De pythonissa ad Theodosium episcopum
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ∆ΙΑ ΤΗΝ ΕΓΓΑΣΤΡΙΜΥΘΟΝ
ΠΡΟΣ ΘΕΟ∆ΟΣΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ
Ὁ ειπων τοις εαυτου μαθηταις Ζητειτε και ευρησετε, δωσει παντως και την
προς το ευρειν δυναμιν τοις φιλομαθως κατα την εντολην του κυριου
διερευνωμενοις και αναζητουσι τα κεκρυμμενα μυστηρια· αψευδης γαρ ο
επαγγειλαμενος, υπερ την αιτησιν επιδαψιλευομενος τηι μεγαλοδωρεαι των
χαρισματων. ουκουν Προσεχε τηι αναγνωσει, τεκνον Τιμοθεε· πρεπειν γαρ οιμαι τηι
του μεγαλου Παυλου φωνηι προς την σην αγαθοτητα χρησασθαι και ∆ωηι σοι κυριος
συνεσιν εν πασιν, ωστε σε πλουτισθηναι Ἐν παντι λογωι και πασηι γνωσει. νυν δε
περι ων επεταξας· οσαπερ αν ο κυριος υποβαληι, δι' ολιγων υπηρετησασθαι σου τηι
προθυμιαι καλως εχειν εδοκιμασα, ως αν δια τουτων μαθοις οτι χρη δι' αγαπης
αλληλοις δουλευειν ημας εν τωι ποιειν τα αλληλων θεληματα.
Πρωτον τοινυν επειδη και των λοιπων ην κεφαλαιων προ τεταγμενον το
περι του Σαμουηλ επιζητουμενον νοημα, δια 102 βραχεων ως εστι δυνατον θεου
διδοντος εκθησομαι. ηρεσε τισι των προ ημων αληθη νομισαι της γοητιδος εκεινης
την επι του Σαμουηλ ψυχαγωγιαν και τινα λογον τοιουτον εις συν ηγοριαν της
υποληψεως αυτων ταυτης παρεσχοντο, οτι λυπου μενου του Σαμουηλ επι τηι
αποβοληι του Σαουλ και παντοτε τουτο τωι κυριωι προσφεροντος το "ο τι θελεις, την
εκ των εγγαστριμυθων γινομενην γοητειαν επι απατηι των ανθρω πων εξεκαθαρεν
εκ του λαου Σαουλ," και δια τουτο δυσανασχετουντος του προφητου επι τωι μη
θελησαι τον κυριον διαλλαγηναι τωι αποβλητωι, συγχωρησαι φασι τον θεον
αναχθηναι την του προφητου ψυχην δια της τοιαυτης μαγγανειας, ινα ιδηι ο
Σαμουηλ, οτι ψευδη υπερ αυτου τωι θεωι προετεινετο, λεγων αυτον πολεμιον ειναι
ταις εγγαστριμυθοις τον τηνικαυτα δια της αυτων γοητειας την ανοδον της ψυχης
αυτου μαντευσαντα. εγω δε προς το ευαγ γελικον χασμα βλεπων, ο δια μεσου των
κακων τε και αγαθων εστηριχθαι φησιν ο πατριαρχης, μαλλον δε ο του πατριαρχου
κυριος, ως αμηχανον ειναι τοις τε κατακριτοις επι 103 την των δικαιων ανεσιν
διαβηναι και τοις αγιοις προς τον των πονηρων χορον διαπερασαι, ου δεχομαι
αληθεις ειναι τας τοιαυτας υποληψεις, διδαχθεις μονον αληθες ειναι πιστευειν το
ευαγγελιον. επειδη τοινυν μεγας εν αγιοις ο Σαμουηλ, πονηρον δε κτημα η γοητεια,
ου πειθομαι, οτι εν τοσουτωι της ιδιας αναπαυσεως ο Σαμουηλ καταστας το
αδιοδευτον εκεινο χασμα προς τους ασεβουντας διηρχετο ουτε εκων ουτε ακων.
ακων μεν ουν ουκ αν ετι υπεμεινε τωι μη δυνασθαι το δαιμονιον διαβηναι το χασμα
και εν τωι χορωι των οσιων γενομενον μετακινησαι τον αγιον, εκων δε ουκ αν τουτο
εποιησε τωι μητε βουλεσθαι επιμιχθηναι τοις κακοις μητε δυνασθαι· τωι γαρ εν
αγαθοις οντι αβουλητον απο των εν οις εστιν η προς τα εναντια μεταστασις· ει δε τις
και βουλεσθαι δοιη, αλλ' η του χασματος φυσις ουκ επιτρεπει την παροδον. Τι ουν
εστιν, ο περι τουτων ημεις λογιζομεθα; εχθρος της ανθρωπινης φυσεως εστιν ο
κοινος παντων πολεμιος, ωι πασα εστιν επινοια και σπουδη εις αυτα τα καιρια
βλαπτειν τον ανθρωπον. τις δε τοιαυτη καιρια κατα των ανθρωπων αλλη πληγη ως
το αποβληθηναι απο του θεου του ζωοποιουντος και προς την απωλειαν του
θανατου εκουσιως αυτομολησαι; επειδη τοινυν σπουδη τις εστι κατα τον βιον τοις
φιλο σωματοις γνωσιν τινα των μελλοντων εχειν, δι' ης ελπι ζουσιν η των κακων
αποφυγην η προς τα καταθυμια χειραγωγιαν, τουτου χαριν, ως αν μη προς τον θεον
οι ανθρω ποι βλεποιεν, πολλους τροπους της του μελλοντος γνωσεως η απατηλη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

των δαιμονων ετεχνασατο φυσις, οιωνοσκοπιας, συμβολομαντειας, χρηστηρια,
ηπατοσκοπιας, νεκυιας, εν θουσιασμους, κατοκωχας, εμπνευσεις και αλλα τοιαυτα
104 πολλα. και οπερ αν τις ειδος προγνωσεως εκ τινος απατης αληθες ειναι νομισηι,
εν εκεινωι το απατηλον δαιμονιον παραφαινεται εις δικαιωσιν της ηπατημενης
υποληψεως του πεπλανημενου. ουτως και την του αετου πτησιν προς την του
παρατετηρηκοτος ελπιδα συνδραμειν παρασκευαζει ο δαιμων και του ηπατος τον
παλμον και την εκ του φυσωδους γινομενην των μηνιγγων παραφοραν και των
ομματων παραστροφην· και εκαστον κατα την σημειωθεισαν εκ της απατης
παρατηρησιν η του δαιμονος πανουργια προδεικνυσι τοις απατωμενοις, ωστε
αποσταντας τους ανθρωπους του θεου προσεχειν τηι θεραπειαι των δαιμονων, δι' ων
ενεργεισθαι τα τοιαυτα πιστευουσιν.
Ἓν τοινυν απατης ειδος ην και το των εγγαστριμυθων, ων η μαγγανεια
επιστευετο δυνασθαι τας των κατοιχομενων ψυχας παλιν προς τον ανω βιον
εφελκεσθαι. του τοινυν Σαουλ εν απογνωσει της σωτηριας γεγονοτος δια το
πανστρατιαι συγκεκινησθαι κατ' αυτου παν το αλλοφυλον και επι ταυτην ελθοντος
την επινοιαν, ωστε τον Σαμουηλ αυτωι τροπον υποθεσθαι τινα σωτηριας, το
παραμενον τηι εγγαστριμυθωι δαιμονιον, δι' ου ηπατατο εκ συνηθειας το γυναιον, εις
διαφορους μορφας σκιοειδως εν τοις οφθαλμοις του γυναιου εσχηματιζετο, ουδενος
τωι Σαουλ προφαινομενου ων καθεωρα το γυναιον. ως γαρ ηψατο της γοητειας και
ηδη τωι γυναιωι ην εν οφθαλμοις τα φαντασματα, πιστιν του αληθη τα φαινομενα
ειναι ταυτην ο δαιμων εμηχανησατο το πρωτον αυτον 105 κεκρυμμενον εν τωι ειδει
του προσχηματος διασαφησαι, δι' ου μαλλον ο Σαουλ κατεπλαγη, ως ουδεν ετι της
γυναικος σφαλησομενης τωι το ιδιωτικον σχημα την γοητικην δυναμιν μη αγνοησαι.
ειπουσης τοινυν αυτης Θεους εωρακεναι αναβαινοντας και ανθρωπον ορθιον εν
διπλοΐδι, πως στησουσι το καθ' ιστοριαν οι δουλοι του γραμματος; ει γαρ αληθως ο
Σαμουηλ εστιν ο οφθεις, ουκουν κατ' αληθειαν και θεοι εισιν οι οφθεντες παρα της
φαρμακιδος· θεους δε η γραφη τα δαιμονια λεγει· Παντες γαρ οι θεοι των εθνων
δαιμονια. αρ' ουν μετα των δαιμονων και η ψυχη του Σαμουηλ; μη γενοιτο. αλλα το
παντοτε υπακουον τηι φαρμακιδι δαιμονιον παρελαβε και αλλα πνευματα προς
απατην αυτης τε της γυναικος και του δι' εκεινης απατωμενου Σαουλ και τα μεν
δαιμονια θεους νομιζεσθαι παρα της εγγαστριμυθου εποιησεν, αυτο δε προς το
επιζητουμενον ειδος εσχηματισθη και τας εκεινου φωνας υπεκρινατο και, οπερ εικος
ην εκ των φαινο μενων λογισασθαι, την εκ του ακολουθου εκβησεσθαι προσ
δοκηθεισαν αποφασιν ως εν ειδει προφητειας εφθεγξατο. ηλεγ ξε δε και ως ουκ
ηβουλετο εαυτον ο δαιμων ειπων την αληθειαν οτι Αυριον συ και Ἰωναθαν μετ'
εμου· ει γαρ αληθως ην Σαμουηλ, πως ενεδεχετο τον εν πασηι κακιαι κατεγνωσμενον
μετ' εκεινου γενεσθαι; αλλα δηλον, οτι αντι του Σαμουηλ οφθεν το πονηρον εκεινο
δαιμονιον μεθ' εαυτου εσεσθαι τον Σαουλ ειπον ουκ εψευσατο. ει δε λεγει η γραφη
106 οτι Και ειπεν ο Σαμουηλ, μη ταρασσετω τον επιστημονα ο τοιουτος λογος, αλλα
προσκεισθαι νομιζετω, οτι ο νομισθεις ειναι Σαμουηλ. ευρισκομεν γαρ την γραφικην
συνηθειαν πολλαχου το δοκουν αντι του οντος διεξιουσαν, ως επι του Βαλααμ, νυν
μεν λεγοντος αυτου οτι Ἀκουσομαι τι λαλησει εν εμοι ο θεος, μετα ταυτα δε οτι
γνους [δε] ο Βαλααμ, οτι αρεστον ην τωι θεωι μη καταρασθαι τους Ἰσραηλιτας, ουκετι
Κατα το ειωθος απηλθεν εις συναντησιν τοις οιωνοις· ο γαρ ανεπισκεπτος κακει τον
αληθινον θεον νομισει διαλεγεσθαι τωι Βαλααμ, η μεντοι επαγωγη δεικνυσιν, οτι τον
υπο του Βαλααμ νομιζομενον θεον ουτως ωνομασεν η γραφη, ουχι τον οντως οντα
θεον. ουκουν και ενταυθα ο δοξας ειναι Σαμουηλ τους του αληθινου Σαμουηλ
υπεκρινατο λογους, ευφυως του δαιμονος εκ των εικοτων μιμουμενου την
προφητειαν. Το δε κατα τον Ἠλιαν πλειονος μεν χρηιζει της θεωριας, ου μην εν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

προτεθεντι ζητηματι. και γαρ Ἐκ του χειμαρρου υδωρ πινειν προσταχθεις κατα το
λεληθος παρα του θεου συνεβουλευετο, ωστε την παρα του προφητου
εκφωνηθεισαν κατα των Ἰσραηλιτων της ανομβριας αποφασιν δι' αυτου παλιν
αναλυθηναι· ωι γαρ εδοθη εκ μονου του χειμαρρου πινειν, του δη κατα το εικος εν
τοις αυχμοις απο ξηραινομενου, αλλης τωι προφητηι μη ευρισκομενης προς την
διψαν παραμυθιας, δια το απειρησθαι αυτωι αλλαχοθεν πιειν επαναγκες ην αιτησαι
τον ομβρον, ινα μη επιλειπηι το υδωρ τον χειμαρρον. γινεται δε τωι προφητηι παρα
των κορακων η των προς την ζωην αναγκαιων διακονια, δεικνυν τος δια τουτων
του θεου τωι προφητηι, οτι πολλοι εισιν οι 107 παραμεμενηκοτες τηι του αληθινου
θεου λατρειαι, οθεν εχο ρηγειτο δια των κορακων η τροφη τωι προφητηι· ου γαρ αν
των μεμιασμενων αυτωι προσηγεν αρτων η το ειδωλοθυτον κρεας, ωστε και δια
τουτων εναχθηναι τον Ἠλιαν καθυφειναι τι του κατα των ησεβηκοτων θυμου,
μαθοντα δια των γινομενων, οτι πολλοι εισιν οι προς τον θεον ορωντες, ους ουκ
εστι δικαιον συγκαταδικασθηναι τοις υπαιτιοις. ει δε πρωι μεν ο αρτος, εν δε τηι
εσπεραι το κρεας αυτωι διακονειται, ισως δι' αινιγματος προς τον εναρετον βιον
σπουδην το γινομενον εχει, οτι χρη αρχομενοις μεν της κατ' αρετην ζωης, ης
συμβολον εστιν η πρωΐα, τον ευληπτον παρεχειν λογον, τοις δε τελειουμενοις τον
τελειοτερον κατα την του Παυλου φωνην, ος φησιν οτι Τελειων δε εστιν η στερεα
τροφη, των δια την εξιν τα αισθητηρια γεγυμνασμενα εχοντων.
Το δε καλυμμα του Μωυσεως ουκ αγνοησεις, προς ο τι βλεπει, τηι προς
Κορινθιους επιστοληι του Παυλου καθομιλησας. Ὅσα δε περι των θυσιων
επεζητησας, καλως ποιησεις ολον το Λευιτικον φιλοπονωτερον εξετασας και μετα
πλειονος της προσεδριας καθολικως τον εν τουτοις θεωρησεις νομον· ουτω γαρ
συγκατανοηθησεται τωι ολωι το μερος· εφ' εαυτου γαρ τουτο μονον ουκ αν
διευκρινηθειη προ της του παντος θεωριας. Ἐν δε τοις περι της αντικειμενης
δυναμεως επηπορημενοις προδηλος εστιν η λυσις, οτι ουχ απλως αγγελος, αλλ' εν
αρχαγγελοις ην τεταγμενος ο αποστατης γενομενος. δηλον ουν, 108 οτι τηι αρχηι
συνενδεικνυται και το υποχειριον ταγμα, ωστε λελυσθαι την ζητησιν περι του πως
εις ην και μετα πληθους εστιν· της γαρ υποχειριου στρατιας αυτωι συναποστασης
σεσαφηνισται το ζητουμενον. Το δε τελευταιον των επιζητηθεντων κεφαλαιον
(λεγω δη το πως παραγινεται το πνευμα προ του βαπτισματος) πλατυτερας
εξετασεως τε και θεωριας δεομενον ιδιωι περιγραψαντες λογωι, θεου διδοντος,
αποστελουμεν σου τηι τιμιοτητι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


