Encomium in xl martyres ii
ΤΟΥ ΑΥΤΟΥ ΕΙΣ ΤΟΥΣ ΤΕΣΣΑΡΑΚΟΝΤΑ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΛΟΓΟΣ
ΕΓΚΩΜΙΑΣΤΙΚΟΣ ΡΗΘΕΙΣΕΝ ΤΩ ΜΑΡΤΥΡΙΩ.
Οι μεν οπλιται Ῥωμαιων κατα νομον πατριον, και συνηθειαν παλαιαν, ην
παιδες παρα προγονων διαδε ξαμενοι, και μεχρι του παροντος φυλαττουσιν, εν τηι
αρχηι του ενεστωτος μηνος την πανοπλιαν ενσκευαζο μενοι, και χωρουντες επι τι
πεδιον ηπλωμενον ικα νως και υπτιον, ενθαπερ εξεστι και δρομον ιππων εκτειναι,
και μελετησαι τα τακτικα, και πασαν γυ μνασθηναι την ενοπλιον ασκησιν,
αναμνησιν τε του ετους ποιουνται, και την ημεραν επισημον αγουσιν. Ἐγω δε
μνημην μαρτυρων τελων, και ταυτην τηι προτεραιαι κηρυξας υμιν, τους του Χριστου
στρατιω τας τους μʹ, τους πασαν προθυμιαν υπερβαλομενους, εν τοις αγωσιν
οπλισας δια της μνημης σημερον θαυμαστους τοις δυναμενοις βλεπειν προΐστημι· κο
σμον της Ἐκκλησιας, και λαων ευφροσυνην, και Θεου δοξαν του ενισχυσαντος.
Ἄριστον δε παντως, και αγαν λυσιτελες τοις της αρετης διηγημασι, τους τε νεους
εντρεφεσθαι, και συνακμαζειν τους ανδρας. Ἡ ακοη, μερος καιριωτατον εστι των
αισθησεων, και της οψεως ουχ ηττον διδακτικον. ∆ια γαρ των ωτων εναργως
επεισαγει την μαθησιν ταις ψυχαις· και κινδυνος ου μικρος καλα τυγχανειν, η
φαυλα τα διηγηματα. Οια γαρ εκεινα λεγεται, τοιαυτην επαναγ κες τοις λογισμοις
φαντασιαν εγγινεσθαι· εννοια δε, και θεωρια του νου συνεχης, εις επιθυμιαν αγει
τον ανθρωπον του ποιειν α λογιζεται. ∆ιο μοι την ακροασιν γαληνωσαν και
αμετεωριστον ευτρεπισατε· ινα και οι μακαριοι μαρτυρες τιμηθωσι τα πρεποντα, και
υμεις δια της μνημης παιδευθητε το ευσεβες και φιλοθεον. Ἐμοι δε προκειται
διπλους αγων, και δεος μη καθ υβρισω μεν την υποθεσιν τηι ασθενεια της εξηγη
σεως. Ειτε γαρ εννοησειε τις αυτου του εν χερσι πραγματος την μεγαλοπρεπειαν,
κατα παντος λογου 46.776 φερει τα νικητηρια· ειτε τον προ ημων δια της εαυτου
σοφιας στεφανωσαντα τους αγιους· ανηρ ου το θαυμα της οικουμενης κοινον·
παιδειας της τε παρα Χριστιανοις, και της εξωθεν, κανων ακριβης, φιλοσοφιας
αγαλμα, επισκοπων τυπος και κινδυνος, διδασκαλος εργων και λογων συμφωνος·
παρα πασιν ανθρωποις ανανταγωνιστον εχων την ευδοκιμησιν, πλην ει μη παρ' οις
ουδε Χριστος εστιν αβλασφημητος. Ὡς γαρ ουδεις αντιλεγει φωτιζειν και θερμαι
νειν τον ηλιον, ουτως ουδε τον μεγαν Βασιλειον αν τερει τις, μη παντι τωι καλλει
της αρετης κεκοσμη σθαι. Ὑψηλος μεν ουν των υψηλων επαινετης, αγιος των αγιων
θεραπευτης· κατα την προσουσαν δυνα μιν αποπληρωσας τοις αριστευσι το γερας.
Ἐμοι δε ου δια τουτο σιωπητεον· επειδηπερ τα θαυμαστα μεγαλως ο
προλαβων διεκηρυξεν. Ου γαρ εστι νυν ο σκοπος αμιλλα προς τον ειρηκοτα, αλλ'
υμων της των ακουοντων ωφελειας επιμελεια· ωφελει δε εκα στος παντως ως
δυναται, της απολαυσεως των μειζονων παρα των πλουσιωτερων χορηγουμενης.
Στρατιωται μεν ουν οι τεσσαρακοντα, του βιου την ταξιν βασιλει των Ῥωμαιων
οπλιτευειν λαχοντες, Χριστιανοι δε την πιστιν, και ευσεβεις την θρησκειαν. Ἐπειδη
δε ο τηνικαυτα κρατων, εις ὣν των πολυ θεων, δαιμονων αυτωι το πικρον
υποθεμενων εκεινο βουλευμα, καινωι νομωι και γραμματι Χριστιανους ηλαυνε,
κελευσας παντας τους υπηκοους, η το λιβανωτον εναγιζειν τοις δαιμοσιν, η τουτο
μη ποιουντας θανατωι καταδικαζεσθαι, και προ γε της τελευτης, παντι τωι σωματι
πολλας υπομενειν τας λωβας· τοτε δη τοτε, την τυραννικην ωμοτητα, και τον
μισοθεον νομον, ανδραγαθιας εαυτων οι μακαριοι ποιησαμενοι, και των αλλων μεν
αποῤραγεντες στρατιωτων, φα λαγγα εξαιρετον και φιλοχριστον συγκροτησαντες τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

δυναμει στρατηγουμενην του Πνευματος, φανερως εαυτους τοις μιαροις
αντικατεστησαν γραμμασι· και συμφωνον παντες, ως εκ μιας γλωττης, την πιστιν
ημων εξεβοησαν, μικρον φροντιζειν λεγοντες της προσκαιρου ταυτης ζωης, και
παρεχειν εκδοτα τα σωματα ποικιλαις κολασεων ιδεαις. Ὁ τοινυν του βιαιου νομου
τυραννικωτερος υπηρετης, καταμαθων των αγιων την ενστασιν, ισοῤροπον εσπευσε
μηχα νησασθαι της προθυμιας την τιμωριαν, και ψυχαις ανενδοτοις καινην και
παραδοξον επινοησας δειλιαν. Ἂν το ξιφος αυτοις απειλησω, φησι, μικρος εις κα
ταπληξιν ο φοβος, και ουδαμως υποκυψουσιν· ανδρες γαρ εισιν εν οπλοις εκ παιδων
ζησαντες, και σιδηρον φερειν ειθισμενοι. Ἐαν αλλας αυτοις προσαγαγω κολασεις,
γενναιως εγκαρτερησουσιν, ουκ απειρως εχοντες πληγων, και τραυματων· ουδε το
πυρ εστι φοβερον τοις ενστατικως, ως ουτοι, διακειμενοις. ∆ιο προσηκεν
εξευρεθηναι τιμωριαν, η και την ενεργειαν εξει της αλγηδονος οδυνηραν, και τον
χρονον μακρον, και παρελκοντα.
Τι ουν επιμελως εβουλευσατο κατα των αγιων ο των κακων σοφιστης; Και
μεριμνησας, 46.777 ευρεν εναεριον κινδυνον, ον προχειρον αυτωι παρειχεν ο καιρος,
και η χωρα. Ὁ μεν γαρ καιρος, ην χειμων· ο δε τοπος, Ἀρμενια, η προσοικος χωρα, ως
ιστε, δυσχειμερος· ουδε την του θερους ωραν αλεεινην τοις ενοικουσι παρεχουσα,
αλλα τοσουτον αγαπητως θαλ πομενη, οσον εκθρεψαι τον ασταχυν· αμπελου δε το
φυτον παρ' αυτοις και ηγνοηται· και ο μη μακραν εκδημησας, βοτρυν ουκ οιδεν·
ερωται δε περι σταφυ λης ουτος, ως ημεις περι των παρ' Ἰνδοις γινομε νων. Ἐκει
χιονος ουσης ανατεμνει την γην ο σπειρων, και τον αμητον καταλαμβανει νιφας·
και τον θερι στην αποδυουσιν ανεμοι, αν μη σφοδρα καταδησας εαυτον τοις ιματιοις,
προς την βιαν των πνευματων διαγωνισηται. Μετοπωρον δε και εαρ σχεδον ουκ ει
σιν, ως παρα κακου γειτονος του χειμωνος προς την εκεινου δυναστειαν
παρασυρομενα. Ἐπ' εκεινης τοινυν της χωρας και του ενεστωτος μηνος αποδυσας
τους αγιους, υπαιθριους εστησεν εν ολογυμνοις τοις σωμασιν εξ εναντιας του
βασιλεως των Ἀσσυριων και της Βαβυλωνιας καμινου, τους της ευσεβειας μαθητας
αμυνομενος. Ουδεν δε παρα πλησιον εις αλγηδονα, πυρ φλεγον, και κρυμος συμ
πηγνυς και μαραινων· το μεν γαρ τωι σιδηρωι προσηκεν, οξεως αγον επι τον θανατον·
το δε την οδυνην εχον ισοῤροπον, παρατεινει την τελευτην.
Ἀργοτερα γαρ καθολου τα υπο ψυχρου γινομενα παθη, οιον τε ταρταιοι, και
καρκινοι, και ανθρακες, και οσα φιλο σοφουντες ιατρικοι την ψυχραν υλην
απεφηναντο τοις σωμασιν εμποιειν. Ουτως οι ψυχροτεροι και πιμε λωδεις,
νωθροτεροι και δυσχρηστον εχοντες το σωμα τιον· και τα αλογα δε των ζωων
ομοιως. Τα μεν θερ μοτερα, ταχεα και προς την επειγουσαν χρειαν ευ κινητα· τα δε
εναντιως εχοντα, βραδεα, και ναρκηι πεπεδημενα. Ουτως ιππος ταχυς, συριγμωι προ
της μαστιγος διεγειρομενος προς τον δρομον· βραδυς ο ονος, και μολις δια των
ροπαλων την οδοιποριαν ανυων. Ὀξεια η παρδαλις, ξηρωι και θερμωι τωι σω ματι
διιπταμενη τας ναπας· η αρκτος, το αναπαλιν παχυτεροις τοις μελεσιν
εμβραδυνουσα. Ταυτα δε υμιν ουκ απο καιρου εφυσιολογησα, αλλ' ινα την καρτε
ριαν των ανδρων καταμαθητε, τον τροπον της τιμω ριας επισκεψαμενοι. Χειμων
ποιει ποταμους ναυσι πορους πεζευεσθαι, και υδωρ το ρεον εις την των λι θων
μεταβαλλει σκληροτητα· και πετρας διαλυει, οταν του βαθους καθικηται· και τοις
εναντιοις σωμα σιν εξισης λυμαινεται, τα μεν απαλα λιθοποιων, τα δε σκληρα
διαλυων. Ουτως ο οινος οταν παγηι μορ φουται προς τον περιεχοντα πιθον, και το
απαλον ελαιον ισταται στερεον προς τον τοπον του αγγειου σχηματισθεν· η υελος δε
και οστρακον περιῤρα γεντα τοις υγροις διαθρυπτεται. Ζωα δε τα την ορειον ζωην
λαχοντα και υπαιθρον, τα μεν διολ λυται, τα δε τηι υπερβοληι του κακου
επιλανθανεται και της αγριοτητος. Ἔλαφοι γαρ και δορκαδες εν μανδραις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αυλιζονται· ουτε κυνας τοτε δειλιωσαι, ουτε τους εγγιζοντας αποφευγουσαι. Το γαρ
μειζον αει δεινον των υποδεεστερων φοβων την δειλιαν 46.780 εκβαλλει. Ὄρνιθες
δε παρ' ανθρωποις εισοικιζον ται, και μενουσιν υπωροφιοι. Ἄνθρωποι δε ποντον
ορυττουσι, και λιθουργοις οργανοις το υδωρ κοπτουσι· και οι πλησιον αλληλοις ουκ
επιμιγνυνται. Ὁ τοιουτος καιρος οπλον τωι τυραννωι κατα των μαρτυρων εγενετο.
Ἔδει γαρ, ως εοικε, την μεγαλην και συμφωνον των μακαριων φαλαγγα
καινωι τροπωι τιμωριας εναγωνισασθαι, ινα προς τους πολλους των μαρτυρων
ασυγκριτον κτησωνται της ευσεβειας την δοξαν. Ἔστησαν ουν, και επηγνυντο τα
μελη τρεμοντες, και την γνωμην ακλονητον εχοντες, θεαν παρεχοντες εναγω νιον,
αγγελοις, ανθρωποις και δαιμοσι ... Ἄγγελοι μεν τον χωρισμον των ψυχων
ανεμενον, ινα παραλα βοντες αυτας προς τον ιδιον αναγαγωσι κληρον. Ἄν θρωποι
δε το τελος εκαραδοκουν, της κοινης φυσεως την δυναμιν δοκιμαζοντες· ει δια
φοβον και ελπιδα του μελλοντος τηλικουτων κατευμεγεθειν αλγηδονων ισχυοιμεν.
∆αιμονες δε σφοδρα προσειχον τοις γινο μενοις, επιθυμουντες ιδειν την πτωσιν των
αθλητων, και την προς τους κινδυνους ανανδρον απαγορευσιν. Ἡ δε ελπις αυτων
κατηισχυνθη, δια τον ενδυναμουντα Θεον. Ἔβλεπον γαρ τους ακρωτηριασμους, και
τους ιδιους εκαστος, και τους αλληλων οι παντες. Ὁ μεν εκειτο ποδος η δακτυλων
περιῤρυεντων· αλλος εκειτο της εμφυτου θερμοτητος καταψυχθεισης εις τελος.
Ὥσπερ δε οι σφοδροτατοι των ανεμων, τοπον επιπνευ σαντες συμφυτον, ειτα τα
υψηλα των δενδρων κατα σεισαντες, εις γην καταφερουσι προῤριζα· ουτως
εστορεσθη παρα του χειμωνος η των μακαριων παρα ταξις· τα ευγενη φυτα του
παραδεισου, του γενους το εγκαλλωπισμα, αι ριζαι της ημετερας βλαστησεως, οι
Παυλου οπλιται, οι Χριστου δορυφοροι, οι των βωμων καταλυται, οι των
Ἐκκλησιων οικοδομοι, οι κατα βαρβαρων οπλιτευειν απογραψαμενοι, και προς τον
κοινον εχθρον της ανθρωποτητος τον αγωνα τελε σαντες. Ἐγινετο δε αυτοις ου προς
βιαν και απαραιτητον αναγκην ο θανατος, αλλα και μαλα προχειρος ην και επ'
εξουσιας η σωτηρια, ει και μαλακισθηναι προς την ενστασιν ηβουληθησαν. Λουτρον
γαρ ην εκ του συνεγγυς, οπερ εγειτνια κατ' επινοιαν τωι τοπωι της τιμωριας· και η
θυρα ηνεωικτο, και παρεστωτες εκαλουν. Σοφιστης γαρ ων διωγμου και ποικιλης ραι
διουργιας ο τυραννος, εγγυς το δελεαρ της παραβα σεως τοις πηγνυμενοις παρεθηκε,
και συνεβουλευε προς την θεραπειαν αυτομολησαι, ως ο πατηρ αυτου τους
πρωτοπλαστους εις την γευσιν του ξυλου. Οι δε τοτε και μαλλον την ανδρειαν
επετεινον, ειδοτες ως καρτερια τηνικαυτα παρεχει την βασανον, ηνικα αν
προκειμενης εν εξουσιαι της απολαυσεως φεισηται· οπερ εν τοις ανωτεροις χρονοις
∆ανιηλ ο θεσπεσιος πεποιηκως επιδεδεικται. Παρακαλουμενος γαρ αφθονα και ηδεα
σιτα και ποτα προσφερεσθαι, μισει και αποστροφηι των ειδωλοθυτων, την
σπερμοφαγιαν ηγα 46.781 πησε· και νηστευων ηνθει, και ασιτων υπερ τους τρυ
φωντας ευσαρκος ην· Θεου γαρ τουτο δωρον εξ αιρετον, τοις πιστοις δουλοις εν ταις
αποριαις τα παρ' ελπιδα χαριζεσθαι.
Πλην επειδη τοις υψηλοις των πραγματων οι φθο νοι παραπεπηγασιν,
εκινδυνευσε λωβηθηναι το μακα ριον συνταγμα, και μικρου δεοντος, απωλεσαμεν
της τεταρτης δεκαδος το πληρωμα. Εις γαρ απαγορευσας δια τον κρυμον, προς αυτωι
τωι τελει της νικης, οιμοι! τους μεν συστρατιωτας αφηκε, τηι τεχνηι δε του τυ ραννου
προσεχωρησε τωι λουτρωι, ηδη της σαρκος μαρανθεισης φεισαμενος ο φιλοζωος· της
τε γαρ ελ πιδος εξεπεσε, και της προσκαιρου ζωης ουκ επετυ χεν, ευθυς
επιτελευτησας τηι παραβασει· Ἰουδας αθλιος εν τοις μαρτυσιν, ουτε μαθητης, ουτε
πλου σιος, και προς γε τον βροχον εφελκυσαμενος· και μη θαυμασηι μηδεις. Συνηθες
γαρ τωι διαβολωι κατα των υποκυπτοντων αυτωι το τοιουτοτροπον ραιδιουργημα·
απαται και κολακευει ποικιλως, ινα ριψηι· ριψας δε, ευθυς επεμβαινει, και του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

κειμενου καταγελαι. Ἐπι κωμαζει δε τηι συμφοραι την αισχυνην, και τηι αισχυνηι του
δελεασθεντος ευφραινεται. ∆ιο και ο Ψαλμωιδος εχθρον και εκδικητην
προσηγορευσε, το του τροπου παλιμβολον εκ της των ονοματων σημαινων εναντιο
τητος. Ἀνθρωπων γαρ εκεινος ουδεποτε γινεται εν σπονδος τε και φιλιος·
υποκρινεται δε τοτε το φιλιον, οταν αυτωι θελησηι προσωπειον απατης ενδυσασθαι.
Ἀλλ' ο της ασθενειας της ημετερας επικουρος, και των αγαθων, και λογων, και
πραξεων γεωργος, ευρε κατα τον Ἀβρααμ εαυτωι προβατον εις θυσιαν εκ των
πολεμουντων οικειον, εκ των βλασφημουντων ομο λογητην, και εκ του
συνταγματος των διωκοντων μαρτυρα. Εις γαρ των της τυραννιδος δημιων, οπτα
σιας αγγελων αξιωθεις των ελθοντων επι τους μαρ τυρας, και περιλαμφθεις τηι
επιφανειαι των αγιων πνευματων, ως ποτε Παυλος τηι δοξηι Χριστου, ηνικα την επι
∆αμασκον επορευετο, ευθυς την γνωμην μετ εθετο, και γυμνωσας εαυτον της
εσθητος, τοις πηγνυ μενοις συνανεμιχθη. Παντα δε εν ολιγηι καιρου ροπηι συναψας
εγενετο, προσηλυτος, ομολογητης, μαρτυς, λουσαμενος εν τωι ιδιωι αιματι το της
παλιγγενεσιας λουτρον, αιματι τωι νεκρωθεντι, και μη ρευσαντι· ανηρ στεφανιτης,
ανηρ του παντος αξιος· τηι του Θεου Ἐκκλησιαι δι' εκεινον εχω τους μʹ. ∆ια τον
γενναιον ου κολοβος η των μαρτυρων παραταξις. ∆ια τον προσηλυτον τελειαν
αγομεν επ' αριθμωι τελειωι πανηγυριν. Ὁ δε διαβολος χαριεν επαθεν πραγμα και
γελωτος αξιον· ως γαρ εκλεπτε τον στρατιωτην, εσυληθη τον διωκτην και δημιον.
Ειτα τι τα επι τουτοις; Οι μεν τρισμακαριοι εφθα σαν, οπου εσπευδον. Ὁ δε της
τιμωριας κυριος, ουκ ενεγκων ανεκτως των μαρτυρων την νικην, τοις νε κροις
επολεμει σωμασι· κελευσας πυρι παραδοθηναι τας οικιας των αγιων ψυχων, και δι'
ενος πραγματος εμιμειτο αγρια θηρια και πικρους ανδρας. Τα μεν 46.784 γαρ των
διωκομενων ανθρωπων φυγοντων την προσοριφθεισαν αυτοις εσθητα σπαραττει· οι
δε των δυσ μενων αναχωρησαντων τας οικιας εμπιπρωσι και καταλυουσι. Και τις αν
των μαρτυρων ειπεν ενδι κως προς αυτον· Ουκετι σου, ματαιε, δειλιω την ωμο τητα.
Ἐφοβουμην γαρ μεχρις αι ψυχαι συμπαρησαν τοις πηγνυμενοις, μη το υπερβαλλον
της βασανου νι κησηι την ανδρειαν των ευσεβων· τουτου δε παρελ θοντος του δεους,
χρησαι τωι απομειναντι πηλωι, κα θως βουλει· καν απογευσηι των σαρκων, ου
φροντιζω. Ὅσωι γαρ λυσσωσαν δεικνυεις την ωμοτητα, τοσ ουτωι πλεον στεφανοις
των απελθοντων την νικην.
Αι γαρ γενναιαι προσβολαι των αντιτεταγμενων, αποδειξεις ακριβεις της
ανδρειας των κρατησαντων γινονται. Ἀλλα τι μακρα διατριβομεν; Ἐφλεχθη τα σω
ματα, και το πυρ αυτα διεδεξατο. Την δε κονιν εκει νην, και της καμινου τα λειψανα
ο κοσμος εμερισθη· και πασα γη σχεδον τοις αγιασμασι τουτοις ευλο γειται. Ἔχω
καγω μεριδα του δωρου, και των εμων πατερων τα σωματα τοις των στρατιωτων
παρεθε μην λειψανοις· ινα εν τωι καιρωι της αναστασεως μετα των ευπαῤρησιαστων
βοηθων εγερθωσιν. Οιδα γαρ, ως ισχυουσι, και της παῤρησιας αυτων της προς Θεον
εναργεις εθεασαμην τας αποδειξεις· και δη βουλομαι εν τι των εις θαυμα τελουντων
της εκεινων ενεργειας ειπειν· Κωμης της εμοι προσηκουσης, εν ηι τα των
τρισμακαριων τουτων αναπεπαυται λειψανα, εστι τις πολιχνη η γειτων, Ἴβωρα
καλουσιν αυτην. Ἐν δη ταυτηι, κατα τον συνηθη Ῥωμαιοις νομον, καταλογου
στρατιωτων διαγοντος, εις τις των οπλι των επι την κωμην την προλεχθεισαν
αφικετο, προς φυλακην του χωριου παρα του ταξιαρχου δοθεις· ινα των
συστρατιωτων εαυτου τας ορμας και τας υβρεις ανειργηι, ας ειωθασιν επαγειν τοις
αγροικοις υπο θρασους οι οπλιτευοντες. Ἐνοσει δε ουτος τον ετερον τοιν ποδοιν, και
εχωλευε· και το παθος αυτωι χρονιον και δυσιατον ην. Ἐπει δε εντος εγενετο του
μαρτυριου και της αναπαυσεως των αγιων, και Θεωι προσευξαμενος, την των αγιων
πρεσβειαν επεκαλε σατο· νυκτωρ αυτωι φαινεται τις ανηρ αξιοπρεπης, και τινα αλλα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

διαλεχθεις, «Χωλευεις,» εφη, «ω στρατιωτα, και δει σοι θεραπειας; αλλα δος μοι
ψηλαφησαι τον ποδα.» Λαβομενος δε οναρ αυτου, σφοδρως εφειλκυσατο. Της δε
νυκτερινης οψεως τουτο ποιουσης, υπαρ τηλικουτος εγενετο ψοφος, οιος αν
γενοιτο, οστεου της φυσικης αρμονιας εξολισθησαντος, ειτα βιαιως εναρμοσθεντος·
ωστε αφυπνισαι και τους συγκαθευδοντας και αυτον τον στρατιωτην, διεγερ θηναι
δε τον ανθρωπον ευθυς, και βαδιζειν υγιως κατα φυσιν, ως * ειωθεν. Ταυτην την
θαυματουργιαν ειδον εγω, αυτωι τωι ανθρωπωι περιτυχων εξαγγελ λοντι προς
παντας, και κηρυττοντι την μαρτυρων ευεργεσιαν, και την των στρατιωτων
φιλανθρωπιαν ανυμνουντι.
Ει δε τι χρη προσθειναι και των κατ' εξαιρετον μοι προσηκοντων, ερω.
Ἡνικα γαρ την επι τοις λει ψανοις πανηγυριν την πρωτην τελειν εμελλομεν, καν τωι
αγιωι σηκωι αναπαυειν την λαρνακα, η μητηρ η 46.785 εμη· αυτη γαρ ην η τωι Θεωι
συναγουσα και κο σμουσα την εορτην· η * δε ηκειν με προς την μετουσιαν των
δρωμενων εκελευσε, ποῤρω τε διαγοντα, και ετι νεον οντα, καν τοις λαικοις
αριθμουμενον. Οια δε φιλει γινεσθαι επι πραγμασι κατεπειγουσιν, ασχολος ων,
βαρυτερον ο ανοητος εδεξαμην την κλησιν, υπομεμ ψαμενος τηι μητρι, οτι μη εις
αλλον καιρον υπερεθετο την πανηγυριν, αλλα με πολλων αποκινησασα φρον τιδων,
μεθειλκυσε ταυτηι, και προ μιας της συνοδου. Ἀφικομην εις το χωριον· παννυχιδος
δε ουσης εν κηπωι, ενθα και τα λειψανα των αγιων ετυγχανε ψαλμωιδιαις τιμωμενα,
εμοι πλησιον επι τινος δω ματιου καθευδοντι φαινεται οναρ οψις τοιαυτη· Ἐδοκουν
βουλεσθαι εισιεναι εν τωι κηπωι, ενθα υπαρ η παννυχις ετελειτο. Γενομενωι δε μοι
περι την θυραν, πληθος ωφθη στρατιωτων προσκαθημενον τηι εισοδωι· αθροον δε οι
παντες διανασταντες, ραβδους επανατει νομενοι, και απειλητικως εφορμωντες, ου
συνεχω ρουν την εισοδον· ελαβον δ' αν και πληγας, ει μη με εις, ως εδοκουν,
φιλανθρωποτερος εξηιτησατο. Ὡς δε με ο υπνος αφηκε, και ηλθον εις αναλογισμον
της επι τηι κλησει πλημμελειας, ηισθομην μεν εις τι εφερεν η των στρατιωτων
επιφοβος οπτασια· πολλοις δε θρηνοις ωδυρομην την εμαυτου ματαιοτητα· και αυτηι
γε τηι θηκηι των λειψανων πικρον επεῤρευσα δακρυον, ινα μοι ο Θεος τε ευμενως
εχηι, και οι αγιοι στρατιω ται την αμνηστιαν χαρισωνται.
Ταυτα ειπον, ινα πεισθωμεν, οτι ζωσιν οι μαρτυρες, και εισι Θεου δορυφοροι,
και παρεδροι, οι ση μερον ημων την Ἐκκλησιαν ωφελησαντες και κοσμησαντες·
λαμπροτερα δε και μειζων αυτη η τεσσαρακοστη των μʹ μαρτυρων την μνημην
εχουσα, και ο μην επιφανεστερος των μηνων, και ο μοχθηρος χειμων ουκετι μοι
δοκει χαλεπος· ουδε σχετλιαζω κατα της ενεστωτος καιρου αγριοτητος. Ουτος γαρ
οπλον του διωκτου γενομενος, ταυτην μοι την ιεραν ετε λειωσε φαλαγγα. Και ωσπερ
των επτα Μακκαβαιων η μητηρ, δια το ψυχην εχειν φιλοθεον μαλλον η
φιλοσαρκον, ουτε την Ἀντιοχου του τυραννου Συριας ωμοτητα κατεμεμψατο, ουτε
προς τας κολασεις και τας συμφορας των υιων εδυσχερανεν· εδεξατο δε την ερημιαν,
ως ευεργεσιαν, και την απαιδιαν, ως βοηθειαν· ουτε μην ο Στεφανος λιθαζομενος
ενομιζε βλαπτεσθαι, αλλα μαλλον ζωοποιεισθαι· ουτως και ημεις τοις θεομαχοις
οφειλομεν χαριν εκ της αγαθης αποβασεως, ανθ' ων ημιν τοσουτων αγαθων
κατεστη σαν αιτιοι, ει και μη σκοπωι ευεργετουντων, αλλα πολεμουντων ενηργουν.
Ευεργετουσι γαρ και εχθροι μη θελοντες, των γνησιων φιλων ουκ ατιμοτερα.
Ὠφελησεν ο διαβολος τον Ἰωβ μαλλον, η εβλαψεν, Ευεργετης ο βασιλευς των
Ἀσσυριων του ∆ανιηλ εγενετο. Και οι τρεις παιδες τηι καμινωι χαριν ομο λογειτωσαν·
και πρισθεις ο Ἡσαΐας τους Ἑβραιους υμνειτω. Και Ζαχαριας μεταξυ του ναου και
του θυσιαστηριου σφαγεις τιματω τους αυτοχειρας· και Ἰωαννης την κεφαλην
αποτμηθεις, ευεργετην κηρυτ τετω Ἡρωδην· και οι αποστολοι τους δησαντας και
μαστιξαντας· και παντες μαρτυρες αγαπατωσαν 46.788 τους διωκοντας· ει μη γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εκεινοι το σταδιον ηνοιξαν, ουκ αν οι αθληται την ανδρειαν εδημοσιευσαν. Τι δ' αν
τις πλεον αγασθειη των προκειμενων ημιν εις ευφημιαν ανδρων; το πληθος, η την
ανδρειαν, η την αψευδη συμφωνιαν; Και μη παρελθωμεν αναισθητως, μηδε
αχαριστως πρωτον τον αριθμον. Ὁ γαρ τοσ ουτους εχων πρεσβευτας, ουποτ' αν
απρακτος απελθοι προσευχης και δεησεως, καν σφοδρα βεβαρημενος υπαρχηι τοις
αμαρτημασι. Και ταυτης της διανοιας και ελπιδος, μαρτυς εστιν ο Θεος, εν τηι προς
Ἀβρααμ διαλεξει, ηνικα την υπερ Σοδομιτων ικετειαν εδε χετο, ου τεσσαρακοντα
δικαιους, αλλα δεκα ζητησας εις παραιτησιν πολεως μελλουσης εξαφανιζεσθαι.
Ἡμεις δε, κατα τον Ἀποστολον, τοσουτον εχοντες περικειμενον ημιν νεφος
μαρτυρων, μακαρισωμεν εαυτους τηι ελπιδι χαιροντες, τηι προσευχηι
προσκαρτερουντες, ταις μνημαις των αγιων κοινωνουντες. Τεσσαρακοντα γαρ
μαρτυρες, ισχυροι μεν κατα των εχθρων υπασπισται, αξιοπιστοι δε της προς τον
∆εσποτην ικεσιας παρακλητοι· μετα της τουτων ελπιδος καταθαῤρειτω Χριστιανος,
και του διαβολου πειρασμους ραπτοντος, και ανθρωπων πονηρων επανισταμενων,
και τυραννων τωι θυμωι ζεοντων, και θαλασσης αγριαινουσης, και γης μη φερουσης,
α γενναιν ανθρωποις τετακται, και ουρανου συμφορας απειλουντος. Προς πασαν γαρ
χρειαν, και περιστασιν η τουτων δυναμις εξαρκει, και πλουσιαν παρα Χριστου
λαμβανει την χαριν· ωι πρεπει πασα δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


