεξασθε τουτονι τον λογον τον
ημετερον ευμενως, ει και μη τοιουτος ως τωι υμετερωι μεγαλειωι παραμετρηθησεσθαι
ικανος, ον ου γνωμηι μαλλον η τυχηι χρησαμενοι πεποιηκαμεν. τι γαρ κοινον ημιν
και Καπουαι και τωι τοπου αρχιερατικως προστατευοντι; αλλα το της τυχης αβεβαιον,
αλλα το των πραγματων ανωμαλον και το του χρονου ευμεταβολον ημας συνηψαν
εν τουτοις, και ο του αρχιερατευον τος ζηλος, ον υμιν τοις αποστολοις εκτρεφει, και
ποθος τουτου ο ενθερμος εις τουτον με τον λογον ηναγκασαν. ον ως πολλακις εφην,
ω Πετρε και Παυλε, προσδεξασθε προσηνως, επειπερ εκ φιλουσης καρδιας υμιν
προσενηνεκται, και αντιδοιητε τοις τε βιασαμενοις τοις τε βιασθεισιν ημιν και
απαξαπλως συμπασιν οσα χρηστα, οσα σεμνα, οσα οντως λυσιτελη και Χριστωι
προσοικειουντα δια καθαρσεως, την επιλοιπον ημων βιοτην εν ειρηνηι και γαληνηι
διαγαγειν. μεχρι γαρ τινος τρικυμιαι και κλυδωνες; μεχρι τινος το στασιωδες και
μαχιμον; τας του σαταν μηχανας μακροτερον αποπεμποιτε, απειρηκαμεν γαρ αυταις
εμπιπτοντες· τον νουν ημων και πασαν εσωθεν δυναμιν των αισθητων και
προσκαιρων αφελετε και τοις υπερ ημας ενσχολαζειν δια παντος απεργασασθε·
τελος ιλεοι γενοισθε τοις πολλα σφαλεισιν εν τωι βιωι ημιν, επαν εις κρισιν καθισητε
κατα την του κυριου φωνην, και ταις αιωνιαις και μακαριαις σκηναις καθιδρυσατε,
οπου ηχος καθαρος εορταζοντων, οπου ευφραινομενων η κατοικια, οπου η
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαμπροτης και ατελευτητος των ηγαπηκοτων τον κοινον δεσποτην διαγωγη, οτι
αυτωι πρεπει τιμη και προσκυνησις συν τωι πατρι και τωι παναγιωι πνευματι εις τους
αιωνας των αιωνων. αμην.

 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


