De mortuis non esse dolendum
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΛΟΓΟΣ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΚΟΙΜΗΘΕΝΤΑΣ
Οι την αναγκαιαν της φυσεως ημων ακολουθιαν εν τοις εξιουσιν απο του
βιου συμφοραν ποιουμενοι και βαρυπεν θουντες επι τοις μεθισταμενοις απο του
τηιδε βιου προς τον νοερον και ασωματον ου μοι δοκουσιν επεσκεφθαι την ζωην
ημων ητις εστιν, αλλα το των πολλων πασχειν, οι δια τινος αλογου συνηθειας το
παρον αυτοις ως καλον αγαπωσιν, οιον δ' αν ειη. καιτοι γε τον λογωι και διανοιαι της
αλογου φυσεως προτεταγμενον προς τουτο μονον την ροπην εχειν προσηκεν, ο τηι
του λογου κρισει καλον τε και αιρετον αναφαινεται, και μη τουτο παντως αιρεισθαι,
οπερ αν αυτοις εκ συνηθειας τινος και ακριτου προσπαθειας ηδυ τε και καταθυμιον
φαινηται. διο μοι δοκει καλως εχειν επινοιαι τινι της προς το συνηθες αυτους
διαθεσεως αποστησαντα μεταγαγειν ως εστι δυνατον επι την αμεινω τε και
πρεπουσαν τοις λελογισμενοις διανοιαν. ουτω γαρ αν εξορισθειη της 9.29
ανθρωπινης ζωης η σπουδαζομενη περι τα παθη τοις πολλοις αλογια. γενοιτο δ' αν
ημιν ακολουθος η του λογου σπουδη προς την υποκειμενην υποθεσιν, ει πρωτον μεν
το αληθως αγαθον οιον εστιν εξετασθειη, επειτα δε το ιδιον της εν σωματι ζωης
θεωρησαιμεν, προς τουτοις δε ει δια συγκρισεως αντιπαρατεθειη τοις παρουσι τα δι'
ελπιδος ημιν αποκειμενα. ουτω γαρ αν προελθοι προς τον σκοπον του λογου η
θεωρια, ωστε μετατεθηναι των πολλων απο του συνηθους επι το καλον την
διανοιαν. επειδη γαρ πασιν ανθρωποις φυσικη τις προς το καλον εγκειται σχεσις και
προς τουτο κινειται πασα προαιρεσις τον του καλου σκοπον πασης της κατα τον βιον
σπουδης προβαλλομενη, τουτου χαριν η περι το οντως καλον ακρισια τα πολλα των
αμαρτανομενων ειωθεν εξεργα ζεσθαι, ως ει γε προδηλον πασιν ην το αληθως
αγαθον, ουκ αν εκεινου ποτε διημαρτομεν ωι φυσις η αγαθοτης εστιν, ουδ' αν
εκουσιως τηι των κακων συνηνεχθημεν πειραι, ειπερ μη επεκεχρωστο τα πραγματα
διεψευσμενηι τινι του καλου φαντασιαι. ουκουν προ παντων τουτο τωι λογωι
κατανοησωμεν τι το αληθως αγαθον, ως αν μη τηι περι τουτου πλανηι σπου δασθειη
ποτε το χειρον αντι του κρειττονος. φημι τοινυν χρηναι καθαπερ ορισμον τινα και
χαρακτηρα του ζητουμενου προυποθεσθαι τωι λογωι, δι' ου γενοιτ' αν ημιν ασφαλης
η του καλου κατανοησις.
Τις ουν ο χαρακτηρ της αληθινης αγαθοτητος; το μη μονον προς τι το
ωφελιμον εχειν μηδε κατα καιρους τινας η 9.30 επωφελες η αχρηστον φαινεσθαι
μηδε τινι μεν ειναι καλον ετερωι δε ου τοιουτον, αλλ' οπερ και εφ' εαυτου κατα την
ιδιαν φυσιν εστι καλον και παντι και παντοτε ωσαυτως εχει. ουτος εστι κατα γε την
εμην κρισιν της του καλου φυσεως ο χαρακτηρ απλανης τε και αδιαψευστος. ο γαρ
μητε πασι μητε παντοτε μητε εφ' εαυτου διχα της εξωθεν περιστασεως εστι καλον,
ουκ αν κυριως εν τηι του καλου κρινοιτο φυσει. διοπερ πολλοι των ανεξεταστως
προσεχοντων τοις ουσιν εν τοις του κοσμου στοιχειοις ειναι το καλον
εφαντασθησαν, ων ουδεν ευροι τις αν διεξεταζων και εφ' εαυτου και παντοτε και
παντι καλον ευρισκομενον. μεμικται γαρ τωι αφ' εκαστου τουτων χρησιμωι και η
προς το εναντιον ενεργεια. οιον το υδωρ σωτηριον μεν τοις εν αυτωι τρεφομενοις
εστιν ολεθριον δε τοις χερσαιοις, ει επικλυσειεν· ωσαυτως δε και ο αηρ τοις μεν εν
αυτωι ζην πεφυκοσιν εστι σωτηριος, τοις δε τον ενυδρον ειληχοσι βιον φθαρτικος
ευρισκεται και ολεθριος, οταν εν αυτωι τι γενηται των υποβρυχιων· ουτω και το πυρ
προς τι χρησιμον ημιν γινομενον φθαρτικον εστιν εν τοις πλειοσι, και αυτον δε τον
ηλιον ευροι τις αν ουτε παντι ουτε παντοτε ουτε κατα παντα καλον τοις μετεχουσιν·
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

εστι γαρ εν οις και σφοδρα γινεται βλαπτικος υπερζεων τε του καθηκοντος μετρου
και ξηραινων εν αμετριαι το υποκειμενον και νοσωδεις αιτιας πολλακις
εξεργαζομενος και τοις εμπαθεστεροις των οφθαλμων προσεπιτριβων την νοσον και
δια της σηψεως των υγρων βλαβερα τε και αηδη τινα ζωογονων εν τηι
κατεφθαρμενηι των υγρων σηπεδονι. ουκουν καθως ειρηται μονον εκ παντων ως
καλον προαιρεισθαι χρη ο 9.31 παντοτε και πασιν ομοιως εν τηι του καλου καθοραται
φυσει αει τοιουτον ον και ου προς τας εξωθεν περιστασεις μετα βαλλομενον. περι
γαρ των αλλων οσα κατα τινα προληψιν αλογωτεραν καλα τοις ανθρωποις δοκει,
περι σωμα τε φημι και τα εξωθεν οιον ισχυς τε και καλλος και γενους λαμπροτης
χρηματα τε και δυναστειαι και περιφανειαι και παντα τα τοιαυτα, ως αυτοθεν πασιν
οντα φανερα σιωπαν οιμαι χρηναι και μη ματην δια των ομολογουμενων οχλον
επεισαγειν τωι λογωι. τις γαρ ουκ οιδε του καλλους τε και της δυναμεως το ωκυμορον
η της δυναστειας το ευμεταπτωτον η της δοξης το ανυποστατον η την ματαιαν προς
τα χρηματα των ανθρωπων προσπαθειαν, παρ' ων δια το ευχρουν τε και το σπανιον
εν ποιαις υλαις το καλον ενομισθη; τουτων δε ουτως ημιν διηρθρωμενων σκεπτεον
αν ειη περι της παρουσης ζωης (ταυτης φημι δη της δια σαρκος ενεργουμενης) ειτε
τοιουτον εστιν ως εν τωι χαρακτηρι του καλου θεωρεισθαι ειτε και ως ετερως εχει. το
γαρ ευρισκομενον περι αυτης υπο του λογου οδηγησει παντως την των
επεσκεμμενων διανοιαν οπως χρη περι την ενθενδε μεταστασιν εχειν. Ἔστι τοινυν η
του σωματος ημων ζωη πληρωσις τε και κενωσις διχοθεν ενεργουμενη, η μεν δια
βρωσεως τε και ποσεως, η δε δια της του αερος ολκης τε και αποποιησεως, ων ανευ η
κατα σαρκα ζωη συστηναι φυσιν ουκ εχει. τοτε γαρ του ζην ο ανθρωπος παυεται,
οταν η των εναντιων τουτων διαδοχη μηκετι διοχληι την φυσιν· ισταται 9.32 γαρ
μετα τουτο καθολου η τοιαυτη ενεργεια ουδενος των εξωθεν εν τοις νεκρωθεισιν
ουτε εισρεοντος ουτε απογινομενου, αλλα προς τα συγγενη στοιχεια του εκ τουτων
συνεστηκοτος σωματος διακριθεντος και αναλυσαντος. ηρεμει το λοιπον δι' ησυχιας
η φυσις τωι οικειωι στοιχειωι προσαναπαυσασα το συγγενες και ομοφυλον, τηι γηι το
γεωδες και τωι αερι το ιδιον και τωι υγρωι το οικειον και τωι θερμωι το καταλληλον.
μηκετι γαρ του ογκου του εκ των ετερογενων συνεστηκοτος βιαιως τε και
κατηναγκασμενως συμπεπλεγμενου, αλλα κατ' εξουσιαν εκαστου των εν ημιν προς
την οικειαν εστιαν επανελθοντος παυεται το απο τουτου η φυσις συνεχουσα βιαιως
εν εαυτηι των αλλοφυλων την συμφυΐαν. ει δε τις και τον υπνον και την εγρηγορσιν
προς το της ζωης ταυτης ειδος μετα των ειρημενων παραλαμβανοι, ουκ εξω της
αληθειας τον λογον ποιησεται. καμνει γαρ και δια τουτων η φυσις αει προς τα
εναντια μεθελκομενη και νυν μεν λυομενη τωι υπνωι παλιν δε τονουμενη δια της
εγρηγορσεως, δι' ων αμφοτερων προς το κενουσθαι και πληρουσθαι παρασκευαζε. ει
τοινυν πληρωσις τε και κενωσις της ζωης ημων εστι το ιδιωμα, καλως αν εχοι τον
προρρηθεντα περι της του καλου κρισεως χαρακτηρα νυν αντεξετασαι τοις της ζωης
ιδιωμασιν, ωστε κατιδειν ειτε το αληθινον εστιν αγαθον η ζωη αυτη ειτε και αλλο
παρα τουτο. οτι μεν ουν καθ' εαυτην η πληρωσις ουκ αν εικοτως εν τηι του καλου
φυσει κριθειη, 9.33 πασι δηλον το τοιουτον εστιν εκ του και το εναντιον αυτηι (λεγω
δε το κενουσθαι) καλον ειναι νομιζεσθαι. επι γαρ των αλληλοις εκ του εναντιου
αντικαθεστηκοτων ουκ εστι δυνατον τον του καλου λογον επισης τοις
αντικαθεστωσιν αρμοζεσθαι, αλλ' ει τουτο καλον ειη κατα την εαυτου φυσιν, το
αντικειμενον αυτωι παντως εσται κακον. αλλα μην ενταυθα επισης παρ' εκατερου
τουτων το χρησιμον η φυσις εχει. ουκ αρα τον του καλου ορισμον δεξασθαι δυνατως
εχει ουτε η πληρωσις ουτε η κενωσις. ουκουν αλλο τι παρα το αγαθον αποδεδεικται
ειναι η πληρωσις. ουτε γαρ παντι ουτε παντοτε ουτε κατα παν ειδος αιρετον ειναι το
τοιουτον παρα παντων ωμολογηται. ου μονον γαρ το εν τοις βλαπτικοις γενεσθαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

τον κορον εστιν ολεθριον, αλλα και το εν τοις καταλληλοις παρελθειν τηι αμετριαι το
χρησιμον κινδυνων πολλακις και διαφθορας αιτιον γινεται. και ει ποτε πληθωρι κης
καταστασεως επιζητουσης την κενωσιν αλλη τις πληθωρα την ουσαν επιφορτισειεν,
σωρεια γινεται κακων το τοιουτον εις ανηκεστα προιουσα παθη. ουκουν ουτε παντι
ουτε παντως αγαθον τι εστιν η πληρωσις, αλλα και προς τι και ποτε και κατα το
ποσον τε και το ποιον το εξ αυτου γινεται χρησιμον. ουτω δ' αν τις ευροι και το εξ
εναντιου νοουμενον (το κατα την κενωσιν λεγω) και κινδυνωδες τοις υπομενουσιν,
ει παρελθοι τηι αμετριαι το χρησιμον, και παλιν ουκ ανονητως γινομενον, ει προς τι
των ωφελουντων συμβαινοι του τε καιρου και του ποσου και του ποιου
συμπαραλαμβανομενου προς το της κενωσεως χρησιμον. επειδη τοινυν ου συμβαινει
προς τον του καλου χαρακτηρα το της ζωης ταυτης ειδος ωι 9.34 βιοτευομεν,
ομολογουμενον αν ειη δια της των ειρημενων ακολουθιας οτι ουδενος αγαθου
χωρισμος εστιν η εκ του τοιουτου βιου μεταστασις. φανερον γαρ οτι το αληθινως και
κυριως και πρωτως αγαθον ουτε κενωσις εστιν ουτε πληρωσις, απερ και ποτε και
προς τι και επι τινων αποδεδει κται χρησιμα, οις ουκ επεστιν ο του αληθως οντος
αγαθου χαρακτηρ.
Ἐπει ουν τωι αληθως αγαθωι προς το μη αληθως αγαθον εστιν η αντιθεσις,
αμεσος δε των δυο τουτων η εναντιωσις, ακολουθον αν ειη τοις χωριζομενοις του
μη αληθως οντος καλου προς το τηι φυσει καλον ενθενδε πιστευειν την μεταστα σιν
γινεσθαι, ο παντοτε και παντι και δια παντων εστιν αγαθον ουτε κατα καιρους ουτε
προς τι ουτε επι τινων ουτε δια τι, αλλ' αει κατα τα αυτα και ωσαυτως εχον. προς
τουτο τοινυν μετεισιν απο της σαρκωδους ζωης η ανθρωπινη ψυχη, αλλην τινα βιου
καταστασιν αντι της παρουσης μετα λαμβανουσα, ην δι' ακριβειας μεν ιδειν ητις εστι
τοις ετι τηι σαρκι συγκεκραμενοις αμηχανον, εκ δε της των κατα τον βιον τουτον
γνωριζομενων υπεξαιρεσεως δυνατον εστι στοχασμον τινα δι' αναλογιας αναλαβειν.
ουκετι γαρ εσται σωματικηι παχυτητι συμπεπλεγμενη ουτε τηι ισοκρατιαι των
αντιστοι χουντων εμβιοτευουσα, ων η ισορροπος προς αλληλα μαχη την συστασιν τε
ημων και την υγιειαν ποιει (ο γαρ πλεονασμος 9.35 των εναντιων τινος και η υφεσις
παθος και αρρωστημα της φυσεως γινεται), εν ηι ουδεν ουτε συστελλεται
κενουμενον ουτε δυσφορει φορτιζομενον, αλλα και των εκ του αερος αηδων εξω
πανταπασι γινεται (κρυους τε λεγω και θαλπους) και παντων των κατα το εναντιον
νοουμενων απηλλαγμενη, εν εκεινοις δε γινομενη, οπου παντων των αναγκαιων
καματων ελευθερα τε και ανετος εστιν η ζωη, ου δια γεωργιας κακοπαθουσα ου τους
διαποντιους υπομενουσα πονους ου δια της εμποριας <τε και> καπηλειας
ασχημονουσα οικοδο μικης τε και υφαντικης και της των βαναυσων τεχνων
ταλαιπωριας κεχωρισμενη Ἤρεμον τινα και ησυχιον διαγει βιον καθως ο Παυλος
φησιν, ουχ ιππομαχουσα ου ναυμαχουσα ου συσταδην δια της πεζικης παραταξεως
συμπλεκομενη ου προς κατασκευην οπλων ασχολουμενη ου φορους εκλεγουσα ου
ταφρους και τειχη κατασκευαζουσα, αλλα παντων των τοιουτων ατελης τις εστι και
ελευθερα μητε εχουσα πραγματα μητε παρεχουσα, εν ηι δουλεια τε και κυριοτης και
πενια και πλουτος ευγενεια τε και δυσγενεια και ιδιωτικη ταπεινο της και
αξιωματικη δυναστεια και πασα τοιαυτη ανωμαλια χωραν ουκ εχει. παραιρειται γαρ
παντων τουτων και των τοιουτων την αναγκην το ανενδεες της ζωης εκεινης και
αυλον, εν ηι το διακρατουν της ψυχης την υποστασιν ου ξηρου τε και υγρου τινος
εστι μετουσια, αλλ' η της θειας φυσεως κατανοησις, αντι δε του εναεριου πνευματος
του 9.36 αληθινου τε και αγιου πνευματος ειναι την κοινωνιαν ουκ αμφιβαλλομεν.
ων η απολαυσις ουκ ενηλλαγμενη καθ' ομοιοτητα του τηιδε βιου δια εξεως και
στερησεως γινεται εισκρινομενη τε και αποποιουμενη, αλλ' αει πληρουμενη και
ουδεποτε περιγραφουσα κορωι την πληρωσιν. αβαρης γαρ η νοερα τρυφη και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

απληρωτος παντοτε ταις επιθυμιαις των μετεχοντων ακορεστως επιπλημμυρουσα.
δια τουτο μακαρια τις εστιν εκεινη η ζωη και ακηρατος μηκετι ταις των αισθητηριων
ηδοναις προς την του καλου κρισιν εμπλανω μενη. τι τοινυν εστι σκυθρωπον εν τωι
πραγματι δι' ο τηι μεταστασει των επιτηδειων επιστυγναζομεν; ει μη τουτο τις αρα
λυπηρον ηγειται οτι προς τον απαθη τε και ανενοχλη τον βιον αυτοις η μεταστασις
γινεται, ος ουτε πληγων οδυνας προσιεται ου πυρος δεδοικεν απειλην ου τα δια
σιδηρου τραυματα ου τας απο σεισμων και ναυαγιων και αιχμαλωσιων συμφορας ου
τας των ωμοβορων θηριων προσβολας ου τα των ερπυστικων τε και ιοβολων κεντρα
και δηγματα, εν ωι ουδεις ουτε εξογκουται τωι τυφωι ουτε πατειται εν ταπεινοτητι
ουτε υπο θρασους εκθηριουται ουτε υπο δειλιας καταπτοειται ουτε τηι οργηι
περιοιδαινει ζεων τωι θυμωι και μαινομενος ουτε κλονειται υπο του φοβου αντισχειν
προς την του κρατουντος ορμην ου δυναμενος, εν ωι φροντις ουκ εστιν, οια των
βασιλεων τα ηθη τινες αι νομοθεσιαι οιοι τον τροπον οι επι των αρχων τεταγμενοι
οια τα διαγραμ 9.37 ματα ποσος ο ετησιος φορος ουτε ει πολλη γεγονεν επομβρια
κατακλυζουσα τηι αμετριαι το γεωργουμενον ουτε ει χαλαζα τας ελπιδας των
γεωπονων ηχρειωσεν ουτε ει αυχμος επικρατησας αποξηραινει παν το φυομενον.
αλλα και των λοιπων του βιου κακων πασαν αδειαν εχει· ορφανιας τε γαρ το
σκυθρωπον ου λυπει την ζωην εκεινην, τα εκ χηρειας κακα χωραν ουκ εχει, αργουσι
δε και αι πολυτροποι του σωματος αρρωστιαι, οι τε κατα των ευημερουντων φθονοι
και αι κατα των δυσπραγουντων υπεροψιαι και παντα τα τοιαυτα της ζωης εκεινης
εξωρισται, ισηγορια δε τις και ισονομια δια πασης ελευθεριας ειρηνικης τωι των
ψυχων δημωι συμπολιτευεται εκεινο εκαστου εχοντος οπερ αν εαυτωι ετοιμασηι εκ
προαιρεσεως. ει δε τι χειρον εκ τινος αβουλιας τινι παρασκευασθειη αντι του κρειτ
τονος, αναιτιος των τοιουτων ο θανατος κατ' εξουσιαν το δοκουν ελομενης της
προαιρεσεως. υπερ τινος ουν δυσ χεραινουσιν οι θρηνουντες τον αποιχομενον; και
μην ει μη πανταπασιν εκαθαρευεν πασης εμπαθους διαθεσεως ο συναποδυσαμενος
την ηδονην τε και την λυπην μετα του σωματος, εκεινος αν δικαιοτερον τους
περιοντας εθρηνησεν, οι ταυτον πασχουσιν τοις εν δεσμωτηριωι διαγουσιν, ους η
προς τα σκυθρωπα συνηθεια και η συντροφια του ζοφου προσηνες τε και αλυπον το
παρον νομιζειν εποιησεν. και 9.38 τυχον κακεινοι τοις της φυλακης εκβαλλομενοις
επιστυγνα ζουσιν αγνοιαι της φαιδροτητος της εκδεχομενης τους απαλλαγεντας του
ζοφου. ει γαρ ᾔδεσαν τα εν υπαιθρωι θεαματα το τε αιθεριον καλλος και το ουρανιον
υψος και τας των φωστηρων αυγας την τε των αστερων χορειαν και <τας> περιοδους
ηλιακας και τον σεληναιον δρομον και την πολυειδη της γης εν τοις βλαστημασιν
ωραν και την ηδειαν της θαλασσης οψιν εν ηλιοειδει τηι αυγηι δι' ηρεμαιου του
πνευματος γλαφυρως επιφρισσουσαν των τε κατα τας πολεις οικοδομηματων τα
καλλη τα τε ιδια και τα δημοσια, δι' ων αι λαμπραι τε και πολυτελεις των πολεων
καλλωπιζονται, ει ταυτα τοινυν ᾔδεσαν και τα τοιαυτα οι εντεχθεντες τωι
δεσμωτηριωι, ουκ αν τους εκ της φυλακης προαγομενους ως αγαθου τινος
χωριζομενους απωλοφυροντο. οπερ ουν εικος τους εξω του δεσμωτηριου περι των
ετι καθειργμενων διανοεισθαι ως ελεεινηι προσταλαιπωρουντων ζωηι, τουτο μοι
δοκουσι και οι της του βιου τουτου φυλακης εξω γενομενοι, ειπερ ολως δυνατον ην
αυτοις δια δακρυων ενδειξασθαι την προς τους κακοπαθουντας συμπαθειαν, θρηνειν
και δακρυειν των εν ταις οδυναις του βιου τουτου παρατεινομενων οτι μη ορωσι τα
υπερκοσμια τε και αυλα καλλη, θρονους τε και αρχας και εξουσιας και κυριοτητας
και στρατιας αγγελικας και 9.39 εκκλησιας οσιων και την ανω πολιν και την
υπερουρανιον των απογεγραμμενων πανηγυριν. το γαρ υπερκειμενον τουτων
καλλος, ο τους καθαρους τηι καρδιαι βλεπειν ο αψευδης απεφηνατο λογος, κρειττον
τε πασης ελπιδος εστι και της εκ στοχασμων εικασιας ανωτερον. ου τουτο δε μονον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

στεναγ μων τε και λυπης αξιον αφ' ημων τοις μεταστασιν αν ενο μισθη, αλλ' οτι
τοσουτων αλγεινων περικειμενων τωι βιωι τοσαυτη τις ενεστηκεν αυτοις η περι τα
μοχθηρα συνδιαθεσις, ωστε ουχ ως αναγκαιαν τινα λειτουργιαν την προσβολην
αυτων φερουσιν, αλλ' οπως αν εις το διηνεκες παραμενοι ταυτα την σπουδην
ποιουνται. η γαρ περι τας δυναστειας τε και πλεονε ξιας και τας απολαυστικας
ταυτας λαιμαργιας επιθυμια και ει τι αλλο τοιουτον σπουδαζεται ων χαριν και οπλα
και πολεμοι και αλληλοφονιαι και πασα η εκουσιως ενεργουμενη ταλαιπωρια και
δολιοτης, ουδεν αλλο η σωρεια τις εστι συμφορων εκ προαιρεσεως μετα σπουδης τε
και προθυμιας επεισαγομενη τωι βιωι. αλλα δακρυων μεν εν τοις κατοιχο μενοις
παθος ουκ εστιν οτι μηδ' αλλο τι παθος, νους δε και πνευμα τυγχανοντες οι σαρκος
απηλλαγμενοι και αιματος τοις τηι παχυτητι του σωματος εγκεχωσμενοις οφθηναι
φυσιν ουκ εχουσιν ουδε νουθετησαι δι' εαυτων τους ανθρωπους αποστηναι της
πεπλανημενης περι των οντων κρισεως. ουκουν ο νους ημιν ο ημετερος αντ'
εκεινων διαλεχθητω και ειπωμεν ως εστι δυνατον εξω των σωματων τηι διανοιαι
γενομενοι και της προς την υλην προσπαθειας την ψυχην αποστησαντες οτι 9.40
"1Ὦ ανθρωπε, πας ο μετεχων της φυσεως, Προσεχε σεαυτωι κατα το Μωυσεως
παραγγελμα και γνωθι σεαυτον ακριβως τις ει, διαστειλας τωι λογισμωι τι μεν
αληθως ει συ, τι δε περι σε καθοραται. μηποτε τα εξω σου βλεπων σεαυτον καθοραν
νομισηις. μαθε παρα του μεγαλου Παυλου του δι' ακριβειας επεσκεμμενου την φυσιν,
ος φησι τον μεν εξωθεν ημων ειναι ανθρωπον τον δε εσωθεν, κακεινου
φθειρομενου τουτον ανακαινιζεσθαι. μη τοινυν το φθειρομενον βλεπων σεαυτον
οιηθηις βλεπειν (εσται μεν γαρ ποτε κακεινο φθορας ελευθερον, οταν εν τηι
παλιγγενεσιαι το θνητον τε και διαλυτον μετασκευασθηι προς το αθανατον τε και
αδιαλυτον, αλλα το γε νυν ρεει και διαπιπτει, και φθειρεται το εξωθεν ημων
προφαινομενον). ουκουν ου προς τουτο χρη βλεπειν, οτι μηδε προς αλλο τι προσηκει
των βλεπομενων οραν ουτως ειποντος του Παυλου οτι Μη σκοπουντων ημων τα
βλεπομενα αλλα τα μη βλεπομενα· τα γαρ βλεπομενα προσκαιρα τα δε μη βλεπομενα
αιωνια, αλλ' επι το αορατον των εν ημιν τρεψαντας την θεωριαν εκεινο πιστευειν
αληθως ειναι ημας, ο διαφευγει την αισθητικην κατανοησιν. Γενωμεθα τοινυν κατα
τον παροιμιωδη λογον Ἑαυτων επιγνωμονες. το γαρ εαυτον γνωναι καθαρσιον των
εκ της αγνοιας πλημμεληματων γινεται. αλλ' ουκ εστι ραιδιον εαυτον κατιδειν τον
γε αληθως εαυτον ιδειν βουλομενον μη τινος επινοιας δυνατον ποιουσης ημιν το
αδυνατον. οπερ γαρ 9.41 επι των σωματικων οφθαλμων η φυσις εποιησεν, οι παντα
τα αλλα βλεποντες εαυτων αθεατοι μενουσιν, τον αυτον τροπον και η ψυχη παντα
τα αλλα διερευνωμενη και τα εξω εαυτης πολυπραγμονουσα και ανιχνευουσα
εαυτην ιδειν αδυνατως εχει. ουκουν οπερ επι των οφθαλμων γινεται τουτο και η
ψυχη μιμησασθω. και γαρ κακεινοι επειδη ουκ εστιν αυτοις εκ φυσεως δυναμις προς
την εαυτων θεωριαν την οπτικην ενεργειαν επαναστρεψαι και εαυτους κατιδειν εν
κατοπτρωι το ειδος τε και το σχημα του ιδιου θεασαμενοι κυκλου δια της εικονος
εαυτους καθορωσιν. ουτως χρη και την ψυχην προς την ιδιαν απιδειν εικονα και
οπερ αν ιδηι εν τωι χαρακτηρι ωι αφωμοιωται, ως ιδιον εαυτης τουτο θεασασθαι. αλλα
μικρον υπαλλαξαι τι προσηκει του υποδειγματος, ινα οικειωθηι τωι λογωι το νοημα·
επι μεν γαρ της εν τωι κατοπτρωι μορφης η εικων προς το αρχετυπον σχηματιζεται,
επι δε του της ψυχης χαρακτηρος το εμπαλιν νενοηκαμεν· κατα γαρ το θειον καλλος
το της ψυχης ειδος απεικονιζεται. ουκουν οταν προς το αρχετυπον εαυτης βλεπηι η
ψυχη, τοτε δι' ακριβειας εαυτην καθοραι.
Τι τοινυν εστι το θειον ωι η ψυχη προσωμοιωται; ου σωμα ου σχημα ουκ ειδος
ου πηλικοτης ουκ αντιτυπια ου βαρος ου τοπος ου χρονος ουκ αλλο τι τοιουτον
ουδεν δι' ων η υλικη κτισις γνωριζεται, αλλα παντων τουτων και των τοιουτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

υφαιρεθεντων νοερον τι και αυλον και αναφες και ασωματον και αδιαστατον χρη
παντως νοειν το λειπομενον. ει τοινυν τοιουτος ο χαρακτηρ του αρχετυπου
καταλαμβανε, ακολουθον παντως κατα το ειδος εκεινο μεμορφωμενην 9.42 την
ψυχην δια των αυτων χαρακτηρων επιγνωσθηναι, ωστε και ταυτην αυλον τε ειναι
και αειδη και νοεραν και ασω ματον. Λογισωμεθα τοινυν ποτε μαλλον τωι αρχετυπωι
καλλει προσεγγιζει η ανθρωπινη φυσις, εν τωι δια σαρκος ζην η οταν εξω ταυτης
γενωμεθα. αλλα παντι δηλον το τοιουτον εστιν, οτι ωσπερ η σαρξ υλωδης ουσα τηι
υλικηι ταυτηι ζωηι προσωικειωται, ουτω και η ψυχη τοτε μετεχει της νοερας και αΰλου
ζωης, οταν την περιεχουσαν αυτην υλην αποτιναξη. τι ουν εν τουτοις συμφορας
εστιν αξιον; ει μεν γαρ σωμα ην το αληθως αγαθον, δυσχεραινειν ημας εδει προς την
της σαρκος αλλοτριωσιν ως εκπιπτοντων ημων εκεινου συναπο βαλλομενης παντως
μετα του σωματος και της προς το αγαθον οικειοτητος. επειδη δε νοερον τε και
ασωματον το υπερ πασαν εννοιαν αγαθον ου κατ' εικονα γεγοναμεν, ακολουθον αν
ειη πεπεισθαι, οταν δια του θανατου προς το ασωματον μεταβαινωμεν, προσεγγιζειν
εκεινηι τηι φυσει η πασης σωματικης παχυμερειας κεχωρισται, και οιον τι
προσωπειον ειδεχθες την σαρκωδη περιβολην εκδυομενους εις το οικειον επανιεναι
καλλος, εν ωι κατ' αρχας εμορφωθημεν κατ' εικονα του αρχετυπου γενομενοι. η δε
τοιαυτη διανοια ευφροσυνης ου κατηφειας γενοιτ' αν τοις λεγομενοις υποθεσις, οτι
την αναγκαιαν ταυτην λειτουργιαν αποπληρωσας ο ανθρωπος ουκετι εν αλλοτριοις
ζηι αποδους μεν εκαστωι των στοιχειων το ιδιον ο παρ' αυτων ηρανισατο, εις δε την
οικειαν αυτωι και κατα φυσιν επανελθων εστιαν την καθαραν και ασωματον. ξενη
γαρ τις εστιν οντως και αλλοδαπης τηι 9.43 ασωματωι φυσει η του σωματος υλη, ηι
κατ' αναγκην ο νους εν τηι ζωηι ταυτηι συμπεπλεγμενος ενταλαιπωρει τωι αλλοφυλωι
βιωι συνδιαιτωμενος. της γαρ των στοιχειων προς αλληλα συμπλοκης ωσπερ τινων
αλλογλωσσων τε και απεξενωμενων τοις ηθεσιν ανθρωπων εκ διαφορων εθνων ενα
δημον ανα πληρουντων βεβιασμενη τε και ασυμφωνος γινεται η κοινωνια, εκαστου
προς το συγγενες και οικειον υπο της ιδιας φυσεως αφελκομενου. ο δε νους ο
τουτοις εγκεκραμενος ασυνθετος ων εν απληι τε και μονοειδει τηι φυσει εν ξενοις και
αλλοτριοις ζηι ασυμφυλος ων τωι περιεχοντι αυτον εκ των στοιχειων δημωι, ος τηι
πολυμερειαι τηι σωματικηι δι' αναγκης τινος ενσπειραμενος την εαυτου φυσιν
βιαζεται τοις αλλοφυλοις ενουμενος. των δε στοιχειων προς την απ' αλληλων
διαλυσιν φυσικως επι το συγγενες τε και οικειον αφελκομενων ανιαται κατ'
αναγκην λυομενης τε και σχιζομενης της συμφυΐας η αισθησις· συνανιαται δε τηι
αισθησει το διανοητι κον της ψυχης προς το αει λυπουν εκ συνηθειας
επικλινομενον. τοτε ουν ο νους δυσφορων τε και ανιωμενος παυεται, οταν εξω
γενηται της μαχης της εν τηι συμπλοκηι των αντιστοι χουντων συνισταμενης.
επειδαν γαρ η το ψυχρον ηττηθηι του θερμου κατισχυσαντος η το εμπαλιν φυγηι τον
πλεονασμον της ψυξεως η θερμοτης, τωι τε ξηρωι δια της επικρατησεως το υγρον
υποχωρησηι η διαλυθηι του ξηρου το παγιον εν τωι πλεονασμωι της υγροτητος–τοτε
του εν ημιν πολεμου δια του θανατου λυθεντος ειρηνην ο νους αγει καταλιπων 9.44
το της μαχης μεταιχμιον, το σωμα λεγω, και της των στοιχειων προς αλληλα
παραταξεως εξω γενομενος καθ' εαυτον ζηι πεπονηκυιαν εν τηι του σωματος
συμπλοκηι την ισχυν εαυτου δι' ησυχιας αναλαμβανων."2 Ταυτα τοινυν και τα
τοιαυτα τοις εν τωι σωματι ζωσιν ο νους διαλεγεται μονονουχι φωνην αφιεις οτι
"1Ὦ ανθρωποι, ουτε εν οις εστε ακριβως οιδατε, και εις οτι μεταχωρησετε ουπω
επιστασθε. το μεν γαρ παρον οιον τηι φυσει εστιν, ουπω εξευρειν ο λογος δεδυνηται,
αλλα προς μονην την του ζην συνηθειαν βλεπει μη δυναμενος γνωναι, τις η του
σωματος φυσις τις η των αισθησεων δυναμις τις η των οργανικων μελων διασκευη
τις η των σπλαγχνων οικονομια τις η αυτοκινητος των νευρων ενεργεια πως των εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ημιν το μεν εις οστεου πηγνυται φυσιν, το δε εις την φωτοειδη του οφθαλμου αυγην
ουσιουται πως εκ της αυτης τροφης και του αυτου ποματος το μεν εις τριχας
λεπτυνεται, το δε εις ονυχας τοις ακροις των δακτυλων επιπλατυνεται η πως αει το
εγκαρδιον αναφλεγεται πυρ δια των αρτηριων εφ' απαν το σωμα διαφερομενον η
πως το πινομενον, επειδαν εν τωι ηπατι γενηται, μεταβαλλει και το ειδος και την
ποιοτητα δια τινος αλλοιωσεως αυτοματως εξαιματουμενον. ων απαντων η γνωσις
μεχρι του παροντος εστιν απορρητος, ως αγνοειν ημας την ζωην εν ηι βιοτευομεν.
τον δε της αισθησεως κεχωρισμενον βιον οι τηι αισθησει συζωντες αδυνατουσι
καθολου θεασασθαι. πως γαρ αν τις δι' αισθησεως ιδοι το εξω της αισθησεως;
αμφοτερων τοινυν των βιων ομοιως αγνοουμενων, τουτου μεν δια το προς μονον το
φαινομενον 9.45 βλεπειν ημας, εκεινου δε δια το μη καθικνεισθαι την αισθησιν, τι
πεπονθατε, ω ανθρωποι, τουτου μεν ως αγαθου περιεχο μενοι καιτοι αγνοουμενου,
εκεινον δε δεδοικοτες και φριττον τες ως χαλεπον και φοβου αξιον δι' ουδεν αλλο η
δια τουτο μονον οτι αγνοειται οιον εστι; καιτοι πολλα και αλλα και των κατ'
αισθησιν ημιν προφαινομενων και αγνοουμενων ου δεδοικαμεν. τις γαρ η φυσις των
κατ' ουρανον φαινομενων η τι το περιαγον των πολων εξ εναντιου την κινησιν η τι
το ερειδον την της γης παγιοτητα, πως δε η ρευστη των υδατων φυσις αει γινεται εκ
της γης και ου δαπαναται η γη και αλλα τοιαυτα πολλα ουτε εγνωκαμεν ουτε φοβων
αξιαν την αγνοιαν κρινομεν. αλλα και αυτην την παντα νουν υπερ βαινουσαν φυσιν
την θειαν τε και μακαριαν και ακαταληπτον οτι μεν εστι πεπιστευκαμεν, εν τινι δε
αυτης το ειναι καταλαμβανεται ουπω τις ευρεθη δια στοχασμου κατανοησις, και
ομως αγαπωμεν το αγνοουμενον εξ ολης καρδιας τε και ψυχης και δυναμεως το
καταληφθηναι τοις λογισμοις ου δυναμενον. δια τι τοινυν επι μονου του μετα την
ζωην ταυτην εκδεχομενου ημας βιου ο αλογος ουτος συνισταται φοβος δια μονην
την αγνοιαν δεδοικοτων ημων ο ουκ οιδαμεν, καθαπερ επι των νηπιων γινεται των
προς τας ανυποστατους υπονοιας δειματουμενων; ο γαρ προς την αληθειαν των
οντων εθελων βλεπειν πρωτον εν περινοιαι του πραγματος γινεται, ειτα οιον εστι
κατα την φυσιν επιλογιζεται ειτε τι χρηστον και ευπροσιτον ειτε χαλεπον τι και
αποτροπαιον· 9.46 το δε αδηλον καθολου και αγνοουμενον πως αν τις των νουν
εχοντων χαλεπον ειναι κρινοι την της συνηθειας αναχωρησιν μονην ως πυρος τινος
η θηριου προσβολην υποπτευων; καιτοι παιδευομεθα δια του βιου σαφως μη
παντοτε προς την συνηθειαν βλεπειν, αλλα προς το καλον ταις επιθυμιαις αει
μετατιθεσθαι. ουτε γαρ δια παντος εν εμβρυωι τοις πλασσομενοις εστιν η ζωη, αλλ'
εως αν εν τοις σπλαγχνοις ωσιν, ηδειαν αυτοις και καταλληλον η φυσις ποιει την εν
τηι νηδυι ζωην, ουτε επειδαν εξω γενωνται, τηι θηληι δια παντος παραμενουσιν, αλλ'
εφ' οσον τωι ατελει της ηλικιας καλον το τοιουτον εστι και καταλληλον. μετα τουτο
δε προς αλλην ακολουθιαν βιου μετερχονται ουδεν υπο της συνηθειας τωι μαζωι
συμπαραμενειν αναπειθομενοι· ειτα μετα την νηπιωδη καταστασιν αλλα των
μειρακιων και αλλα των παρηλικεστερων επιτηδευματα γινεται, προς α μεταβαινει
δι' ακολουθιας ο ανθρωπος αλυπως συμ μεταβαλλων ταις ηλικιαις και την
συνηθειαν.
ωσπερ τοινυν, ει φωνη τις ην τωι εντρεφομενωι τηι μητρυαι νηδυι,
ηγανακτησεν αν δια γεννησεως των σπλαγχνων εξοι κιζομενον και δεινα πασχειν
εβοα της καταθυμιου διαγωγης αποσπωμενον, (οπερ δη και ποιει τηι πρωτηι αναπνοηι
συνεκβαλλον αμα τηι γεννησει το δακρυον ωσπερ αγανακτουν τε και οδυρομενον επι
τωι χωρισμωι της συνηθους ζωης) ουτω μοι δοκουσιν οι προς την μεταβολην του
παροντος δυσχεραινοντες βιου το των εμβρυων πασχειν εν τωι δια παντος εθελειν
τωι χωριωι της υλικης ταυτης αηδιας εμβιο 9.47 τευειν. επειδαν γαρ η ωδις του
θανατου προς ετερον βιον τους ανθρωπους μαιευηται, αυτοι μεν οταν εις το φως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

εκεινο προελθωσιν και του καθαρου σπασωσι πνευματος, τηι πειραι γινωσκουσιν
οσον εστι της ζωης εκεινης προς την νυν το διαφορον, οι δε υπολειφθεντες τωι υγρωι
τουτωι και πλαδωντι βιωι εμβρυα οντες ατεχνως και ουκ ανθρωποι ταλανιζουσι τον
προεξελθοντα της περιεχουσης ημας συνοχης ως αγαθου τινος εξω γενομενον, ουκ
ειδοτες οτι εκεινωι καθ' ομοιοτητα του τεχθεντος βρεφους ανοιγεται μεν ο
οφθαλμος, οταν εξω του νυν συνεχοντος γενηται (νοειν δε χρη παντως τον
οφθαλμον της ψυχης ωι διοραι την των οντων αληθειαν), ανοιγεται δε το ακουστικον
αισθητηριον, δι' ου των αρρητων επακουει ρηματων α ουκ εξον ανθρωπωι λαλησαι
καθως φησιν ο αποστολος, ανοιγεται δε το στομα και ελκει το καθαρον τε και αυλον
πνευμα, δι' ου τονουται προς την νοητην φωνην και τον αληθινον λογον, οταν κατα
μιχθηι τωι ηχωι των εορταζοντων εν τωι των αγιων χορωι· ουτω δε και γευσεως
αξιουται θειας, δι' ης γινωσκει κατα την ψαλμωιδιαν, Ὅτι χρηστος ο κυριος, και δια
της οσφραντι κης ενεργειας της του Χριστου ευωδιας αντιλαμβανεται, και την
απτικην προσλαμβανει δυναμιν εφαπτομενη της αληθειας η ψυχη και ψηλαφωσα
τον λογον κατα την Ἰωαννου μαρτυριαν. ει ταυτα τοινυν και τα τοιαυτα μετα τον
δια του θανατου τοκον τοις ανθρωποις αποκειται, τι βουλεται το πενθος και η
σκυθρωποτης και η κατηφεια; νυν ημιν ο προς την των πραγματων φυσιν βλεπων
αποκρινεσθω, ει 9.48 προτιμοτερον οιεται το τοις σωματικοις αισθητηριοις περι την
του καλου κρισιν διαπλανασθαι του γυμνωι τωι της ψυχης οφθαλμωι προς αυτην την
των πραγματων βλεπειν αληθειαν. ενταυθα γαρ αναγκη τις επεστι τηι ψυχηι
αλλοτριαι κρισει δουλευειν εν τηι περι του καλου υπονοιαι. επειδη γαρ η τελεια της
ψυχης δυναμις αχωρητος εστιν ετι τωι νηπιαζοντι σωματι, η δε των αισθητηριων
ενεργεια ευθυς τελεια τωι βρεφει συναποτικτεται, τουτου χαριν προλαμβανεται υπο
της αισθησεως η διανοια εν τηι του καλου κρισει και το τοις αισθητηριοις φανεν ηδη
και νομισθεν ειναι καλον και δια συνηθειας προειλημμενον αβασανιστως δεχεται η
ψυχη, εκεινο καλον ειναι πεισθεισα οπερ αν προλαβουσα προσμαρτυρησηι η
αισθησις, εν χρωμασι τισι και χυμοις και τοις τοιουτοις ληροις το καλον θεωρουσα.
ων μηκετι προφαινομενων μετα την εκ του σωματος εξοδον αναγκη πασα το
αληθως αγαθον τηι ψυχηι φανηναι, προς ο κατα φυσιν ωικειωται. ουτε γαρ προς το
ευχρουν ετι η οψις δελεασθησεται του οφθαλμου τουτου μηκετι οντος ουτε προς
αλλο τι των καταγλυκαινοντων τα αισθητηρια η ροπη της προαιρεσεως εσται πασης
σωματικης αισθησεως αποσβεσθεισης, μονης δε της νοερας ενεργειας αΰλως τε και
ασωματως του νοητου καλλους εφαπτομενης ακωλυτως η φυσις το ιδιον
αποληψεται αγαθον, ο μητε χρωμα μητε σχημα μητε διαστασις μητε πηλικοτης
εστιν, αλλ' ο πασαν στοχαστικην εικασιαν παρερχεται.
Τι ουν ισως ερει τις δυσχεραινων προς την παρουσαν ζωην; ινα τι το σωμα
και αντι τινος ημιν, ειπερ αμεινων ο 9.49 χωρις τουτου βιος απεδειχθη τωι λογωι;
προς ον ερουμεν οτι ου μικρον εστι ουδε το εκ τουτων κερδος τοις δυναμενοις εις
πασαν βλεπειν την οικονομιαν της φυσεως. μακαριος μεν γαρ οντως εκεινος των
αγγελων ο βιος ο μηδεν του σωματικου προσδεομενος βαρους. ου μην ουδε ουτος
ασυντελης ως προς εκεινον εστιν· οδος γαρ προς το ελπιζομενον ο παρων γινεται
βιος, καθαπερ επι των βλαστηματων εστιν ιδειν, εφ' ων ο καρπος απο του ανθους
αρξαμενος δι' αυτου προεισιν εις το γενεσθαι καρπος καν μη καρπος ηι το ανθος.
αλλα και τα ληια των σπερματων εκφυομενα ουκ ευθυς εν τωι σταχυι φαινεται, αλλα
χορτος το πρωτον γινεται βλαστημα, ειτα απο τουτου καλαμη συνισταται
περιφθαρεντος του χορτου και ουτω τηι κεφαληι του ασταχυος ο καρπος
εμπεπαινεται. πλην ουκ αιτιαται την αναγκαιαν ταυτην περιοδον τε και ακολουθιαν
ο γεωπονος δια τι λεγων προ του καρπου το ανθος, η υπερ τινος ο εκ του σπερματος
προανατελλων χορτος, ει γε και το ανθος απορρεει και ο χορτος ματην ξηραινεται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

προς ουδεν συντελων τηι ανθρωπινηι τροφηι· οιδεν γαρ ο προς την θαυματοποιΐαν
βλεπων της φυσεως οτι ουκ αν αλλως εκ των σπερματων τε και βλαστηματων ο
καρπος τελειωθειη μη της τεχνικης ταυτης ακολουθιας οδοποιουσης αυτου την
τελειωσιν. ου γαρ επειδη προς απολαυσιν ημετεραν ο προεκβαλλομενος εκ των
σπερματων χορτος αχρηστως εχει, δια τουτο περιττον τε και παρελκον εστι το
γινομενον. ο μεν γαρ της τροφης χρηιζων προς την εαυτου χρειαν οραι, ο δε της
φυσεως λογος ου προς αλλο τι βλεπει, αλλ' οπως αν προαγαγοι την καρπογονιαν δια
της τεταγμενης ακολουθιας επι το τελειον. διο πρωτον 9.50 πολυμερως δια ριζων τωι
υποκειμενωι εμφυεται, δι' ων ελκει την καταλληλον εαυτωι δια της ικμαδος τροφην,
ειτα χορτον βλαστανει [δια την εκ του αερος βλαβην προκαλυμμα της ριζης την
ποαν ποιουμενος] οπερ καρπος μεν ουκ εστι συνεργια δε τις και οδος γινεται της του
καρπου τελειωσεως πρωτον μεν εκκαθαιρων δι' εαυτου την εγκειμενην τωι σπερματι
δυναμιν (οιον τι περιττωμα του καρπου τον χορτον προαποσκευαζομενης της
φυσεως), ειτα σκεπασμα γινεται τηι ριζηι προς τας εκ του αερος βλαβας τας δια
κρυους τε και θαλπους εγγινομενας. ευτονωτερον δε ηδη δια βαθους εν ταις ριζαις
υποσκευασθεντος του σπερματος τοτε του χορτου λοιπον αμεληθεντος δια το μηκετι
δεισθαι την ριζαν του προκαλυμματος προς την της καλαμης αναδρομην πασα
συνδιδοται δυναμις μηχανικηι τινι σοφιαι την αυλοειδη κατασκευην φιλοτεχνουσης
της φυσεως, ης ευθυτενης μεν η βλαστη χιτωσιν επαλληλοις εν κυκλωι διειλημμενη·
χρη γαρ τουτοις υγραν ουσαν και ατονον την καλαμην παρα την πρωτην
εντρεφεσθαι τοις δια μεσου συνδεσμοις ασφα λειας χαριν υπεζωσμενην. ει δε προς
το συμμετρον αναδραμοι μηκος, τοτε κομαι η καλαμη του τελευταιου χιτωνος αφ'
εαυτου τον σταχυν προδειξαντος, ος εις πολλους αθερας τριχοειδως διαιρουμενος
κρυπτει τον κοκκον τον κατα την βασιν των αθερων τοις ελυτροις υποτρεφομενον.
ει τοινυν ουτε προς τας ριζας των σπερματων ο γεωργος δυσχεραινει ουτε προς τον
προεκβαλλομενον εκ του σπερματος χορτον 9.51 ουτε εις τους αθερας του σταχυος,
αλλ' εν εκαστωι τουτων ενθεωρει τινα χρειαν αναγκαιαν, δι' ης τεχνικως η φυσις
οδευουσα προαγει τον καρπον εις τελειωσιν δια της των αχρειων αποποιησεως την
γονιμον εκκαθαιρουσα δυναμιν, ωρα και σοι μη δυσχεραινειν δια των αναγκαιων
οδων προιουσης ημων της φυσεως επι το ιδιον τελος αλλ' ηγεισθαι κατα την εν τοις
σπερμασιν αναλογιαν το αει παρον προς τι παντως χρησιμως τε και αναγκαιως
εχειν, ου μην τουτο ειναι ου χαριν εις γενεσιν ηλθομεν. ου γαρ επι το εμβρυον
γενεσθαι παρα του δημιουργησαντος ημας υπεστημεν ουδε προς τον βρεφωδη βιον ο
σκοπος της φυσεως βλεπει ουδε προς τας εφεξης ηλικιας οραι ας αει δια της
αλλοιωσεως μετενδυεται τωι χρονωι το ειδος συνεξαλλασσουσα, ουδε προς την
επιγινο μενην δια του θανατου λυσιν τωι σωματι, αλλα παντα ταυτα και τα τοιαυτα
της οδου δι' ης πορευομεθα, μερη εστιν. ο δε σκοπος και το περας της δια τουτων
πορειας η προς το αρχαιον αποκαταστασις, οπερ ουδεν ετερον η η προς το θειον
εστιν ομοιωσις. και ωσπερ επι της κατα τον σταχυν εικονος αναγκαιος μεν εφανη τωι
λογωι της φυσεως και ο προεκβαλλομενος χορτος, ου μην δε δι' εκεινον εστιν η
γεωργια ουδε χιτωνες και αθερες και καλαμη και υποζωματα προκεινται τηι της
γεωργιας σπουδηι αλλ' ο τροφιμος καρπος ο δια τουτων προιων εις τελειωσιν, ουτω
και της ζωης το μεν προσδοκωμενον περας μακαριοτης εστιν, τα δε οσα περι το σωμα
νυν καθοραται, θανατος και γηρας και νεοτης και νηπιοτης και η εν εμβρυωι
διαπλασις, παντα ταυτα οιον τινες χορτοι και αθερες και καλαμοι οδος και
ακολουθια 9.52 και δυναμις της ελπιζομενης εστι τελειωσεως. προς ην βλεπων εαν
ευφρονηις, ουτε απεχθως εξεις προς ταυτα ουτε μην εμπαθως τε και επιθυμητικως
διατεθησηι ως η χωριζο μενος αυτων ανιασθαι η αυτομολειν προς τον θανατον.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

Ει δε χρη προσθειναι και τουτο τωι λογωι, ουκ αχρηστον ισως εστιν, καν εξω
της ακολουθιας ειναι δοκηι, οτι εμμελεται τωι θανατωι δια παντος η φυσις και
συμπεφυκε δια του χρονου προιουσηι τηι ζωηι παντως ο θανατος. προς γαρ το μελλον
εκ του παρωιχηκοτος της ζωης παντοτε κινουμενης και ουδεποτε προς το κατοπιν
αναλυουσης θανατος εστι το παντοτε τηι ζωτικηι ενεργειαι συνημμενως επομενον. εν
γαρ τωι παρωιχηκοτι του χρονου παυεται παντως πασα κινησις ζωτικη και ενεργεια.
επει ουν ιδιον εστι θανατου το απρακτον τε και ανενεργητον, τουτο δε κατοπιν αει
τηι ζωτικηι ενεργειαι παντως εφεπεται, ουκ εξω της αληθειας εστι το συμπεπλεχθαι τηι
ζωηι ταυτηι τον θανατον λεγειν. και αλλως δ' αν τις ευροι το τοιουτον νοημα δια της
αληθειας ημιν κρατυνομενον αυτης της πειρας μαρτυρουσης τωι δογματι οτι ουχ ο
αυτος εστι τωι χθιζωι ο σημερον ανθρωπος κατα το υλικως υποκειμενον, αλλα τι
παντως αυτου δια παντος νεκρουται και οζει και διαφθειρεται και εκβαλλεται
καθαπερ οικιας τινος της του σωματος λεγω κατασκευης, την νεκρωδη δυσωδιαν
εκφερουσης της φυσεως και τηι γηι παραδιδουσης το ηδη της ζωτικης δυναμεως εξω
γενομενον. διο κατα την του μεγαλου φωνην Παυλου Καθ' ημεραν αποθνησκομεν
ουχ οι αυτοι δια παντος εν τωι αυτωι διαμενοντες 9.53 οικωι του σωματος αλλ'
εκαστοτε αλλοι εξ αλλου γινομενοι, δια προσθηκης τε και αποποιησεως ως προς
καινον σωμα δια παντος αλλοιουμενοι. τι ουν ξενιζομεθα προς τον θανατον, ου
απεδειχθη μελετη διηνεκης και γυμνασιον η δια σαρκος ουσα ζωη; καν τον υπνον
ειπηις και την εγρηγορσιν, αλλην θανατου λεγεις προς την ζωην συμπλοκην
κατασβεννυμενης εν τοις καθευδουσι της αισθησεως και παλιν της εγρηγορσεως
ενεργουσης ημιν εν εαυτηι την ελπιζομενην αναστασιν. Ἀλλ' ουπω το προκειμενον
ημιν εσαφηνισθη δια των ειρημενων του επεισοδιου νοηματος προς ετεραν θεωριαν
παραγαγοντος τον λογον. παλιν τοινυν το προτεθεν αναλαβω μεν οτι ουκ αχρηστως
προς την προσδοκωμενην των αγαθων ελπιδα ουδε η του σωματος φυσις εχει. ει μεν
γαρ ημεν οπερ εξ αρχης εγενομεθα, ουκ αν παντως του δερματινου χιτωνος
προσεδεηθημεν επιλαμπουσης ημιν της προς το θειον ομοιωσεως. ο δε θειος
χαρακτηρ ο επιφαινομενος ημιν το κατ' αρχας ου ποια σχηματος τινος η χρωματος
ην ιδιοτης, αλλ' οις το θειον θεωρειται καλλος τοιουτοις εκαλλωπιζετο και ο
ανθρωπος δι' απαθειας τε και μακα ριοτητος και αφθαρσιας την εν τωι αρχετυπωι
χαριν απομιμου μενος. επειδη δε δι' απατης του εχθρου της ζωης ημων προς το
κτηνωδες και αλογον εκουσιως την ροπην εσχεν ο ανθρω πος, το μεν ακοντας
αποστησαι του χειρονος και προς το κρειττον αναγκαστικως μεταθειναι τοις μεν
ανεξεταστοις χρησιμον ισως δοκει, τωι δε πλαστηι της φυσεως αλυσιτελες εφανη και
αδικον την του μεγιστου των αγαθων ζημιαν δια 9.54 της τοιαυτης οικονομιας
εμποιησαι τηι φυσει. επειδη γαρ θεοειδης ο ανθρωπος εγενετο και μακαριος τωι
αυτεξουσιωι τετιμημενος (το γαρ αυτοκρατες τε και αδεσποτον ιδιον εστι της θειας
μακαριοτητος), το δι' αναγκης αυτον επι τι μεταχθηναι βιαιως αφαιρεσις του
αξιωματος ην. ει γαρ εκουσιως την ανθρωπινην φυσιν κατα την αυτεξουσιον
κινησιν επι τι των ου δεοντων ορμησασαν βιαιως τε και κατ ηναγκασμενως των
αρεσαντων απεστησεν, αφαιρεσις αν ην του προεχοντος αγαθου το γινομενον και
της ισοθεου τιμης αποστερησις. (ισοθεον γαρ εστι το αυτεξουσιον.) ως αν ουν και η
εξουσια μενοι τηι φυσει και το κακον απογε νοιτο, ταυτην ευρεν η σοφια του θεου
την επινοιαν το εασαι τον ανθρωπον εν οις εβουληθη γενεσθαι, ινα γευσαμενος των
κακων ων επεθυμησεν και τηι πειραι μαθων οια ανθ' οιων ηλλαξατο, παλινδρομησηι
δια της επιθυμιας εκουσιως προς την πρωτην μακαριοτητα απαν το εμπαθες τε και
αλογον ωσπερ τι αχθος αποσκευασας της φυσεως ητοι κατα την παρουσαν ζωην δια
προσοχης τε και φιλοσοφιας εκκαθαρθεις η μετα την ενθενδε μεταστασιν δια της του
καθαρσιου πυρος χωνειας. ωσπερ γαρ ει τις ιατρικος ων και πασαν επιστημην των τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

σωτηριων και των δηλητηριων εκ τεχνης εχων συμβου λευων τωι μειρακιωι τα
δεοντα μη δυνηθειη δια συμβουλης κωλυσαι τον ατελη κατα την ηλικιαν τε και την
φρονησιν επι θυμητικως προς τινα φθοροποιον καρπον η ποαν διατεθεντα, εχων δε
παντοιαν των αλεξιφαρμακων παρασκευην επιτρε 9.55 ψειε τωι παιδι μετασχειν των
βλαπτοντων, εφ' ωιτε δια της των αλγεινων πειρας το χρησιμον της πατρυας
συμβουλης μαθοντα και εν επιθυμιαι της υγιειας γενομενον παλιν δια των
αλεξητηριων επαναγαγηι προς ευεξιαν τον παιδα ης δια της ατοπου των δηλητηριων
επιθυμιας εξεπεσεν, ουτως ο γλυκυς τε και αγαθος της φυσεως ημων πατηρ ο ειδως
και δι' ων σωιζομεθα και δι' ων απολλυμεθα, εγνωρισε μεν τωι ανθρωπωι το
δηλητηριον και το μη μετασχειν συνεβουλευσεν, κρατησασης δε της επιθυμιας του
χειρονος ουκ ηπορησε των αγαθων αντιφαρμακων, δι' ων επαναγαγηι παλιν προς
την εξ αρχης ευεξιαν τον ανθρωπον. την γαρ υλικην ταυτην ηδονην προ της
ψυχικης ευφροσυνης του ανθρωπου προελο μενου συντρεχειν μεν πως εδοξεν αυτωι
τηι ορμηι δια του δερματινου χιτωνος, ον δια την προς το χειρον αυτωι ροπην
περιεθηκεν, δι' ου της αλογου φυσεως [επεμιχθη τωι ανθρωπωι] τα ιδιωματα [ων των
αλογων ζυων] της λογικης φυσεως ενδυμα κατεσκευασθη τηι σοφιαι του δια των
εναντιων οικονομουντος τα κρειττονα· παντα γαρ φερων εν εαυτωι τα ιδιωματα ο
δερματινος εκεινος χιτων οσα ειχε περιεχων την αλογον φυσιν, ηδονην τε και
θυμον και γαστριμαργιαν και απληστιαν και τα ομοια, οδον διδωσι τηι ανθρωπινηι
προαιρεσει της καθ' εκατερον ροπης εις αρετην τε και κακιαν υλη γινομενος. τουτοις
γαρ εμβιοτευων κατα τον τηιδε βιον ο ανθρωπος τηι αυτεξουσιωι κινησει ει μεν
διακρινοι του αλογου το ιδιον και προς εαυτον βλεποι δια της αστειοτερας ζωης,
καθαρσιον της εμμιχθεισης κακιας τον παροντα βιον 9.56 ποιησεται, κρατων δια του
λογου της αλογιας· ει δε προς την αλογον των παθηματων ροπην επικλιθειη τωι των
αλογων δερματι συνεργωι χρησαμενος προς τα παθη, αλλως μετα ταυτα βουλευσεται
προς το κρειττον μετα την εκ του σωματος εξοδον γνους της αρετης το προς την
κακιαν διαφορον εν τωι μη δυνασθαι μετασχειν της θειοτητος μη του καθαρσιου
πυρος τον εμμιχθεντα τηι ψυχηι ρυπον αποκαθαραντος.
Ταυτα εστιν α την του σωματος χρειαν αναγκαιαν ημιν εποιησεν, δι' ου το τε
αυτεξουσιον συζεται και η προς το αγαθον παλιν επανοδος ου κωλυεται· αλλα τηι
περιοδικηι ταυτηι ακολουθιαι δια του εκουσιου γινεται ημιν η προς το κρειττον ροπη
των μεν εντευθεν ηδη δια της εν σαρκι ζωης τον πνευματικον εν απαθειαι
κατορθουντων βιον, οιους γεγενησθαι τους πατριαρχας τε και τους προφητας
ακουομεν και τους συν αυτοις τε και μετ' εκεινους δι' αρετης τε και φιλοσοφιας
αναδραμοντας επι το τελειον (μαθητας λεγω και αποστολους και μαρτυρας και
παντας τους την εναρετον ζωην προ του υλικου τετιμηκοτας βιου, οι καν ελαττους
ωσι τωι αριθμωι του πληθους των προς το χειρον απορρεοντων, ουδεν ηττον το
δυνατον ειναι δια σαρκος την αρετην κατορθω σαι μαρτυρουνται), των δε λοιπων
δια της εις υστερον αγωγης εν τωι καθαρσιωι πυρι αποβαλλοντων την προς την υλην
προσπαθειαν και προς την εξ αρχης αποκληρωθεισαν 9.57 τηι φυσει χαριν δια της
των αγαθων επιθυμιας εκουσιως επανιοντων. ου γαρ εις αει παραμενει των
αλλοτριων η επιθυμια τηι φυσει, διοτι πλησμιον εκαστωι και προσκορες εστι το μη
ιδιον ου μη κατ' αρχας εσχεν εν εαυτηι την κοινωνιαν η φυσις, μονον δε το συγγενες
και ομοφυλον ποθεινον και ερασμιον εις αει διαμενει, εως αν εφ' εαυτης η φυσις
απαρατρεπτος μενηι. ει δε τινα εκτροπην παθοι δια μοχθηρας προαιρεσεως, τοτε αυτηι
των αλλοτριων η επιθυμια εγγινεται, ων η απολαυσις ηδυνει ουχι την φυσιν αλλα
το παθος της φυσεως, εκχωρησαντος δε του παθους και η των παρα φυσιν επιθυμια
συνανεχωρησεν και γινεται παλιν αυτηι το οικειον ποθεινον και καταλληλον. τουτο
δε εστι το καθαρον τε και αυλον και ασωματον, οπερ ιδιον της υπερκει μενης των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

παντων θεοτητος ειπων τις ουχ αμαρτησεται. ως γαρ τοις σωματικοις οφθαλμοις
ρευματος τινος δριμυτερου το οπτικον πνευμα θολωσαντος ιδιον ο ζοφος γινεται δια
την της παχυτητος προς το σκοτος συγγενειαν, ει δε δαπανη θειη δια τινος θεραπειας
το διοχλησαν τωι πνευματι, παλιν το φως οικειον και καταλληλον γινεται τωι
καθαρωι τε και αυγοειδει της κορης καταμιγνυμενον, τον αυτον τροπον επειδη
ρευματος τινος δικην δι' απατης του αντικειμενου επερρυη τωι οπτικωι της ψυχης η
κακια, εκουσιως προς τον σκοτεινον βιον ο λογισμος επεκλιθη δια του παθους
οικειωθεις τωι ζοφωι (Πας γαρ ο τα φαυλα πρασσων μισει το φως καθως φησιν η θεια
φωνη), εκδαπανηθεντος δε του κακου εκ των οντων και εις το μη ον αυθις
μεταχωρησαντος παλιν μεθ' ηδονης αναβλεπει προς το φως η φυσις του
επιθολουντος το καθαρον της ψυχης εκχωρησαντος. 9.58 Ματαιον τοινυν δεδεικται
δια των ειρημενων το δυσμενως προς την της σαρκος εχειν φυσιν· ου γαρ ταυτης
ηρτηται των κακων η αιτια (η γαρ αν κατα παντων επισης εσχε το κρατος των τον
σωματικον ειληχοτων βιον), αλλ' επειδη των επ' αρετηι μνημονευομενων εκαστος
και εν σαρκι ην και εν κακιαι ουκ ην, φανερον δια τουτων εστιν οτι ου το σωμα των
παθηματων αιτιον αλλ' η προαιρεσις η δημιουργουσα τα παθη. το μεν γαρ σωμα
καταλληλως τηι ιδιαι κινειται φυσει, δι' ων συντηρειται προς την εαυτου συστασιν
και διαμονην προς ταυτα ταις ιδιαις ορμαις διοικου μενον. οιον τι λεγω· βρωσεως
εστιν αυτωι χρεια και ποσεως ωστε το διαπνευσθεν της δυναμεως παλιν
αντεισαχθηναι τωι λειποντι. προς τουτο κινειται η ορεξις. παλιν δια της των
γινομενων διαδοχης θνητη ουσα η του σωματος φυσις αθανατιζεται. δια τουτο και
προς ταυτην την ορμην επιτη δειως εχει. ετι προς τουτοις γυμνον του εκ των τριχων
σκεπασματος το σωμα πεποιηται, ου χαριν της εξωθεν περιβολης εδεηθημεν. αλλα
και προς φλογμον τε και κρυος και επομβριαν αντισχειν ου δυναμενοι την εκ των
οικων σκεπην επεζητησαμεν. ταυτα και τα τοιαυτα ο μεν λελογισμενως προς την
χρειαν βλεπων δεχεται τουτων εκαστον απραγμονως ορον της ορεξεως τον σκοπον
της χρειας ποιουμενος· οικον ιματιον συζυγιαν τροφην, δι' εκαστου τουτων
θεραπευων το ενδεον της φυσεως. ο δε των ηδονων υπηρετης οδους παθηματων τας
αναγκαιας χρειας εποιησεν αντι μεν της τροφης την τρυφην επιζητων, αντι δε της
περιβολης τον καλλωπισμον προαιρουμενος, αντι δε της των οικων χρειας 9.59 την
πολυτελειαν, αντι δε της παιδοποιΐας προς τας παρανο μους τε και απηγορευμενας
ηδονας βλεπων. δια τουτο η τε πλεονεξια πλατειαις ταις πυλαις τηι ανθρωπινηι ζωηι
εισεκω μασεν, και η μαλακια και ο τυφος και η χαυνοτης και η πολυειδης ασωτια και
τα τοιαυτα ωσπερ τινες οζοι και ξη ραδες των αναγκαιων χρειων παρεβλαστησαν
δια το παρελθειν τους της χρειας ορους την ορεξιν και τοις επ' ουδενι χρησιμωι
σπουδαζομενοις επιπλατυνεσθαι. τι γαρ κοινον εχει προς το της τροφης χρησιμον ο
διαγλυφος αργυρος χρυσωι και λιθοις επανθιζομενος; η τινος χαριν επεδεηθη το
ιματιον του χρυσου νηματος και της ευανθους πορφυριδος και της υφαν τικης
ζωγραφιας, δι' ης πολεμοι και θηρες και τα τοιαυτα τοις χιτωσι τε και τοις
επενδυμασι παρα των υφαινοντων ενζωγραφουνται, οις συμμαχουσα η της
πλεονεξιας ενεφυη νοσος; ινα γαρ επιτυχωσι της προς ταυτα παρασκευης και
δυναμεως, τας των επιθυμουμενων υλας παρα της πλεονεξιας ποριζονται. η δε
πλεονεξια τηι απληστιαι την εισοδον ηνοιξεν, ητις εστι κατα τον Σολομωνα ο
τετρημενος πιθος αει τοις επαντλουσι λειπων και κενος ευρισκομενος. ουκουν ου το
σωμα τας των κακων αφορμας αλλ' η προαιρεσις εμποιει τον σκοπον της χρειας εις
την των ατοπων επιθυμιαν εκτρεπουσα.
Μη τοινυν κακιζεσθω παρα των απερισκεπτων το σωμα, ωι μετα ταυτα δια
της παλιγγενεσιας μεταστοιχειωθεντι προς το θειοτερον η ψυχη καλλωπισεται τα
περιττα τε και 9.60 αχρηστα ως προς την απολαυσιν της μελλουσης ζωης του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

θανατου αποκαθαραντος. ου γαρ προς α νυν επιτηδειως εχει τα αυτα και εν τωι μετα
ταυτα χρησιμευσει βιωι, αλλ' οικεια και καταλληλος εσται τηι απολαυσει της ζωης
εκεινης η του σωματος ημων παρασκευη αρμοδιως προς την των αγαθων μετουσιαν
διατεθεισα. οιον τι λεγω (κρειττον γαρ υποδειγματι των γνωριμων τινι
διασαφηνισαι το νοημα)· η του σιδηρου βωλος χρησιμευει τηι χαλκευτικηι τεχνηι και
ακατεργαστος ακμων γενομενη του τεχνιτευοντος. αλλ' οταν δεηι προς τι
λεπτοτερον μετεργασθηναι τον σιδηρον, τοτε δι' επιμελειας την βωλον του πυρος
εκκαθαραντος απαν αποτιθεται το γεωδες και αχρηστον, ο δη σκωριαν οι τεχνιται
της εργασιας ταυτης κατονομαζουσι, και ουτως ο ποτε ακμων λεπτουργηθεις η
θωραξ η αλλο τι των λεπτων κατασκευασματων εγενετο του τοιουτου περιττωματος
εκκαθαρθεις δια της χωνειας, οπερ εως οτε ακμων ην ουκ ενομιζετο προς την τοτε
χρειαν ειναι περιττωμα. συνετελει γαρ τι και η σκωρια προς τον ογκον του σιδηρου
εγκαταμεμιγ μενη τηι βωλωι. ει δη νενοηται ημιν το υποδειγμα, μετακτεον ηδη προς
το προκειμενον νοημα την εν τωι υποδειγματι θεωρη θεισαν διανοιαν. τι ουν εστι
τουτο; πολλας εχει νυν σκωριωδεις ποιοτητας η του σωματος φυσις, αι κατα μεν την
παρουσαν ζωην προς τι χρησιμον συντελουσιν, αχρηστως δε πανταπασι και
αλλοτριως εχουσι προς την μετα ταυτα προσδοκωμενην 9.61 μακαριοτητα. οπερ ουν
εν τωι πυρι περι τον σιδηρον γινεται το αχρηστον απαν της χωνειας αποποιουσης,
τουτο δια του θανατου κατορθουται τωι σωματι παντος περιττωματος
αποποιουμενου δια της εν τηι νεκροτητι λυσεως. φανερα μεν ουν εστι παντως τοις
επεσκεμμενοις ποια ταυτα εστιν ων αποκαθαιρεται το σωμα εις υστερον, απερ ει μη
παρειη κατα την παρουσαν ζωην ζημια γινεται του βιου τουτου. Πλην αλλα και παρ'
ημων σαφηνειας χαριν δι' ολιγων ειρησεται· εστω καθ' υποθεσιν αντι μεν της βωλου
η ορεξις η φυσικως επι παντων ενεργουμενη, αντι δε της σκωριας ταυτα προς α νυν
τας ορμας εχει η ορεξις· ηδοναι και πλουτοι και φιλοδοξιαι και δυναστειαι και θυμοι
και τυφοι και τα τοιαυτα. τουτων απαντων και των τοιουτων καθαρσιον ακριβες ο
θανατος γινεται· ων γυμνωθεισα τε και καθαρθεισα παντων η ορεξις προς το μονον
ορεκτον τε και επιθυμητον και ερασμιον τηι ενεργειαι τραπησεται ουκ αποσβεσασα
καθολου τας εγκειμενας φυσικως ημιν επι τα τοιαυτα ορμας αλλα προς την αυλον
των αγαθων μετουσιαν μεταποιησασα. εκει γαρ ο ερως του αληθινου καλλους ο
απαυστος, εκει η επαινετη των της σοφιας θησαυρων πλεονεξια και η καλη τε και
αγαθη φιλοδοξια η τηι κοινωνιαι της του θεου βασιλειας κατορθουμενη και το καλον
παθος της απληστιας <το> ουδεποτε κορωι των υπερκειμενων προς τον αγαθον
<ανιον> ποθον επικοπτομενον. ουκουν μαθων οτι τοις καθηκουσι χρονοις ο του
παντος τεχνιτης την του σωματος βωλον εις οπλον ευδοκιας μεταχαλκευσει
Θωρακα δικαιοσυνης καθως φησιν ο αποστολος και Μαχαιραν πνευματος και
Περικεφαλαιαν 9.62 ελπιδος και πασαν την του θεου Πανοπλιαν κατεργασαμενος,
αγαπα το ιδιον σωμα κατα τον του αποστολου νομον, ος φησιν οτι Ουδεις το εαυτου
σωμα εμισησεν. Το σωμα δε το κεκαθαρμενον αγαπασθαι χρη, ου την αποποιουμενην
σκωριαν. αληθες γαρ εστιν ως φησιν η θεια φωνη Ὅτι εαν η επιγειος ημων οικια του
σκηνους καταλυθηι, τοτε αυτην ευρησομεν οικοδομην εκ θεου γενομενην οικιαν
αχειροποιητον αιωνιον εν τοις ουρανοις, αξιαν του ειναι αυτην θεου Κατοικητηριον
εν πνευματι. και μοι μηδεις χαρακτηρα και σχημα και ειδος υπογραφετω της
αχειροποιη του εκεινης οικιας καθ' ομοιοτητα των νυν επιφαινομενων ημιν
χαρακτηρων και διακρινοντων ημας απ' αλληλων τοις ιδιωμασιν. ου γαρ μονης της
αναστασεως ημιν παρα των θειων λογιων κεκηρυγμενης αλλα και το δειν
αλλαγηναι τους ανακαινισθεντας δια της αναστασεως της θειας διεγγυω μενης
γραφης, αναγκη πασα κεκρυφθαι πανταπασι και αγνοεισθαι προς ο τι αλλαγησομεθα
τωι μηδεν υποδειγμα των ελπιζομενων εν τωι νυν καθορασθαι βιωι. νυν μεν γαρ παν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

το παχυ και στερεμνιον εκ φυσεως εχει την επι το κατω φοραν, τοτε δε προς το
ανωφερες η μεταποιησις του σωματος γινεται ουτως ειποντος του λογου οτι μετα το
αλλαγηναι την φυσιν εν πασι τοις αναβεβιωκοσι δια της αναστασεως Ἁρπαγησομεθα
εν νεφελαις εις απαντησιν του κυριου εις αερα και ουτως παντοτε συν κυριωι
εσομεθα. ει τοινυν επι των αλλαγεντων το βαρος ου παραμενει τωι σωματι, αλλα
συμμε τεωροπορουσι τηι ασωματωι φυσει οι προς την θειοτεραν μετα στοιχειωθεντες
καταστασιν, παντως οτι και τα λοιπα των 9.63 ιδιωματων του σωματος προς τι των
θεωτερων συμμετατιθε· το χρωμα το σχημα η περιγραφη και τα καθ' εκαστον παντα.
τουτου χαριν ουδεμιαν αναγκην ορωμεν τοις αλλαγεισι δια της αναστασεως
ενθεωρεισθαι την τοιαυτην διαφοραν ην νυν δια την των επιγινομενων ακολουθιαν
αναγκαιως εσχεν η φυσις (ουτε μην οτι ουκ εσται σαφως εστιν αποφη νασθαι
αγνοουντων ημων εις ο τι ταυτα δια της αλλαγης μεταβησεται), αλλ' οτι μεν γενος
εσται των παντων εν, οταν εν σωμα Χριστου οι παντες γενωμεθα τωι ενι χαρακτηρι
μεμορφωμενοι, ουκ αμφιβαλλομεν πασι κατα το ισον της θειας εικονος
επιλαμπουσης, τι δε ημιν αντι των τοιουτων ιδιωματων εν τηι αλλαγηι της φυσεως
προσγενησεται, κρειττον ειναι πασης στοχαστικης εννοιας αποφαινομεθα. ως δ' αν
μη καθ' ολου αγυμναστος ημιν ο περι τουτου λογος κατα λειφθειη, τουτο φαμεν οτι
εις ουδεν ετερον της κατα το αρρεν και θηλυ διαφορας συνεργουσης τηι φυσει πλην
της παιδοποιΐας ταχα τινα στοχασμον εστιν αναλαβειν της επηγγελμενης του θεου
των αγαθων ευλογιας επαξιον εν τωι περι τουτου λογωι, οτι εις την εκεινου του
τοκου υπηρεσιαν μεταβησεται η γεννητικη της φυσεως δυναμις, ου μετεσχεν ο μεγας
Ἠσαΐας ειπων οτι Ἀπο του φοβου σου, κυριε, εν γαστρι ελαβομεν και ωδινησαμεν
και ετεκομεν· πνευμα σωτηριας σου εκυησαμεν επι της γης. ει γαρ αγαθος ο τοιουτος
τοκος και σωτηριας αιτια γινεται η τεκνογονια καθως φησιν ο αποστολος, ουδεποτε
το πνευμα της σωτηριας γεννων τις παυεται ο απαξ δια του τοιουτου τοκου τον
πληθυσμον των αγαθων εαυτωι τεκνωσαμενος. αλλα καν τον 9.64 χαρακτηρα τις
λεγηι ωι μεμορφωμεθα, παλιν ημιν εν τηι αναβιωσει τον αυτον συμπαρεσεσθαι, ουδε
προς τουτο προχειρος ημων εστιν η διανοια ουτως η ετερως εχειν υπονοησαι. ειτε
γαρ επι του αυτου λεγοι τις ειδους την αναβιωσιν εσεσθαι, εις πολλην αμηχανιαν
εκπεσειται ο λογος δια το μη τον αυτον εαυτωι κατα το ειδος του χαρακτη ρος
παντοτε διαμενειν τον ανθρωπον υπο τε των ηλικιων και των παθηματων αλλοτε
προς αλλο ειδος μεταπλασσομενον. αλλως γαρ μορφουται το νηπιον και το
μειρακιον, αλλως ο παις ο ανηρ ο μεσηλιξ ο παρηλιξ ο γηραιος ο πρεσβυς· ουδεν
τουτων ωσαυτως εχει προς το ετερον. αλλα και ο τωι ικτερωι κατιωθεις και ο
εξωιδηκως τωι υδερωι ο τε ξηρανθεις εν τηκεδονι και ο πολυσαρκησας εκ τινος
δυσκρασιας, ο καταχολος ο αιματωδης ο φλεγματιας εκαστου τουτων προς την
επικρατουσαν δυσκρασιαν συμμορφουμενου ουτε παραμενειν ταυτα μετα το
αναβιωναι καλως εχει λογισασθαι της αλλαγης παντα μετασκευαζουσης προς το
θειοτερον ου τε οιον ημιν επανθησει το ειδος ευκολον εστιν αναλογισασθαι των κατ'
ελπιδα ημιν προκειμενων αγαθων υπερ οφθαλμον και ακοην και διανοιαν ειναι
πεπιστευμενων. η ταχα γνω ριστικον ειδος εκαστου την ποιαν ιδιοτητα των ηθων
ειπων τις ου του παντος αμαρτησεται. καθαπερ γαρ νυν η κατα τι παραλλαγη των εν
ημιν στοιχειων τας των χαρακτηρων εν εκαστωι διαφορας εξεργαζεται κατα
πλεονασμον η ελαττω σιν των αντιστοιχουντων τινος σχηματιζομενου τε και
χρωννυμενου του κατα την μορφην ιδιωματος, ουτω μοι 9.65 δοκει τα ειδοποιουντα
τοτε την εκαστου μορφην ου ταυτα τα στοιχεια γινεσθαι αλλα τα της κακιας η της
αρετης ιδιωματα, ων η ποια προς αλληλα μιξις η ουτως η ετερως το ειδος
παρασκευαζει, χαρακτηριζεσθαι, οιον δη τι σχεδον και επι του παροντος γινεται
βιου, οταν η εξωθεν του προσωπου διαθεσις την εν τωι κρυπτωι της ψυχης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

καταμηνυηι διαθεσιν, οθεν ραιδιως επιγινωσκομεν τον τε τηι λυπηι κρατου μενον και
τον τωι θυμωι διανεστηκοτα και τον εν επιθυμιαι λυομενον και εκ του εναντιου τον
φαιδρον τον αοργητον τον τωι σεμνωι χαρακτηρι της σωφροσυνης καλλωπιζομενον.
ωσπερ τοινυν κατα την ενεστωσαν ζωην μορφη γινεται η ποια διαθεσις της καρδιας
και προς το εγκειμενον παθος το του ανθρωπου ειδος απεικονιζεται, ουτω μοι δοκει
προς το θειοτερον υπαλλαγεισης της φυσεως ειδοποιεισθαι δια του ηθους ο
ανθρωπος ουκ αλλο τι ων και αλλο φαινομενος, αλλ' οπερ εστι τουτο και
γινωσκομενος ως ο σωφρων ο δικαιος ο πραος ο καθαρος ο αγαπητικος ο φιλοθεος,
και παλιν εν τουτοις η ο παντα εχων τα αγαθα η ο ενι μονωι κοσμουμενος η ο εν τοις
πλειοσιν ευρισκομενος η ο εν τωιδε μεν ελαττουμενος πλεονεκτων δε κατα το
ετερον. εκ τουτων γαρ και των τοιουτων, των τε κατα το κρειττον και των κατα το
εναντιον επιθεωρουμενων ιδιωματων, οιον εις διαφορους ιδεας οι καθ' εκαστον απ'
αλληλων μεριζονται, εως αν του εσχατου εχθρου καταργηθεντος ως φησιν ο 9.66
αποστολος και της κακιας καθολου παντων των οντων εξοικισθεισης εν το θεοειδες
καλλος επαστραψηι τοις πασιν, ωι κατ' αρχας εμορφωθημεν. τουτο δε εστι φως και
καθαροτης και αφθαρσια και ζωη και αληθεια και τα τοιαυτα, [ουδε γαρ απεικος
εστιν ημερας τεκνα και φωτος ειναι τε και φαινεσθαι] φωτος δε και καθαροτητος και
αφθαρσιας ουδεμια παραλλαγη ουδε διαφορα προς το ομογενες ευρεθησεται, αλλα
μια χαρις επιλαμψει τοις πασιν, οταν υιοι φωτος γενομενοι λαμψωσιν ως ο ηλιος
κατα την αψευδη του κυριου φωνην. αλλα και το παντας εσεσθαι τετελειωμενους
εις το εν κατα την επαγγελιαν του θεου λογου της αυτης εχεται διανοιας τωι μιαν και
την αυτην τοις πασιν επιφανησεσθαι χαριν, ως την αυτην ευφροσυνην εκαστον τωι
πελας αντι χαριζεσθαι, δι' ου εκαστος και ευφραινεται του ετερου το καλλος βλεπων
και αντευφραινει μηδεμιας κακιας μετα μορφουσης το ειδος εις ειδεχθη χαρακτηρα.
Ταυτα ημιν ο νους ο ημετερος αντι των κατοιχομενων διειλεκται τας φωνας
εκεινων ως δυνατον ημιν υποκρινομενος. ημεις δε τηι του μεγαλου Παυλου φωνηι
την προς τους βαρυπενθουντας συμβουλην περιγραψωμεν οτι Ου θελω υμας
αγνοειν, αδελφοι, περι των κεκοιμημενων, ινα μη λυπησθε ως και οι λοιποι οι μη
εχοντες ελπιδα.
Ει ουν τι μεμαθηκαμεν σπουδης αξιον περι των κεκοιμη μενων δι' ων ημιν ο
λογος τα περι τουτων εφιλοσοφησε, μηκετι την δυσγενη ταυτην και ανδραποδωδη
λυπην 9.67 παραδεξωμεθα, αλλ' ει χρη και λυπεισθαι, εκεινην ελωμεθα την λυπην
την επαινετην και εναρετον. ως γαρ της ηδονης το μεν εστι κτηνωδες και αλογον το
δε καθαρον τε και αυλον, ουτω και το αντικειμενον τηι ηδονηι προς κακιαν και
αρετην διαστελλεται. εστιν ουν τι και πενθους ειδος μακαρι ζομενον και προς κτησιν
αρετης ουκ αποβλητον, οπερ εναντιως εχει προς την αλογον ταυτην και
ανδραποδωδη κατηφειαν. ο μεν γαρ εν ταυτηι γενομενος εαυτου μετα ταυτα δια μετα
μελειας καθαψεται ως εξω του καθεστωτος παρενεχθεις, οτε του παθους ηττων
εγενετο. το δε μακαριζομενον πενθος αμεταμελητον και ανεπαισχυντον εχει την
σκυθρωποτητα τοις δι' αυτου τον εν αρετηι κατορθουσι βιον. πενθει γαρ ως αληθως ο
εν συναισθησει των αγαθων εκεινων γενομενος ων αποπεπτωκεν, αντιπαραθεις την
επικηρον ταυτην και ρυπωσαν ζωην τηι ακηρατωι εκεινηι μακαριοτητι, ης εν εξουσιαι
ην πριν τηι εξουσιαι εις κακον αποχρησασθαι, και οσωι πλεον επι τωι τοιουτωι βιωι
βαρυνει το πενθος, τοσουτωι μαλλον επιταχυνει εαυτωι την των ποθουμενων
αγαθων κτησιν. η γαρ της του καλου ζημιας συναισθησις της περι το ποθουμενον
σπουδης υπεκκαυμα γινεται. ουκουν επειδηπερ εστιν και σωτηριον τι πενθος καθως
ο λογος υπεδειξεν, ακουσατε, οι προς το της λυπης παθος ευκολως καταφερομενοι,
οτι ου κωλυομεν την λυπην, αλλ' αντι της κατεγνωσμενης την αγαθην
συμβουλευομεν. μη λυπεισθε τοινυν την του κοσμου λυπην την κατεργαζομενην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

τον θανατον, καθως φησιν ο αποστολος, αλλα την κατα θεον, ης το περας η της
ψυχης εστι σωτηρια. το γαρ εικηι και ματην τοις κεκοιμημενοις επιχεομενον δακρυον
ταχα και κατακρισεως αιτιον 9.68 γινεται τωι κακως οικονομουντι το χρησιμον. ει
γαρ επι τουτωι την λυπηραν ταυτην διαθεσιν ενετεκτηνατο τηι φυσει ο παντα εν
σοφιαι ποιησας εφ' ωιτε καθαρσιον μεν αυτην ειναι της προκατασχουσης κακιας
εφοδιον δε της των ελπιζομενων αγαθων μετουσιας, ταχα ο ματην και ανωφελως
εκχεων το δακρυον διαβληθησεται τωι ιδιωι δεσποτηι κατα τον ευαγγελικον λογον ως
κακος οικονομος διασπειρων αχρηστως τον πιστευθεντα πλουτον. παν γαρ το επ'
αγαθωι χρησιμευον πλουτος εστι τοις τιμιοις των κειμηλιων εναριθμουμενος. ου
θελω ουν υμας αγνοειν, αδελφοι, περι των κεκοιμημενων ταυτα α μεμαθηκαμεν, και
ει τι αλλο προς τουτοις παρα του πνευματος του αγιου τοις τελειοτεροις
αποκαλυπτεται μαθημα, Ἵνα μη λυπησθε ως και οι λοποι οι μη εχοντες ελπιδα.
μονων γαρ εστι των απιστων το τωι παροντι βιωι τας του ζην ελπιδας περιοριζειν, και
δια τουτο συμφορας αξιον ποιουνται τον θανατον, οτι αυτοις το πιστευομενον παρ'
ημιν ουκ ελπιζεται. ημεις δε τωι μεγαλωι εγγυητηι της εκ νεκρων αναστασεως
πεπιστευκοτες αυτωι τωι δεσποτηι πασης της κτισεως, ος δια τουτο και απεθανεν και
ανεστη, ινα τωι εργωι τον περι της αναστασεως λογον πιστωσηται, αναμφιβολως
εχομεν των αγαθων την ελπιδα, ης παρουσης η επι τοις κατοιχομενοις λυπη χωραν
ουχ εξει. ο δε θεος ημων και κυριος Ἰησους Χριστος ο παρακαλων τους ταπεινους
παρακαλεσει υμων τας καρδιας και στηριξει εις την εαυτου αγαπην δια των
οικτιρμων αυτου. [οτι] αυτωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16


