In sancta lumina
ΛΟΓΟΣ ΙΖʹ.
Εις τα αγια Φωτα.
Αʹ. Παλιν Ἰησους ο εμος, και παλιν μυστηριον μυστηριον ουκ απατηλον, ουδ'
ακοσμον, ουδε της Ἑλ ληνικης πλανης, και μεθης (ουτω γαρ εγω καλω τα εκεινων
σεμνα, οιμαι δε, και των ευφρονουντων εκα στος), αλλα μυστηριον υψηλον τε και
θειον, και της ανω λαμπροτητος προξενον. Ἡ γαρ αγια των Φωτων ημερα, εις ην
αφιγμεθα, και ην εορταζειν ηξιωμεθα σημερον, αρχην μεν το του εμου Χριστου
βαπτισμα λαμβανει, του αληθινου φωτος, του φωτιζοντος παν τα ανθρωπον
ερχομενον εις τον κοσμον· ενεργει δε την εμην καθαρσιν, και βοηθει τωι φωτι, ο παρ'
αυ του λαβοντες ανωθεν απ' αρχης, εκ της αμαρτιας εζοφωσαμεν τε και συνεχεαμεν.
Βʹ. Τοιγαρουν ακουσατε θειας φωνης, εμοι μεν και λιαν σφοδρως ενηχουσης,
τωι μυστηι και μυστα γωγωι των τοιουτων, ειη δε και υμιν· Ἐγω ειμι το φως του
κοσμου. Και δια τουτο, Προσελθετε προς αυτον, και φωτισθητε, και τα προσωπα
υμων ου μη καταισχυνθηι, τωι αληθινωι φωτι σημειουμενα. Καιρος αναγεννησεως
γεννηθωμεν ανωθεν. Και ρος αναπλασεως· τον πρωτον Ἀδαμ αναλαβω μεν. Μη
μεινωμεν οπερ εσμεν, αλλ' οπερ ημεν γε νωμεθα. Το φως εν τηι σκοτιαι φαινει, τωι
βιωι τουτωι, και τωι σαρκιωι και υπο της σκοτιας διωκε ται μεν, ου καταλαμβανεται δε,
της αντικειμενης λεγω δυναμεως, τωι φαινομενωι μεν Ἀδαμ προσπη δωσης εξ
αναιδειας, τωι Θεωι δε περιπιπτουσης και ηττωμενης ιν' ημεις το σκοτος αποθεμενοι,
τωι φω τι πλησιαζωμεν, ειτα και φως γενωμεθα τελειον, τελειου φωτος γεννηματα.
Ὁρατε της ημερας την χαριν; ορατε του μυστηριου την δυναμιν; ουκ απο γης ηρθητε;
ουκ ανω τεθεισθε σαφως υψωθεντες υπο της ημετερας φωνης και αναγωγης; Και ετι
μαλλον τεθησεσθε, επειδαν ευοδωσηι τον λογον ο Λογος.
Γʹ. Μη τις τοιαυτη καθαρσις νομικη και σκιωδης, προσκαιροις ραντισμασιν
ωφελουσα, και σποδωι δαμα λεως ραντιζουσα τους κεκοινωμενους; μη τι τοιουτο
μυσταγωγουσιν Ἕλληνες; ων ληρος εμοι πασα τελε τη και μυστηριον, δαιμονων
ευρημα σκοτεινον, 36.337 και διανοιας αναπλασμα κακοδαιμονος, χρονωι βοη
θουμενον, και μυθωι κλεπτομενον. α γαρ ως αληθη προσκυνουσιν, ως μυθικα
συγκαλυπτουσιν· δεον, ει μεν αληθη, μη μυθους ονομαζεσθαι, αλλ' οτι μη αισχρα
δεικνυσθαι· ει δε ψευδη, μη θαυμαζεσθαι, μηδ' ουτως ιταμως εναντιωτατας εχειν
δοξας περι του αυτου πραγματος· ωσπερ εν αγοραι μειρακιων παιζοντας, η ανδρων
κακοδαιμονων ως αληθως, αλλ' ουκ ανδρασι διαλεγομενους νουν εχουσι, και Λογου
προσκυνηταις· καν την εντεχνον ταυτην, και ρυπα ραν πιθανοτητα διαπτυωσιν.
∆ʹ. Ου ∆ιος ταυτα γοναι και κλοπαι, του Κρητων τυραννου, καν Ἕλληνες
απαρεσκωνται· ου δε Κουρητων ηχοι, και κροτοι, και ορχησεις εν οπλοι, Θεου
κλαιοντος ηχην συγκαλυπτουσαι, ινα πα τερα λαθηι μισοτεκνον· δεινον γαρ ην ως
παιδιον κλαυθμυριζεσθαι, τον ως λιθον καταποθεντα· ουδε Φρυγων εκτομαι, και
αυλοι, και Κορυβαν τες, και οσα περι την Ῥεαν ανθρωποι μαινον ται, τελουντες τηι
μητρι των Θεων, και τελουμενοι, οσα τηι μητρι των τοιουτων εικος· ουδε κορη τις
ημιν αρπαζεται, και ∆ημητηρ πλαναται, και Κελεους τινας επεισαγει, και
Τριπτολεμους, και δρακοντας, και τα μεν ποιει, τα δε πασχει. Αισχυνο μαι γαρ ημεραι
δουναι την νυκτος τελετην, και ποιειν την ασχημοσυνην μυστηριον. Οιδεν Ἐλευσις
ταυτα, και οι των σιωπωμενων, και σιωπης οντως αξιων εποπται. Ουδε ∆ιονυσος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα, και μηρος, ωδινων ατελες κυημα, ωσπερ αλλο τι κεφαλη προτερον· και Θεος
ανδρογυνος, και χορος μεθυον των, και στρατος εκλυτος, και Θηβαιων ανοια του
τον τιμωσα, και Σεμελης κεραυνος προσκυνουμενος. Ουδε Ἀφροδιτης πορνικα
μυστηρια, της αισχρως, ως αυτοι λεγουσι, και γεννωμενης και τιμωμενης. Ουδε
Φαλλοι τινες και Ἰθυφαλλοι, αισχροι και τοις σχημασι και τοις πραγμασιν· ουδε
Ταυρων ξενο κτονιαι, και Λακωνικων εφηβων επιβωμιον αιμα, 36.340 ξαινομενων
ταις μαστιξι, και τουτο μονον κακως ανδριζομενων οις τιμαται θεα, και ταυτα
παρθενος. Οι γαρ αυτοι, και μαλακιαν ετιμησαν, και θρασυτητα εσεβασθησαν.
Εʹ. Που δε θησεις την Πελοπος κρεουργιαν, πεινωντας θεους εστιωσαν, και
φιλοξενιαν πικραν και απανθρωπον; που δε Ἑκατης τα φοβερα και σκοτεινα
φασματα, και Τροφωνιου κατα γης παι γνια και μαντευματα, η ∆ωδωναιας δρυος
ληρη ματα, η τριποδος ∆ελφικου σοφισματα, η Κασταλιας μαντικον πομα; Τουτο
μονον ου μαντευσα μενα, την εαυτων σιωπην. Ουδε Μαγων θυτικη, και προγνωσις
εντομος· και Χαλδαιων αστρονο μια και γενεθλιαλογια, τηι των ουρανιων κινησει
συμ φερουσα τα ημετερα, των μηδε εαυτους ο τι πο τε εισιν, η εσονται, γνωναι
δυναμενων· ουδε Θραικων οργια ταυτα, παρ' ων και το θρησκευειν, ως λογος· ουδε
Ὀρφεως τελεται και μυστηρια, ον τοσουτον Ἕλληνες επι σοφιαι εθαυμασαν, ωστε
και λυραν αυ τωι ποιουσι, παντα τοις κρουμασιν ελκουσαν· ουδε Μιθρου κολασις
ενδικος. κατα των μυεισθαι τα τοιαυτα ανεχομενων· ουδε Ὀσιριδος σπαραγμοι, αλλη
συμφορα τιμωμενη παρ' Αιγυπτιοις· ουδε Ἴσιδος ατυχηματα, και τραγοι Μενδησιων
αιδεσιμωτε ροι, και Ἄπιδος φατνη, μοσχου κατατρυφωντος της Μεμφιτων ευηθειας·
ουδ' οσα τον Νειλον ταις τι μαις καθυβριζουσι, τον καρποδοτην, ως ανυμνουσιν
αυτοι, και ευσταχυν, και μετρουντα την ευδαιμο νιαν τοις πηχεσιν.
ςʹ. Ἐω γαρ λεγειν ερπετων και κνωδαλων τιμας και το της ασχημοσυνης
φιλοτιμον· ων καθ' εκαστον ιδια τις τελετη και πανηγυρις, και κοινον το της 36.341
κακοδαιμονιας εφ' απασιν· ως ειπερ ασεβειν αυτους εδει παντως, και της του Θεου
δοξης αποπεσειν, εις ειδωλα κατενεχθεντας και τεχνης εργα, και χειρων πλασματα,
μη αν αλλο τι κατ' αυτων ευξασθαι τους γε νουν εχοντας, η τοιαυτα σεβασθηναι, και
ουτω τι μησαι, ινα την αντιμισθιαν, ην εδει της πλανης, ως φησι Παυλος,
απολαμβανωσιν, εν οις σεβονται· ου μαλλον τιμωντες, η δι' εκεινων ατιμαζομενοι.
Βδελυκτοι της πλανης, βδελυκτοτεροι της ευτελειας των προσκυνουμενων και
σεβομενων, ινα και αυ των των τιμωμενων ωσιν αναισθητοτεροι, τοσουτον
υπερβαλλοντες ανοιαι, οσον ευτελειαι τα προσκυνουμενα.
Ζʹ. Ταυτα μεν ουν παιζετωσαν Ἑλληνων παιδες, και δαιμονες, παρ' ων
εκεινοις η ανοια, την του Θεου τιμην εις εαυτους μεθελκοντων, και αλλους αλλως
κατατεμνοντων εις αισχρας δοξας και φαντασιας, αφ' ου του ξυλου της ζωης
εκβαλοντες ημας, τωι ξυλωι της γνωσεως ου κατα καιρον, ουδ' επιτηδειως μετα
ληφθεισης, ως ασθενεστερους ηδη κατεδραμον, τον ηγεμονα νουν συναρπασαντες,
και τοις παθεσι θυραν ανοιξαντες. Ου γαρ εφερον, φυσις οντες φθονερα και
μισανθρωπος, μαλλον δε δια την εαυτων κακιαν γενομενοι, τους κατω των ανω
τυχειν, αυτοι πεσοντες επι γης ανωθεν, ουδε τοσαυτην μεταστασιν γενεσθαι της
δοξης, και των πρωτων φυσεων. Τουτο εστιν ο διωγμος του πλασματος· δια τουτο η
εικων του Θεου καθυβρισθη· και καθως ουκ εδοκιμασαμεν φυλαξαι την εντολην,
παρεδοθημεν τηι αυτονομιαι της πλανης· και καθως επλανηθημεν, ητιμασθημεν εν
οις εσεβασθημεν. Ου γαρ τουτο μονον δεινον, το πεποιημενους επ' αγαθοις εργοις,
εις δοξαν και επαινον του πεποιηκοτος, και Θεου μιμησιν, οσον εφικτον, ορμητηριον
γενεσθαι παντοιων παθων, βο σκομενων κακως και δαπανωντων τον εντος ανθρω
πον· αλλα το και θεους στησασθαι συν ηγορους τοις παθεσιν, ινα μη μονον
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανευθυνον το αμαρτανειν, αλλα και θειον νομιζηται, εις τοιαυτην καταφευγον
απολογιαν, τα προσκυνουμενα.
Ηʹ. Ἡμιν δε ωσπερ εχαρισθη το φυγουσι την δει σιδαιμονα πλανην, μετα της
αληθειας γενεσθαι, και δουλευειν Θεωι ζωντι και αληθινωι, και την κτισιν
υπεραναβηναι, παντα περασασιν, οσα υπο χρονον και πρωτην κινησιν· ουτω και
ειδωμεν, και φιλο σοφησωμεν τα περι Θεου και τα θεια. Φιλοσοφησω μεν δε,
αρχομενοι, οθεν αρχεσθαι αμεινον· αμει 36.344 νον δε, οθεν Σολομων ημιν
ενομοθετησεν· Ἀρχη σο φιας, φησι, κτησαι σοφιαν· τι τουτο λεγων αρχην σοφιας;
Τον φοβον. Ου γαρ απο θεωριας αρξαμενους. εις φοβον χρη καταληγειν (θεωρια γαρ
αχαλινωτος ταχα αν και κατα κρημνων ωσειεν)· αλλα φοβωι στοι χειουμενους, και
καθαιρομενους, και, ιν' ουτως ειπω, λεπτυνομενους, εις υψος αιρεσθαι. Ου γαρ
φοβος, εντολων τηρησις· ου δε εντολων τηρησις, σαρκος καθαρσις, του
επιπροσθουντος τηι ψυχηι νεφους, και ουκ εωντος καθαρως ιδειν την θειαν ακτινα·
ου δε καθαρσις, ελλαμψις· ελλαμψις δε, ποθου πληρωσις, τοις των μεγιστων, η του
μεγιστου, η υπερ το μεγα εφιεμενοις.
Θʹ. ∆ια τουτο καθαρτεον εαυτον πρωτον, ειτα τωι καθαρωι προσομιλητεον·
ειπερ μη μελλοιμεν το του Ἰσραηλ πεισεσθαι, μη φεροντος την δοξαν του προσωπου
Μωσεως, και δια τουτο δεομενου καλυμ ματος· η το του Μανωε, και πεισεσθαι, και
λεξειν· Ἀπολωλαμεν, ω γυναι. Θεον εωρακαμεν, εν φαν τασιαι Θεου γενομενου· η,
ως Πετρος, του πλοιου τον Ἰησουν αποπεμψασθαι, ως ουκ αξιοι τοιαυτης επι δημιας.
Πετρον δε οταν ειπω, τινα λεγω; Τον κατα κυματων πεζευσαντα. Ἢ, ως Παυλος, την
οψιν πληγησεσθαι, πριν καθαρθηναι των διωγμων, τωι διωκο μενωι προσομιλησας,
μαλλον δε βραχειαι του μεγα λου φωτος λαμπηδονι· η, ως ο εκατονταρχος, την μεν
θεραπειαν επιζητησειν, τηι οικιαι δε τον θεραπευτην ουκ εισδεξασθαι δια δειλιαν
επαινουμενην. Λεγετω τις και ημων, εως ουπω καθαιρεται, αλλ' εστιν εκατονταρχος
ετι, πλειονων εν κακιαι κρα των, και στρατευεται Καισαρι, τωι κοσμοκρατορι των
κατω συρομενων· Ουκ ειμι ικανος, ινα μου υπο την στεγην εισελθηις. Ὅταν δε
Ἰησουν θεασηται, καιτοι μικρος ων την πνευματικην ηλικιαν, ως ο Ζακχαιος
εκεινος, και υπερ την συκομωραιαν αρθηι, νεκρωσας τα μελη τα επι της γης, και
υπεραναβας το σωμα της ταπεινωσεως, τοτε και εισδεχεσθω τον Λογον, και
ακουετω· Σημερον σωτηρια τωι οικωι του τωι, και λαμβανετω την σωτηριαν, και
καρποφορειτω τα τελεωτερα, σκορπιζων και διαχεων καλως, α κακως ετελωνησεν.
Ιʹ. Ὁ γαρ αυτος Λογος, και φοβερος τοις ουκ αξιοις δια την φυσιν, και
χωρητος δια φιλανθρωπιαν τοις ουτως ηυτρεπισμενοις· οσοι το ακαθαρτον και
υλικον πνευμα των ψυχων απελασαντες, και τας εαυτων ψυχας τηι επιγνωσει
σαρωσαντες και κοσμη 36.345 σαντες, μηδε αργην, μηδε απρακτον ειασαν, ωστε μετα
πλειονος της παρασκευης, αυθις καταληφθηναι υπο των επτα της κακιας
πνευματων, οσα και της αρετης απηριθμηται (το γαρ δυσμαχωτερον, περι
σπουδαστοτερον)· αλλα προς τωι φευγειν την κακιαν, και την αρετην εργαζονται,
ολον τον Χριστον, η οτι μαλιστα, εαυτοις εισοικισαντες, ωστε μηδενι κενωι την
πονηραν δυναμιν ομιλησασαν, εαυ της παλιν πληρωσαι, και γενεσθαι τα εσχατα χει
ρονα των πρωτων, δια το της καταδρομης σφο δροτερον, και το της φρουρας
ασφαλεστερον και δυσ αλωτοτερον. Ὅταν δε πασηι φυλακηι τηρησαντες την εαυτων
ψυχην, και αναβασεις εν τηι καρδιαι διαθεμενοι, και νεωσαντες εαυτοις νεωματα, και
σπει ραντες εις δικαιοσυνην, ως Σολομωντι, και ∆αβιδ, και Ἱερεμιαι δοκει,
φωτισωμεν εαυτοις φως γνωσεως· τηνικαυτα λαλωμεν Θεου σοφιαν εν μυστηριωι
την αποκεκρυμμενην, και τοις αλλοις εκλαμπωμεν. Τεως δε καθαιρωμεθα και
προτελωμεθα τωι Λογωι, ιν' οτι μαλιστα αυτους ημας ευεργετωμεν, θεοειδεις ερ
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαζομενοι, και ηκοντα τον Λογον υποδεχομενοι· ου μονον δε, αλλα και κρατουντες,
και τοις αλλοις προ φαινοντες.
ΙΑʹ. Ἐπει δε ανεκαθηραμεν τωι λογωι το θεα τρον, φερε τι περι της εορτης ηδη
φιλοσοφησωμεν, και συνεορτασωμεν ταις φιλεορτοις και φιλοθεοις ψυ χαις. Ἐπει δε
κεφαλαιον εορτης μνημη Θεου, Θεου μνημονευσωμεν. Και γαρ τον εκειθεν των
εορταζον των ηχον, ενθα ευφραινομενων παντων η κατοι κια, ουκ αλλο τι η τουτο
ειναι νομιζω, Θεον υμνουμενον τε και δοξαζομενον τοις της εκεισε πο λιτειας
ηξιωμενοις. Ει δε τι των ηδη προειρημενων ο νυν εξει λογος, θαυμαζετω μηδεις. Ου
γαρ τα αυτα και φθεγξομαι μονον, αλλα και περι των αυτων, φριττων και γλωσσαν,
και νουν, και διανοιαν, οταν περι Θεου φθεγγωμαι και υμιν ταυτο τουτο
συνευχομενος το επαινετον παθος και μακαριον. Θεου δε οταν ειπω, ενι φωτι
περιαστραφθητε και τρισι· τρισι μεν, κατα τας ιδιοτητας, ειτουν υποστασεις, ει τινι
φιλον καλειν, ειτε προσωπα (ουδεν γαρ περι των ονοματων ζυγομαχησομεν, εως αν
προς την αυτην εννοιαν αι συλλαβαι φερωσιν)· ενι δε, κατα τον της ουσιας λογον,
ειτουν θεοτητος. ∆ιαιρειται γαρ αδιαι ρετως, ιν' ουτως ειπω, και συναπτεται
διηιρημενως. Ἓν γαρ εν τρισιν η θεοτης, και τα τρια εν. τα εν οις η θεοτης, η, το γε
ακριβεστερον ειπειν, α η θεοτης. Τας δε υπερβολας και ελλειψεις ελλειψω 36.348
μεν· ουτε την ενωσιν συγχυσιν εργαζομε νοι, ουτε την διαιρεσιν, αλλοτριωσιν·
Ἀπεστω γαρ ημων εξ ισου, και η Σαβελλιου συναιρεσις, και η Ἀρειου διαιρεσις, τα εκ
διαμετρου κακα, και ομοτιμα την ασεβειαν· τι γαρ δει Θεον, η συναλειφειν κακως, η
κατατεμνειν εις ανισοτητα;
ΙΒʹ. Ἡμιν δε, εις Θεος ο Πατηρ, εξ ου τα παντα, και εις Κυριος Ἰησους Χριστος,
δι' ου τα παντα, και εν Πνευμα αγιον, εν ωι τα παντα· του εξ ου, και δι' ου, και εν ωι,
μη φυσεις τεμνοντων (ουδε γαρ αν μετεπιπτον αι προθεσεις, η αι ταξεις των ονομα
των), αλλα χαρακτηριζοντων μιας και ασυχυτου φυ σεως ιδιοτητας. Και τουτο
δηλον, εξ ων εις εν συναγονται παλιν, ει τωι μη παρεργως εκεινο αναγινω σκεται
παρα τωι αυτωι αποστολωι, το, Ἐξ αυτου, και δι' αυτου, και εις αυτον τα παντα· αυτωι
η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην. Πατηρ ο πατηρ, και αναρχος· ου γαρ εκ τινος. Υιος ο
υιος, και ουκ αναρχος· εκ του Πατρος γαρ. Ει δε την απο χρονου λαμβανοις αρχην,
και αναρχος· ποιητης γαρ χρονων, ουχ υπο χρονον. Πνευμα αγιον αληθως το
πνευμα, προιον μεν εκ του Πατρος, ουχ υικως δε, ουδε γαρ γεννητως, αλλ'
εκπορευτως· ει δει τι και καινοτομησαι περι τα ονοματα σαφηνειας ενεκεν. Ουτε του
Πατρος εκσταντος της αγεννησιας, διοτι γεγεννηκεν· ουτε του Υιου της γεννησεως,
οτι εκ του αγεννητου. Πως γαρ; ουτε του Πνευματος, η εις Πατερα μετα πιπτοντος, η
εις Υιον, οτι εκπεπορευται, και οτι Θεος, καν μη δοκηι τοις αθεοις· η γαρ ιδιοτης
ακινη τος. Ἢ πως αν ιδιοτης μενοι, κινουμενη και μετα πιπτουσα; Οι δε την
αγεννησιαν, και την γεννησιν φυσεις Θεων ομωνυμων τιθεμενοι, ταχα αν και τον
Ἀδαμ, και τον Σηθ οτι ο μεν ουκ απο σαρκος· πλασμα γαρ· ο δε απο του Ἀδαμ και της
Ευας) αλληλων κατα την φυσιν αλλοτριωσουσιν. Εις ουν Θεος εν τρισι, και τα τρια
εν, ωσπερ εφαμεν.
ΙΓʹ. Ἐπει δε ουτω ταυτα, η τουτο, εδει δε μη τοις ανω μονον την προσκυνησιν
περιγραφεσθαι, αλλ' ει ναι τινας και κατω προσκυνητας, ινα πληρωθηι τα παντα
δοξης Θεου, επει και Θεου· και δια τουτο κτιζεται ανθρωπος, χειρι Θεου τιμηθεις και
εικονι. Τουτον δε φθονωι διαβολου, και πικραι γευσει της αμαρτιας, Θεου του
πεποιηκοτος ελεεινως χω ριζομενον παριδειν, ου Θεου. Τι γινεται; και τι το μεγα
περι ημας μυστηριον; Καινοτομουνται φυσεις, και Θεος ανθρωπος γινεται· και ο
επιβεβηκως επι τον ουρανον του ουρανου κατα ανατολας της ιδιας 36.349 δοξης τε
και λαμπροτητος, επι δυσμων δοξαζεται της ημετερας ευτελειας και ταπεινοτητος,
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ο Υιος του Θεου δεχεται και υιος ανθρωπου γενεσθαι τε και κληθηναι· ουχ ο ην
μεταβαλων (ατρεπτον γαρ), αλλ' ο ουκ ην προσλαβων (φιλανθρωπος γαρ), ινα
χωρηθηι ο αχωρητος, δια μεσης σαρκος, ομιλη σας ημιν, ως παραπετασματος· επειδη
καθα ραν αυτου την θεοτητα φερειν, ου της εν γενεσει και φθοραι φυσεως. ∆ια τουτο
τα αμικτα μιγνυται· ου γενεσει μονον Θεος, ουδε σαρκι νους, ουδε χρονωι το
αχρονον, ουδε μετρωι το απεριγραπτον· αλλα και παρθενιαι γεννησις, και ατιμιαι τωι
και τιμης απασης υψηλοτερωι, και παθει το απαθες, και τωι φθαρτωι το αθανατον.
Ἐπειδη γαρ ᾤετο αηττητος ειναι της κα κιας ο σοφιστης, θεοτητος ελπιδι δελεασας
ημας, σαρκος προβληματι δελεαζεται· ιν' ως τωι Ἀδαμ προσβαλων, τωι Θεωι περιπεσηι,
και ουτως ο νεος Ἀδαμ τον παλαιον ανασωσηται, και λυθηι το κατα κριμα της
σαρκος, σαρκι του θανατου θανατωθεντος.
Ι∆ʹ. Τηι μεν ουν γεννησει τα εικοτα προεορ τασαμεν, εγω τε ο της εορτης
εξαρχος, και υμεις, και παν οσον εγκοσμιον τε και υπερκοσμιον. Μετα αστερος
εδραμομεν, και μετα Μαγων προσεκυνησαμεν, μετα ποιμενων περιελλαμφθημεν,
και μετα αγγελων εδοξασαμεν, μετα Συ μεων ενηγκαλισαμεθα, και μετα Ἄννης
ανθωμολογησαμεθα, της γεραιας και σωφρονος· και χα ρις τωι εις τα ιδια ελθοντι
αλλοτριως, οτι τον ξενον εδοξασεν. Νυνι δε πραξις αλλη Χριστου, και αλλο
μυστηριον. Ου δυναμαι κατεχειν την ηδονην, εν θεος γινομαι, μικρου και, ως
Ἰωαννης, ευαγγελιζομαι, ει και μη προδρομος, αλλ' απο της ερη μιας. Χριστος
φωτιζεται, συναναστραψωμεν· Χριστος βαπτιζεται, συγκατελθωμεν, ινα και
συνανελθωμεν. Βαπτιζεται Ἰησους· τουτο μονον; η και τα αλλα τηρειν επιμελως
αναγκαιον; Τις ων; και παρα τινος; και κατα πηνικα; Ὁ καθαρος, και παρα Ἰωαννου,
και των σημειων αρχομενος; Ἵνα τι μαθωμεν, και τι παιδευθωμεν; Προκαθαιρεσθαι,
και ταπεινοφρονειν, και κηρυσσειν εν τελειοτητι, και της πνευματικης, και της
σωματικης ηλικιας. Ἐκεινο προς τους το βαπτισμα σχεδιαζοντας, και μη
προευτρεπιζομενους, μηδε το ασφαλες τηι λυτρωσει 36.352 χαριζομενους, δια της εις
το καλον εξεως. Και γαρ ει αφεσιν εχει των παρελθοντων το χαρισμα (χαρισμα γαρ),
αλλα τοτε μαλλον ευλαβειας αξιον, μη προς τον αυτον εμετον επανελθωμεν. Τουτο
προς τους επαιρο μενους κατα των οικονομων του μυστηριου, αν αξιαι τινι
προεχωσιν. Το τριτον προς τους θαῤρουντας νεο τητι, και παντα καιρον οιομενους
ειναι διδασκαλιας, η προεδριας. Ἰησους καθαιρεται· και συ καταφρονεις της
καθαρσεως; Ὑπο Ἰωαννου· και συ κατεξανιστασαι του σου κηρυκος; Τριακονταετης
ων· και συ προ της γενειαδος διδασκεις τους γεροντας, η το διδασκειν πιστευεις, ουτε
παρα της ηλικιας, ουτε παρα του τροπου τυχον εχων το αιδεσιμον; Ειτα ο ∆ανιηλ
ενταυθα, και ο δεινα, νεοι κριται, και τα παραδειγματα επι γλωσσης. Πας γαρ αδικων
εις απολογιαν ετοιμος. Ἀλλ' ου νομος Ἐκκλησιας, το σπανιον· ειπερ μηδε μια
χελιδων εαρ ποιει, μηδε γραμμη μια τον γεωμετρην, η πλους εις τον θαλαττιον.
ΙΕʹ. Πλην Ἰωαννης βαπτιζει, προσεισιν Ἰησους· αγιασων τυχον μεν και τον
βαπτιστην· το δε προδη λον, παντα τον παλαιον Ἀδαμ, ιν' ενθαψηι τωι υδατι· προ δε
τουτων και δια τουτους, τον Ἰορδανην· ωσπερ ην πνευμα και σαρξ, ουτω Πνευματι
τελειων και υδατι. Ου δεχεται ο Βαπτιστης· ο Ἰησους αγω νιζεται· Ἐγω χρειαν εχω
υπο σου βαπτισθηναι, ο λυχνος τωι Ἡλιωι φησιν, η φωνη τωι Λογωι, ο φι λος τωι
Νυμφιωι, ο εν γεννητοις γυναικων υπερ απαν τας, τωι Πρωτοτοκωι πασης κτισεως, ο
προσκιρτησας απο γαστρος, τωι εν γαστρι προσκυνηθεντι, ο προ δραμων και
προδραμουμενος, τωι φανεντι και φανησομενωι. Ἐγω χρειαν εχω υπο σου
βαπτισθηναι· προσθες και το, υπερ σου. Ἤδει γαρ τωι μαρτυ ριωι βαπτισθησομενος· η,
ως Πετρος, μη τους πο δας μονον καθαρθησομενος. Και συ ερχηι προς με; Και τουτο
προφητικον. Ἤδει γαρ ως μετα Ἡρωδην, Πιλατον μανησομενον, ουτως αυτωι
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προαπελ θοντι Χριστον εψομενον. Τι δε Ἰησους; Ἄφες αρτι· τουτο γαρ η οικονομια.
Ἤδει γαρ μετ' ολιγον, αυ τος βαπτισων τον Βαπτιστην. Τι δε το πτυον; Ἡ καθαρσις.
Τι δε το πυρ; Ἡ του κουφου δαπανη, και η ζεσις του Πνευματος. Τι δε η αξινη; Της
αθερα πευτου ψυχης η εκτομη, και μετα την κοπρον. Τι δε η μαχαιρα; Ἡ τομη του
Λογου, η διαιρουσα το χειρον απο του κρειττονος, και διχοτομουσα τον πι στον και
τον απιστον, και επεγειρουσα τον υιον, και την θυγατερα, και την νυμφην, τωι πατρι,
και τηι 36.353 μητρι, και τηι πενθεραι, τα νεα και προσφατα. τοις παλαιοις και
σκιωδεσι. Τι δε ο σφαιρωτηρ του υποδηματος, ον ου λυεις ο βαπτιζων Ἰη σουν, ο της
ερημιας και ατροφος, ο νεος Ἡλιας, ο προφητου περισσοτερος, οσωι και τον
προφητευομενον ειδες, ο Παλαιας και Νεας μεσιτης; Τι τουτο; Τυχον ο της επιδημιας
λογος, και της σαρκος, ου μηδε το ακροτατον ευδιαλυτον, μη οτι τοις σαρκικοις ετι,
και νηπιοις εν Χριστωι, αλλ' ουδε τοις κατα Ἰωαννην τωι Πνευματι.
Ιςʹ. Ἀλλα και ανεισιν Ἰησους εκ του υδατος. Συναναφερει γαρ εαυτωι τον
κοσμον, και οραι σχιζομενους τους ουρανους, ους ο Ἀδαμ εκλεισεν εαυτωι τε και τοις
μετ' αυτον, ωσπερ και τηι φλογινηι ρομφαιαι τον παραδεισον. Και το Πνευμα μαρτυρει
την θεοτητα· τωι γαρ ομοιωι προστρεχει· και η εξ ουρανων φωνη· εκειθεν γαρ ο
μαρτυρουμενος· και ως περιστερα, τιμαι γαρ το σωμα, επει και τουτο τηι θεωσει Θεος,
σωματικως ορωμενη. Και αμα ποῤρωθεν ειθισται περιστερα κατακλυσμου λυσιν
ευαγγελιζεσθαι. Ει δε ογκοις και σταθμοις κρινεις θεοτητα, και δια τουτο μικρον σοι
το Πνευμα, οτι εν ειδει περιστερας, ω μικρολογε περι τα μεγιστα, ωρα σοι και
βασιλειαν ουρανων ατιμαζειν, οτι κοκκωι σιναπεως απεικαζεται· και της Ἰησου
μεγαλειοτητος υπεραιρειν τον αντικειμενον, οτι ο μεν ορος μεγα καλειται, και
λευιαθαν, και βασιλευς των εν τοις υδασιν· ο δε αμνος, και μαργαριτης, και σταγων,
και τα τοιαυτα προσαγορευεται.
ΙΖʹ. Ἐπει δε βαπτισματος η πανηγυρις, και δει μικρον τι προσκακοπαθησαι τωι
δι' ημας μορφωθεντι, και βαπτισθεντι, και σταυρωθεντι, φερε, τι περι διαφορας
βαπτισματων φιλοσοφησωμεν, ιν' απελθωμεν εντευθεν κεκαθαρμενοι. Ἐβαπτισε
Μωυσης, αλλ' εν υδατι· και προ τουτου, εν νεφεληι και εν θαλασσηι. Τυπικως δε
τουτο ην, ως και Παυλωι δοκει· η θαλασσα, του υδατος· η νεφελη, του Πνευματος· το
μαννα, του της ζωης αρτου· το πομα, του θειου ποματος. Ἐβαπτισε και Ἰωαννης, ουκ
ετι μεν Ἰουδαικως· ου γαρ εν υδατι μονον, αλλα και εις μετανοιαν· ουπω δε ολον
πνευματικως· ου γαρ προστιθησι το, εν Πνευματι. Βαπτιζει και Ἰησους, αλλ' εν
Πνευματι. Τουτο η τελειοτης. Και πως ου Θεος, ινα τι παραθαῤρησω μικρον, εξ ου
και συ 36.356 γινηι Θεος; Οιδα και τεταρτον βαπτισμα, το δια μαρτυριου και αιματος,
ο και αυτος Χριστος εβαπτισατο, και πολυ γε των αλλων αιδεσιμωτερον, οσωι
δευτεροις ρυποις ου μολυνεται. Οιδα και πεμπτον ετι, το των δακρυων· αλλ'
επιπονωτερον, ως ο λουων καθ' εκαστην νυκτα την κλινην αυτου και την στρωμνην
τοις δακρυσιν, ωι της κακιας προσωζεσαν και οι μωλωπες· ος πενθων και
σκυθρωπαζων πορευεται, και ος μιμειται την επιστροφην Μανασση, και την των
Νινευιτων ηλεημενην ταπεινωσιν· ος φθεγγεται τας του τελωνου φωνας εν τωι
ιερωι, και δικαιουται παρα τον μεγαλαυχον Φαρισαιον· ος συγκυπτει κατα την
Χαναναιαν, και ζητει φιλανθρωπιαν, και ψιχας, κυνος τροφην αγαν λιμωττοντος.
ΙΗʹ. Ἐγω μεν ουν (ανθρωπος ειναι γαρ ομολογω, ζωον τρεπτον και ρευστης
φυσεως), και δεχομαι τουτο προθυμως, και προσκυνω τον δεδωκοτα, και τοις αλλοις
μεταδιδωμι, και προεισφερω του ελεου τον ελεον. Οιδα γαρ και αυτος ασθενειαν
περικειμενος, και ως αν μετρησω, μετρηθησομενος. Συ δε τι λεγεις, τι νομοθετεις, ω
νεε Φαρισαιε, και καθαρε την προσηγοριαν, ου την προαιρεσιν, και φυσων ημιν τα
Ναυατου μετα της αυτης ασθενειας; Ου δεχηι μετανοιαν; ου διδως οδυρμοις χωραν;
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου δακρυεις δακρυον; Μη συ γε τοιουτου κριτου τυχοις. Ουκ αιδηι το Ἰησου
φιλανθρωπον, του τας ασθενειας ημων λαβοντος, και τας νοσους βαστασαντος, του
μη δικαιοις ελθοντος, αλλ' αμαρτωλοις εις μετανοιαν, του ελεον θελοντος μαλλον η
θυσιαν, του εβδομηκοντακις επτα συγχωρουντος τα αμαρτηματα; Ὡς μακαριον σου
το υψηλον, ει καθαροτης ην, αλλα μη τυφος, νομοθετων υπερ ανθρωπον, και λυων
τηι απογνωσει την επανορθωσιν. Ὁμοιως γαρ εστι κακον, και ανεσις ασωφρονιστος,
και καταγνωσις ασυγχωρητος· η μεν ολην εφιεισα την ηνιαν, η δε τωι σφοδρωι
καταγχουσα. ∆ειξον μοι την καθαροτητα, και δεχομαι σου την θρασυτητα. Νυν δε
δεδοικα, μη βρυων ελκεσιν, εισαγηις το ανιατρευτον. Ουδε τον ∆αβιδ δεχηι
μετανοουντα, ωι και το προφητικον χαρισμα η μετανοια συνετηρησεν; Ουδε Πετρον
τον μεγαν παθοντα τι ανθρωπινον περι το σωτηριον παθος; Ἰησους δε εδεξατο, και
τωι τρισσωι της ερωτησεως και της ομολογιας, το τρισσον της αρνησεως εθεραπευσεν.
Ἢ ουδε τελειωθεντα δεχηι δι' αιματος; Ἔστι γαρ και τουτο της σης απο 36.357 νοιας.
Ουδε τον εν Κορινθωι παρανομησαντα; Παυλος δε και αγαπην εκυρωσεν, επειδη την
διορθωσιν ειδε· και το αιτιον· Ἵνα μη τηι περισσοτεραι λυπηι καταποθηι ο τοιουτος,
βαρηθεις τηι αμετριαι της επιπληξεως. Ουδε τας νεας γαμιζεις χηρας, δια το της
ηλικιας ευαλωτον; Παυλος δε τουτο ετολμησεν, ου συ δηλαδη διδασκαλος, ως επι
τεταρτον ουρανον φθασας, και αλλον παραδεισον, και αποῤρητοτερων ακουσας
ρηματων, και μειζονα κυκλον τωι Ευαγγελιωι περιλαβων.
ΙΘʹ. Ἀλλ' ου μετα το βαπτισμα ταυτα. Τις η αποδειξις; η δειξον, η μη
κατακρινε. Ει δε αμφιβολον, νικατω το φιλανθρωπον. Ἀλλα Ναυατος, φησιν, ουκ
εδεξατο τους εν τωι διωγμωι παραπεσοντας. Τι τουτο; Ει μεν ου μεταγνοντας,
δικαιως· ουδε εγω δεχομαι τους, η μη καμπτομενους, η μη αξιως, μηδε
αντισηκουντας τωι κακωι την διορθωσιν· και οταν δεξωμαι, την προσηκουσαν αυτοις
απονεμω χωραν. Ει δε τους εκτακεντας τοις δακρυσιν, ου μιμησομαι. Και τις μοι
νομος η Ναυατου μισανθρωπια, ος πλεονεξιαν μεν ουκ εκολασε, την δευτεραν
ειδωλολατρειαν· πορνειαν δε ουτω πικρως κατεδικασεν, ως ασαρκος και ασωματος;
Τι φατε; Πειθομεν υμας τοις λογοις τουτοις; ∆ευρο, στητε μεθ' ημων των ανθρωπων.
Μεγαλυνωμεν αμα τον Κυριον. Μη τις υμων ειπειν τολμησηι, μηδε ει λιαν εαυτωι
τεθαῤρηκε· Μη μου απτου, καθαρος γαρ ειμι, και τις ουτως ωσπερ εγω; μεταδοτε και
ημιν της λαμπροτητος. Ἀλλ' ου πειθομεν; και υπερ υμων δακρυσομεν. Ουτοι μεν
ουν, ει μεν βουλοιντο, την ημετεραν οδον και Χριστου, ει δε μη, την εαυτων
πορευεσθωσαν. Τυχον εκει τωι πυρι βαπτισθησονται, τωι τελευταιωι βαπτισματι, τωι
επιπονωτερωι τε και μακροτερωι, ο εσθιει ως χορτον την υλην, και δαπαναι πασης
κακιας κουφοτητα.
Κʹ. Ἡμεις δε τιμησωμεν το Χριστου βαπτισμα σημερον, και καλως
εορτασωμεν, μη γαστρι τρυφωντες, αλλα πνευματικως ευφραινομενοι. Τρυφησωμεν
δε πως; Λουσασθε, καθαροι γινεσθε. Ει μεν φοινικικοι την αμαρτιαν εστε, και ηττον
αιματωδεις, λευκανθητε ως χιων· ει δε κοκκινοι και ανδρες αιματων τελειοι, καν εις
εριου λευκοτητα φθασατε. Παντως δε καθαρθητε και καθαιρεσθε. Ὡς 36.360 ουδενι
τοσουτον χαιρει Θεος, οσον ανθρωπου διορθωσει και σωτηριαι, υπερ ου λογος απας
και απαν μυστηριον· ινα γενησθε ως φωστηρες εν κοσμωι, ζωτικη τοις αλλοις
ανθρωποις δυναμις, ινα φωτα τελεια τωι μεγαλωι φωτι παρασταντες, και την εκεισε
μυηθητε φωταγωγιαν, ελλαμπομενοι τηι Τριαδι καθαρωτερον και τρανοτερον, ης
νυν μετριως υποδεδεχθε την μιαν αυγην εκ μιας της θεοτητος, εν Χριστωι Ἰησου τωι
Κυριωι ημων, ωι η δοξα, και το κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


