Testimonia adversus Judaeos
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΚΛΟΓΑΙ ΜΑΡΤΥΡΙΩΝ
ΠΡΟΣ ΙΟΥ∆ΑΙΟΥΣ ΑΠΟ ΤΗΣ ΠΑΛΑΙΑΣ
Μετα τινος επεξεργασιας περι της αγιας Τριαδος· οτι Λογον, και Πνευμα εχει
ο Θεος, κατα τας Γραφας· Λογον ενυποστατον και ζωντα, και Πνευμα ωσαυτως.
Λεγει ∆αβιδ εν δευτερωι και τριακοστωι ψαλμωι· «Τωι Λογωι Κυριου οι ουρανοι
εστερεωθησαν, και τωι Πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις αυ των.» Ου
Λογος ουν υπαρχει αερος τυπωσις σημαντικη δια φωνητικων οργανων εκφερομενη,
ουτε Πνευμα στοματος ατμος, εκ των αναπνευστικων μερων εξωθουμενος, αλλα
Λογος μεν ο προς Θεον εν αρχηι, και Θεος ων· Πνευμα δε στοματος Θεου, το Πνευμα
της αληθειας, ο παρα του Πατρος εκπορευεται. Τρια τοινυν νοει, τον προσταττοντα
Κυριον, τον δημιουργουντα Λογον, τον στερεουντα, τουτεστι το Πνευμα· την γαρ
στερεωσιν, τον αγιασμον ειπε και την συμπληρωσιν. Ἵνα δε μαθηις οτι ου τουτωι
λεγει τωι προφορικωι, αλλα τωι ενυποστατωι, ο αυτος αλλα χου λεγει· «Ἀποστελει τον
Λογον αυτου, και τηξει αυτα· πνευσει το Πνευμα αυτου, και ρυησεται υδατα.» Λογος
δε ανυποστατος ουκ αποστελλεται. Και παλιν· «Ἀπεστειλε τον Λογον αυτου, και
ιασατο αυ τους, και εῤρυσατο αυτους εκ των διαφθορων αυτων.» 46.196 Και παλιν·
«Ἐξαποστελεις το Πνευμα σου, και κτισθησονται, και ανακαινιεις το προσωπον της
γης.» «Τις εστη εν υποστηριγματι Κυριου, και ειδε τον Λογον αυτου;» Λογος δε
ανθρωπου ου θεωρειται. Ὁραις, οτι ουκ ακουστον, αλλ' ορατον Λογον λεγει, δηλον
τον ενυποστατον, οποτε κατα τον εικοτα λογι σμον, ουδε χωραν εχει επι Θεου το του
ανυποστατου λογου. Ἡμας γαρ εκοσμησεν ο ∆ημιουργος λογωι, δια τας προς
αλληλους συνουσιας, και το γινωσκειν ημας τα αλληλων δια του λογου. Συντελει δε
ημιν και το πνευμα προς την του σωματος συστασιν, δια το προσιεσθαι, και παλιν
απωθεισθαι αυτο· επι δε Θεου, του και μονου ασωματου, ου δυνατον υπολαβειν
ταυτα. «Ἔτη τελεις, ο Θεος, τηι δυναμει σου. Χριστος δε Θεου δυναμις, και Θεου
σοφια.» Ἐκ προσωπου της Σοφιας, τουτεστι του Υιου, «Ἡνικα ητοιμαζε τον ουρανον,
συμπαρημην αυτωι· και εγω ημην, ηι εχαιρε· καθ' ημεραν ηυφραινομην τωι προσωπωι
αυτου.» Ποιαν ουν εχει χωραν ταυτα, ει μη ην ενυποστατον προσωπον; Ου γαρ εστιν
αλλος, προς ον διαλεχθηι· «Τις γαρ εγνω νουν Κυριου, η τις συμβουλος αυτου
εγενετο;» Ἀλλ' ηρκεσεν αυτωι μονη βουλησις εις την των παντων δημιουργιαν.
Ειρηται γαρ· «Και Πνευμα Θεου επεφερετο επανω των υδατων.» Το ενυποστατον του
αγιου Πνευματος θαλποντος και ζωογονουντος εις την μελλουσαν γονην τα παντα,
της Γραφης δηλουσης. Ὧν ουτως εχοντων, σαφης η της αγιας Τριαδος, Πα τρος,
φημι, και Υιου, και αγιου Πνευματος αποδειξις. Αυτη γουν προς εαυτην η αγια και
ομοουσιος Τριας το, «Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ'
ομοιωσιν. Και εποιησεν ο Θεος τον ανθρωπον· κατ' εικονα Θεου εποιησεν αυτον.»
Μεμορφωμεθα γαρ νοητως προς την εικονα του Μονογενους.
Και παλιν· «Ἰδου Ἀδαμ γεγονεν ως εις εξ ημων.» Ὅτιδε δια του Λογου τα
παντα εδημιουργησεν ο Θεος, σαφες αφ' ων επι εκαστου των δημιουργηματων
γεγραπται το, «Και ειπεν ο Θεος· Γενηθητω,» της Γραφης σημαινουσης την δια του
Λογου δημιουργιαν· ει γαρ μη τουτο ην, ηρκει ειπειν· Και εποιησεν ο Θεος ουρανον,
και γην, και τα λοιπα· και παλιν· Προσταξαντος του Θεου εγενηθη το στερεωμα· και
παλιν, ∆ιεχωρισεν ο Θεος. Και οταν ακουσηις το, «Ειπεν ο Θεος,» ευθυς τηι εννοιαι
συναγε τον ακουσαντα του ειποντος· «Και ειπεν ο Θεος· Γενηθητωσαν φωστηρες. Και
εποιησεν ο Θεος τους φωστηρας.» Τις ειπε, και τις ηκουσε; Και επι πλειοσι τοποις της
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Παλαιας εστιν ευρειν, ηρεμα υποδεικνυμενης της αγιας Τριαδος την υποστασιν και
το ομοουσιον αυτης· οιον ως επι του Ἀβρααμ· «Ὤφθη» γαρ, φησιν, «αυτωι ο Θεος
προς τηι δρυι τηι Μαμβρηι, καθημενου 46.197 αυτου επι της θυρας της σκηνης αυτου
μεσημβριας. Ἀναβλεψας δε τοις οφθαλμοις, ειδε· και ιδου τρεις ανδρες
παρειστηκεισαν επανω αυτου· και ιδου προσ εδραμεν εις συναντησιν αυτων, και
προσεκυνησεν επι την γην. Και ειπε· Κυριε, ει ευρον χαριν εναν τιον σου, μη
παρελθηις τον παιδα σου.»
Και μεθ' ετερα· «Ειπε δε προς αυτον· Που Σαῤρα η γυνη σου; Ὁ δε ειπεν· Ἰδου
εν τηι σκηνηι. Ειπε δε· Ἐπαναστρεφων ηξω προς σε, κατα τον καιρον τουτον εις ωρας,
και εξει υιον Σαῤρα η γυνη σου.» Ἰδου δη φησιν οφθηναι μεν αυτωι τον Θεον, ειναι
γε μην τρεις ανδρας τους εωραμενους· αυτον δε παλιν ουχ ως τρισιν ειπειν· Κυριοι,
ει ευρηκα χαριν εναντιον υμων, μη παρελθητε τον παιδα υμων. Κυριον δε
μοναδικως τους τρεις ονομαζοντα, και ως ενα καταιρειν αξιουντα, και ως εις φωνει·
Ἥξω. Ὅρα ουν τους οφθεντας τρεις μεν οντας, και υφεστωτας ιδιοσυστατως
εκαστον· τωι γε μην της ομοουσιας λογωι συνειλημμενους εις ενα, και τας διαλεξεις
ποιησαμενους. Τις δε προς τινα ελεγεν· «∆ευτε, καταβαντες συγχεωμεν την γλωσσαν
αυτων;» Ἢ δηλον προς ον ειπεν· «Ἐκ γαστρος προ εωσφορου εγεννησα σε·» και,
«Προ του ηλιου το ονομα αυτου, και προ της σεληνης·» και παλιν· «Κυριος ειπε προς
με· Υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε. Αιτησαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη
την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν σου τα περατα της γης·» και παλιν, «Ἐγω
εσομαι αυτωι εις Πατερα, και αυτος εσται μοι εις Υιον;» Τι δε το, «Ἔβρεξε Κυριος πυρ
και θειον παρα Κυριου;» Τι δε το εκ προσωπου του Θεου, «Και πας ο εκχεων αιμα,
αντι του αιματος αυτου εκχυθησεται, οτι εν εικονι Θεου εποιησα τον ανθρωπον;»
Ὁραις οτι ο Θεος εν εικονι του Θεου εποιησε; Το δε εν τηι Ἐξοδωι πως νοητεον· «Και
ορθρισας Μωυσης ανεβη εις το ορος το Σινα, καθοτι συνεταξεν αυτωι Κυριος. Και
ελαβε Μωυσης τας πλακας τας λιθινας. Και κατεβη Κυριος εν νεφεληι, και παρεστη
εκει, και ελαλησε τωι ονοματι Κυριου. Και παρηλθε Κυριος απο προσωπου Κυριου.»
Ποιος αρα ελαλησε Κυριος εν ονοματι Κυριου; και ποιος παρ ηλθε Κυριος απο
προσωπου Κυριου; Τι δε το προς Ἰακωβ ειρημενον, «Ἐγω ειμι ο οφθεις σοι εν 46.200
τοπωι Θεου;» Πως δε το, «Προσκυνησατωσαν αυτωι παντες αγγελοι Θεου;» Τινι, και
ποιου Θεου; Λεγει Μωσης· «Και εδωκε Κυριος ορον, λεγων· Ἐν τηι αυριον ημεραι
ποιησει Κυριος το ρημα τουτο επι της γης·» και παλιν· «Ἴσχυε, Ζοροβαβελ, διοτι εγω
μεθ' υμων ειμι, και ο Λογος μου ο αγαθος, και το Πνευμα μου εν μεσωι υμων.» Τις
ουν χρεια τριων μνησθηναι, ει μη εκαστον εν ιδιαι υποστασει; Και παλιν· «Και ειπε
Κυριος προς Μωυσην· Καταβας διαμαρτυραι τωι λαωι, και αγνισον αυτους σημερον
και αυριον, και πλυνατωσαν τα ιματια αυτων, και εστωσαν ετοι μοι εις την ημεραν
την τριτην. Τηι γαρ ημεραι τριτηι καταβησεται Κυριος επι το ορος το Σινα, εναντιον
παντος του λαου.» Και ουκ ειπε· Καταβησομαι. «Και εσται εν ταις εσχαταις ημεραις,
λεγει Κυριος, εκχεω απο του Πνευματος μου επι πασαν σαρκα, και προφητευσουσιν
οι υιοι υμων, και αι θυγατερες υμων ενυπνια ενυπνιασθησονται.» Και μετα τινα· «ο
ηλιος μεταστραφησεται εις σκοτος, και η σεληνη εις αιμα, πριν ελθειν την ημεραν
Κυριου την μεγαλην και επιφανη.» Ουκ ειπε· Την ημεραν μου. «Και εσται, ος αν
επικαλεσηται το ονομα Κυριου, σωθησεται.» Και ουκ ειπε· Το ονομα μου. Και παλιν·
«Κυριος εκ του ουρανου επι την γην επεβλεψε, του ιδειν τον στεναγμον των
πεπεδημενων, του λυσαι τους υιους των τεθανατωμενων, του αναγγειλαι εν Σιων το
ονομα Κυριου.» Ουκ ειπε· Το ονομα αυτου. Και παλιν· «Ὁ κατοικων εν ουρανοις
εκγελασεται αυτους, και ο Κυριος εκμυκτηριει αυτους.» Και παλιν· «Προς σε, Κυριε,
κεκραξομαι, και προς τον Θεον μου δεηθησομαι.» Τις ουν ο Κυριος παρα τωι Θεωι; Ἐκ
προσωπου του Θεου· «Κατεστρεψα υμας, καθως κατεστρεψεν ο Θεος Σοδομα και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Γομοῤρα, οτε ειδε την δοξαν αυτου. Κυριε, τις επιστευσεν τηι ακοηι ημων; και ο
βραχιων Κυριου, τινι απεκαλυφθη;» Ουκ ειπε· Και ο βραχιων σου. Ἰδου αποδεδεικται
συν Θεωι δια πλειονων της αγιας και ομοουσιου Τρια δος αι υποστασεις.
Βʹ. Του αυτου ετερα περι της ενσαρκου του Κυριου παρουσιας.
«Ουτος ο Θεος ημων· ου λογισθησεται ετερος προς αυτον. Ἐξευρε πασαν οδον
επιστημης, και εδωκεν αυτην Ἰακωβ τωι παιδι αυτου, και Ἰσραηλ τωι ηγαπημενωι
αυτου. Μετα δε ταυτα επι της γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη.» »Ὁ
Θεος εμ φανως ηξει, ο Θεος ημων, και ου παρασιωπησεται.» Και παλιν· «Ὀφθησεται
ο Θεος των θεων εν Σιων.» 46.201 Και παλιν, «Θεος Κυριος και επεφανεν ημιν.»
«Ἐξαιφνης ηξει εις τον ναον εαυτου Κυριος, ον υμεις ζητειτε, και ο Ἄγγελος της
διαθηκης, ον υμεις θελετε.» «Χαιρε σφοδρα, θυγατερ Σιων· κηρυσσε, θυ γατερ
Ἱερουσαλημ. Ἰδου ο Βασιλευς σου ερχεται σοι πραυς, και επιβεβηκως επι υποζυγιον
και πωλον ονου.» Τις δε ποτε των βασιλεων, ονωι καθημε νος, εις Ἱερουσαλημ
εισηλθε; Και παλιν, «Τερπου και ευφραινου, θυγατερ Σιων, διοτι εγω ερχομαι, και
κατασκηνωσω εν μεσωι σου, λεγει Κυριος. Και κατα φευξονται εθνη πολλα επι τον
Κυριον εν τηι ημεραι εκεινηι, και εσονται αυτωι εις λαον.» Και παλιν, «Ἰδου εγω
αποστελλω τον αγγελον μου προ προσ ωπου σου, ος κατασκευασει την οδον σου
εμπροσθεν σου.» Και παλιν, «Στησονται οι ποδες αυτου εν τηι ημεραι εκεινηι επι το
ορος των Ἐλαιων, το κατεναντι Ἱερουσαλημ εξ ανατολων.» Και μετα βραχεα,
«Ἔδειξε μοι Κυριος τον Ἰησουν, τον ιερεα τον μεγαν, εστωτα προ προσωπου
αγγελου Κυριου· και ο διαβολος ειστηκει εκ δεξιων αυτου του αντικεισθαι αυτωι. Και
ειπε Κυριος προς τον διαβολον· Ἐπιτιμησαι Κυριος εν σοι, διαβολε. Και διεμαρτυρατο
ο αγγελος Κυριου προς τον Ἰησουν, λεγων· Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ· Ἐαν
ταις οδοις μου πορευσηι, και εαν τα προσταγματα μου φυλαξηι, και συ διακρινεις τον
οικον μου.» Και παλιν, «Ἄκουε δη, Ἰησους, ο ιερευς ο μεγας.» Ἡσαΐας, «Ἐμφανης
εγενομην τοις εμε μη ζητουσι, και ευρεθην τοις εμε μη επερωτωσι.» (Και παλιν, «Και
βασιλεα μεγαν οψεσθε.» Θεον δε ουδεις οραι.)
Και παλιν· «Ἐπιφανησεται Κυριος επ' αυτους, και εξολοθρευσει παντας τους
θεους των εθνων.» Και παλιν· «Ἰδου παρειμι τωι εθνει, οι ουκ επεκαλεσαντο το
ονομα μου.» ∆αβιδ, «Ὁ καθημε νος επι των χερουβιμ εμφανηθι. Ἐξεγειρον την δυ
ναστειαν σου, και ελθε εις το σωσαι ημας.» Και παλιν, «Καταβησεται ως υετος επι
ποκον.» Το ατα ραχον και ανευ ψοφου της καταβασεως σημαινων· επι γαρ την γην
υετος καταβαινων, ψοφον ποιει· επι δε ποκον εριου καταβαινων, ου ποιει. Μιχαιας,
«Και συ, Βηθλεεμ γη Ἰουδα, ουδαμως ελαχιστη ει εν τοις ηγεμοσιν Ἰουδα· εκ γαρ σου
εξελευσεται μοι ηγουμε νος, ος ποιμανει τον λαον μου τον Ἰσραηλ· και 46.204 εξοδοι
αυτου απ' αρχης αφ' ημερων αιωνος.» Μωσης, «Προφητην υμιν αναστησει Κυριος ο
Θεος ημων εκ των αδελφων υμων, ως εμε· αυτου ακουσεσθε κατα παντα, οσα αν
λαλησει προς υμας· και εσται, ος αν μη ακουσηι του προφητου εκεινου,
εξολοθρευθησεται.» Πολλοι ανεστησαν προφηται. Ἆρα περι ποιου αυ των λεγει;
Ουτος δε ο αναστησομενος, αρα τα Μω σεως διδαξει, η ετερα; Ει μεν τα Μωσεως, τι
το περιεργον, αλλον αναστηναι αρκουντος Μωσεως; Ει δε ετερα, ειπατωσαν, και
ποια ην τα διδαγματα αυτου, και τις ο προφητης; των γαρ νενομισμενων ουδεις
εξωθεν, η εδιδαξεν, η ᾔτησε παρ' αυτων τι. Και αυτος δε ο των ολων Θεος εκυρωσε
την περι εαυτου προφητειαν, ειπων, «Ὀρθως παντα ελαλη σαν· Προφητην αυτοις
αναστησω εκ μεσου των αδελ φων αυτων, ωσπερ σε· και δωσω το ρημα μου εν τωι
στοματι αυτου.» Σκοπει ουν την δυναμιν του ρητου. Ουδε γαρ αλλωι προφητηι ειπε
δεδωκεναι ρημα· αυτοι γαρ δουλοπρεπως διακονουντες ελεγον· «Ταδε λεγει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

Κυριος.» Αυτος δε κατα το πατρικον αξιωμα, ελεγε τωι λεπρωι, «Θελω, καθαρισθητι.»
Τοις τεθνεωσι, «Νεανισκε, σοι λεγω, εγερθητι·» και, «Λαζαρε, δευρο εξω.» Τηι
θαλασσηι επιτιμαι, και τοις πνευμασιν εν εξουσιαι, λεγων, «Σιωπα, πεφιμωσο.» Τι δε
το, «Προφητην ωσπερ σε;» Ἀντιπαραθεντες τα Μωσεως τοις Χριστου ευρησομεν επι
σχολης, και αυτο δε το ειρημενον υπο Μωσεως εν τωι νομωι, οτι ουκ εστιν επ' αυτων
προσθειναι, και ουκ εστιν απ' αυτων αφελειν. Ειτα και ειπων, «Αυτου ακουσεσθε
κατα παντα, οσα αν λαλησηι προς υμας,» σημαινει το υπεροχον του προφητευομενου.
Ἡσαΐας, «Ἰδου ο Θεος ημων· ιδου Κυριος μετα ισχυος ερχεται, και ο βραχιων μετα
κυριας.» ∆αβιδ, «Ὤμοσε Κυριος τωι ∆αβιδ αληθειαν, και ου μη αθε τησει αυτην· Ἐκ
καρπου της κοιλιας σου θησο μαι επι του θρονου σου.» Και παλιν, «∆ιεθεμην
διαθηκην τοις εκλεκτοις μου. Ὤμοσα ∆αβιδ τωι δουλωι μου· Ἕως του αιωνος
ετοιμασω το σπερμα σου, και οικοδομησω εις γενεαν και γενεαν τον θρονον σου.»
Ἐν τοις Παραλειπομενοις· «Και εσται οταν πληρω θωσιν αι ημεραι σου, και
κοιμηθησηι μετα των πα τερων σου. Και αναστησω το σπερμα σου μετα σε, ο εσται εκ
της κοιλιας σου, και ετοιμασω την βασιλειαν αυτου. Αυτος οικοδομησει μοι οικον·
και 46.205 ανορθωσω την βασιλειαν αυτου εις τον αιωνα. Ἐγω εσομαι αυτωι εις
Πατερα, και αυτος εσται μοι εις Υιον, και το ελεος μου ουκ αποστησω απ' αυτου,
καθως απεστησα απο των εμπροσθεν σου. Και πιστωσω αυτον εν οικωι μου· και η
βασιλεια αυτου εως αιωνος· και ο θρονος αυτου εσται ανωρθωμενος εως αιωνος.»
Σολομων, «Και νυν, Κυριε ο Θεος Ἰσραηλ, πιστωθητω δη το ρημα σου τωι ∆αβιδ τωι
Πατρι μου· ει αληθως κατοικησει ο Θεος μετα ανθρωπων επι της γης.» Ἱερεμιας,
«Και ανθρωπος εστι, και τις γνωσεται αυτον;» Ἀμως· «Ἐπικαλειστο τον Θεον σου·
ετοιμαζου, Ἱερουσαλημ, οτι εγω στερεων βροντην, και κτιζων πνευμα, και
αποστελλων εις ανθρωπους τον Χριστον μου, ποιων ορθρον, και ομιχλην, και
επιβαινων επι τα υψηλα της γης.» Μιχαιας, «Ἀκουσατε, λαοι παντες, λογον, και
προσεχετω η γη, και παντες οι κατοικουντες εν αυτηι· και εσται Κυριος εν ημιν εις
μαρτυριον, Κυριος εκ ναου αγιου αυτου, διοτι ιδου Κυριος εκπορευεται εκ του τοπου
αυτου, καταβησεται επι τα υψηλα της γης.» Ὁ Ἰακωβ εν ταις εντολαις, «Ουκ
εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα και ηγουμενος εκ των μηρων αυτου, εως ου ελθηι ωι
αποκειται. Και αυτος προσδοκια εθνων.» Βαλααμ, «Ἀνατελει αστρον εξ Ἰακωβ, και
ανθρωπος εξ Ἰσραηλ, και θραυσει τους αρχηγους Μωαβ, και προνομευσει τους υιους
Σηθ· και εσται Ἐδωμ κληρονομια εθνων. «∆αβιδ δε τουτων ου περιεγενετο. Ει δε
περι των εξ αυτου εδει ειπειν, Ἀνατελουσιν αστρα εξ Ἰακωβ, και ηγουμενοι εξ
Ἰσραηλ. Ἡσαΐας»Ἰδου ο δεσποτης Κυριος Σαβαωθ συνταραξει τους ενδοξους μετα
ισχυος, και οι υψηλοι τηι υβρει συν τριβησονται, και ταπεινωθησονται οι υψηλοι, και
πεσουνται μαχαιραι. Ὁ δε Λιβανος συν τοις υψηλοις πε σειται. Και εξελευσεται
ραβδος εκ της ριζης Ἰεσσαι, και ανθος εκ της ριζης αναβησεται, και αναπαυσεται επ'
αυτον πνευμα Θεου, πνευμα σοφιας και συνεσεως, πνευμα βουλης και ισχυος,
πνευμα γνωσεως και ευσεβειας· εμπλησει αυτον πνευμα φοβου Θεου. Ου κατα την
δοξαν κρινει, ουδε κατα την λαλιαν ελεγξει· αλλα κρινει ταπεινωι κρισιν, και ελεγξει
τους εν 46.208 δοξους της γης, και παταξει την γην τωι λογωι του στοματος αυτου, και
εν Πνευματι δια χειλεων ανελει ασεβη· και εσται δικαιοσυνηι εζωσμενος την οσφυν
αυτου, και αληθειαν ηλειμμενος τας πλευρας αυτου.» Και μετ' ολιγα· «Και εσται εν
τηι ημεραι εκεινηι η ριζα του Ἰεσσαι, και ο ανισταμενος αρχειν εθνων· επ' αυτωι εθνη
ελπιουσι, και εσται η αναπαυ σις αυτου τιμη.» ∆αβιδ, «Ὁ θρονος σου, ο Θεος, εις τον
αιωνα του αιωνος· ραβδος ευθυτητος, η ραβδος της βασιλειας σου. Ἠγαπησας
δικαιοσυνην και εμι σησας ανομιαν, δια τουτο εχρισε σε ο Θεος, ο Θεος σου, ελαιον
αγαλλιασεως περι τους μετοχους σου.» Ὁραις οτι ο Θεος χριεται παρα του Θεου·
ενανθρω πισας γαρ γεγονεν «αρχιερευς, και αποστολος της ομολογιας ημων.» Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

μετ' ολιγα, «Και συ, Κυριε, την γην εθεμελιωσας, και εργα των χειρων σου εισιν οι
ουρανοι. Αυτοι απολουνται, συ δε διαμενεις· και παντες ως ιματιον παλαιωθησονται,
και ωσει περιβολαιον ελιξεις αυτους, και αλλαγησονται. Συ δε ο αυτος ει, και τα ετη
σου ουκ εκλειψουσιν,» του χρισθεντος δηλαδη.
Γʹ. Περι της γεννησεως αυτου της εκ Παρθενου.
Ἡσαΐας, «Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει, και τεξεται υιον, και καλεσουσι το
ονομα αυτου Ἐ[μ]μα νουηλ·» ο ερμηνευεται, Μεθ' ημων ο Θεος· «Και πριν επιγνωναι
πατερα, η μητερα, ληψεται δυνα μιν ∆αμασκου, και τα σκυλα Σαμαρειας εδεται.» Και
Σολομων προφητικως, «Παις ημην ευφυης, ψυχης τε ελαχον αγαθης· μαλλον δε
αγαθος ων, ηλθον εις σωμα αμιαντον.» (Τις ουν προ γεννη σεως ην αγαθος; και τις
ηλθεν εις σωμα αμιαντον;) Ἡσαΐας, «Και θελησουσιν ει εγενηθησαν πυρικαυ στοι,
οτι παιδιον εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη ημιν, ου η αρχη επι του ωμου αυτου, και
καλειται το ονομα αυτου μεγαλης βουλης Ἄγγελος, Θαυμαστος, Συμβουλος, Θεος
ισχυρος, εξουσιαστης, Ἄρχον ειρηνης, Πατηρ του μελλοντος αιωνος.» Και παλιν,
«Ἰδου η δαμαλις τετοκε, και ου τετοκε.» Τουτο δε δηλοι την Παρθενον. Και παλιν,
«Βουτυρον, και μελι φαγεται.» Τουτωι γαρ ετρεφετο κατιουσης της μητρος αυτου
απο της απογραφης· υστερον γαρ ευπορησεν γαλακτος. Και παλιν, «Ουτως λεγει Κυ
ριος Σαβαωθ· Ἐκοπιασεν Αιγυπτος, και εμπορια Αιθιοπων· και οι Σαβαειμ ανδρες
υψηλοι επι σε δια 46.209 βησονται, και σοι εσονται δουλοι, και οπισω σου
ακολουθησουσι δεδεμενοι χειροπεδαις, και διαβησονται προς σε, και προσκυνησουσι
σοι και εν σοι προσευξονται οτι ο Θεος εν σοι εστι, και ουκ εστι Θεος πλην σου. Συ
γαρ ει Θεος, και ουκ ᾔδειμεν, Θεος του Ἰσραηλ Σωτηρ.» Ἰεζεκιηλ, «Και επετρεψε με
Κυριος κατα την οδον της πυλης της βλεπουσης κατα ανατολας, και αυτη ην
κεκλεισμενη· και ειπε Κυριος προς με· Υιε ανθρωπου, η πυλη αυτη κεκλεισμενη
εσται, και ουδεις ου μη διελθηι δι' αυτης, οτι Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ εισελευσεται, και
εξελευσεται δι' αυτης, και εσται κεκλεισμενη.» Ἡσαΐας, «Ἐκ κοιλιας μητρος εκαλεσα
το ονομα αυτου Μαχαιραν οξειαν.» ∆ανιηλ, «Ἰδου ετμηθη λιθος ανευ χειρων, και
επαταξε τον ανδριαντα, και εγενετο εις ορος μεγα, και επληρωσε την οικουμενην.»
Ὁ ουν τμηθεις λιθος ανευ χειρος, εστιν ο γεννηθεις ανευ σπορας ανδρος. Ἡσαΐας
παλιν, «Ἄκουε, ουρανε, και ενωτιζου, η γη, οτι Κυριος ελαλησεν· Υιους εγεννησα,
και υψωσα, αυτοι δε με ηθετησαν. Ἔγνω βους τον κτησαμενον, και ονος την φατνην
του κυριου αυτου· Ἰσραηλ δε με ουκ εγνω, ουδε ο λαος με συνηκε.» Και παλιν, «Λαβε
τομον καινου χαρτου μεγαλου, και γραψον εν αυτωι γραφιδι ανθρωπου, του οξεως
προνομην ποιησαι σκυλων. Και προσηλθον προς την προφητιν, και εν γαστρι ελαβε,
και ετεκεν υιον· και ειπε μοι Κυριος· Καλεσον το ονομα αυτου, Ταχεως σκυλευσον,
Ὀξεως προνομευσον.»
Τομον ουν καινον νοουμεν την Παρθενον· ωσπερ γαρ ο χαρτης καινος εστι
καθαρος, αγραφος ων, ουτως και η Παρθενος αγια αμυητος ανδρος. Και παλιν, «Παν
αρσεν διανοιγον μητραν, αγιον τωι Κυριωι κληθησεται.» Ουδεν δε αρσεν διανοιγει
μητραν, αλλ' η κοινωνια ανδρος προς γυναικα. Το γουν ειρημενον περι του Κυριου
νοητεον. Συμβαινει δε πολλους των πρωτοτοκων ειναι ασεβεις, και αμαρτωλους.
Πως ουν ουτοι αγιοι τωι Κυριωι, δια τουτο και αμωμοι; δια τι δε μη και παν θηλυ;
∆ηλον ουν, οτι αυτος αγιος και αμωμος μονος, ∆αβιδ. «Μητηρ Σιων ερει, Ἄνθρωπος,
και ανθρωπος εγεννηθη εν αυτηι, και αυτος εθεμελιωσεν αυτην ο Ὕψιστος.» ∆ʹ. Περι
θαυματων, ων εμελλε ποιειν ενανθρω πισας ο Κυριος. Ἱερεμιας, «Ἰδου τεθεικα σε εις
διαθηκην γε νους, και εις φως εθνων, του καταστησαι την γην, 46.212 και
κληρονομησαι κληρονομιαν ερημου, λεγων τοις εν δεσμοις, Ἐξελθετε· και τοις εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

τωι σκοτει, Ἀνακαλυφθητε.» Και οτι ου περι ψιλου ανθρωπου λεγει, αυτος ην ο
ειπων, «Ουτος ο Θεος ημων, ου λογισθησεται ετερος προς αυτον.» Ἡσαΐας,
«Ἰσχυσατε, χειρες ανειμεναι και γονατα παραλελυμενα· παρακαλεσατε, οι
ολιγοψυχοι τηι διανοιαι· ισχυσατε, μη φοβεισθε. Ἰδου ο Θεος ημων, ιδου Κυριος μετα
ισχυος ερχεται.» Και παλιν, «Τοτε ανοιχθησονται οφθαλμοι τυφλων, και ωτα
κωφων ακουσονται· τοτε αλειται, ως ελαφος, ο χωλος, και τρανη εσται γλωσσα
μογιλαλων.» Και παλιν, «Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν εχρισε με·
ευαγγελισασθαι πτωχοις απεσταλκε με, κηρυξαι αιχμαλωτοις αφεσιν και τυ φλοις
αναβλεψιν.»
Εʹ. Περι προδοσιας.
∆αβιδ, «Ὁ εσθιων αρτους μου, εμεγαλυνεν επ' εμε πτερνισμον.»
ʹ. Περι Παθους.
«Λαος μου, οι μακαριζοντες υμας πλανωσιν υμας, και την τριβον των ποδων
υμων εκταρασσουσιν. Ἀλλα νυν καταστησεται Κυριος εις κρισιν, και στη σει τον
λαον αυτου εις κρισιν. Αυτος Κυριος εις κρισιν ηξει μετα των πρεσβυτερων του
λαου, και μετα των αρχοντων αυτων.» ∆αβιδ, «Ἵνα τι εφρυα ξαν εθνη, και λαοι
εμελετησαν κενα; Παρεστησαν οι βασιλεις της γης, και οι αρχοντες συνηχθησαν επι
το αυτο κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυ του.» Ἱερεμιας, «Πνευμα
προσωπου ημων Θεος Κυριος συνεληφθη εν ταις διαφθοραις αυτων, ου ειπομεν· Ἐν
τηι σκιαι αυτου ζησομεθα εν τοις εθνεσιν.» Ἡσαΐας, «Αυτος τας ανομιας ημων φερει,
και περι ημων οδυναται και ημεις ελογισαμεθα αυ τον εν πονωι, και εν πληγηι, και εν
κακωσει. Αυτος δε ετραυματισθη δια τας αμαρτιας ημων, και μεμα λακισται δια τας
ανομιας ημων. Παιδεια ειρηνης ημων επ' αυτον, τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν.
Παντες ως προβατα επλανηθημεν· εκαστος την οδον αυτου επλανηθη. Και Κυριος
παρεδωκεν αυτον δια τας αμαρτιας ημων· και αυτος δια το κεκακωσθαι ουκ ανοιγει
το στομα. Ὡς προβατον επι σφαγην ηχθη, και ως αμνος εναντιον του κειραντος
αυτον αφωνος, ουτως ουκ ανοιγει το στομα αυτου εν 46.213 τηι ταπεινωσει αυτου,
οτι αιρεται απο της γης η ζωη αυτου· απο των αμαρτιων του λαου μου ηχθη εις
θανατον. Και δωσω τους πονηρους αντι ταφης αυτου, και τους πλουσιους αντι του
θανατου αυτου, οτι ανο μιαν ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι
αυτου.» Και μετα τινα, «∆ια τουτο αυτος κληρονομησει πολλους, και των ισχυρων
μεριει σκυλα, ανθ' ων παρεδοθη εις θανατον η ψυχη αυτου, οτι ανομιαν ουκ
εποιησε, και εν τοις ανομοις ελογισθη· και αυτος αμαρτιας πολλων ανηνεγκε, και
δια τας αμαρτιας αυτων παρεδοθη.» Ἐκ τουτων δηλον οτι ου περι του λαου του
απαχθεντος εν Βα βυλωνι ο Προφητης λεγει, ως τινες υπελαβον. Πως γαρ αν ο λαος,
απο των αμαρτιων του λαου ηχθη εις θανατον; η ποιος λαος, και ποιου λαου; Και
παλιν, «Τον νωτον μου εδωκα εις μαστιγας, τας δε σιαγονας μου εις ραπισματα, το
δε προσωπον μου ουκ απ εστρεψα απο αισχυνης εμπτυσματων.» Και παλιν, «Ουκ
ειχεν ειδος, ουδε καλλος, αλλα το ειδος αυτου ατιμον, εκλειπον παρα τους υιους των
ανθρωπων.» Και παλιν ο ταυτα ειπων, ειπε, «Την δε γενεαν αυτου τις διηγησεται;»
∆αβιδ, «Ὅτι εκυκλωσαν με κυνες πολλοι· συναγωγη πονηρευομενων περιεσχον με.
Ὤρυξαν χειρας μου, και ποδας μου· εξηριθμησαν παντα τα οστα μου.
Αυτοι δε κατενοησαν, και επειδον με· διεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις,
και επι τον ιματισμον μου εβαλον κληρον.» Ἱερεμιας, «Ἐγω δε ως αρνιον ακακον
αγομενον του θυεσθαι, ουκ εγνων.» Και παλιν, «∆ευτε, και εμβαλλωμεν ξυλον εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τον αρτον αυτου· και εκτριψωμεν αυτον απο των ζωντων, και το ονομα αυτου ου μη
μνησθηι ετι.» Ζαχαριας, «Και ελαβον τα τριακοντα αργυρια την τιμην του
τετιμημενου, ον ετιμησαντο απο υιων Ἰσραηλ· και εδωκαν αυτα εις τον αγρον του
κερα μεως, καθα συνεταξε μοι Κυριος.»
Ζʹ. Περι του σταυρου, και του γενομενου σκοτους.
«Ὄψεσθε την ζωην υμων κρεμαμενην απ εναντι των οφθαλμων υμων, και
ου μη πιστευσητε, εαν τις εκδιηγειται υμιν. Το πρωι ερεις· Πως εγενετο εσπερα; και
το εσπερας· Πως εγενετο πρωΐ;» Ἀμως, «Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος ο
Θεος, ∆υσεται ο ηλιος μεσημβριας, και συσκοτασει εν ημεραι το φως.» Ἱερεμιας,
«Ἐπεδυσεν ο ηλιος ετι μεσουσης της ημερας.» Ἡσαΐας, «Ὅλην την ημεραν διεπετασα
τας χειρας μου προς λαον αντι λεγοντα, και απειθουντα.» Και παλιν, «Ἄρατε
συσσημον εις τα εθνη.» Και παλιν, «Και τοτε ταυτα συντελεσθησεται, λεγει Κυριος,
οταν ξυλον ξυλων κλιθηι, και αναστηι, και οταν εκ ξυλου αιμα 46.216 σταξει.»
Ζαχαριας, «Και εσται, εν τηι ημεραι εκεινηι ουκ εσται φως· και η ημερα εκεινη γνωστη
τωι Κυριωι· και ουχ ημερα, και ου νυξ· το προς εσπεραν εσται φως.» ∆αβιδ, «Και
υπεμεινα συλλυ πουμενον, και ουχ υπηρξε, και παρακαλουντα, και ουχ ευρον· και
εδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν μου εποτισαν με οξος.» Ὧν ουδεν
εχουσι επι ∆αβιδ δειξαι γενομενον. Και παλιν, «Ἔθεντο με εν λακκωι κατωτατωι.»
Ζαχαριας, «Ῥομφαια, εξεγερθητι επι τον ποιμενα, και επ' ανδρα του λαου μου·
παταξον τον ποιμενα μου, και διασκορπισθησονται τα προβατα της ποιμνης.» Και
παλιν, «Και εν τηι ημεραι εκεινηι, εσται το επι τον χαλινον του ιππου αγιον τωι
Κυριωι.» Ηʹ. Περι αναστασεως Χριστου. ∆αβιδ την αναστασιν αυτου προορων ελεγεν·
«Ἐξεγερθητι, ινα τι υπνοις, Κυριε; αναστηθι, και μη απωσηι εις τελος.» Και παλιν,
«Ἀναστα, Κυριε· σωσον με, ο Θεος μου.» Και παλιν, «Ἀναστα, Κυριε, βοηθησον ημιν,
και λυτρωσαι ημας ενεκεν του ονοματος σου.» Και παλιν, «Ἀναστα, Κυριε, κρινον
την γην, οτι συ κατακληρονομησεις εν πασι τοις εθνεσι.» Ἡσαΐας, «Νυν
αναστησομαι, λεγει Κυριος, νυν δοξασθησομαι, νυν υψωθησομαι, νυν οψεσθε, νυν
σωθησεσθε· ματαια εσται η ισχυς του πνευματος υμων.» Ὠσηε, «Και ζητησουσι το
προσωπον μου εν θλιψει αυτων, και ορθριουσι προς με, λεγοντες, Πορευθωμεν και
επιστρεψωμεν προς Κυριον τον Θεον ημων, οτι αυτος ηρπακε, και ιασεται ημας·
παταξει, και μοτωσει ημας· 46.217 υγιασει ημας μετα δυο ημερας· εν τηι ημεραι τηι
τριτηι αναστησομεθα ενωπιον αυτου, και γνωσομεθα, διωξωμεν του γνωναι τον
Κυριον, ως ορθρον ετοιμον ευρησομεν αυτον.» ∆αβιδ, «Ὅτι ουκ εγκαταλειψεις την
ψυχην μου εις ᾅδην, ουδε δωσεις τον οσιον σου ιδειν διαφθοραν.» Και παλιν, «Ἐγε
νηθην ωσει ανθρωπος αβοηθητος, εν νεκροις ελευθερος.» Τις δε ελευθερος θανατου,
ει μη ο Θεος; Γεγονε γαρ ωσει ανθρωπος αβοηθητος, ταπεινωσας την εαυτου σαρκα
μεχρι θανατου, θανατου δε σταυρου. Ἡσαΐας, «Ἰδου τιθημι εν Σιων λιθον
ακρογωνιαιον, εκλεκτον, εντιμον· και ο πιστευων εις αυτον ου καταισχυνθησεται.»
Γεγονε γαρ «εις κεφαλην γωνιας,» ετερας δηλαδη οικοδομης της κατα την
Ἐκκλησιαν, ητις εστι θαυμαστη επι οφθαλ μοις ημων.
Θʹ. Περι της αναληψεως.
∆αβιδ, «Ἀνεβη ο Θεος εν αλαλαγμωι, Κυριος εν φωνηι σαλπιγγος.» Ὅτι δε περι
του Σωτηρος ημων λελεκται, ∆ανιηλ λεγει, «Ἐθεωρουν,» φησι, «και ιδου θρονοι
ετεθησαν, και Παλαιος ημερων εκαθητο.» Και μετα τινα, «Και ιδου μετα των
νεφελων του ουρανου, ως Υιος ανθρωπου ερχομενος· και εως του Παλαιου των
ημερων εφθασε, και προσηχθη· αυτωι εδοθη η τιμη, και η αρχη, και η βασιλεια· και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

παντες οι λαοι, φυλαι, και γλωσσαι δουλευσουσιν αυτωι· η εξουσια αυτου, εξουσια
αιωνιος, ητις ου παρελευσει, και η βασιλεια αυτου ου διαφθαρησεται.» Και αλλαχου
∆αβιδ, «Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου, εως αν θω τους εχθρους
σου υποποδιον των ποδων σου.»
Ιʹ. Περι της δοξης της Ἐκκλησιας.
∆αβιδ, «Παρεστη η βασιλισσα εκ δεξιων σου, εν ιματισμωι διαχρυσωι,
περιβεβλημενη, πεποικιλμενη.»
ΙΑʹ. Περι της περιτομης.
Ἐρουσι δε παντες οι Ἰουδαιοι, οτι Ει τον αυτον Θεον σεβεσθε, τι μη
περιτεμνεσθε, η ζωα προσφερετε εις θυσιαν, η σαββατιζετε, των Γραφων περι
τουτων διαγορευουσων; Ἀκουσονται ουν, οτι η περιτομη ουκ ην εξ αρχης, αλλ' εν
χρονωι εγενετο, ως και εν χρονωι παυσομενη· επειτα, οτι ο Θεος δια ταξαμενος τοις
πατρασι την περιτομην, αυτος ειπεν, «Ἰδου ημεραι ερχονται λεγει Κυριος, και
διαθησομαι τωι οικωι Ἰσραηλ διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην, ην διεθεμην
τοις πατρασιν αυτων, επιλαβομενου μου της χειρος αυτων, του εξαγαγειν αυτους εκ
γης Αιγυπτου, οτι αυτοι ουκ ενεμειναν τηι διαθηκηι μου, καγω ημελησα αυτων, λεγει
Κυριος.» Και παλιν αιτιωμενος τους Ἰουδαιους λεγει, «Παντα 46.220 τα εθνη
απεριτμητα σαρκι, ο δε λαος ουτος τηι καρ διαι.» Και παλιν, «Περιτεμνεσθε την
καρδιαν υμων, και μη την σαρκα της ακροβυστιας υμων.» Και παλιν, «Νεωσατε
εαυτοις νεωματα, και μη σπειρετε επ' ακανθαις· αλλα περιτεμνεσθε το σκληρον της
καρδιας υμων.» Ἱερεμιας, «Και περιτεμνεσθε τωι Θεωι την ακροβυστιαν της καρδιας
υμων.» Ὅτι δε ουδενα δικαιοι η περιτομη, δηλον εκ τουτων· Ἀβρααμ απεριτμητος
ευηρε στησε τωι Θεωι· πρωτον γαρ ωφθη ευαρεστων, και τοτε αυτωι την περιτομην
διδωσι. Και οι εν τηι ερημωι, δε γεννηθεντες, εν τοις τεσσαρακοντα ετεσιν
απεριτμητοι ησαν· και οι απο Ἀδαμ ομοιως εως Ἀβρααμ ευηρεστησαν τωι Θεωι,
παντες απεριτμητοι ησαν· δια γαρ το επιμιγνυσθαι τον λαον εις τα εθνη, εδοθη η
περιτομη, και η αιτια δηλη· ειληφε γαρ την αρχην τα της περιτομης εκ του Ἀβρααμ,
ον αγαπη σας υπερ παντας τους τοτε ο Θεος, εξ αυτου γεννη θησεσθαι και τον
Χριστον κατα σαρκα προεθετο. Ἵνα ουν οπερ εβουληθη, καθαρως γενεσθαι δυνηθηι,
και ανοθευτως, τουτου χαριν εδεησε περιτομης, και της περι τα λοιπα γενη αμιξιας,
ινα ωσπερ τι διαφραγμα, των λοιπων αυτους ανθρωπων χωριζηι ο νομος. Ὅθεν και
τεχθεντος του δι' ον ταυτα γεγονε, λοιπον ως περιττα τωι Θεωι τα παρα την αρχαιαν
ξενιζοντα καταστασιν εκβεβληνται.
ΙΒʹ. Περι θυσιων.
Ὁμοιως ο Θεος βοαι, λεγων· «Ζω εγω, λεγει Κυριος, οτι περι θυσιων, και
ολοκαυτωματων ουκ εν ετειλαμην προς τους πατερας υμων, αφ' ης ημερας
ανηγαγον αυτους εκ γης Αιγυπτου, και εως της ημερας ταυτης.» Ἡσαΐας, «Μη εγω
ενετειλαμην τοις πατρασιν υμων, εκπορευομενοις εκ γης Αιγυ πτου προσενεγκειν
μοι ολοκαυτωματα και θυ σιαν;» Και παλιν, «Τι μοι πληθος των θυσιων υμων, λεγει
Κυριος; πληρης ειμι ολοκαυτωματων κριων, και στεαρ αρνων και αιμα ταυρων, και
τρα γων ου βουλομαι· ουδ' αν ερχησθε οφθηναι μοι. Τις γαρ εξεζητησε ταυτα εκ των
χειρων υμων; πατειν την αυλην μου ου προσθησεσθε. Ἐαν φερητε μοι σεμιδαλιν,
ματαιον θυμιαμα βδελυγμα μοι εστι. Τας νεομηνιας υμων, και τα Σαββατα υμων, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ημεραν μεγαλην ουκ ανεχομαι· νηστειαν, και αργιαν, και τας εορτας υμων, μισει η
ψυχη μου.» Και παλιν, «Λουσασθε, και καθαροι γινεσθε, αφελετε 46.221 τας
πονηριας απο των ψυχων υμων.» ∆αβιδ, «Ου φαγομαι κρεα ταυρων, η αιμα τραγων
πιομαι.» Και παλιν, «Ου δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους, ουδε εκ των ποιμνιων
σου χιμαρους.» Και παλιν, «Θυ σον τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως.» Ἀμως, «Μεμι σηκα,
απωσμαι τας εορτας υμων, (και ου μη οσφρανθω εν ταις πανηγυρεσιν υμων· διοτι
και εαν ενεγκητε μοι ολοκαυτωματα και θυσιας υμων,) ου προσδεξομαι αυτα, και
σωτηριου επιφανειας υμων ουκ επιβλεψομαι. Μεταστησον απ' εμου ηχον ωιδων σου,
και ψαλμον οργανων ουκ ακουσομαι.» Μαλαχιας, «Ουκ εστι μου θελημα εν υμιν,
λεγει Κυριος παντοκρατωρ, και θυσιαν ου προσδεξομαι εκ των χειρων υμων, διοτι
απο ανατολων ηλιου, και εως δυσμων το ονομα μου δεδοξασται εν τοις εθνεσι, και
εν παντι τοπωι θυμιαμα προσφερεται τωι ονοματι μου, και θυσια καθαρα· διοτι μεγα
το ονομα μου εν τοις εθνεσι, λεγει Κυριος παντοκρατωρ.»
ΙΓʹ. Περι του Σαββατιζειν.
Το Σαββατον εδοθη αυτοις, του καταπαυσαι την φιλοχρηματον αυτων
επιθυμιαν. Του λαου γαρ πενο μενου, εξελθοντος εκ της Αιγυπτου, και μηδεν
εχοντος, πλην ων εχρησαντο παρα των Αιγυπτιων, σπουδην εποιειτο εκαστος δια
του ανενδοτου πονου πλουτον εαυτωι περιποιησαι. ∆ιο λεγει, «Ἓξ ημερας εργαι· τηι δε
ημεραι τηι εβδομηι ου ποιησεις παν εργον εν αυτηι.» Και την αιτιαν επιφερει, ινα
αναπαυσηι συ, και η γυνη σου, και ο υιος σου, και η θυγατηρ σου, και ο παις σου, ο
βους σου, και το υποζυγιον σου. Ἐπει τοι τινος ενεκεν ο Ἰησους ο του Ναυη κυκλων
την Ἱεριχω μετα σαλπιγγων επι επτα ημερας, ουκ εσχολασε τωι Σαββατωι; Πως δε τηι
ογδοηι ημεραι πε ριτεμνεται παιδιον; ∆ια τι δε εν ημεραι Σαββατου τικτει γυνη; Πως δε
και οι ιερεις πασαν θυσιαν εν Σαββατωι ποιουσι; Πως δε ηλιος, και σεληνη, και αστρα
τον ωρισμενον δρομον εκτελει και τωι Σαββατωι;
Ι∆ʹ. Περι του κατασφραγιζεσθαι.
∆αβιδ, «Ἐσημειωθη εφ' ημας το φως του προσ ωπου σου, Κυριε.» Και παλιν,
«Ποιησον μετ' εμου σημειον εις αγαθον· και ιδετωσαν οι μισουντες με, και
αισχυνθητωσαν, οτι συ, Κυριε, εβοηθησας μοι και παρεκαλεσας με.» Και παλιν,
«Ἔδωκας τοις 46.224 φοβουμενοις σε σημειωσιν, του φυγειν απο προσωπου τοξου.»
Ἰεζεκιηλ, «Υιε ανθρωπου, διελθε με σον την Ἱερουσαλημ, και δος το σημειον επι τα
μετωπα των ανθρωπων, των στεναζοντων, και κατ ωδυνωμενων επι ταις αδικιαις,
ταις γινομεναις εν μεσωι αυτων.» Και παλιν, «Ἓξ ανδρες ηρχοντο απο της πυλης της
βλεπουσης προς βοῤραν, και εκαστου η πελυξ εν τηι χειρι αυτου· ακουοντες
πορευεσθε εις την πολιν, και κοπτετε, και μη φεισασθε τοις οφθαλμοις υμων, και μη
ελεησητε· πρεσβυτερον, και νεανισκον, και παρθενον, και νηπια, και γυ ναικας
αποκτεινατε εις εξαλειψιν· επι δε παντας, εφ' ους εστι το σημειον μου, μη εγγισητε.»
Περι δε του θυειν αυτους ειρηται, ουχ οτι ο Θεος εδειτο θυ σιων, η ολοκαυτωματων,
αλλ' επειδη η Λευιτικη φυλη ουκ ειχε κληρον εν τηι γηι της επαγγελιας, οτι αυτος ο
Θεος κληρος αυτης, ταυτην εδωκεν αυτοις εις το τρεφεσθαι προφασιν· ουκ εβουλετο
γαρ αυτους ιερα τευοντας, απο πονου και πραγματειας, ηγουν καπη λειας,
τρεφεσθαι.
ΙΕʹ. Περι του Ευαγγελιου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

∆αβιδ, «Κυριος δωσει ρημα τοις ευαγγελιζομε νοις δυναμει πολληι.» Και
παλιν, «Ὡς ωραιοι οι ποδες των ευαγγελιζομενων ειρηνην!»
Ιςʹ. Περι της απιστιας των Ἰουδαιων, και περι των εθνων Ἐκκλησιας.
Ἡσαΐας εκ προσωπου του Θεου, «Ουτε εγνως, ουτε ηπιστασο, ουτε απ' αρχης
ηνοιξα σου τα ωτα· ᾔδειν γαρ, οτι απειθων απειθησεις.» Και παλιν, «Μεγα το ονομα
αυτου εν τοις εθνεσι και εν παντι τοπωι θυμιαμα προσφερεται τωι ονοματι μου, και
θυσια καθαρα.» Μιχαιας, «Και εσται επ' εσχατων των ημερων εμφανες το ορος
Κυριου, ετοι μον επι τας κορυφας των ορεων, και μετεωρισθησε ται υπερανω των
βουνων· και σπευσουσι προς αυτο λαοι, και πορευσονται εθνη πολλα, και ερουσι,
δευτε αναβωμεν εις το ορος Κυριου, και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ· και
φωτιουσιν ημας ταις οδοις αυτου· οτι εκ Σιων εξελευσεται νομος, και λογος Κυριου
εξ Ἱερουσαλημ.» Ἱερεμιας, «Και ειπε Κυριος προς με, ιδου δεδωκα τους λογους μου
εν τωι στοματι σου· ιδου κατεστησασε σημερον επ' εθνη, και βασιλεις εκριζουν, και
κατακοπτειν, και απολ λυειν, και ανοικοδομειν, και καταφυτευειν.» Και ει 46.225
ταυτα περι Ἱερεμιου, ποιας βασιλειας εξεῤριζωσεν, η ποια εθνη απωλεσεν; Ἀλλα περι
του Κυριου ειρηται, εκριζωσαντος απο πασης ψυχης πιστευουσης αυτωι την
βασιλειαν του Ἀντικειμενου, ος κατεστρεψε τα οικοδομηματα της κακιας, και των
μοχθηρων δογμα των, καταφυτευσας τα κρειττονα. ∆αβιδ, «Ῥυσαι με εξ αντιλογιας
λαου, καταστησεις με εις κε φαλην εθνων. Λαος, ον ουκ εγνων, εδουλευσε μοι· εις
ακοην ωτιου υπηκουσε μου· υιοι αλλοτριοι εψευσαντο μοι· υιοι αλλοτριοι
επαλαιωθησαν και εχωλαναν απο των τριβων αυτων.» Μωυσης εκ προσωπου του
Θεου προς Ἀβρααμ, «Και ενευλογηθησονται εν σοι παντα τα περατα της γης.» Και
παλιν, «Ἀπο στρεψω το προσωπον μου απ' αυτων, και δειξω τι εσται αυτοις επ'
εσχατων, οτι γενεα εξεστραμ μενη εστιν. Υιοι οις ουκ εστι πιστις εν αυτοις· αυτοι
παρεζηλωσαν με επ' ου Θεωι, παρωργισαν με εν τοις ειδωλοις αυτων, καγω
παραζηλωσω αυτους επ' ουκ εθνει· επ' εθνει ασυνετωι παροργιω αυτους.» Και
αλλαχου, «∆ωσει,» φησιν, «τους πονηρους αντι της ταφης αυτου.» Ἡσαΐας,
«Ἐμφανης εγενομην τοις εμε μη ζητουσιν, ευρεθην τοις εμε μη επερωτω σιν. (Ειπα,
Ἰδου παρειμι εθνει, οι ουκ επ εκαλεσαντο το ονομα μου.») ∆αβιδ, «Ἀπηλλοτριω
μενος εγενηθην τοις αδελφοις μου, και ξενος τοις υιοις της μητρος μου.» Περι δε
των εθνων λεγει, «Ἀπαγγελω το ονομα σου τοις αδελφοις μου, εν μεσωι Ἐκκλησιας
υμνησω σε.» Περι Ἰουδαιων, «∆ι' υμας βλασφημειται το ονομα μου δια παντος εν
τοις εθνεσι.» Μαλαχιας, «Ουκ εστι μου θελημα εν υμιν, λεγει Κυριος παντοκρατωρ.»
(Περι Ἐθνων δε, «Ὅτι απο ανατολων ηλιου μεχρι δυσμων το ονομα μου δεδοξασται
εν τοις Ἔθνεσι, λεγει Κυριος παν τοκρατωρ·») «και εν παντι τοπωι θυμιαμα προσ
αγεται τωι ονοματι μου, και μεγα το ονομα μου εν τοις Ἔθνεσι, λεγει Κυριος
παντοκρατωρ.» (Περι δε Ἰουδαιων λεγει,) «Ὑμεις δε βεβηλουτε αυτο.» ∆αβιδ,
«Αιτησαι παρ' εμου, και δωσω σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν
σου τα περατα της γης.» Μωυσης, «Ἔασον με εξαλειψαι τον λαον τουτον, και δωσω
σοι εθνος μεγα, και πολυ, 46.228 μαλλον τουτου.» Ἡσαΐας περι Ἰουδαιων,
«Ἀκουετελογον Κυριου υιοι Σοδομων· προσεχετε νομον Θεου, λαος Γομοῤρας.» Και
παλιν, «Τα Σαββατα υμων, και τας νεομηνιας μισει η ψυχη μου· και τας ευχας υμων
ου προσδεξομαι· λουσασθε, καθαροι γι νεσθε· αι χειρες υμων μεμολυσμεναι αιματι.»
Και οτι του νομου σαφως διαγορευοντος το μη δειν εξω Ἰερουσαλημ και του ναου
εορταζειν κατα το, «Σοι πρεπει υμνος, ο Θεος, εν Σιων· και σοι αποδοθησεται ευχη εν
Ἱερουσαλημ,» γεγραπται, «Ὅτι προσκυνησουσι τωι Κυριωι εκ του τοπου αυτου
εκαστος.» Και παλιν ο Προφητης, «Μεγα το ονομα αυτου εν τοις Ἔθνεσι, και εν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

παντι τοπωι θυμιαμα προσφερε ται τωι ονοματι αυτου, και θυσια καθαρα.» «Ὑμας δε
ανελει Κυριος· τοις δε δουλευουσι μοι κληθησε ται ονομα καινον, ο ευλογηθησεται
επι πασης της γης.» Τι δε καινοτερον του των Χριστιανων ονομα τος; Και ο ∆αβιδ,
«Ἀναγγελουσι την δικαιοσυνην αυτου λαωι τωι τεχθησομενωι, ον εποιησεν ο Κυριος»
Και οτι μεν το ειπειν τον ∆αβιδ το, «Ὁ Θεος κατοικιζει μονοτροπους εν οικωι,»
σημαινει το προς τα Ἔθνη το των υπο νομον αμικτον. Ἡσαΐας, «Πληρωθησεται πασα
η γη του γνωναι τον Κυριον, ως υδωρ πολυ κατακαλυψαι θαλασσαν.» ∆αβιδ, «Μνη
σθησονται και επιστραφησονται προς Κυριον παντα. τα περατα της γης, και
προσκυνησουσιν ενωπιον αυτου πασαι αι πατριαι των εθνων, οτι του Κυριου η
βασιλεια, και αυτος δεσποζει των εθνων.» Καλον δε και το πυθεσθαι των Ἰουδαιων,
τις ο κρατων εστι νυν αρα, ποτερον ο Μωσαικος νομος, ου παραβασις εστι νυν, και
ου τηρησις, δια το μηδε τον ναον, η τον τοπον ειναι, η προφητην προμηνυοντα τι
των μελλοντων, η την κιβωτον, εν ηι αι πλακες, και η ∆εκαλογος, εν οις εδει τας
τρεις εορτας πληρουν, και ουκ αλλαχου. Και, «Ὅτι αρθησεται απο των Ἰουδαιων η
βασιλεια του Θεου, και δοθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους αυτης.» Τουτο δ' αν
ειη το Χριστιανων εθνος, τους προσηκοντας καρπους της κατα Θεον πολιτειας
επιδεικνυμενον. ∆αβιδ, «Ἐξομολογησις και μεγαλοπρεπεια το εργον αυτου, και η
δικαιοσυνη αυτου μενει εις τον αιωνα του αιωνος.» Ἐξομολογειται δε τωι Πατρι, ου
τας εαυτου αμαρτιας ο αμωμος, αλλα τας των επ' αυτωι πιστευοντων· οτι του ∆αβιδ
ειποντος, «Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου,» και τα λοιπα,
Ἡσαΐας σαφεστερον λεγει, «Λεγει ο Κυριος τωι Χριστωι μου Κυρωι.» Λεγουσι δε εις
Κυρον τον Περσην ειρησθαι ταυτα. Γελοιον δε· που γαρ αρμοζει Κυρωι τα 46.229
λοιπα, «Ἐκρατησα της δεξιας σου· επακουσουσιν εμπροσθεν αυτου εθνη, και ισχυν
βασιλεων διαῤρηξω· ανοιξω εμπροσθεν αυτου πυλας, και πολεις ου
συγκλεισθησονται· εμπροσθεν σου πορευσομαι, και ορη ομαλιω· θυρας χαλκας
συντριψω, και μοχλους σιδηρους συνθλασω, και δωσω σοι θησαυρους σκοτεινους;»
Πως ουν αρμοσει ταυτα Κυρωι, τωι μικρον υστερον εις Μασαγετας αισχρως
αναιρεθεντι και εις ασκον εκδαρεντι; και μετα μικρον ερμηνευει αυτα ο αυτος
προφητης, λεγων εκ προσωπου του Θεου, «Ἐγω Κυριος ο Θεος ο καλεσας σε εν
δικαιοσυνηι· εκρατησα της χειρος σου, και ισχυσω σε, και δωσω σε εις διαθηκην
γενους, εις φως εθνων, ανοιξαι οφθαλμους τυφλων, και εξαγαγειν εκ δεσμων
πεπεδημενους, και εξ οικου φυλακης καθημενους εν σκοτει.» Και παλιν ο αυτος
Ἡσαΐας, «Και ειπε μοι, Μεγα σοι τουτο, κληθηναι παιδα μου, και στησαι τας φυλας
του Ἰακωβ, και την διασποραν του Ἰσραηλ στρεψαι· και τεθεικα σε εις διαθηκην
γενους, εις φως εθνων, του ειναι σε εις σωτηριαν εως εσχατου της γης.»
ΙΖʹ. Ὅτι προ της του Κυριου δευτερας παρουσιας ελευσεται Ἠλιας.
Μαλαχιας ο προφητης λεγει, «Ἰδου εγω αποστελλω υμιν Ἠλιαν τον
Θεσβιτην, πριν ελθειν την ημεραν Κυριου την μεγαλην και επιφανη, ος
αποκαταστησει καρδιας πατρων προς υιους, και καρδιαν ανθρωπου προς τον
πλησιον αυτου, μη ελθων παταξω την γην αρδην.»
ΙΗʹ. Ὅτι κληθησομεθα Χριστιανοι.
Ἡσαΐας λεγει, «Ὄψονται εθνη την δοξαν σου, και παντες οι βασιλεις την
δικαιοσυνην σου, και καλεσει σε το ονομα το καινον, ο ο Κυριος ονομασει αυτο.» Και
παλιν, «Τοις δε δουλευουσι μοι κληθησεται ονομα καινον, ο ευλογηθησεται επι της
γης.» Ὠσηε, «Και εσται επ' εσχατου το ονομα αυτου επιφανες εν πασηι τηι γηι, και τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ονοματι αυτου επικληθησονται λαοι πολλοι, και κατα τας οδους αυτου πορευθεντες,
ζησονται εν αυταις.» 46.232
ΙΘʹ. Ὅτι ταραχθησεται Ἡρωδης, και οι μετ' αυτου παντες.
Ἱερεμιας φησι, «Ἐν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος, απολειται η καρδια του
βασιλεως, και η καρδια των αρχοντων, και οι ιερεις εκστησονται, και οι προφηται
θαυμασονται.»
Κʹ. Περι του Βαπτισματος.
Ἰεζεκιηλ, «Και ειπε Κυριος προς με· Το υδωρ τουτο το εκπορευομενον εις την
Γαλιλαιαν, αγιασει τα υδατα. Και εσται, πασηι ψυχηι, εφ' ην αν επελθηι το υδωρ τουτο,
ζησεται και ιαθησεται·» Ἱερεμιας, «Ἰδου ως λεων αναβησεται εκ μεσου του
Ἰορδανου.»
ΚΑʹ. Περι της εις Αιγυπτον του Κυριου καθοδου.
Ἡσαΐας λεγει, «Ἰδου Κυριος καθηται επι νεφελης κουφης, και ηξει εις
Αιγυπτον, και σεισθησεται παντα τα χειροποιητα Αιγυπτου.» Και παλιν,
«Γνωσθησεται Κυριος τοις Αιγυπτιοις, και φοβηθησονται Κυριον εν τηι ημεραι
εκεινηι.» ΚΒʹ. Περι του αγιου Πνευματος. Ἡσαΐας, «Και νυν Κυριος εξαπεσταλκε με,
και το Πνευμα αυτου.» Της Ἐξοδου, «Και ειπε τωι Μωυσει· Ἀναγαγε μοι εβδομηκοντα
πρεσβυτερους, και ληψομαι απο του επι σε Πνευματος, και εκχεω επ' αυτους, και
αντιληψομαι σε.» ∆αβιδ, «Καρδιαν καθαραν κτισον εν εμοι, ο Θεος, και Πνευμα
ευθες εγκαινισον εν τοις εγκατοις μου, και το Πνευμα σου το αγιον μη αντανεληις
απ' εμου, και Πνευματι ηγεμονικωι στηριξον με.» Και παλιν, «Που πορευθω απο του
Πνευματος σου;» Ἰωβ, «Πνευμα θειον το ποιησαν με.» Και παλιν, «Πνευμα εστιν εν
βροτοις, πνοη δε Παντοκρατορος εστιν η διδασκουσα με.» Και παλιν, «Ζηι Κυριος, ος
ουτω με κεκρικε, και ο Παντοκρατωρ, ο πικρανας μου την ψυχην. Πνευμα δε θειον
το περιον μοι εν ρισι.» Ζαχαριας, «Ἐγω ειμι εν υμιν, και το Πνευμα μου εφεστηκεν εν
μεσωι υμων.» Σολομων, «Πνευμα Κυριου πεπληρωκε την οικουμενην.» 46.233
Ἡσαΐας· «Παρωξυναν το Πνευμα το αγιον, και εστραφη αυτοις εις εχθραν. ̔Ο οικος
του Ἰακωβ παρωξυναν το Πνευμα Κυριου.» Ἰωηλ· «Και εσται εν ταις εσχαταις
ημεραις, εκχεω απο του Πνευματος μου επι πασαν σαρκα,» δηλαδη την πιστευουσαν,
«και επι τους υιους υμων, και επι τας θυγατερας υμων,» και τα εξης. Ἡσαΐας·
«Πνευμα Κυριου επ' εμε, ου εινεκεν εχρισε με,» και, «Ἐπαναπαυσεται επ' αυτον επτα
πνευματα.» Και, «Κατεβη Πνευμα Κυριου, και ωδηγησεν αυτους.» Και, «Πνευμα
επιστημης επλησε Βεσελεηλ τον αρχιτεκτονα της σκηνης· Πνευμα παροξυνομενον,
και Πνευμα εξαραν Ἠλιαν εν αρματι, και ζητηθεν παρ' Ἐλισσαιου διπλασιον.» Και,
«Πνευμα παρ' εμου εξελευσεται, και πνοην πασαν εγω εποιησα.» Και, «Ἰδου ο παις
μου ο εκλεκτος, ο αγαπητος μου, εις ον ευδοκησεν η ψυχη μου, θησω το Πνευμα μου
επ' αυτον.» Και, «Ουαι, τεκνα αποσταται, ταδε λεγει Κυριος· Ἐποιησατε βουλην ου
δι' εμου, και συνθηκην ου δια του Πνευματος μου.» Και, «Ἐκει συνηντησαν ελαφοι,
και ειδον τα προσωπα αλληλων· αριθμωι παρηλθον, και μια αυτων ουχ υπελειφθη,
διοτι Κυριος ενετειλατο αυταις, και το Πνευμα αυτου συνηγαγεν αυτας.» Και οτι η
αναστασις δια του Πνευματος ενεργειται, ∆αβιδ λεγει· «Ἀντανελεις το πνευμα
αυτων, και εκλειψουσι, και εις τον χουν αυτων επιστρεψουσιν. Ἐξαποστελεις το
Πνευμα σου, και κτισθησονται, και ανακαινιεις το προσωπον της γης.»
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13


