Funebris oratio in laudem Basilii Magni Caesareae in Cappado
ΕΙΣ ΤΟΝ ΜΕΓΑΝ ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΕΠΙΣΚΟΠΟΝ ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ ΚΑΠΠΑ∆ΟΚΙΑΣ
ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ
1.1 Ἔμελλεν αρα πολλας ημιν υποθεσεις των λογων αει προθεις ο μεγας
Βασιλειος, και γαρ εφιλοτιμειτο τοις εμοις λογοις ως ουπω τοις εαυτου των παντων
ουδεις, εαυτον νυν ημιν προθησειν, υποθεσιν αγωνων μεγιστην τοις περι λογους
εσπουδακοσιν. 1.2 Οιμαι γαρ, ει τις της εν λογοις δυναμεως πειραν ποιουμενος,
επειτα προς μετρον κριναι ταυτην θελησειε, μιαν εκ πασων υποθεσιν προστησα
μενος, καθαπερ οι ζωγραφοι τους αρχετυπους πινακας, ταυτην αν υφελων μονην,
ως λογου κρειττονα, των αλλων ελεσθαι την πρωτην· 1.3 τοσουτον εργον η του
ανδρος ευφημια, μη οτι γε ημιν τοις παλαι παν το φιλοτιμον κατα λυσασιν, αλλα και
οις βιος εστιν ο λογος, εν τουτο εσπου δακοσι και μονον, ταις τοιαυταις
ενευδοκιμειν υποθεσεσιν! Ἔχω μεν ουτω περι τουτων και, ως εμαυτον πειθω, λιαν
ορθως. 1.4 Ουκ οιδα δε εις ο τι αν αλλο χρησαιμην τοις λογοις μη νυν χρησαμενος. η
ο τι ποτ' αν μαλλον η εμαυτωι χαρισαιμην η τοις αρετης επαινεταις η τοις λογοις
αυτοις, η τον ανδρα τουτον θαυμασας. Ἐμοι τε γαρ εσται τουτο χρεος ικανως
αφωσιωμενον· χρεος δε, ειπερ αλλο τι, τοις αγαθοις τα τε αλλα και περι τον λογον, ο
λογος. 1.5 Ἐκει νοις θ' αμα μεν ηδονη αν γενοιτο, και αμα παρακλησις εις αρετην, ο
λογος. Ὧν γαρ τους επαινους, οιδα τουτων σαφως και τας επιδοσεις· επ' ουδενος ουν
των απαντων, ουκ εστιν εφ' οτωι ουχι των απαντων. Τοις τε λογοις αυτοις
αμφοτερωθεν αν εχοι το πραγμα καλως· ει μεν εγγυς ελθοιεν της αξιας, την εαυτων
επιδεδειγμενοις δυναμιν· ει δε πλειστον απολειφθειεν, ο πασα παθειν αναγκη τοις
εκει νον εγκωμιαζουσιν, εργωι δεδηλωκοσι την ητταν, και το κρειττω η κατα λογου
δυναμιν ειναι τον ευφημουμενον.
2.1 α μεν ουν πεποιηκε μοι τον λογον και δι' α τον αγωνα τουτον
ενεστησαμην, ταυτα εστιν. Ει δε τοσουτον απηντηκα του καιρου δευτερος και μετα
τοσουτους επαινετας, ιδιαι τε και δημοσιαι τα εκεινου σεμνυναντας, μηδεις θαυμα
ζετω. Ἀλλα συγγινωσκετω μεν η θεια η ψυχη, και παντ' εμοι σεβασμια και νυν και
προτερον. 2.2 Παντως δε ως συν ημιν ων επηνωρθου πολλα των εμων ορωι τε φιλιας
και νομωι κρειττονι (ου γαρ αισχυνομαι τουτο λεγειν, οτι και πασι νομος ην αρετης),
ουτω και υπερ ημας γενομενος, συγγνωμων εσται τοις ημετεροις. Συγγινωσκετωσαν
δε και υμων οσοι θερμοτεροι του ανδρος επαινεται, ειπερ τις εστιν αλλου
θερμοτερος, αλλα μη τουτο μονον παντες ομοτιμοι, την του ανδρος ευφημιαν. 2.3 Ου
γαρ ολιγωριαι το εικος ενελιπομεν· μη ποτε τοσουτον αμελησαιμεν η αρετης η του
φιλικου καθηκοντος· ουδε τωι νομιζειν αλλοις μαλλον ημων προσηκειν τον επαινον.
Ἀλλα πρωτον μεν ωκνουν τον λογον, ειρησεται γαρ ταληθες, ωσπερ οι τοις ιεροις
προσιοντες, πριν καθαρ θηναι και φωνην και διανοιαν. 2.4 Ἔπειτα, ουκ αγνοουντας
μεν, υπομνησω δ' ουν ομως, ων μεταξυ περι τον αληθη λογον ησχολημεθα
κινδυνευοντα, καλως βιασθεντες, και κατα Θεον ισως εκδημοι γεγονοτες, και ουδε
απο γνωμης εκεινωι τωι γενναιωι της αληθειας αγωνιστηι και μηδεν ετε ρον
αναπνευσαντι οτι μη λογον ευσεβη και κοσμου παντος σωτηριον. 2.5 Τα γαρ του
σωματος ισως ουδε θαρρησαι χρη λεγειν ανδρι γενναιωι και υπερ το σωμα πριν
ενθενδε μεταναστηναι, και μηδεν αξιουντι των της ψυχης καλων υπο του δεσμου
παραβλαπτεσθαι. Τα μεν δη της απολογιας ενταυθα κεισθω· και γαρ ουδε
μακροτερας οιμαι ταυτης δεησειν ημιν, προς εκεινον γε ποιουμενοις τον λογον και
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τους ειδοτας σαφως τα ημε τερα. 2.6 Ἤδη δε προς αυτην ημιν ιτεον την ευφημιαν,
αυτον προστησαμενοις του λογου τον εκεινου Θεον, μη καθυβρισαι τον ανδρα τοις
εγκωμιοις, μηδε πολυ δευτερον των αλλων ελθειν, καν εκεινου παντες ισον
απολειπωμεθα, καθαπερ ουρανου και ηλιακης ακτινος οι προς αυτα βλε ποντες.
3.1 Ει μεν ουν εωρων αυτον γενει και τοις εκ γενους φιλοτιμουμενον, η τινι
των μικρων ολως και οις οι χαμαι βλεποντες, αλλος αν ηρωων ωφθη καταλογος.
Ὅσα των υπερ εκεινον τοις χρονοις εκεινωι συνεισενεγκειν αν ειχομεν και ουδ' αν
ταις ιστοριαις παρηκαμεν εχειν τι πλεον ημων εκεινο γε πλεον εχοντες παντως, το
μη πλασματι μηδε μυθοις, αυτοις δε τοις πραγμασι καλλωπιζεσθαι, και ων πολλοι
μαρτυρες. 3.2 Πολλα μεν γαρ ο Ποντος ημιν εκ του πατρος προβαλλει τα διηγηματα
και ουδενος ελαττω των παλαι περι αυτον θαυματων, ων πληρης πασα συγ γραφη τε
και ποιησις· πολλα δε το εμον εδαφος τουτο, οι σεμνοι Καππαδοκαι, το μηδεν ηττον
κουροτροφον η ευιππον. 3.3 Ὅθεν τωι πατρυωι γενει το μητρωιον ημεις αντανισχο
μεν. Στρατηγιαι τε και δημαγωγιαι και κρατος εν βασι λειοις αυλαις· ετι δε
περιουσιαι και θρονων υψη και τιμαι δημοσιαι και λογων λαμπροτητες, τινων η
πλειους η μειζους; 3.4 Ὧν ημιν, ει βουλομενοις ειπειν εξην, ουδεν αν ησαν ημιν οι
Πελοπιδαι και Κεκροπιδαι και οι Ἀλκμαιω νες, Αιακιδαι τε και Ἡρακλειδαι και ων
ουδεν υψηλοτε ρον, οιτινες εκ των οικειων φανερως ειπειν ουκ εχοντες επι το
αφανες καταφευγουσι, δαιμονας δη τινας και θεους και μυθους τοις προγονοις
επιφημιζοντες, ων το σεμνοτα τον απιστια, και υβρις το πιστευομενον.
4.1 Ἐπειδη δε υπερ ανδρος ημιν ο λογος κατ' ανδρα κρινεσθαι την ευγενειαν
αξιουντος, και μη τας μεν μορφας και τας χροας εξ εαυτων δοκιμαζεσθαι και των
ιππων τους ευγενεστατους η ατιμοτατους, ημας δε ζωγραφεισθαι τοις εξωθεν, εν η
δυο των εξ αρχης υπαρχοντων αυτωι και ταυτα οικεια τωι εκεινου βιωι και οις αν
μαλιστα ησθειη λεγομενοις ειπων, επ' αυτον και δη τρεψομαι. 4.2 Ἄλλου μεν ουν
αλλο τι γνωρισμα και διηγημα, και γενους και του καθεκαστον, η μικρον η μειζον,
καθαπερ τις κληρος πατρωιος η πορρωθεν η εγγυθεν ηργμενος, κατεισιν εις τους
υστερον· τουτωι δε γενοιν τοιν αμφοτεροιν το ευσεβες επισημον, δηλωσει δε νυν ο
λογος.
5.1 ∆ιωγμος ην, και διωγμων ο φρικωδεστατος και βαρυτατος· ειδοσι λεγω
τον Μαξιμινου, ος πολλοις τοις εγγυθεν γενομενοις επιφυεις παντας φιλανθρωπους
απεδειξε, θρασει τε πολλωι ρεων και φιλονεικων το της ασε βειας κρατος
αναδησασθαι. Τουτον πολλοι μεν υπερεσχον των ημετερων αγωνιστων, και μεχρι
θανατου διηγωνισ μενοι και προ θανατου μικρον, τοσουτον απολειφθεντες οσον
επιβιωναι τηι νικηι και μη συναπελθειν τοις παλαισμασιν, αλλ' υπολειφθηναι τοις
αλλοις αλειπται της αρετης, 5.2 ζωντες μαρτυρες, εμπνοοι στηλαι, σιγωντα
κηρυγματα, συν πολλοις δε τοις αριθμουμενοις και οι προς πατρος τουτωι πατερες,
οις πασαν ασκησασιν ευσεβειας οδον καλην επη νεγκεν ο καιρος εκεινος την
κορωνιδα· παρασκευης μεν γαρ ουτως ειχον και γνωμης ως παντα ραιδιως οισοντες,
εξ ων στεφανοι Χριστος τους την εκεινου μιμησαμενους υπερ ημων αθλησιν.
6.1 Ἐπει δε νομιμον αυτοις εδει και τον αγωνα γενεσθαι· νομος δε μαρτυριας
μητε εθελοντας προς τον αγωνα χωρειν, φειδοι των διωκοντων και των
ασθενεστερων, μητε παροντας αναδυεσθαι· το μεν γαρ θρασους, το δε ανανδριας
εστιν· και τουτο τιμωντες εκεινοι τον νομοθετην, τι μηχανωνται; μαλλον δε, προς τι
φερονται παρα της παντα τα εκεινων αγουσης προνοιας; Ἐπι τινα των Ποντικων
ορων λοχμην, πολλαι δε αυται παρ' αυτοις εισι και βαθειαι και επι πλειστον
διηκουσαι, καταφευγουσι, λιαν ολιγοις χρωμενοι και της φυγης συνεργοις και της
τροφης υπηρεταις. 6.2 Ἄλλοι μεν ουν θαυ μαζετωσαν το του χρονου μηκος· και γαρ
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι πλειστον αυτοις, ως φασι, το της φυγης παρεταθη ετος που εβδομον, και μικρον
τι προς· το τε της διαιτης σωμασιν ευ γεγο νοσι στενον τε και παρηλλαγμενον, ως το
εικος, και το υπαιθριοις κρυμοις και θαλπεσι και ομβροις ταλαιπωρειν, η τε αφιλος
ερημια και το ακοινωνητον τε και αμικτον, οσον εις κακοπαθειαν τοις υπο πολλων
δορυφορουμενοις και τιμωμενοις. 6.3 Ἐγω δε, ο τουτων μειζον εστι και
παραδοξοτερον, λεξων ερχομαι· απιστησει δ' ουδεις η οστις ουδεν μεγα οιεται τους
υπερ Χριστου διωγμους και κινδυ νους, κακως γινωσκων και λιαν επικινδυνως.
7.1 Ἐποθουν τι και των προς ηδονην οι γενναδαι, τωι χρονωι καμνοντες και
των αναγκαιων οντες διακορεις· και τα μεν του Ἰσραηλ ουκ εφθεγξαντο· ου γαρ
ησαν γογγυ σται κατα τους εκεινους εν τηι ερημωι ταλαιπωρουντας μετα την εξ
Αιγυπτου φυγην, ως αρα βελτιων Αιγυπτος αυτοις ειη της ερημιας, πολλην των
λεβητων και των κρεων χορη γουσα την αφθονιαν των τε αλλων οσα εκεισε
απελιπον· η γαρ πλινθεια και ο πηλος ουδεν ην αυτοις τοτε δια την ανοιαν· αλλα δε,
ως ευσεβεστερα και πιστοτερα! 7.2 «Τι γαρ εστιν, ελεγον, των απιστων, ει ο των
θαυμασιων Θεος, ο θρεψας πλουσιως εν ερημωι ξενον λαον και φυγαδα, ωστε και
αρτον ομβρησαι και βλυσαι ορνιθας, τρεφων ου τοις αναγκαιοις μονον, αλλα και
τοις περιττοις· ει ο τεμων θαλασσαν και στησας ηλιον και ποταμον ανακοψας, και
ταλλα δη υπειποντες οσα πεποιηκε (φιλει γαρ εν τοις τοιουτοις φιλιστορειν η ψυχη
και πολλοις θαυμασιν ανυμνειν τον Θεον)· ουτος, επηγον, και ημας θρεψειε σημε
ρον τοις της τρυφης τους της ευσεβειας αγωνιστας; 7.3 Πολλοι μεν θηρες τας των
πλουσιων διαφυγοντες τραπεζας, απερ ην ποτε και ημιν, τοις ορεσι τουτοις
εμφωλευουσι· πολλοι δε ορνιθες των εδωδιμων τους ποθουντας ημας υπεριπτανται,
ων τι μη θηρασιμον σοι θελησαντι μονον»; 7.4 Ταυτ' ελεγον, και η θηρα παρην, οψον
αυτοματον, απραγματευτος πανδαισια, ελαφοι των λοφων ποθεν υπερ φανεντες
αθροως. Ὡς μεν ευμεγεθεις, ως δε πιονες, ως δε προθυμοι προς σφαγην! Μονονουχι
και τουτο εικαζειν ην, οτι μη ταχιον εκληθησαν εδυσχεραινον. 7.5 Οι μεν ειλκον τοις
νευμασι, οι δε ηγοντο. Τινος διωκοντος η συναναγκαζοντος; Ουδενος. Τινων
ιππεων; Ποιων κυνων; Τινος υλακης η κραυγης η νεων προκαταλαβοντων τας
διεξοδους τοις θηρας νομοις; Ευχης δεσμιοι και δικαιας αιτησεως. Τις εγνω τοιουτον
θηραμα των νυν η των πωποτε.
8.1 Ὦ του θαυματος! αυτοι του θηραματος ησαν ταμιαι. Ὅσον φιλον ειχετο
θελημασι μονον· οσον περιττον απεπεμφθη ταις λοχμαις εις δευτεραν τραπεζαν. Οι
οψο ποιοι σχεδιοι, το δειπνον ευτρεπες, οι δαιτυμονες ευχαρισ τοι, προοιμιον
εχοντες ηδη των ελπιζομενων το παρον θαυμα. Ἐξ ου και προς την αθλησιν υπερ ης
ταυτα ην αυτοις, εγινοντο προθυμοτεροι. Τοιαυτα τα εμα διηγηματα. 8.2 Συ δε μοι
λεγε τας ελαφηβολους σου και τους Ὠριωνας και τους Ἀκταιωνας, τους
κακοδαιμονας θηρευτας, ο εμος διωκτης, ο τους μυθους θαυμαζων και την αντιδο
θεισαν ελαφον της παρθενου, ει τι τοσουτον εις φιλοτιμιαν εστι σοι, καν δωμεν μη
μυθον ειναι το ιστορουμενον. 8.3 Ὡς τα γε εξης του λογου και λιαν αισχρα! Τι γαρ
οφε λος της αντιδοσεως, ει συζει παρθενον ινα ξενοκτονειν διδαχθηι, απανθρωπιαν
μαθουσα φιλανθρωπιας αντιδοσιν; 8.4 Τουτο μεν ουν τοσουτον εκ πολλων εν και
αντι πολλων, ως ο εμος λογος. Και τουτο διηλθον, ουχ ιν' εκεινωι προσθω τι της
ευδοξιας· ουτε γαρ θαλασσα δειται των εισρεοντων εις αυτην ποταμων καν
εισρεωσιν οτι πλειστοι και μεγιστοι, ουτε των εισοισοντων τι προς ευφη μιαν ο νυν
επαινουμενος· 8.5 αλλ' ιν' επιδειξαιμι, οιων αυτωι των εξ αρχης υπαρχοντων, και
προς ο παραδειγμα βλεπων, οσον υπερηκοντισεν. Ει γαρ μεγα τοις αλλοις το
προσλαβειν τι παρα των ανωθεν εις φιλοτιμιαν, μειζον εκεινωι το προσθειναι τοις
ανω παρ' εαυτου, καθαπερ ρευ ματος ανατρεχοντος.
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9.1 Της δε των πατερων συζυγιας ουχ ηττον κατα το της αρετης ομοτιμον η
και τα σωματα, πολλα μεν και αλλα γνωρισματα, πτωχοτροφιαι, ξενοδοχιαι, ψυχης
καθαρ σις εξ εγκρατειας, απομοιρα κτησεως Θεωι καθιερωθεισης, πραγμα ουπω τοτε
πολλοις σπουδαζομενον, ωσπερ νυν αυξηθεν τε και τιμηθεν εκ των πρωτων
υποδειγματων, τα τε αλλα, οσα Ποντωι και Καππαδοκαις μερισαμενοις ηρκεσε
πολλων πληρουν ακοας· εμοι δε μεγιστον δοκει και περι φανεστατον η ευτεκνια. 9.2
Τους γαρ αυτους πολυπαιδας και καλλιπαιδας μυθοι μεν ισως εχουσιν· ημιν δε
τουτους η πειρα παρε στησε, τοιουτους μεν αυτους γεγονοτας ωστε, ει και μη
τοιουτων ησαν πατερες, εαυτοις εις ευδοξιαν αρκειν· τοιουτων δε πεφηνοτας
πατερας ωστε, ει και μη αυτοι τοσουτον ησαν εις αρετην, παντας υπεραιρειν τηι
ευτεκνιαι 9.3 Ἕνα μεν γαρ η δυο γενεσθαι των επαινουμενων, καν τηι φυσει δοιη τις·
η δε δια παντων ακροτης, σαφες των αγαγοντων εγκωμιον. ∆ηλοι δε ο μακαριστος
των ιερεων και των παρθενων αριθμος και των εν γαμωι, μηδεν τηι συζυγιαι
βλαβηναι βιασαμενων προς την ισην της αρετης ευδοκι μησιν, αλλα βιων αιρεσεις
μαλλον η πολιτειας ταυτα ποιησαμενων.
10.1 Τις ουκ οιδε τον τουτου πατερα, Βασιλειον, το μεγα παρα πασιν ονομα,
ος πατρικης ευχης ετυχεν, ινα μη λεγω μονος, ειπερ τις ανθρωπων; Παντος γαρ
κρατων αρετηι, παρα του παιδος κωλυεται μονου το πρωτειον εχειν. Τις Ἐμμελιαν,
την οπερ εγενετο προκληθεισαν η γενομενην ο προεκληθη, την της εμμελειας οντως
φερωνυμον, η τουτο εν γυναιξιν ωφθη, ει δει συντομως ειπειν, οπερ εν ανδρασιν
εκεινος· 10.2 ωστ' ειπερ εδει δουλευσαντα παντως τηι φυσει τον νυν ευφημουμενον
ανθρωποις δοθηναι ωσπερ τινα των παλαι παρα Θεου δεδομενων εις κοινον οφελος,
μητε εξ αλλων μαλλον αρμοζειν η εκεινων τουτον γενεσθαι, μητε εκεινοις ετερου
μαλλον η τουδε πατρασιν ονομασθηναι· οπερ ουν καλως ποιουν και συνεδραμεν.
10.3 Ἐπει δε τας απαρχας των επαινων νομωι θειωι πειθομενοι, ος πατρασι κελευει
πασαν νεμειν τιμην, τοις μνη μονευθεισιν αποδεδωκαμεν, επ' αυτον ιωμεν ηδη,
τοσουτον ειποντες, ο και πασιν αν οιμαι δοξειεν αληθως λεγεσθαι τοις εκεινον
επισταμενοις, οτι μονης ημιν εδει της εκεινου φωνης εκεινον εγκωμιαζουσιν. 10.4 Ὁ
γαρ αυτος υποθεσις τε λαμ πρα τοις επαινουσι, και μονος τηι του λογου δυναμει της
υποθεσεως αξιος. Καλλους μεν δη και ρωμης και μεγεθους, οις τους πολλους ορω
χαιροντας, τοις βουλομενοις παρα χωρησομεν· ουχ οτι καν τουτοις ελαττον τινος
ηνεγκατο των μικρολογων και περι το σωμα καλινδουμενων, εως ην ετι νεος και
ουπω φιλοσοφιαι των σαρκων κατεκρατησεν· 10.5 αλλ' ινα μη ταυτον παθω τοις
απειροτεροις των αθλητων, οι την ισχυν εν τοις εικηι παλαιομενοις και παρεργοις
κενωσαντες, ηττους εν τοις καιριοις ευρισκονται, και τοις εξ ων το νικαν υπαρχει
και στεφανιτας αναγορευεσθαι. α δε ουδαμως αν ειπων οιμαι περιττος δοξειν ουδε
εξω του σκοπου βαλλειν τον λογον, ταυτ' επαινεσομαι.
11.1 Οιμαι δε πασιν ανωμολογησθαι τον νουν εχοντων, παιδευσιν των παρ'
ημιν αγαθων ειναι το πρωτον· ου ταυ την μονην την ευγενεστεραν και ημετεραν, η
παν το εν λογοις κομψον και φιλοτιμον ατιμαζουσα μονης εχεται της σωτηριας και
του καλλους των νοουμενων· αλλα και την εξωθεν, ην οι πολλοι Χριστιανων
διαπτυουσιν, ως επιβουλον και σφαλεραν και Θεου πορρω βαλλουσαν, κακως
ειδοτες. 11.2 Ὥσπερ γαρ ουρανον και γην και αερα και οσα τουτων, ουκ επειδη
κακως τινες εξειληφασιν αντι Θεου τα του Θεου σεβοντες, δια τουτο περιφρονητεον·
αλλ' οσον χρησιμον αυτων καρπουμενοι προς τε ζωην και απολαυσιν οσον
επικινδυνον διαφευγομεν, ου τωι κτιστηι την κτισιν επαν ισταντες κατα τους
αφρονας, αλλ' εκ των δημιουργημα των τον δημιουργον καταλαμβανοντες, και ο
φησιν ο θειος Ἀποστολος, αιχμαλωτιζοντες παν νοημα εις Χριστον· 11.3 ως δε και
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πυρος και τροφης και σιδηρου και των αλλων ουδεν καθ' εαυτο χρησιμωτατον ισμεν
η βλαβερωτατον, αλλ' οπως αν δοκηι τοις χρωμενοις· ηδη δε και των ερπυστικων
θηριων εστιν α τοις προς σωτηριαν φαρμακοις συνεκερασαμεν· ουτω και τουτων το
μεν εξεταστικον τε και θεωρητικον εδεξαμεθα, οσον δε εις δαιμονας φερει και
πλανην και απωλειας βυθον διεπτυσαμεν· οτι μη κακ του των προς θεοσεβειαν
ωφελημεθα, εκ του χειρονος το κρειττον καταμαθοντες, και την ασθενειαν εκεινων
ισχυν του καθ' ημας λογου πεποιημενοι. 11.4 Ουκουν ατιμαστεον την παιδευσιν, οτι
τουτο δοκει τισιν· αλλα σκαιους και απαιδευτους υποληπτεον τους ουτως εχοντας,
οι βουλοιντ' αν απαντας ειναι καθ' εαυ τους, ιν' εν τωι κοινωι το κατ' αυτους
κρυπτηται, και τους της απαιδευσιας ελεγχους διαδιδρασκωσιν. Ἐπει δε τουτο
υπεθεμεθα και ανωμολογησαμεθα, φερε τα κατ' αυτον θεωρησωμεν.
12.1 Τα μεν δη πρωτα της ηλικιας υπο τωι μεγαλωι πατρι, ον κοινον παιδευτην
αρετης ο Ποντος τηνικαυτα προυβαλλετο, σπαργανουται και διαπλαττεται πλασιν
την αριστην τε και καθαρωτατην, ην ημερινην ο θειος ∆αβιδ καλως ονομαζει και της
νυκτερινης αντιθετον. 12.2 Ὑπο δη τουτωι, και βιον και λογον συναυξανομενους τε
και συνα νιοντας αλληλοις ο θαυμασιος εκπαιδευεται· ου Θετταλικον τι και ορειον
αντρον αυχων ως αρετης εργαστηριον, ουδε τινα Κενταυρον αλαζονα των κατ'
αυτον ηρωων διδασ καλον· ουδε πτωκας βαλλειν η κατατρεχειν νεβρων η θηρευειν
ελαφους υπ' αυτου διδασκομενος, η τα πολεμικα κρατιστος ειναι η πωλοδαμνειν
αριστα, τωι αυτωι πωλωι και διδασκαλωι χρωμενος, η μυελοις ελαφων τε και λεον των
τοις μυθικοις εκτρεφομενος· αλλα την εγκυκλιον παιδευσιν παιδευομενος και
θεοσεβειαν εξασκουμενος και, συνελοντι φαναι, προς την μελλουσαν τελειοτητα δια
των εξ αρχης μαθηματων αγομενος. 12.3 Οι μεν γαρ η βιον μονον, η λογον
κατωρθωκοτες, τωι ετερωι δε λειποντες, ουδεν των ετεροφθαλμων, εμοι δοκειν,
διαφερουσιν, οις μεγαλη μεν η ζημια, μειζον δε το αισχος ορωσι και ορωμενοις. Οις
δε κατ' αμφοτερα ευδοκιμειν υπαρχει και ειναι περιδεξιοις, τουτοις και το ειναι
τελειοις και βιοτευειν μετα της εκειθεν μακαριοτητος. 12.4 Ὅπερ ουν εκεινωι
συμβεβηκεν ευ ποιουν οικοθεν εχοντι της αρετης το παραδειγμα, προς ο βλεπων
ευθυς αριστος ην. Ὥσπερ τους πωλους και τους μοσχους ορωμεν ομου τηι γενεσει
ταις μητρασιν εαυτων παρασκαιροντας, ουτω και αυτος τωι πατρι παραθεων εγγυθεν
εν πωλικωι τωι φρυαγματι και των ακρων της αρετης κινηματων ου παρα πολυ
λειπομε νος· ει βουλει δε, καν τηι σκιαγραφιαι το μελλον της αρε της καλλος
υποσημαινων και προ του καιρου της ακριβειας τα της ακριβειας προχαραττομενος.
13.1 Ἐπει δε ικανως ειχε της ενταυθα παιδευσεως, εδει δ' αυτον μηδεν των
καλων διαφυγειν, μηδε τωι φιλο πονωι της μελισσης απολειφθηναι συλλεγουσης εκ
παντος ανθους τα χρησιμωτατα, επι την Καισαρεων πολιν επειγε ται, των τηιδε
μεθεξων παιδευτηριων· ταυτην δε λεγω την περιφανη τε και ημετεραν, επει και των
εμων λογων αυτη καθηγεμων και διδασκαλος, την ουχ ηττον λογων μητρο πολιν η
των πολεων ων υπερκειται και καθ' ων εχει την δυναστειαν· ην ει τις του εν λογοις
κρατους αποστερησειεν, αφηιρηκως εσται αυτο το καλλιστον τε και ιδικωτατον. 13.2
Ἄλλαι μεν γαρ των πολεων αλλοις αγαλλονται καλλω πισμασιν η παλαιοις η νεοις,
οπως αν οιμαι των διηγημα των εχωσιν η των ορωμενων· τηιδε λογοι το γνωρισμα,
ωσπερ εν τοις οπλοις η τοις δραμασι τα επισημα. 13.3 Τα δε εξης αυτοι διηγεισθωσαν,
οι και παιδευσαντες τον ανδρα παρ' εαυτοις και της παιδευσεως απολαυσαντες· οσος
μεν ην διδασκαλοις, οσος δε ηλιξι, τοις μεν παρεκτεινομενος, τους δε υπεραιρων
κατα παν ειδος παιδευσεως· οσον κλεος εντος ολιγου χρονου παρα πασιν ηνεγκατο,
και τοις εκ του δημου και τοις πρωτοις της πολεως, μειζω μεν της ηλικιας την
παιδευσιν, μειζω δε της παιδευσεως την του ηθους πηξιν επιδεικνυμενος· ρητωρ εν
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ρητορσι και προ των σοφιστικων θρονων, φιλοσοφος εν φιλοσοφοις και προ των εν
φιλοσοφιαι δογματων· το μεγιστον, ιερευς Χριστια νοις και προ της ιερωσυνης·
τοσουτον ην αυτωι το παρα παντων συγκεχωρηκος εν απασιν! 13.4 Τωι δε λογοι μεν
το παρεργον ησαν, τοσουτον εξ αυτων δρεπομενωι οσον εις την καθ' ημας
φιλοσοφιαν συνεργους εχειν, επειδη δει και της εν τουτοις δυναμεως προς την των
νοουμενων δηλω σιν· κινημα γαρ ναρκωντων εστι νους ανεκλαλητος. 13.5
Φιλοσοφια δε η σπουδη, και το ραγηναι κοσμου και μετα Θεου γενεσθαι, τοις κατω
τα ανω πραγματευομενον και τοις αστατοις και ρεουσι τα εστωτα και μενοντα
κατακτω μενον.
14.1 Ἐντευθεν επι το Βυζαντιον, την προκαθεζομενην της Ἑυας πολιν· και
γαρ ηυδοκιμει σοφιστων τε και φιλο σοφων τοις τελεωτατοις, ων εν βραχει χρονωι
τα κρατιστα συνελεξατο ταχει τε και μεγεθει φυσεως. Ἐντευθεν επι το των λογων
εδαφος, τας Ἀθηνας, υπο του Θεου πεμπε ται και της καλης περι την παιδευσιν
απληστιας, Ἀθηνας τας χρυσας οντως εμοι και των καλων προξενους ειπερ τινι! 14.2
Ἐκειναι γαρ μοι τον ανδρα τουτον εγνωρισαν τελεωτερον ουδε πριν αγνοουμενον·
και λογους επιζη των ευδαιμονιαν εκομισαμην· και τροπον ετερον ταυτο πεπονθα
τωι Σαουλ, ος, τας ονους του πατρος επιζητων, βασιλειαν ηυρατο, μειζον του εργου
το παρεργον εμπορευ σαμενος. 14.3 Το μεν δη μεχρι τουτων ευδρομος ημιν ο λογος
και δια λειας της οδου φερων και αγαν ευπορου και βασιλικης οντως των του
ανδρος εγκωμιων· το δ' εντευθεν, ουκ οιδ' ο τι τωι λογωι χρησωμαι και ποι τραπωμαι·
εχει γαρ τι και προσαντες ημιν ο λογος. 14.4 Ποθω μεν γαρ, ενταυθα του λογου
γενομενος και του καιρου τουτου λαβομενος, και των κατ' εμαυτον τι προσθειναι
τοις ειρημενοις και μικρον τι προσδιατριψαι τωι διηγηματι, οθεν τε και οπως ημιν
κακ τινος της αρχης συνεστη το της φιλιας, ητ' ουν συμπνοιας και συμφυΐας, ει χρη
προσειπειν οικειοτερον. 14.5 Φιλει γαρ ουτε οψις ραιδιως αναχωρειν των τερπνων
θεαματων, καν αφελκηι τις βιαι, προς αυτα παλιν φερεσθαι· ουτε λογος των ηδιστων
διηγηματων. ∆εδοικα δε το φορτικον της εγχειρησεως. Πειρασομαι μεν ουν, ως οιον
τε μετριως, τουτο ποιειν. Ἂν δ' αρα τι και βιαζωμεθα υπο του ποθου, συγγνωμη τωι
παθει, παντων παθων οντι δικαιοτατωι και ο μη παθειν η ζημια τοις γε νουν εχουσιν.
15.1 Ειχον ημας Ἀθηναι, καθαπερ τι ρευμα ποταμιον, απο μιας σχισθεντας
πηγης της πατριδος εις διαφορον υπεροριαν κατ' ερωτα της παιδευσεως και παλιν
εις το αυτο συνελθοντας, ωσπερ απο συνθηματος ουτω Θεου κινησαντος. Ειχον δε
μικρωι μεν εμε προτερον, τον δ' ευ θυς μετ' εμε, μετα πολλης προσδεχθεντα και
περιφανους της ελπιδος. 15.2 Και γαρ εν πολλων γλωσσαις εκειτο πριν επιστηναι,
και μεγα εκαστοις ην προκαταλαβειν το σπου δαζομενον. Ουδεν δε οιον και ηδυσμα
τι προσθειναι τωι λογωι μικρον αφηγημα, τοις μεν ειδοσιν υπομνησιν, τοις δε
αγνοουσι διδασκαλιαν. 15.3 Σοφιστομανουσιν Ἀθηνησι των νεων οι πλειστοι και
αφρονεστεροι· ου των αγεννων μονον και των ανωνυμων, αλλ' ηδη και των ευ
γεγονοτων και περιφανεστερων, ατε πληθος συμμικτον οντες και νεοι και
δυσκαθεκτοι ταις ορμαις. 15.4 Ὅπερ ουν πασχοντας εστιν ιδειν περι τας αν τιθετους
ιπποδρομιας τους φιλιππους τε και φιλοθεαμονας· πηδωσι, βοωσιν, ουρανωι
πεμπουσι κονιν, ηνιοχουσι καθη μενοι, παιουσι τον αερα, τους ιππους δη τοις
δακτυλοις ως μαστιξι, ζευγνυουσι, μεταζευγνυουσιν· ουδενος οντες κυριοι
αντιδιδοασι αλληλοις ραιδιως ηνιοχους, ιππους, ιπποστασιας, στρατηγους· και ταυτα
τινες; οι πενητες πολλακις και αποροι και μηδ' αν εις μιαν ημεραν τροφης
ευπορησαντες. 15.5 Τουτο και αυτοι πασχουσι ατεχνως περι τους εαυτων
διδασκαλους και αντιτεχνους, οπως πλειους τε ωσιν αυτοι κακεινους ευπορωτερους
ποιωσι δι' εαυτων σπουδην εχοντες· και το πραγμα εστιν επιεικως ατοπον και
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαιμονιον. 15.6 Προκαταλαμβανονται πολεις, οδοι, λιμενες, ορων ακρα, πεδια,
εσχατιαι, ουδεν ο τι μη της Ἀττικης μερος η της λοιπης Ἑλλαδος, αυτων των
οικητορων οι πλειστοι· και γαρ τουτους μεμερισμενους ταις σπουδαις εχουσιν.
16.1 Ἐπειδαν ουν τις επιστηι των νεων και εν χερσι γενηται των ελοντων,
γινεται δε η βιασθεις η εκων, νομος ουτος εστιν αυτοις Ἀττικος και παιδια σπουδηι
συμμικτος. Πρωτον μεν ξεναγειται παρα τινι των προειληφοτων η φιλων η
συγγενων η των εκ της αυτης πατριδος η των οσοι περιττοι τα σοφιστικα και
προσαγωγοι των λημματων, καντευθεν μαλιστα δια τιμης εκεινοις· επει και τουτο
μισ θος εστιν αυτοις των σπουδαστων τυγχανειν. 16.2 Ἔπειτα ερεσχελειται παρα του
βουλομενου παντος· βουλεται δε αυτοις, οιμαι, τουτο των νεηλυδων συστελλειν το
φρονημα και υπο χειρα σφων απ' αρχης αγειν· ερεσχελειται δε, παρα μεν των
θρασυτερον, παρα δε των λογικωτερον, οπως αν αγροικιας η αστειοτητος εχηι. 16.3
Και το πραγμα, τοις μεν αγνοουσι λιαν φοβερον και ανημερον, τοις δε προειδοσι και
μαλα ηδυ και φιλανθρωπον· πλειων γαρ εστιν η ενδειξις η το εργον των
απειλουμενων. Ἔπειτα πομπευει δια της αγορας επι το λουτρον προαγομενος. 16.4
Ἡ πομπη δε· διαταξαντες εαυτους στοιχηδον κατα συζυγιαν εκ διαστηματος, οι
τελουντες τωι νεωι την προο δον επι το λουτρον προπεμπουσιν. 16.5 Ἐπειδαν δε πλη
σιασωσι, βοηι τε πολληι και εξαλμασι χρωμενοι καθαπερ ενθουσιωντες· κελευει δε η
βοη μη προβαινειν, αλλ' ιστα σθαι, ως του λουτρου σφας ου παραδεχομενου· και αμα
των θυρων αρασσομενων, παταγωι τον νεον φοβησαντες, ειτα την εισοδον
συγχωρησαντες, ουτως ηδη την ελευθεριαν διδοασιν, ομοτιμον εκ του λουτρου και
ως αυτων ενα δεχομενοι· και τουτο εστιν αυτοις της τελετης το τερπνοτατον, η
ταχιστη των λυπουντων απαλλαγη και καταλυσις. 16.6 Τοτε τοινυν εγω τον εμον
και μεγαν Βασιλειον, ουκ αυτος δι' αιδους ηγον μονον, το τε του ηθους στασιμον
καθορων και το εν λογοις καιριον, αλλα και τους αλλους επειθον ομοιως εχειν, οσοι
των νεων αγνοουντες τον ανδρα ετυγχανον· τοις γαρ πολλοις ευθυς αιδεσιμος ην,
ακοηι προκατειλημμενος. Ἐξ ου τι γινεται; μονος σχεδον των επιδημουντων, τον
κοινον διεφυγε νομον, κρειττονος η κατα νεηλυν αξιωθεις της τιμης.
17.1 Τουτο ημιν της φιλιας προοιμιον· εντευθεν ο της συναφειας σπινθηρ·
ουτως επ' αλληλοις ετρωθημεν. Ἔπειτα συνηνεχθη τι και τοιουτον· ουδε γαρ τουτο
παραλιπειν αξιον. 17.2 Ουχ απλουν γενος ευρισκω τους Ἀρμενιους, αλλα και λιαν
κρυπτον τι και υφαλον. Τοτε τοινυν των εκ πλειο νος αυτωι συνηθων και φιλων
τινες, ετ' εκ του πατρος και της ανωθεν εταιριας, και γαρ εκεινης της διατριβης
οντες ετυγχανον, προσιοντες αυτωι μετα φιλικου πλασματος, φθονος δε ην, ουκ
ευνοια το προσαγον, επηρωτων τε αυτον φιλονεικως μαλλον η λογικως, και
υποκλινειν εαυ τοις επειρωντο δια της πρωτης επιχειρησεως, την τε ανω θεν του
ανδρος ευφυΐαν ειδοτες και την τοτε τιμην ου φεροντες· δεινον γαρ ειναι, ει
προειληφοτες τους τριβω νας και λαρυγγιζειν προμελετησαντες μη πλεον εχοιεν του
ξενου τε και νεηλυδος. 17.3 Ἐγω δε ο φιλαθηναιος και ματαιος, ου γαρ ηισθομην του
φθονου, πιστευων τωι πλασματι, ηδη κλινομενων αυτων και τα νωτα
μεταβαλλοντων, και γαρ εζηλοτυπουν το των Ἀθηνων κλεος εν εκεινοις
καταλυθηναι και ταχιστα περιφρονηθηναι, υπηρει δον τε τους νεανιας επαναγων
τον λογον· και την παρ' εμαυτου ροπην χαριζομενος, δυναται δε και η μικρα
προσθηκη το παν εν τοιουτοις, ισας υσμινηι τας κεφαλας, το του λογου, κατεστησα.
17.4 Ὡς δε το της διαλεξεως εγνων απορρητον, ουδε καθεκτον ετι τυγχανον, αλλα
σαφως ηδη παραγυμνουμενον, εξαιφνης μεταβαλων, πρυμναντε εκρου σαμην
εκεινωι θεμενος και ετεραλκεα την νικην εποιησα. 17.5 Ὁ δε ησθη τε αυτικα τωι
γενομενωι· και γαρ ην αγχι νους, ει και τις αλλος· και προθυμιας πλησθεις, ινα
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελεως αυτον καθομηρισω, εφεπε κλονεων τωι λογωι τους γενναδας εκεινους, και
παιων συλλογισμοις, ου πριν ανηκεν η τελεως τρεψασθαι και το κρατος καθαρως
αναδησασθαι. Ουτος δευτερος ημιν της φιλιας ουκ ετι σπινθηρ, αλλ' ηδη πυρ σος
αναπτεται περιφανης και αεριος.
18.1 Οι μεν ουν ουτως απηλθον απρακτοι, πολλα μεν της προπετειας εαυτοις
καταμεμψαμενοι, πολλα δε της επιβουλης εμοι δυσχεραναντες, ως και φανεραν
εχθραν ομολογησαι και προδοσιαν επικαλειν, ουκ εκεινων μονον, αλλα και αυτων
Ἀθηνων, ως δια της πρωτης πειρας εληλεγμενων και ηισχυμμενων υφ' ενος ανδρος,
και ταυτα μηδε του θαρρειν καιρον εχοντος. 18.2 Ὁ δε, και γαρ ανθρωπινον το
παθος, οταν μεγαλα ελπισαντες αθροως τοις ελπισθεισιν εντυχωμεν, ελαττω της
δοξης οραν τα φαινομενα, τουτο και αυτος πασχων εσκυθρωπαζεν, εδυσ φορει, της
επιδημιας εαυτον επαινειν ουκ ειχεν, εζητει το ελπισθεν, κενην μακαριαν τας
Ἀθηνας ωνομαζεν. 18.3 Ὁ μεν δη ταυτα· εγω δε της λυπης αφηιρουν το πλειστον, και
λογικως συγγινομενος και κατεπαιδων τοις λογισμοις και, οπερ ην αληθες, ουτε ηθος
ανδρος ευθυς αλωτον ειναι λεγων, οτι μη χρονωι πολλωι και συνουσιαι τελεω τεραι,
ουτε παιδευσιν τοις πειρωμενοις εξ ολιγων τε και εν ολιγωι γνωριζεσθαι. Ὅθεν
επανηγον αυτον εις το ευθυ μον, και πειραν διδους και λαμβανων πλεον εμαυτωι
συνεδησα.
19.1 Ὡς δε προιοντος του χρονου τον ποθον αλλη λοις καθωμολογησαμεν,
και φιλοσοφιαν ειναι το σπουδαζο μενον, τηνικαυτα ηδη τα παντα ημεν αλληλοις,
ομοστεγοι, ομοδιαιτοι, συμφυεις, το εν βλεποντες, αει τον ποθον αλλη λοις
συναυξοντες θερμοτερον τε και βεβαιοτερον. 19.2 Οι μεν γαρ των σωματων ερωτες,
επειδη ρεοντων εισι, και ρεουσιν ισα και ηρινοις ανθεσιν· ουτε γαρ φλοξ μενει της
υλης δαπανηθεισης, αλλα τωι αναπτοντι συναπερχεται, ουτε ποθος υφισταται,
μαραινομενου του υπεκκαυματος. Οι δε κατα Θεον τε και σωφρονες, επειδη
πραγματος εστωτος εισι, δια τουτο και μονιμωτεροι, και οσωι πλεον αυτοις το
καλλος φανταζεται, τοσουτωι μαλλον εαυτωι τε και αλληλοις συνδει τους των αυτων
εραστας. Ουτος του υπερ ημας ερωτος νομος. 19.3 Αισθανομαι μεν ουν εξω του
καιρου και του μετρου φερομενος, και ουκ οιδ' οπως εις τουτους εμπιπτω τους
λογους, ουκ εχω δ' οπως εμαυτον επισχω του διηγηματος· αει γαρ μοι το παρεθεν
αναγκαιον φαινεται και κρειττον του προληφθεντος· 19.4 καν με τις απαγηι του
προσω τυραννικως, το των πολυποδων πεισομαι, ων της θαλαμης εξελκομενων
προσεξονται ταις κοτυλαις αι πετραι, και ου πριν αφεθη σονται η παρ' αλληλων τι
προσλαβειν εκ της βιας. Ει μεν ουν συγχωρησοι τις, εχω το ζητουμενον· ει δε μη,
παρ' εμαυτου ληψομαι.
20.1 Ουτω δη τα προς αλληλους εχοντες, και τοιαυτας υποστησαντες ευτειχει
θαλαμωι χρυσεας κιονας, ο φησι Πινδαρος, ουτως ᾔειμεν εις το προσω, Θεωι και ποθωι
συνεργοις χρωμενοι. Ὤ! πως αδακρυτι την τουτων ενεγκω μνημην! Ἶσαι μεν ελπιδες
ηγον ημας πραγματος επιφθο νωτατου, των λογων· φθονος δε απην, ζηλος δε
εσπουδα ζετο. 20.2 Ἀγων δε αμφοτεροις, ουχ οστις αυτος το πρω τειον εχοι, αλλ'
οπως τωι ετερωι τουτου παραχωρησειεν· το γαρ αλληλων ευδοκιμον ιδιον
εποιουμεθα. Μια μεν αμφο τεροις εδοκει ψυχη δυο σωματα φερουσα· και ει το,
παντα εν πασι κεισθαι, μη πειστεον τοις λεγουσιν, αλλ' ημιν γε πειστεον, ως εν
αλληλοις και παρ' αλληλοις εκειμεθα. 20.3 Ἓν δ' αμφοτεροις εργον η αρετη, και το
ζην προς τας μελλουσας ελπιδας, πριν ενθενδε απελθειν ενθενδε μεθισ ταμενοις·
προς ο βλεποντες, και βιον και πραξιν απασαν απηυθυνομεν, παρα τε της εντολης
ουτως αγομενοι και αλληλοις την αρετην παραθηγοντες και, ει μη μεγα εμοι τουτο
ειπειν, κανονες οντες αλληλοις και σταθμαι, οις το ευθες και μη διακρινεται. 20.4
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἑταιρων τε γαρ ωμιλου μεν, ου τοις ασελγεστατοις αλλα τοις σωφρονεστατοις, ουδε
τοις μαχιμωτατοις αλλα τοις ειρηνικωτατοις και οις συνειναι λυσιτελεστατον·
ειδοτες, οτι κακιας ραιον μεταλαβειν η αρετης μεταδουναι, επει και νοσου μετασχειν
μαλλον η υγιειαν χαρισασθαι. Μαθηματων δε ου τοις ηδισ τοις πλεον η τοις
καλλιστοις εχαιρομεν· επειδη καντευθεν εστιν η προς αρετην τυπουσθαι τους νεους
η προς κακιαν.
21.1 ∆υο μεν εγνωριζοντο ημιν οδοι· η μεν πρωτη και τιμιωτερα, η δε
δευτερα και ου του ισου λογου· η τε προς τους ιερους ημων οικους και τους εκεισε
διδασκαλους φερουσα, και η προς τους εξωθεν παιδευτας. Τας αλλας δε τοις
βουλομενοις παρηκαμεν εορτας, θεατρα, πανηγυ ρεις, συμποσια. 21.2 Ουδεν γαρ
οιμαι τιμιον, ο μη προς αρετην φερει, μηδε ποιει βελτιους τους περι αυτο σπουδα
ζοντας. Ἄλλοις μεν ουν αλλαι προσηγοριαι τινες εισιν, η πατροθεν η οικοθεν, εκ
των ιδιων επιτηδευματων η πρα ξεων· ημιν δε το μεγα πραγμα και ονομα,
Χριστιανους και ειναι και ονομαζεσθαι· 21.3 ωι πλεον εφρονουμεν η τηι στροφηι της
σφενδονης ο Γυγης, ειπερ μη μυθος ην, εξ ης Λυδων ετυραννησεν· η τωι χρυσωι ποτε
Μιδας, δι' ον απω λετο, επιτυχων της ευχης και παντα χρυσον κτησαμενος, αλλος
ουτος Φρυγιος μυθος. 21.4 Τον γαρ Ἀβαριδος οιστον τι αν λεγοιμι του Ὑπερβορεου η
τον Ἀργειον Πηγασον, οις ου τοσουτον ην το δι' αερος φερεσθαι οσον ημιν το προς
Θεον αιρεσθαι δι' αλληλων και συν αλληλοις. 21.5 Ειπω τι συντομωτερον· βλαβεραι
μεν τοις αλλοις Ἀθηναι τα εις ψυχην· ου γαρ φαυλως τουτο υπολαμβα νεται τοις
ευσεβεστεροις· και γαρ πλουτουσι τον κακον πλουτον ειδωλα, μαλλον της αλλης
Ἑλλαδος, και χαλεπον μη συναρπασθηναι τοις τουτων επαινεταις και συνηγο ροις·
ημιν δ' ουδεμια παρα τουτων ζημια την διανοιαν πεπυκνωμενοις και πεφραγμενοις.
21.6 Τουναντιον μεν ουν, ει τι χρη και παραδοξον ειπειν, εις την πιστιν εντευθεν
εβεβαιωθημεν, καταμαθοντες αυτων το απατηλον και κιβδη λον, ενταυθα δαιμονων
καταφρονησαντες, ου θαυμαζονται δαιμονες. Και ει τις εστιν η πιστευεται ποταμος,
δι' αλμης ρεων γλυκυς, η ζωιον εν πυρι σκαιρον, ωι τα παντα αλισκεται, τουτο ημεν
ημεις εν πασι τοις ηλιξι.
22.1 Και το καλλιστον, οτι και φρατρια τις περι ημας ουκ αγεννης ην, υπ'
εκεινωι καθηγεμονι παιδευομενη και αγομενη και τοις αυτοις χαιρουσα· ει και πεζοι
παρα Λυδιον αρμα εθεομεν, τον εκεινου δρομον και τροπον· εξ ων υπηρχεν ημιν
επισημοις μεν ειναι παρα τοις ημετε ροις παιδευταις και συμπρακτορσιν, επισημοις
δε παρα τηι Ἑλλαδι πασηι και ταυτης μαλιστα τοις γνωριμωτατοις. 22.2 Ἤδη δε και
μεχρι της υπεροριας προηλθομεν, ως σαφες γεγονεν εκ πλειονων των ταυτα
διηγουμενων. Παρα τοσου τοις μεν γαρ οι ημετεροι παιδευται, παρ' οσοις Ἀθηναι·
παρα τοσουτοις δε ημεις, παρ' οσοις οι παιδευται, συνακουομενοι τε αλληλοις και
συλλαλουμενοι, και ξυνωρις ουκ ανωνυμος και οντες παρ' αυτοις και ακουοντες.
22.3 Ουδεν τοιουτον αυτοις οι Ὀρεσται και οι Πυλαδαι· ουδεν οι Μολιονιδαι, της
Ὁμηρικης δελτου το θαυμα, ους κοινωνια συμφορων εγνωρισε, και το καλως αρμα
ελαυνειν μεριζομενους εν ταυτωι ηνιας και μαστιγας. 22.4 Ἀλλα γαρ ελαθον εμαυτον
εις τους εμους υπαχθεις επαινους, ο μηδε παρ' ετερου ποτε τουτο δεξαμενος· και
θαυμαστον ουδεν, ει κανταυθα της εκεινου φιλιας τι παραπ ελαυσα, ωσπερ ζωντος
εις αρετην, ουτω μετασταντος εις ευφημιαν. Ἀλλ' επι την νυσσαν επαναγεσθω παλιν
ημιν ο λογος.
23.1 Τις μεν ουτω πολιος ην την συνεσιν και προ της πολιας; επειδη τουτωι
και Σολομων το γηρας οριζε ται. Τις δε ουτως αιδεσιμος η παλαιοις η νεοις, μη οτι
των κατα τον αυτον ημιν χρονον, αλλα και των πλειστον προειληφοτων; Τις μεν
ηττον εδειτο λογων δια τον τρο πον; Τις δε μαλλον μετεσχε λογου και μετα του
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τροπου; 23.2 Ποιον μεν ειδος ουκ επηλθε παιδευσεως; Μαλλον δε, ποιον ου μεθ'
υπερβολης ως μονον; Ουτω μεν απαντα διελθων, ως ουδεις εν· ουτω δε εις ακρον
εκαστον, ως των αλλων ουδεν· σπουδη γαρ ευφυΐαι συνεδραμεν, εξ ων επι στημαι και
τεχναι το κρατος εχουσιν. 23.3 Ἥκιστα μεν ταχους φυσεως δια τονον δεομενος,
ηκιστα δε τονου δια ταχος· ουτω δ' αμφοτερα συλλαβων και εις εν αγαγων, ωστε
αδηλον ειναι ποτερωι τουτων εκεινος θαυμασιωτερος. 23.4 Τις μεν ρητορικην
τοσουτος, την πυρος μενος πνεου σαν, ει και το ηθος αυτωι μη κατα ρητορας ην; Τις
δε γραμματικην, η γλωσσαν εξελληνιζει και ιστοριαν συναγει και μετροις επιστατει
και νομοθετει ποιημασιν; Τις δε φιλοσοφιαν, την οντως υψηλην τε και ανω
βαινουσαν, οση τε πρακτικη και θεωρητικη, οση τε περι τας λογικας απο δειξεις και
αντιθεσεις εχει και τα παλαισματα, ην δη δια λεκτικην ονομαζουσιν· ως ραιον ειναι
τους λαβυρινθους διεξελθειν, η τας εκεινου των λογων αρκυς διαφυγειν, ει τουτου
δεησειεν; 23.5 Ἀστρονομιας δε και γεωμετριας και αριθμων αναλογιας τοσουτον
λαβων, οσον μη κλονεισθαι τοις περι ταυτα κομψοις, το περιττον διεπτυσεν ως
αχρησ τον τοις ευσεβειν εθελουσιν· ωστε μαλλον μεν το αιρεθεν του παρεθεντος
εξειναι θαυμαζειν, μαλλον δε του αιρεθεν τος το παρεθεν. 23.6 Ἰατρικην μεν γαρ,
και η του σωματος αρρωστια και νοσοκομια, φιλοσοφιας και φιλοπονιας ουσαν
καρπον, αναγκαιαν αυτωι πεποιηκασιν· οθεν αρξαμενος, εις εξιν της τεχνης αφικετο·
και ταυτης, ουχ οση περι το φαινομενον εχει και κατω κειμενον, αλλ' οσον
δογματικον και φιλοσοφον. Ἀλλα τι ταυτα, καιπερ τηλικαυτα τυγχα νοντα, προς την
εν τωι ηθει του ανδρος παιδευσιν; 23.7 Ληρος τοις του ανδρος πεπειραμενοις ο Μινως
εκεινος και ο Ῥαδαμανθυς ους ασφοδελων λειμωνων και Ἠλυσιων πεδιων ηξιωσαν
Ἕλληνες, εν φαντασιαι του καθ' ημας Παρα δεισου γενομενοι, εκ των Μωσαικων
οιμαι βιβλιων και ημε τερων, ει και περι την κλησιν τι διηνεχθησαν, εν αλλοις
ονομασι τουτο παραδηλωσαντες.
24.1 Ειχε μεν ουν ουτω ταυτα, και πληρης παιδευ σεως η φορτις, ως γουν
εφικτον ανθρωπινηι φυσει· το γαρ επεκεινα Γαδειρων ου περατον· εδει δε λοιπον
επανοδου και βιου τελεωτερου και του λαβεσθαι των ελπιζομενων ημιν και
συγκειμενων. Παρην η της εκδημιας ημερα και οσα της εκδημιας· εξιτηριοι λογοι,
προπομπιοι, ανακλησεις, οιμωγαι, περιπλοκαι, δακρυα. 24.2 Ουδεν γαρ ουτως ουδενι
λυπηρον, ως τοις εκεισε συννομοις Ἀθηνων και αλληλων τεμνεσθαι. Γινεται δη τοτε
θεαμα τι ελεεινον και ιστοριας αξιον. Περισταντες ημας ο των εταιρων και ηλι κων
χορος, εστι δε ων και διδασκαλων, ουδ' αν ει τι γενοιτο μεθησειν εφασκον,
αντιβολουντες, βιαζομενοι, πειθοντες· τι γαρ ου λεγοντες; τι δ' ου πραττοντες, ων
τους αλγουν τας εικος; 24.3 Ἐνταυθα τι κατηγορησω μεν εμαυτου, κατηγορησω δε
της θειας εκεινης και αληπτου ψυχης, ει και τολμηρον. Ὁ μεν γαρ, τας αιτιας ειπων
της περι την επανοδον φιλονεικιας, κρειττων ωφθη των κατεχοντων· και βιαι μεν,
συνεχωρηθη δ' ουν ομως την εκδημιαν· εγω δε υπελειφθην Ἀθηνησι· το μεν τι
μαλακισθεις, ειρησεται γαρ ταληθες, το δε τι προδοθεις παρ' εκεινου, πεισθεντος
αφειναι μη αφιεντα και παραχωρησαι τοις ελκουσι. 24.4 Πραγμα, πριν γενεσθαι, μη
πιστευομενον· γινεται γαρ ωσπερ ενος σωμα τος εις δυο τομη και αμφοτερων
νεκρωσις, η μοσχων συν τροφων και ομοζυγων διαζευξις γοερον μυκωμενων επ'
αλληλοις και ου φεροντων την αλλοτριωσιν. 24.5 Ου μην μακροτερον μοι το της
ζημιας· ου γαρ ηνειχομην επι πλεον ελεεινος ορασθαι και πασι λογον υπεχειν της
δια στασεως· αλλ' επιμειναντα με ταις Ἀθηναις χρονον ουχι συχνον, ποιει τον
Ὁμηρικον ιππον ο ποθος· και τα δεσμα ρηξας των κατεχοντων κροαινω κατα πεδιων
και προς τον συννομον εφερομην.
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25.1 Ὡς δ' ουν επανηκαμεν, μικρα τωι κοσμωι και τηι σκηνηι χαρισαμενοι και
οσον τον των πολλων ποθον αφοσιωσασθαι· ου γαρ αυτοι γε ειχομεν θεατρικως ουδ'
επιδεικτικως· ταχιστα εγενομεθα ημων αυτων και τελουμεν εις ανδρας εξ αγενειων,
ανδρικωτερον τηι φιλοσοφιαι προσβαινον τες· ου συν αλληλοις μεν ετι, ου γαρ
αφηκεν ο φθονος, τωι ποθωι δε συν αλληλοις. 25.2 Τον μεν γαρ η Καισαρεων κατεχει
πολις, ως τινα δευτερον οικιστην τε και πολιουχον· επειτα εκδημιαι τινες, επειδη γε
ημας ουκ ειχε, των αναγ καιων υπολαμβανουσι, και ουκ απο σκοπου της
προκειμενης φιλοσοφιας. Ἐμε δε πατερων ευλαβεια και γηροκομια και συμφορων
επαναστασις κατασχουσα του ανδρος απηγαγεν· ου καλως μεν ισως ουδε δικαιως,
απηγαγε δ' ουν. 25.3 Σκοπω δε, ει μη καντευθεν μοι πασα η περι τον βιον ανω μαλια
και δυσκολια συνεπεσε, και το προς την φιλοσοφιαν ουκ ευοδον ουδε της επιθυμιας
και της υποθεσεως αξιον. Τα μεν ουν ημετερα, οπη τωι Θεωι φιλον, αγεσθω· αγοιτο δε
ταις εκεινου πρεσβειαις αμεινον. 25.4 Τον δε, η πολυ τροπος του Θεου φιλανθρωπια
και περι το ημετερον γενος οικονομια, δια πολλων των εν μεσωι γνωρισασα και αει
λαμπροτερον αποδειξασα, λαμπτηρα της Ἐκκλησιας προ τιθησι περιφανη τε και
περιβοητον, τοις ιεροις του πρεσβυτεριου θρονοις τεως εγκαταλεξασα, και δια μιας
της Καισαρεων πολεως τηι οικουμενηι πασηι πυρσευουσα. 25.5 Και τινα τροπον; Ου
σχεδιασασα τον βαθμον ουδε ομου τε πλυνασα και σοφισασα, κατα τους πολλους
των νυν της προστασιας εφιεμενων· αλλα ταξει και νομωι πνευματικης αναβασεως
της τιμης αξιωσασα.
26.1 Ουκ επαινω γαρ εγω την παρ' ημιν αταξιαν και ακοσμιαν, εστιν οτε και
εφ' ων προεδρευοντων εν βημα σιν· ου γαρ απαντων τολμησω κατηγορειν, ουδε
δικαιον. Ἐπαινω τον νηΐτην νομον, ος την κωπην προτερον εγχει ρισας τωι νυν
κυβερνητηι κακειθεν επι την πρωραν αγαγων και πιστευσας τα εμπροσθεν, ουτως επι
των οιακων καθιζει, μετα την πολλην τυφθεισαν θαλασσαν και την των ανεμων
διασκεψιν· ως δε καν τοις πολεμικοις εχει· στρατιωτης, ταξιαρχος, στρατηγος. Αυτη
η ταξις αριστη και λυσιτελεσ τατη τοις αρχομενοις. 26.2 Το δ' ημετερον πολλου αν
ην αξιον, ει ουτως ειχε. Νυν δε κινδυνευει το παντων αγιω τατον ταγμα των παρ'
ημιν παντων ειναι καταγελαστοτα τον. Ου γαρ εξ αρετης μαλλον η κακουργιας η
προεδρια, ουδε των αξιωτερων αλλα των δυνατωτερων οι θρονοι. 26.3 Σαμουηλ εν
προφηταις, ο τα εμπροσθεν βλεπων· αλλα και Σαουλ, ο αποβλητος. Ῥοβοαμ εν
βασιλευσι, ο Σολομωντος· αλλα και Ἱεροβοαμ, ο δουλος και αποστατης. Και ιατρος
μεν ουδεις ουδε ζωγραφος, οστις ου φυσεις αρρωστηματων εσκεψατο προτερον, η
πολλα χρωματα συνε κερασεν η εμορφωσεν· ο δε προεδρος ευρισκεται ραιδιως μη
πονηθεις, και προσφατος την αξιαν, ομου τε σπαρεις και αναδοθεις, ως ο μυθος ποιει
τους Γιγαντας. 26.4 Πλατ τομεν αυθημερον τους αγιους, και σοφους ειναι κελευομεν,
τους ουδεν σοφισθεντας, ουδε του βαθμου προεισενεγκοντας τι, πλην του
βουλεσθαι. Και ο μεν στεργει την κατω χωραν και ταπεινως εστηκεν, ο της υψηλης
αξιος, και πολλα μεν τοις θειοις λογοις εμμελετησας, πολλα δε τηι σαρκι
νομοθετησας εις υποταγην πνευματος· 26.5 ο δε σοβαρως προκαθεζεται και την
οφρυν αιρει κατα των βελτιονων, και ουκ επιτρεμει τοις θρονοις, ουδε φρισσει την
οψιν τον εγκρατη κατω βλεπων· αλλ' ομου τωι κρατει, και σοφωτερον εαυτον
υπολαμβανει, κακως ειδως και το φρονειν υπο της εξουσιας αφηιρημενος.
27.1 Ἀλλ' ουχ ο πολυς ουτω και μεγας Βασιλειος· αλλ' ωσπερ των αλλων
απαντων, ουτω και του περι ταυτα κοσμου τοις πολλοις τυπος καθισταται. Τας γαρ
ιερας προτερον υπαναγινωσκων τωι λαωι βιβλους, ο τουτων εξη γητης, και ταυτην
ουκ απαξιωσας την ταξιν του βηματος, ουτως εν καθεδραι πρεσβυτερων, ουτως εν
επισκοπων αινει τον Κυριον, ου κλεψας την εξουσιαν ουδ' αρπασας, ουδε διωξας την
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τιμην, αλλ' υπο της τιμης διωχθεις, ουδ' ανθρωπινην χαριν, αλλ' εκ Θεου και θειαν
δεξαμενος. 27.2 Ὁ μεν ουν της προεδριας λογος αναμεινατω· τωι δε της υφεδριας
μικρον τι προσδιατριψωμεν. Οιον γαρ με και τουτο μικρου παρεδραμεν, εν μεσωι των
ειρημενων κει μενον!
28.1 Ἐγενετο τις προς τον ανδρα διαφορα τωι προ τουτου καθηγεμονι της
Ἐκκλησιας· το μεν οθεν και οπως σιωπαν αμεινον, πλην εγενετο· ανδρι ταλλα μεν
ουκ αγεννει και θαυμαστωι την ευσεβειαν, ως εδειξεν ο τοτε διωγμος, και η προς
αυτον ενστασις, ομως δε τι παθοντι προς εκεινον ανθρωπινον· 28.2 απτεται γαρ ου
των πολλων μονον, αλλα και των αριστων ο Μωμος, ως μονον αν ειναι του Θεου το
παντελως απταιστον και αναλωτον παθεσι. 28.3 Κινειται ουν επ' αυτον της
Ἐκκλησιας οσον εκκριτον και σοφωτερον, ειπερ σοφωτεροι των πολλων, οι κοσμου
χωρισαντες εαυτους και τωι Θεωι τον βιον καθιερωσαντες· λεγω δε τους καθ' ημας
Ναζιραιους και περι τα τοιαυτα μαλιστα εσπουδακοτας· οι δεινον ποιησαμενοι το
σφων κρατος παριδειν περιυβρισμενον και απωσμενον, πραγμα τολμωσιν
επικινδυνοτατον· αποστασιν εννοουσι και ρηξιν του μεγαλου και αστασιαστου της
Ἐκκλησιας σωματος, ουκ ολιγην και του λαου μοιραν παρατεμομενοι, οση τε των
κατω και οση των επ' αξιας. 28.4 Ῥαιστον δε τουτο ην εκ τριων των ισχυροτατων. Ὅ
τε γαρ ανηρ αιδεσιμος, ως ουκ οιδ' ει τις αλλος των καθ' ημας φιλοσοφων, και
ικανος θαρσος παρα σχειν, ειπερ εβουλετο, τωι συστηματι· τον τε λυπουντα δι' υπο
ψιας ειχεν η πολις εκ της περι την καταστασιν ταραχης. ως ουκ εννομον ουδε
κανονικως μαλλον η τυραννικως την προστασιαν δεξαμενον· και παρησαν των
δυτικων αρχιε ρεων τινες, μεθελκοντες προς εαυτους της Ἐκκλησιας οσον
ορθοδοξον.
29.1 Τι ουν ο γενναδας εκεινος και του ειρηνικου μαθητης; Ουτε γαρ
αντιτεινειν ειχε προς τους υβριστας η τους σπουδαστας, ουτε προς αυτου το
μαχεσθαι, η δια σπαν το σωμα της Ἐκκλησιας, και αλλως πολεμουμενης και
σφαλερως διακειμενης υπο της τοτε των αιρετικων δυναστειας. 29.2 Και αμα
συμβουλοις ημιν περι τουτου χρη σαμενος και παραινεταις γνησιοις, φυγας ενθενδε
συν ημιν προς τον Ποντον μεταχωρει, και τοις εκεισε φροντιστη ριοις επιστατει·
αυτοις τε καθισται τι μνημης αξιον και την ερημον ασπαζεται μετα Ἠλιου και
Ἰωαννου, των πανυ φιλοσοφων, τουτο λυσιτελειν αυτωι μαλλον ηγουμενος η τι
διανοηθηναι περι των παροντων της εαυτου φιλοσοφιας αναξιον και διαφθειρειν εν
ζαληι την εν γαληνηι των λογισ μων κυβερνησιν. 29.3 Καιπερ δε ουτω φιλοσοφου και
θαυμασιας ουσης της αναχωρησεως, κρειττω και θαυμασιωτεραν ευρησομεν την
επανοδον· εσχε γαρ ουτως.
30.1 Ἐν τουτοις οντων ημων, εξαιφνης εφισταται νεφος χαλαζης πληρες και
τετριγος ολεθριον, πασαν εκτριψαν εκκλησιαν, καθ' ης ερραγη και οσην επελαβε·
βασι λευς ο φιλοχρυσοτατος και μισοχριστοτατος, και δυο τα μεγιστα ταυτα νοσων,
απληστιαν και βλασφημιαν· 30.2 ο μετα τον διωκτην διωκτης, και μετα τον
αποστατην ουκ αποστατης μεν, ουδεν δε αμεινων Χριστιανοις, μαλλον δε
Χριστιανων τωι ευσεβεστατωι μερει και καθαρωτατωι και προσκυνητηι της Τριαδος, ην
δη μονην ευσεβειαν εγω καλω και δοξαν σωτηριον. 30.3 Ου γαρ θεοτητα
ταλαντευομεν, ουδε την μιαν και απροσιτον φυσιν αποξενουμεν εαυτης εκφυλοις
αλλοτριοτησιν, ουδε κακωι το κακον ιωμεθα, την αθεον Σαβελλιου συναιρεσιν
ασεβεστεραι διαιρεσει και κατα τομηι λυοντες· ην Ἄρειος νοσησας, ο της μανιας
επωνυμος, το πολυ της Ἐκκλησιας διεσεισε και διεφθειρεν, ουτε τον Πατερα
τιμησας, και ατιμασας τα εξ αυτου δια των ανισων βαθμων της θεοτητος. 30.4 Ἀλλα
μιαν μεν δοξαν Πατρος γινωσκομεν, την ομοτιμιαν του Μονογενους· μιαν δε Υιου,
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την του Πνευματος. Και ο τι αν των τριων κατω θωμεν, το παν καθαιρειν νομιζομεν·
τρια μεν ταις ιδιοτησιν, εν δε τηι θεοτητι σεβοντες και γινωσκοντες. 30.5 Ὧν ουδεν
εννοων εκεινος ουδε ανω βλεπειν δυναμενος, αλλ' υπο των αγοντων αυτον
ταπεινουμενος, συνταπεινουν ετολμησεν εαυτωι και φυσιν θεοτητος· και κτισμα
γινεται πονηρον, εις δουλειαν καταγων την δεσποτειαν και μετα της κτισεως τιθεις
την ακτιστον φυσιν και υπερχρονον.
31.1 Ὁ μεν ουν ουτω φρονων και μετα τοιαυτης ημιν επιστρατευει της
ασεβειας· ου γαρ αλλο τι η βαρβαρικην καταδρομην τουτο υποληπτεον,
καθαιρουσαν ου τειχη και πολεις και οικιας, ουδε τι των μικρων και χειροποιητων
και αυθις ανορθουμενων, αλλα τας ψυχας αυτας κατασυρου σαν. 31.2 Συνεισβαλλει
δε αυτωι και στρατος αξιος, οι κακοι των Ἐκκλησιων ηγεμονες, οι πικροι τετραρχαι
της υπ' αυτον οικουμενης· οι το μεν εχοντες ηδη των Ἐκκλησιων, τωι δε
προσβαλλοντες, το δε ελπιζοντες εκ της του βασιλεως ροπης και χειρος, της μεν
επαγομενης, της δε απειλουμενης, ηκον και την ημετεραν καταστρεψομενοι, ουδενι
τοσουτον θαρρειν εχοντες των απαντων οσον τηι των προειρημενων μικροψυχιαι,
και απειριαι του τηνικαυτα ημων προεδρευοντος και τοις εν ημιν αρρωστημασιν. 31.3
Ὁ μεν ουν αγων πολυς· η δε προθυμια των πλειστων ουκ αγεννης, η δε παραταξις
ασθενης, ουκ εχουσα τον προαγωνιστην και τεχνιτην υπερμαχον εν δυναμει λογου
και Πνευματος. Τι ουν η γενναια και μεγαλοφρων εκεινη ψυχη και οντως
φιλοχριστος; 31.4 Ου δε πολλων εδεηθη λογων προς το παρειναι και συμμαχειν· αλλ'
ομου τε ειδεν ημας πρεσβευοντας, κοινος γαρ ην ο αγων αμφοτεροις ως του λογου
προβεβλημενοις, και της πρεσβειας ηττηθη· και διελων αριστα παρ' εαυτωι και
φιλοσοφωτατα τοις του Πνευματος λογισμοις, αλλον μεν ειναι μικροψυχιας καιρον,
ει τι και τοιουτον εδει παθειν, τον της αδειας· αλλον δε μακροθυμιας, τον της
αναγκης· 31.5 ευθυς του Ποντου μεθ' ημων απανισταται και ζηλοτυπει την αληθειαν
κινδυνευου σαν και γινεται συμμαχος εθελοντης και τηι μητρι φερων εαυτον τηι
Ἐκκλησιαι διδωσιν.
32.1 Ἆρ' ουν προεθυμηθη μεν ουτως, ηγωνισται δε της προθυμιας ελαττον;
Ἢ διαγωνιζεται μεν ανδρικως, ου συνετως δε; Ἢ πεπαιδευμενως μεν, ακινδυνως δε;
Ἢ παντα μεν ταυτα τελειως και υπερ λογον, υπελειπετο δε τι της μικροψυχιας εν
εαυτωι λειψανον; Ουδαμως. 32.2 Ἀλλ' ομου τα παντα καταλλαττεται, βουλευεται,
παρα ταττεται· λυει τα εν τωι μεσωι σκωλα και προσκομματα, και οις εκεινοι
θαρρουντες καθ' ημων εστρατευσαντο· το μεν προσλαμβανει, το δε κατεχει, το δε
αποκρουεται· γινε ται τοις μεν τειχος οχυρον και χαρακωμα, τοις δε πελεκυς κοπτων
πετραν, η πυρ εν ακανθαις, ο φησιν η θεια γραφη, ραιδιως αναλισκον τους
φρυγανωδεις και υβριστας της θεο τητος. 32.3 Ει δε τι και Βαρναβας, ο ταυτα λεγων
και γραφων, Παυλωι συνηγωνισατο, Παυλωι χαρις τωι προελο μενωι και συνεργον
ποιησαμενωι του αγωνισματος.
33.1 Οι μεν ουν ουτως απηλθον απρακτοι, και κακοι κακως τοτε πρωτον
αισχυνθεντες και ηττηθεντες, και μαθοντες μη ραιδιως Καππαδοκων καταφρονειν, ει
και παν των ανθρωπων· ων ουδεν ουτως ιδιον, ως το της πιστεως αρραγες και προς
την Τριαδα πιστον και γνησιον· παρ' ης και το ηνωσθαι και το ισχυειν αυτοις, α
βοηθουσι βοηθουμε νοις, μαλλον δε πολλωι κρειττω και ισχυροτερα. 33.2 Τωι δε τι
δευτερον εργον και σπουδασμα γινεται, θεραπευειν τον προεδρον, λυειν την
υποψιαν, πειθειν παντας ανθρωπους ως α μεν λελυπητο πειρα τις ην του πονηρου
και παλη ταις εις το καλον ομονοιαις βασκαινοντος· αυτος δε ᾔδει νομους
ευπειθειας και πνευματικης ταξεως. 33.3 ∆ια τουτο 33.3 παρην, εσοφιζεν, υπηκουεν,
ενουθετει, παντα ην αυτωι, συμβουλος αγαθος, παραστατης δεξιος, των θειων
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξηγητης, των πρακτεων καθηγητης, γηρως βακτηρια, πιστεως ερεισμα, των ενδον ο
πιστοτατος, των εκτος ο πρακτικω τατος· ενι λογωι, τοσουτος εις ευνοιαν οσος εις
εχθραν το πριν ενομιζετο. 33.4 Ἐντευθεν αυτωι περιην και το κρατος της Ἐκκλησιας,
ει και της καθεδρας ειχε τα δευτερα· την γαρ ευνοιαν εισφερων, την εξουσιαν
αντελαμβανε· και ην θαυμαστη τις η συμφωνια και η πλοκη του δυνασθαι. Ὁ μεν
τον λαον ηγεν, ο δε τον αγοντα· και οιον λεοντοκομος τις ην, τεχνηι τιθασσευων τον
δυναστευοντα· 33.5 και γαρ εδειτο, νεωστι μεν επι την καθεδραν τεθεις, ετι δε της
κοσμικης υλης τι πνεων, ουπω δε κατηρτισμενος εν τοις του Πνευματος, πολλου δε
του κλυδωνος περιζεοντος και των επικειμενων της Ἐκκλησιας εχθρων, του
χειραγωγουντος και υπερειδοντος. ∆ια τουτο και την συμμαχιαν ηγαπα, και
κρατουντος εκεινου κρατειν αυτος υπελαμβανε.
34.1 Της δε περι την Ἐκκλησιαν του ανδρος κηδε μονιας και προστασιας,
πολλα μεν και αλλα γνωρισματα· παρρησια προς αρχοντας τους τε αλλους και τους
δυνατω τατους της πολεως· διαφορων λυσεις ουκ απιστουμεναι, αλλ' υπο της
εκεινου φωνης τυπουμεναι, νομωι τωι τροπωι χρωμεναι· 34.2 προστασιαι των
δεομενων, αι μεν πλειους πνευματικαι, ουκ ολιγαι δε και σωματικαι· και γαρ και
τουτο πολλακις εις ψυχην φερει δι' ευνοιας δουλουμενον· πτωχοτροφιαι,
ξενοδοχιαι, παρθενοκομιαι· νομοθεσιαι μοναστων, εγγραφοι τε και αγραφοι· ευχων
διαταξεις, ευκοσμιαι του βηματος, τα αλλα οις αν ο αληθως ανθρωπος του Θεου και
μετα Θεου τεταγμενος λαον ωφελησειεν· εν δε, ο μεγιστον τε και γνωριμωτατον.
34.3 Λιμος ην, και των πωποτε μνημονευομενων ο χαλεπω τατος. Ἔκαμνε δε η
πολις, επικουρια δ' ην ουδαμοθεν, ουδε τι φαρμακον της κακωσεως. Αι μεν γαρ
παραλιαι τας τοιαυτας ενδειας ου χαλεπως αναφερουσι, διδουσαι τα παρ' εαυτων και
τα παρα της θαλασσης δεχομεναι· τοις δ' ηπει ρωταις ημιν και το περιττευον
ανονητον, και το ενδεον ανεπινοητον, ουκ εχουσιν οπως η διαθωμεθα τι των οντων
η των ουκ οντων εισκομισωμεθα. 34.4 Και ο χαλεπωτατον εστιν εν τοις τοιουτοις, η
των εχοντων αναλγησια και απληστια. Τηρουσι γαρ τους καιρους και καταπραγμα
τευονται της ενδειας και γεωργουσι τας συμφορας· ουτε, τωι Κυριωι δανειζειν τον
ελεουντα πτωχους, ακουοντες· ουδ' οτι ο συνεχων σιτον δημοκαταρατος· ουτ' αλλο
ουδεν των η τοις φιλανθρωποις επηγγελμενων η τοις απανθρω ποις ηπειλημμενων.
34.5 Ἀλλ' εισι του δεοντος απληστο τεροι και φρονουσι κακως· εκεινοις μεν τα
εαυτων, εαυτοις δε τα του Θεου σπλαγχνα κλειοντες, ου και μαλλον χρηι ζοντες
αγνοουσιν η αυτων ετεροι. Ταυτα μεν οι σιτωναι και σιτοκαπηλοι, και μητε το
συγγενες αιδουμενοι, μητε περι το θειον ευχαριστοι, παρ' ου το εχειν αυτοις, αλλων
πιεζο μενων.
35.1 Ὁ δε υειν μεν ουκ ειχεν αρτον εξ ουρανου δι' ευχης, και τρεφειν εν
ερημωι λαον φυγαδα, ουδε πυθμεσι πηγαζειν τροφην αδαπανον κενωσει
πληρουμενοις, ο και παραδοξον, ινα τρεφηι τρεφουσαν εις φιλοξενιας αντιδοσιν·
ουδε πεντε αρτοις εστιαν χιλιαδας, ων και τα λειψανα πολλων τραπεζων αλλη
δυναμις. 35.2 Ταυτα γαρ Μωυσεως ην και Ἡλιου και του εμου Θεου, παρ' ου
κακεινοις το ταυτα δυνασθαι· ισως δε και των καιρων εκεινων και της τοτε
καταστασεως, επειδη τα σημεια τοις απιστοις, ου τοις πιστευουσιν. α δε τουτοις
εστιν ακολουθα και εις ταυτον φερει, ταυτα και διενοηθη και κατεπραξατο μετα της
αυτης πιστεως· 35.3 λογωι γαρ τας των εχοντων αποθηκας ανοιξας και παραινεσεσι,
ποιει το της γραφης, διαθρυπτει πεινωσι τροφην και χορταζει πτωχους αρτων και
διατρεφει αυτους εν λιμωι και ψυχας πεινωσας εμπιμπλησιν αγαθων. Και τινα
τροπον; Ουδε γαρ τουτο μικρον εις προσθηκην. 35.4 Συναγαγων γαρ εν ταυτωι τους
λιμου τραυματιας, εστι δε ους και μικρον αναπνεοντας, ανδρας και γυναικας,
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νηπιους, γεροντας, πασαν ηλικιαν ελεεινην, παν ειδος τροφης ερα νιζων, οση
τυγχανει λιμου βοηθεια, ετνους τε πληρεις προθεις λεβητας και του ταριχευτου παρ'
ημιν οψου και πενη τας τρεφοντος· 35.5 επειτα την του Χριστου διακονιαν
μιμουμενος, ος και λεντιωι διαζωννυμενος ουκ απηξιου νιπτειν τους ποδας των
μαθητων, και τοις εαυτου παισιν, ητ' ουν συνδουλοις, προς τουτο συνεργοις
χρωμενος, εθεραπευε μεν τα σωματα των δεομενων, εθεραπευε δε τας ψυχας,
συμπλεκων τηι χρειαι το της τιμης και ραιους ποιων αμφοτερωθεν.
36.1 Τοιουτος ην ο νεος σιτοδοτης ημιν, και δευτε ρος Ἰωσηφ· πλην οτι και
πλεον τι λεγειν εχομεν. Ὁ μεν γαρ καταπραγματευεται του λιμου και την Αιγυπτον
εξω νειται τωι φιλανθρωπωι, τον της αφθονιας καιρον εις τον του λιμου διαθεμενος
και τοις ετερων ονειροις εις τουτο δια ταττομενος· ο δε προικα χρηστος ην και της
σιτοδειας επικουρος απραγματευτος, προς εν ορων, τωι φιλανθρωπωι το
φιλανθρωπον κτησασθαι και των εκειθεν τυχειν αγαθων δια της ενταυθα
σιτομετριας. 36.2 Ταυτα μετα της του λογου τροφης και της τελεωτερας ευεργεσιας
και διαδοσεως, της οντως ουρανιου και υψηλης· ειπερ αρτος Ἀγγελων λογος, ωι
ψυχαι τρεφονται και ποτιζονται, Θεον πεινωσαι και ζητουσαι τροφην ου ρεουσαν
ουδ' απιουσαν, αλλ' αει μενουσαν· 36.3 ης σιτοδοτης ην εκεινος, και μαλα πλουσιος,
ο πενεστατος ων ισμεν και απορωτατος, ου λιμον αρτων, ουδε διψαν υδατος
εξιωμενος, λογου δε ποθον του αληθως ζωτι κου και τροφιμου, και εις αυξησιν
αγοντος πνευματικης ηλικιας τον καλως τρεφομενον.
37.1 Ἐκ δη τουτων και των τοιουτων, –τι γαρ δει παντα λεγοντα διατριβειν; –
αρτι του φερωνυμου της ευσεβειας μετατεθεντος και ταις εκεινου χερσιν ηδεως
εναποψυξαντος, επι τον υψηλον της επισκοπης θρονον αναγεται· ουκ αμογητι μεν
ουδε ανευ βασκανιας και παλης των τε της πατριδος προεδρευοντων και των
πονηροτατων της πολεως εκεινοις συντεταγμενων. 37.2 Πλην εδει νικη σαι το
Πνευμα το αγιον· και μεντοι και νικαι πολληι τηι περιουσιαι. Κινει γαρ εκ της
υπεροριας τους χρισοντας, ανδρας επ' ευσεβειαι γνωριμους και ζηλωτας, και μετα
τουτων τον νεον Ἀβρααμ και Πατριαρχην ημετερον, τον εμον λεγω πατερα, περι ον
τι και συμβαινει θαυμασιον. 37.3 Ου γαρ τωι πληθει των ετων μονον εκλελοιπως,
αλλα και νοσωι τετρυχωμενος, και προς ταις εσχαταις αναπνοαις ων, κατατολμαι της
οδου, βοηθησων τηι ψηφωι και θαρσησας τωι Πνευματι. Και τι συντομον φθεγξομαι,
νεκρος εντεθεις ως ταφωι τινι τωι φορειωι, νεος επανεισιν, ευσθενης, ανω βλεπων,
ρωσθεις εκ της χειρος και της χρισεως, ου πολυ δε ειπειν οτι και της κεφαλης του
χρισθεντος. 37.4 Τουτο προσκεισθω τοις παλαιοις διηγημασιν, οτι πονος υγειαν
χαριζεται, και προθυμια νεκρους ανιστησι, και πηδαι γηρας χρισθεν τωι Πνευματι.
38.1 Ουτω δε της προεδριας αξιωθεις, ως τους τοιουτους μεν γεγονοτας,
τοιαυτης δε χαριτος τετυχηκοτας, ουτω δε υπειλημμενους εικος, ου κατηισχυνεν
ουδενι των εξης η την εαυτου φιλοσοφιαν, η τας των πεπιστευκοτων ελπιδας· 38.2
αλλα τοσουτον εαυτον υπερβαλλων αει οσον προ τουτου τους αλλους εδεικνυτο,
καλλιστα τε και φιλο σοφωτατα περι τουτων διανοουμενος. Ἡγειτο γαρ ιδιωτου μεν
αρετην ειναι, το μη κακον ειναι, η τι και ποσως αγαθον· αρχοντος δε και προστατου
κακιαν, και μαλιστα την τοιαυτην αρχην, το μη πολυ των πολλων προεχειν, μηδε
αει κρειττω φαινεσθαι, μηδε συμμετρειν τηι αξιαι και τωι θρονωι την αρετην· 38.3
μογις γαρ ειναι τωι ακρωι του μεσου κατα τυγχανειν, και τωι περιοντι της αρετης
ελκειν τους πολ λους εις το μετριον· μαλλον δε, ινα τι φιλοσοφησω περι τουτων
αμεινον, οπερ επι του Σωτηρος εγω θεωρω, οιμαι δε και των σοφωτερων εκαστος,
ηνικα μεθ' ημων εγενετο, μορφωθεις το υπερ ημας και ημετερον, τουτο κανταυθα
συμβεβηκεναι λογιζομαι. 38.4 Ἐκεινος τε γαρ προεκοπτε, φησιν, ωσπερ ηλικιαι, ουτω
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δη και σοφιαι και χαριτι· ου τωι ταυτα λαμβανειν αυξησιν, τι γαρ του απ' αρχης
τελειου γενοιτ' αν τελεωτερον; αλλα τωι κατα μικρον ταυτα παρα γυμνουσθαι και
παρεκφαινεσθαι. Την τε του ανδρος αρετην, ουχι προσθηκην, αλλ' εργασιαν οιμαι
μειζω τηνικαυτα λαμβανειν, υληι πλειονι τηι εξουσιαι χρωμενην.
39.1 Πρωτον μεν εκεινο πασι ποιει φανερον, ως ουκ ανθρωπινης χαριτος ην
αυτωι εργον, αλλα Θεου δωρον το δεδομενον· δηλωσει δε και το ημετερον. Οια γαρ
μοι φιλο σοφουντι περι τον καιρον εκεινον συνεφιλοσοφει! Των γαρ αλλων
απαντων οιομενων και προσδραμεισθαι με τωι γεγο νοτι και περιχαρησεσθαι, οπερ
ετερου και παθειν ισως ην, και συνδιανεμεισθαι την αρχην μαλλον η
παραδυναστευειν, και τηι φιλιαι τουτο τεκμαιρομενων· 39.2 επειδη το φορτικον
φευγων εγω, και γαρ εν απασιν, ειπερ αλλος τις, και αμα του καιρου το επιφθονον,
αλλως τε και των κατ' αυτον ωδινοντων ετι και ταρασσομενων, οικοι κατεμεινα, βιαι
χαλινωσας τον ποθον, μεμφεται μεν, συγγινωσκει δε. 39.3 Και μετα τουτο επισταντα
μεν, την δε της καθεδρας τιμην ου δεξαμενον, της αυτης ενεκεν αιτιας, ουδε την των
πρεσ βυτερων προτιμησιν, ουτε εμεμψατο, και προσεπηινεσεν, ευ ποιων, τυφον
κατηγορηθηναι μαλλον υπ' ολιγων ελομενος, των ταυτην αγνοησαντων την
οικονομιαν, η τι πραξαι τωι λογωι και τοις αυτου βουλευμασιν εναντιον. 39.4 Καιτοι
πως αν μαλλον εδειξεν ανθρωπος πασης θωπειας και κολακειας κρειττω την ψυχην
εχων και προς εν μονον βλεπων, τον του καλου νομον, η περι ημων ουτω
διανοηθεις, ους εν πρω τοις των εαυτου φιλων και συνηθων εγνωρισεν.
40.1 Ἔπειτα το στασιαζον προς εαυτον μαλασσει και θεραπευει λογοις
ιατρικης μεγαλοφρονος· ου γαρ θωπευτι κως ουδε ανελευθερως τουτο ποιει, αλλα
και λιαν νεανικως και μεγαλοπρεπως, ως αν τις ου το παρον σκοπων μονον, αλλα
και την μελλουσαν ευπειθειαν οικονομων. 40.2 Ὁρων γαρ το μεν απαλον εκλυτον
και μαλακιζον, το δε αυστηρον τραχυνον και απαυθαδιαζον, αμφοτεροις βοηθει δι'
αλληλων· επιεικειαι μεν το αντιτυπες, στερροτητι δε το απαλον κερασαμενος· ολιγα
μεν λογου προσδεηθεις, εργωι δε τα πλειω δυνηθεις προς την θεραπειαν· ου τεχνηι
δουλουμενος, αλλ' ευνοιαι σφετεριζομενος· 40.3 ου δυναστειαι προσχρωμενος, αλλα
τωι δυνασθαι μεν, φειδεσθαι δε προσα γομενος· το δε μεγιστον, τωι παντας ηττασθαι
της αυτου διανοιας και απροσιτον ειδεναι την αρετην και μιαν μεν εαυτοις σωτηριαν
ηγεισθαι, το μετ' εκεινου τε και υπ' εκεινωι τεταχθαι, ενα δε κινδυνον το
προσκρουειν εκεινωι, και αλλοτριωσιν απο Θεου νομιζειν την απ' εκεινου διαστασιν·
40.4 ουτως εκοντες υπεχωρησαν και ηττηθησαν και ως ηχωι βροντης υπεκλιθησαν,
αλλος αλλον εις απολο γιαν προφθανοντες και το μετρον της απεχθειας εις μετρον
μετενεγκοντες ευνοιας και της εις αρετην επιδοσεως, ην δη μονην απολογιαν
ισχυροτατην ηυρισκον· πλην ει τις δια κακιαν ανιατον ημεληθη και παρερριφη, ιν'
αυτος εν εαυτωι συντριβηι και καταναλωθηι, καθαπερ ιος σιδηρωι συν δαπανωμενος.
41.1 Ἐπει δε τα οικοι κατα νουν ειχεν αυτωι και ως ουκ αν τις ωιηθη των
απιστων κακεινον ηγνοηκοτων, περι νοει τι τηι διανοιαι μειζον και υψηλοτερον. Των
γαρ αλλων απαντων το εν ποσι μονον ορωντων, και το κατ' αυτους οπως ασφαλως
εξει λογιζομενων, ειπερ τουτο ασφαλες, περαιτερω δ' ου προιοντων, ουδε τι μεγα
και νεανικον, η εννοησαι, η καταπραξασθαι δυναμενων· καιτοι ταλλα μετριος ων, εν
τουτοις ου μετριαζει· 41.2 αλλ' υψου την κεφαλην διαρας και κυκλωι το της ψυχης
ομμα περιαγα γων, πασαν εισω ποιειται την οικουμενην, οσην ο σωτηριος λογος
επεδραμεν. Ὁρων δε τον μεγαν του Θεου κληρον και τοις αυτου λογοις και νομοις
και παθεσι περιποιηθεντα, το αγιον εθνος, το βασιλειον ιερατευμα, κακως
διακειμενον, εις τε μυριας δοξας και πλανας διεσπασμενον· 41.3 και την εξ Αιγυπτου
μετηρμενην και μεταπεφυτευμενην αμπελον, εκ της αθεου και σκοτεινης αγνοιας
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις καλλος τε και μεγεθος απειρον προελθουσαν, ως καλυψαι πασαν την γην και
ορων και κεδρων υπερεκτεινεσθαι· ταυτην πονηρωι και αγριωι συι τωι διαβολωι
λελυμασμενην· ουκ αυταρκες υπο λαμβανει θρηνειν ησυχη το παθος και προς Θεον
μονον αιρειν τας χειρας και παρ' εκεινου των κατεχοντων κακων λυσιν ζητειν,
αυτος δε καθευδειν· αλλα τι και βοηθειν και παρ' εαυτου συνεισφερειν ᾤετο δειν.
42.1 Τι γαρ ειναι της συμφορας ταυτης ανιαροτερον, υπερ δε του κοινου
χρηναι μαλλον σπουδαζειν τον ανω βλεποντα; Ἑνος μεν γαρ ευ πραττοντος η
κακως, ουδεν τωι κοινωι τουτο επισημαινειν· του κοινου δε ουτως η εκεινως εχοντος,
και τον καθ' εκαστον ομοιως εχειν πασαν ειναι αναγκην. 42.2 Ταυτ' ουν εννοων και
σκοπων εκεινος, ο του κοινου κηδεμων και προστατης, επειδη σης οστεων καρδια
αισθητικη, ως Σολομωντι και τηι αληθειαι δοκει· και το μεν αναλγητον ευθυμον, το
δε συμπαθες λυπηρον· και τηξις καρδιας εμμονος λογισμος· 42.3 δια τουτο
εσφαδαζεν, ηνιατο, κατετιτρωσκετο, επασχε το Ἰωνα, το ∆αβιδ, απε λεγετο την
ψυχην, ουκ εδιδου υπνον τοις οφθαλμοις ουδε νυσταγμον τοις βλεφαροις·
προσεδαπανα το λειπομενον των σαρκων ταις φροντισιν, εως ευρηι του κακου λυσιν·
επιζητει θειαν βοηθειαν η ανθρωπινην, η τις στησει τον κοινον εμπρησμον και την
επεχουσαν ημας σκοτομαιναν.
43.1 Ἓν μεν ουν εκεινο επινοει και λιαν σωτηριον. Συναγαγων εαυτον, ως
οιον τε ην, και συγκλεισας τωι Πνευματι, και παντας μεν ανθρωπινους λογισμους
κινησας, παν δε των γραφων βαθος αναλεξαμενος, λογογραφει την ευσεβειαν και
αντιθετοις παλαις και μαχαις το πολυ των αιρετικων αποκρουεται θρασος· 43.2 τους
μεν και εις χειρας ιοντας, αγχεμαχοις οπλοις τοις απο γλωσσης καταστρεφο μενος·
τους δε πορρωθεν, βαλλων τοξευμασι τοις εκ μελα νος, ουδεν ατιμοτερου των εν
ταις πλαξι χαραγματων· ουδε ενι της Ἰουδαιας εθνει, και μικρωι τουτωι,
νομοθετουντος περι βρωματων και πωματων και προσκαιρων θυσιων και σαρκος
καθαρσιων· αλλα παντι γενει και μερει της οικου μενης, περι του λογου της
αληθειας, εξ ου και το σωζεσθαι περιγινεται. 43.3 ∆ευτερον δε· και γαρ ομοιως
ατελες αλογος πραξις και λογος απρακτος, προσετιθει τωι λογωι και την εκ του
πραττειν επικουριαν· τοις μεν επιδημων, προς δε τους πρεσβευων, τους δε καλων,
νουθετων, ελεγχων, επιτιμων, απειλων, ονειδιζων, προπολεμων εθνων, πολεων,
των καθ' εκαστον, παν ειδος επινοων σωτηριας, πανταχοθεν ιωμενος· ο Βεσελεηλ
εκεινος ο της θειας αρχιτεκτων σκηνης, πασηι προς το εργον υληι και τεχνηι
χρωμενος, και παντα πλεκων εις καλλους ενος περιουσιαν και αρμονιαν.
44.1 Τι ταλλα χρη λεγειν; Ἀλλ' ηκεν αυθις ημιν ο χριστομαχος βασιλευς και
της πιστεως τυραννος, μετα πλειονος της ασεβειας και θερμοτερας της παραταξεως,
ως προς ανταγωνιστην ισχυροτερον οντος αυτωι του λογου, κατα το ακαθαρτον
εκεινο πνευμα και πονηρον, ο του ανθρωπου λυθεν και περιπλανηθεν, προς τον
αυτον αναστρεφει μετα πλειονων πνευματων εισοικισθησομενον, ωσπερ εν τοις
Ευαγ γελιοις ηκουσαμεν. 44.2 Τουτου γινεται μιμητης εκεινος, ομου τε την προτεραν
ητταν ανακαλεσομενος και προσθησων τι τοις πρωτοις παλαισμασι· δεινον γαρ ειναι
και σχετλιον, πολλων μεν εθνων επαρχοντα, πολλης δε δοξης ηξιωμενον, παντας δε
τους κυκλωι καταστρεψαμενον τωι κρατει της ασεβειας, και χειρωσαμενον παν το
προστυχον, ενος ανδρος και μιας πολεως ηττω οφθηναι, και γελωτα οφλειν, ου τοις
αγουσι μονον αυτον προσταταις της αθεΐας, αλλα και πασιν ανθρωποις, ως
υπελαμβανε.
45.1 Τον μεν δη Περσων βασιλεα φασιν, επειδη ποτε κατα της Ἑλλαδος
εστρατευε, παν μεν γενος ανθρωπων επ' αυτους ελαυνων, παντι δε ζεων θυμωι και
φρονηματι, ου ταυτηι μονον επαιρεσθαι και αμετρον ειναι ταις απειλαις, αλλ' ως αν
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαλλον αυτους καταπληξειε, φοβερον εαυτον ποιειν, και ταις κατα των στοιχειων
καινοτομιαις. 45.2 Γη τις ηκουετο ξενη και θαλασσα του νεου δημιουργου και
στρατος ηπειρον πλεων και πεζευων πελαγος νησοι τε αρπαζομεναι και θαλασσα
μαστιζομενη και οσα της εμπληκτου σαφως ην στρατιας και στρατηγιας, καταπληξις
μεν τοις αγενε στεροις, γελως δε τοις ανδρικωτεροις και στερροτεροις το φρονημα.
45.3 Ὁ δε τοιουτου μεν ουδενος εδειτο καθ' ημων στρατευων· ο δε ην εκεινων
χειρον και βλαβερωτερον, τουτο ποιων και λεγων ηκουετο. Ἔθετο εις ουρανον το
στομα αυτου, βλασφημιαν λαλων εις το υψος, και η γλωσσα αυτου διηλθεν επι της
γης. 45.4 Καλως γαρ αυτον ο θειος ∆αβιδ προ ημων εστηλιτευσε, τον ουρανον εις
γην κλιναντα και μετα της κτισεως αριθμουντα φυσιν την υπερκοσμιον, ην ουδε
χωρειν η κτισις δυναται, καν μεθ' ημων τι γενηται λογωι φιλανθρωπιας, ιν' ημας
ελκυσηι προς εαυτην χαμαι κειμενους.
46.1 Και δη λαμπρα μεν αυτου τα πρωτα νεανιευματα, λαμπροτερα δε τα
τελευταια καθ' ημων αγωνισματα. Τινα δη λεγω τα πρωτα; Ἐξοριαι, φυγαι,
δημευσεις, επιβουλαι φανεραι τε και αφανεις· το πειθειν, ου καιρος ην· το βια ζεσθαι,
του πειθειν ουκ οντος. 46.2 Οι μεν εξωθουμενοι των εκκλησιων, οσοι του ορθου
λογου και του καθ' ημας· οι δε εισαγομενοι, οσοι της βασιλικης απωλειας ετυγχανον,
οι τα χειρογραφα της ασεβειας απαιτουντες, οι γραφοντες τα τουτων ετι
χαλεπωτερα. Πρεσβυτερων εμπρησμοι θαλαττιοι· στρατηγοι δυσσεβεις, ου Περσων
κρατουντες, ου Σκυθας χειρουμενοι, ουκ αλλο τι βαρβαρικον εθνος ανακαθαιροντες·
αλλ' εκκλησιαις επιστρατευοντες και θυσιαστηριων κατορχουμενοι και τας
αναιμακτους θυσιας ανθρωπων και θυσιων αιμασι χραινοντες και παρθενων αιδω
καθυβριζοντες. 46.3 Ἵνα τι γενηται; Ἵν' εξωσθηι μεν Ἰακωβ ο
πατριαρχης,αντεισαχθηι δε Ἠσαυ, ο μεμισημενος και προ γενεσεως. Ταυτα των
πρωτων αυτου νεανιευματων τα διηγηματα, α και μεχρι του νυν κινει τοις πολλοις
δακρυον εις μνημην ιοντα και ακουομενα.
47.1 Ἐπει δε παντα διεξελθων, επι την ασειστον και ανεπηρεαστον τηνδε
των εκκλησιων μητερα ως δουλωσο μενος ωρμησε, και τον λειπομενον ετι μονον
ζωτικον σπινθηρα της αληθειας· τοτε πρωτον ᾔσθετο κακως βουλευ σαμενος. 47.2
Ὡς γαρ βελος ισχυροτερωι προσπεσον απε κρουσθη, και ως καλως ραγεις υπεχωρησε,
τοιουτωι τωι προστατηι της Ἐκκλησιας ενετυχε και τοσουτωι προβολωι περιρραγεις
διελυθη. Τα μεν ουν αλλα λεγοντων τε και ιστορουντων, των τοτε πεπειραμενων,
εστιν ακουειν· ιστορει δε ουδεις ος τις ου των απαντων. 47.3 Ἀλλα τοσουτοι
θαυμαζουσιν οσοι τους τοτε αγωνας γνωριζουσι, τας προσβολας, τας υποσχεσεις, τας
απειλας, τους εκ του δικαστικου ταγματος προσπεμ πομενους αυτωι και πειθειν
επιχειρουντας, τους εκ του στρατιωτικου, 47.4 τους εκ της γυναικωνιτιδος, τους εν
γυναιξιν ανδρας και εν ανδρασι γυναικας, τους τουτο μονον ανδρικους την
ασεβειαν, οι το φυσικως ασελγαινειν ουκ εχοντες, ωι δυνανται μονον, τηι γλωσσηι
πορνευουσι, τον αρχιμαγειρον Ναβουζαρδαν, τας εκ της τεχνης μαχαιρας
επαπειλουντα, και τωι οικειωι πυρι πεμπομενον. Ὃ δε μαλιστα μοι των εκεινου
θαυμασιον και ουδε βουλομενωι παρελθειν δυνατον, τουτο δωσω τωι λογωι συνελων
οσον ενδεχεται.
48.1 Τις ουκ οιδε τον τηνικαυτα υπαρχον, πολλωι μεν τωι οικειωι θρασει καθ'
ημων μαλιστα χρωμενον, επειδη και παρ' εκεινων ην τωι βαπτισματι τελεσθεις, η
συντελε σθεις· πλειω δε των αναγκαιων υπηρετουντα τωι επιτατ τοντι, και δια του
παντα χαριζεσθαι, το κρατος εαυτωι συν τηρουντα και φυλαττοντα χρονιωτερον;
48.2 Τουτωι βρεμοντι κατα της εκκλησιας και λεοντειον μεν το ειδος προβε βλημενωι,
λεοντειον δε βρυχωμενωι, και μηδε προσιτον τοις πλειοσιν, ο γενναδας εκεινος
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εισαγεται· μαλλον δε εισεισιν ωσπερ εις εορτην, ουκ εις κρισιν καλουμενος. Πως αν
αξιως διηγησαμην, η την του υπαρχου θρασυτητα, η την του ανδρος προς αυτον
μετα συνεσεως ενστασιν. 48.3 «Τι σοι, φησιν, ω ουτος, βουλεται, τουνομα προσει
πων, ουπω γαρ επισκοπον ηξιου καλειν, το κατα τοσουτου κρατους τολμαν, και
μονον των αλλων απαυθαδιαζεσθαι; {–}Του χαριν, ο γενναδας φησι, και τις η
απονοια; Ουπω γαρ εχω γινωσκειν. {–}Ὅτι μη τα βασιλεως θρησκευεις, φησι, των
αλλων απαντων υποκλιθεντων και ηττημενων. 48.4 {–}Ου γαρ ταυτα, εφη, βασιλευς
ο εμος βουλεται, ουδε κτισμα τι προσκυνειν ανεχομαι, Θεου τε κτισμα τυγ χανων και
θεος ειναι κεκελευσμενος. {–}Ἡμεις δε, τι σοι δοκουμεν; {–}Ἦ ουδεν, εφη, ταυτα
προσταττοντες. {–}Τι δαι; Ου μεγα σοι το μεθ' ημων τεταχθαι και κοινωνους εχειν
ημας; {–} 48.5 Ὕπαρχοι μεν, φησιν, υμεις, και των επιφανων, ουκ αρνησομαι, ουπω
δε Θεου τιμιωτεροι. Και το κοινωνους εχειν, μεγα μεν· πως γαρ ου; Πλασμα Θεου και
υμεις, αλλ' ωσει τινας αλλους των υφ' ημιν τεταγμε νων· ου γαρ προσωποις τον
χριστιανισμον, αλλα πιστει χαρακτηριζεσθαι».
49.1 Τοτε δη κινηθεντα τον υπαρχον ζεσαι τε πλεον τωι θυμωι και της
καθεδρας εξαναστηναι και τραχυτεροις προς αυτον χρησασθαι λογοις. «Τι δαι; Ου
φοβει την εξουσιαν; φησι. {–}Μη τι γενηται, μη δε τι παθω; {–}Μη τι των πολλων εν
α της εμης δυναστειας εστιν. {–}Τινα ταυτα; γνωριζεσθω γαρ ημιν. {–} 49.2 ∆ημευσιν,
εξοριαν, βασα νους, θανατον. {–}Ει τι αλλο, φησιν, απειλει· τουτων γαρ ουδεν ημων
απτεται.» Και τον ειπειν· «Πως και τινα τροπον; {–}Ὅτι τοι, εφη, δημευσει μεν ουχ
αλωτος ο μηδεν εχων, πλην ει τουτων χρηιζεις των τρυχινων μου ρακιων και
βιβλιων ολιγων, εν οις ο πας εμοι βιος· 49.3 εξοριαν δε ου γινωσκω, ο μηδενι τοπωι
περιγραπτος και μητε ταυτην εχων εμην ην οικω νυν, και πασαν εμην εις ην αν
ριφω· μαλλον δε του Θεου πασαν, ου παροικος εγω και παρεπιδημος· αι βασανοι δε
τι αν λαβοιεν, ουκ οντος σωματος; 49.4 Πλην ει την πρωτην λεγοις πληγην, ταυτης
γαρ συ μονης κυριος· ο δε θανατος ευεργετης, και γαρ θαττον πεμψει με προς Θεον,
ωι ζω και πολιτευομαι και τωι πλειστωι τεθνηκα και προς ον επειγομαι πορρωθεν.»
50.1 Τουτοις καταπλαγεντα τον υπαρχον· «Ουδεις, φαναι, μεχρι του νυν
ουτως εμοι διειλεκται και μετα τοσαυ της της παρρησιας, το εαυτου προσθεις ονομα.
{–}Ουδε γαρ επισκοπωι ισως, φησιν, ενετυχες, η παντως αν τουτον διειλεχθη τον
τροπον, υπερ τοιουτων αγωνιζομενος. 50.2 Ταλλα μεν γαρ επιεικεις ημεις, υπαρχε,
και παντος αλλου ταπεινοτεροι, τουτο της εντολης κελευουσης, και μη οτι τοσουτωι
κρατει, αλλα μηδε των τυχοντων ενι την οφρυν αιροντες· ου δε Θεος το
κινδυνευομενον και προκειμενον, ταλλα περιφρονουντες, προς αυτον μονον
βλεπομεν. 50.3 Πυρ δε και ξιφος και θηρες και οι τας σαρκας τεμνοντες ονυχες,
τρυφη μαλλον ημιν εισιν η καταπληξις. Προς ταυτα υβριζε, απειλει, ποιει παν οτιουν
αν ηι βουλομενωι σοι, της εξουσιας απολαυε. Ἀκουετω ταυτα και βασιλευς, ως ημας
γε ουχ αιρησεις ουδε πεισεις συνθεσθαι τηι ασε βειαι, καν απειληις χαλεπωτερα.»
51.1 Ἐπειδη ταυτα ειπειν και ακουσαι τον υπαρχον, και την ενστασιν μαθειν
του ανδρος ουτως ακαταπληκτον και αηττητον, τον μεν εξω πεμψαι και
μεταστησασθαι, ουκ ετι μετα της αυτης απειλης, αλλα τινος αιδους και υποχωρη
σεως. Αυτον δε τωι βασιλει προσελθοντα ως ειχε ταχους· 51.2 «Ἡττημεθα, βασιλευ,
ειπειν, του τησδε προβεβλημενου της Ἐκκλησιας. Κρειττων απειλων ο ανηρ, λογων
στερρο τερος, πειθους ισχυροτερος. Ἄλλον δει τινα πειραν των αγενεστερων, τουτον
δε η βιαζεσθαι φανερως, η μη προσ δοκαν ειξειν ταις απειλαις.» 51.3 Ἐφ' οις εαυτου
καταγνοντα τον βασιλεα, και των εγκωμιων του ανδρος ηττηθεντα, θαυμαζει γαρ
ανδρος αρετην και πολεμιος, μητε βιαζεσθαι κελευσαι, και ταυτον τωι σιδηρωι παθειν,
ος μαλασσεται μεν τωι πυρι, μενει δε ομως σιδηρος· και τρεψαντα εις θαυμα την
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απειλην, την μεν κοινωνιαν ου δεξασθαι, την μεταθεσιν αισχυνομενον, ζητειν δε
απολογιαν, η τις ευπρε πεστατη· δηλωσει δε και ταυτην ο λογος.
52.1 Εις γαρ το ιερον εισελθων μετα πασης της περι αυτον δορυφοριας· ην δε
ημερα των Ἐπιφανιων και αθροι σιμος· και του λαου μερος γενομενος, ουτως
αφοσιουται την ενωσιν· αξιον δε μηδε τουτο παραδραμειν. 52.2 Ἐπειδη γαρ ενδον
εγενετο και την ακοην προσβαλουσηι τηι ψαλμωιδιαι κατεβροντηθη του τε λαου το
πελαγος ειδε και πασαν την ευκοσμιαν, οση τε περι το βημα και οση πλησιον,
αγγελικην μαλλον η ανθρωπινην· τον μεν του λαου προτεταγμενον ορθιον, οιον τον
Σαμουηλ ο λογος γραφει, ακλινη και το σωμα και την οψιν και την διανοιαν, ωσπερ
ουδενος καινου γεγονοτος, αλλ' εστηλωμενον, ιν' ουτως ειπω, Θεωι και τωι βηματι·
τους δε περι αυτον εστηκοτας εν φοβωι τινι και σεβασματι· επειδη ταυτα ειδε, και
προς ουδεν παραδειγμα ηδυνατο θεωρειν τα ορωμενα, επαθε τι ανθρωπινον, σκοτου
και δινης πληρουται την οψιν και την ψυχην εκ του θαμ βους. Και τουτο ην τοις
πολλοις αδηλον ετι. 52.3 Ἐπει δε τα δωρα τηι θειαι τραπεζηι προσενεγκειν εδει, ων
αυτουργος ην, συνεπελαβετο δ' ουδεις, ωσπερ ην εθος, αδηλον ον ει προσησεται,
τηνικαυτα το παθος γνωριζεται. 52.4 Περιτρεπει γαρ και, ει μη τις των εκ του
βηματος υποσχων την χειρα την περιτροπην εστησε, καν κατηνεχθη πτωμα δακρυων
αξιον. Ειεν.
53.1 α δε αυτωι διειλεκται τωι βασιλει και μεθ' οσης της φιλοσοφιας, επειδη
γε αυθις τροπον τινα συνεκκλησια σας ημιν εισω του παραπετασματος εαυτον
εποιησατο εις τε οψιν ηλθε και λογους, ποθων εκ πλειονος, τι χρη και λεγειν, τι δ'
αλλο γε η Θεου φωνας, αι τοις περι τον βασιλεα και ημιν τοις συνεισελθουσιν
ηκουσθησαν; 53.2 Αυτη γινεται της του βασιλεως περι ημας φιλανθρωπιας αρχη και
καταστασις πρωτη· τουτο το λημα της τοτε διοχλουσης επηρειας το πλειστον, ωσπερ
τι ρευμα, διελυσεν.
54.1 Ἕτερον δε των ειρημενων ουκ ελαττον. Ἐνικων οι πονηροι, και
κυρουται κατα του ανδρος εξορια· και ουδεν απην των εις τουτο φεροντων. Ἡ νυξ
παρην, ο διφρος ευτρεπης, οι μισουντες εν κροτοις, εν αθυμιαι το ευσεβες, περι τον
προθυμον οδοιπορον ημεις, ταλλα οσα της καλης ατιμιας παντα πεπληρωται. 54.2 Τι
ουν; Λυει ταυτην Θεος. Ὁ γαρ παταξας Αιγυπτου τα πρωτοτοκα, τραχυνομενης κατα
του Ἰσραηλ, ουτος και τον παιδα του βασιλεως θραυει νοσου πληγηι· και το ταχος
οσον! Ἐκει θεν το γραμμα της εξοριας, εντευθεν το δογμα της αρρω στιας· και η χειρ
επεχεται του πονηρου γραφεως, και ο αγιος ανασωζεται και γινεται πυρετου δωρον
ανηρ ευσεβης, βασιλεα θρασυν σωφρονιζοντος. 54.3 Τι τουτων ενδικωτερον η
ταχυτερον; Τα δε τουτων εξης, εκαμνεν ο παις τωι βασιλει και πονηρως ειχε του
σωματος· συνεκαμνε δε ο πατηρ· και τι γαρ ο πατηρ; πανταχοθεν επιζητων επι
κουριαν τωι παθει και ιατρων τους αριστους εκλεγομενος και λιταις προσκειμενος,
ειπερ αλλοτε ποτε, και κατα γης ερριμμενος· 54.4 Ποιει γαρ και βασιλεας ταπεινους
παθος· και θαυμαστον ουδεν, επει και ∆αβιδ προτερον ταυτο επι τωι παιδι πεπονθως
αναγεγραπται. 54.5 Ὡς δε ουδεν ευρισ κεν ουδαμοθεν του κακου φαρμακον, επι την
πιστιν του ανδρος καταφευγει· και δι' εαυτου μεν ουκ εισκαλει, το της υβρεως
υπογυιον αισχυνομενος, ετεροις δε την πρεσβειαν επιτρεπει των οικειοτατων εαυτωι
και φιλτατων. Και ος παρην, ουδεν αναδυς ουδε του καιρου κατεξαναστας, ωσπερ
αλλος τις, και ομου τηι παρουσιαι ραιων η νοσος γινεται, και χρηστοτερων ο πατηρ
των ελπιδων· 54.6 και ει μη την αλμην τωι ποτιμωι υδατι συνεκερασεν, ομου τε
τουτον εισ καλεσας και τοις ετεροδοξοις πιστευσας, καν υγιειας τυχων ο παις ταις
του πατρος χερσιν απεσωθη· και τουτο επισ τευετο παρα των τηνικαυτα παροντων
και κοινωνουντων του παθους.
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55.1 Το δε αυτο και τωι υπαρχωι μικρον υστερον φασι συμβηναι. Καμπτει και
τουτον ταις του αγιου χερσι συμ πεσουσα τις αρρωστια. Και οντως πληγη τοις ευ
φρονουσι παιδευμα γινεται, και κρειττων ευημεριας πολλακις κακο παθεια.
Ἔκαμνεν, εδακρυεν, εδυσφορει, προσεπεμπεν, ηντιβολει· 55.2 «Την απολογιαν εχεις,
εβοα· δος σωτη ριαν.» Και μεντοι και τυγχανει ταυτης, ως αυτος τε ωμολογει, και
πολλους επειθε των ουκ ειδοτων· ου γαρ επαυετο τα εκεινου και θαυμαζων και
διηγουμενος. Ἆρ' ουν τα μεν προς εκεινους αυτωι τοιαυτα και εις τουθ' ηκοντα
τελους· τα δε προς ετερους ετερως, η περι μικρων, η μικρα πεπολεμηται, η μετριως
πεφιλοσοφηται, η σιγης αξιως, η ου λιαν επαινετως; 55.3 Ου μεν ουν. Ἀλλ' ο κινησας
ποτε τωι Ἰσραηλ Ἀδερ τον αλιτηριον, ουτος κινει και τουτωι τον της Ποντικης μοιρας
υπαρχον· προφασει μεν ως υπερ γυναιου τινος αγανακτουντα, το δ' αληθες της
ασεβειας υπερμαχουντα, και κατα της ευσεβειας ιστα μενον. 55.4 Ἐω ταλλα οσα και
οια κατα του ανδρος εξυ βρισεν, ισον δε ειπειν και κατα του Θεου, προς ον και δι' ον
ο πολεμος. Ὃ δε μαλιστα και τον υβριστην ᾔσχυνε και τον αγωνιστην υψωσεν, –
ειπερ τι μεγα και υψηλον η φιλοσοφια, και το κρατουντα των πολλων ταυτηι
φαινεσθαι, –τουτο δωσω τωι λογωι.
56.1 Γυναικα τινα των επιφανων εξ ανδρος ου προ πολλου τον βιον
απολιποντος ο του δικαστου συνεδρος εβια ζετο, προς γαμον ελκων απαξιουσαν. Ἡ
δε ουκ εχουσα οπως διαφυγηι την τυραννιδα, βουλην βουλευεται ου τολ μηραν
μαλλον η συνετην. Τηι ιεραι τραπεζηι προσφευγει, και Θεον ποιειται προστατην κατα
της επηρειας. 56.2 Τι ουν εδει ποιειν, ω προς της Τριαδος αυτης! ιν' ειπω τι και
δικανικως μεταξυ των επαινων, μη οτι τον μεγαν Βασιλειον και των τοιουτων απασι
νομοθετην, αλλον δε τινα των πολυ μετ' εκεινον, ιερεα δε ομως; Ουκ αντιποιει σθαι,
κατεχειν, κηδεσθαι, χειρα ορεγειν Θεου φιλανθρω πιαι και νομωι τωι τετιμηκοτι
θυσιαστηρια; 56.3 Ου παντα δρασαι και παθειν εθελησαι προτερον η τι βουλευσασθαι
κατ' αυτης απανθρωπον, και καθυβρισαι μεν την ιεραν τραπεζαν, καθυβρισαι δε την
πιστιν μεθ' ης ικετευεν; «Ου, φησιν ο καινος δικαστης, αλλ' ηττασθαι χρη παν τας
της εμης δυναστειας, και προδοτας γενεσθαι Χρισ τιανους των οικειων νομων.» 56.4
Ὁ μεν εζητει την ικετιν· ο δ' ειχετο κατα κρατος. Ὁ δ' εξεμαινετο και τελος πεμπει
τινας των επ' εξουσιας τον του αγιου κοι τωνισκον εξερευνησοντας, ου κατα χρειαν
μαλλον η ατι μιαν. Τι λεγεις; οικον εκεινου του απαθους, ον περιε πουσιν αγγελοι, ωι
και προσβλεπειν οκνουσι γυναικες; Και ου τουτο μονον, αλλα και αυτον παρειναι
και απολο γεισθαι κελευει· ουδε ημερως και φιλανθρωπως, αλλ' ως ενα των
κατακριτων. 56.5 Και ο μεν παρην· ο δε προυκα θητο γεμων θυμου και φρονηματος.
Ειστηκει δε, οιον ο εμος Ἰησους, Πιλατου κρινοντος. Οι κεραυνοι δε ημελουν, η δε
του Θεου μαχαιρα εστιλβουτο ετι και ανεβαλλετο· και το τοξον ενετεινετο μεν,
κατειχετο δε, τηι μετανοιαι και ρον υπανοιγον. Ὅς τις δη του Θεου νομος.
57.1 Ἄθρει δη παλην ετεραν αγωνιστου και διωκτου. Το περιαυχενιον ρακος
σφενδονασθαι προσεταττεν. Ὁ δε, «Προσαποδυσομαι σοι, φησιν, ει βουλει, και το
χιτω νιον». Τυπτειν ηπειλει τον ασαρκον· ο δε υπεκυπτε. Ξεειν τοις ονυξιν· ο δε· 57.2
«Ἰατρευεις, φησι, το ηπαρ, οραις οπως με κατατρυχον, τοις τοιουτοις θεραπευων
σπαραγμασιν». Οι μεν ουν εν τουτοις ησαν. 57.3 Ἡ δε πολις, ως ᾔσθετο του κακου
και του κοινου παντων κινδυνου, κινδυνον γαρ εκαστος εαυτου την υβριν ταυτην
ενομιζεν, εκμαινεται πασα και αναπτεται· και ως καπ νου σμηνος κινησαντος, αλλος
επ' αλλωι διεγειρεται και ανισταται, γενος απαν και ηλικια πασα, οι περι την οπλο
ποιητικην και βασιλειον ιστουργικην μαλιστα. Και γαρ εισι περι τα τοιαυτα
θερμοτεροι, και το τολμαν εκ της παρρη σιας εχοντες. Και παν ην οπλον εκαστωι, το
παρον εκ της τεχνης, ει τε τι αλλο τωι καιρωι τυχοι σχεδιασθεν. 57.4 Αι δαιδες εν
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χερσιν, οι λιθοι προβεβλημενοι, τα ροπαλα ευτρεπη, δρομος απαντων εις, βοη μια,
προθυμια κοινη. Θυμος, ο δεινος οπλιτης η στρατηγος. Ουδε γυναικες αοπλοι τηνι
καυτα, του καιρου θηγοντος· μελιαι δ' ησαν αυταις αι κερκιδες· αι ουδε γυναικες
εμενον ετι, τωι ζηλωι ρωσθεισαι, και εις ανδρων θαρσος μεταλλαττομεναι. 57.5
Βραχυς ο λογος· μεριζεσθαι την ευσεβειαν ᾤοντο, ει τουτον διε λοιντο· και ουτος
αυτοις ευσεβεστερος ην, ος πρωτος επι βαλει χειρα τωι τολμητηι των τοιουτων. Τι
ουν ο σοβαρος εκεινος και θρασυς δικαστης; Ἱκετης ην, ελεεινος, αθλιος, τινος ου
ταπεινοτερος, εως επιφανεις ο χωρις αιματος μαρτυς και χωρις πληγων στεφανιτης,
και βιαι τον λαον κατασχων αιδοι κρατηθεντα, τον ικετην εαυτου και υβριστην
διεσωσατο. 57.6 Ταυτα ο των αγιων Θεος, ο ποιων παντα και μετασκευαζων επι το
βελτιον, ο τοις υπερηφανοις αντι τασσομενος, ταπεινοις δε χαριν επιμετρων. Τι δε
ουκ εμελ λεν ο τεμων θαλασσαν και ποταμον ανακοψας και στοιχεια τυραννησας
και χειρων εκτασει τροπαια στησας, ινα δια σωσηι λαον φυγαδα, και τουτον
εξαιρησεσθαι των κινδυ νων;
58.1 Ὁ μεν δη κοσμικος πολεμος ενταυθα ετελευ τησε, και περας ειχεν εκ
Θεου δεξιον και της εκεινου πισ τεως αξιον. Ἄρχεται δε ο πολεμος ενθενδε ηδη των
επισ κοπων, και των εκεινοις συμμαχων· ου πολυ μεν το αδοξον, πλειων δε η βλαβη
τοις αρχομενοις. Τις γαρ αν τους αλλους πεισειε μετριαζειν, ουτω των προεστωτων
διακειμε νων; 58.2 Ειχον μεν γαρ ουδ' εκ πλειονος επιεικως προς αυτον, τριων
οντων των υπαιτιων. Ουτε γαρ τωι της πιστεως λογωι συνεβαινον, οτι μη πασα
αναγκη, τοις πληθεσι βιαζο μενοι· ουτε την επι τηι χειροτονιαι μικροψυχιαν τελεως
κατε λελυκεσαν. Και το παρα πολυ της δοξης κρατεισθαι, παν των βαρυτατον ην
αυτοις, ει και ομολογειν αισχιστον. Ἐγενετο δε και αλλη τις διαφορα, η ταυτα
εκαινοποιησε. 58.3 Της γαρ πατριδος ημων εις δυο διαιρεθεισης ηγεμο νιας και
μητροπολεις, και πολλα των εκ της προτερας τηι νεαι προσαγαγουσης, εντευθεν και
τα εκεινων εστασιασθη. Ὁ μεν γαρ ηξιου τοις δημοσιοις συνδιαιρεισθαι και τα ημε
τερα· και δια τουτο μετεποιειτο των νεωστι προσελθοντων, ως αυτωι διαφεροντων
ηδη κακεινου κεχωρισμενων. 58.4 Ὁ δε της παλαιας ειχετο συνηθειας και της εκ των
πατερων ανωθεν διαιρεσεως. Ἐξ ων πολλα και δεινα, τα μεν συνε βαινεν ηδη, τα δε
ωδινετο. Ὑπεσπωντο συνοδοι παρα του νεου μητροπολιτου, προσοδοι διηρπαζοντο·
πρεσβυτεροι των εκκλησιων, οι μεν ανεπειθοντο, οι δε υπηλλαττοντο. 58.5 Ἐξ ων
συνεβαινε και τα των εκκλησιων χειρον εχειν διισταμενων και τεμνομενων. Και γαρ
πως ταις καινοτο μιαις χαιρουσιν ανθρωποι και τα σφων ηδεως παρακερδαι νουσι·
και ραιον τι καταλυσαι των καθεστωτων η καταλυθεν επαναγαγειν. 58.6 Ὃ δε πλειον
αυτον εξεμηνεν, αι Ταυρι και προσοδοι και παροδιοι, αυτωι μεν ορωμεναι, εκεινωι δε
προσγενομεναι, και τον αγιον Ὀρεστην εκκαρπουσθαι μεγα ετιθετο· ως και των
ημιονων λαβεσθαι ποτε του ανδρος ιδιαν οδον οδευοντος, ειργων του πρωσω μετα
ληιστρικου συνταγματος. Και η σκηψις, ως ευπρεπης! 58.7 Τα γαρ πνευματικα τεκνα,
και αι ψυχαι, και ο της πιστεως λογος, και ταυτα τα της απληστιας επικαλυμματα,
πραγμα των ευποριστων, και το, μη χρηναι δασμοφορειν κακοδοξοις πας γαρ ο
λυπων, κακοδοξος.
59.1 Ου μην ο αγιος του Θεου και της ανω Ἱερουσα λημ οντως μητροπολιτης
η συναπηχθη τοις πταιουσιν, η παριδειν ταυτα ηνεσχετο, η μικραν του κακου λυσιν
επενοει. Ἀλλα σκοπωμεν, ως μεγαλην και θαυμασιαν, και τι γαρ, η της εκεινου
ψυχης αξιαν. Προσθηκην γαρ της Ἐκκλη σιας ποιειται την στασιν, και την συμφοραν
ως καλλιστα διατιθεται, πλειοσιν επισκοποις την πατριδα καταπυκνω σας. 59.2 Ἐξ
ου τι γινεται; Τρια τα καλλιστα· ψυχων επιμελεια πλειων και το πολιν εκαστην τα
εαυτης εχειν και το λυθηναι ταυτηι τον πολεμον. Ταυτης της επινοιας δεδοικα μη και
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτος εγενομην παρεργον· η ουκ οιδ' ο τι και ειπειν ευπρεπες χρη. 59.3 Παντα γαρ
του ανδρος θαυμαζων, ου μεν ουν οποσον ειπειν δυνατον, εν τουτο επαινειν ουκ
εχω, και γαρ ομολογησω το παθος, ουδε αλλως τοις πολλοις αγνοουμενον, την περι
ημας καινοτομιαν και απιστιαν, ης ουδε ο χρονος την λυπην αναλωσεν· εκειθεν γαρ
μοι πασα συνεπεσεν η περι τον βιον ανωμαλια και συγχυσις και το φιλοσοφειν μη
δυνηθη ναι η μη νομιζεσθαι, ει και βραχυς του δευτερου λογος· 59.4 πλην ει τις
εκεινο δεξαιτο, ημων του ανδρος υπερ απολογουμενων, οτι μειζω φρονων η κατα τα
ανθρωπινα, και των ενθενδε πριν αποβιωναι μεταναστας, παντα εποιειτο του
Πνευματος· και φιλιαν αιδεισθαι ειδως, ενταυθα μονον ητιμαζεν, ου Θεον εδει
προτιμηθηναι και πλειον εχειν των λυομενων τα ελπιζομενα.
60.1 ∆εδοικα μεν ουν μη ραιθυμιας εγκλημα φευγων, παρα τοις τα εκεινου
παντα επιζητουσιν, απληστιας περι πεσω γραφηι, παρα τοις επαινουσι το μετριον, ο
μηδε εκει νος ητιμαζε, το παν μετρον αριστον, εν τοις μαλιστα επαινων, και παρα
παντα τον εαυτου βιον φυλαξας. 60.2 Ὁμως δε αμφοτερους περιφρονων, τους τε
λιαν συντομους και τους αγαν απληστους, ωδι πως τωι λογωι χρησομαι. Ἄλλοι μεν
ουν αλλο τι κατορθουσιν, οι δε τινα των της αρετης ειδων οντων πλειονων. Ἅπαντα
δε ουδεις επηλθε προς το ακροτατον ουκουν των νυν ημιν γινωσκομενων· αλλ'
ουτος αριστος ημιν, ος αν τα πλειω τυγχανηι κατωρ θωκως η εν οτι μαλιστα. Ὁ δε
ουτω δια παντων αφικετο, ως ειναι φιλοτιμια τις φυσεως. Σκοπωμεν δε ουτως. 60.3
Ἀκτησιαν τις επαινει και βιον ασκευον και απεριττον; Ἐκεινωι δε τι ποτε ην, πλην
του σωματος και των αναγ καιων της σαρκος καλυμματων; Πλουτος δε το μηδεν
εχειν, και ο σταυρος ωι συνεζη μονωι, ον πολλων χρηματων ενομιζεν εαυτωι
τιμιωτερον. 60.4 Ἅπαντα μεν γαρ ουδ' αν, ει βουλοιτο τις, δυνατον ειναι κτησασθαι·
παντων δε ειδε ναι καταφρονειν, και ουτω κρειττω των παντων φαινεσθαι. Ουτω δε
διανοηθεις και ουτως εχων, βωμου μεν ουκ εδεηθη και της κενης δοξης, ουδε
δημοσιου κηρυγματος του, «Κρατης Κρατητα Θηβαιον ελευθεροι.» 60.5 Ειναι γαρ, ου
δοκειν, εσπουδαζεν αριστος. Ουδε πιθον ᾤκει και μεσην την αγοραν, ωστε πασι
παρατρυφαν, καινην ευποριαν το απορειν ποιουμενος· αφιλοτιμος δε, πενης ην και
ανη ροτος· και παντων εκβολην στερξας, ων ποτε ειχε, κουφως διεπλει την του βιου
θαλασσαν.
61.1 Θαυμαστον η εγκρατεια και ολιγαρκεια και το μη κρατεισθαι των
ηδονων, μηδ' ως υπο πικρας και ανελευ θερου δεσποινης, της γαστρος, αγεσθαι. Τις
ουτω μαλλον ατροφος ην, ου πολυ δε ειπειν, και ασαρκος; Τας μεν γαρ πλησμονας
και τους κορους τοις αλογωτεροις απερριψε και ων ανδραποδωδης και κατω
νενευκως ο βιος. 61.2 Αυτος δε ουδεν ᾔδει μεγα των μετα τον λαιμον ομοτιμων,
αλλα τοις αναγκαιοις διεζη μονον εως εξην, και μονην ᾔδει τρυφην, το μη τρυφων
φαινεσθαι, μηδε δια τουτο δεισθαι πλειονων· αλλα προς τα κρινα βλεπειν και τα
πτηνα, οις ατεχνον το καλλος και σχεδιος η τροφη, κατα την μεγα λην παραινεσιν
του εμου Χριστου, και σαρκα δι' ημας πτω χευσαντος, ιν' ημεις πλουτισθωμεν
θεοτητα. 61.3 Ἐντευ θεν αυτωι το εν χιτωνιον και τριβωνιον και η χαμευνια και η
αγρυπνια και η αλουσια, τα εκεινου σεμνολογηματα· και το ηδιστον δειπνον και
οψον, ο αρτος και οι αλες, η καινη καρυκεια· και ποτον νηφαλιον τε και αφθονον, ο
γεωργουσι πηγαι μηδεν πονουμενοις. Ἐξ ων η μεθ' ων νοσοκομιαι και ιατρειαι, το
κοινον ημων εμφιλοσοφημα· εδει γαρ με των ανιαρων το ισον εχειν, τοις αλλοις λει
πομενον.
62.1 Μεγα παρθενια και αζυγια και το μετ' αγγελων τεταχθαι και της
μοναδικης φυσεως· οκνω γαρ ειπειν Χριστου, ος και γεννηθηναι θελησας δια τους
γεννητους ημας εκ παρθενου γενναται, παρθενιαν νομοθετων ως ενθενδε
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταγουσαν και κοσμον συντεμνουσαν, μαλλον δε κοσμον κοσμωι παραπεμπουσαν,
τον ενεστωτα τωι μελλοντι. 62.2 Τις ουν εκεινου μαλλον η παρθενιαν ετιμησεν, η
σαρκι ενομοθετησεν, ου τωι καθ' εαυτον υποδειγματι μονον, αλλα και οις εσπουδασε;
62.3 Τινος οι παρθενωνες, και τα εγγραφα διαταγματα, οις πασαν μεν αισθησιν
εσωφρονιζε, παν δε μελος ερυθμιζε, και οντως παρθενευειν επειθεν, εισω τα καλλη
στρεφων απο των ορωμενων επι τα μη βλεπο μενα· και το μεν εξωθεν απομαραινων,
και την υλην υπο σπων της φλογος, το δε κρυπτον τωι Θεωι δεικνυς, ος μονος των
καθαρων ψυχων εστι νυμφιος, και τας αγρυπνους εαυτωι συνεισαγει ψυχας, εαν μετα
λαμπρων των λαμπαδων αυτωι και δαψιλους της του ελαιου τροφης απαντησωσιν;
62.4 Του τοινυν ερημικου βιου και του μιγαδος μαχομε νων προς αλληλους ως τα
πολλα και διισταμενων, και ουδετερου παντως η το καλον η το φαυλον ανεπιμικτον
εχοντος· αλλα του μεν ησυχιου μεν οντος μαλλον και καθεστηκοτος και Θεωι
συναγοντος, ουκ ατυφου δε δια το της αρετης αβασανιστον και ασυγκριτον· του δε
πρακτικω τερου μεν μαλλον και χρησιμωτερου, το δε θορυβωδες ου φευγοντος, και
τουτους αριστα κατηλλαξεν αλληλοις και συνεκερασεν· 62.5 ασκητηρια και
μοναστηρια δειμαμενος μεν, ου πορρω δε των κοινωνικων και μιγαδων, ουδε ωσπερ
τειχιωι τινι μεσωι ταυτα διαλαβων και απ' αλληλων χωρισας, αλλα πλησιον συναψας
και διαζευξας· ινα μητε το φιλοσοφον ακοινωνητον ηι μητε το πρακτικον
αφιλοσοφον· ωσπερ δε γη και θαλασσα τα παρ' εαυτων αλληλοις αντι διδοντες, εις
μιαν δοξαν Θεου συντρεχωσι.
63.1 Τι ετι; Καλον φιλανθρωπια και πτωχοτροφια και το της ανθρωπινης
ασθενειας βοηθημα. Μικρον απο της πολεως προελθε, και θεασαι την καινην πολιν,
το της ευσεβειας ταμειον, το κοινον των εχοντων θησαυρισμα, εις ο τα περιττα του
πλουτου, ηδη δε και τα αναγκαια ταις εκεινου παραινεσεσιν αποτιθεται, σητας
αποσειομενα και κλεπτας ουκ ευφραινοντα και φθονου παλην και καιρου φθοραν
διαφευγοντα· εν ωι νοσος φιλοσοφειται και συμφορα μακαριζεται και το συμπαθες
δοκιμαζεται. 63.2 Τι μοι προς τουτο το εργον, επταπυλοι Θηβαι και Αιγυπτιαι και
τειχη Βαβυλωνια και Μαυσολου Καρικος ταφος και Πυρα μιδες και Κολοσσου
χαλκος αμετρος, η ναων μεγεθη και καλλη των μηκετι οντων, αλλα τε οσα
θαυμαζουσιν ανθρω ποι και ιστοριαις διδοασιν, ων ουδεν τους εγειραντας πλην
δοξης ολιγης ωνησεν; 63.3 Ἐμοι δε θαυμασιωτατον, η συντομος της σωτηριας οδος,
η ραιστη προς ουρανον ανα βασις. Ουκ ετι προκειται τοις οφθαλμοις ημων θεαμα δει
νον και ελεεινον, ανθρωποι νεκροι προ θανατου και τετε λευτηκοτες τοις πλειστοις
του σωματος μελεσιν, απελαυ νομενοι πολεων, οικιων, αγορων, υδατων, αυτων των
φιλ τατων, ονομασι μαλλον η σωμασι γνωριζομενοι· ουδε προτιθενται συνοδοις τε
και συλλογοις κατα συζυγιαν τε και συναυλιαν, μηκετ' ελεουμενοι δια την νοσον,
αλλα μισουμενοι· σοφισται μελων ελεεινων, ει τισι και φωνη λειπεται. 63.4 Τι αν
απαντα εκτραγωιδοιην τα ημετερα, ουκ αρκουντος του λογου τωι παθει; Ἀλλ' εκεινος
γε μαλιστα παντων επεισεν ανθρωπους οντας ανθρωπων μη καταφρο νειν, μηδ'
ατιμαζειν Χριστον, την μιαν παντων κεφαλην, δια της εις εκεινους απανθρωπιας·
αλλ' εν ταις αλλοτριαις συμφοραις τα οικεια ευ τιθεσθαι, και δανειζειν Θεωι τον
ελεον, ελεου χρηιζοντας. 63.5 ∆ια τουτο, ουδε τοις χειλε σιν απηξιου τιμαν την
νοσον, ο ευγενης τε και των ευ γεγονοτων και την δοξαν υπερλαμπρος, αλλ' ως
αδελφους ησπαζετο, ουχ οπερ αν τις υπολαβοι κενοδοξων (τις γαρ τοσουτον απειχε
του παθους;), 63.6 αλλα το προσιεναι τοις σωμασιν επι θεραπειαι δια της εαυτου
φιλοσοφιας τυπων, και φθεγγομενη και σιωπωσα παραινεσις. Και ουχ η μεν πολις
ουτως, η χωρα δε και τα εκτος ετερως· αλλα κοινον απασιν αγωνα προυθηκε τοις
των λαων προεστωσι, την εις αυτους φιλανθρωπιαν και μεγαλοψυχιαν. 63.7 Και
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλων μεν οι οψοποιοι και αι λιπαραι τραπεζαι και τα μαγειρων μαγγανευματα και
κομψευματα και οι φιλοκαλοι διφροι, και της εσθητος οση μαλακη τε και
περιρρεουσα· Βασιλειου δε οι νοσουντες και τα των τραυματων ακη και η Χριστου
μιμησις, ου λογωι μεν, εργωι δε λεπραν καθαιροντος.
64.1 Προς ταυτα, τι φησουσιν ημιν οι τον τυφον εγκαλουντες εκεινωι και την
οφρυν, οι πικροι των τηλικου των κριται, και τωι κανονι τους ου κανονας
προσαγοντες; Ἔστι λεπρους μεν ασπαζεσθαι και μεχρι τουτου συνταπει νουσθαι, των
δε υγιαινοντων κατοφρυασθαι; Και τηκειν μεν τας σαρκας δι' εγκρατειας, την ψυχην
δε οιδαινειν κενωι φρυαγματι; 64.2 Και του μεν Φαρισαιου καταγινωσκειν και
διηγεισθαι την εξ ογκου ταπεινωσιν, και Χριστον ειδεναι μεχρι δουλου μορφης
κατελθοντα και τελωναις συνεσθοντα και νιπτοντα τους ποδας των μαθητων και
σταυρον ουκ απαξιουντα, ινα προσηλωσηι την εμην αμαρτιαν, –καιτοι τι τουτου
παραδοξοτερον, Θεον σταυρουμενον βλεπειν, και του τον μετα ληιστων, και υπο των
παριοντων γελωμενον, τον αναλωτον και του παθειν υψηλοτερον· –αυτον δε υπερ
νεφειν και μηδεν γινωσκειν ομοτιμον, ο δοκει τοις εκεινωι βασκαινουσιν; 64.3 Ἀλλ'
οιμαι το του ηθους ευσταθες και βεβηκος και απεξεσμενον τυφον ωνομασαν. Οι δ'
αυτοι μοι δοκουσι ραιδιως αν και τον ανδρειον καλεσαι θρασυν και δειλον τον
περιεσκεμμενον και τον σωφρονα μισανθρωπον και τον δικαιον ακοινωνητον. Και
γαρ ου φαυλως τουτο τινες πεφιλοσοφηκασιν, οτι παραπεπηγασι ταις αρεταις αι
κακιαι, και εισι πως αγχιθυροι· και ραιστον αλλο τι οντα ετερον νομισθηναι τοις μη
τα τοιαυτα πεπαιδευμενοις. 64.4 Τις γαρ εκεινου μαλλον η αρετην ετιμησεν, η
κακιαν εκολασεν, η χρηστος ωφθη τοις κατορθουσιν, η τοις αμαρ τανουσιν
εμβριθης· ου και το μειδιαμα πολλακις επαινος ην, και το σιωπαν επιτιμησις, οικειωι
συνειδοτι το κακον βασανιζουσα; Ει δε μη στωμυλος τις ην, μηδε γελοιαστης και
αγοραιος, μηδε τοις πολλοις αρεσκων, εκ του πασι παντα γινεσθαι και χαριζεσθαι, τι
τουτο; 64.5 Ουκ επαινε τεος μαλλον η μεμπτεος τοις γε νουν εχουσιν; Ει μη και τον
λεοντα αιτιωιτο τις οτι μη πιθηκειον βλεπει, αλλα βλο συρον και βασιλικον, ου και
τα σκιρτηματα γενναια και μετα θαυματος αγαπωμενα· και τους επι της σκηνης
θαυμαζοι, ως ηδεις τε και φιλανθρωπους, οτι τοις δημοις χαριζονται και κινουσι
γελωτα τοις επι κορρης ραπισμασι και ψοφη μασι. 64.6 Καιτοι καν ει τουτο
ζητοιημεν, τις μεν ουτως ηδυς εν ταις συνουσιαις, οσα εμε γινωσκειν τον μαλιστα
εκεινου πεπειραμενον; Τις διηγησασθαι χαριεστερος; Τις μεν σκωψαι παιδευτικως,
τις δε καθαψασθαι απαλως; Και μητε την επιτιμησιν θρασος ποιησαι μητε την ανεσιν
εκλυ σιν, αλλ' αμφοτερων την αμετριαν φυγειν, αμφοτεροις συν λογωι και καιρωι
χρωμενον, κατα τους Σολομωντος νομους, παντι πραγματι καιρον διαταξαντος.
65.1 Ἀλλα τι ταυτα προς την εν λογοις του ανδρος αρετην και το της
διδασκαλιας κρατος τα περατα οικειου μενον; Ἔτι περι τους προποδας του ορους
στρεφομεθα, της ακρας απολειπομενοι· ετι πορθμον διαπερωμεν, αφεντες το μεγα
και βαθυ πελαγος. 65.2 Οιμαι γαρ ει τις εγενετο η γενησεται σαλπιγξ επι πολυ του
αερος φθανουσα, η Θεου φωνη τον κοσμον περιλαμβανουσα, η σεισμος οικουμενης
εκ τινος καινοτομιας και θαυματος, ταυτα ειναι την εκεινου φωνην και διανοιαν,
τοσουτον απαντας απολειπουσαν και κατω τιθεισαν, οσον την των αλογων φυσιν
ημεις. 65.3 Τις μεν εαυτον εκαθηρε μαλλον τωι Πνευματι, και αξιον του διηγεισθαι τα
θεια παρεσκευασε; Τις δε μαλλον εφωτισθη φως γνωσεως και διεκυψεν εις τα βαθη
του Πνευ ματος και μετα Θεου τα περι Θεου διεσκεψατο; Τις δε λογον εσχεν αμεινω
των νοηθεντων ερμηνευτην, ως μηδ' ετερωι σκαζειν, κατα τους πολλους, η νωι λογον
ουκ εχοντι, η λογωι μη κατα νουν βεβηκοτι· αλλ' αμφοτερωθεν ομοιως ευδοκιμειν,
και αυτον ισον εαυτωι φαινεσθαι, και οντως αρτιον; 65.4 Παντα μεν ερευναν, και τα
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βαθη του Θεου, τωι Πνευματι μεμαρτυρηται, ουχ ως αγνοουντι, αλλ' ως εντρυφωντι
τηι θεωριαι. Παντα δε εκεινωι διηρευνηται τα του Πνευματος, εξ ων ηθος απαν
επαιδευσε και υψηγοριαν εδι δαξε και των παροντων απανεστησε και προς τα
μελλοντα μετεσκευασεν.
66.1 Ἡλιου μεν επαινειται παρα τωι ∆αβιδ καλλος και μεγεθος και δρομου
ταχος και δυναμις, λαμποντος ως νυμφιου, ευμεγεθους ως γιγαντος, ου και το πολυ
διαβαινειν εχει δυναμιν τοσουτον ως απ' ακρων τα ακρα ισοτιμως καταφωτιζειν,
και μηδεν ελαττουσθαι την θερμην τοις διαστημασι· 66.2 του δε καλλος μεν η αρετη,
μεγεθος δε η θεολογια, δρομος δε το αεικινητον και μεχρι Θεου φερον ταις
αναβασεσι, δυναμις δε η του λογου σπορα και διαδοσις· ωστε εμοι γε, ουδε τουτο
ειπειν οκνητεον, το εις πασαν την γην εξελθειν τον φθογγον αυτου, και εις τα
περατα της οικουμενης των ρηματων την δυναμιν· ο περι των απο στολων ο Παυλος
εφησε, παρα ∆αβιδ εκδεξαμενος. 66.3 Τις μεν αλλη συλλογου σημερον χαρις; Τις δε
συμποσιων ηδονη; Τις δε αγορων; Τις δε εκκλησιων; Τις των εν τελει και των μετ'
εκεινους τρυφη; Τις μοναστων η μιγα δων; Τις των απραγμονων η των εν πραγματι;
Τις των τα εξωθεν φιλοσοφουντων η τα ημετερα; Μια και δια παντων και η μεγιστη,
τα εκεινου συγγραμματα και πονηματα. 66.4 Ουδε γραφευσιν ευπορια τις αλλη μετ'
εκεινον η τα εκει νου συγγραμματα. Σιωπαται τα παλαια, οσα τινες τοις θειοις
λογιοις ενιδρωσαν· βοαται τα νεα, και ουτος αριστος ημιν εν λογοις, ος αν τα
εκεινου μαλιστα τυγχανηι γινω σκων και δια γλωσσης φερων και συνετιζων τας
ακοας· ηρκεσε γαρ εις αντι παντων τοις σπουδαιοτεροις εις παι δευσιν.
67.1 Ἐγω τουτο μονον αυτου διηγησομαι. Ὅταν την εξαημερον αυτου
μεταχειριζωμαι και δια γλωσσης φερω, μετα του κτιστου γινομαι, και γινωσκω
κτισεως λογους, και θαυμαζω τον κτιστην πλεον η προτερον, οψει μονηι διδασκαλωι
χρωμενος. Ὅταν τοις αντιρρητικοις εντυχω λογοις, το Σοδομιτικον ορω πυρ, ωι
τεφρουνται γλωσσαι πονηραι και παρανομοι, η τον Χαλανης πυργον, κακως μεν
οικοδομουμενον, καλως δε λυομενον. 67.2 Ὅταν τοις περι Πνευματος, ευρισκω Θεον
ον εχω, και παρρησιαζομαι την αληθειαν, επιβατευων της εκεινου θεολογιας και
θεω ριας. Ὅταν ταις αλλαις εξηγησεσιν, ας τοις μικρα βλε πουσιν αναπτυσσει,
τρισσως εν ταις στερραις εαυτου πλαξι της καρδιας απογραψαμενος, πειθομαι μη
μεχρι του γραμ ματος ιστασθαι, μηδε βλεπειν τα ανω μονον, αλλα και περαιτερω
διαβαινειν και εις βαθος ετι χωρειν εν βαθους, αβυσσον αβυσσωι προσκαλουμενος
και φωτι φως ευρισκων, μεχρις αν φθασω προς το ακροτατον. 67.3 Ὅταν αθλητων
εγκωμιοις προσομιλησω, περιφρονω το σωμα και συνειμι τοις επαινουμενοις και
προς την αθλησιν διεγειρομαι. Ὅταν ηθικοις λογοις και πρακτικοις, καθαιρομαι
ψυχην και σωμα, και ναος Θεου γινομαι δεκτικος, και οργανον κρουο μενον
Πνευματι και θειας υμνωιδον δοξης τε και δυνα μεως· τουτωι μεθαρμοζομαι και
ρυθμιζομαι και αλλος εξ αλλου γινομαι, την θειαν αλλοιωσιν αλλοιουμενος.
68.1 Ἐπει δε θεολογιας εμνησθην, και της περι τουτο του ανδρος μαλιστα
μεγαλοφωνιας, ετι κακεινο προσ θησω τοις ειρημενοις· χρησιμωτατον γαρ τοις
πολλοις, του μη βλαπτεσθαι, την χειρω περι αυτου δοξαν εχοντας. Προς δε τους
κακουργους ο λογος, οι τοις εαυτων κακοις βοη θουσιν, εξ ων αλλοις επηρεαζουσιν.
68.2 Ἐκεινος γαρ ενεκα του ορθου λογου και της κατα την αγιαν Τριαδα συναφειας
και συνθεΐας, η ουκ οιδ' ο τι κυριωτερον χρη ειπειν και σαφεστερον, μη οτι θρονων
εκπεσειν, οις ουδε απ' αρχης επεπηδησεν, αλλα και φυγην και θανατον και τας προ
του θανατου κολασεις προθυμως εδεξατο αν ως κερδος, ου κινδυνον. 68.3 ∆ηλοι δε
οις τε ηδη πεποιηκεν, οις τε πεπονθεν· ος γε και εξοριαν υπερ της αληθειας
κατακριθεις, τοσουτον επραγματευσατο μονον, οσον ενι των ακολουθων ειπειν,
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αραμενωι το πυκ τιον ακολουθειν. Οικονομειν δε τους λογους εν κρισει των
αναγκαιων ενομιζε, τωι θειωι ∆αβιδ περι τουτου συμβουλωι χρωμενος, και μικρον
οσον τον του πολεμου καιρον διαφε ρειν, και την των αιρετικων δυναστειαν, εως ο
της ελευ θεριας και της αιθριας επιλαβοι καιρος και δωι τηι γλωσσηι παρρησιαν. 68.4
Οι μεν γαρ εζητουν λαβεσθαι γυμνης της περι του Πνευματος φωνης, ως ειη Θεος·
οπερ ον αλη θες, ασεβες εκεινοις υπελαμβανετο και τωι κακωι προστατηι της ασεβειας·
ινα τον μεν της πολεως μετα της θεολογου γλωσσης υπερορισωσιν, αυτοι δε
κατασχοντες την Ἐκκλη σιαν, και της εαυτων κακιας ορμητηριον ποιησαμενοι,
εντευθεν το λειπομενον απαν, ως εκ τινος ακροπολεως, καταδραμωσιν. 68.5 Ὁ δε εν
αλλαις μεν φωναις γραφικαις και μαρτυριαις αναμφιλεκτοις ταυτον δυναμεναις και
ταις εκ των συλλογισμων αναγκαις, ουτως ηρχε τους αντιλε γοντας, ωστε μη
αντιβαινειν εχειν, αλλ' οικειαις συνδει σθαι φωναις, ηπερ δη και μεγιστη λογου
δυναμις και συνεσις. 68.6 ∆ηλωσει δε και ο λογος, ον περι τουτου συνεγραψε, κινων
την γραφιδα ως εκ πυξιδος του Πνευ ματος· την δε κυριαν φωνην τεως υπερετιθετο,
παρα τε του Πνευματος αυτου και των γνησιων τουτου συναγω νιστων χαριν αιτων,
τηι οικονομιαι μη δυσχεραινειν· μηδε μιας αντεχομενους φωνης, το παν απολεσαι δι'
απληστιαν, τωι καιρωι παρασυρεισης της ευσεβειας. 68.7 Αυτοις μεν γαρ ουδεμιαν
ειναι ζημιαν, υπαλλαττομενων μικρον των λεξεων, και φωναις αλλαις το ισον
διδασκομενοις· ουδε γαρ εν ρημασιν ημιν ειναι την σωτηριαν μαλλον η πραγμασι·
μηδε γαρ το Ἰουδαιων εθνος αποβαλειν αν, ει την του ηλειμμενου φωνην αντι της
χριστου προς ολιγον επιζη τουντες, ηξιουν μεθ' ημων ταττεσθαι· τωι δε κοινωι
μεγιστην αν βλαβην γενεσθαι, της Ἐκκλησιας κατασχεθεισης.
69.1 Ἐπει οτι γε παντος μαλλον ᾔδει το Πνευμα Θεον, δηλον μεν εξ ων και
δημοσιαι τουτο πολλακις εκη ρυξεν, ει ποτε καιρος ην και ιδιαι τοις ερωτωσι
προθυμως ανωμολογησε· σαφεστερον δε πεποιηκεν εν τοις προς εμε λογοις, προς ον
ουδεν απορρητον ην αυτωι περι τουτων κοι νολογουμενωι· μηδε απλως τουτο
αποφηναμενος, αλλ' ο μηδεπω προτερον πολλακις πεποιηκεν, επαρασαμενος εαυτωι
το φρικωδεστατον, αυτου του Πνευματος εκπεσειν, ει μη σεβοι το Πνευμα μετα
Πατρος και Υιου, ως ομοουσιον και ομοτιμον. 69.2 Ει δε με τις δεξαιτο κοινωνον
εκεινου καν τοις τοιουτοις, εξαγορευσω τι και των τοις πολλοις τεως αγνοουμενων·
οτι του καιρου στενοχωρουντος ημας, εαυτωι μεν την οικονομιαν επετρεψεν, ημιν δε
την παρρησιαν, ους ουδεις εμελλε κρινειν ουδε αποβαλλειν της πατριδος, αφανειαι
τετιμημενους, ως εξ αμφοτερων ισχυρον ειναι το καθ' ημας ευαγγελιον. 69.3 Και
ταυτα διηλθον, ουχ ινα της εκεινου δοξης υπερ απολογησωμαι· κρειττων γαρ των
εγκαλουντων, ειπερ τινες εισιν, ο ανηρ· αλλ' ινα μη τουτον ορον της ευσεβειας
νομιζοντες τας εν τοις γραμμασι μονας του ανδρος ευρι σκομενας φωνας,
ασθενεστεραν την πιστιν εχωσι, και απο δειξιν της εαυτων κακουργιας την εκεινου
θεολογιαν, ην ο καιρος εποιει μετα του Πνευματος· αλλα τον των γεγραμ μενων
νουν δοκιμαζοντες και τον σκοπον αφ' ου ταυτα εγραφετο, μαλλον τηι τε αληθειαι
προσαγωνται και τους ασεβουντας επιστομιζωσιν. 69.4 Ἔμοι γουν ειη και ος τις εμοι
φιλος, η εκεινου θεολογια! Και τοσουτον θαρρω τηι περι το πραγμα του ανδρος
καθαροτητι, ωστε και τουτο κοινοποιουμαι προς απασι· κακεινωι μεν τα εμα, εμοι δε
τα εκεινου λογιζοιτο παρα τε Θεωι και των ανθρωπων τοις ευγνωμονεστεροις! 69.5
Ουδε γαρ τους ευαγγελιστας φαιη μεν αν υπεναντια ποιειν αλληλοις, οτι οι μεν τωι
σαρκικωι του Χριστου πλεον ενησχοληθησαν, οι δε τηι θεολογιαι προσ εβησαν· και οι
μεν εκ των καθ' ημας, οι δε εκ των υπερ ημας εποιησαντο την αρχην· ουτω το
κηρυγμα διελομενοι προς το χρησιμον οιμαι τοις δεχομενοις, και ουτω παρα του εν
αυτοις τυπουμενοι Πνευματος.
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70.1 Φερε δη, πολλων εν τοις παλαι και νυν γεγονο των ανδρων επ' ευσεβειαι
γνωριμων, νομοθετων, στρατηγων, προφητων, διδασκαλων, των ανδρικων μεχρις
αιματος, παρ' εκεινους τα ημετερα θεωρησαντες, καντευθεν τον ανδρα γνωρισωμεν.
70.2 Ἀδαμ ηξιωθη Θεου χειρος και παραδεισου τρυφης και πρωτης νομοθεσιας· αλλ',
ει μη τι λεγω βλασφημον αιδοι του προπατορος, την εντολην ουκ εφυλαξεν· ο δε και
εδεξατο ταυτην και διεσωσατο και τωι ξυλωι της γνω σεως ουκ εβλαβη και την
φλογινην ρομφαιαν παρελθων, ευ οιδα, του παραδεισου τετυχηκεν. 70.3 Ἐνως
ηλπισε πρωτος επικαλεισθαι τον Κυριον· ο δε και επικεκληται και τοις αλλοις
εκηρυξεν, ο του επικαλεισθαι πολυ τιμιωτερον. Ἐνωχ μετετεθη, μικρας ευσεβειας,
ετι γαρ εν σκιαις ην η πιστις, αθλον ευραμενος την μεταθεσιν, και του εξης βιου τον
κινδυνον διαπεφευγε· του δε ολος ο βιος μεταθεσις ην, τελειως εν βιωι τελειωι
δοκιμασθεντος. 70.4 Νωε κιβωτον επιστευθη, και κοσμου δευτερου σπερματα ξυλωι
μικρωι πιστευθεντα και καθ' υδατων σωζομενα· ο δε κατακλυσμον ασεβειας διεφυγε
και κιβωτον σωτηριας την εαυτου πεποιη ται πολιν, κουφως των αιρετικων
υπερπλεουσαν, εξ ου κοσμον ολον ανεκαλεσατο.
71.1 Μεγας ο Ἀβρααμ και πατριαρχης και θυτης καινης θυσιας, τον εκ της
επαγγελιας τωι δεδωκοτι προσα γαγων, ιερειον ετοιμον και προς την σφαγην
επειγομενον· αλλ' ουδε το εκεινου μικρον, εαυτον προσηγαγε τωι Θεωι και ουδεν ως
ισοτιμον αντεδοθη· τι γαρ και ην; ωστε και τελειωθηναι το καλλιερημα. 71.2 Ἰσαακ
επηγγελθη και προ γενεσεως· ο δε αυτεπαγ γελτος ην, και την Ῥεβεκκαν, λεγω δη
την Ἐκκλησιαν, ου πορρωθεν, αλλ' εγγυθεν ηγαγετο, ουδε δια πρεσβειας οικετικης,
αλλ' εκ Θεου δοθεισαν και πιστευθεισαν· ουδε κατεσοφισθη περι την των τεκνων
προτιμησιν, αλλ' εκαστωι τα προς αξιαν απαραλογιστως ενεμε μετα της του Πνευ
ματος κρισεως. 71.3 Ἐπαινω την Ἰακωβ κλιμακα και την στηλην ην ηλειψε τωι Θεωι,
και την προς αυτον παλην, η τις ποτε ην· οιμαι δε του ανθρωπειου μετρου προς το
θειον υψος αντιπαρ εκτασις και αντιθεσις, οθεν και αγει τα συμβολα της ηττω μενης
γενεσεως· 71.4 Ἐπαινω και την περι τα θρεμματα του ανδρος ευμηχανιαν και
ευημεριαν, και τους δωδεκα εξ αυτου πατριαρχας, και τον των ευλογιων μερισμον
συν ουκ αγεννει προφητειαι του μελλοντος· αλλ' επαινω και τουτου την ουχ
οραθεισαν μονον, αλλα και διαβαθεισαν κλιμακα ταις κατα μερος εις αρετην
αναβασεσι, και την στηλην, ην ουκ ηλειψεν, αλλ' ηγειρε τωι Θεωι, τα των ασεβων
στηλι τευουσαν, και την παλην, ην ουκ επαλαισε προς Θεον, αλλ' υπερ Θεου, τα των
αιρετικων καταβαλλουσαν, την τε ποι μαντικην του ανδρος, εξ ης επλουτησε, πλειω
των ασημων προβατων κτησαμενος τα επισημα, την τε καλην πολυτεκ νιαν των
κατα Θεον γεννηθεντων, και την ευλογιαν ηι πολ λους εστηριξεν.
72.1 Ἰωσηφ εγενετο σιτοδοτης, αλλ' Αιγυπτου μονης και ου πολλακις και
σωματικως· ο δε παντων και αει και πνευματικως, οπερ εμοι της σιτοδοσιας εκεινης
αιδε σιμωτερον. Μετα Ἰωβ του Αυσιτου και πεπειραται και νενικηκε και
ανηγορευται λαμπρως επι τελει των αθλων, μηδενι των τινασσοντων πολλων
οντων κατασεισθεις, αλλα πολλωι τωι περιοντι τον πειραστην καταπαλαισας και των
φιλων την αλογιαν επιστομισας αγνοουντων το του παθους μυστηριον. 72.2
Μωυσης και Ἀαρων εν τοις ιερευσιν αυτου. Και μεγας Μωυσης μεν Αιγυπτον
βασανισας, λαον διασωσας εν σημειοις πολλοις και τερασι, της νεφελης εισω
χωρησας, νομοθετησας τον διπλουν νομον, τον τε του γραμματος εξωθεν, και οσος
ενδοθεν τον του πνευματος· 72.3 Ἀαρων δε Μωυσεως αδελφος και το σωμα και το
πνευμα, του λαου προθυομενος και προευχομενος, μυστης της ιερας και μεγαλης
σκηνης, ην επηξεν ο Κυριος, και ουκ ανθρωπος. 72.4 Τουτων δε αμφοτερων ζηλωτης
εκεινος, βασανιζων μεν ου σωματικαις μαστιξι, πνευματικαις δε και λογικαις, εθνος
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιρετικον και Αιγυπτιον· αγων δε λαον περιουσιον, ζηλω την καλων εργων, επι την
γην της επαγγελιας, πλαξι δε νομους εγγραφων ου συντριβομεναις, αλλα
σωζομεναις, ουκ ετι σκιοειδεις, αλλ' ολον πνευματικους· εις δε τα αγια των αγιων,
ουχ απαξ του ενιαυτου, πολλακις δε και καθ' εκαστην, ως ειπειν, εισιων την ημεραν,
οθεν την αγιαν ημιν ανακαλυπτει Τριαδα, και λαον καθαιρων ου προσ καιροις
ραντισμασιν, αλλ' αιδιοις αγνισμασι. 72.5 Τι το καλλιστον Ἰησου; στρατηγια και
κληροδοσια, και γης της αγιας κατασχεσις· ο δε ουκ εξαρχος; ου στρα τηγος των δια
πιστεως σωζομενων; ου κληροδοτης των διαφορων παρα Θεωι κληρων και μονων,
ας διανεμει τοις αγομενοις; Ὥστε κακεινην δυνασθαι την φωνην ειπειν, οτι «Σχοινια
επεπεσον μοι εν τοις κρατιστοις»· και· «Ἐν ταις χερσι σου οι κληροι μου»· κληροι
των χαμαι ερχομενων και αρπαζομενων πολλωι τιμιωτεροι.
73.1 Και ινα τους Κριτας παραδραμωμεν, η των Κριτων τους ευδοκιμωτατους,
Σαμουηλ εν τοις επικα λουμενοις το ονομα αυτου, και Θεωι δοτος προ γενεσεως, και
μετα την γεννησιν ευθυς ιερος, και χριων βασιλεας και ιερεας δια του κερατος. 73.2
Ουτος δε, ουκ εκ βρεφους Θεωι καθιερωμενος απο μητρας και μετα της διπλοΐδος
επιδε δομενος τωι βηματι και βλεπων τα επουρανια και χριστος Κυριου ην και
χριστης των τελειουμενων εκ Πνευματος. ∆αβιδ εν βασιλευσιν αοιδιμος, ου πολλαι
μεν ιστορουν ται κατα των εχθρων νικαι και τροπαια, η πραιοτης δε το
επισημοτατον, και προ της βασιλειας η της κινυρας δυνα μις, και πονηρου
πνευματος κατεπαιδουσα. 73.3 Σολομων πλατος καρδιας ηιτησατο παρα Θεου και
τετυχηκεν, επι πλειστον προελθων σοφιας και θεωριας, ωστε γενεσθαι των καθ'
εαυτον απαντων ευδοκιμωτατος. 73.4 Ὁ δε, του μεν τωι πραιωι, του δε τηι σοφιαι κατα
τον εμον λογον, ουδεν η μικρωι λειπεται· ωστε και βασιλεων θρασος δαιμονωντων
καταμαλασσειν· και μη βασιλισσαν νοτου μονον, η τον δεινα, κατα κλεος της αυτου
σοφιας εκ των περατων της γης απανταν, αλλα και πασι τοις περασι την εκεινου
σοφιαν γνωριζεσθαι. Και τα εξης παρησω του Σολομωντος· πασι δε δηλα, καν ημεις
φειδωμεθα.
74.1 Ἐπαινεις Ἡλιου την προς τους τυραννους παρρησιαν, και την δια πυρος
αρπαγην; Ἐλισσαιου τε την καλην κληρονομιαν, την μηλωτην, ηι το Ἡλιου πνευμα
συνηκολουθησεν; Ἐπαινει κακεινου την εν πυρι ζωην, τωι πληθει λεγω των
πειρασμων, και την δια πυρος σωτηριαν, καιοντος μεν, ου κατακαιοντος δε, το περι
την βατον θαυμα, και το καλον εξ υψους δερος, την ασαρκιαν. 74.2 Ἐω ταλλα, τους
δροσισθεντας εν πυρι νεανιας· τον εν γαστρι κητους ευξαμενον προφητην φυγαδα,
και ως απο θαλαμου, του θηρος προελθοντα· τον εν λακκωι δικαιον, λεοντων θρασος
πεδησαντα· η την των επτα Μακ καβαιων αθλησιν, συν ιερει και μητρι
τελειωθεντων εν αιματι και παντοιοις βασανων ειδεσιν. Ὧν εκεινος ζηλω σας την
καρτεριαν και την δοξαν ηνεγκατο.
75.1 Ἐπι δε την νεαν μετειμι διαθηκην, και τοις ενταυθα ευδοκιμοις τα
εκεινου παρεξετασας, τιμησω τον μαθητην εκ των διδασκαλων. Τις Ἰησου
προδρομος; Ἰωαννης, ως φωνη λογου και ως λυχνος φωτος, ου και προεσκιρτησεν
εν γαστρι, και προεδραμεν εις Ἅιδου, δια της Ἡρυδου μανιας παραπεμφθεις, ινα
κηρυξηι κακει τον ερχομενον. 75.2 Και ει τωι φαινεται τολμηρος ο λογος, εκεινο
προεξεταζετω τοις λεγομενοις, οτι μη προτιθεις μηδε εις ισον μεταγων τον ανδρα τωι
εν γεννητοις γυναικων υπερ απαντας, ταυτην ποιουμαι την παρεξετασιν· αλλα
ζηλωτην αποφαινων και τι του χαρακτηρος εκεινου εν εαυτωι φεροντα. 75.3 Ου γαρ
μικρον τοις σπουδαιοις και μικρα των μεγιστων η μιμησις. 75.4 Ἦ γαρ ουκ εναργης
της εκεινου φιλοσοφιας εικων ο ανηρ; Και ουτος ερημον ᾤκησε· και τουτωι τριχινον
εσθημα ειχον αι νυκτες, αγνοουμενον, ουκ επιδεικνυμενον· και ουτος την ισην
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τροφην ηγαπησε, Θεωι καθαιρων εαυτον δια της εγκρατειας· και ουτος Χριστου
κηρυξ ηξιωθη γενεσθαι, ει και μη προδρομος· και εξεπορευετο προς αυτον, ουχ η
περιχωρος πασα μονον, αλλ' ηδη και η υπεροριος· και ουτος μεσος των δυο
διαθηκων, της μεν καταλυων το γραμμα, της δε δημοσιευων το πνευμα και ποιων
πληρω σιν του κρυπτομενου νομου την του φαινομενου καταλυσιν.
76.1 Ἐμιμησατο Πετρου τον ζηλον, Παυλου τον τονον, των ονομαστων και
μετωνομασμενων αμφοτερων την πιστιν· των υιων Ζεβεδαιου το μεγαλοφωνον·
παντων των μαθητων το ευτελες και απεριττον. ∆ια ταυτα τοι και κλεις ουρανων
πιστευεται· και ουχ οσον απο Ἱερουσαλημ μεχρι του Ἰλλυρικου, μειζονα δε κυκλον
τωι ευαγγελιωι περι λαμβανει· και υιος βροντης, ουκ ονομαζεται μεν, γινεται δε· και
επι το στηθος Ἰησου κειμενος, εκειθεν ελκει του λογου την δυναμιν και το βαθος
των νοηματων. 76.2 Στεφανος μεν γαρ εκωλυθη γενεσθαι, ει και προ θυμος ην,
επισχων αιδοι τους λιθαζοντας. Ἔτι δε συντομωτερον ειπειν εχω, ινα μη τοις καθ'
εκαστον επεξιω περι τουτων· εκεινος γαρ το μεν εξευρε των καλων, το δε εζηλωσε,
το δε ενικησε· τωι δε δια παν των ελθειν, των νυν παντων εκρατησεν. Ἓν επι πασιν
ερω και συντομον.
77.1 Τοσαυτη του ανδρος η αρετη και η της δοξης περιουσια, ωστε πολλα και
των εκεινου μικρων, ηδη δε και των σωματικων ελαττωματων, ετεροις εις ευδοξιαν
επενοηθη· οιον ωχροτητα λεγω και γενειαδα και βαδισματος ηθος και το περι λογον
μη προχειρον, συννουν τε, ως τα πολλα, και εισω συννενευκος· ο τοις πολλοις μη
καλως ζηλωθεν μηδε νοηθεν, σκυθρωποτης εγενετο· ετι δε ειδος εσθητος και
σκιμποδος σχημα και τροπος βρωσεως, ων ουδεν εκεινωι δια σπουδης ην, αλλ' απλως
εχον και συμπιπτον ως ετυχε. 77.2 Και πολλους αν ιδοις Βασιλειους αχρι του
ορωμενου, τους εν ταις σκιαις ανδριαντας· πολυ γαρ ειπειν, οτι και το της ηχους
υστεροφωνον· εκεινη μεν γαρ, ει και τα τελευ ταια της φωνης, αλλ' ουν
εναργεστερον υποκρινεται· οι δε πλειον απεχουσι του ανδρος η οσον πλησιαζειν
επιθυμουσιν. 77.3 Ἐκεινο δε ουκ ετι μικρον, αλλα και μεγιστον εις φιλοτιμιαν
εικοτως, το τυχειν εκεινωι ποτε πλησιασαντας, η θεραπευσαντας, η τι κατα παιδιαν η
σπουδην ειρημενον η πεπραγμενον φερειν απομνημονευμα, ωσπερ ουν καγω
πολλακις οιδα καλλωπισαμενος· επει και τα παρεργα του ανδρος των πονουμενων
ετεροις πολυ τιμιωτερα και περιφανεστερα.
78.1 Ἐπει δε τον δρομον τελεσας και την πιστιν τηρησας εποθει την
αναλυσιν, και ο των στεφανων ενειστηκει καιρος, κακεινο μεν ουκ ηκουσεν· «Εις το
ορος αναβηθι και τελευτα», «τελευτα» δε «και αναβαινε προς ημας», θαυματουργει
τι κανταυθα των προειρημενων ουκ ελαττον. 78.2 Νεκρος γαρ ων ηδη σχεδον και
απνους και το του βιου πλειστον καταλελοιπως, ευτονωτερος γινεται περι τους
εξιτηριους των λογων, ινα τοις της ευσεβειας συναπελθηι ρημασι, και χειροτονιαις
των γνησιωτατων αυτου θεραπευτων την χειρα διδωσι και το Πνευμα· ωστε μη
ζημιωθηναι το βημα τους εκεινου μαθητας και της ιερωσυνης συλλη πτορας. 78.3
Τοις δε εξης οκνει μεν προσελθειν ο λογος, προσβησεται δε ομως, ει και αλλοις
μαλλον ημων πρεπων ο λογος. Ου γαρ εχω φιλοσοφειν εν τωι παθει, και ει σφοδρα
φιλοσοφειν εσπουδακα, της κοινης μεμνημενος ζημιας, και του κατασχοντος παθους
την οικουμενην.
79.1 Ἔκειτο μεν ο ανηρ τα τελευταια πνεων και παρα της ανω χοροστασιας
επιζητουμενος, προς ην εκ πλειονος εβλεπεν. Ἐγχειτο δε περι αυτον πασα η πολις,
την ζημιαν ου φεροντες και της εκδημιας ως τυραννιδος καταβοωντες και της
ψυχης λαμβανομενοι, ως καθεκτης και βιασθηναι δυναμενης η χερσιν η δεησεσιν·
εποιει γαρ αυτους και παραφρονας το παθος· και προσθειναι τι της εαυτων ζωης
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκαστος εκεινωι, ειπερ οιον τε ην, προθυμος ην, 79.2 Ὡς δε ηττηθησαν (εδει γαρ
αυτον ελεγχθηναι ανθρωπον οντα) και «Εις χειρας σου παραθησομαι το πνευμα
μου» τελευταιον ειπων, τοις απαγουσιν αυτον αγγελοις ουκ αηδως εναπεψυξεν·
εστιν α τους παροντας μυσταγωγησας και βελτιους ποιησας ταις επισκηψεσι· τοτε δη
θαυμα γινεται των πωποτε γενομενων ονομαστοτατον.
80.1 Προεκομιζετο μεν ο αγιος, χερσιν αγιων υψουμενος· σπουδη δ' ην
εκαστωι τωι μεν κρασπεδου λαβεσθαι, τωι δε σκιας, τωι δε του ιεροφορου σκιμποδος,
και ψαυσαι μονον! τι γαρ εκεινου του σωματος ιερωτερον τε και καθαρωτερον; 80.2
τωι δε των αγοντων ελθειν πλησιον, τωι δε της θεας απολαυσαι μονης, ως τι κακεινης
πεμπουσης οφελος. 80.3 Πληρεις αγοραι, στοαι, διωροφοι, τριωροφοι, των εκεινον
παραπεμποντων,
προηγουμενων,
επομενων,
παρεπομενων,
αλληλοις
επεμβαινοντων, μυριαδες γενους παντος και ηλικιας απασης, ου προτερον
γινωσκομεναι· ψαλμωιδιαι θρηνοις υπερνικωμεναι, και το φιλοσοφον τωι παθει
καταλυομενον· αγων δε τοις ημετεροις προς τους εκτος, Ἕλληνας, Ἰουδαιους,
επηλυδας· εκεινοις προς ημας, οστις πλεον αποκλαυσαμενος πλειονος μετασχηι της
ωφελειας. 80.4 Περας του λογου, και εις κινδυνον τελευται το παθος·
συναπελθουσων αυτωι ψυχων ουκ ολιγων, εκ της του ωθισμου βιας και
συγκλονησεως· αι και του τελους εμακαρισθησαν, ως εκεινωι συνεκδημοι, και
θυματα επιταφια, ταχα αν τις ειποι των θερμοτερων. 80.5 Μολις δε το σωμα
διαφυγον τους αρπαζοντας και νικησαν τους προπομπευοντας, ουτω τωι ταφωι των
πατερων διδοται, και προστιθεται τοις ιερευσιν ο αρχιερευς, τοις κηρυξιν η μεγαλη
φωνη και τοις εμοις ωσιν ενηχος, ο μαρτυς τοις μαρτυσι. 80.6 Και νυν, ο μεν εστιν εν
ουρανοις, κακει τας υπερ ημων, ως οιμαι, προσφερων θυσιας και του λαου
προευχομενος· ουδε γαρ απολιπων ημας πανταπασιν απολελοιπεν· ημιθνης δε
Γρηγοριος και ημιτομος, της μεγαλης απερρωγως συζυγιας, και βιον ελκων
οδυνηρον και ουκ ευδρομον, οιον εικος τον εκεινου κεχωρισμενον, ουκ οιδα εις ο
τελευτησων μετα την εκεινου παιδαγωγιαν· ωι και νυν ετι νουθετουμαι, και
σωφρονιζομαι δια νυκτερινων οψεων, ει ποτε του δεοντος εξω πεσοιμι. 80.7 Και ουκ
εγω μεν ουτω θρηνους αναμιγνυμι τοις επαινοις, και λογογραφω την του ανδρος
πολιτειαν, και προτιθημι τωι χρονωι κοινον αρετης πινακα και προγραμμα σωτηριον
πασαις ταις εκκλησιαις, ψυχαις απασαις· προς ον βλεποντες, απευθυνουμεν τον βιον,
ως νομον εμψυχον· υμιν δε συμβουλευσαιμ' αν αλλο τι, τοις τα εκεινου
τετελεσμενοις, η προς αυτον αει βλεπειν, και ως ορωντος και ορωμενου, τωι
Πνευματι καταρτιζεσθαι.
81.1 ∆ευρο δη περισταντες με πας ο εκεινου χορος, οσοι του βηματος και οσοι
των κατω, οσοι των ημετερων και οσοι των εξωθεν, την ευφημιαν μοι
συνεργαζεσθε, αλλος αλλο τι των εκεινου καλων διηγουμενοι και ζητουντες, 81.2 οι
των θρονων τον νομοθετην, οι της πολιτειας τον πολιστην, οι του δημου την
ευταξιαν, οι περι λογους τον παιδευτην, αι παρθενοι τον νυμφαγωγον, αι υπο ζυγον
τον σωφρονιστην, οι της ερημιας τον πτερωτην, οι της επιμιξιας τον δικαστην, οι
της απλοτητος τον οδηγον, οι της θεωριας τον θεολογον, 81.3 οι εν ευθυμιαι τον
χαλινον, οι εν συμφοραις την παρακλησιν, την βακτηριαν η πολια, την παιδαγωγιαν
η νεοτης, η πενια τον ποριστην, η ευπορια τον οικονομον· 81.4 δοκουσι μοι και χηραι
τον προστατην επαινεσεσθαι, και ορφανοι τον πατερα, και πτωχοι τον φιλοπτωχον,
και τον φιλοξενον οι ξενοι, και αδελφοι τον φιλαδελφον, οι νοσουντες τον ιατρον,
ην βουλει νοσον και ιατρειαν, οι υγιαινοντες τον φυλακα της υγειας, οι παντες τον
παντα πασι γενομενον ινα κερδανηι τους παντας η πλειονας.
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82.1 Ταυτα σοι παρ' ημων, ω Βασιλειε, της ηδιστης σοι ποτε γλωττης και
ομοτιμου και ηλικος. Ει μεν της αξιας εγγυς, ση τουτο χαρις· σοι γαρ θαρρων, τον
περι σου λογον ενεστησαμην· ει δε πορρω και παρα πολυ της ελπιδος, τι χρη παθειν
και γηραι και νοσωι και τωι σωι ποθωι τετρυχωμενους; 82.2 Πλην και Θεωι φιλον το
κατα δυναμιν. Συ δε ημας εποπτευοις ανωθεν, ω θεια και ιερα κεφαλη, και τον
δεδομενον ημιν παρα Θεου σκολοπα της σαρκος, την ημετεραν παιδαγωγιαν, η
στησαις ταις σεαυτου πρεσβειαις η πεισαις καρτερως φερειν· και τον παντα βιον ημιν
διεξαγοις προς το λυσιτελεστατον. 82.3 Ει δε μετασταιημεν, δεξαιο κακειθεν ημας
ταις σεαυτου σκηναις, ως αν αλληλοις συζωντες και συνεποπτευοντες την αγιαν και
μακαριαν Τριαδα, καθαρωτερον τε και τελεωτερον, ης νυν μετριως δεδεγμεθα τας
εμφασεις, ενταυθα σταιημεν της εφεσεως, και ταυτην λαβοιμεν ων πεπολεμηκαμεν
και πεπολεμημεθα την αντιδοσιν. 82.4 Σοι μεν ουν ουτος παρ' ημων ο λογος· ημας δε
τις επαινεσεται μετα σε τον βιον απολειποντας; Ει και τι παρασχοιμεν επαινου τοις
λογοις αξιον, εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας· Ἀμην.

 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


