Ad Gregorium Nyssenum
ΛΟΓΟΣ ΙΑʹ.
Του αυτου, εις Γρηγοριον Νυσσης, τον του με γαλου Βασιλειου αδελφον,
επισταντα μετα την χειροτονιαν.
Αʹ. Φιλου πιστου ουκ εστιν ανταλλαγμα των οντων ουδεν, ουδε τις σταθμος
της καλλο νης αυτου. Φιλος πιστος σκεπη κραταια, και ωχυρωμενον βασιλειον.
Φιλος πιστος θησαυρος εμ ψυχος. Φιλος πιστος υπερ χρυσιον και λιθον τιμιον πολυν.
Φιλος πιστος κηπος κεκλεισμενος, πηγη εσφραγισμενη, κατα καιρον ανοιγομενα τε
και με ταλαμβανομενα. Φιλος πιστος λιμην αναψυξεως. Ἂν δε και συνεσει διαφερηι,
πηλικον; Ει δε και παι δειαν ακρος, και παιδειαν παντοιαν, την τε ημετεραν λεγω και
την ποτε ημετεραν, οσωι λαμπροτερον; Ει δε και υιος φωτος, η ανθρωπος του Θεου,
η εγ γιζων Θεωι, η ανηρ επιθυμιων των κρειττονων. η τι των τοιουτων ονομαζεσθαι
αξιος, οις η Γραφη τιμαι τους ενθεους, και υψηλους, και της ανω μερι δος, τουτο μεν
ηδη δωρον Θεου, και φανερως υπερ την αξιαν την ημετεραν. Ει δε και παρα φιλου
προς ημας ηκων, και τουτου την τε αρετην ομοτιμου, και την φιλιαν την ημετεραν,
ετι τερπνοτερον τε και χαριεστερον, και μυρου του κοσμουντος πωγωνα τε ιερεως
και ωαν ενδυματος ευωδεστερον. 35.833
Βʹ. Ἆρ' ουν ικανα ταυτα, και μετριως υμιν τον ανδρα ο λογος εγραψεν; Ἢ
δει, καθαπερ τους επιμελεις των ζωγραφων, πολλακις επιβαλλειν τα χρωματα, ινα
τελεωτεραν υμιν την του λογου γραφην παραστησωμεν; Και δη γραψομεν υμιν
τελεωτερον τε και σαφεστερον. Τις νομοθετων επι φανεστατος; Μωυσης. Τις ιερεων
αγιωτατος; Ἀα ρων· ουχ ηττον αδελφοι την ευσεβειαν η τα σωματα· μαλλον δε ο μεν
Θεος Φαραω, και του Ἰσραηλ προ στατης και νομοθετης, και της νεφελης εισω
χωρων, και θειων μυστηριων εποπτης τε και μυ σταγωγος, και της σκηνης της
αληθινης τεχνιτης, ην επηξεν ο Κυριος, και ουκ ανθρωπος· ιερεις δε ομοιως
αμφοτεροι. Μωσης γαρ, φησι, και Ἀαρων εν τοις ιερευσιν αυτου· ο μεν αρχων
αρχοντων, και ιερευς ιερεων, χρωμενος μεν οσα γλωσσηι τωι Ἀαρων, αυτος δε τα
προς Θεον εκεινωι γινομενος· ο δε μετ' εκεινον μεν ευθυς, πολυ δε προ των αλλων
αξιαι τε και τηι προς Θεον εγγυτητι. Ἀμφοτεροι βασα νιζοντες Αιγυπτον, θαλασσαν
τεμνοντες, τον Ἰσραηλ διεξαγοντες, τους εχθρους βαπτιζοντες, αρτον ανωθεν
ελκοντες, υδωρ απιστον εν ερημωι, το μεν εκδιδοντες, το δε γλυκαινοντες·
αμφοτεροι καταπολεμουντες τον Ἀμαληκ εκτασει χειρων αγιαι, και τυπωι μυστη ριου
μειζονος· αμφοτεροι προς την γην της επαγγε λιας, και οδηγουντες και σπευδοντες.
Μη τι γνωρι μωτερον της εικονος; Ου σαφως υμιν τον ομω νυμον εμοι και
ομοψυχον ο ζωγραφος λογος ανετυπωσατο;
Γʹ. Τουτων ο μεν εχρισεν ημας, και κρυπτομενους εις μεσον ηγαγεν· ουκ οιδ'
ο τι παθων, η πως κινη θεις αναξιως του εν αυτωι πνευματος· και γαρ ει τραχυτερος ο
λογος, ομως ειρησεται· παντα οισει φιλια και πασχουσα και ακουουσα. Ὁ δε παρα
καλεσων ηκει, και συμβιβασων, και προσημερω σων τωι Πνευματι. Μεγα μεν, οτι και
νυν, εμοι (πως δε ου μεγιστον; ος γε παντος υμας του βιου προεστησαμην)· μεμφομαι
δε, οτι της χρειας υστε ρος. Πως μετα την ητταν και καταδρομην η συμμαχια, ω
φιλων αριστε και συμμαχων; και μετα την ζαλην ο κυβερνητης, και μετα την ουλην
το φαρ μακον; Ποτερον ως φιλαδελφος ηισχυνθης την τυραν νιδα; Ἢ και αυτος ως
δυναστης εδυσχερανας την απει θειαν; Ποτερωι των αδελφων εγκαλεις, και ποτερον
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αφιεις της μεμψεως; Φθεγξομαι τι προς σε 35.836 των του Ἰωβ ρηματων, και αυτος
αλγων, και προς φιλον, ει και μη τοιουτον, μηδε εφ' ομοιοις τοις πα θεσιν. Ποτερωι
προσκεισαι; Ἢ τινι μελλεις βοηθειν; Ἆρ' ουχ ωι πολλη ισχυς; Ουχ ωι πολλη σοφια και
επιστημη; Τουτο γαρ ορω πολλους των νυν κριτων πασχοντας, οι ραιον αν τοις
υψηλοις τα μεγιστα συγχωρησαιεν η τοις ταπεινοις τα ελαχιστα. Τουτο μεν ουν
αυτος αν ειδειης· ου γαρ εμοι τι θεμις περι σου των ου καλων αποφαινεσθαι, ος σε
καλου παντος ορον και κανονα τιθεμαι· και αμα μη ταχυς ειναι εις κρισιν, υπο της
Γραφης νενουτεθημαι. Ἐγω δε τον λογον υποσχειν ετοιμος, και σοι, και παντι τωι
βουλομενωι δια φιλιαν, της εμης, ειτε απειθειας, ως αν τινες ονομασαιεν, ειτε
προμηθειας, ως εμαυτον πειθω, και ασφαλειας, ως αν ειδειης μη παντη ατοπωι φιλωι
χρωμενος και αμαθει· αλλ' εστιν α και συνοραιν δυναμενωι των πολλων αμεινον, και
θαῤρουντι μεν α θαῤρειν αξιον, φοβουμενωι δε ου εστι φοβος, και α μηδε φοβεισθαι
τοις νουν εχουσι φοβερωτερον.
∆ʹ. Τι ουν δοκει, και τι βελτιον; Νυν υποσχωμεν τας ευθυνας υμιν, τουτο
κελευετε, και ουκ αποδοκι μαζετε τον καιρον; (Ὃ δε εστι πανηγυρις, αλλ' ου
δικαστηριον.) Ἢ τουτο μεν εις αλλον καιρον και συλ λογον αποθωμεθα; Και γαρ
εστι μακροτερος, η κατα τον παροντα καιρον ο λογος. Ἡμεις δε τι φθεγξομεθα προς
υμας της πανηγυρεως αξιον, ινα μη νηστεις υμας απολυσωμεν αυτοι, και ταυτα
οντες οι εστιατορες; Ἁγνισωμεν ημας αυτους, αδελφοι, τοις μαρτυσι· μαλλον δε, ωι
κακεινοι δι' αιματος και της αληθειας ηγνισθησαν. Ἐλευθερωθωμεν παν τος
μολυσμου σαρκος και πνευματος· νιψωμεθα, κα θαροι γενωμεθα· παραστησωμεν και
αυτοι τα σωματα ημων και τας ψυχας, θυσιαν ζωσαν, αγιαν, ευαρεστον τωι Θεωι, την
λογικην λατρειαν ταυτην ημων και εντευξιν. Ουδεν γαρ ουτω τωι καθαρωι τιμιον, ως
καθαροτης η καθαρσις. Ἀθλησωμεν δια τους αθλη τας· νικησωμεν δια τους νικητας·
μαρτυρησωμεν τηι αληθειαι δια τους μαρτυρας. Τουτο τοις αθλοις αυ των
χαρισωμεθα, το και αυτοι στεφανιται γενεσθαι, και της αυτης κληρονομοι δοξης, της
τε παρ' 35.837 ημων υπαρχουσης αυτοις και της εν ουρανοις αποκειμενης, ης
υπομνηματα και χαρακτηρες μικροι τινες τα ορωμενα. Προς τας αρχας, προς τας
εξου σιας αγωνισωμεθα, προς τους αφανεις διωκτας τε και τυραννους, προς τους
κοσμοκρατορας του σκοτους του αιωνος τουτου, προς τα πνευματικα της πο νηριας
εν τοις επουρανιοις, και περι τα ουρανια προς τον ενδον και εν ημιν αυτοις τον εν
τοις παθεσι πολε μον, προς τας καθ' εκαστην ημεραν των εξωθεν συμ πιπτοντων
επαναστασεις.
Εʹ. Ἐνεγκωμεν θυμον ως θηριον, και γλωσσαν ως τομον ξιφος, και ηδονην
ως πυρ κατασβεσω μεν. Θωμεθα ταις ακοαις θυρας, καλως ανοιγομενας και
κλειομενας· και τον οφθαλμον σωφρονισωμεν· παιδαγωγησωμεν αφην λυσσωσαν,
και γευσιν σπα ραττουσαν, μη θανατος αναβηι δια των θυριδων ημων· ουτω γαρ
ηγουμαι καλεισθαι τα αισθητηρια· και γελωτος αμετριας καταγελασωμεν. Μη
καμψω μεν γονυ τηι Βααλ δια την χρειαν, μηδε δια φοβον τηι εικονι τηι χρυσηι
προσκυνησωμεν. Ἓν φοβηθωμεν μονον, το φοβηθηναι τι Θεου πλεον, και
καθυβρισαι την εικονα δια κακιας. Ἐν πασι τον θυρεον της πιστεως αναλαβωμεν,
και παντα τα βελη του πονη ρου διαφυγωμεν. Και ουτος δεινος ο πολε μος, και αυτη
παραταξις μεγαλη, και τουτο μεγα τροπαιον. Ει ουτως συνεληλυθαμεν, η
συντρεχομεν, οντως κατα Χριστον η πανηγυρις, οντως τους μαρτυρας τετιμηκαμεν,
η τιμησομεν, οντως χορευομεν επινικια. Ει δε γαστρος ηδοναις χαριουμενοι, και
τρυφησοντες προσκαιρα, και εισοι σοντες τα κενουμενα, και κραιπαλης χωρια ταυτα,
ου σωφροσυνης υπολαμβανοντες, και πρα γματειων καιρους και πραγματων, αλλ'
ουκ αναβα σεως η θεωσεως, ιν' ουτως ειπειν τολμησω, ης οι μαρτυρες μεσιτευουσι,
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτον μεν ουδε τον καιρον επιγινωσκω. Τι γαρ τα αχυρα προς τον σιτον; Τι δε
θρυψις σαρκος προς μαρτυρων παλαισμα τα; Ἐκεινα των θεατρων, ταυτα των εμων
συλλο γων· εκεινα των ακολαστων, ταυτα των σωφρονουν των· εκεινα των
φιλοσαρκων, ταυτα των λυομενων απο του σωματος. Ἔπειτα βουλομαι μεν ειπειν τι
και τολμηροτερον, φειδομαι δε της βλασφημιας αιδοι της ημερας· πλην ου ταυτα
απαιτουσι παρ' 35.840 ημων οι μαρτυρες· ουτω γαρ ειπειν μετριω τερον. ʹ. Μη
τοινυν αναγνως τελωμεν, αδελφοι, τα αγια, μηδε τα υψηλα ταπεινως, μηδ' ατιμως
τα τιμια, μηδε, συνελοντα ειπειν, χοικως τα του πνευματος. Πανηγυριζει και
Ἰουδαιος, αλλα κατα το γραμμα· εορταζει και Ἕλλην, αλλ' ως αρεσκει τοις δαιμοσιν.
Ἡμιν δε, ως παντα πνευματικα, πραξις, κινημα, βουλημα, λογος, αχρι και
βαδισματος και ενδυματος, αχρι και νευματος, εις παντα του λογου φθανοντος και
ρυθμιζοντος τον κατα Θεον ανθρωπον· ουτω και το πανηγυριζειν, και το
φαιδρυνεσθαι. Ου γαρ κωλυω την ανεσιν, αλλα κολαζω την αμετριαν. Ἂν ουτω
συνιωμεν, και ουτω πανηγυριζωμεν, μεγα μεν, οτι και αυτοι τευξομεθα των αυτων
αθλων, ειπειν, και της αυτης δοξης κληρονομησομεν· α γαρ ουτε οφθαλμος ειδεν,
ουτε ους ηκουσεν, ουτε ανθρωπινος ποτε νους ανετυπωσατο, κατ' εξουσιαν πλαττων
μακαριοτητα, ταυτα νομιζομεν αποκεισθαι τοις καθηιραμενοις δι' αιματος, και την
Χριστου θυσιαν μιμησαμενοις· αλλα την γε λαμπροτητα των αγιων μαρτυρων
οψομεθα, ουδε γαρ τουτο μικρον, ως ο εμος λογος, και εις την χαραν του αυτου
Κυριου εισελευσομεθα, και τωι φωτι της μακαριας και αρχικης Τριαδος, ευ οιδ', οτι
ελλαμφθησομεθα τρανοτερον τε και καθαρωτερον, εις ην πεπιστευκαμεν, και ηι
λατρευομεν, και ην ομολογουμεν εμπροσθεν Θεου και ανθρωπων, μηδεν δεδοικοτες,
μηδεν αισχυνομενοι, μη τους εξωθεν εχθρους, μη τους εν ημιν αυτοις
ψευδοχριστους και πολεμιους του Πνευματος. Και ομολογοιημεν μεχρι της εσχατης
αναπνοης εν πολληι παῤρησιαι την καλην παρακαταθηκην των αγιων Πατερων, των
εγγυτερω Χριστου, και της πρωτης πιστεως, την συντροφον ημιν εκ παιδων
ομολογιαν, ην πρωτην εφθεγξαμεθα, και ηι τελευταιον συναπελθοιμεν, τουτο, ει μη
τι αλλο, εντευθεν αποφερομενοι, την ευσεβειαν.
Ζʹ. Ὁ δε Θεος της ειρηνης, ο καταλλαξας ημας εαυτωι δια του σταυρου, δια της
αμαρτιας πολεμωθεντας· ο ευαγγελισαμενος ειρηνην τοις εγγυς, και τοις μακραν,
τοις τε υπο νομον και τοις εξω νομου· 35.841 ο της αγαπης πατηρ, η αγαπη· ταυτα
γαρ προ των αλλων χαιρει καλουμενος, ινα νομοθετησηι και τοις ονομασι το
φιλαδελφον, ο την καινην εντολην δους εν τωι τοσουτον αγαπαιν αλληλους, οσον
και ηγαπημεθα· ο δους και τυραννειν καλως, και τυραννεισθαι δια τον φοβον, και
αναδυεσθαι συν λογωι, και θαῤρειν παλιν δια τον λογον· ο και τα μεγαλα ποιμνια
καταρτιζων, και τα μικρα μεγαλυνων δια της χαριτος, αυτος, κατα το πληθος της
εαυτου χρηστοτητος, ημας μεν παρακαλεσαι παρακλησει πολληι, και εις τα
εμπροσθεν αγοι συμποιμαινων και διασωζων το ποιμνιον· υμας δε καταρτισειεν εις
παν εργον αγαθον, και πνευματικως πανηγυριζειν τοις μαρτυσι πεισειε, και της
εκειθεν τρυφης καταξιωσειεν, ενθα παντων ευφραινομενων η κατοικια, και
οφθεντας εν δικαιοσυνηι της εαυτου δοξης κορεσειεν, εποφθεισης εν Χριστωι Ἰησου
τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος, η τιμη και η προσκυνησις εις τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


