Ad Eustathium de sancta trinitate
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΠΡΟΣ ΕΥΣΤΑΘΙΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΓΙΑΣ
ΤΡΙΑ∆ΟΣ
Ἔστι μεν και πασιν υμιν τοις την ιατρικην μετιουσι φιλανθρωπον το
επιτηδευμα και μοι δοκει των κατα τον βιον σπουδαζομενων απαντων ο την
υμετεραν προτιθεις επιστημην επιτυχειν αν της πρεπουσης κρισεως και μη
διαμαρτειν του προσηκοντος, ειπερ το παντων προτιμοτατον, η ζωη, φευκτον εστι
και επωδυνον, εαν μη μεθ' υγειας εξηι ταυτην εχειν· υγειας δε χορηγος η υμετερα
τεχνη. αλλα σοι διαφεροντως περιδεξιος εστιν η επιστημη και μειζονας ποιεις
σεαυτωι της φιλανθρωπιας τους ορους ου μεχρι των σωματων περιοριζων την εκ της
τεχνης χαριν, αλλα και των ψυχικων αρρωστη ματων επινοων την διορθωσιν.
ταυτα δε λεγω ου μονον ταις των πολλων φημαις επομενος, αλλα και τηι κατ'
εμαυτον διδαχθεις πειραι εν πολλοις τε αλλοις και διαφεροντως νυν εν τηι των
εχθρων ημων ανεκδιηγητωι κακιαι, ην ρευματος πο νηρου δικην κατα της ζωης ημων
επιρρυεισαν ευμηχανως διεχεας, την βαρειαν ταυτην φλεγμονην της καρδιας ημων
3,1.4 τηι επαντλησει των παρηγορικων λογων διαφορησας. εγω γαρ προς την
επαλληλον των εχθρων και ποικιλην καθ' ημων επιχειρησιν αποβλεπων σιωπαν
ᾤμην δειν και δεχεσθαι καθ' ησυχιαν τα επαγομενα μηδε ανταιρειν τοις καθωπλισ
μενοις τωι ψευδει, τωι πονηρωι τουτωι οπλωι τωι και δια της αληθειας πολλακις την
αιχμην εισωθουντι· συ δε καλως ποιων μη καταπροδιδοναι την αληθειαν
ενεκελευσω, αλλα διελεγ χειν τους συκοφαντας, ως αν μη πολλοι παραβλαβειεν
κατευημερουντος της αληθειας του ψευδους.
Ἔδοξαν ουν μοι παραπλησιον τι ποιειν τωι Αισωπειωι μυθωι οι το
απροφασιστον καθ' ημων αναλαβοντες μισος. ως γαρ εκεινος εγκληματα τινα τωι
αρνιωι τον λυκον προφερειν εποιησεν, αισχυνομενον δηθεν το δοκειν ανευ δικαιας
προφα σεως αναιρειν τον μηδεν προλυπησαντα, του δε αρνιου πασαν την εκ
συκοφαντιας επαγομενην αιτιαν ευχερως διαλυοντος μηδεν μαλλον υφιεσθαι της
ορμης τον λυκον, αλλα τοις μεν δικαιοις ηττασθαι, τοις δε οδουσι νικαν· ουτως οις
το καθ' ημων μισος ως τι των αγαθων εσπουδασθη, ερυθριωντες ταχα το δοκειν
ανευ αιτιας μισειν αιτιας πλαττουσι καθ' ημων και εγκληματα και ουδενι των
λεγομενων μεχρι παντος επιμενουσιν, αλλα νυν μεν τουτο, μετ' ολιγον δε αλλο και
αυθις ετερον της καθ' ημων δυσμενειας το αιτιον λεγουσιν. βεβηκε δε αυτοις επ'
ουδενος η κακια, αλλ' οταν τουτου του 3,1.5 εγκληματος αποσεισθωσιν, ετερωι
προσφυονται και απ' εκεινου παλιν καταλαμβανουσιν ετερον· καν παντα διαλυθηι τα
εγκληματα, του μισειν ουκ αφιστανται. τρεις θεους πρεσβευεσθαι παρ' ημων
αιτιωνται και περιηχουσι τας ακοας των πολλων και πιθανως κατασκευαζοντες την
διαβολην ταυτην ου παυονται. αλλ' υπερμαχεται ημων η αληθεια και εν κοινωι προς
παντας και ιδιαι προς τους εντυγχανοντας δεικνυντων ημων οτι αναθεματιζεται παρ'
ημων πας ο τρεις λεγων θεους και ουδε Χριστιανος ειναι κρινεται. αλλ' οταν τουτο
ακουσωσι, προχειρος αυτοις καθ' ημων ο Σαβελλιος και η εξ εκεινου νοσος
επιθρυλλειται τωι ημετερωι λογωι. και παλιν και προς τουτο ημεις το συνηθες οπλον,
την αληθειαν, προβαλλομεθα δεικνυντες, οτι επισης τωι Ἰουδαι σμωι και την
τοιαυτην αιρεσιν φριττομεν. Τι ουν; αρα μετα τοσαυτας εγχειρησεις αποκαμοντες
ησυχασαν; ουκ εστι ταυτα· αλλα καινοτομιαν ημιν προφε ρουσιν, ουτως το εγκλημα
καθ' ημων συντιθεντες· τρεις υποστασεις ομολογουντας μιαν αγαθοτητα, μιαν
δυναμιν και μιαν θεοτητα λεγειν ημας αιτιωνται. και ουκ εξω τουτο της αληθειας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

φασι· λεγομεν γαρ. αλλ' εγκαλουντες τουτο προφερουσιν, οτι η συνηθεια αυτων
τουτο ουκ εχει και η γραφη ου συντιθεται. τι ουν και προς τουτο ημεις; ου νομι
ζομεν δικαιον ειναι την παρ' αυτοις επικρατουσαν συνηθειαν νομον και κανονα του
ορθου ποιεισθαι λογου. ει γαρ ισχυρον εστιν εις ορθοτητος αποδειξιν η συνηθεια,
εξεσται και ημιν 3,1.6 παντως αντιπροβαλλεσθαι την παρ' ημιν επικρατουσαν
συνηθειαν· ει δε παραγραφονται ταυτην εκεινοι, ουδε ημιν παντως επακολουθητεον
εκεινοις. ουκουν η θεοπνευστος ημιν διαιτησατω γραφη, και παρ' οις αν ευρεθηι τα
δογματα συνωιδα τοις θειοις λογοις, επι τουτους ηξει παντως της αληθειας η ψηφος.
τι ουν εστι το εγκλημα; δυο γαρ κατα ταυτον εν τηι κατηγοριαι τηι καθ' ημων
προενηνεκται· εν μεν το διαιρειν τας υποστασεις, ετερον δε το μηδεν τι των
θεοπρεπων ονοματων πληθυντικως αριθμειν, αλλα μιαν (κα θως ειρηται) την
αγαθοτητα και την δυναμιν και την θεοτητα και παντα ταυτα μοναδικως
εξαγγελλειν. προς μεν ουν την διαιρεσιν των υποστασεων ουκ αν εχοιεν αλλοτριως
οι την ετεροτητα των ουσιων επι της θειας δογματιζοντες φυσεως· ου γαρ εικος εστι
τους τρεις λεγοντας ουσιας μη και τρεις παντως υποστασεις λεγειν. ουκουν τουτο
μονον εστιν εν εγκληματι, το τα επιλεγομενα τηι θειαι φυσει ονοματα μονα δικως
καταγγελλειν.
Ἀλλ' ετοιμος ημιν προς τουτο και σαφης ο λογος. ο γαρ καταγινωσκων των
μιαν λεγοντων θεοτητα εξ αναγκης η τωι πολλας λεγοντι η τωι μηδεμιαν συνθησεται·
ου γαρ εστι δυνατον ετερον τι παρα το ειρημενον επινοησαι. αλλ' ουδε πολλας
λεγειν συγχωρει η της γραφης διδασκαλια, ει που και μεμνηται, μοναχως της
θεοτητος μνημονευουσα· 3,1.7 Ὅτι εν αυτωι κατοικει παν το πληρωμα της θεοτητος,
και ετερωθι Τα γαρ αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου τοις ποιημασι νοουμενα
καθοραται, η τε αΐδιος αυτου δυναμις και θειοτης. ει ουν εις πληθος εκτεινειν τον
αριθμον των θεοτητων μονων των την πολυθεον πλανην νενοσηκοτων εστι, το δε
καθολου αρνεισθαι την θεοτητα των αθεων αν ειη, τις λογος εστιν ο διαβαλλων
ημας επι τωι μιαν ομολογειν την θεοτητα; αλλ' εκκαλυπτουσι φανερωτερον τον του
λογου σκοπον επι μεν του πατρος καταδεχεσθαι το θεον ειναι και τον υιον ωσαυτως
τιμασθαι τωι της θεοτητος ονοματι συν τιθεμενοι, το δε πνευμα πατρι και υιωι
συναριθμουμενον μη κετι και τηι της θεοτητος εννοιαι συμπεριλαμβανεσθαι, αλλ' εκ
του πατρος μεχρι του υιου ισταμενην την της θεοτητος δυναμιν αποκρινειν της
θεικης δοξης την φυσιν του πνευμα τος. ουκουν απολογητεον και ημιν, ως αν οιοι τε
ωμεν, δια βραχεων και προς ταυτην την εννοιαν. Τις ουν ο ημετερος λογος;
παραδιδους ο κυριος την σωτηριον πιστιν τοις μαθητευομενοις τωι λογωι, τωι πατρι
και τωι υιωι συναπτει και το πνευμα το αγιον· το δε συνημμενον απαξ δια παντων
φαμεν την συναφειαν εχειν, ου γαρ εν τινι συντεταγμενον εν ετεροις
αποσχοινιζεται. αλλ' εν τηι ζωοποιωι δυναμει, καθ' ην εκ του φθαρτου βιου εις
αθανασιαν η φυσις ημων μετασκευαζεται, συμπαραληφθεισα η του πνευματος
δυναμις πατρι και υιωι και εν πολλοις ετεροις, οιον εν τηι κατα το αγαθον εννοιαι και
το αγιον τε και αΐδιον, σοφον, ευθες, ηγεμονικον, δυνατον και πανταχου δηλονοτι
το αχωριστον εχει εν πασι τοις προς το κρειττον υπειλημ 3,1.8 μενοις ονομασιν.
ουκουν ηγουμεθα καλως εχειν το εν τοσαυ ταις εννοιαις υψηλαις τε και θεοπρεπεσι
συναπτομενον πατρι και υιωι εν ουδενι διακεκρισθαι νομιζειν. ουδε γαρ οιδαμεν εν
τινι των περι την θειαν φυσιν επινοουμενων ονοματων την κατα το κρειττον και
χειρον διαφοραν, ως ευαγες ειναι οιεσθαι την εν τοις καταδεεστεροις των ονοματων
κοινωνιαν συγχωρουντας τωι πνευματι των υπεραιροντων κρινειν αναξιον. παντα
γαρ τα θεοπρεπη ονοματα τε και νοηματα ομοτιμως εχει προς αλληλα τωι μηδεν περι
την του υποκειμε νου διαφωνειν σημασιαν· ου γαρ επ' αλλο τι υποκειμενον
χειραγωγει την διανοιαν η του αγαθου προσηγορια, εφ' ετερον δε η του σοφου και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

του δυνατου και του δικαιου· αλλ' οσαπερ αν ειπηις ονοματα, εν δια παντων εστι το
ση μαινομενον, καν θεον ειπηις, τον αυτον ενεδειξω, ον δια των λοιπων ονοματων
ενοησας. ει δη παντα τα ονοματα <τα> τηι θειαι φυσει επιλεγομενα ισοδυναμει
αλληλοις κατα την του υπο κειμενου ενδειξιν, αλλα κατ' αλλην εμφασιν επι το αυτο
την διανοιαν οδηγουντα, τις ο λογος την εν τοις αλλοις ονομασι κοινωνιαν προς
πατερα τε και υιον συγχωρουντας τωι πνευματι μονης αλλοτριουν αυτο της
θεοτητος; αναγκη γαρ πασα η και εν τουτωι διδοναι την κοινωνιαν η μηδε την εν
τοις λοιποις 3,1.9 συγχωρειν. ει γαρ εν εκεινοις αξιον, ουδε εν τουτωι παντως
αναξιον· ει δε μικροτερον κατα τον εκεινων λογον εστιν η ωστε του της θεοτητος
ονοματος προς πατερα τε και υιον την κοινωνιαν χωρησαι, ουδε αλλου τινος των
θεοπρεπων ονοματων μετεχειν αξιον.
Θεωρουμενα γαρ και συγκρινομενα προς αλληλα τα ονοματα δια της εν
εκαστοις θεωρουμενης εμφασεως ευρεθησεται μηδεν της του θεου προσηγοριας
ελαττον εχοντα· τεκμηριον δε, οτι τουτωι μεν τωι ονοματι πολλα και των
καταδεεστερων επονομαζεται, μαλλον δε ου φειδεται η θεια γραφη της ομωνυμιας
ταυτης ουδε επι των απεμφαινοντων πραγματων, οταν τα ειδωλα τηι του θεου προσ
ηγοριαι κατονομαζηι. Θεοι γαρ, φησιν, οι ουκ εποιησαν τον ουρα νον και την γην,
αρθητωσαν και υποκατω της γης βληθητω σαν· και Παντες, φησιν, οι θεοι των
εθνων δαιμονια. και η εγγα στριμυθος εν ταις μαντειαις αυτης ψυχαγωγουσα προς
τον Σαουλ τας επιζητουμενας ψυχας, θεους εωρακεναι φησιν. αλλα και ο Βαλααμ
οιωνιστης τις ων και μαντις και δια χειρος τα μαντεια φερων (καθως φησιν η
γραφη) και την εκ δαιμονων διδασκαλιαν δια της οιωνιστικης περιεργιας εαυτωι
κατορ 3,1.10 θωσας, παρα θεου συμβουλευεσθαι υπο της γραφης ιστορειται. και
πολλα τοιαυτα εστι συλλεξαμενον εκ των θειων παρα θεσθαι γραφων οτι το ονομα
τουτο ουδεν παρα τας λοιπας θεοπρεπεις προσηγοριας πρωτευει, οτι (καθως ειρηται)
και επι των απεμφαινοντων ομωνυμως παρα της γραφης λεγεται· το δε του αγιου
ονομα και του αφθαρτου και του ευθεος και του αγαθου ουδαμου κοινοποιουμενον
προς τα μη δεοντα παρα της γραφης εδιδαχθημεν. ουκουν ει εν τοις εξαιρετως επι
μονης της θειας φυσεως ευσεβως λεγομενοις ονομασι κοινωνειν το αγιον πνευμα
προς τον υιον και τον πατερα ουκ αντιλεγουσι, τις ο λογος μονωι τουτωι
κατασκευαζειν ακοινω νητον ειναι, ου μετεχειν εδειχθη κατα τινα ομωνυμον χρησιν
και τα δαιμονια και τα ειδωλα; Ἀλλα λεγουσι φυσεως ενδεικτικην ειναι την προσηγο
ριαν ταυτην, ακοινωνητον δε ειναι προς πατερα και υιον την του πνευματος φυσιν,
και δια τουτο μηδε της κατα το ονομα τουτο κοινωνιας μετεχειν. ουκουν
δειξατωσαν δια τινων το της φυσεως παρηλλαγμενον επεγνωσαν. ει μεν γαρ ην
δυνατον αυτην εφ' εαυτης την θειαν φυσιν θεωρηθηναι και το τε οικειως εχον και
το αλλοτριον δια των φαινομενων ευρειν, ουκ αν παντως εδεηθημεν λογων η
τεκμηριων ετερων προς την του ζητουμενου καταληψιν· επει δε η μεν υψηλοτερα
της των ζητουντων εστι κατανοησεως, εκ δε τεκμηριων τινων 3,1.11 περι των
διαφευγοντων την γνωσιν ημων στοχαστικως αναλογιζομεθα, αναγκη πασα δια των
ενεργειων ημας χειρ αγωγεισθαι προς την της θειας φυσεως ερευναν. ουκουν εαν
ιδωμεν διαφερουσας αλληλων τας ενεργειας τας παρα του πατρος τε και του υιου
και του αγιου πνευματος ενεργου μενας, διαφορους ειναι και τας ενεργουσας φυσεις
εκ της ετεροτητος των ενεργειων στοχαζομεθα. ουδε γαρ ενδεχεται τα διεστωτα
κατα τον της φυσεως λογον προς το των ενεργειων ειδος αλληλοις συνενεχθηναι
(ουτε ψυχει το πυρ ουτε θερμαινει ο κρυσταλλος), αλλα τηι των φυσεων διαφοραι
συνδιαχωριζονται απ' αλληλων και αι παρα τουτων ενεργειαι. εαν δε μιαν
νοησωμεν την ενεργειαν πατρος τε και υιου και πνευματος αγιου εν μηδενι
διαφερουσαν τι η παραλλασσουσαν, αναγκη τηι ταυτοτητι της ενεργειας το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ηνωμενον της φυσεως συλλογιζεσθαι. αγιαζει και ζωοποιει και παρακαλει και παντα
τα τοιαυτα ομοιως ο πατηρ και ο υιος και το πνευμα το αγιον και μηδεις κατ'
εξαιρετον απονεμετω τηι ενεργειαι του πνευματος την αγιαστικην εξουσιαν ακουσας
του σωτηρος εν τωι ευαγγελιωι περι των μαθητων προς τον πατερα λεγοντος· Πατερ,
αγιασον αυτους εν τωι ονοματι σου. 3,1.12 ωσαυτως δε και τα αλλα παντα κατα το
ισον ενεργειται τοις αξιοις παρα του πατρος και του υιου και του αγιου πνευματος,
[πασα χαρις και δυναμις,] η οδηγια, η ζωη, η παρακλησις, η προς το αθανατον
μεταβολη, η εις ελευθεριαν μεταστασις και ει τι αλλο εστιν αγαθον ο μεχρις ημων
καταβαινει. η δε υπερ ημας οικονομια εν τε τηι νοητηι κτισει και εν τηι αισθητηι, ει τι
χρη δια των γινωσκομενων ημιν και περι των υπερ κειμενων στοχαζεσθαι, ουδε
αυτη της του αγιου πνευματος ενεργειας και δυναμεως εξω καθεστηκεν, εκαστου
κατα την ιδιαν αξιαν τε και χρειαν της ωφελειας μεταλαμβανοντος. ει γαρ και
αδηλος τηι αισθησει τηι ημετεραι η περι των ανω της ημετερας φυσεως διαταξις τε και
διοικησις, ομως εκ της ακολουθιας ευλογωτερον αν τις συνθοιτο δια των ημιν
γνωριμων ενεργον ειναι και επ' εκεινων την του πνευματος δυναμιν η απεξενωσθαι
της εν τοις υπερκειμενοις οικονο μιας. ο μεν γαρ εκεινο λεγων ψιλην και
ακατασκευον την βλασφημιαν προβαλλεται, ουδενι λογισμωι κατασκευαζων την
ατοπιαν· ο δε συντιθεμενος και τα υπερ ημας μετα πατρος και υιου τηι δυναμει του
πνευματος οικονομεισθαι, εναργει τεκμηριωι τωι κατα την ιδιαν ζωην επερειδομενος
περι τουτων διισχυριζεται. της γαρ ανθρωπινης φυσεως εκ ψυχης τε και σωματος
συγκεκραμενης, της δε αγγελικης ασωματον την ζωην κεκληρωμενης, ει μεν επι
μονων των 3,1.13 σωματων ενεργον ην το πνευμα το αγιον, η δε ψυχη της παρ'
αυτου χαριτος ανεπιδεκτος ην, ισως αν τις εκ τουτου συνελογισατο–της εν ημιν
νοερας τε και ασωματου φυσεως υπερ την του πνευματος δυναμιν ουσης–μηδε την
αγγελικην ζωην επιδεα της εκεινου χαριτος ειναι. ει δε κατα το προη γουμενον η του
αγιου πνευματος δωρεα της ψυχης χαρις εστι, τωι δε νοερωι τε και αειδει συνηπται
πως προς την αγγελικην τε και ασωματον ζωην η της ψυχης ημων κατασκευη, τις
ουκ αν συνθοιτο των το ακολουθον βλεπειν επισταμενων, οτι πασα νοερα φυσις τηι
του αγιου πνευματος οικονομειται διαταγηι; επειδη γαρ ειρηται Ὅτι δια παντος
βλεπουσι το προσωπον του πατρος μου του εν τοις ουρανοις οι αγγελοι, ουκ εστι δε
αλλως ιδειν την του πατρος υποστασιν μη δια του χαρακτηρος εις αυτην ατενισαντα,
ο δε χαρακτηρ της του πατρος υποστασεως ο μονογενης εστι, τουτωι δε παλιν ουκ αν
τις προσεγγισειε μη τωι αγιωι πνευματι καταυγασθεις την διανοιαν, τι εκ τουτων
αποδεικνυται; οτι ουδε μιας ενεργειας της παρα πατρος ενεργουμενης το αγιον
πνευμα διακεχωρισται. ουκουν η της ενεργειας ταυτοτης επι πατρος τε και υιου και
αγιου πνευματος δεικνυσι σαφως το της φυσεως απαραλλακτον· ωστε, καν φυσιν
σημαινηι το της θεοτητος ονομα, κυριως και τωι αγιωι πνευματι την προσηγοριαν
εφαρμοζεσθαι ταυτην η της ουσιας. κοινοτης συνθησεται.
Ἀλλ' ουκ οιδα πως επι την της φυσεως ενδειξιν την 3,1.14 προσηγοριαν της
θεοτητος φερουσιν οι παντα κατασκευαζοντες, ωσπερ ουκ ακηκοοτες παρα της θειας
γραφης οτι χειροτονητη φυσις ου γινεται· Μωυσης δε των Αιγυπτιων εχειροτονηθη
θεος, ουτω προς αυτον ειποντος του χρηματιζοντος οτι Θεον σε δεδωκα τωι Φαραω.
ουκουν εξουσιας τινος ειτε εποπτικης ειτε ενεργητικης ενδειξιν η προσηγορια φερει,
η δε θεια φυσις εν πασι τοις επινοουμενοις ονομασι, καθο εστι, μενει ασημαντος, ως
ο ημετερος λογος. ευεργετην γαρ και κριτην, αγαθον τε και δικαιον και οσα αλλα
τοιαυτα μαθοντες ενεργειων διαφορας εδιδαχθημεν, του δε ενεργουντος την φυσιν
ουδεν μαλλον δια της των ενεργειων κατανοησεως επιγνωναι δυναμεθα. οταν γαρ
αποδιδωι τις λογον εκαστου τε τουτων των ονοματων και αυτης της φυσεως περι ην
τα ονοματα, ου τον αυτον αμφοτερων αποδιδωσι λογον· ων δε ο λογος ετερος,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

τουτων και η φυσις διαφορος. ουκουν αλλο μεν τι εστιν η ουσια ης ουπω λογος
μηνυτης εξευρεθη, ετερα δε των περι αυτην ονοματων η σημασια εξ ενεργειας τινος
η αξιας ονομαζομενων. το μεν ουν εν ταις ενεργειαις μηδεμιαν ειναι διαφοραν εκ
της των ονοματων κοινωνιας ευρισκομεν, το δε κοινον της φυσεως εναργως
αποδεδεικται δια της των ενεργειων ταυτοτητος 3,1.15 συνισταμενον. ειτε ουν
ενεργειας ονομα η θεοτης, ως μιαν ενεργειαν πατρος και υιου και αγιου πνευματος,
ουτω μιαν φαμεν ειναι την θεοτητα· ειτε κατα τας των πολλων δοξας φυσεως
ενδεικτικον εστι το της θεοτητος ονομα, δια το μηδεμιαν ευρισκειν εν τηι φυσει
παραλλαγην εκ της των ενεργειων ταυτοτητος ουκ απεικοτως μιας θεοτητος την
αγιαν τριαδα διοριζομεθα. ει δε τις αξιας ενδεικτικην ειναι την προσηγοριαν ταυτην
οριζοιτο, ουκ οιδα μεν τινι λογωι προς την τοιαυτην σημασιαν ελκει το ονομα· πλην
επειδη πολλων εστι το τοιουτον λεγοντων ακουειν, ως αν μηδαμοθεν χωραν κατα
της αληθειας η των αντικειμενων ευρισκοι σπουδη, και προς την τοιαυτην υποληψιν
συμπεριενεχθεντες τοις ουτω δοξαζουσι φαμεν οτι, καν αξιαν σημαινηι το ονομα, και
κατα τουτο κυριως τωι αγιωι πνευματι η προσηγορια εφαρμοσθησεται. πασαν μεν γαρ
αξιαν ενδεικνυται της βασιλειας το ονομα, Ὁ δε θεος ημων, φησι, βασιλευς
προαιωνιος. αλλα και του βασιλεως ο υιος ο παντα <τα> του πατρος εχων και αυτος
βασιλευς παρα της αγιας γραφης ανακηρυττεται, το δε πνευμα το αγιον χρισμα του
μονογενους ειναι φησιν η θεια γραφη εκ μεταφορας των τηιδε νενομισμενων την
αξιαν του πνευματος ερμηνευουσα. ως γαρ εν τοις αρχαιοις τοις εις βασιλειαν
παραγομενοις συμβολον ην της αξιας ταυτης το επαγομενον αυτοις χρισμα, ου
γενομενου το απ' εκεινου μεταστασις ην απο της ιδιωτικης ταπεινοτητος επι την της
δυναστειας υπεροχην, και ετερον 3,1.16 μετελαμβανεν ονομα μετα την χρισιν ο της
χαριτος ταυτης ηξιωμενος αντι του κοινου ανθρωπου χριστος κυριου ονομαζομενος·
δια τουτο, ως αν μαλιστα η του αγιου πνευματος αξια τοις ανθρωποις παραδειχθειη,
συμβολον βασιλειας και χρισμα παρα της γραφης ωνομασθη, διδασκομενων ημων
οτι της του μονογενους υιου του θεου δοξης και βασιλειας κοινωνει το πνευμα το
αγιον. ως γαρ εν ανθρωποις ουκ ην παρελθειν εις βασιλειαν μη προκαθηγησαμενου
χρισματος, ουτω την ισην ενδεικνυται δυναμιν εκ μεταφορας των παρ' ημιν
ονοματων ο λογος, οτι ουδε η του υιου βασιλεια διχα της του αγιου πνευματος αξιας
καταλαμβανεται· διο κυριως χριστος λεγεται, της αχωριστου και αδιαστατου προς το
αγιον πνευμα συναφειας του ονοματος τουτου παρεχομενου την ενδειξιν. ει ουν
χριστος μεν ο μονογενης θεος, χρισμα δε το πνευμα το αγιον, η δε του χριστου
προσηγορια την βασιλικην εξουσιαν ενδεικνυται, συμβολον δε της βασιλειας η
χρισις εστιν, αρα κοινωνει και της αξιας το πνευμα το αγιον. ει ουν φασι τινες το της
θεοτητος ονομα του αξιωματος ειναι δηλωτικον, απεφανθη δε κοινωνειν εν τουτωι
το πνευμα το αγιον, αρα το κοινωνουν της αξιας κοινωνησει παντως και του
παραστατικου ταυτης ονοματος.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5


