Epistulae
ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ1.1 Ἐψευσαμην, ομολογω, την υποσχεσιν συνεσεσθαι σοι και
συμφιλοσοφησειν καθομολογησας εκ των Ἀθηνων ετι και της εκεισε φιλιας και
συμφυΐας· ου γαρ εχω τι τουτων ειπειν οικειοτερον. 1.2 Ἐψευσαμην δε ουκ εκων,
αλλα νομου νομον νικησαντος, του θεραπευειν κελευοντος τους γεννητορας τον της
εταιρειας και συνηθειας. 1.3 Ου μην πανταπασι ψευσομαι, αν τουτο αυτος καταδεξηι·
τα μεν γαρ ημεις σοι συνεσομεθα, τα δε αυτος ημιν θελησον, ιν' ηι τα παντα κοινα και
το της φιλιας ομοτιμον. Ουτω γαρ υπαρξει και το τουτους μη λυπειν και το σου
τυγχανειν. 2.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 2.1 Ου φερω την Τιβερινην εγκαλουμενος και τους
ενταυθα πηλους και χειμωνας, ω λιαν απηλε συ και ακροβαμον και τας πλακας
κατακροαινων, η υποπτερε συ και μεταρσιε και τωι Ἀβαριδος οιστωι συμφερομενε,
ινα και Καππαδοκης ων φευγηις τα Καππαδοκιας. 2.2 Ἢ αδικουμεν οτι υμεις μεν
ωχριατε και στενον αναπνειτε και μετρεισθε τον ηλιον· ημεις δε λιπωμεν και κορεν
νυμεθα και ου περιγεγραμμεθα; Ἀλλ' ου ταυτα υμιν εστι. 2.3 Τρυφατε δε και
πλουτειτε και αγοραζετε· τουτο ουκ επαινω. Ἢ τοινυν παυσαι τους πηλους
ονειδιζων ημιν (ουτε γαρ την πολιν συ δεδημιουργηκας, ουτε τους χειμωνας ημεις)·
η και ημεις σοι προσοισομεν αντι των πηλων τους καπηλους και οσα αι πολεις
μοχθηρα φερουσιν. 3.Τ ΕΥΑΓΡΙΩΙ 3.1 Ἥσθην επαινουμενος. Το γαρ τον υιον ημων
Ευαγριον ευδοκιμειν, ημας εστιν ευδοκιμειν· τεκνων γαρ αρετη δοξα πατερων. 3.2
Ἡμεις δε, εις λογους μεν, ουδεν η μικρον ισως συνισμεν ημιν αυτοις ωφελησασι τον
σον υιον, ουδε γαρ μεγα ημιν το των λογων· εν δε αντι παντων αυτωι και μεγιστον
συνεισηνεγκαμεν, ουκ αρνησομαι, τον του Θεου φοβον και το πεισαι των παροντων
καταφρονειν. 3.3 Ἐκεινωι μεν ουν τα καλλιστα συνηυξαμεθα τε και συνευχομεθα, ιν'
ας ελαβε παρ' ημων αρχας τελεως καρποφορησηι και τινα της σπουδης καρπον
ενεγκωμεθα. 3.4 Τηι δε σηι τιμιοτητι πασα χαρις, οτι και μεμνησθαι ημων αξιοις και
τοις υπομνημασι τιμαν της φιλιας· απερ ου μικρα οντα μειζονως υπεδεξαμεθα. 4.Τ
ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 4.1 Συ μεν σκωπτε και διασυρε τα ημετερα, ειτε παιζων, ειτε σπουδαζων,
ουδεν τουτο πραγμα· μειδια μονον και της παιδευσεως εμφορου και της φιλιας ημων
απολαυε· παντα χρηστα ημιν τα παρα σου, οποια ποτ' αν ηι και οπως αν εχηι. 4.2 Και
γαρ μοι και τα ενταυθα σκωπτειν δοκεις ουκ ινα σκωψηις, αλλ' ινα προς εαυτον
ελκυσηις, ει τι γε εγω σου συνιημι, ωσπερ οι τα ρευματα φρασσοντες, ιν' αλλαχου
μεθελκυσωσι. Τοιαυτα ημιν αει τα σα. 4.3 Ἐγω δε σου τον Ποντον θαυμασομαι και
την ποντικην ξουφηριαν και την φυγης αξιαν μονην, τους τε υπερ κεφαλης λοφους
και θηρας, οι την πιστιν υμων δοκιμα ζουσι, και την υποκειμενην εσχατιαν, ειτ' ουν
μυωξιαν μετα των σεμνων ονοματων του φροντιστηριου τε και του μοναστηριου και
της σχολης, λοχμας τε αγριων φυτων και βαθυκρημνων ορων στεφανον υφ' ων μη
στεφανουσθε, αλλα συγκλειεσθε, 4.4 τον τε μετρουμενον αερα και τον ποθουμενον
ηλιον, ον ως δια καπνης αυγαζεσθε, ω ποντικοι Κιμμεριοι και ανηλιοι και ου την
εξαμηνον νυκτα μονον κατακριθεντες, ο δη τινες λεγονται, αλλ' ουδε εν μερος της
ζωης ασκιον εχοντες, μιαν δε νυκτα μακραν τον απαντα βιον και οντως 20σκιαν
θανατου20, ιν' ειπω το της Γραφης. 4.5 Ἐπαινω και την 20στενην και τεθλιμμε νην
οδον20, –ουκ οιδα ειτε εις βασιλειαν ειτε εις Ἅιδου φερουσαν, σου δε ενεκεν εις
βασιλειαν φερετω, –και την εν μεσωι, τι βουλει, ποτερον Ἐδεμ ονομασω ψευδομενος
και την εις τεσσαρας αρχας μεριζομενην πηγην εξ ης η οικουμενη ποτιζεται, η την
ξηραν και ανυδρον ερημιαν, ην τις ημερωσει Μωσης ραβδωι πετραν πηγασας; 4.6
Ἔστι γαρ οσον μεν διαπεφευγε τας πετρας, χαραδρεων· οσον δε τας χαραδρας,
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακανθεων· οσον δε υπερ τας ακανθας, κρημνος· και η υπερ τουτον οδος επικρημνος
τε και αμφιταλαντος των οδευοντων τον νουν συναγουσα και γυμναζουσα προς
ασφαλειαν. 4.7 Ποταμος δε κατω ροχθει, ουτος ο Ἀμφιπολιτης σοι Στρυμων και
ησυχιος· και ουκ ιχθυοφορος μαλλον η λιθοφορος, ουδε εις λιμνην αναχεομενος,
αλλ' εις βαθη κατασυρομενος, ω λιαν υψηγορε συ και ποιητα καινων ονοματων. 4.8
Ἔστι γαρ μεγας και φοβερος και υπερηχων των ανω τας ψαλμωιδιας. Ουδεν προς
τουτον οι Καταρακται και οι Καταδουποι· τοσουτον υμων καταβοαι νυκτος και
ημερας. 4.9 Τραχυς μεν ων, απορος δε· και θολερος μεν, αποτος δε· ου τουτο μονον
φιλανθρωπον οτι μη παρασυρει την μονην υμων, οταν αυτον αι χαραδραι και οι
χειμωνες εκμαινωσιν. 4.10 α μεν ουν ημεις ταις των Μακαρων νησοις ταυταις ειτ'
ουν των μακαριων υμων, ταυτα εστι. 4.11 Συ δε μοι θαυμαζε τους μηνοειδεις
αγκωνας τα βασιμα της υπωρειας υμων απαγχονιζοντας μαλλον η αποτειχιζοντας,
και τον κορυφης υπερτελλοντα τενοντα, ος Τανταλειον υμιν ποιει την ζωην, τας τε
διαρρεουσας αυρας και της γης αναπνοας, αι λιποθυμουντας υμας αναψυχουσι, 4.12
τους τε ωιδικους ορνιθας, αιδοντας μεν, αλλα τον λιμον, και υπεριπταμενους μεν,
αλλα την ερημιαν. Ἐπι δημει δε ουδεις οτι μη κατα θηραν, λεγεις· προσθες, και ωστε
νεκρους υμας επισκεπτεσθαι. 4.13 Ταυτα μακροτερα μεν ισως η κατ' επιστολην,
ελαττω δε κωμωιδιας. Συ δε ει μεν οισεις μετριως την παιδιαν, ορθως ποιησεις· ει δε
μη, και πλειω προσθησομεν. 5.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 5.1 Ἐπειδη φερεις μετριως την παιδιαν,
και τα εξης προσθησομεν. Ἐξ Ὁμηρου δε το προοιμιον· Ἀλλ' αγε δη μεταβηθι και τον
εσο κοσμον αεισον, την αστεγον σκεπην και αθυρον, την απυρον εστιαν και
ακαπνον, τους πυρι ξηραινομενους τοιχους, ινα μη ταις του πηλου ρανισι
βαλλωμεθα, Τανταλειοι τινες και κατακριτοι, διψωντες εν υδασι, – 5.2 την ελεεινην
εκεινην και ατροφον πανδαισιαν εφ' ην απο Καππαδοκιας εκληθημεν, ουχ ως
Λωτοφαγων πενιαν αλλ' ως Ἀλκινοου τραπεζαν, ημεις οι νεοι ναυαγοι τε και
τλημονες. 5.3 Μεμνημαι γαρ των αρτων εκεινων και των ζωμων (ουτω γαρ
ωνομαζοντο), αλλα και μεμνησομαι και των περιολισθαινοντων τοις βλωμοις
οδοντων, ειτα ενισχο μενων και ανελκομενων ωσπερ εκ τελματος. 5.4 Αυτος ταυτα
τραγωιδησεις υψηλοτερον, εκ των οικειων παθων εχων το μεγαλοφωνον· ων ει μη
ταχεως ημας η μεγαλη και πτωχοτροφος οντως ερρυσατο, την σην λεγω μητερα,
ωσπερ λιμην εν καιρωι φανεισα χειμαζομενοις, παλαι αν ημεν νεκροι, πιστεως
ποντικης ουκ επαινουμενοι μαλλον η ελεουμενοι. 5.5 Πως παρελθω τους ακηπους
κηπους εκεινους και αλαχανους, και την Αυγειου κοπρον εκ της οικιας
εκκαθαιρομενην, ηι τουτους ανεπληρωσαμεν, ηνικα την γεωφορον αμαξαν ειλκομεν,
εγω τε ο βοτρυων και ο λαμυρος συ, τοις αυχεσι τουτοις και ταις χερσι ταυταις, αι
των πονων ετι τα ιχνη φερουσιν, –ω γη και ηλιε και αηρ και αρετη, τραγωδησω γαρ
τι μικρον, –ουχ ινα τον Ἑλλησποντον ζευξωμεν, αλλ' ινα τον κρημνον ομαλισωμεν.
5.6 Τουτοις ει μεν ουδεν αχθεσθησηι λεγομενοις, παντως ουδ' ημεις· ει δε αχθεσθησηι,
ποσον γενομενοις ημεις· και τα πλειω παρησομεν, αιδοι των αλλων, ων πολλων
απελαυομεν. 6.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 6.1 α μεν προτερον επεστελλομεν περι της ποντικης 6.1
διατριβης παιζοντων ην, ου σπουδαζοντων· α δε νυν γραφω, και λιαν
σπουδαζοντων. 6.2 20Τις αν με θειη κατα μηνα ημερων των εμπροσθεν εκεινων20,
εν αις συνετρυφων σοι τωι κακοπαθειν; επειδη το εκουσιον λυπηρον του ακουσιου
τερπνου τιμιωτερον. 6.3 Τις δωσει τας ψαλμωιδιας εκεινας και τας αγρυπνιας και τας
δι' ευχης προς Θεον εκδημιας και την οιονει αυλον ζωην και ασωματον; Τις
αδελφων συμφυΐαν και συμψυχιαν των υπο σου θεουμενων και υψουμενων; 6.4 Τις
αμιλλαν αρετης και παραθηξιν, ην οροις γραπτοις και κανοσιν ησφαλισαμεθα; Τις
θειων λογιων φιλοπονιαν και το εν αυτοις φως ευρισκομενον συν οδηγιαι του
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πνευματος; 6.5 Ἤ, ινα τα μικροτερα λεγω και ευτελεστερα, τις εφημεριας και
αυτουργιας; τις ξυληγιας και λατομιας; τις δε φυτοκομιας και οχετηγιας; τις δε την
πλατανον την χρυσην και της Ξερξου τιμιωτεραν, υφ' ηι μη βασιλευς εκαθεζετο
τεθρυμμενος, αλλα μοναστης τετρυχωμενος, 6.6 ην εγω εφυτευσα, Ἀπολλως
εποτισεν, η ση τιμιοτης, αλλ' ο Θεος ηυξησεν εις τιμην ημετεραν, ινα υπομνημα
συζηται παρ' υμιν της ημετερας φιλοπονιας, ωσπερ εν τηι κιβωτωι λεγεται και
πιστευεται η ραβδος Ἀαρων η βλαστησασα. 6.7 Ταυτα ευξασθαι μεν ραιστον, λαβειν
δε ου ραιδιον. Ἀλλα μοι και παρεσο και συμπνει και συνεργαζου την αρετην, και ην
ποτε συνελεξαμεν ωφελειαν συντηρει δια των προσευχων, ινα μη κατα μικρον
ωσπερ σκια λυθωμεν, κλινουσης ημερας. 6.8 Ὡς εγωγε σε πνεω μαλλον η τον αερα·
και τουτο ζω μονον, ο μετα σου γινομαι, η παρων, η απων τοις ινδαλμασι. 7.Τ
ΚΑΙΣΑΡΙΩΙ 7.1 Ἱκανως ηρυθριασαμεν επι σοι· το γαρ οτι και ελυπηθημεν, τι χρη
γραφειν τωι γε παντων μαλιστα πεπεισμενωι; 7.2 Ἵνα γαρ μη τα ημετερα λεγωμεν,
μηδε οσης αθυμιας ενεπλησεν ημας η περι σε φημη, δος δε ειπειν και δεους,
εβουλομην, ει πως οιον τε ην, παρειναι σε τοις των αλλων λογοις, οικειων τε ομοιως
και ξενων, των οπωσουν γνωριμων ημιν, αλλ' ουν Χριστιανων, ους περι σου τε και
ημων λεγουσιν, ουχ ο μεν, ο δ' ου, αλλα παντες εξης ομοιως, επειδη και προθυ
μοτερον εν τοις αλλοτριοις η τοις οικειοις φιλοσοφουσιν ανθρωποι. 7.3 Ὥσπερ γαρ
αλλη τις μελετη γεγονεν αυτοις ταυτα τα ρηματα. Νυν μεν υιον επισκοπου στρα
τευεσθαι, νυν δε ορεγεσθαι της εξωθεν δυναστειας και δοξης, νυν δε ηττασθαι
χρηματων (οποτε κοινον ανηπται πυρ και τον περι ψυχης δρομον τρεχουσιν
ανθρωποι)· αλλ' ουχι μιαν ηγεισθαι και δοξαν και ασφαλειαν και ευποριαν το
γενναιως ιστασθαι προς τον καιρον και οτι πορρωτατω ποιειν εαυτον παντος αγους
τε και μιασματος. 7.4 Πως δ' αν αλλον νουθετησειεν ο επισκοπος μη παρασυρηναι τωι
καιρωι μηδε τοις ειδωλοις συναναφυ ρεσθαι; Πως δ' αν τοις αλλο τι πλημμελουσιν
επιτιμησειεν, αυτος εφ' εστιας παρρησιαν ουκ εχων; 7.5 Ταυτα καθ' εκαστην
ακουοντες ημας την ημεραν και ετι πλειω τουτων και χαλεπωτερα, των μεν δια
φιλιαν λεγοντων ισως, των δε και δια δυσμενειαν επιτιθεμενων, πως οιει διακεισθαι
και τινας εχειν ψυχας ανθρωπους τωι Θεωι προθεμενους δουλευειν και προς τας
μελλουσας οραν ελπιδας μονον αγαθον κρινοντας; 7.6 Τον μεν ουν κυριον τον
πατερα ημων πανυ δυσφορουντα προς την ακοην και προς τον βιον αυτον
απαγορευοντα, οπωσουν αυτος παραμυθουμαι και ψυχαγωγω την σην εγγυωμενος
γνωμην και πειθων οτι ουχ υπομενεις ετι πλειον λυπειν ημας. 7.7 Την δε κυριαν την
μητερα, ει πυθοιτο τι των κατα σε (μεχρι γαρ του νυν τεως απεκρυψαμεθα πολλαις
επινοιαις), οιου και παντελως απαραμυθητον εξειν το παθος, ως γυναικα τε ουσαν
μικροψυχον και αλλως δια το λιαν ευλαβες περι τα τοιαυτα μετριαζειν ου
δυναμενην. 7.8 Ει μεν ουν τινα και σεαυτου και ημων ποιηι λογον, βουλευσαι τι
βελτιον και ασφαλεστερον. Παντως γαρ και τα ενταυθα προς ελευθεριον διαγωγην
αυταρκη, τωι γε μη λιαν απληστωι μηδ' αμετρωι περι την επιθυμιαν του πλειονος
αλλα και του καταστασεως σε τυχειν ουχ ορω τινα καιρον αναμε νουμεν, τον νυν
εασαντες. 7.9 Ει δε της αυτης εχηι γνωμης και μικρα παντα σοι προς την ιδιαν ορμην,
αλλο μεν ειπειν ουδεν βουλομαι δυσχερες· τοσουτον δε προλεγω και διαμαρτυρομαι,
οτι δυοιν αναγκη θατερον, η γνησιον μενοντα Χριστιανον την ατιμοτατην αυτου
τεταχθαι και πραττειν αναξιως και σεαυτου και των ελπιδων· 7.10 η της τιμης
εφιεμενον περι τα καιριωτερα βλαπτεσθαι, του καπνου γε μετεχοντα, ει και μη του
πυρος. 8.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 8.1 Ἐπαινω σου της επιστολης το προοιμιον. Τι δε των σων ουκ
επαινετον; Και συ εαλως ωσπερ και ημεις γεγραφοτες, επειδη γε εις τον πρεσβυτερου
βαθμον εβιασθημεν. 8.2 Καιτοι γε ου τουτο ημιν εσπουδαζετο· αλληλοις γαρ εσμεν,
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπερ αλλοι τινες, αξιοπιστοι μαρ τυρες του την πεζην στεργειν φιλοσοφιαν και
κατω μενουσαν. 8.3 Ἀλλα τουτο μη γενεσθαι μεν ισως αμεινον ην· η ουκ οιδ' ο τι και
φω, εως αν αγνοω την οικονομιαν του Πνευματος. 8.4 Ἐπει δε εγενετο, φερειν
αναγκη, ως γουν εμοι καταφαινεται, και μαλιστα δια τον καιρον πολλας ημιν
αιρετικων επεισαγοντα γλωσσας και μη καταισχυνειν μητε τον ημετερον βιον μητε
τας των πεπιστευκοτων ελπιδας. 9.Τ ΑΜΦΙΛΟΧΙΩΙ 9.1 20Χρυσεας20 υποστησον
20ευτειχει20 θαλαμωι 20κιονας20, κατα Πινδαρον, και απο δεξιας ημιν γνωρισθητι
της αρχης εν τηι παρουσηι φροντιδι, ως αν και 20θεητον20 πηξαις 20μεγαρον20,
ευδοκιμος εν αυτηι φανεις. 9.2 Γνωρισεις δε πως; Θεον και τα θεια τιμων· ου τι σοι
μειζον και υψηλο τερον; Τιμησεις δε πως και τισιν; Ἑνι τουτωι, τωι κηδεσθαι των
παρισταμενων Θεωι και λειτουργουντων του βηματος. 9.3 Τουτων εις εστι και ο
συνδιακονος ημων Ευθαλιος, ον, ουκ οιδ' οπως, εις μειζω ταξιν μεταχωρησαντα
διαγραφειν επιχειρουσι χρυσον οι της ηγεμονικης ταξεως. 9.4 Τουτο μη ανεκτον
φανητω σοι· και χειρα ορεξον τωι τε διακονωι και τωι κληρωι παντι, και προ των
αλλων ημιν, ων σοι μελει· η δεινοτατα αν παθοι μονος ανθρωπων, μη τυγχανων της
των καιρων φιλανθρωπιας και της δεδομενης τοις ιερατικοις παρα των βασιλεων
τιμης, αλλ' υβριζομενος και ζημιουμενος ισως δια την ημετεραν ευτελειαν. 9.5 Ὅ σοι
καλως εχει μη συγχωρειν, καν μη καλως αλλοι βουλωνται. 10.Τ ΚΑΝ∆Ι∆ΙΑΝΩΙ 10.1
Που νυν οι σοφισται; Τι σιωπωσιν οι περι την ποιησιν; Τινας λογους αμεινους
επιζητουσιν η τινα λαμπροτεραν υποθεσιν; Νυν εδει πασαν μεν επι σοι κινηθηναι
γλωσσαν μουσικην τε και εναρμονιον, πασαν δ' υψηλον τι και διαπρυσιον ηχησαι
ρητορικην, ου ταυτηι μονον οτι χρεος απαντων χρεων δικαιοτατην αρχοντα δεξιον
ανυμνεισθαι τοις λογοις, αλλ' οτι και τον εν αμφοτεροις ακρον αμφοτεροις κοσμειν
οικειοτατον. 10.2 Και ει μη προ καιρου τους λογους ανεπαυσα (νυν γαρ δη νυν τουτο
αισθανομαι), και εβουλευσαμην, εφη τις, ταχυτερα η σοφωτερα, το μη πανηγυριζειν
μηδε φοιταν εις μεσους φιλοσοφησας, ως ταχα αν και τας τυρρηνικας υπερεφωνησα
σαλπιγγας (ερω γαρ μηδεν τον τραχυν του Μωμου λιθον ευλαβηθεις, κατα
Πινδαρον), ει μη της σιωπης αωριαν κατεψηφισαμην. 10.3 Νυνι δε ο πεπονθα επι σοι,
οποιον τι τουμον χρημα, ταχα αν γνοιης απ' εικονος τινος· κοπτω μεν οιον
τουδαφος τοις ποσι, κατα τους θερμοτατους των ιππων, και διεσθιω τα χαλινα και το
ους διανιστημι, πνεω τε θυμον εκ μυκτηρων και βλεπω δριμυ και αφρωι βαλλομαι,
μενω δ' ομως εισω κιγκλιδος, ουκ εφιεντος μοι του νομου τον δρομον. 10.4 Τι ουν;
Ἐπειδη ταυτα δοκει, τι δρασομεν; Ἢ πανταπασι καταβαλουμεν τους λογους και
σιωπηι τα σα θαυμασομεθα, παρεντες ετεροις την ευφημιαν; Ου μεν ουν. Ἀλλ' αλλοι
μεν ταλλα των σων ευφημουντων, ο τι αν εκαστος βουληται τε και δυνηται. 10.5
Παντως δε πολλοις αρκεσεις λογοις και πανηγυρεσιν, εαν μερος εκαστος των σων
απολαβων ευφημηι· οι μεν, την διοικησιν των κοινων και το εν τουτοις ευσυνετον τε
ομου και φιλοπονον (τις γαρ η ευρετης του δεοντος ποριμωτερος η επιτελεσαι το
ευρεθεν ενεργεστερος;)· 10.6 οι δε της δικης τα ταλαντα και ως υπο λαμπρωι τωι φωτι
διακρινεις τας εριδας, υψηλος υψηλως εμπομπευων τηι θεμιδι. 10.7 Το δε σοι ξιφος
φοβερον μεν, ως πληξον· ως δε ου πλησσον, αναθημα. Κρατεις γαρ ου τωι κολαζειν
αμαρτανοντας, αλλα τωι σπουδαζειν οπως ουδε την αρχην αμαρτησονται και τωι
παντας ηττασθαι της σης διανοιας πλεον η της των αλλων δυναστειας, ων η
θρασυτης το εννομον. 10.8 Ἄλλοι θαυμαζετωσαν του λογου το κρατος· ει δε βουλει,
λογου παν ειδος, οσον τε εις κρισιν ηκει των λεγομενων και οσον εις την του λεγειν
δυναμιν. Ὁ γαρ αυτος κρινειν τε ικανος λογον και ειπειν δυνατωτερος· ως το μεν
αυτο και την χρυσην εικαζεσθαι ψηφον η την Ὁμηρικην σταθμην εκεινην, υφ' ηι
κρινεσθαι συμβαινει την των Ευμηλειων ιππων ισοτητα, το δε υπερ τας χειμεριους
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειναι νιφαδας, –αγωνοθετουντα τε ομοιως νυν και αγωνιζομενον προ τερον. 10.9
Ἄλλοι το στερρον επαινειτωσαν τωι πραωι συγκεκραμενον και το εν τωι μειλιχιωι μη
συμπεπτωκος, οια τα των λεοντων σκιρτηματα. Ἄλλοι τον ευρυσθενη χρυσον και
τιμηεντα, μετα των σεμνων ονοματων ατιμασ θεντα και προτροπαδην ειξαντα δικηι
τηι σηι· πραγμα μονον δη παντων και ακοης και πιστεως υψηλοτερον. 10.10 Ποιητικος
δε τις ανηρ και την τεχνην αφετος και αυτονομος και μελος αγροικον προσαιδετω
σοι, γηπονων χορον στησαμενος, και αμησαμενος σταχυν ωραιον πλεκετω στεφανον
οτι ηδιστον, ημεριδας τε περι κεφαλης εγειρετω κισσωι διαπλοκους και βοτρυσι.
10.11 Γεωργιας ταυτα θαλυσια, δια σου παλιν ανθρωποις επανελθουσης· πετραι τε
γαλα ναοντων και μελι κρηναι, και φυτον απαν αμα ηρεμοις κοματω καρποις,
συντροφον τε ομοιως και ορειον, οια τα των ποιητων πλασματα, οταν τινι ποιωσι
χαριζομενην την γην. 10.12 Ταυτα μεν, οπερ εφην, λεγοντων τε και πλαττοντων
ετεροι· 20το γαρ οικειον20 απαν ου 20πιεζει20 μονον, ως τηι λυραι δοκει, αλλα και
ευφραινειν μαλιστα πεφυκεν. Ἐγω δε ο διαφεροντως των σων αγαμαι τε και
ασπαζομαι, τουτο ερω· οτι της του καιρου δυσκολιας κρειττονα σεαυτον παρεχεις.
10.13 Ἕλλην μεν ων την θρησκειαν και τωι παροντι κρατει τα του κρατους
υπηρετουμενος· υπηρετουμενος δε, ουχ οσα οι του καιρου κολακες, αλλ' οσα οι του
καλου φιλοι και μεγαλοφρονες· και των μεν την θεραπειαν αφοσιουμενος, τηρων δε
τηι πατριδι την ευνοιαν και αθανατον εν θνητωι πραγματι την δοξαν καρπουμενος.
10.14 Κακεινο δε σου των επαινετων, οτι και φιλιαι τι νεμεις αιδους εν τοσουτωι της
αρχης ογκωι· και σχολην αγεις απο τοσουτων ων πραττεις, μη μεμνησθαι μονον,
αλλα και τιμαν δια γραμματων τους φιλους και τον ποθον ομολογειν και προς
εαυτον ελκειν αποντας. 10.15 Ἀνθ' ων επευχομαι σοι, των μεν εις ευδοξιαν μειζον
ουδεν (καν γαρ προσθηκην η αρχη λαβηι, την γε αρετην λαβειν ουκ ενεστιν), εν δε
αντι παντων και μεγιστον, γενεσθαι μεθ' ημων ποτε και Θεου, και της διωκομενων
ειναι μεριδος, μη των διωκοντων· επειδη το μεν καιρου φοραι παρασυρεται, το δε
αθανατον εχει την σωτηριαν.
11.t ΓΡΗΓΟΡΙΩΙ 11.1 Ἔχω τι δεξιον εν τηι φυσει (μεγαλαυχησομαι γαρ εν τι
των πολλων και αυτος)· ομοιως εμαυτωι τε δυσχεραινω βουλευομενωι κακως και
τοις φιλοις. 11.2 Ἐπειδη τοινυν φιλοι παντες αλληλων και συγγενεις οι κατα Θεον
ζωντες και τωι αυτωι Ευαγγελιωι στοιχουντες, τι ουκ ακουσηι παρ' ημων μετα
παρρησιας α παντες υποτονθορυζουσιν; 11.3 Ουκ επαινουσι σου την αδοξον
ευδοξιαν, ιν' ειπω τι καγω καθ' υμας, και την κατα μικρον επι τα χειρω ροπην, και
την 20κακιστην δαιμονιων20, ηι φησιν Ευριπιδης, 20φιλοτιμιαν20. 11.4 Τι γαρ
παθων, ω σοφωτατε, η τι σεαυτου καταγνους, τας μεν ιερας και ποτιμους βιβλους
απερριψας, ας υπανεγινωσκες ποτε τωι λαωι (μη γαρ αισχυνθηις ακουων) η υπερ
καπνου τεθεικας, ως τα πηδαλια χειμωνος ωραι και σκαπανας, τας δ' αλμυρας και
αποτους μετεχειρισω, και ρητωρ ακουειν μαλλον η χριστιανος ηθελησας; 11.5 Ἡμεις
δε τουτο μαλλον ηπερ εκεινο, και πασα τωι Θεωι χαρις. Μη συ γ', ω αριστε, μη επι
πολυ τουτο παθηις, αλλ' εκνηψον οψε γουν, και προς εαυτον επανελθε, και απο
λογησαι μεν πιστοις, απολογησαι δε Θεωι και θυσιαστηριοις και μυστηριοις, αφ' ων
εμακρυνας. 11.6 Και μη μοι τα κομψα ταυτα και ρητορικα ρηματα· «Τι δαι; Ουκ
εχριστιανιζον ρητορευων, ουδε ημην πιστος εν τοις μειρακισκοις στρεφομενος;» και
ισως επιμαρτυρηι Θεον. –Ουδαμως, ω θαυμασιε, ουκουν οσον εικος, ει και μερος τι
δοιημεν. 11.7 Που δε το πλησσειν αλλους εξ ων νυν πραττεις, φυσικως προς το
κακον οντας ετοιμοτερους, και τα χειρω διδοναι περι σου και υπονοειν και λεγειν;
Ἔστω ψευδος· αλλα τις η αναγκη; Ου γαρ εαυτωι μονον ζηι τις, αλλα και τωι πλησιον·
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδ' αρκει το πειθειν εαυτον, ει μη και τους αλλους. 11.8 Ἢ και πυκτευων συ γ' εν
τωι κοινωι, η και παιομενος επι κορρης και παιων εν τοις θεατροις, η και τα αισχρα
λυγιζομενος και καμπτομενος ειπες αν ως κατα ψυχην εσωφρονεις; Ου
σωφρονουντος ο λογισμος· κουφον το ταυτα δεχεσθαι. 11.9 «Ει μεν ουν μεταβαλοιο,
αλλα νυν χαρησομαι»–των Πυθαγορικων εφη τις φιλοσοφων, εταιρον εκπεπτωκοτα
θρηνων, –«ει δε μη, –εκεινος μεν εγραψε, –τεθνηκας μοι»· εγω δε τουτο μεν ουκ ερω
σην χαριν ετι· 20φιλος γαρ εχθρος εγενετ', αλλ' ομως φιλος20, η τραγωιδια φησιν.
11.10 Ἀνιασομαι δε, τουτο γαρ ειπειν μετριον, ει μητ' αυτος συνοραις το δεον, ο της
πρωτης εστι των επαινετων μεριδος, μητ' αλλωι 20ευ ειποντι20 κατακολουθησεις, ο
της δευτερας. 11.11 Τοσαυτα τα της παραινεσεως. Και μοι συγγνωθι δια φιλιαν
αλγουντι, και ομοιως υπερ τε σου και παντος του ιερατικου ταγματος φλεγομενωι,
προσθησω δ' οτι και παντων Χριστιανων. 11.12 Ει δε δει και συνευξασθαι σοι η
υπερευξασθαι, Θεος βοηθησαι σου τηι ασθενειαι, ο και τεθνηκοτας ζωοποιων. 12.Τ
ΝΙΚΟΒΟΥΛΩΙ 12.1 Σκωπτεις την Ἀλυπιανην ημιν, ως μικραν και της σης
μεγαλειοτητος αναξιαν, ω γιγαντιαιε συ και αμυθητε και πελωριε το τ' ειδος και την
αλκην. 12.2 Νυν γαρ εγνων οτι ψυχη μετρειται και αρετη ταλαντευεται και
τιμιωτεραι των μαργαρων αι πετραι και κορακες αηδονων αιδεσιμωτεροι. 12.3 Συ
μεν ουν απολαυε του μεγεθους και των πηχων και μηδεν λειπου των Ἀλωαδων
εκεινων. Ἵππον γαρ αγεις και τινασσεις αιχμην και θηρες σοι μελουσι. 12.4 Τηι δ'
ουδεν εργον, ουδε πολλης της ισχυος κερκιδα φερειν και ηλακατην μεταχειριζεσθαι
και ιστωι προσκαθεζεσθαι· 20το γαρ γερας εστι γυναικων20. 12.5 Ει δε και τουτο
προσθειης, οτι τηι γηι προσπεφυκε δι' ευχην και Θεωι συνεστιν αει τοις μεγαλοις του
νου κινημασι, τι σοι ενταυθα το υψος η τα μετρα του σωματος; 12.6 Ἰδε καιριον
σιωπην, φθεγγομενης ακουσον, το ακαλ λωπιστον κατανοησον, το ως γυναιξιν
ανδρικον, την οικωφελιαν, την φιλανδριαν· και τοτε φησεις το του Λακωνος·
«Ὄντως ου μετρειται ψυχη και δει τον εκτος εοντα προς τον εντος βλεπειν
ανθρωπον». 12.7 Ἂν ουτω ταυτα σκοπηις, παυσηι του παιζειν και καταπαιζειν αυτης
ως μικρας, και σαυτου μακαρισεις την συζυγιαν. 13.Τ ΑΜΦΙΛΟΧΙΩΙ 13.1 Ἐπαινω το
Θεογνιδος, ος την μεχρι ποτων και του ηδεος φιλιαν ουκ επαινων, επαινει την επι
των πραγμα των· τι γραφων; Πολλοι παρ κρητηρι φιλοι γινονται εταιροι, εν δε
σπουδαιωι πρηγματι, παυροτεροι. 13.2 Ἡμεις τοινυν κρατηρων μεν αλληλοις ου
κεκοινωνη καμεν, ουδε γαρ πολλα συγγεγοναμεν αλληλοις (καιτοι χρην παντος
μαλλον, και δι' ημας αυτους, και δια την εκ πατερων φιλιαν), την επι των εργων δ'
απαιτουμεν ευνοιαν. 13.3 Ἐγγυς αγων, και αγωνων ο μεγιστος· ο γαρ υιος ημων
Νικοβουλος εν ταραχαις αδοκητοις, παρ' ων ηκιστ' αν ωιηθη τις εχων πραγματα. 13.4
∆ια τουτ' αξιουμεν σε παρειναι και βοηθειν ημιν ως ταχιστα, και συνδικασοντα και
συνηγορησοντα, ει ευροις αδικουμενους· ει δ' ουν, μη προληφθηναι τωι εναντιωι
μερει κερδους μικρου την ελευθεριαν αποδομενον, ην αει σοι μαρτυρηθει σαν παρα
παντων γινωσκομεν. 14.Τ ΚΑΙΣΑΡΙΩΙ 14.1 Ευεργετησον τι και σεαυτον και ημας, οιον
ου πολλακις ευεργετησεις, οτι μηδε πολλακις παραπιπτουσιν ευεργεσιας τοιαυτης
καιροι. 14.2 Των κυριων μου των ανεψιων προστηθι προστασιαν δικαιοτατην,
καμνοντων ικανως επι κτηματι, οπερ ωνησαντο μεν ως και προς αναχωρησιν
επιτηδειον και τινα του βιου παρεχειν αυτοις αποτροφην δυναμενον· 14.3 επει δ'
ωνησαντο, πλειοσι περιπεπτωκασι δυσχερειαις, τα μεν των πεπρακοτων αγνωμονων
πειρωμενοι, τα δ' υπο των γειτονουντων περικοπτομενοι και πορθουμενοι, ωστε
κερδος ειναι αυτοις, το τιμημα ο δεδωκασι κομισαμενοις, μεθ' ων προσαναλωκασιν,
οντων ουκ ολιγων, απηλλαγηναι της κτησεως. 14.4 Ει μεν ουν σοι φιλον εις σεαυτον
περιστησαι την πραγματειαν, οπως αν καλλιστα και ασφαλεστατα εχηι σοι το
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συναλλαγμα διασκεψαμενωι, τουτο δη και αυτοις και ημιν ηδιον. 14.5 Ει δε μη, το γε
δευτερον, τηι περιεργιαι και αγνωμοσυνηι του ανδρος αντιθες σεαυτον, ινα μη παντως
εν γε τι δια την απραγμοσυνην αυτων εχηι πλεον, η κατεχοντας αδικων, η ζημιων
απαλλατ τομενους. 14.6 Ἐγω μεν ουν και ηρυθριασα περι τουτων επιστελλων.
Ἐπειδη γ' ομοιως αυτοις οφειλομεθα, και δια το γενος, και δια την του βιου
προαιρεσιν (τινος γαρ αν τις κηδοιτο μαλλον η των τοιουτων; επι τωι δ' αν
αισχυνοιτο πλεον η τα τοιαυτα ευεργετειν ου προθυ μουμενος;), συ δ' η δια σεαυτον,
η δι' ημας, η δια τους ανδρας αυτους, η δια παντα ταυτα ομου, αλλα παντως γ'
αυτους ευεργετησον. 15.Τ ΛΟΛΛΙΑΝΩΙ 15.1 Ευ γ' οτι επανηκεις ημιν, δια μακρου μεν,
αλλ' ομως (και ο τουτου κρειττον), οτι κατα νουν πραττων, και των επι σοι
φροντιδων ημας ηλευθερωσας. 15.2 Παντα γαρ κοινα ποιουμεθα προς σε, και λυπας
και ευφροσυνας· τοιουτον γαρ η φιλια. 15.3 Ἐπει δ' επανηκεις, 20μεταδος φιλοισι
σοισι της ευπραξιας20, φησιν ο ειπων· 15.4 μεταδωσεις δε, ει τους κυριους μου τους
ανεψιους Ἑλλαδιον και Ευλαλιον, και ταλλα οικειους οραν προθυμοιο (οικειους δε
λεγω, ει μη αλλους ημας προς εαυτον νομιζεις, ου γαρ οιδ' ο τι μειζον αν ειποιμι),
και μη ετερων δεηθηναι προστατων ανασχοιο. 15.5 Ἀλλα παντα σεαυτον παρασ χοις,
φιλον χρηστον, γειτονα δεξιον, παραστατην γενναιον, ινα μη καθ' εκαστον λεγω,
τον ευγενη Λολλιανον, τον επι καλοκαγαθιαι γνωριμον. 15.6 Ὑπισχνουμαι δε, ει επι
πλειον αυτοις ομιλησαις και της φιλοσοφιας αυτων το υψος κατιδοις, οτι προς
αλλους υπερ αυτων πρεσβευσεις. Τοσουτον θαρρω τωι σωι τροπωι, και ουτω πολλας
ελπιδας εχω μη διαμαρτησεσθαι σου περι ων αυτος επρεσβευσα. 16.Τ ΕΥΣΕΒΙΩΙ
ΚΑΙΣΑΡΕΙΑΣ 16.1 Ἐπειδη προς ανδρα ποιουμαι τους λογους, ουτ' αγαπωντα το
ψευδος και το εν ετερωι φωρασαι παντων οξυτατον, καν οτι μαλιστα σοφοις
πλεκηται και ποικιλοις τοις λαβυρινθοις· προς δε, ουδ' αυτωι μοι φιλον το τεχνικον
(ειρησεται γαρ καν ηι φορτικωτερον), πεφυκοτι τ' ουτω και τυπουμενωι παρα του
λογου, δια τουτο γραφω τα παρισταμενα. 16.2 Και μου δεξαι την παρρησιαν· η
αδικησεις γε της αληθειας, τα της ελευθεριας αποστερων και αναγκαζων εν εμαυτωι
κατεχειν την ωδινα της λυπης, ωσπερ τι νοσημα υπουλον και κακοηθες. 16.3 Ἐγω
χαιρω μεν υπο σου τιμωμενος (ειπερ ανθρωπος ειμι, του προειρη κοτος ο λογος), και
καλουμενος επι τε συνοδους και συλλο γους πνευματικους. 16.4 Ου φερω δε την
γεγενημενην υβριν τωι τιμιωτατωι αδελφωι Βασιλειωι και γινομενην ετι παρα της σης
ευλαβειας, ον και βιου και λογου κοινωνον και της υψηλοτατης φιλοσοφιας
ειλομην τ' απ' αρχης και νυν εχω· και ουδεν εμαυτωι μεμφομαι της επ' αυτωι
κρισεως. 16.5 Ουτω γαρ ειπειν μετριωτερον, ινα μη εμαυτον επαινειν δοξω, τα
εκεινου θαυμαζων. 16.6 Συ δε μοι δοκεις ποιειν παραπλησιον, τον μεν ατιμαζων,
τιμων δ' ημας, ωσπερ αν ει τις ενος ανδρος τηι μεν των χειρων καταψηχοι την
κεφαλην, τηι δε παιοι την παρειαν· η και θεμελιους υποσπων οικιας, διαζωγραφοιη
τους τοιχους και καλλω πιζοι τα εξωθεν. 16.7 Ει τι ουν εμοι πειθοιο, τουτο ποιησεις
(πεισθηναι δ' αξιω· και γαρ δικαιον)· ει εκεινον θεραπευ σεις τα εικοτα, και παρ'
εκεινου θεραπευθησηι. Το δε καθ' ημας εψεται ωσπερ τοις σωμασιν αι σκιαι, μικρους
τ' οντας και προς ειρηνην ετοιμοτερους. 16.8 Ουδε γαρ ουτως αθλιως πραττομεν
ωστε ταλλα μεν εθελειν φιλο σοφειν και της κρειττονος ειναι μεριδος, υπεροραν δε
πραγματος ο του καθ' ημας λογου κεφαλαιον εστι, της αγαπης· αλλως τε και προς
ανδρα ιερεα τε και τοσουτον, ον και βιωι και λογωι και πολιτειαι παντων αριστον, ων
ισμεν, γινωσκομεν. Ου γαρ επισκοτησει το λυπεισθαι τηι αληθειαι. 17.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ
17.1 Ουχ υβριστικως επεστειλα μαλλον, οπερ εμεμψω της επιστολης, η πνευματικως
τε και φιλοσοφως, και ως εικος ην, ει μη και τουτο λυπει τον λογιωτατον Γρηγοριον.
17.2 Και γαρ ει τωι βαθμωι κρατεις, αλλα δωσεις τι και ημιν ελευθεριας και παρρησιας
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δικαιας. Και δια τουτο εσο ημιν χρηστοτερος. 17.3 Πλην ει κρινοις την επιστολην ως
οικετου και ουδ' αντιβλεπειν οφειλοντος, ουτω δη και πληγας ληψομεθα και ουδε
δακρυσομεν· η και τουτο εγκληθησομεθα; Ὃ παντας μαλλον η την σην ευλαβειαν
παθειν αξιον. Ἔστι γαρ ανδρος μεγαλοφρονος φιλων αποδεχεσθαι μαλλον
ελευθεριαν η εχθρων κολακειαν. 18.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 18.1 Ειχον μεν ουδ' αλλως προς
την σην ευλαβειαν μικροψυχως, μη τουτο μου καταγνωις· αλλα μικρον ελευθεριασας
τε και θαρρησας, οσον το λυπουν επιψυξαι και θεραπευσαι, αυτικα ηττηθην και
υπεκλιθην και τωι κανονι φερων εμαυτον υπεθηκα. 18.2 Τι δ' ουκ εμελλον σε τε
γινωσκων και νομους πνευματος; Νυν δε και ει λιαν μικροψυχως ειχον και αγεννως,
αλλ' ο γε καιρος ουκ εαι τουτο πασχειν και οι καταδραμοντες θηρες τηι εκκλησιαι, το
τε σον γενναιον και ανδρικον, ουτω καθαρως και γνησιως προπολεμουντος της
εκκλησιας. 18.3 Ἥξομεν ουν, ει δοκει, και ταις ευχαις υμιν συλλαμβανομενοι και
συναγωνιουμενοι και υπηρετησομενοι και ως αθλητην αριστον κελευσται παιδες
ταις υποφωνησεσιν υπαλει ψοντες. 19.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 19.1 Καιρος ευβουλιας και
καρτεριας και του μηδενα φανηναι ημων ανδρικωτερον μηδε τους πολλους ιδρωτας
και πονους εν ολιγωι καταλυθηναι. Γραφω δε δια τι ταυτα και ποθεν; 19.2 Ὁ
θεοφιλεστατος επισκοπος ημων Ευσε βιος (ουτω γαρ λοιπον περι αυτου δει και
φρονειν και γραφειν) λιαν προς ημας εχει συμβατικως τε και φιλικως, και, ωσπερ
σιδηρος πυρι, τωι χρονωι μαλασσεται. 19.3 Και οιμαι και γραμμα ηξειν προς σε
παρακλησεως τε και κλησεως, ως εμοι τε παρεδηλωσε και πολλοι πειθουσιν ημας
των τα εκεινου σαφως ειδοτων. 19.4 Ὃν προλαβωμεν, η παροντες, η επιστειλαντες,
μαλλον δε προεπιστειλαντες, ειτα παροντες, ινα μη αισχυνθωμεν υστερον
ηττηθεντες, εξον νικησαι τωι καλως ηττηθηναι και φιλοσοφως, ο παρα των πολλων
απαιτουμεθα. 19.5 Ἧκε ουν εμοι πεισθεις και δια τουτο και δια τον καιρον· επειδη
συστασις αιρετι κων κατατρεχει την εκκλησιαν, των μεν ηδη παροντων και
ταρασσοντων, των δε, ως λογος, παρεσομενων. 19.6 Και δεος παρασυρηναι τον
λογον της αληθειας, ει μη ταχιστα κινηθειη το πνευμα Βεσελεηλ, του σοφου των
τοιουτων αρχιτεκτονος λογων τε και δογματων. 19.7 Ει δε δοκει παρειναι και αυτον
εμε συνδιαξοντα και συνο δευσοντα, ουδε τουτο φευξουμεθα. 20.Τ ΚΑΙΣΑΡΙΩΙ 20.1
Ουδ' οι φοβοι τοις ευφρονουσιν αχρηστοι· ως δ' εγωγε φημι, και λιαν καλοι και
σωτηριοι. Ει γαρ και γινεσθαι αυτους απευχομεθα, γινομενοις γε παιδευομεθα. 20.2
Καμνουσα γαρ ψυχη εγγιζει Θεωι, φησι που θαυμασιω τατα λεγων ο Πετρος, και
παντι διαφυγοντι κινδυνον πλειων οικειωσις προς τον περισωσαντα. 20.3 Μη ουν,
οτι μετεσχηκαμεν του κακου, δυσχερανωμεν· αλλ' οτι διαπεφευγαμεν,
ευχαριστησωμεν. 20.4 Μηδ' αλλοι φανω μεν τωι Θεωι παρα τον καιρον των
κινδυνων, και αλλοι μετα τους κινδυνους· αλλα βουληθωμεν ειτ' ενδημουντες, ειτ'
εκδημουντες, ειτ' ιδιωτευοντες, ειτε τα κοινα πραττον τες (δει γαρ ουτω λεγειν και
μη λιπειν), τωι σωσαντι κατακολουθειν και γινεσθαι της εκεινου μοιρας, μικρα των
μικρων και χαμαι ερχομενων φροντισαντες. 20.5 Και δωμεν τι διηγημα τοις εις
υστερον, μεγα μεν εις δοξαν ημιν, μεγα δ' εις ωφελειαν ψυχης· το δ' αυτο και
παιδευμα τοις πολλοις χρησιμωτατον, οτι κρειττον ασφαλειας κινδυνος, και
συμφορα ευημεριας αιρετωτερα· ει γε προ μεν των φοβων ημεν του κοσμου, μετα δε
τους φοβους του Θεου γεγενημεθα. 20.6 Ἴσως σοι φορτικοι δοκουμεν πολλακις σοι
περι των αυτων επιστελλοντες, και ου παραινεσιν, αλλ' επιδειξιν νομιζεις τους
λογους. 20.7 ∆ιο τουτων μεν αλις· ημας δ' ισθι προθυμουμενους και ευχομενους
μαλιστα μεν γενεσθαι μεχρι σου, συνησθησομενους τηι σωτηριαι σου και περι τουτων
τελεωτερον διαλεξομενους· 20.8 ει δ' ουν, αλλ' ενταυθα σε δεξομενους ως ταχιστα,
συνεορτασαι τα χαριστηρια.
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21.Τ ΣΩΦΡΟΝΙΩΙ 21.1 Ὁ χρυσος αλλοτε μεν αλλως μεταποιειται και
σχηματιζεται, εις πολλους κοσμους τυπουμενος και προς πολλα υπο της τεχνης
αγομενος· μενει δ' οπερ εστι, χρυσος, και ουχ η υλη μεταβολην, αλλα το σχημα λαμ
βανει. 21.2 Ουτω και την σην καλοκαγαθιαν ηγουμενοι την αυτην μενειν τοις
φιλοις, καν αει προΐηις επι τα εμπροσθεν, ταυτην εθαρρησαμεν την πρεσβειαν προσα
γαγειν, ου μαλλον την αξιαν ευλαβηθεντες η τωι τροπωι πιστευσαντες. 21.3 Τωι
αιδεσιμωτατωι υιωι ημων Νικοβουλωι τα παντα εχοντι προς ημας επιτηδειως και δια
συγγενειαν και δια την οικειοτητα και, το τουτων μειζον, δια τον τροπον, γενου
δεξιος. 21.4 Ἐν τισι, και ποσον; Ἐν οις αυτος σου δεηθησεται, και οσον τηι σηι
μεγαλονοιαι πρεπειν υπολαμβανεις. 21.5 Ἀντιδωσομεν δε και ημεις ων εχομεν το
καλλιστον. Ἔχομεν δε τους λογους και το κηρυκες ειναι της σης αρετης, ει και μη
της αξιας εγγυς, αλλα γε κατα την ημετεραν δυναμιν. 22.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 22.1 Ἔδει,
καθαπερ τον χρυσον και τους λιθους τηι οψει γνωριζομεν, ουτω και τους καλους και
μη των ανδρων αυτοθεν διαγινωσκεσθαι, και μη μακροτερας δεισθαι δοκιμασιας.
22.2 Ου γαρ αν πολλων εδεησεν ημιν λογων υπερ του τιμιωτατου υιου Ἀμφιλοχιου
πρεσβευουσι προς την σην μεγαλονοιαν. 22.3 Θαττον αν ηλπισα εν τι των απιστων
και παραδοξων, η τουτον αγεννες τι πραξειν επι χρημασιν, η διανοησεσθαι·
τοσουτον αυτωι το παρα παντων συγκεχωρηκος επι καλοκαγαθιαι και το πρεσ
βυτεραν της ηλικιας εχειν φρονησιν. 22.4 Ἀλλα τι χρη παθειν; Ουδεν διαφευγει τον
φθονον, οποτε και τουτου τις μωμος ηψατο, ανδρος δι' απλοτητα μαλλον η τροπου
κακιαν περιπεσοντος εγκλημασιν. 22.5 Ἀλλα σοι μη ανεκτον φανητω περιιδειν
αυτον ταις συκοφαντιαις παρασυρομενον. Μη, δεομαι σου της ιερας και μεγαλης
ψυχης, –αλλα και την πατριδα τιμησον, και τηι αρετηι βοηθησον, και ημας αιδεσθητι
τους παρα σου και δια σου δοξασθεντας, και αντι παντων γενου τωι ανδρι, τωι
δυνασθαι το θελειν προσθεις, επειδη παντα της σης αρετης οιδα ηττωμενα. 23.Τ
ΚΑΙΣΑΡΙΩΙ 23.1 Ει μεγαλα εστιν α αιτουμεν, μηδεν θαυμασηις, επει και παρα μεγαλου,
και συμμετρεισθαι δει τωι αιτου μενωι την αιτησιν. 23.2 Ὁμοιως γαρ ατοπον παρα
μικρου μεγαλα ζητειν, και παρα μεγαλου μικρα· το μεν γαρ ακαιρον, το δε
μικρολογον. 23.3 Αυτος σοι προσαγω δια της εμαυτου χειρος τον τιμιωτατον υιον
ημων Ἀμφιλοχιον, ανδρα τοσουτον επι καλοκαγαθιαι γνωριμον και παρα το εικος
της ηλικιας, ωστ' αυτος αν ηγαπησα ο γερων και ιερευς και υμετερος φιλος ουτως
υπολαμβανεσθαι. 23.4 Ει δε φιλιας ανδρος ηττηθεις την διαβολην ουχ υπει δετο, τι
θαυμαστον; Τωι γαρ μη πονηρος ειναι ουδ' υπειδετο την πονηριαν, λογου μαλλον
διορθωσιν η τροπου προσηκειν αυτωι νομισας. 23.5 Ουτω συμπονειν εδεξατο. Τι
τουτο δεινον τοις ευγνωμοσι; Μη τοινυν ανασχηι πλεον εχειν αρετης κακιαν, μηδε
την ημετεραν πολιαν ατιμασηις· αλλα και την μαρτυριαν αιδεσθητι και το
φιλανθρωπον υποθες ταις παρ' ημων ευλογιαις, ων ισως τις παρα Θεωι λογος, ωι
παρεστηκαμεν. 24.Τ ΘΕΜΙΣΤΙΩΙ 24.1 Λογοι το κινδυνευομενον· και σος ο καιρος,
ειπερ βασιλευς συ των λογων. Και προς γε, σοι φιλος πατροθεν ο εμος Ἀμφιλοχιος·
προσθησω δ' οτι και τοιουτος, οιος μητε γενος πατερων αισχυνειν, μητε την
ημετεραν φιλιαν, ει μη φαυλος εγω των τοιουτων κριτης. 24.2 Και το μεγιστον,
ανδρι μαλιστα κατα σε φιλοσοφωι, οτι μηδεν αδικων εχει πραγματα. Ὃ τωι μεν εστι
κουφοτατον, ημιν δ' αυ βαρυτατον, ει περιορωντες φαινοιμεθα. 24.3 Ἐγω μεν ουν ο
μονον δυναμαι, τουτο ποιω· δυναμαι δε πρεσ βευειν προς τους ευ ποιειν
δυναμενους· ου γαρ αλλο γ' ουδεν εμοι δυνατον ουτως εχοντι ωσπερ νυν εχω. 24.4
Συ δε τον του σου Πλατωνος βεβαιωσον λογον, μη προτερον παυσασθαι κακων τας
πολεις ειποντος, πριν αν συνελθηι φιλοσοφιαι το δυνασθαι. 24.5 Ἱκανος γαρ ει
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμφοτερα. ∆ος χειρα τωι δεομενωι και παραινεσας τα εικοτα και βοηθησας. 24.6 Ὡς
ουκ εστιν ο τι φιλοσοφησαις αμεινον η νυν τωι δικαιωι συναγωνισαμενος, προς τωι
και ημας ευ ποιειν τους σους επαινετας, ει δε διδως ειπειν, και φιλους. 25.Τ
ΑΜΦΙΛΟΧΙΩΙ 25.1 Ἄρτους μεν ουκ ηιτησαμεν παρα σου, οτι μηδ' υδωρ παρα των
Ὀστρακινην οικουντων. Λαχανα δ' ει αιτουμεν παρ' ανδρος Ὀζιζαλεως, ων αφθονια
μεν παρ' υμιν, παρα δ' ημιν πολλη σπανις, θαυμαστον ουδεν ουδ' εξω της συνηθειας.
25.2 Καταξιωσον ουν λαχανα ημιν αποστειλαι πλειστα και καλλιστα, η οσα γε
δυνατον (επει και τα μικρα μεγαλα τοις πενησιν), επειδη μαλιστα και τον μεγαν
Βασιλειον δεξιουμεθα· ου μη βουληθηις, ωσπερ επειραθης κεκορεσμενου
φιλοσοφουντος, ουτω πειραθηναι πεινωντος και δυσχεραινοντος. 26.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ
26.1 Ὡς μικρολογως ημιν ηκει τα λαχανα παρ' υμων· και τι γαρ αλλο η
χρυσολαχανα; Καιτοι γ' ο πας πλουτος υμιν κηποι και ποταμοι και αλση και
παραδεισοι, και λαχανηφορος υμιν η χωρα, ως χρυσοφορος αλλοις, και λειμωνια
φυλλα νεμεσθε. 26.2 Ὁ δε σιτος υμιν, η μυθικη μακαρια· και ο αρτος, ο δη λεγεται,
20αρτος αγγελων20, ουτως ασπαστος τε και απιστος. 26.3 Ἢ τοινυν μεταδιδοτε
τουτων ημιν αφθονωτερον, η αλλο μεν ουδεν απειλησομεν· τον δε σιτον εφεξομεν,
και εισομεθα ει οντως δροσωι μονηι τρεφονται τεττιγες. 27.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 27.1 Παιζεις.
Ἐγω δ' οιδα τον κινδυνον Ὀζιζαλεως πεινωντος, οταν μαλιστα γεωργησητε. 27.2 Ὧν
εν τουτο μονον επαινετον, οτι καν λιμωι φθαρωσιν, αλλ' ευωδουσι και λαμπρας
τυγχανουσι της ταφης. Πως; πολλοις βαλλονται και ποικιλοις τοις ανθεσιν. 28.Τ ΤΩΙ
ΑΥΤΩΙ 28.1 Τας ορειους μεν, ομορους δε τηι Παμφυλιαι πολεις επισκεψαμενοι,
Γλαυκον εκει θαλαττιον εν τοις ορεσιν ηλιευσαμεν, ου λινου δικτυοις του βυθου τον
ιχθυν εξελκυσαντες, αλλ' αγαπηι φιλων το θηραμα σαγηνευ σαντες. 28.2 Ἅπαξ δε τον
Γλαυκον πεζευειν μαθοντα, γραμματηφορον προσαπεσταλκαμεν προς την υμετεραν
αγαθοτητα, ον φιλοφρονως ξενισατω και τωι παρα ταις Γραφαις ευδοκιμουντι
ξενισμωι μετα λαχανων καταξιωσατω. 29.Τ ΣΩΦΡΟΝΙΩΙ 29.1 Ὁραις οια τα ημετερα
και οπως κυκλος τις των ανθρωπινων περιτρεχει πραγματων· νυν μεν των, νυν δε
των ανθουντων και απανθουντων, και ουτε του ευ πραττειν εστωτος ημιν, ουτε του
δυστυχειν, ο δη λεγουσιν, αλλα ταχιστα μετακινουμενου και μεταπιπτοντος, ως
αυραις ειναι μαλλον πιστευειν και γραμμασι καθ' υδατος η ανθρωπων ευετηριαι. 29.2
Τινος ενεκεν; εμοι δοκειν, ινα το εν τουτοις αστατον και ανωμαλον θεωρουντες,
μαλλον τι προστρεχωμεν τωι Θεωι και τωι μελλοντι, και τινα ποιωμεθα και ημων
αυτων επιμελειαν, βραχεα των σκιων και των ονειρατων φροντιζοντες. 29.3 Ἀλλα
ποθεν ημιν ο λογος; Ου γαρ εικηι ταυτα φιλοσοφω, ουδε διακενης καλλωπιζομαι.
29.4 Ἦν ποτε των ουκ αφανων και ο σος Καισαριος, ει δε μη ως αδελφος απατωμαι,
και των λιαν επιφανων, γνωριμος μεν επι παιδευσει, καλοκαγαθιαι δ' υπερ τους
πολλους, λαμπρος δε φιλων περιουσιαι, ων πρωτον εν πρωτοις σε τε και την σην
ευγενειαν υπαρχειν αυτωι αυτος τ' εφρονει και ημας επειθε. 29.5 Τα μεν δη παλαια
ταυτα, και τα πλειω παρα σεαυτου προσθησεις τιμων αυτον επιταφια, και ο φυσει
παντες εχομεν ανθρωποι μαλλον τι τωι απελθοντι χαριζομενος. 29.6 Τα δε νυν, –και
οπως μοι μη παραδραμηις αδακρυτι τον λογον η δακρυσαις γ' εις καλον και
χρησιμον, –ο μεν κειται νεκρος, αφιλος, ερημος, ελεουμενος, σμυρνης ολιγης
ηξιωμενος (ει γε και τουτο), και μικρων ενδυματων των τελευταιων (πολυ γ' οτι
τουτων). 29.7 Ἐπιπεπτωκασι δ' οι εχθροι, ως γε πυνθανομαι, και αλλος αλλοθεν τα
εκεινου κατα πολλην εξουσιαν οι μεν διαρπαζουσιν, οι δε μελλουσιν. Ὢ της
αναλγησιας, ω της ωμοτητος· και ο κωλυσων ουδεις, αλλ' ο γε φιλανθρωποτατος
τουτο χαριζεται μονον, ανακαλειται τους νομους· και ει δει συντομως ειπειν, δραμα
γεγοναμεν, οι ποτε νομισθεντες ευδαιμονες. 29.8 Ταυτα μη ανεκτα φανητω σοι·
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα και συναλγησον και συναγανακτησον και δος χαριν νεκρωι Καισαριωι. Ναι προς
της φιλιας αυτης, ναι προς των σων φιλτατων και των ελπιδων, ας ποιησον σεαυτωι
δεξιας πιστος τωι απελθοντι φανεις και γνησιος· ινα και τοις ζωσι τουτο χαρισηι και
ποιησηις αυτους ευελπιδας. 29.9 Οιει περι χρηματων ημας αλγειν; Το της αισχυνης
ημιν αφορητο τερον, ει δοξειε μονος των παντων Καισαριος μη εσχηκεναι φιλους, ο
δη και πολλους εχειν οιομενος. 29.10 Ἡ μεν ουν πρεσβεια τοιαυτη και παρα
τοιουτων, επειδη σοι και το καθ' ημας ισως ου παρεργον. α δε βοηθησεις και δι' ων
και οπως, τα τε πραγματα υποθησεται και η ση διασκεψεται συνεσις. 30.Τ ΦΙΛΑΓΡΙΩΙ
30.1 Καισαριον ουκ εχω. Ἐρω γαρ, και ει μη φιλοσοφον το παθος· στεργω τα
Καισαριου, και ο τι ποτ' αν ιδω Καισαριου γνωρισμα περιπτυσσομαι και ασπαζομαι,
και οιονει αυτον οραν δοκω και συνειναι και διαλεγεσθαι. 30.2 Οιον επαθον και νυν
επι τοις σοις γραμμασιν. Ὁμου τε γαρ ανεγνων το προγραμμα της επιστολης, το
γλυκυ μοι πραγμα και ονομα, τον Φιλαγριον, και παντα μ' αθροως υπεισηλθε τα
ποτε τερπνα, αι πολεις, αι διατριβαι, η τραπεζα, η πενια, τα της 20ερατεινης
ομηλικιης20, ο φησιν Ὅμηρος, η παιγνια, η σπουδασματα, οι των λογων ιδρωτες, οι
κοινοι παιδευται, το των ελπιδων υψος, παντα οσα αν ειποι τις των τηνικαυτα
καλων, οις εγω χαιρω διαφεροντως και μεμνημενος. 30.3 Ἵν' ουν ετι μαλλον
ομιλωμεν τουτοις και δια σου, κινει την γραφιδα και χαριζου το επιστελλειν.
Παντως ουδε τουθ' ημιν μικρον, ει και το μεγιστον ηρπασεν ημων ο φθονος, την
συνουσιαν, λυπηρως διαθεις τα ημετερα.
31.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 31.1 α μεν εστι σοι λυπηρα, παντως και ημιν. Κοινα γαρ
παντα ποιουμεθα τα των φιλων, ευ τε και ως ετερως εχοντα, οσπερ δη και φιλιας
ορος εστι. 31.2 Καιτοι και περι τουτων ει τι δει φιλοσοφησαι και τα εικοτα δια
λεχθηναι σοι (ωσπερ ουν δει και ο της φιλιας υποτιθεται νομος), ου βουλομαι σε,
ουδε γε καλως εχειν υπολαμβανω, Φιλαγριον οντα και τα θεια διαφεροντως
πεπαιδευμενον, ταυτον πασχειν τοις πολλοις, ουδε συγκαταπιπτειν τωι σωματι, ουδ'
ως ανηκεστον την κακοπαθειαν οδυρεσθαι, 31.3 αλλ' εμφιλοσοφειν τωι παθει, και
την διανοιαν νυν δη και μαλιστα εκκαθαιρεσθαι, και κρειττω φαινεσθαι των
δεσμων, και ηγεισθαι την νοσον παιδαγωγιαν προς το συμφερον, τουτο δ' εστι,
περιφρονουντα το σωμα και τα σωματικα και παν το ρεον και ταραχωδες και απολ
λυμενον, ολον της ανω γενεσθαι μοιρας, 31.4 και ζην αντι του παροντος τωι
μελλοντι, 20θανατου μελετην20 –τουτο ο φησι Πλατων–τον τηιδε βιον ποιουμενον
και λυοντα την ψυχην του ειτε 20σωματος20, ειτε 20σηματος20, κατ' εκεινον ειπειν,
οση δυναμις. 31.5 Ἂν ταυτα φιλο σοφηις, ω αριστε, και ουτως εχηις, αυτος τ' ονησηι τα
μεγιστα και ημας επι σοι ραιους ποιησεις και πολλους διδαξεις εμφιλοσοφειν τοις
παθεσι. 31.6 Και προς γε, ου μικρον κερδανεις–ει τι σοι και τουτου μελει–το παρα
παντων θαυμαζεσθαι. 31.7 Των δε πυκτιων ων ᾔτησας, το μεν ευρον και επεμψα σοι
προθυμως, το ∆ημοσθενικον λεγω· το δ' εζημιωθην· ουκ εχω οιου συ χρηιζεις, την
Ἰλιαδα. 31.8 Μη γαρ μοι διαπιστησηις, οτι μονον τουτων απολαυειν νομιζω και μονα
κεκτησθαι καλως, ων αν αυτος μετασχοις και οις αν ως σεαυτου χρησαιο. 32.Τ ΤΩΙ
ΑΥΤΩΙ 32.1 Ευ γ' οτι φιλοσοφεις εν τοις παθεσι και γινηι πολλοις υποδειγμα της εν
τοις αλγεινοις καρτεριας· και ωσπερ επι παντι βελτιστωι κατεχρω τωι σωματι, ηνικα
υγιεινως ειχες, ουτω και νυν τουτωι χρηι καλως, επειδη γ' ασθενως εχεις και αργεις
ουκ αργως, ιν' ουτως ειπω. 32.2 Φιλοσο φεις γαρ, και ο φασι ∆ιογενην ειρηκεναι
ποτε πυρεττοντα και διακαρτερουντα, τουτο και αυτος παρεχεις οραν, ψυχης παλην
και σωματος. 32.3 Τουτο επρεπε τωι εμωι Φιλαγριωι, μη μαλακιζεσθαι μηδε
καμπτεσθαι προς τα παθη, αλλα περιφρονειν τον πηλον και το μεν σωμα εαν
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασχειν τα εαυτου, παντως η νυν η υστερον λυθησομε νον νομωι φυσεως (οιχησεται
γαρ η νοσωι καμνον η χρονωι)· αυτην δ' υψου την ψυχην εχειν και μετα Θεου
τεταχθαι τοις λογισμοις κακεινο ειδεναι, οτι των ατοπων εστιν ημας εξω μεν
κινδυνων φιλοσοφειν, εν δε ταις χρειαις αφιλοσοφους φαινεσθαι και διαψευδεσθαι
την υποσχεσιν. 32.4 Παντ' επηλθες δηλαδη τηι διανοιαι, οσ' ημετερα, οσ' αλλοτρια, ως
ανηρ πεπαιδευμενος εν αμφοτεροις και παιδευτης αλλων, και εκ παντων σεαυτωι
συνελεξω το της ανθρωπιας φαρμακον. 32.5 Ἵνα δε σοι καγω συμφιλοσοφησω
μικρον, ει τουτο κελευεις, ουκ επαινω του Ἀριστοτελους το μικρολογον, ος την
ευδαιμονιαν ημιν οριζομενος, μεχρι μεν τινος προηλθεν ορθως, ψυχης ενεργειαν
κατ' αρετην ειναι ταυτην αποφηναμενος και προσθεις εν βιωι τελειωι–και τουτο μαλα
σοφως–δια το τρεπτον ημων και ευμεταπτωτον της φυσεως· 32.6 εκεινο δ' ουκ ετι
μεγαλοπρεπως, αλλα και λιαν ταπεινως, οτι και την εξωθεν ευετηριαν προστιθησιν,
ως, ει τυχοι πενης τις ων, η νοσωδης, η δυσγενης, η φυγοπατρις, παρα τουτο αυτωι
της ευδαιμονιας κωλυο μενης. 32.7 Ἐπαινω δε των απο της Στοας το νεανικον τε και
μεγαλονουν, οι μηδεν κωλυειν φασι προς ευδαιμονιαν τα εξωθεν, αλλ' ειναι τον
σπουδαιον μακαριον, καν ο Φαλαριδος ταυρος εχηι καιομενον. 32.8 Και δια τουτο
θαυμαζω μεν τους παρ' ημιν υπερ του καλου κινδυνευσαντας η συμφοραν
διενεγκοντας νεανικως· θαυμαζω δε και των εξωθεν τους τουτοις παραπλησιους,
οιον τον Ἀναξαρχον εκεινον, τον Ἐπικτητον, τον Σωκρατην, ινα μη λεγω πολλους.
32.9 Ὧν ο μεν εν ολμωι κοπτομενων αυτου των χειρων, ουτω του τυραννου
κελευοντος, πτισσειν τον Ἀναξαρχου θυλακον διεκελευετο τοις βασανισταις. Τι
τουτο λεγων; το μοχθηρον ημων σαρκιον, ως Ἀναξαρχου γ' ου πτισ σομενου, της
φιλοσοφου ψυχης· οπερ ημιν ο εκτος και ο εντος ανθρωπος ονομαζεται. 32.10 Ὁ δε
το σκελος κατατεινομενος και στρεβλουμενος εφιλοσοφει ωσπερ εν αλλοτριωι τωι
σωματι, και θαττον κατεαγηναι το σκελος η επαισθανεσθαι της βιας εδοξε. 32.11
Σωκρατης δε τον θανατον υπ' Ἀθηναιων κατακριθεις και οικων, ως οισθα, το
δεσμωτηριον, τεως μεν ως υπερ αλλου δεσμωτηριου του σωματος διελεγετο τοις
μαθηταις και φυγειν εξον απηξιωσεν· επειδη δε προσηνεχθη το κωνειον, δεχεται
μαλ' ηδεως, ωσπερ ουκ επι θανατωι δεχομενος, αλλα φιλοτησιας προπινομενος.
32.12 Προσεθηκα δ' αν τουτοις και Ἰωβ τον ημετερον, ει μη σ' ᾔδειν πορρω των
εκεινου παθων και οντα συν Θεωι και εσομενος. 32.13 Ταυτα μοι δοκεις κατεπαιδειν
σεαυτου, ω θεια και ιερα κεφαλη, και ουτω σεαυτον ιατρευων, αυτος τ' αν ραιων
γενεσθαι και ημας ευφρανειν τους σους επαινετας και εραστας, 32.14 ουδεν υπο της
νοσου καμπτομενος, ουδ', ο φησιν ο θειος ∆αυΐδ, υπο της ειρηνης των αμαρτωλων
και της κατα τον βιον ευροιας αυτων εγκοπτομενος, αλλα και καθαιρομενος, ει θεμις
επι σου τουτο ειπειν, και υλην αρετης ποιουμενος την ασθενειαν. 33.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ
33.1 Λαμβανονται σου τινες (αισθανομαι γαρ), ως φιλοκαλουντος το μονον σου
κτημα και φιλεργουντος εν τοιαυτηι καταστασει του σωματος. Και θαυμαστον ουδεν·
επειδη και ραιον εν τοις αλλοτριοις η τοις οικειοις φιλοσοφειν. 33.2 Ἐγω δ' ει μεν
εωρων σε περα του μετρου τουτο ποιουντα, η πλεονεκτικως η βιαιως τηι φιλοσοφιαι
προσκειμενον, καν εμεμψαμην (ειρησεται γαρ ταληθες), μηδεν την φιλιαν η την
παιδευσιν αιδεσθεις. 33.3 Ει δε φιλεργεις μεν, ουκ εξω δε του μετρου, χρηι δ' εις δεον
οις φιλεργεις, προσεστι δε και το παθος ενασχολουν τε ταις φροντισι και πειθον ως
υπερ το σωμα σοι τα του σωματος, ουκ εχω πως μη τοις μεμφομενοις μεμψωμαι, σε
της αιτιας ελευθερων. 33.4 Και προς γε τουτ' εμαυτον πειθω, οτι μητε λογισασθαι
περι πραγματων σου τις αμεινων, ωι γε και προς τα εαυτων απαντες χρωνται
διδασκαλωι και παραινετηι ομοιως ιδιαι και δημοσιαι, μητε ψυχης φροντισαι
φιλοσοφωτερος. 33.5 Ει δε και τωι σωματι την υγειαν φυλασσειν η επαναγειν μονης
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιατρικης, τις ουτω τολμηρος και απαιδευτος ωστε σοι περι τουτων νομοθετειν; 33.6
Τους μεν ουν πολλους εα χαιρειν και ειναι κολοιους πτησιν αετων δοκιμαζοντας·
αυτος δε σεαυτωι χρω συμβουλωι και τωι Θεωι περι τε του παθους και των οσα περι το
παθος, και ουχ αμαρτησεις του δεοντος. 34.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 34.1 Μεμνημαι της σης
συνουσιας, ην αλληλοις συνεγενομεθα πρωην εν Ματαζηι τηι εμηι (εμα γαρ καλω και
υπολαμβανω τα σα), και της φιλοσοφιας ην τηνικαυτα εφιλοσοφησας, ης φριττω και
νυν μεμνημενος ετι. 34.2 Ἐγω μεν εξηγουμην σοι τον οβʹ ψαλμον (συ γαρ εκελευες
και αντιλεγειν ουκ ην), εν ωι ∆αυιδ ιλιγγιαι και ασχαλλει προς τους κακους
ευθηνουντας· ειτα πεμπων τους λογισμους εις τα εκεισε δικαιωτηρια και την
αποκειμενην τοις βιοις αντιδοσιν, ουτω της ταραχης ισταται και το λυπουν
θεραπευεται. 34.3 Και, ως οιον τ' ην, ειλκον την εξηγησιν προς το παθος, εκ των
ημετερων, εκ των εξωθεν ταυτα φιλοσοφων, ως ανδρι πεπαιδευμενωι και τοσουτωι
διαλεγομενος, και αμα του Πνευματος ουτω φεροντος και του αλγειν παραθηγοντος,
ουδεν γαρ του πασχειν ευρετικωτερον. 34.4 Ἔτρεχε πως ο λογος. Συ δε μεταξυ του
λογου διαναστας, ωσπερ εξ υσπληγος, και τας χειρας εις τον ουρανον ανατεινας,
προς τε ανατολας οιον βλεπων (ου γαρ το βλεπειν ειχες)· «Ευχαριστω σοι, Πατερ,
εβοας, ω ποιητα των σων ανθρωπων και παιδευτα, οτι και ακοντας ημας ευ ποιεις
και τωι εκτος καθαιρεις τον εντος ανθρωπον και δια των εναντιων διεξαγεις ημας
προς το μακαριον τελος, οις αυτος επιστασαι λογοις.» 34.5 Και τι αν λεγοιμι παντα,
οις προεφιλοσοφεις ημων και συνεφιλοσοφεις, ωσπερ τηι νοσωι χαιρων; και ειχες
μαθητην τον διδασκαλον. 34.6 Ἀλλα προς τι τουτων εμνησθην; εκεινο δια σου πασι
βοων και κηρυσσων, οτι θρηνητεοι μαλλον ημιν οι κακοι της ενδον νοσου ηπερ
εκεινοις ημεις της εκτος, αν ουτως εχωμεν, και οτι κρειττων ευημεριας αχαλινωτου
νοσος φιλοσοφος. 35.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 35.1 Προτερον μεν αυτος εγραφον σοι τους
παρακλητικους εις το παθος· προενεπεπτωκεις γαρ. Νυν δε μοι δοκεις αυτος αν ημας
παρακαλεσαι, μικρου τα ισα κακοπαθουν τας. 35.2 Ἔδει γαρ ημας φιλους οντας μηδε
ταυτα χωριζεσθαι· μαλλον δ' ηδη παρακεκληκας, οις καρτερεις το καρτερειν
εισηγουμενος. 36.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 36.1 Ἀλγω τηι νοσωι και χαιρω· ουχ οτι αλγω, αλλ' οτι
του καρτερειν τοις αλλοις ειμι διδασκαλος. 36.2 Ἐπειδη γαρ το μη πασχειν ουκ εχω,
τουτο γε τωι πασχειν παρα κερδαινω, το φερειν και το ευχαριστειν ωσπερ εν τοις
ευθυμοις, ουτω δη καν τοις αλγεινοις, επειδη πειθομαι μηδεν αλογον ειναι παρα τωι
λογωι των ημετερων, καν ημιν ουτω φαινηται. 37.Τ ΣΩΦΡΟΝΙΩΙ 37.1 Μητερα τιμαν,
των οσιων. Μητηρ δε αλλη μεν αλλου· κοινη δε παντων, πατρις. Ταυτην ετιμησας
μεν πασηι σου τηι του βιου λαμπροτητι· τιμησεις δε και νυν αιδεσθεις ημας υπερ ων
πρεσβευομεν. 37.2 Ἡ πρεσβεια δε τις; Τον λογιωτατον των καθ' εαυτον, Ευδοξιον
τον ρητορα παντως γινωσκεις. Τουτου παις, ιν' ειπω συντο μως, αλλος Ευδοξιος και
βιωι και λογωι νυν σοι προσεισι δι' ημων. 37.3 Ἵν' ουν ονομαστοτερον σεαυτον
καταστησηις, γενου τωι ανδρι δεξιος εν οις αν δεηται της σης προστα σιας. 37.4
Αισχρον γαρ, κοινον οντα σε της πατριδος προστατην και πολλους ευ πεποιηκοτα,
προσθησω δ' οτι και ποιησοντα, μη προ παντων τιμησαι τον αριστον εν λογοις, ους,
ει μη τι αλλο, κατα τουτο αιδεισθαι δικαιον, οτι των σων καλων εισιν επαινεται.
38.Τ ΘΕΜΙΣΤΙΩΙ 38.1 Σπαρτιατας η λογχη γνωριζει, ωμος τους Πελοπιδας, λογοι τον
μεγαν Θεμιστιον. Καν γαρ εν πασι παντων κρατηις, τουτο των σων οιδα το
επισημοτατον. 38.2 Τουτο και απ' αρχης ημας συνηψεν αλληλοις, –ει δη τι το καθ'
ημας εν λογοις, –και θαρρειν νυν ανεπεισεν. 38.3 Ει δε μαθοις τον ανδρα υπερ ου
πρεσβευομεν, ταχα και αποδεξηι του θαρσους ημας· Ευδοξιου του πανυ παιδα σοι
τουτον προσαγω, τον αξιολογωτατον υιον ημων Ευδοξιον βιωι μεν και λογωι οιον
αυτος ευρησεις 20τον λιθον ποτι ταν σπαρταν αγων20, ως η παροιμια (τις δε σου
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σταθμη δικαιοτερα;)· ημιν δ' εις τα μαλιστα φιλον, ουχ ηττον δια την αρετην η την
πατρικην φιλιαν. 38.4 Ὡς ουν ημας ευ ποιησων ο τι αν τον ανδρα ευεργετησηις και
λογους τιμησων τους σους, αγαγειν αυτον εις τα εμπροσθεν θελησον. ∆ειται δ' απο
λογων γνωρισθηναι και βιον εαυτωι πορισασθαι τον εκ λογων. Ὅντινα δε τουτον και
πως, αυτος παραστησει, δοκιμασει δ' η ση λογιοτης και συνεσις. 39.Τ ΣΩΦΡΟΝΙΩΙ
39.1 Παντα τοις φιλοις βουλομαι δεξια. Φιλους δ' οταν ειπω, τους καλους λεγω και
αγαθους και κατ' αρετην ημιν συναπτομενους, επειδη τι και αυτοι ταυτης μετα
ποιουμεθα. 39.2 Ταυτα τοι και νυν ζητησας τι μεγιστον αν χαρισαιμην τωι
αιδεσιμωτατωι αδελφωι ημων Ἀμαζονιωι (και γαρ ησθην τωι ανδρι διαφεροντως εκ
της εναγχος μοι γεγενημενης προς αυτον συνουσιας), εν αντι παντων αυτωι
χαρισασθαι δειν ωιηθην, την σην φιλιαν και προσ τασιαν. 39.3 Ὁ μεν γαρ πολλην εν
βραχει την παιδευσιν επεδειξατο, την τε σπουδασθεισαν ημιν ποτε, οτε μικρον
διεβλεπομεν, και την νυν αντ' εκεινης σπουδαζομενην, οτε προς το της αρετης υψος
εβλεψαμεν. 39.4 Ἡμεις δ' ει μεν τι και κατ' αρετην εφανημεν οντες αυτωι, αυτος αν
ειδειη· το δ' ουν καλλιστον ων εχομεν αντεπιδεικνυ μεθα, τωι φιλωι τους φιλους· ων
σε πρωτον και γνησιον ειναι τιθεμενοι, τοιουτον αυτωι φανηναι βουλομεθα, οιον η
τε κοινη πατρις απαιτει και ο ημετερος βουλεται ποθος και λογος, αντι παντων αυτωι
την σην κηδεμονιαν υποσ χομενων. 40.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 40.1 Μη θαυμασηις, εαν τι
παραδοξον λεγειν δοξω και μη προτερον τισιν ειρημενον. Ἐμοι δοκεις συ δοξαν μεν
εχειν ανδρος βεβηκοτος και ασφαλους και στερρου την διανοιαν, πολλα δε
βουλευεσθαι και πραττειν απλουστερον η ασφαλεστερον. 40.2 Το γαρ κακιας
ελευθερον, και υφορασθαι κακιαν αργοτερον· οιον τι και το νυν παρον. Ἐκαλεσας
ημας επι την μητροπολιν, περι επισκοπου βουλης προκειμενης· και το πλασμα, ως
ευπρεπες τε και πιθανον· αρρωστειν εδοξας και αναπνειν τα τελευταια και ποθειν
ιδειν τε ημας και τα εξοδια φθεγξασθαι, –ουκ οιδα ινα τι γενηται και τι παροντες τωι
πραγματι συντε λεσωμεν. 40.3 Ἐγω δε ωρμησα μεν, τωι πραγματι περιαλ γησας· τι
γαρ εμοι της σης ζωης υψηλοτερον η και της εκδημιας ανιαροτερον; και δακρυων
αφηκα πηγας και ανυμωξα και ηισθομην εμαυτου νυν πρωτον αφιλοσοφως
διακειμενου· και τι γαρ ου των επιταφιων επληρωσα; 40.4 Ἐπει δ' ηισθομην
επισκοπους συντρεχειν επι την πολιν, ανεκοπην μεν της ορμης, εθαυμασα δε πρωτον
μεν ει μη συνειδες το ευσχημον μηδε τας των πολλων εφυλαξω γλωσσας, αι ταχιστα
τοις ακεραιοτεροις επηρεα ζουσι· δευτερον δε, ει μη ταυτα σοι τε και ημιν πρεπειν
υπολαμβανεις, οις και λογος και βιος και τα παντα κοινα, ουτως εκ Θεου τα πρωτα
συναρμοσθεισι· τριτον (εστω γαρ και τουτο ειπειν), ει των ευλαβεστερων ενομισας
ειναι τας τοιαυτας προβολας, αλλα μη των δυνατωτερων και τοις πληθεσιν
οικειοτερων. 40.5 Ἐγω μεν ουν δια ταυτα πρυμναν εκρουσαμην και αναδυομαι. Σοι
δε ει δοκει και αυτωι, τουτο δεδοχθω φυγειν τους εν μεσωι θορυβους και τας πονηρας
υπονοιας. Την δε σην ευλα βειαν τηνικαυτα οψομαι ηνικ' αν τα τε πραγματα
καταστηι και καιρος ηι, και ονειδισω γε πλειονα και βαρυτερα.
41.Τ ΤΗΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΙ ΚΑΙΣΑΡΕΩΝ 41.1 Ειμι μεν ποιμην ολιγος και μικρου
ποιμνιου προεσ τηκως και πολλοστος εν υπηρεταις του Πνευματος. Ἡ χαρις δ' ου
στενη ουδε τοποις περιγραπτος. 41.2 ∆ια τουτο δεδοσθω και τοις μικροις παρρησια,
αλλως τε και περι κοινων και τηλικουτων οντος του λογου, και μετα τοσαυτης
βουλευομενοις της πολιας, η τυχον εχει τι και των πολλων συνετωτερον. 41.3 Ου
περι μικρων ουδε των τυχοντων βουλευεσθε, αλλ' ων η ευ η κακως εχοντων αναγκη
και το κοινον η ουτως η εκεινως εχειν. Περι γαρ Ἐκκλησιας υμιν ο λογος, υπερ ης
Χριστος επαθεν, και του ταυτην Θεωι παραστησοντος και προσα ξοντος. 41.4
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20Λυχνος20 μεν 20του σωματος εστιν ο οφθαλμος20, ως ηκουσαμεν, ου μονον ουτος
ο σωματικως ορων και ορωμενος, αλλα και ο πνευματικως θεωρων και
θεωρουμενος· λυχνος δε της Ἐκκλησιας επισκοπος, ο δηλον υμιν καν αυτοι μη
γραφωμεν. 41.5 Ἀναγκη τοινυν, ωσπερ εκεινου καθαρως μεν εχοντος ορθως αγεσθαι
και το σωμα, μη καθαρου δε τυγχανοντος, ουκ ορθως· ουτω και τωι προστατηι την
Ἐκκλησιαν, οποτερως αν εχηι, παντως η συνδιακινδυνευειν η συνδιασωζεσθαι. 41.6
Πασης μεν ουν Ἐκκλησιας φροντιστεον, ως Χριστου σωματος, μαλιστα δε της
υμετερας, η μητηρ σχεδον πασων των Ἐκκλησιων ην τ' απ' αρχης και νυν εστι και
νομιζεται, και προς ην το κοινον βλεπει, ως κεντρωι κυκλος περιγραφομενος, ου
μονον δια την ορθοδοξιαν ανωθεν πασι κεκηρυγμενην, αλλα και την εκ Θεου
δεδομενην αυτηι προδηλως χαριν της ομονοιας. 41.7 Ἐπειδη τοινυν κεκληκατε μεν
και ημας εις την περι τουτου διασκεψιν, ποιουντες ορθως και κανονικως,
κρατουμεθα δε γηραι και αρρωστιαι, ει μεν και αυτοι παρειημεν, του Πνευματος
επιρρωσαντος (ουδεν γαρ απιστον τοις πιστοις), τουτο τωι παντι βελτιον και ημιν
ηδιον, ινα και υμιν τι συνεισε νεγκωμεν και αυτοι της ευλογιας μετασχωμεν· ει δε τα
της ασθενειας νικυη, οσα γ' απουσι δυνατον συνεισφερομεν· 41.8 Πειθομαι μεν και
αλλους ειναι παρ' υμιν της προσ τασιας αξιους, και ως εκ πολεως τοσαυτης και ουτω
και υπο τοιουτων ηγμενης ανωθεν· ενος δ' ουδενα δυναμαι προτιμησαι των παρ'
υμιν τιμιων του θεοφιλεστατου υιου ημων Βασιλειου του πρεσβυτερου (λεγω δ' ως
υπο Θεωι μαρτυρι), ανδρος και βιωι και λογωι κεκαθαρμενου και μονου των παντων,
η οτι μαλιστα, κατ' αμφοτερα δυναμενου στηναι προς τον νυν καιρον και την
κατεχουσαν των αιρετικων γλωσσαλγιαν. 41.9 Ταυτα και ιερατικοις γραφω και
μοναστικοις και τοις εκ του αξιωματικου και βουλευτικου ταγματος και του δημου
παντος. Ει μεν ουν τουτο συνδοξειε και η ψηφος ημων κρατοιη, ουτως ορθως τε και
υγιως εχουσα, ως μετα Θεου ψηφιζομενη, και παρειμι πνευματικως και παρεσομαι,
μαλλον δ' επιβεβληκα την χειρα ηδη και θαρρω τωι Πνευματι. Ει δ' αλλο τι και μη
τουτο συνδοξειε και κατα φατριας και συγγενειας τα τοιαυτα κρινοιτο και η
οχλωδης χειρ παλιν παρασυροι το ακριβες, πραττοιτε καθ' υμας το αρεσκον, ημεις δε
συσταλησομεθα. 42.Τ ΕΥΣΕΒΙΩΙ ΣΑΜΟΣΑΤΩΝ 42.1 20Τις δωσει μοι πτερυγας ωσει
περιστερας;20 η πως ανακαινισθηι μου το γηρας, ωστε με δυνηθηναι διαβηναι προς
την υμετεραν αγαπην και τον τε ποθον, ον εχω εφ' υμιν, αναπαυσαι και τα λυπηρα
της ψυχης διηγησασθαι και δι' υμων ευρεσθαι τινα παραμυθιαν των θλιψεων; 42.2
Ἐπι γαρ τηι κοιμησει του μακαριου Ευσε βιου του επισκοπου φοβος ημας κατελαβεν
ου μικρος μηποτε οι ποτε εφεδρευοντες τηι Ἐκκλησιαι της μητροπο λεως ημων και
βουλομενοι αυτην αιρετικων ζιζανιων πληρωσαι, καιρου νυν λαβομενοι, την πολλωι
καματωι κατασπαρεισαν εν ταις ψυχαις των ανθρωπων ευσεβειαν ταις παρ' εαυτων
διδασκαλιαις εκριζωσωσι και ταυτης την ενοτητα κατατεμωσιν, οπερ και επι
πολλων Ἐκκλη σιων πεποιηκασιν. 42.3 Ἐπειδη δε και γραμματα προς ημας αφικετο
του κληρου, παρακαλουντα μη παροφθηναι εν καιρωι τοιουτωι, περιβλεψαμενος εν
κυκλωι εμνησθην της υμετερας αγαπης και της ορθης πιστεως και του ζηλου ον εχετε
αει υπερ των Ἐκκλησιων του Θεου· 42.4 και τουτου ενεκεν απεστειλα τον αγαπητον
Ευσταθιον τον συνδιακονον παρακαλεσαι υμων την σεμνοπρεπειαν και δυσωπησαι
πασι τοις υπερ των Ἐκκλησιων καματοις και τον παροντα επιθειναι καμου τε το
γηρας τηι συντυχιαι αναπαυσαι και τηι ορθηι Ἐκκλησιαι την περιβοητον ευσε βειαν
διορθωσασθαι, δοντας αυτηι μεθ' ημων (ει αρα καταξιωθειημεν συναντιλαβεσθαι
υμιν του αγαθου εργου) ποιμενα κατα το βουλημα του Κυριου, δυναμενον διευ θυναι
τον λαον αυτου. 42.5 Ἔχομεν γαρ προ οφθαλμων ανδρα, ον ουδ' αυτοι αγνοειτε· ου
ει καταξιωθειημεν επιτυχειν, οιδα οτι μεγαλην παρρησιαν προς τον Θεον κτησομεθα
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τωι επικαλεσαμενωι ημας λαωι μεγιστην ευεργεσιαν καταθησομεθα. Ἀλλα
παρακαλω και παλιν και πολλακις παντα οκνον υπερθεμενους απαντησαι και
προλαβειν τα εκ του χειμωνος δυσχερη. 43.Τ ΤΟΙΣ ΕΠΙΣΚΟΠΟΙΣ 43.1 Ὡς ηδεις υμεις
και φιλανθρωποι και περιττοι την αγαπην· κεκληκατε ημας επι την μητροπολιν, ως
οιμαι, περι επισκοπου τι βουλευσομενοι, –τουτο γαρ υμων αισθανομαι, οι γε μηθ' οτι
παρειναι δει, μητ' εφ' ωι, μηθ' οτε προαγορευσαντες, αθροως ημιν οτι εξωρμησθε
δεδηλωκατε, 43.2 ως αν τινες ου τιμαν εγνωκοτες η κοινωνους εχειν εσπουδακοτες,
αλλα το παρειναι αποσ πουδαζοντες, ινα μηδ' ακουσιν ημιν περιπεσητε. Το μεν ουν
υμετερον τοιουτον, και οισομεν υβριζομενοι· το δ' ημετερον, οπως εχει,
παραστησομεν. 43.3 Ἄλλοι μεν αλλους δηλαδη προβαλουνται, κατα τους εαυτων
εκαστος τροπους η πορους, οπερ εν τοις τοιουτοις φιλει συμβαι νειν. Ἡμεις δ'
ουδενα προτιμησαι δυναμεθα, ουδε γαρ οσιον, του τιμιωτατου υιου ημων Βασιλειου
του πρεσβυ τερου. 43.4 Τινα γαρ, ων ισμεν, ευρισκομεν η βιωι δοκι μωτερον, η λογωι
δυνατωτερον, και πανταχοθεν εις αρετης καλλος εξησκημενον; Ει δε ασθενεια
προφασις, –ου γαρ αθλητην προβαλεισθε, αλλα διδασκαλον, και αμα που το δυνατον
του τους ασθενεις, ανπερ ωσι τοιουτοι, ρωννυντος και υπερειδοντος. 43.5 Ἂν ταυτην
δεχησθε την ψηφον, και παρεσομεθα και συλληψομεθα η πνευμα τικως, η και
σωματικως. Ει δ' επι ρητοις η οδος και κρατειν μελλοιεν αι συστασεις παρα το
δικαιον, χαιρομεν παρεωραμενοι. Ὑμετερον εστω το εργον, ημων δ' υπερευ χεσθε.
44.Τ ΕΥΣΕΒΙΩΙ ΣΑΜΟΣΑΤΩΝ 44.1 Ποθεν αρξομαι των σων εγκωμιων; και τι
προσειπων σε κυριως αν ονομασαιμι; 20στυλον και εδραιωμα20 της Ἐκκλησιας, η
20φωστηρα εν κοσμωι20, τα αυτα τωι Ἀποστολωι φθεγγομενος, η 20στεφανον
καυχησεως20 τωι σωιζομενωι μερει Χριστιανων, η 20Θεου δωρον20, η πατριδος
ερεισμα, η κανονα πιστεως η πρεσβευτην αληθειας, η ομου παντα και πλειω τουτων;
44.2 Και την υπερβολην των επαινων τοις ορωμενοις πιστωσομαι. Τις ουτως υετος
ωριμος ηλθε διψωσηι γηι; Ποιον εκ πετρας υδωρ τοις εν ερημωι πλημμυρουν; Τινα
τοιουτον 20αρτον αγγελων εφαγεν ανθρωπος20; 44.3 Τισιν Ἰησους, ο Κυριος ο
κοινος, τοις εαυτου μαθηταις ουτως εν καιρωι βαπτιζομενοις επεστη, ινα και το
πελαγος ημερωσηι και τους κινδυνευον τας περισωσηται, οιος συ καμνουσιν ημιν και
ανιωμενοις και οιον ηδη ναυαγουσιν εφανης; Τι δει τα των αλλων λεγειν, οσης
ευθυμιας και ηδονης ψυχας ορθοδοξων ενεπλησας, και οσων απογνωσιν ελυσας;
44.4 Ἀλλ' η μητηρ ημων Ἐκκλησια, την Καισαρεων λεγω, νυν οντως 20αποδυεται τα
ενδυματα της χηρευσεως20 επι τηι σηι θεαι και στολην ευφροσυνης αναλαμβανει και
λαμπρυνθησεται μαλλον, επειδαν ποιμενος τυχηι εαυτης τε και των προειληφοτων
και των υμετερων χειρων αξιου. 44.5 Τα γαρ ημετερα και αυτος οραις οια και οσον
εθαυμα τουργησεν ο σος ζηλος και ιδρως και η κατα Θεον παρ ρησια· γηρας
ανακαινιζεται και αρρωστια νικαται και πηδωσιν οι επι κλινης και 20ασθενουντες
περιζωννυον ται δυναμιν20. Τουτοις εικαζω και τα ημετερα κατα νουν εκβησεσθαι.
44.6 Τον μεν ουν πατερα εχεις και ανθ' εαυτου και ανθ' ημων, τελος παντι τωι βιωι
και τηι σεμνηι πολιαι καλον επιθησοντα, τον νυν υπερ της Ἐκκλησιας αγωνα. Και
δεξομεθα τουτον, ευ οιδα, ευχαις υμετεραις ερρωμενεστερον τε και νεανικωτερον,
αις δει παντα πιστευειν θαρρουντα· ει δε καν τηι φροντιδι καταλυσειεν, ου ζημια
τοιαυτης και επι τοιουτοις τυχειν τελευτης. 44.7 Ἐμοι δε, παρακαλω, συγγνωμην
εχετε, ει, μικρον ταις των πονηρων γλωσσαις υποχωρησας, μικρον υστερον υμιν και
προσδραμοιμι και περιπτυξαιμην και οσα παρειται νυν δι' εμαυτου προσθειην της
ευφημιας. 45.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 45.1 Ἐπειδη σε τεθεντα επι τον υψηλον θρονον εγνων και
το Πνευμα ενικησε, τον λυχνον επι της λυχνιας δημοσιευσαν, ουδε το πριν αμυδρως
λαμποντα, ησθην μεν, ομολογω. Τι δ' ουκ εμελλον, το κοινον της Ἐκκλησιας ορων
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακως εχον και τοιαυτης χρηιζον χειραγωγιας; 45.2 Προσεδραμον δ' ουκ ευθυς, ουδε
προσδραμουμαι· μηδε γε τουτο αυτος απαιτησηις. Πρωτον μεν, ινα σοι το σεμνον
φυλαξω και μη συναγαγειν δοξηις τους σπουδαστας υπο τινος απειροκαλιας τε και
θερμοτητος, ως αν φαιεν οι διαβαλλοντες. 45.3 ∆ευτερον δε, ιν' εμαυτωι πραγμα
τευσωμαι το σταθερον τε και ανεπιφθονον. Ποτ' ουν ηξεις, τυχον ερεις, και μεχρι
τινος αναδυσηι; Ἕως αν ο τε Θεος κελευσηι και παρελθωσιν αι σκιαι των νυν
επιτιθεμενων και βασκαινοντων. 45.4 Ου γαρ επι πλειον ανθεξουσιν οι λεπροι,
σαφως οιδα, τωι ∆αυιδ την Ἰερουσαλημ απο κλειοντες. 46.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 46.1 Πως
επιφυλλις ημιν τα σα, ω θεια και ιερα κεφαλη; ποιον σε επος φυγεν ερκος οδοντων;
η πως τουτο ειπειν εθαρρησας, ινα τι και αυτος θαρρησω μικρον; Πως η διανοια
ωρμησεν η μελαν εγραψεν η χαρτης εδεξατο; 46.2 Ὦ λογοι και Ἀθηναι και αρεται και
λογων ιδρωτες· μικρου γαρ με και τραγωιδον οις γραφεις ποιεις. Ποτερον ημας
αγνοεις η σεαυτον, ο της οικουμενης οφθαλμος, η μεγαλη φωνη και σαλπιγξ, το των
λογων βασιλειον; 46.3 Μικρα Γρηγοριωι τα σα; Τι αν ουν τις αλλο θαυμασειε των επι
γης, ει μη σε Γρηγοριος; 46.4 Ἓν μεν εαρ εν ωραις, εις δ' ηλιος εν αστρασιν, εις δε
περιεχων απαντα ουρανος, μια δε φωνη κατα παντων η ση, ειπερ τι εγω τα τοιαυτα
ικανος κρινειν μηδ' απαται με το φιλτρον, οπερ ουκ οιομαι. 46.5 Ει μεν οτι μη προς
αξιαν θαυμαζομεν, τουτο εγκαλεις, εγκαλει και πασιν ανθρωποις· ουδε γαρ αλλος τις
αξιως εθαυμασεν η θαυμασεται, οτι μη και συ και η ση μεγαλοφωνια, ειπερ οιον τ'
ην εαυτον επαινειν και τουτο ειχεν ημιν ο των λογων νομος. 46.6 Ει δε το
καταφρονειν εγκαλουμεθα, τι μη μανιαν προτερον; Ἀλλ' οτι φιλοσοφουμεν, αγανακ
τεις; ∆ος ειπειν, τουτο μονον και των λογων των σων υψηλοτερον. 47.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ
47.1 Πυνθανομαι σε ταρασσεσθαι παρα της νεας καινο τομιας και πραγματα εχειν
απο τινος σοφιστικης των κρατουντων και συνηθους περιεργιας· και θαυμαστον
ουδεν. Ου γαρ ηγνοουν τον φθονον και οτι πολλοι των περι σε τα εαυτων δια σου
θεραπευοντες και τον σπινθηρα της μικροψυχιας αναπτοντες. 47.2 Ἐκεινο μεν ουν
ου δεδοικα, μη τι παθηις αφιλοσοφον εν τοις λυπηροις και σεαυτου και ημων
αναξιον. Ἀλλ' ηγουμαι νυν δη και μαλιστα γνωρισθησεσθαι τον εμον Βασιλειον, και
ην εν παντι τωι χρονωι συνελεξω φιλοσοφιαν, διαδειχθησεσθαι, και υπερσχησειν τας
επηρειας, ωσπερ υψηλωι κυματι, και μενειν ασειστον, αλλων τινασσομενων. 47.3 Ει
δε δοκει, και αυτος παρεσομαι, τυχον μεν και γνωμης τινος κοι νωνησων (ειπερ
υδατος δειται θαλασσα και συ του συμβουλευσοντος)· παντως δε, ωφεληθησομενος
και φιλοσοφησων το συνυβριζεσθαι. 48.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 48.1 Ου παυσηι βλασφημων
ημας ως απαιδευτους και σκαιους και αφιλους και ουδε ζην αξιους, οτι συνιεναι
τετολμηκαμεν α πεπονθαμεν; Ου γαρ αλλο γε ουδεν αδικουμεν, αυτος αν ειποις,
ουδε τι συνισμεν ημιν αυτοις η μικρον η μειζον περι σε κακοις γεγονοσι, μηδε
συγγνοιημεν· πλην τουτο μονον εγνωμεν ηπατημενοι, οψε μεν αγαν, εγνωμεν δε.
48.2 Και τον θρονον αιτιωμεθα, ως υψηλοτερον σε ημων αθροως ποιησαντα. Και
καμνομεν τα σα εγκαλουμενοι και απολογουμενοι προς τους σαφως ειδοτας και τα
πρωτα ημων και τα νυν· τουτο γαρ ων πασχομεν το γελοιοτατον η ελεεινοτατον,
τους αυτους και αδικεισθαι και εγκαλεισθαι, οπερ νυν ημιν συμβεβηκεν. 48.3
Ἐγκαλουσι δ' αλλοι μεν αλλο τι και ο τι αν εκαστος βουληται, κατα τον εαυτου
τροπον η το μετρον της υπερ ημων οργης· οι φιλανθρωποτατοι δε, υπεροψιαν και
περιφρονησιν και το παρερριφθαι ημας μετα την χρειαν, ωσπερ των σκευων τα
ατιμοτατα και του μηδενος αξια η των ερεισματων ταυτα υπερ ων αι αψιδες, α μετα
την πηξιν υφαιρειται και διαπτυεται. 48.4 Τουτους μεν ουν χαιρειν εασωμεν και
λεγειν ο τι αν λεγωσιν· ουδεις εφεξει γλωσσης αυτονομιαν. Και συ μοι τον μισθον
καταβαλε τας μακαριας και κενας ελπιδας, ας κατα των βλασφημουντων εξευρες, ως
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια τιμην υβριζων τους κουφους ημας και προχειρους προς τα τοιαυτα. 48.5 Ἐγω δε
το εμον ως εχει δηλωσω, και μοι μηδεν οργισθηις. Ἐρω γαρ α και παρ' αυτα του
παθους απεφθεγξαμην, ου τοσουτον η τωι θυμωι ζεσας η τωι γεγονοτι καταπλαγεις,
ωστε κλαπηναι τους λογισμους και αγνοειν απερ ελεγον. 48.6 «Ουτε οπλα κτησομαι,
ουτε τα τακτικα μαθησομαι, α μη προτερον εμαθον, ηνικα καιρος ειναι μαλλον
εδοκει, παντων οπλιζομενων και μαινομενων (οισθα τα των ασθενων
αρρωστηματα), ουτε τον αρηιον Ἄνθιμον υποσ τησομαι, καιπερ αωρον οντα
πολεμιστην, ψιλος τ' ων και απολεμος και προς τα τραυματα επιτηδειοτερος. 48.7
Ἀλλ' εκεινωι μεν αυτος πολεμει, ει τουτο σοι φιλον (και γαρ τους ασθενεις πολλακις
αι χρειαι ποιουσι πολεμιστας), η ζητει τους πολεμησοντας, οταν σου των ημιονων
λαμβανηται, τα στενα τηρων και ωσπερ ο Ἀμαληκ εκεινος ειργων τον Ἰσραηλ. Ἡμιν
δ' αντι παντων δουναι την ησυχιαν. 48.8 Τι γαρ δει μαχεσθαι περι γαλαθηνων και
ορνιθων, και τουτο αλλοτριων, ως δη περι ψυχων και κανονων; Τι δε των λαμπρων
Σασιμων αποστερειν την μητροπολιν, η γυμνουν και ανακαλυπτειν το της γνωμης
απορρητον, συγκρυπτειν δεον;» 48.9 Ἀλλα συ μεν ανδριζου και κραταιου και παντα
ελκε προς την σεαυτου δοξαν, ωσπερ οι ποταμοι τους χειμαρρους, μητε φιλιαν μητε
συνηθειαν του καλου προτιμων και της ευσεβειας μητε του ποιος τις ειναι δοξεις εκ
του ταυτα ποιειν φροντιζων, αλλ' ενος ων του πνευματος. 48.10 Ἡμεις δε τουτο
μονον κερδανουμεν της σης φιλιας, το μη πιστευειν φιλοις μητε του Θεου ποιεισθαι
τι προτι μοτερον. 49.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 49.1 Ἐγκαλεις ημιν αργιαν και ραιθυμιαν, οτι μη τα
σα Σασιμα κατειληφαμεν μηδ' επισκοπικως κινουμεθα μηδ', ωσπερ κυσι βρωμα
ριφεν εν μεσωι, κατ' αλληλων υμας οπλιζομεν· εμοι δε μεγιστη πραξις εστιν η
απραξια. 49.2 Και ιν' ειδηις τι των εμων καλων, τοσουτον τηι απραγ μοσυνηι
φιλοτιμουμαι, ωστ' οιεσθαι και νομος ειναι πασι της περι τουτο μεγαλοψυχιας. 49.3
Και ως ει παντες ημας εμιμουντο, ουδεν αν ην πραγμα ταις Ἐκκλησιαις ουδ' αν η
πιστις παρεσυρετο, των ιδιων εκαστωι φιλονεικιων οπλον τυγχανουσα. 50.Τ ΤΩΙ
ΑΥΤΩΙ 50.1 Ὡς θερμον εξαλληι και πωλικον εν τοις γραμμασι· και θαυμαστον ουδεν
αρτι σε δοξης γευομενον ημιν επιδεικνυσθαι βουλεσθαι ηντινα δοξαν ευρισκεις, ιν'
ουτω σεαυτον μαλλον σεμνοποιηις, ωσπερ των γραφεων οι τας ωρας γραφοντες. 50.2
Ἐμοι δε το μεν παντα εκδιηγεισθαι, τα των επισκοπων και τα της επιστολης, εφ' ηι συ
δυσχεραινεις, οθεν τ' ηρξαμεθα και οπη προεβημεν και εις ο κατεληξαμεν,
μακροτερον η κατ' επιστολην ειναι φαινεται και ουκ απολογιας μαλλον εργον η
ιστοριας. 50.3 Ὡς δε συντομως δηλωσαι, ηκεν ο γενναιοτατος Ἄνθιμος μετα τινων
επισκοπων, ειτε ως τον πατερα επισκεψομενος τον εμον (και τουτο γαρ εδοξεν), ειτε
σπουδαζων απερ εσπουδασε. 50.4 Πολλην δε και περι πολλων πειραν καθεις, των
παροικιων, Σασιμων, Λιμνων, της ημετερας χειροτονιας, χαρισαμενος, αιτησας, απει
λησας, δικαιολογησαμενος, ψεξας, εγκωμιασας, κυκλους εαυτωι περιγραψας, ως δεον
προς αυτον μονον οραν ημας και την νεαν μητροπολιν, μειζονα ουσαν. 50.5 «Τι
περιγραφεις εισω την ημετεραν πολιν, ημων ποιουμενων και την Ἐκκλησιαν, ως
οντως Ἐκκλησιων μητερα και ανωθεν;» Τελος, απηλθεν απρακτος, πολλα
περιπνευσας, και βασιλισμον ημιν, ως φιλιππισμον, εγκαλεσας. 50.6 Μη τουτο
αδικειν σοι δοκουμεν; Ουκ οιμαι. Σκοπει δε και το της επιστολης, οπως εσχε παρα
των υβριστων ημων. Κλησιν συνοδικην ετυπωσαν προς ημας· εμου δ' αντιλε γοντος
και υβριν φασκοντος, αλλα το γε δευτερον ηξιουν δι' εμου παρακληθηναι υμας περι
τουτων βουλευσομενους. 50.7 Τουτο υπεστην, ινα μη το προτερον γενηται, το παν
εφ' υμιν ποιουμενος, ει βουλεσθε συναγαγειν αυτους, και οπου, και πηνικα· οπερ
τιμωντος ην, ουχ υβριζοντος. Ἐπειδη δ' ουδε τουτο αδικουμεν, ειπε το λειπομενον.
Ει δε δει παρ' εμου τουτο μαθειν υμας, αυτην υμιν αναγνω σομαι την Ἀνθιμου
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιστολην, ην, οτε κατεσχε Λιμνας, ημων απαγορευοντων και απειλουντων,
επεσταλκε προς ημας, υβριζων και ονειδιζων και ωσπερ επινικιον τινα καθ' ημων
αιδων ως ηττημενων. 50.8 Καιτοι τινα εχει λογον, εκεινωι μεν προσκρουειν δι' υμας,
υμιν δ' απαρεσ κειν, ως εκεινωι χαριζομενους; Ταυτα δε εδει προτερον μαθειν, ω
θαυμασιε, και μη τοτε υβριζειν, ει μη τι αλλο, ως πρεσβυτερους. 50.9 Ει δε λιαν
επιδεικτικως εχεις και φιλοτιμως, και εξ υπερδεξιων ημιν διαλεγηι, ως μητροπο
λιτης μικροπολιταις, η και απολισιν, εστι και ημιν οφρυς ην ανθεξομεν. Ῥαιστον γαρ
τουτο παντι, και ισως ευλογωτερον.
51.Τ ΝΙΚΟΒΟΥΛΩΙ 51.1 Των γραφοντων επιστολας (επειδη και τουτο αιτεις),
οι μεν μακροτερα γραφουσιν ηπερ εικος, οι δε και λιαν ενδεεστερα· και αμφοτεροι
του μετριου διαμαρ τανουσιν, ωσπερ των σκοπων οι τοξευοντες, αν τε εισω
πεμπωσιν, αν τε υπερπεμπωσι· το γαρ αποτυγχανειν ισον, καν απο των εναντιων
γινηται. 51.2 Ἔστι δε μετρον των επιστολων, η χρεια· και ουτε μακροτερα γραπτεον,
ου μη πολλα τα πραγματα, ουτε μικρολογητεον, ενθα πολλα. 51.3 Τι γαρ; Ἦ τηι
περσικηι σχοινωι μετρεισθαι δει την σοφιαν, η παιδικοις πηχεσι, και ουτως ατελη
γραφειν ως μηδε γραφειν, αλλα μιμεισθαι των σκιων τας μεσημβρινας η των
γραμμων τας κατα προσωπον απαν τωσας, ων συνιζανει τα μηκη και παραφαινεται
μαλλον η φαινεται των ακρων τισι γνωριζομενα, και εστιν, ως αν ειποιμι καιριως,
εικασματων εικασματα; ∆εον, αμφοτερων φευγοντα την αμετριαν, του μετριου
κατατυγχανειν. 51.4 Περι μεν δη της συντομιας ταυτα γινωσκω· περι δε σαφηνειας
εκεινο γνωριμον, οτι χρη φευγοντα το λογοειδες, οσον ενδεχεται, μαλλον εις το
λαλικον αποκλινειν· και, ιν' ειπω συντομως, αυτη των επιστολων αριστη και
καλλιστα εχουσα, η αν και τον ιδιωτην πειθηι και τον πεπαιδευμενον, τον μεν, ως
κατα τους πολλους ουσα, τον δε, ως υπερ τους πολλους, και ηι αυτοθεν γνωριμος·
ομοιως γαρ ακαιρον και γριφον νοεισθαι και επιστολην ερμηνευεσθαι. 51.5 Τριτον
εστι των επιστολων, η χαρις. Ταυτην δε φυλαξομεν, ει μητε πανταπασι ξηρα και
αχαριστα γραφοιμεν και ακαλλωπιστα, ακοσμητα και ακορητα, ο δη λεγεται, οιον δη
γνωμων και παροιμιων και αποφθεγματων εκτος, ετι δε σκωμματων και
αινιγματων, οις ο λογος καταγλυκαινεται· μητε λιαν τουτοις φαι νοιμεθα
καταχρωμενοι· το μεν γαρ αγροικον, το δ' απληστον. 51.6 Και τοσαυτα τουτοις
χρηστεον, οσα και ταις πορφυραις εν τοις υφασμασι. Τροπας δε παρα δεξομεθα μεν,
ολιγας δε, και ταυτας ουκ αναισχυντους. Ἀντιθετα δε και παρισα και ισοκωλα τοις
σοφισταις απορριψομεν· ει δε που και παραλαβοιμεν, ως καταπαι ζοντες μαλλον
τουτο ποιησομεν η σπουδαζοντες. 51.7 Περας του λογου, οπερ των κομψων τινος
ηκουσα περι του αετου λεγοντος, ηνικα εκρινοντο περι βασιλειας οι ορνιθες και
αλλος αλλως ηκον εαυτους κοσμησαντες, οτι εκεινου καλλιστον ην το μη οιεσθαι
καλον ειναι. Τουτο καν ταις επιστολαις μαλιστα τηρητεον το ακαλλω πιστον και οτι
εγγυτατω του κατα φυσιν. 51.8 Τοσαυτα σοι περι επιστολων, ως δι' επιστολης παρ'
ημων· και ταυτ' ισως ου προς ημων, οις τα μειζω σπουδαζεται· ταλλα δ' αυτος τε
φιλοπονησεις, ευμαθης ων, και οι περι ταυτα κομψοι διδαξουσιν. 52.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ
52.1 Ἐν μετοπωρωι τα ανθη παρα του λειμωνος αιτεις και γεγηρακοτα οπλιζεις τον
Νεστορα, εμε τι νυν απαιτων δεξιον εις λογους, ος παλαι και λογου παντος και βιου
το τερπνον καταλελυκα. 52.2 Ὅμως δε, (ου γαρ Ευρυσθειον τινα τουτον αθλον
επιταττεις ημιν, ουδε Ἡρακλειον, αλλα και μαλα ημερον και ημετερον, των εμων
επιστολων σοι συναγαγειν οσας οιον τε)· 20τη νυν τουτον ιμαντα20 ταις σαις
20εγκαταθου20 βιβλοις, ουκ ερωτικον, αλλα λογι κον, ουδ' επιδεικτικον μαλλον η
χρησιμον και της ημετερας αυλης. 52.3 Ἄλλου μεν γαρ αλλο τι γνωρισμα, η μικρον η
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μειζον· των δ' ημετερων λογων το παιδευτικον εν τε γνωμαις και δογμασιν, οπη
παρεικοι. Και καθαπερ ευγενει τοκωι, τοις λογοις ο πατηρ αει συνεμφαινεται· ουχ
ηττον η τοις σωματικοις ως τα πολλα χαρακτηρσιν οι φυσαντες. Το μεν ουν
ημετερον τοιουτον. 52.4 Συ δ' ημιν αντιδοιης αυτο τε το γραφειν και την εξ ων
γραφομεν ωφελειαν. Τουτου γαρ αμεινω μισθον ουτ' αιτειν ουτ' απαιτειν εχομεν η
τοις αιτουσι λυσιτελεστερον η τωι παρεχοντι πρεπωδεστερον. 53.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 53.1
Ἀει προτιμησας εμαυτου τον μεγαν Βασιλειον, ει κακεινωι τουναντιον εδοκει, και
νυν προτιμω ουχ ηττον δια την αληθειαν η την φιλιαν. ∆ια τουτο προθεις τας
εκεινου επιστολας, τας εμας υποτιθημι. 53.2 Και γαρ επιθυμω πανταχου συνεζευχθαι
ημας αλληλοις, και αμα τυπον παρεχων τοις αλλοις του μετριου και της υφεσεως.
54.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 54.1 Το λακωνιζειν ου τουτο εστιν, οπερ οιει, ολιγας συλλα βας
γραφειν, αλλα περι πλειστων ολιγας. Ουτως εγω και βραχυλογωτατον Ὅμηρον
λεγω και πολυν τον Ἀντιμαχον. Πως; τοις πραγμασι κρινων το μηκος, αλλ' ου τοις
γραμμασι. 55.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 55.1 Φευγεις διωκοντας ισως νομοις ερωτικοις, ινα
σεαυτον ποιηις τιμιωτερον. Ἧκε ουν και νυν την του μακρου χρονου ζημιαν
αναπληρωσον ημιν. Και ει τι σε των αυτοθι κατεχοι, παλιν αφησεις ημας, ως αν
σεμνοτερος ηις παλιν ποθουμε νος. 56.Τ ΘΕΚΛΗΙ 56.1 Την σμικραν σου προσθηκην
του γραμματος, ως μεγαλην επιστολην εδεξαμην. Ἐμοι γαρ υμεις και υμων εγω, του
Πνευματος ουτως ημας αρμοσαντος. 56.2 Τουτο ειδοτες, και ευχεσθε τε υπερ ημων
και περι παντων θαρρειτε, ως ουδενας γνησιωτερους ημων ευρησοντες ουδε μαλλον
τα υμετερα κοινουμενους, ει και μηπω μητε συνηθεια πολλη μητε πειρα τουτο
εδιδαξε. 56.3 Περι δε των λυπηρων τι χρη γραφειν, η οτι βουλομαι της ακρας
φιλοσοφιας καιρον τουτον νομισαντας εγκαρτερειν τοις παθεσι και ουτως
αγωνιζεσθαι προς τους λυπουντας, επειδη γε αλλως ουτε δυνατον ουτε οσιον; 57.Τ
ΤΗΙ ΑΥΤΗΙ 57.1 Το παριππευσαν ετος κρυμος γεγονε τηι πατριδι βαρυς και τας
βλεφαριδας των αμπελων τας ηδη προς ωδινας λυομενας ανεκοψεν· αι δε
απομεινασαι στειραι αυχμηρας και αβροχους τας φιαλας εξειργασαντο. 57.2 Τι δη
ποτ' ουν σοι την των φυτων ακαρπιαν εκτραγωι δησαι προηχθημεν; Ἵνα γενηι ημιν,
κατα τον Σολομωντα, και αυτη 20αμπελος κυπριζουσα20 και κατακαρπος κλη ματις,
ου βοτρυν εξανθησασα, αλλα των βοτρυων εκθλιψασα τοις διψωσι την δροσον. 57.3
Τινες δε εισιν οι διψωντες; οι τον περιβολον της συνοδου τειχιζοντες. Τουτους
ορεινωι μεθυσματι ποτιζειν ουκ εχων εγω, επι την πολυσταφυλον σου κεχωρηκα
δεξιαν, ιν' ημιν εκ ποταμιας τους σους κελευσηις επιρρευσαι κρουνους. 57.4 Τουτο
γαρ ταχος ποιησασα πολλων μεν στοματα ξηρα θεραπευ σεις, ευφρανεις δε πρωτον
ως ενι μαλιστα και τον Ἀττικιστην επαιτην εμε. 58.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 58.1 Ἐγω σε και βιου
καθηγητην και δογματων διδασ καλον και παν ο τι αν ειποι τις των καλων εθεμην
τε απ' αρχης και νυν τιθεμαι· και ει τις αλλος επαινετης των σων, η μετ' εμου
παντως η μετ' εμε· τοσουτον ηττημαι σου της ευλαβειας και ουτω καθαρως ειμι σος.
Και θαυ μαστον ουδεν· ου γαρ πλειων η συνουσια, πλειων και η πειρα· ου δε η πειρα
δαψιλεστερα, και η μαρτυρια τελεω τερα. 58.2 Και ει τι αλλο μοι του ζην οφελος, η
ση φιλια και συνουσια. Ἔχω μεν ουτω περι τουτων, και εχοιμι· α δε νυν γραφω,
γραφω μεν ουχ εκων, γραφω δε ομως. Και μοι μηδεν αχθεσθηις· η λιαν αυτος
αχθεσθησομαι, ει μη κατ' ευνοιαν ταυτα λεγειν τε και γραφειν προς σε πιστευοιμην.
58.3 Πολλοι κατεγνωκασιν ημων ως περι την πιστιν ουκ ισχυρων, οσοι κοινοποιουσι
τα ημετερα καλως ποιουντες. Και οι μεν ασεβειαν εγκαλουσι φανερως, οι δε δειλιαν·
ασεβειαν μεν, οι μηδε υγιως εχειν πιστευοντες, δειλιαν δε, οι την υποστολην
αιτιωμενοι. Και τα μεν των αλλων τι χρη και λεγειν; Ὃ δ' ουν νεωστι συνεβη, τουτο
σοι διηγησομαι. 58.4 Συμποσιον ην και του συμποσιου μετειχον ουκ ολιγοι των
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιφανων και ημιν φιλων, εν δε τουτοις και ανηρ τις των ευλαβειας ονομα και
σχημα περικειμενων. Ουπω ποτος ην, και λογος ην περι ημων, οπερ εν τοις
συμποσιοις φιλει συμβαινειν αντ' αλλου τινος επεισοδιου προτιθεμενων· παντων δε
τα σα θαυμαζοντων και προσ τιθεντων ημας ως τα ισα φιλοσοφουντας και την
φιλιαν λεγοντων και τας Ἀθηνας και την εν πασι συμπνοιαν τε και ομονοιαν, δεινον
το πραγμα ποιειται ο δηθεν φιλο σοφος. 58.5 «Και τι τουτο, φησιν, ω ουτοι;» μαλα τι
νεανικον εκβοησας, «Ὡς λιαν υμεις ψευδεις τε και κολακες· ταλλα μεν
επαινεισθωσαν οι ανδρες, ει δοκει, ουδε αυτος αντιλεγω. Το μεγιστον δε ου διδωμι,
την ορθοδοξιαν ματην μεν επαινειται Βασιλειος, ματην δε Γρηγοριος, ο μεν
προδιδους την πιστιν οις διαλεγεται, ο δε συμπροδιδους οις ανεχεται.» 58.6 –«Ποθεν
τουτο, εφην, ω ματαιε συ και νεε ∆αθαν και Ἀβειρων την απο νοιαν; Ποθεν ημιν
ηκεις δογματιστης; Πως σεαυτον ποιεις τηλικουτων κριτην;» 58.7 –«Ἐκ της κατ'
Ευψυχιον, εφη, συνοδου νυν ηκω τον μαρτυρα»–και γαρ ειχεν ουτως–«κακεισε
ηκουσα του μεγαλου Βασιλειου θεολογουντος τα μεν περι Πατρος και Υιου αριστα τε
και τελεωτατα και ως ουκ αν τις ραιδιως αλλος, το Πνευμα δε παρασυροντος», και
προσετιθει τινα εικασιαν ωσπερ των ποταμων οι τας πετρας μεν παρατρεχοντες, την
δε ψαμμον κοιλαινοντες. 58.8 «Ἢ τι δη ποτε, ω θαυμασιε, συ μεν»–εφη προς εμε
βλεπων–«ηδη φανερως ουτω το Πνευμα θεολογεις» (και τινος απεμνημονευε των
εμων, ως εν συνοδωι πολυανθρωπωι θεολογησαντος ειτα επειποντος τωι Πνευματι
τουτο δη το περιβοητον το· Μεχρι τινος υπο τωι μοδιωι τον λυχνον κρυψομεν;), «ο δε
υποφαινει μεν αμυδρως και οιον σκιαγραφει τον λογον, ου παρρησιαζεται δε την
αληθειαν πολιτικωτερον η ευσεβεστερον την ακοην επικλυζων και τηι δυναμει του
λογου την διπλοην περικαλυπτων.» 58.9 «Ὅτι εγω μεν, εφην, εν παραβυστωι
κειμενος και τοις πολλοις αγνοουμενος και μηδε α λεγοιμι μηδε οτι λεγοιμι σχεδον
γινωσκομενος, ακινδυνως φιλοσοφω· του δε πλειων ο λογος, ως περιφανεστερου
και παρ' εαυτου και παρα της Ἐκκλησιας. 58.10 Και δημοσιαι παν το λεγο μενον,
πολυς τε περι αυτον ο πολεμος, ζητουντων λαβεσθαι των αιρετικων γυμνης της
φωνης και αυτου Βασιλειου, ιν' ο μεν εξωσθηι της Ἐκκλησιας, ο μονος σχεδον υπολει
πομενος της αληθειας σπινθηρ και η ζωτικη δυναμις, των κυκλωι παντων
κατειλημμενων, ριζωθηι δε το κακον εν τηι πολει και ωσπερ απο τινος ορμητηριου
της Ἐκκλη σιας ταυτης πασαν καταδραμηι την οικουμενην. 58.11 Βελ τιον ουν
οικονομηθηναι την αληθειαν, μικρον ειξαντων ημων ωσπερ νεφει τινι τωι καιρωι, η
καταλυθηναι τωι φανερωι του κηρυγματος. Ἡμιν μεν γαρ ουδεν βλαβος και απ'
αλλων λεξεων τουτο συναγουσων Θεον το Πνευμα γινωσκειν (ου γαρ εν ηχωι
μαλλον η διανοιαι κεισθαι την αληθειαν)· τηι Ἐκκλησιαι δε μεγαλην ζημιαν το δι' ενος
ανδρος διωχθηναι το αληθες». 58.12 Ουκ εδεξαντο την οικονομιαν ως εωλον και παι
ζουσαν αυτους οι παροντες· αλλα και κατεβοων ημων ως την δειλιαν μαλλον η τον
λογον οικονομουντων. Πολυ γαρ ειναι βελτιον το ημετερον φυλαττειν δια της
αληθειας η τουτο γε αχρειουν και μη προσλαμβανειν το αλλοτριον δια της δηθεν
οικονομιας. 58.13 Τα μεν ουν καθ' εκαστον, ων τε ειπον, ων τε ηκουσα, και ως
ηγανακτησα προς τους αντιτεινοντας περα του μετριου σχεδον και της εμαυτου
συνηθειας, μακρον αν ειη νυν εκδιηγεισθαι και ισως ουκ αναγκαιον. 58.14 Τελος δε
του λογου, τους μεν ουτως απεπεμψαμην. Συ δε διδαξον ημας, ω θεια και ιερα
κεφαλη, μεχρι τινος προιτεον ημιν της του Πνευματος θεολογιας και τισι χρηστεον
φωναις και μεχρι τινος οικονομητεον, ιν' εχωμεν ταυτα προς τους αντιλεγοντας.
58.15 Ἐγω γαρ ει δεοιμην νυν τουτο μανθανειν, ο παντων μαλιστα σε τε και τα σα
γινωσκων και πολλακις περι τουτων πληροφοριαν και δεδωκως και δεξαμενος,
παντων αν ειην αμαθεστατος τε και αθλιωτατος. 59.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 59.1 Τουτο ην οπερ
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλος μεν αν τις υπειδετο των συνετωτερων· εγω δε ουκ εδεισα προς σε γραφων, ο
λιαν αρχαιος και ματαιος. Ἐλυπησε σε τα γραμματα, ως δε εγω φημι ουκ ορθως ουδε
δικαιως, αλλα και λιαν περιττως. 59.2 Και την λυπην ουχ ωμολογησας μεν, ουκ
εκρυψας δε, ει και σοφως τουτο εποιησας, ωσπερ τινι προσωπειωι τηι αιδοι το της
λυπης καλυπτων προσωπον. 59.3 Ἐγω δε ει μεν δολερως και κακοηθως τουτο
εποιησα, ουχ υπο της σης λυπης μαλλον η της αληθειας βλαβησομαι· ει δε απλως και
μετα της συνηθους ευνοιας, τας εμας αμαρτιας, ου την σην διαθεσιν αιτιασομαι.
Πλην γε οτι διορθωσασθαι ταυτα μαλλον ειχε καλως η προς τους συμβουλευοντας
δυσχεραινειν. 59.4 Το μεν ουν σον και αυτος οψει, και αλλοις συμβουλευειν τα
τοιαυτα ικανος ων· εμε δε προθυμως εχεις, εαν διδωι Θεος, και παρεσο μενον και
συναγωνιουμενον και τα δυνατα συνεισοισοντα. Τις γαρ αναδυσεται; Τις δε ου
θαρρησει υπο σοι και μετα σου περι της αληθειας λεγων και αγωνιζομενος; 60.Τ ΤΩΙ
ΑΥΤΩΙ 60.1 Του πληρωθηναι σοι το επιταγμα, το μεν τι εστιν εφ' ημιν· το δε γε και,
οιμαι, το πλεον, επι τηι σηι ευλαβειαι. Ἐφ' ημιν μεν, το της ορμης και της προθυμιας·
ουτε γαρ αλλοτε ποτε την σην συντυχιαν εφυγομεν (τι μεν ουν;), αλλ' αει τοσουτον
ταυτην μεταδιωκομεν και νυν πλεον ταυτην ποθουμεν. 60.2 Ἐπι δε τηι σηι οσιοτητι το
διορθωθηναι τα ημετερα· προσεδρευομεν γαρ τηι κυριαι τηι μητρι πολυν ηδη
καμνουσηι χρονον εξ αρρωστιας. Και ει μη μελλοιμεν αμφιβολως αυτην
καταλειψειν, ου ζημιωθησομεθα, ευ ισθι, την παρουσιαν. Μονον ταις ευχαις τηι μεν
προς υγειαν, ημιν δε προς την οδον επικου ρησον.
61.Τ ΑΕΡΙΩΙ ΚΑΙ ΑΛΥΠΙΩΙ 61.1 Ὥσπερ απαρχας αλωνος τε και ληνου και
τεκνων τους αληθως φιλοτεκνους ανατιθεναι Θεωι δικαιον τε και οσιον, οτι παρ'
αυτου και ημεις αυτοι και τα ημετερα, ουτω και νεας κληρονομιας, ινα το μερος
προθυμως δοθεν παρασχηι τωι πλειονι την ασφαλειαν. 61.2 Μη τοινυν αναμεινητε
μετα παντας ημιν γενεσθαι χρηστοι, αλλα προ παντων Θεωι δι' ον και πασι, και τους
εξω ριψαντες νομους τοις ημετεροις δουλευσατε, τουτο παρ' υμων αυτων
καρποφορουντες, την προθυμιαν. 61.3 Τα μεν γαρ καταλειφθεντα παρ' αλλων, το δε
προθυμον παρ' υμων εξομεν, οις δυνατος ο Θεος αντιδουναι πολυπλασια ων νυν
επιδωσετε, ου μονον εν τωι προσκαιρωι τουτωι βιωι και ρεοντι, αλλα και εν τωι αιωνιωι
και μενοντι· προς ον μονον οραν ασφαλες και εις ον πασας τεινειν ημων τας
ελπιδας. 61.4 Ὡς ουν τοιουτου τευξομενοι του Θεου περι υμας, οιοι περ αν αυτοι
γενησθε τοις πτωχοις, μη μικρο ψυχως μηδε μικρολογως, αλλα και λιαν φιλοτιμως
τε και προθυμως πληρωσατε τηι κατοιχομενηι την βουλησιν, ην παρειναι τε υμιν
νομισαντες και οραν τα γινομενα, δια της επιδοσεως αναπαυσατε, ινα μη τα χρηματα
μονον εχητε παρ' αυτης, αλλα και στηριζουσαν οικους τεκνων μητρος ευλογιαν
πορισησθε, 61.5 τουτο ενθυμη θεντες οτι 20βελτιων μικρα μερις μετα δικαιο
συνης20, κατα το γεγραμμενον, η 20πλατυτερα μετα μικρολογιας20 (ινα μη λεγω τι
βλασφημον) και οτι πολλοι και οικων ολων εκποιουμενων εις εκκλησιας
ηνεσχοντο, οι δε και παρ' εαυτων πασαν προηκαντο την ουσιαν και την καλλιστην
επραγματευοντο πραγ ματειαν, γενεσθαι δια τον εκει πλουτον πενητες. 61.6 Μη
τοινυν σπειρητε φειδομενως, ινα πλουσιως θερισητε, αλλ' αγαθον κληρον και υμιν
αυτοις και τοις φιλτατοις υμων τουτον χαρισασθε, μηδεν υφελοντες των
γεγραμμενων, αλλα παντα μεθ' ηδονης και φαιδροτητος επιδοντες η αποδοντες ως
οικεια του Θεου, ως τουτο μονον κερδα νουντες ο τι αν υπερ των ψυχων υμων
αναλωσητε. 61.7 Τι γαρ δει θησαυριζειν ληισταις και κλεπταις και καιρων μεταβολαις
αλλοτε εις αλλους μετατιθεντων και ριπι ζοντων την αστατον ευποριαν, αλλα μη εις
τας ασφαλεις αποθηκας αποτιθεσθαι και των επιβουλευοντων ισχυρο τερας; 61.8 Το
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεν ουν ευτελως περι αλλα και αλλοις δειξατε (και γαρ ευχομαι δυνατους υμας ειναι
μετα χρηστοτητος), ημιν δε αγωνισασθε τον καλον αγωνα, οστις νικησει τον αλλον
ευλαβειαι και ταις οφειλομεναις ευλογιαις εκ Θεου τοις ευγνωμοσι. 61.9 Πεισατε ουν
ημας οτι γνησιως χριστιανιζετε, μαλλον δε απο καλης αρξα μενοι αρχης και ουτως
ευσεβους και δικαιας, εντευθεν και περι των αλλων ομονοησατε, ως αν υμεις τε
αλληλοις και ημεις υμιν επευφραινωμεθα τα τε αλλα και δεξιον υποδειγμα
γενομενοις πασηι τηι Ἑκκλησιαι της περι ταυτα ευγνωμοσυνης. 62.Τ ΑΜΦΙΛΟΧΙΩΙ 62.1
Ου βαρβαρον το επιταγμα της αμιμητου σου καλοκα γαθιας, αλλ' ελληνικον, μαλλον
δε χριστιανικον. Ὁ δε Ἀρμενιος, εφ' ωι πανυ φιλοτιμηι, βαρβαρος αντικρυς και
πορρωθεν της ημετερας φιλοτιμιας. 63.Τ ΑΜΦΙΛΟΧΙΩΙ 63.1 Ἀλγεις; Ἐγω δε τρυφω
δηλονοτι. ∆ακρυεις; Ἐγω δε, ως οραις, πανηγυριζω και τοις παρουσι καλλω πιζομαι.
Ἢ σε μεν υιος λυπει δι' αρετην αρπαζομενος και τιμωμενος, και δεινον ει μη
παρεσται σοι και γηρο κομησει και τα εικοτα θεραπευσει κατα το συνηθες; 63.2 Ἐμε
δε ουκ ανιαι πατηρ την τελευταιαν εκδημιαν αφ' ημων εκδημησας, εξ ης ουκετι προς
ημας αναλυσει ουδε παρ' ημων οφθησεται; Ειτα ημεις μεν ουδεν εγκα λουμεν ουδε
την οφειλομενην απαιτουμεν παραμυθιαν, ειδοτες οτι τα ιδια κακα καιρον ου διδωσι
τοις αλλοτριοις σχολαζειν· ουδε γαρ ουτω τις εστι φιλικος και φιλοσοφος ωστε
υπερανω των παθων ειναι και παρακαλειν αλλον, αυτος δεομενος παρακλησεως.
63.3 Συ δε τηι πληγηι πλη γην επιβαλλεις αιτιωμενος ημας, ως πυνθανομαι, και
νομιζων αμελεισθαι τον σον υιον, ημετερον δε αδελφον, η προδεδοσθαι παρ' ημων,
ο βαρυτερον, αλλα μη της ζημιας ημας επαισθανεσθαι ην εζημιωνται παντες μεν και
φιλοι και συγγενεις, εγω δε και παντων μαλλον–ο και τας ελπιδας της ζωης εν
εκεινωι θεμενος και μονον μεν ερεισμα, μονον δε συμβουλον αγαθον, μονον δε
κοινωνον ευσεβειας υπολαμβανων. 63.4 Και τισι τουτο εικαζεις; Ει μεν τοις πρωτοις,
ενθυμηθητι οτι και διεβην μεχρις υμων εξεπιτηδες, τηι φημηι τεταραγμενος, και
κοινωνησαι γνωμης υμιν προθυμος εγενομην, ηνικα και καιρος ην ετι περι τουτων
βουλευεσθαι· και παντα μαλλον η ταυτης ημιν εκοινωνησατε, ειτε υπο της αυτης
αποριας, ειτ' ουκ οιδ' ο τι βουληθεντες. 63.5 Ει δε τοις τελευταιοις, μαλιστα μεν ουκ
εια το παθος παλιν υμιν εντυχειν και η τωι πατρι χρεωστουμενη τιμη και οσια, ης
ουδεν εδυναμην ποιησασθαι προτιμοτερον, και ταυτα υπογυιου του παθους οντος,
ηνικα ουκ ασεβες ην μονον αλλ' ουδ' ολως ευπρεπες εξω του καιρου φιλοσοφειν και
υπερ το ανθρωπινον· επειτα και προκατειληφθαι υπο των πραγ ματων ενομισαμεν,
περας ηδη των κατ' αυτον εχοντων οποιον εδοκει τωι αγοντι τα ημετερα. 63.6 Ταυτα
μεν δη τοιαυτα. Νυν δε και την λυπην ανες ημιν παντων ουσαν αλογωτατην, ως
εμαυτον πειθω· και ει τι σοι πλεον δοκει, παραστησον, ινα μη και ημας εν τωι μερει
και σεαυτον λυπηις και πραγμα πασχηις σφοδρα της σης ευγενειας αναξιον αντ'
αλλων ημας αιτιωμενος τους ουδεν αδικουντας, αλλ' ει δει ταληθες ειπειν, τα ισα
τυραννηθεντας υπο των κοινων φιλων και ους μονους ευεργετας ενομιζες. 64.Τ
ΕΥΣΕΒΙΩΙ ΣΑΜΟΣΑΤΩΝ 64.1 Ὅτε παρηιει σου η θεοσεβεια δια της πατριδος ημων,
ουδε του δωματιου προκυψαι οιος τε ημην, εν εσχατηι αρρωστιαι διαγων. Ἐλυπει δε
με ου τοσουτον η νοσος τον περι των εσχατων φοβον επαγουσα, αλλ' οτι της ιερας
σου και αγαθης συντυχιας απεστερουμην, 64.2 τοσαυτην εχων περι το ιδειν σου το
τιμιον προσωπον επιθυμιαν, οσον εικος ην τον χρηιζοντα μεν θεραπειας των
ψυχικων τραυματων, ταυτην δε παρα της σης τελειο τητος εξειν ελπιζοντα. 64.3
Ἀλλ' ει και των αμαρτιων των εμων γεγονεν εργον το κατα τον καιρον εκεινον
διαμαρτειν με της σης συντυχιας, νυν δια της σης αγαθο τητος εστι δυνατον
γενεσθαι μοι τινα των λυπηρων επανορθωσιν. 64.4 Ει γαρ καταξιωσειας καμου
μνημην ποιεισθαι εν ταις ευπροσδεκτοις σου προσευχαις πασης εσται μοι τουτο της
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρα του Θεου ευλογιας εφοδιον, και εν ταυτηι μου τηι ζωηι και εν τωι αιωνι τωι
μελλοντι. 64.5 Το γαρ ανδρα τοσουτον, ουτως εναθλουντα τηι πιστει του Ευαγγελιου
και τηλικουτους διωγμους υπομειναντα και τοσαυτην εαυτωι παρρησιαν επι του
δικαιοδοτου Θεου ετοιμαζοντα δια της των θλιψεων υπομονης τουτον και ημων
καταξιουν γενεσθαι προστατην δια των προ σευχων, πεπεισμαι οτι τοσαυτην εχει
την δυναμιν, οση αν ην μοι και ει παρα τινος των αγιων εγινετο μαρτυρων. Ὥστε
παρακληθητι απαραλειπτως μεμνησθαι του σου Γρηγοριου εν οις ευχομαι ειναι σου
της μνημης επαξιος. 65.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 65.1 Τα παντα τιμιος ων ημιν και των φιλων εν
τοις γνησιοις, ο αιδεσιμωτατος ημων Ευπραξιος ο αδελφος τιμιωτερος ωφθη και
γνησιωτερος εκ της περι σε διαθεσεως, ος γε και νυν ουτως ωρμησε προς την σην
θεοσεβειαν, ιν' ειπω το του ∆αυΐδ, ως ελαφος πολυ διψος, το ου φορητον, ποτιμωι
και καθαραι τηι πηγηι καταψυχουσα. 65.2 Και μακαριος ο σοι πλησιαζειν ηξιωμενος,
μακαριω τερος δε ο τοις υπερ Χριστου παθημασι και τοις υπερ αληθειας ιδρωσι
τοιαυτην επιθεις κορωνιδα ης ολιγοι των φοβουμενων τον Θεον τετυχηκασιν. 65.3
Ου γαρ αβασανιστον επεδειξω την αρετην, ουδε εν ευδιας καιρωι μονον ορθιος
επλευσας και τας των αλλων ψυχας εκυβερ νησας, αλλ' εν ταις δυσχερειαις των
πειρασμων διεφανης και των διωκοντων γεγονας υψηλοτερος τωι γενναιως
μεταναστηναι της ενεγκουσης. 65.4 Και αλλοι μεν το 65.4 πατρωιον εδαφος εχουσιν,
ημεις δε την ανω πολιν· αλλοι τον ημετερον ισως θρονον, ημεις δε τον Χριστον· ω
της πραγματειας, οιων υπεριδοντες οια κεκομισμεθα. 20∆ιηλθομεν δια πυρος και
υδατος20, πιστευω δε οτι και εξελευσομεθα 20εις αναψυχην20. 65.5 Ου γαρ εις τελος
εγκαταλειψει ημας ο Θεος, ουδε περιοψεται τον ορθον λογον δεδιωγμενον, αλλα
20κατα το πληθος των οδυνων ημων20 αι 20παρακλησεις20 αυτου 20ευφρανουσιν20
ημας. Τουτο μεν ουν και πιστευομεν και ευχομεθα. Συ δε, παρακαλω, υπερευχου της
ταπεινωσεως ημων· 65.6 και οσακις αν εμπιπτηι καιρος, και ευλογειν ημας δια
γραμμα των μη κατοκνει και ευθυμοτερους ποιειν τα κατα σαυτον δηλων, ο ποιησαι
και νυν κατηξιωσας. 66.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 66.1 Και γραφων και μεμνημενος ευφραινεις
ημας, και, ο τουτου μειζον, ευλογων εν τοις γραμμασιν. Ἡμεις δε, ει ημεν αξιοι των
σων παθηματων και της υπερ Χριστου και δια Χριστον αθλησεως, κατηξιωθημεν αν
και μεχρι σου γενομενοι περιπτυξασθαι σου την θεοσεβειαν και τυπον λαβειν της εν
τοις παθημασι καρτεριας. 66.2 Ἐπειδη δε αναξιοι τουτου τυγχανομεν, πολλαις
θλιψεσι και ασχολιαις ενοχλουμενοι, ο δευτερον εστι ποιουμεν· προσαγορευομεν
προς την τελειοτητα σου και αξιουμεν μη αποκαμνειν σε μεμνημενον ημων. 66.3 Ου
γαρ ωφελεια ημιν μονον των σων καταξιουσθαι γραμματων, αλλα και καυχημα
προς τους πολλους και καλλωπισμα οτι λογος ημων εστι παρ' ανδρι τοσουτωι την
αρετην και τοσαυτην εχοντι προς Θεον οικειοτητα ωστε και αλλους οικειουν
δυνασθαι και λογωι και υποδειγματι. 67.Τ ΙΟΥΛΙΑΝΩΙ 67.1 Ἐμοι προς σε φιλιας μεν
πολλα δικαια, και ει μη τι αλλο, οι λογοι ων ουδεν τοις πολλοις αιδεσιμωτερον ουδε
οικειοτερον· απεχθειας δε υποθεσις ουδεμια ουτε εστι, μητε γενοιτο. α γαρ προς τον
αδελφον Νικοβουλον η παρα Νικοβουλου λελυπησαι, ουκ εμα μαλλον η τα εν
Ἰνδοις πραττομενα· οσον επι το μη συναρεσκεσθαι μηδενι των γεγενημενων. 67.2
Μη τοινυν εμοι ταυτα λογισηι μηδε δια τουτο χειρον τι βουλευσηι περι σεαυτου· αλλ'
ην υπεσχου τοις πτωχοις φιλανθρωπιαν, ταυτην επιτελη ποιησον. Και μεν τοι και
τους περι εμε κληρικους οσους παρηιτησαμην της απογραφης ελευθερωσον, εκεινο
ενθυμηθεις οτι λιαν των ατοπων εστιν αλλους μεν και ουσιαν ολην καθιερουν τωι
Θεωι, σε δε μηδε προικα βουλεσ θαι ειναι χρηστον, και αλλαις μεν πολεσι παντας
τους περι το βημα δοθηναι, ημιν δε μηδε τους συνοντας και θεραπευοντας, και ταυτα
παρ' υμων των οικειοτατων ους τυχον ουκ αισχυνουμεν. 67.3 Ταυτα επισταληναι σοι
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρ' ημων καλως ειχε. Συντυχειν δε ουκ εξεγενετο, επειδη με η νοσος εξωρμησε
προς τα Τυανα θεραπειας τευξομενον, εως καιρος· και συγγινωσκε. Ἀντι δε ημων
εχεις Θεον παροντα και βοηθουντα τοις πενησι, τον πολυ της παρουσιας ημων
αιδεσιμωτερον. 68.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 68.1 Ἐκαλεσας ημας επι την μονην, καλως γε ποιων,
ως κοινωνους του κατα την επανισωσιν σκεμματος· και γαρ εστιν ου μικρας το
πραγμα φροντιδος. Ἐγω δε, ει μεν υγιαινων ετυγχανον, σφοδρα αν απηντησα
προθυμως· και ηξω δε, οταν οιον τε ηι, Θεου θελοντος. Νυν δε δια γραμματων πληρω
τα της παρουσιας. 68.2 Οιδα σε και γονεων οντα ιερων και τωι θειωι φοβωι
συνηυξημενον ανωθεν. α ουν επιστασαι συμφερειν σοι και προς ευδοξιαν και προς
ασφαλειαν ψυχης, ταυτα δηλονοτι ποιησεις καν αυτοι μη γραφωμεν. 68.3 Ει δε τι και
ημας συνεισενεγ κειν δει, τουτο γνωριζομεν οτι αντ' αλλης τινος πολιτειας ην
εισφερουσι τωι Θεωι χριστιαναι ψυχαι, τουτο σοι προ κειται νυν· και μεγαλα σεαυτωι
θησαυρισεις του κοινου φροντισας και ει τι προ τουτου διετεθη κακως και τουτο
επανορθωσαμενος. 68.4 Ἓν δε και μεγιστον εις ασφαλειαν (ο και πρωτον σοι
φυλακτεον), συνεργους λαβειν ους και συνεσει και τροπωι διαφερειν των αλλων
γινωσκεις. Τι γαρ οφελος κυβερνητην ειναι χρηστον, πονηροις χρωμενον ερεταις;
69.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 69.1 Ἔχω την υποσχεσιν και θαρρω τωι τροπωι δι' ον εχω και την
δωρεαν. Μαλιστα μεν ουν οιδε το μετρον των επιδοσεων και των αντιδοσεων ο
μεγας των χρεων διαλυ της· ει δε και εφ' ημιν εστι τα τοιαυτα συντιθεσθαι, παρ'
ημων η θυσια, παρα σου το φιλανθρωπον. Μερισωμεθα την αντιδοσιν. 70.Τ
ΕΥΤΡΟΠΙΩΙ 70.1 Τι τουτο; Ευτροπιος ο μεγας εν ημετεροις· και ημεις ακουομεν, αλλ'
ουκ απολαυομεν. Ὁ δε Τανταλος εκεινος τι ποτ' αλλο η τουτο ην, εν μεσαις πηγαις
διψει τηκομενος; 70.2 Συ μεν ουν ποθεις την συντυχιαν την ημετεραν, ως γραφεις,
και καλως ποιεις· εδει γαρ οντα σε οπερ ει μη περιφρονειν τους φιλους, αλλα και
οδου παρεργον ευ ποιειν ημας και ταυτα τιμαν μετα την αρχην α και αρχων τιμαν
ηξιους. 70.3 Ἐμε δε πως οιει διακεισθαι και τινα εχειν την ψυχην, ποθουντα μεν ουχ
ηττον, ει μη και μαλλον, ως το εικος (το γαρ αιδεσιμωτερον, ποθεινοτε ρον), τηι δε
αρρωστιαι πεπεδημενον; 70.4 Συ δε μοι γενου το Αιγυπτιον φαρμακον, ειτε λογος
τουτο ην, ειτε τι ετερον, ωι φαρμακευει τας ψυχας Ὅμηρος εν ταις λυπαις. 70.5
Γενησηι δε πως; Πρωτον μεν συγγινωσκων, ετοιμον γαρ το χρηστον εις συγγνωμην·
επειτα παιδευων ημας εξ ων αν επιστελληις, επει και αρχοντα σε της αρετης μαλλον
η της εξουσιας θαυμαζειν ειχομεν.
71.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 71.1 Ἄλλος μεν αλλο τι των σων επαινειτω, παντως δε
αρκεσεις γλωσσαις πολλαις μεριζομενος· εγω δε ο μαλιστα θαυμασας εχω, τουτο
ερω. Τοσουτον σοι καλο καγαθιας και λογων περιεστιν ωστε σοι και τουτο μονον
φιλους ποιειν, το νομισθηναι τινας τοιουτους. 71.2 Ἐμε γουν προς πασιν οις γε
τετιμηκας ουσι τοιουτοις ηνικα τον υψηλοτατον ειχες θρονον εχοντα το επιφθονον
ετι, και κατα την Ἀσιαν περιτυχων, ει τι μεμνησαι (μεμνησαι δε οιδ' οτι τηλικουτος
ων και τα φιλικα, μετα της εν πασι τελειοτητος), τα τε αλλα ειδες ως ηδιστα και
γραφειν διεκελευσω, λογους τιμων τους σους. 71.3 Ου μονον δε, αλλα και γραψαι
προτερος ηξιωσας, τους αγαθους των γραφεων μιμουμενος οι τωι παραδεικνυναι τα
πολλα τους μαθητας εκπαιδευουσι. 71.4 Τουτο ουν νυν τε πεποιηκας ευ ποιων· και
του λοιπου χαριζεσθαι μη κατοκνει, καν σε υψηλον αυθις οι θρονοι φερωσιν
(οισουσι γαρ την αρχην, ου την αρετην· ουδε γαρ εχεις ο τι υψωθηις κατα ταυτην,
ηκων προς το ακμαιοτατον). 71.5 Ἀλλα και τα κοινα πραττων των φιλων μη αμελει,
κατα τους Ὁμηρικους νεανιας εν μεσωι πολεμωι τα φιλικα σπουδαζοντας, επειδη και
τουτωι ποικιλλει την ποιησιν ο σος Ὅμηρος. 72.Τ ΓΡΗΓΟΡΙΩΙ ΝΥΣΣΗΣ 72.1 Μη
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σφοδρα δακνου τοις λυπηροις. αν γαρ ηττον λυπωμεθα, ηττον εστι λυπηρα. Ουδεν
δεινον ει ανεθαλφθη σαν οι αιρετικοι και τωι εαρι θαρρουσι των φωλεων
εξερπυσαντες, ως γραφεις. Μικρα συριουσιν, ευ οιδα, ειτα καταδυσονται, και τηι
αληθειαι και τωι καιρωι πολεμουμενοι, και τοσωι μαλλον οσωιπερ αν τωι Θεωι το παν
επιτρεπωμεν. 73.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 73.1 Περι ων επεσταλκας, ουτως εχομεν· ουτε
υπερορωμενοι δυσχεραινομεν, και τιμωμενοι χαιρομεν. Του μεν γαρ ημεις αξιοι, το
δε της υμετερας φιλοτιμιας. Προσευχου περι ημων. Τηι βραχυλογιαι συγγινωσκε·
παντως γαρ, ει και μικρα ταυτα, σιωπης γε μακροτερα. 74.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ Και μενων
συνεκδημω δια της αγαπης υμιν· παντα γαρ ο ποθος κοινοποιει τα ημετερα. Και
πολλας ελπιδας εχω, τηι του Θεου φιλανθρωπιαι θαρρων και ταις υμετεραις ευχαις,
οτι παντα κατα νουν υμιν εκβησεται και η καταιγις εις αυραν λυθησεται και τουτον
υμιν ο Θεος της ορθοδοξιας δωσει μισθον το τους επηρεαζοντας υπερσχειν. 74.2
Μαλιστα μεν ουν ιδοιμεν υμας εν ταχει και απολαβοιμεν ως ευχομεθα. Ει δε
χρονιζοιτε, των πραγματων ουτω τυπουντων, γραμμασι γουν ευφραινειν ημας μη
απαξιουτε δηλουσι τα υμετερα και προσευχεσθαι τα συνηθη περι ημων. Ἐρρωμενους
υμας και τοις πασιν ευθυμους ο αγαθος Θεος χαρισαιτο, της Ἐκκλησιας το κοινον
ερεισμα. 75.Τ ΒΙΤΑΛΙΑΝΩΙ 75.1 Ου συνεχως ομιλουμεν σοι. Το δε αιτιον, οτι πολλοι
περι σε, και οις ηκιστα χαιρομεν. Ει δ' ανακαθηραις σαυτον των πολλων και
συνοικον εχοις την αρετην, οψει και χωλων δρομον, ως η παροιμια. Τουτο γαρ και
υπισ χνουμεθα συν Θεωι και πραξομεν. 76.Τ ΓΡΗΓΟΡΙΩΙ ΝΥΣΣΗΣ 76.1 Και τουτο
απεκειτο τηι μοχθηραι μου ζωηι, το Βασι λειου θανατον ακουσαι και της αγιας εκεινης
ψυχης εκδημιαν, ην εξεδημησεν αφ' ημων ιν' ενδημησηι προς Κυριον, παντα τον
βιον μελετην τουτου πεποιημενος. 76.2 Ἀλλ' εγω μεν μετα των αλλων και τουτο
αφηιρημαι δια το και νυν ετι πονηρως εχειν του σωματος και λιαν επικινδυνως, το
και περιπτυξασθαι την αγιαν κονιν και σοι παρειναι τα εικοτα φιλοσοφουντι και
τους κοινους ημων φιλους παραμυθησασθαι. 76.3 Το γαρ την της Ἐκκλησιας ιδειν
ερημιαν, τοιαυτην αποκειραμενης δοξαν και τοιουτον αποσεισαμενης στεφανον,
ουτε οψει θεατον ουτε ακοηι χωρητον τοις γε νουν εχουσι. 76.4 Συ δε μοι δοκεις,
πολλων οντων και φιλων και λογων των εις παρα κλησιν, υπ' ουδενος αν ουτω
παρακληθηναι ως υπο σεαυτου και της εκεινου μνημης· οι και τοις αλλοις πασι
γεγονατε φιλοσοφιας υποδειγμα και οιον τις σταθμη πνευματικη της τε εν τοις
χρηστοις ευταξιας και της εν τοις ανιαροις καρτεριας, επειδη δυο ταυτα οιδε
φιλοσοφια ευπραξιαν τε διαθεσθαι μετριως και συμφοραν ευσχημονως. 76.5 Ταυτα
παρ' ημων προς την σην τιμιοτητα· εμε δε τις παραμυθησεται χρονος η λογος, τον
ταυτα γραφοντα, πλην της σης συνουσιας και ομιλιας, ην αντι παντων ημιν ο
μακαριος καταλελοιπεν, ιν' εν σοι τα εκεινου καθορωντες ωσπερ εν εσοπτρωι καλωι
τε και διαυγει, κακεινον εχειν νομιζωμεν; 77.Τ ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 77.1 Πυνθανομαι σε
βαρεως εχειν προς τας γεγενημενας ημιν παρα των μοναστων και των πτωχων
υβρεις. Και θαυμαστον ουδεν, απληγα ετι σε τυγχανοντα και των ημετερων κακων
απειρατον, προς τα τοιαυτα δυσφορως εχειν. 77.2 Ἡμεις δε, ως και κακων πλειονων
πεπειραμενοι και της υβρεως κοινωνησαντες, εικοτως αν αξιοπιστοι νομισθειημεν
παραινουντες τηι σηι ευλαβειαι απερ η τε πολια διδασκει και ο λογος υποδεικνυσι. 77.3
∆εινα μεν τα γεγενημενα και περα δεινων, τις αντερει; –υβρισθηναι θυσιαστηρια,
συγχυθηναι μυστηρια, μεσους ημας εσταναι των τελουμενων και των λιθαζοντων,
και φαρμακον ποιεισθαι κατα των λιθασμων τας εντευξεις, αιδω παρθενων
επιλησθηναι, μοναστων ευκοσμιαν, πτωχων συμφοραν, ζημιωθεντων εκ της
τραχυτητος και τον ελεον. 77.4 Ἀλλ' ισως μακροθυμειν αμεινον και πολλοις εξ ων
πασχομεν διδοναι μακροθυμιας υποδειγμα· ου γαρ ουτως ο λογος πειθει τους
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλους ως η πραξις, η σιωπωσα παραινεσις. 77.5 Μεγα νομιζομεν ειναι το δικας
παρα των ηδικηκοτων λαβειν· μεγα φημι (και γαρ και τουτο χρησιμον εις την των
αλλων διορθωσιν), αλλα πολλωι τουτου μειζον και θεικωτερον το καρτερειν
πασχοντας. Ἐκεινο μεν γαρ την κακιαν επιστομιζει, τουτο δε χρηστους ειναι πειθει,
ο του μη κακους ειναι πολυ κρειττον εστι και τελεωτερον. 77.6 Μεγαλην ημιν
νομισωμεν προκεισθαι πραγματειαν φιλανθρωπιας και συγχωρησωμεν τα εις ημας,
ινα και αυτοι τυχωμεν συγχωρησεως, και προεισενεγκωμεν χρηστο τητα τηι
χρηστοτητι. 77.7 Ζηλωτης ηκουσε Φινεες, οτι την Μαδιανιτιν τωι πορνωι
συνεξεκεντησε και εξειλεν ονειδος εξ υιων Ἰσραηλ· αλλ' επηινεθη πλεον, οτι του
λαου προσηυξατο πταισαντος. Στωμεν ουν και ημεις και εξιλασωμεθα και κοπασατω
η θραυσις, κατα το γεγραμμενον, και λογισθητω τουτο ημιν εις δικαιοσυνην. 77.8
Ἐπηινεθη και Μωυσης, οτι τον Αιγυπτιον ανειλε τωι Ἰσραηλιτηι περιαλγησας· αλλ'
εθαυμασθη πλεον, οτι Μαριαμ την αδελφην δια το γογγυσαι λεπρωθεισαν δια της
ευχης εθραπευσε. 77.9 Σκοπει και τα εξης· απειλουνται Νινευιται καταστροφην,
αλλα δακρυσιν εξωνουνται την αμαρτιαν. Μανασσης εν βασιλευσι παρανομωτατος,
αλλ' εν τοις σωθεισι δια θρηνον περιφανεσ τατος. 77.10 20Τι σε διαθω, Ἐφραΐμ20,
παρα του Θεου λεγεται. Ὅσης οργης ο λογος· και υπερασπισμος επαγε ται. Τι της
φιλανθρωπιας ταχυτερον; Πυρ Σοδομιτικον αιτουσιν οι μαθηται κατα των αγοντων
τον Ἰησουν, ο δε απαξιοι την εκδικησιν. Τεμνει Μαλχου το ωτιον Πετρος, ενος των
υβριστων, Ἰησους δε αποκαθιστησι. 77.11 Τι δε ο ερωτησας ει επτακις τωι αδελφωι
συγχωρητεον πταισαντι; Ου μικρολογιαν καταγινωσκεται; Τωι γαρ επτακις το
εβδομηκοντακις προστιθεται. Τι δε ο χρεωφειλετης εν τοις Ευαγγελιοις, ο μη
συγχωρησας α συγκεχωρηται; Ου πικροτερον δια τουτο εισπραττεται; Τι δε η
τυπωσις της ευχης; Ουκ αφεσει βουλεται την αφεσιν πραγματευεσθαι; 77.12 Τοσαυτα
εχοντες υποδειγματα, μιμησωμεθα Θεου φιλανθρωπιαν και μη βουληθωμεν μαθειν
αυτους αφ' ημων οσον κακον αμαρτιας αντιδοσις. Ὁραις ακολουθιαν χρηστοτητος;
Νομοθετει πρωτον, ειτα διακελευεται, υπισχνειται, απειλει, ονειδιζει, επανατεινεται,
κατεχει, απειλει παλιν· οταν εκβιασθηι, πληγην επαγει, και ταυτην κατα μικρον,
χωραν υπανοιγων ταις διορθωσεσι. 77.13 Μη τοινυν μηδε αυτοι πληξωμεν αθροως
(ου γαρ ασφαλες), αλλα τωι φοβωι σωφρονισαντες τηι φιλανθρωπιαι νικησωμεν και
λαβωμεν υποχρεους ευλαβειας τωι συνειδοτι πλεον η τηι οργηι βασανισαντες. Μη
ξηρανωμεν συκην ετι καρ ποφορειν δυναμενην, μη ως αχρηστου καταγνωμεν και
καταργουσης τον τοπον, ην θεραπευσει τυχον τεχνιτου γεωργου προστασια και
επιμελεια. 77.14 Μη τοσουτον εργον και περιβοητον δι' επηρειαν ισως του πονηρου
και φθονον ουτως εν βραχει καταλυσωμεν, αλλα βουληθωμεν φιλανθρωποι
φανηναι μαλλον η εντελεις, και φιλοπτωχοι πλεον η φιλοδικαιοι· μηδε των
υπεκκαιοντων ημας εις τουτο πλεον η των κατεχοντων ανεχωμεθα και το αισχρον,
ει μη τι αλλο, ενθυμηθεντες ει δοξαιμεν προς πτωχους αγωνιζεσθαι, οι τουτο μεγα
πλεονεκτουσι, το, καν αδικωσι, ελεεισθαι δια την συμφοραν. 77.15 Νυν οιου παντας
μεν σοι προσπιπτειν πτωχους τε και πτωχοτροφους, παντας δε μοναστας και
παρθενους υπερ αυτων ικετευοντας. ∆ος τοις πασιν αντι τουτων την χαριν (επειδη
και συνετρι βησαν ικανως, ως δηλον εξ ων ημων εδεηθησαν), και προ παντων ημιν
τοις υπερ αυτων πρεσβευουσιν. 77.16 Ους ει σοι δεινον ειναι φαινεται το παρ' αυτων
ατιμασθηναι, πολλωι φανητω δεινοτερον το σοι παραινουντας ταυτα μη ακουσθηναι.
Τωι δε καλωι Παυλωι συγχωρησειεν ο Θεος α εις ημας εξυβρισεν. 78.Τ ΘΕΟΤΕΚΝΩΙ
78.1 Οιδαμεν οτι χαλεπον εστι, προσφατου της αδικιας ουσης και του θυμου ζεοντος
ετι, παραδεχθηναι τους λογισμους· τυφλον γαρ ο θυμος και η λυπη, και μαλιστα
οταν το δικαιως αγανακτειν παρηι. 78.2 Ὅμως επειδη και αυτοι των συνηδικημενων
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εσμεν και συνυβρισμενων και ουχ ηττον αγανακτουντων, δια τουτο εσμεν δικαιοι
και συμβουλευοντες μη ατιμασθηναι. 78.3 ∆εινα πεπονθαμεν· ει δε βουλει, προσθες
οια μηδεις αλλος ανθρωπων. Ἀλλα μη δια τουτο και ημας αυτους αδικησωμεν, μηδε
τοσουτον ευσεβειαν μισησωμεν οσον ημιν ου συμφερει. 78.4 Μεγα εστι γυνη και
τιμιον θυγατηρ, αλλ' ουπω ψυχης τιμιωτερον. Ἐνθυμηθητι οτι νεωστι μεν της
χαριτος ηξιωθης και τωι λουτρωι των αμαρτιων εκαθαρθης, κινδυνος δε ουχ ο τυχων
αιματι μολυναι την δωρεαν και παλιν αλλης δεηθηναι καθαρσεως. 78.5 Μη τοινυν
επιβουλευσωμεν ημιν αυτοις μηδε την παρρησιαν την προς Θεον αποβαλωμεν,
πικροι τοις ηδικηκοσι φανεντες και υπερ το μετρον αγανακτουντες. Ἀφωμεν τωι Θεωι
τον ανθρωπον και τοις εκειθεν κολαστηριοις· ημεις δε φιλανθρωπον κτησωμεθα τον
κριτην, αυτοι φανεντες φιλανθρωποι, και συγχωρη σωμεν ινα συγχωρηθωμεν. 78.6
Και μη σε απατατω ματαιος λογισμος, οτι το δικαιως επεξελθειν ανευθυνον και το
παραδουναι τοις νομοις τον παρανομησαντα. Εισι νομοι Ῥωμαιων, εισι δε και
ημετεροι. Ἀλλ' οι μεναμετροι και πικροι και μεχρις αιματος προιοντες· ημιν δε
χρηστοι και φιλανθρωποι και μη συγχωρουντες τι τωι θυμωι χρησθαι κατα των
αδικουντων. 78.7 Τουτοις εμμει νωμεν και τουτους ακολουθησωμεν, ινα μικρα
χαρισαμενοι (μικρα γαρ η ενταυθα ζωη και του μηδενος αξια), μεγαλα παρα του
Θεου αντιλαβωμεν, την παρ' αυτου φιλανθρωπιαν και τας εκειθεν ελπιδας. 79.Τ
ΣΙΜΠΛΙΚΙΑΙ 79.1 Ἐπαινεις τον αγιον και κοινον ημων πατερα, το της πιστεως
ερεισμα, τον της αληθειας κανονα και χαρακτηρα της ευσεβειας, την πληρη
φρονησεως πολιαν, τον ζωης ανθρωπινης και αρετης μετρα νικησαντα, τον πιστον
θεραποντα και μεγαν αρχιερεα, τον Θεου και ανθρωπων μεσιτην, το του Πνευματος
καταγωγιον· τουτο μεν ορθως ποιεις, επει και πας λογος ελαττων εστι της αγιας
εκεινης και μακαριας ψυχης, ει μη με απαται το φιλτρον η και το παθος τωι ποθωι
κιρναμενον. 79.2 Ἐκεινο δε σου και λιαν τεθαυμακα, πως επαινεις μεν ως αγιον και
μεχρι τουτου τα εικοτα τιμαις, το δε εργον αυτου καταλυειν επιχειρεις, ωσπερ των
αναγιων και μαλιστα υβρεως οντων αξιων, των εικηι ζησαντων και μετασταντων.
79.3 Ει μεν γαρ ως ανδραποδου μεταποιηι ιδιου του συμποιμενος και το μικρον τουτο
κερδος διωκεις, ουκ εχω πως επαινεσω, ινα μετριως ειπω, και σφοδρα τουτο της σης
μεγαλοψυχιας αναξιον. 79.4 Πως γαρ ουκ ατοπον, χρυσωι μεν και αργυριωι τιμαν το
Θειον και τοις περιττοις της κτησεως, ενθα και πλειον του προς ευσεβειαν ισως το
κατ' επιδειξιν, ιερει δε ολως βουλεσθαι ζημιουν Ἐκκλησιαν και αποσυλαν των
αναθηματων το αγιωτατον; 79.5 Ει δε οτι κατ' εξουσιαν τουτο πεποιηκαμεν, αλλ'
ουχι την σην ευγενειαν υπεμνησαμεν ουδε τηι φιλοτιμιαι καιρον εδωκαμεν
δυσχεραινεις, λεγοις μεν αν τι δικαιον, και το παθος ανθρωπινον· ισθι δε μειζονος
επιδοσεως ειναι σοι νυν η τωι τοτε καιρωι, οσωι του αυτην επιδουναι το λαβουσι
συγχωρησαι φιλοτιμοτερον. 79.6 Κακεινως μεν τωι Θεωι μονον εδοκεις χαριζεσθαι,
ουτω δε και ημιν τοις εκεινου θεραπευταις και το ονομα αυτου βασταζειν
ηξιωμενοις. Μη τοινυν μητε εκεινωι χαλεπαινε μητε ημιν· ο μεν γαρ τετυραννηται,
ουκ ηδικηκεν, ημεις δε τι θαυμασ τον, ει τηι σηι χρηστοτητι θαρρουντες επι τουτο
προεληλυθαμεν και αμα τηι κοινηι του παντος χωριου ψηφωι πιστευσαντες; 79.7 Ἣν
ει μεν προς χαριν εποιη σαντο τινες η κακουργως, αυτοι αν ειδειεν και τωι Θεωι
λογον υπεχοιεν· ου γαρ ημετερον τουτο ειδεναι, ουδε ταις παντων εμβατευειν
γνωμαις· ημας δε, πως παρωσασ θαι ραιδιον ην η πως τοσαυτα δακρυα παριδειν η του
χωριου την ερημιαν επι τοσουτον αθεραπευτου και αποιμαντου και την
πνευματικην επιστασιαν ουκ εχοντος; 79.8 Ἐκεινο δε σοι και προ παντων δηλον, οτι
οι τοτε μεν συντιθεμενοι, νυν δε αρνουμενοι, πραγμα ποιουσιν ουτε ευσεβες ουτε
ελευθερον. Και πολλωι βελτιους αν ησαν τοτε αντιλεγοντες η νυν κολακευοντες και
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα εαυτων καταλυοντες και ανθρωπους μαλλον η Θεον φοβουμενοι. 79.9 Ους παλιν
ερειν οιου δια την ευκολιαν, οτι φοβωι τωι προς σε μετετεθησαν, και πολλωι γε
αληθεστερον· επειδη δει πταιειν μεν αυτους αει, θηρασθαι δε ψευδεις και
σεσοφισμενας απολογιας. Ει δε σοι ταυτα μεν ορθως δοκει λεγεσθαι, οικονομιας δε
απαιτειτε λογον (επει και τουτο ακουω, ου γαρ εν τοις γραμμασιν ενεκαλεσας),
δικαιως τουτο απαιτεισθω και φιλανθρωπως, και ουδεν μεμψομεθα· ουδε γαρ ημιν
αρεσκει ζημιουσθαι δεσποτων επιεικειαν. 79.10 Τι λοιπον ετι; ως αναξιου του ανδρος
ισως λαμβα νεσθαι και δια τουτο επισκηπτειν τηι καταστασει; Τουτο γαρ πως και
εγκαλειν ευπρεπεστερον. Ὁ δε μοι προς τουτο λογος απλους και ραιδιος. Ἡμεις ουδ'
αλλον τινα των εν αιτιαις αφιεμεν ανεξεταστον, ουδ' αν πανυ των φιλων ηι και των
ευ γεγονοτων (ουδεν γαρ του Θεου και του κανονος αιδεσιμωτερον), ουδε τουτον
αφησομεν. 79.11 Ἀλλ' ει τις εχοι τι κατηγορειν, ει μεν βουλει, παρου σης σου και
συνδικαζουσης· ει δε μη, και απουσης, εφ' ημων εξετασθεις, ει μεν αθωιος ευρισκοιτο,
καν ηι δουλος, αποφευγετω· επειδη και δουλων και δεσποτων ο αυτος πατηρ και
Θεος, και ου ταις αξιαις το δικαιον διοριζεται. Ει δε αλισκοιτο, τηνικαυτα υπο της
ιδιας αμαρτιας κατακριθησεται. 79.12 Και ουτως ουτε ο κανων υβρισθη σεται ουτε ο
απελθων ατιμασθησεται (το γαρ καθ' ημας ισως και παροπτεον, ως ουδενος αξιους),
και αυτη φευξηι πονηραν υπονοιαν, ως δια το αλλοτριως εχειν προς ημας και την
υγιη πιστιν, ταυτα τεχναζουσα σοφιστικως αλλ' ουκ ευγενως, και υπ' αλλου μεν
κινουμενη, εις αλλο δε αποσκηπτουσα. 79.13 Ὃ συμβουλευω σοι μη παθειν ως ουτε
οσιον ουτε ευπρεπες· μηδε τους ημετερους νομους ατιμασασαν, επι τους εξωθεν
καταφευγειν, μηδε προσφι λονεικειν ημιν, αλλα συγγινωσκειν, ει τι απλουστερον
πεποιηκαμεν δια την ελευθεριαν της χαριτος, και δεξασθαι νικηθηναι μαλλον
καλως η νικησαι κακως τωι αντιβηναι τωι Πνευματι. 80.Τ ΦΙΛΑΓΡΙΩΙ 80.1 Ἐρωταις
πως τα ημετερα. Και λιαν πικρως. Βασιλειον ουκ εχω, Καισαριον ουκ εχω, τον
πνευματικον αδελφον και τον σωματικον. 20Ὁ πατηρ μου και η μητηρ μου
εγκατελιπον με20, μετα του ∆αυιδ φθεγξομαι. 80.2 Τα του σωματος πονηρως εχει, το
γηρας υπερ κεφαλης, φροντιδων επιπλοκαι, πραγματων επιδρομαι, τα των φιλων
απιστα, τα της Ἐκκλησιας αποιμαντα. Ἔρρει τα καλα, γυμνα τα κακα, ο πλους εν
νυκτι, πυρσος ουδαμου, Χριστος καθευδει. 80.3 Τι χρη παθειν; Μια μοι των κακων
λυσις, ο θανατος. Και τα εκειθεν μοι φοβερα, τοις εντευθεν τεκμαιρομενωι.
81.Τ ΓΡΗΓΟΡΙΩΙ ΝΥΣΣΗΣ 81.1 ∆υσχεραινεις τηι περιοδωι και αστατειν σεαυτωι
φαινηι, καθαπερ των ξυλων α καθ' υδατος φερεται. Μηδαμως, ω θαυμασιε, μη ουτως
εχε. Των μεν γαρ ακουσιος η φορα, σου δε κατα Θεον η περιοδος, και παγιον το τους
πολλους ευ ποιειν, καν ει μη τωι τοπωι πεπηγοις. 81.2 Ει μη και τον ηλιον αιτιωιτο τις
οτι περιτρεχει σπειρων την ακτινα και παντα ζωιογονων οσα επερχεται, η και των
αστερων τους απλανεις επαινων κακιζοι τους πλανη τας, ων και το πλανον
εναρμονιον. 82.Τ ΑΛΥΠΙΩΙ 82.1 Πρωτην σοι ταυτην και επιστολην γραφω και
προσαγω πρεσβειαν, ωστε δικαιος αν ειην και κατα τουτο τυχειν σου περι ων
απαγγελλω. Ἀπαγγελλω δε τι; Σπαρασσει την ημετεραν οικιαν την παρ' υμιν, ως
πυνθα νομαι, βιαιοις εφοδοις ο καλος Παλλαδιος, ο δε βοηθησων ουδεις. 82.2 Καλον
ουν εστι σοι μαλιστα μεν και παροντος κηδεσθαι του ανδρος, πολλωι δε πλεον
αποντος, ως αν μη πανταπασιν οιχηται διαφθαρεντα και διαρρυεντα τα πραγματα
κατα πολλην του κωλυσοντος ερημιαν, και μηδε τοις μαχομενοις αυτοις ηι τι πλεον,
το αθλον ουκ εχουσι του παλαισματος. 83.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 83.1 Ἐπαινω οτι κηδηι των
ημετερων· ετι επαινω το και γνωρισαι δι' επιστολης ημιν οτι τουτο ποιεις. Το μεν
γαρ τωι δικαιωι χαριζηι, το δε ημιν. 83.2 Ἀλλ' οπως μη αποκαμνηις ημιν και προς το
 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξης ευ ποιων· αει δε τι φαινοιο τηι σπουδηι προστιθεις, ινα σε και πλεον θαυμα
ζωμεν. 83.3 Ὁ δε υιος Ευφημιος ουπω μεν παρεστιν, ελπιζεται δε, και οιμαι σοι μη
πολλου πονου δεησειν, ει παραγενοιτο. 84.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 84.1 Φορτουνατος, ο την
επιστολην εγχειριζων σοι, φιλος και οικειος εστιν ημετερος· ει δε δει προσθηκης
τινος, και διακονος των επαινουμενων. Ταυτα εδει σε μαθειν παρ' ημων. 84.2 Ταλλα
δε οιδ' οτι παρα σεαυτου προσθησεις, το οικειως οραν τον ανδρα και κηδεμονικως εν
οις αν δεηται της σης ευλαβειας. Ὡς ο τι αν τουτον ευ ποιησηις, ευεργετησων ει ημας.
85.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 85.1 Οικειωσαι τα ημετερα, ωσπερ ουν και προλαβων ωικειωσω και
δι' εργων τουτο δεδηλωκας. Οικειωσηι δε τον αγαπητον αδελφον και
συμπρεσβυτερον ημων Λου κιανον τα τε αλλα ηδεως οραν αξιων και προτρεψαμενος
κηδεσθαι της αυτοθι των συγγενων ημων οικιας· 85.2 επειδη συν Θεωι και τα
πραγματα περας ελαβε δεξιον κρισει τε υμετεραι και φιλανθρωπιαι του Κρειττονος.
86.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 86.1 Οια τυραννεις ημας εκ φιλιας· διακινειται ημιν το δογμα το περι
τας ευχας, και τους χλαινοφορους εγκρι νομεν, ουπω μεν τοσουτον παρανομουντες
οσον οι δεινοι τα ερωτικα παρ' Ἕλλησιν. 86.2 Ου γαρ θυουσι μονον ως θεωι τωι παθει,
αλλα και τοις ορκοις συγγνωμην νεμουσι τοις δι' ερωτα. Ει δε τι και παρανομουμεν,
οτι δια φιλιαν πασχομεν, τουτο ουχ αμαρτανοντες. 86.3 Ἧκε ουν, ει μεν βουλει,
μεταμφιασμενος, ιν' αμφοτερα ημιν ως καλλιστα εχηι, και το σου τυχειν και το του
δογματος μη διαμαρτειν· ει δε μη, και απο της χλανιδος παντως. Καν τις ημας διωκηι
παρανομιας, αχρι τουτου γε ρητο ρευσομεν οτι των επιτελουντων ει την ευχην, ου
των καλουμενων. 86.4 Ἐαν δε τουτο τις εξ ημων μη προσδε ξηται, τι προς εκεινο
ερει· ως ορφανον καλουμεν σε; Ουτω μεν δη και τυραννησεις, επειδη σος ο καιρος.
86.5 Τριτον δε και μεγιστον, εξεστι σοι και ως επ' ευχην ημας καλουντι, μετασχειν
της ευχης. Σε μεν ουν ουτως εισδεξομεθα ρητορευοντες. 86.6 Ὑπερ δε της αδελφης
ημας ουδεις ευθυνει παραγενομενης, αλλ' εκ του εναντιου κακεινην και ημας, ει μη
παραγενοιτο. Ὥστε η μεν αυτοκλητος ηκετω· συ δε παρακεκλησο και απαντησον το
μεν τι ημιν θαρρησας, το δε τηι ευχηι, ινα και φαιδρο τεραν ποιησηις ημιν την
πανηγυριν· επειδη σοι συν Θεωι ικανως τα περι την γαστερα ωικονομηται, μαλλον δε
ορφανικως και, ιν' ουτως ειπω, λιαν ευκτικως και γενναιως. 87.Τ ΦΙΛΑΓΡΙΩΙ 87.1
Του μεν μη δυνασθαι ημας συγγενεσθαι αλληλοις ταυτον αιτιον αμφοτεροις· σοι τε
γαρ χρηται το σωμα ως χρηται, ινα μηδεν λεγω πλεον, εμε τε ισθι λιαν εχοντα
μοχθηρως. Ου γαρ αν ωκνησα προ παντων, επανηκων εκ της αποδημιας, ευ τουτο
επιστω, και προσδραμειν σοι και περιπτυξασθαι και συμβουλωι χρησασθαι περι των
προκειμενων ανδρι και φιλωι και συνετωι και υψηλωι την ευσεβειαν. 87.2 Ὃ δε
λειπομενον ην, το δια γραμματων ομιλειν ημας αλληλοις, τουτο εποιησας μεν αυτος
ευ ποιων, ποιουμεν δε και ημεις. Ου μικρα ημιν εστι ουδε μικρου λογου περι ων
επιστελλεις· οθεν ουδε αυτοι παρεργως ουδε ραιθυμως ταυτα διασκεψαμενοι, αλλα
και λιαν επιμελως επι την κρισιν ταυτην προεληλυθαμεν. 87.3 Κεκμηκαμεν
αγωνιζομενοι προς τον φθονον και τους ιερους επισκοπους την κοινην ομονοιαν
διαλυοντας και των ιδιων φιλονεικιων το της πιστεως παρεργον ποιουμε νους. 87.4
∆ια τουτο εγνωμεν πρυμναν κρουσασθαι, το του λογου, και εις ημας αυτους
συσταληναι, ωσπερ τον ναυτιλον φασιν ιχθυν οταν χειμωνος αισθανηται, και τους
μεν αλλους οραν πορρωθεν βαλλομενους και βαλλοντας, αυτοι δε προς τα εκεισε
μετασκευαζεσθαι. 87.5 Ει δε την Ἐκκλησιαν καταλιπειν επικινδυνον, ως γραφεις,
ποιαν; ει μεν την ημετεραν, καγω φημι και ορθως λεγεται· ει δε την μηδεν
προσηκουσαν μηδ' επικηρυχθεισαν ημιν, ανευθυνοι. Ἀλλ' οτι επεμεληθημεν χρονον
τινα, τουτωι κρατουμεθα; πολλοι και αλλοι κρατηθειεν αν, οσοι ξενων
επεμεληθησαν. 87.6 Και ταχα το μεν καμειν εμμισθον, το δε απειπειν ουχ υπευθυνον.
 
 
 

30
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μηδεν ουν δεισηις περι ημων τουτου γε ενεκεν· αλλ' εκεινο μαλλον, μη τι
βλαπτωμεθα. 88.Τ ΝΕΚΤΑΡΙΩΙ 88.1 Ἔδει το βασιλειον αγαλμα την βασιλιδα πολιν
κοσμειν. ∆ια τουτο σε μεν, ως επρεπεν, εγκολπιον εχει μετα των αρετων και των
λογων και των αλλων καλων οις η θεια σε χαρις αξιοπρεπως κατεπλουτισεν. 88.2
Ἡμας δε μακραν απεσκυβαλισε και απερριψεν ωσανει συρφετον τινα και αχνην και
κυμα θαλασσιον. Ἀλλ' επει τα των φιλων κοινα, κοινοποιουμαι μεν εγωγε την σην
ευπραγιαν και της τε δοξης μετασχειν ηγουμαι και της αλλης ευημεριας. 88.3
Κοινωνει δε και αυτος οσα δει των ενταυθα φροντιδων και περιστασεων τοις σοις
αποδημοις· 20και μη μονος το χρηστον απολαβων εχε20, τουτο δη το των τραγωιδων,
αλλα και των πονων εν μερει συναντι λαμβανου τωι φιλωι, ινα καθολου δικαιος ηις,
δικαιως και ισως διαιτων φιλιαι και φιλοις. 88.4 Και σοι παραμενοι το ευπραγειν
χρονιωτερον, ως και ευ δρασηις πλειον, μαλλον δε αναφαιρετον σοι προσειη και
αΐδιον μετα την εντευθεν ευημεριαν επι την εκει διαβαντι. 89.Τ ΒΟΣΠΟΡΙΩΙ 89.1
Αιδουμαι σου της κλησεως το φιλοπονον. Αισχυνοιμην δ' αν πλεον εμαυτον μη
ταληθη γραφων. ∆εδοικα μη περας ημιν εχηι και τα πραγματα· ουτως αισχυνομαι την
εμην πολιαν και την κοινην τραπεζαν και τους εκ νεοτητος πονους, ελαττον παρ'
υμιν εχων και των κακιστων και υφ' ων ηκιστα αν ωιηθην ατιμαζομενος. 90.Τ
ΑΝΥΣΙΩΙ 90.1 Πως εχει τα πραγματα ημιν ερωταις. Μετα τινος ιστοριας
αποκρινουμεθα. Ἐπρεσβευον Ἀθηναιοι προς Λακεδαιμονιους, φησιν, ηνικα
ετυραννουντο· η πρεσβεια δε ην γενεσθαι τι αυτοις εκειθεν φιλανθρωπον. 90.2 Ὡς δ'
επανηκον εκ της πρεσβειας, επειτα ηρετο τις· «Πως υμιν οι Λακεδαιμονιοι; –Ὡς μεν
δουλοις, εφασαν, λιαν χρηστως· ως δε ελευθεροις, λιαν υβριστικως». 90.3 Τουτο ουν
και αυτος εχω γραφειν· πραττομεν γαρ των μεν απεγνωσμενων φιλανθρωποτερον,
των δε μελοντων Θεωι φορτικωτερον. Ἥ τε γαρ νοσος παραλυπει ετι, μαλλον δε
λιαν λυπει, οι τε φιλοι κακουντες ουκ ανιασι και τα δυνατα βλαπτοντες. 90.4 Ἀλλ'
ευχου το Θειον ευμενες ημιν ειναι, και δυοιν θατερον η φευξομεθα τα δεινα παντως
η καρτερησομεν. Ἔστι δε και τουτο επιεικως συμφορας ελαττωσις.
91.Τ ΝΕΚΤΑΡΙΩΙ 91.1 Τα μεν καθ' ημας εχει ως εχει· ανευ πολεμου και
πραγματων καθημεθα, 20σιωπης ακινδυνον γερας20 αντι παντων τιμησαντες. Και τι
και ωναμεθα της ησυχιας, ελεωι Θεου ικανως της αρρωστιας ανενεγκοντες. 91.2 Συ
δε 20κατευοδου και βασιλευε20, ως ο θειος ∆αυΐδ φησι· και σοι συνδιεποι την
ιερωσυνην ο τιμησας Θεος, πασης επηρειας υψηλοτεραν ταυτην χαριζομενος. 91.3
Ἵνα δε του θαρρειν αλληλοις αποδειξιν δωμεν και μη τι πασχωμεν ανθρωπινον Θεωι
παρισταμενοι, εγω μεν ταυτα πρεσβευω προς σε, συ δε μοι προθυμως επινευσον. 91.4
Του γνησιω τατου υιου ημων Παγκρατιου κηδομεθα, πολλων ενεκεν αναγκαιων
τουτο ποιουντες. Τουτον και προσιεσθαι θελησον ευμενως και συστησαι των φιλων
τοις σπου δαιοτεροις, ωστε του σκοπου τυχειν. 91.5 Ὁ δε σκοπος, στρατειαι τινι την
απραγμοσυνην λαβειν· επει μηδε εις βιος ανεπηρεαστος τοις πονηροις, ο και αυτος
γινωσκεις. 92.Τ ΦΙΛΑΓΡΙΩΙ 92.1 Πως εχει σοι τα του σωματος; η δηλονοτι βραχυς ο
λογος, οπως αν εχοι; Περι δε της ψυχης ουκ ερησομαι πως. Οιδα γαρ οτι και λιαν
καλως· επειδη γενναιως εμφιλοσοφεις τοις παθεσιν του σωματος, ωσπερ βασανον
αρετης αλλ' ουχ υλης ανωμαλιαν το πραγμα δεξαμενος, ιν' ηι σοι το κακοπαθειν της
των αλλων υγειας μακαριω τερον. 92.2 ∆ιδως και ταυτην ικανην της φιλοσοφιας
αποδειξιν, το τοιαυτα και περι τοιουτων επιτασσειν ημιν· α καν αλλοις θαρρωμεν
γραφειν, αλλα το γε υπο σοι κριτηι κινδυνευειν ουκ ασφαλες. Πειρασομεθα δ' ομως
μη αντιλεγειν κελευοντι. 93.Τ ΣΩΦΡΟΝΙΩΙ 93.1 Ἔχει τι δεξιον ημιν η αναχωρησις, το
απραγμον και ησυχιον· αλλ' ουπω τοσουτον οσον σκαιον, το της υμετερας χωριζειν
 
 
 

31
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλιας και συνουσιας τοσουτου πραγμα τος. 93.2 Ἄλλοι της σης τελειοτητος
απολαυουσιν· ημιν δε μεγα καν ει τουτο εχοιμεν, σκιαν ομιλιας την εν τοις
γραμμασιν. 93.3 Ἆρα σε οψομεθα παλιν; Ἆρα περιπτυ-ξομεθα το ημετερον
σεμνολογημα, και τουτο δοθησεται τωι της ζωης ημων λειψανωι; 93.4 Ει μεν δοθειη,
πασα τωι Θεωι χαρις· ει δε μη, τεθνηκαμεν ηδη τωι πλειστωι μερει. Συ δε μεμνησο του
σου Γρηγοριου και διηγου τα ημετερα. 94.Τ ΑΜΑΖΟΝΙΩΙ 94.1 Ἄν τις ερηται σε των
κοινων φιλων (πολλους δε ειναι πειθομαι τουτους)· «Που δε νυν ο Γρηγοριος ημιν;
πραττει δε τι;», θαρρων φαθι οτι εφ' ησυχιας φιλοσοφει, τοσαυτα των αδικουντων
φροντιζων οσα των ουδε ει γεγονασι γινωσκομενων· ουτως εστιν αηττητος. 94.2 Ἂν
δε σε παλιν ο αυτος επανερηται· «Πως δε την διαζευξιν φερει των φιλων;», μηκετι
θαρρων ειπηις οτι φιλοσοφει, αλλα και λιαν αγεννως εχει. 94.3 Ἄλλου μεν γαρ
αλλος ηττων εστιν, ημεις δε φιλιας και φιλων. Τουτων εις εστι και ο θαυμασιος
Ἀμαζονιος. Ταχα αν ενι μονωι θεραπευσαις ημας και ραιους επι σοι ποιησαις, ει μνημο
νευοις ημων και οτι τουτο ποιεις πειθοις τοις γραμμασιν. 95.Τ ΛΕΟΝΤΙΩΙ 95.1 Ὢ της
δεξιας νοσου και της των εχθρων επηρειας, δι' ην ημεις ελευθεροι γεγοναμεν εξω
του Σοδομιτικου πυρος και της επισκοπικης εκλυσεως. Ὑμιν δε πως εχει τα προς τον
Θεον; Ταυτα εχετω καλως, ταλλα δε, οπως αν εχηι, χαιρειν εασωμεν. Μικρον ετι και
οψομαι τους εμους υβριστας, ηνικα αν πυρι κρινηται τα ημετερα. Προσαγο ρευομεν
υμας και δι' υμων τους κοινους φιλους. Μεμνησθε μου των λιθασμων. 96.Τ ΥΠΑΤΙΩΙ
96.1 Πολυν εζημιωμεθα χρονον, ουκ εχουσης τον πρωτον εν ανδρασι της πρωτης εν
πολεσιν. Ἔδει γαρ, οιμαι, χεθηναι το αγαθον και κοινον γενεσθαι το παντων οφελος,
ως αν σπειραις την ευνομιαν εξ υψους, καθαπερ τα σπερ ματα οι τας τροφας
ημερωσαντες, ως γουν τοις μυθοις δοκει και τοις πλασμασιν. 96.2 Ἐμοι δε και πλεον
αλγειν περιεστιν, οτι τοσουτον απολαυσας μονον, οσα και αστραπης ολιγα την οψιν
περιλαμπουσης, επειτα ηττηθην του φθονου και εις εμαυτον συνεσταλην, αλλοις
του κρατους της Ἐκκλησιας παραχωρησας και της ευπρεπεστερας σκηνης (ιν' ουτως
ειπω δια τους παιζοντας ευκολως τα μη παιδιας αξια). 96.3 Συ δε, ω παντων αριστε,
την αυτην σωιζε προς ημας διαθεσιν, ητις κατα την μαγνητιν προς εαυτην ελκει τα
σιδηρια. 97.Τ ΗΡΑΚΛΕΙΑΝΩΙ 97.1 Ἀει συ παρ' ημιν ο καλος Ἡρακλειανος και λεγων
τι παιδευσεως και ακουων· και Κωνσταντινουπολις μεθ' ημων η καλη δι' υμας, ει
και προσκαιρος, ουτω του φθονου θελησαντος. Ει δε και παρα σοι Γρηγοριος,
αμεινον αν αμφοτεροις εχοι. ∆ηλωσεις δε τουτο δι' επιστολων ας επιστελεις, ο
μονον ενδεχεται. 98.Τ ΠΡΟΣ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΥΟΜΕΝΟΥΣ 98.1 Ὑμεις μοι δοκειτε μηδ'
αν της ∆ιογενους πηρας, ει καθ' υμας, αποσχεσθαι του Σινοπεως, αλλα κακεινωι αν
τας χειρας επιβαλειν, τεχνην επικαλουντες αυτωι τον τριβωνα και την βακτηριαν και
αυτο το κεκτησθαι μηδεν εκ φιλοσοφιας, αλλοτε δε αλληι θυραι προσφοιταν εικηι
διαζωντα και οθεν ετυχεν, οποτε και τωι αδελφωι Θεοτεκνωι ζημιαν επιβαλειν
επιχειρειτε την εκ των τεχνων. 98.2 Τι πρωτον η τι μεγιστον ειπω των υπερ αυτου
δικαιων; ως διακονος εστιν, η ως απορος, η ως ξενος και αλλοις μαλλον ημων
προσηκων, η οτι τον βιον αιδεσιμος και των μαρτυρων ιερευς και παροικος; 98.3
Ἴστε δε οτι και ξενοτροφει παρα δυναμιν. Και τουτο ισως αδικει μονον οτι μονος
των αυτοθι βιαζεται ειναι χρηστους. 98.4 Τουτων ο τι μεν μεγιστον εστιν αυτοι
κρινατε· τωι δε ανθρωπωι δια παντα συγχωρησατε, μη δοξητε μικρα το κοινον
ωφελουντες μεγαλα ζημιουσθαι αυτοι, γυμνον, ο δη λεγεται, μη αμφιεννυντες, αλλ'
αποδυοντες. 99.Τ ΣΑΚΕΡ∆ΩΤΙ 99.1 Πυνθανομαι σε αναχωρητικως εχειν, και ειθε
γενοιο ημιν Ἰωαννης ο Βαπτιστης η και Ἠλιας ο του Καρμηλου, και τουτο μονον
αδικησαιεν ημας οι μισουντες, το προς Θεον συναγαγειν και δουναι γνησιως τοις
ανω, πραγματων και θορυβων απαλλαγεντας, ιν' ακοντες γουν ευ ποιωσιν ημας
 
 
 

32
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επειδη μη εκοντες δυνανται. 100.Τ ΓΙΓΑΝΤΙΩΙ 100.1 Ἡσθεις τηι κλησει, υπερησθην οις
γραφεις, ουχ οτι επαινουμεθα (μικρον γαρ), αλλ' οτι φρονεις ορθως· και δεσμος σοι
της προς ημας αγαπης η των αυτων ελπις και η γνησια της Τριαδος προσκυνησις,
100.2 ην φθεγγο μεθα μαλλον η αναπνεομεν και μετα κινδυνων και ακινδυνως, τα
μεν αλλα διδοντες τοις καιροις, ως αν βουλωνται, περιφερειν, τουτο δε ακινητον εν
ταις ψυχαις εχοντες, τον μονον αφθονον θησαυρον και οντως ημετερον. 100.3 Ὡς
εγωγε, οταν ταλλα ενθυμηθω και οσαι θλιψεις αι μεν περιεσχον ημας, αι δε
περιεχουσι, και την ανωμαλιαν των ανω και κατω στροβουντων ημας κακων, και
τον πολεμον ον πολεμουμεθα υπο παντων ουδεν αδικουντες, προς τουτο δε
αποβλεψω μονον οτι κηρυξ γενεσθαι της αληθειας κατηξιωθην, παρερριμμενης τε
και απεπτυσμενης 20εν γηι ερημωι20 διδασκαλιας υγιαινουσης 20και αβατωι και
ανυδρωι20, κατα το γεγραμμενον, μικρον ειπειν οτι λυω πασαν αδημονιαν, αλλα και
υπερηδομαι ως μειζονων η κατ' εμαυτον ηξιωμενος. 100.4 Προς ουν τι ταυτα γραφω;
ιν' εκεινο δηλωσω οτι μονη μοι βεβαια φιλια και οικειωσις προς τους ουτως
εχοντας. Των δε ουτως εχοντων τις αν εκων απολειποιτο ευ φρονων; Τις δε μειζων
εορτη του τοιουτοις συνεορταζειν; 100.5 Ει δε η αρρωστια και 100.5 ο χειμων
εμποδιζει την προθυμιαν, οισω μεν αυτος την ζημιαν· συγγινωσκετε δε και υμεις, και
καιρον αλλον συντυχιας ημιν επευχεσθε.
103.Τ ΠΑΛΛΑ∆ΙΩΙ 103.1 Ει τις ερωτησειε με· τι των εν τωι βιωι καλλιστον;
ειποιμι αν οτι φιλοι. Τουτων δε τινας μαλιστα τιμητεον; τους αγαθους αν ειποιμι.
Τουτων δε τινα πρωτον ονομα ζεις; ουκ αλλον τινα προ της σης αρετης οιδ' οτι
θησομαι. 103.2 Και γραφω ταυτα ου την δυναστειαν κολακευων, αλλα τον τροπον
τιμων, ου μικροι μεν κηρυκες ισως ημεις, πλην το εις δυναμιν ουκ ελλειποντες· και
ου κηρυκες μονον αλλα και συναγωνισται, ταις ευχαις το δυνασθαι συνεισφεροντες.
103.3 Μεχρι τουτου στησαι την επιστολην εβουλομην· επει δε και το Θειον ου
σεβομεν μονον αλλα και το ευεργετειν απαιτουμεν, δεξαι και αυτος ου διοχλου
μενος παρ' ημων (ου γαρ οχλος σοι τα ημετερα· τοις προλαβουσι τουτο εικαζειν εχω)
αλλ' υπομιμνησκομενος παρ' ημων τον σον ικετην Ευφημιον. 103.4 Παλιν προσαγω
σοι και παλιν καθικετευω μη μονον φιλανθρωπως δεξασθαι τον νεον αλλα και
συγγνωναι της βραδυτητος, επειδη ορφανικοις πραγμασιν επιστας αναγκαιως
ησχοληθη περι το οικιδιον, αλλα και εις το προσω προαγαγειν εις τιμην τε ημετεραν
και δοξαν της σης καλοκαγαθιας. 103.5 Πολλων γαρ οντων ους ευ πεποιηκας και
ποιησεις, ουδενος σοι τουτο εις φιλοτιμιαν ελαττον, ως παρων εδιδαξα. Και νυν
αξιω πιστευθηναι· ο γαρ αυτος και δια την ορφανιαν ελεεινος και δια τον τροπον
αγαπητος ημιν, ινα μη λεγω δια την αγχιστειαν του αιματος. 104.Τ ΟΛΥΜΠΙΩΙ 104.1
Τας μεν αλλας χαριτας οσων ετυχον ειληφως οιδα παρα της σης ημεροτητος· και σε
αντι τουτων αμειψαιτο τοις παρ' εαυτου χρηστοις ο Θεος, εν δε των χρηστων
ευδοκιμον και λαμπρον διεξελθειν την αρχην. 104.2 Ἣν δε νυν αιτω, δωσων
ερχομαι μαλλον ηπερ ληψομενος, ει μη φορτικον ειπειν. Την αθλιαν Φιλουμενην δι'
εμαυτου προσαγω σοι και τηι σηι δικηι προσπεσουμενην και υμιν τα δακρυα
στησουσαν οις συντριβει την ημετεραν ψυχην. 104.3 α μεν ουν ηδικηται και παρ'
ων, αυτη δηλωσει· ου γαρ ημιν γε κατηγορειν ουδενος ασφαλες, αυτους δε τοσουτον
ειπειν αναγκαιον, οτι χηρεια και ορφανια πασι μεν βοηθητεα τοις γε νουν εχουσι,
μαλιστα δε οις γυνη και τεκνα εν μεσωι, τα μεγαλα του ελεειν ενεχυρα· επειδη γε
ανθρωποις δικαζομεν, οντες ανθρωποι. 104.4 Ἡμιν δε συγγνωμη του δι' επιστολων
ταυτα πρεσβευειν, επειδη γε τωι αρρωστειν ζημιουμεθα. 105.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 105.1 Ὁ μεν
καιρος οξυς, ο δε αγων πολυς, η δε νοσος βαρεια, μικρου και ακινητους ημας
 
 
 

33
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποιησασα. Τι λοιπον, η Θεου δεηθηναι και την σην ικετευσαι φιλανθρωπιαν; του
μεν, επι νουν αγαγειν σοι τα χρηστοτερα· την δε, μη τραχεως αποπεμψασθαι την
ημετεραν πρεσβειαν, 105.2 αλλ' ημερως δεξασθαι τον αθλιον Παυλον, ον υπο χειρας
ηγαγεν η δικη τας σας ισως ινα σε λαμπροτερον εργασηται τωι μεγεθει της
ημεροτητος, και τας ημετερας ευχας–ει τινες εισι–τηι σηι προξενησηι φιλανθρωπιαι.
106.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 106.1 Ἰδου σοι και αλλη γραμματων υποθεσις, ας συ ποιεις, ει χρη
ταληθη λεγειν, τωι τιμαν προκαλουμενος. Ἰδου σοι και αλλος ικετης φοβου δεσμιος
ουτος, ο συγγε νης ημων Ευστρατιος, ος μεθ' ημων και δι' ημων προσ πιπτει τηι σηι
αγαθοτητι, 106.2 ουτε διαπαντος αφηνιαζειν της σης αρχης ανεχομενος, ει και φοβος
δικαιος αυτον διεπτοησεν, ουτε δι' αλλου σοι προσπεσειν η δι' ημων αιρουμενος, ινα
και σεμνοτεραν εαυτωι ποιησηι την φιλαν θρωπιαν, τοιουτοις πρεσβευταις χρωμενος
ους, ει μη τι αλλο, αυτος μεγαλους ποιεις, ουτω τας παρακλησεις δεχομενος. 106.3
Ἓν και συντομον φθεγξομαι. Τας μεν αλλας πρωτας χαριτας εδιδους ημιν, ταυτην δε
τηι σεαυτου κρισει δωσεις· επειδη απαξ ωρμησας παραμυθεισθαι το γηρας ημων και
την ασθενειαν ταις τοιαυταις τιμαις. Προσθησω δε οτι και το Θειον αει σεαυτωι ποιεις
ευμενεσ τερον. 107.Τ ΚΛΗ∆ΟΝΙΩΙ 107.1 Ἐρωταις τι βουλεται ημιν η σιγη; Βουλεται
λογου μετρα και σιωπης. Ὁ γαρ του παντος κρατησας ραιον κρατησει του μερους·
προς δε και θυμον ημεροι μη λαλουμενον, αλλ' εν εαυτωι δαπανωμενον. 108.Τ ΤΩΙ
ΑΥΤΩΙ 108.1 Σιωπωμεν τωι λογωι, το λαλειν α χρη διδασκομενοι, και των παθων
επικρατειν γυμναζομεθα. Ει μεν τις δεχεται τουτο, καλως· ει δε μη, και τουτο κερδος
της σιωπης, το τοις πολλοις μηδε αποκρινεσθαι. 109.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 109.1 Ου κωλυω
την συντυχιαν· ει γαρ και η γλωττα σιγαι, τα γε ωτα τοις σοις λογοις ηδεως
παρεξομεν, επειδη του λαλειν α χρη το ακουειν ουκ ατιμοτερον. 110.Τ ΠΑΛΛΑ∆ΙΩΙ
110.2 Καινος της νουθεσιας ο τροπος· επειδη γαρ λαλων ουκ επειχον τας γλωσσας τηι
σιωπηι το σιγαν εδιδαξα, τωι ομοιωι το ομοιον εκπαιδευων. Ουτος και Χριστου νομος·
επειδη νομοθετων ημιν ουκ εκαθηρεν, ημεροι τωι ανθρωπινωι τον ανθρωπον κατα
την μεγαλην αυτου της περι ημας οικονομιας φιλανθρωπιαν.
111.Τ ΕΥΓΕΝΙΩΙ 111.1 Συ φιλοσοφεις την ερημιαν και την αμετρον ουτω
νηστειαν, εγω δε την σιωπην. Μεταδωμεν αλληλοις του χαρισματος· επειδαν δε εις
εν γενωμεθα, κοινηι τον Θεον ᾀσομεθα, καρποφορουντες ωσπερ ευλογον σιωπην,
ουτω και λογον ενθεον. 112.Τ ΚΕΛΕΥΣΙΩΙ 112.1 Εισεδεξαμην σε και σιωπων, ινα
μαθηις και σιωπης λογον τηι γραφιδι λαλουμενον. Λαλησω δε α πρεπει φιλιαι και
τοιουτωι καιρωι. Παρανομεις, ο δικαστης, ου νηστευων· και πως φυλαξεις τους
ανθρωπινους νομους, τους θειους περιφρονων; 112.2 Καθαρον σου το δικαστη ριον,
ινα μη δυοιν εν, η γινηι κακος, η νομιζηι. Το προτι θεναι θεας αισχρας εαυτον εστι
θεατριζειν. Κεφαλαιον του λογου, ισθι κρινομενος, ο κριτης, και ηττον αμαρτη σεις.
Τουτων ουδεν ειχον σοι παρασχειν αμεινον. 113.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 113.1 Μη κρινε με
σιγωντα, ουδε γαρ εγω σε φθεγγομενον, ο περι των βρωματων ο Παυλος
ενομοθετησεν. Ει δε κρινεις, φοβου την γλωσσαν, μη κατα σου κινηθηι πρωτον, ει σε
λαβοι του σιωπαν αξιον. 114.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 114.1 Ἐπειδη μοι την σιωπην εγκαλεις και
την αγροικιαν, ω λαλε και αστικε, φερε σοι διαμυθολογησω μυθον ουκ αμουσον, ει
πως, αλλα ταυτηι γε, δυναιμην επισχειν σε της φλυαριας. 114.2 Ἐπεσκωπτον αι
χελιδονες των κυκνων το μη εθελειν ομιλειν τοις ανθρωποις μητε δημοσιευειν την
μουσικην, αλλ' αμφι τους λειμωνας διαγειν και τους ποταμους, και την ερημιαν
ασπαζεσθαι, και βραχεα μεν αιδειν, α δε και αιδοιεν αιδειν εν σφισιν αυτοις, ωσπερ
αισχυνουμενους την μουσικην. 114.3 «Ἡμων δε, εφασαν, αι πολεις και οι ανθρωποι
και οι θαλαμοι, και περιλα λουμεν τοις ανθρωποις και τα ημετερα διηγουμεθα,
 
 
 

34
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα δη τα αρχαια και αττικα, τον Πανδιονα, τας Ἀθηνας, τον Τηρεα, την Θραικην,
την αποδημιαν, το κηδος, την υβριν, την εκτομην, τα γραμματα, και επι πασι τον
Ἴτυν, και ως εγενομεθα εξ ανθρωπων ορνιθες.» 114.4 Και οι μολις μεν αυτας
ηξιωσαν και λογου της αδολεσχιας μισησαντες, επει δε ηξιωσαν· «Ἀλλ' ημων μεν
ενεκεν, εφασαν, ω αυται, καν εις την ερημιαν αφικοιτο τις ωστε ακουσαι της
μουσικης, οταν ανωμεν τωι Ζεφυρωι τας πτερυγας εμπνειν ηδυ τι και εναρμονιον·
ωστ' ει μη πολλα και εν πολλοις αιδομεν, αλλ' αυτο δη τουτο καλλιστον εστιν ημων
οτι μετρωι φιλοσοφουμεν το μελος και ουκ αναμιγνυμεν θορυβοις την μουσικην.
114.5 Ὑμας δε και εισοικιζομενας οι ανθρωποι δυσχεραινουσι και ᾀδουσας
αποστρεφονται· και μαλα εν δικηι, αι γε ουδε εκτμηθεισαι την γλωτταν δυνασθε
σιωπαν, αλλ' αυται την αφωνιαν υμων οδυρομεναι και το εφ' υμιν παθος, επειτα
εστε λαλιστεραι τινος ουχι των ευγλωττων και μουσικων;» 114.6 20Συνες ο τοι
λεγω20, φησιν ο Πινδαρος, καν ευρηις την εμην αφωνιαν αμεινω της σης
ευγλωττιας, παυσαι καταφλυαρων ημων της σιωπης· η σοι παροιμιαν ερω μαλα μεν
αληθη, μαλα δε συντομον, οτι τοτε αισονται κυκνοι οταν κολοιοι σιωπησωσιν. 115.Τ
ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 115.1 Ἑορτη και τα γραμματα, και το κρεισσον οτι προφθανεις τον
καιρον, τηι προθυμιαι το προεορταζειν ημιν χαριζομενος. 115.2 Τα μεν ουν παρα της
σης ευλα βειας, τοιαυτα· ημεις δε ων εχομεν το μειζον αντιδιδομεν, τας ευχας. 115.3
Ἵνα δε τι και υπομνημα παρ' ημων εχηις, το δ' αυτο και του αγιου Βασιλειου, πυκτιον
απεσταλκαμεν σοι της Ὠριγενους Φιλοκαλιας εκλογας εχον των χρησιμων τοις
φιλολογοις. 115.4 Τουτο και δεξασθαι καταξιωσον και αποδειξιν ημιν δουναι της
ωφελειας, και σπουδηι και Πνευματι βοηθουμενος. 116.Τ ΕΥΛΑΛΙΩΙ 116.1 Γεγονε και
η Λαμις εμοι της σιωπης χωριον και φιλοσοφιας εγγυμναστηριον· ην ως σιγων
εθεασαμην, ιδειν επιθυμω και φθεγγομενος, ινα τοις τε αδελφοις πληρωσω τον
ποθον και υμας αμυνωμαι της μικρολογιας τους κακους των εμων νευματων
εξηγητας. 116.2 Αυτος γαρ ο λαλων παρεσομαι, ουκετ' αλληγορουμενος ουδε
εικαζομενος, αλλα καθαρως νοουμενος. 117.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 117.1 Καινον τι πεπονθα·
παροντι σιγησας, αποντα ποθω, ινα και μεταδω λογου και μεταλαβω. Καλον γαρ
ωσπερ αλλου παντος, ουτω δη και λογων απαρχας ανατιθεναι τωι Λογωι πρωτον, ειτα
τοις φοβουμενοις τον Κυριον. 118.Τ ΕΥΓΕΝΙΩΙ 118.1 20Καιρος τωι παντι πραγματι20,
φησιν ο Ἐκκλη σιαστης· δια τουτο 20Ἐθεμην φυλακην τωι στοματι μου20, ηνικα
καιρος, και 20Ἰδου τα χειλη μου ου μη κωλυσω20, επειδη τουτου καιρος. 118.2
20Ἐσιωπησα20 γαρ, φησιν η Γραφη· μη και αει σιωπησομαι; Ἐσιωπησα μεν εμαυτωι·
λαλησω δε τοις αλλοις. Οι δε, ει μεν α χρη φθεγγοιντο, πασα χαρις· ει δε μη, και τα
ωτα φραξομεθα. 119.Τ ΠΑΛΛΑ∆ΙΩΙ 119.1 Χριστωι συνενεκρωσα την γλωσσαν ηνικα
ενηστευον, και ανασταντι συνηγειρα. Τουτο μοι της σιωπης το μυστηριον, ιν', ωσπερ
εθυσα νουν ανεκλαλητον, ουτω θυσω και λογον κεκαθαρμενον. 120.Τ ΕΛΛΑ∆ΙΩΙ
120.1 Ὁραν τα ελπιζομενα πορρωθεν διδαχθεντες (χρη σομαι γαρ τωι σωι προοιμιωι),
και τοις ηδη παρουσιν ενευφραινομεθα. Την γαρ αγιαν του Πασχα ημεραν, εις ην
απηντηκαμεν, των εκειθεν αγαθων οιδα μυσταγωγιαν, εορτην ουσαν διαβατηριον.
Ὧν καλως εποιησας και αυτος αναμνησας ημας, οις απεσταλκας και οις γραφεις.
120.2 Ἐγω δε πολλα μεν ηδη Πασχα διηλθον, και τουτο ωναμην της μακροτερας
ζωης. Νυν δε καθαρωτερον επιθυμω, την Αιγυπτον ταυτην εξελθων του βιου την
βαρειαν και σκοτεινην, και του πηλου και της πλινθειας ελευθερωθεις ηι
συνδεδεμεθα, προς την γην της επαγγελιας μεταναστηναι. 120.3 Ταυθ' ημων
προσευχου και υπερευχου, ει τι σοι μελει του τα μεγιστα ευ ποιειν ημας. Σε δε
πολλακις γενοιτο τωι κοινωι της Ἐκκλησιας συνεορτασαι βιωσιμως εχοντα. 120.4 Ει
δε μοι δοιητε και το γηρας εν καλωι καταλυσαι τηι Ἐκκλησιαι ταυτηι δοντες
 
 
 

35
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επισκοπον, ον αναδειξει το Πνευμα το αγιον, εργον εσεσθε αγαθον ειργασμενοι, και
τι αν γαρ η πατρικων ευλογιων αξιον;
121.Τ ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 121.1 Ἀγαπης συμβολοις ηδομεθα, και μαλιστα καιρου
τοιουτου και παρα τοιουτου νεοπαγους τε ομου και τελειου, και, ινα σε τοις απο της
Γραφης δεξιωσωμαι, 20ιδρυμενου εν τηι νεοτητι20· ουτω γαρ εκεινη καλει το πλειον
εν συνεσει της ηλικιας. 121.2 Οι μεν ουν παλαιοι πατερες 20δροσον ουρανου και
πιοτητα γης20 μετα των αλλων επηυχοντο τοις παισιν (ει μη τωι φιλον και ταυτα
νοειν υψηλοτερον), ημεις δε σοι το παν πνευματικως αντιδωσομεν· 121.3
20Πληρωσαι Κυριος παντα τα αιτη ματα σου20, και γενοιο τοιουτων τεκνων πατηρ
(ει δει σοι συντομως και οικειως επευξασθαι) οιον σεαυτον υποφαινεις τοις σοις
πατρασιν, ως αν τα τε αλλα και ημεις επι σοι δοξαζοιμεθα. 122.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 122.1
Χρεωστεις μεν ημιν και ως νοσεροις θεραπειας, ειπερ μια των εντολων
ασθενουντων επισκεψις· χρεωστεις δε και τοις αγιοις μαρτυσι την δι' ετους τιμην, ην
εν Ἀριανζοις τοις σοις εορταζομεν τηι εικαδι δευτεραι του καθ' ημας μηνος ∆αθουσα.
Και αμα ουκ ολιγα των εκκλησιαστικων δειται κοινης διασκεψεως. 122.2 Παντων
ουν ενεκεν αοκνως παραγενεσθαι καταξιωσον· και γαρ, ει πολυς ο καματος, αλλ'
αντιρροπος ο μισθος. 123.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 123.1 Ἡδεσθην σου την παρουσιαν και στεργω
την συνουσιαν, καιτοι γε αλλως εμαυτον νουθετησας οικοι μενειν και καθ' ησυχιαν
φιλοσοφειν· τουτο γαρ ευρον εμαυτωι εκ παντων λυσιτελεστερον. 123.2 Ἐπει δε οι τε
αερες ετι ταραχωδεις και ουκ ανηκεν η αρρωστια, παρα καλω, μικρον
μακροθυμησον, συνευχου δε την υγιειαν· και ηνικα αν ηι καιρος, επιστησομεθα σαις
ευχαις. 124.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 124.1 Καλεις; Ἡμεις δε σπευδομεν· σπευδομεν δε μονωι
πλησιασαι και μονοι. Συνοδους γαρ και συλλογους πορρωθεν ασπαζομεθα, εξ ου
μοχθηρων πεπειραμεθα των πολλων, ουτω γαρ ειπειν μετριον. Τι ουν ετι λειπεται;
Ποθωι δικαιωι βοηθησον δια των ευχων, ινα τυχωμεν ων σπουδαζομεν. 125.Τ
ΟΛΥΜΠΙΩΙ 125.1 Παιδευεται τι και πολια, και ου παντη το γηρας, ως εοικεν, εις
συνεσιν αξιοπιστον. Ἐγω γουν παντων μεν μαλιστα των Ἀπολλιναριστων ειδως την
ενθυμησιν και ασεβειαν, ορων δε ουκ ανεκτην την απονοιαν, ενομιζον τηι
μακροθυμιαι πραιους ποιησειν και μαλαξειν κατα μικρον, οπερ ουν και ταις ελπισιν
υπετεινον. 125.2 Ἔλαθον δε, ως εοικε, κακεινους χειρους ποιησας και την
Ἐκκλησιαν βλαψας τηι ακαιρωι φιλοσοφιαι· ου γαρ δυσωπει τους πονηρους επιεικεια.
125.3 Και νυν, ει μεν αυτο μοι δυνατον ην δι' εμαυτου ταυτα διδαξαι, ουκ αν
ωκνησα, ευ ισθι, και παρα δυναμιν κινηθεις προσπεσειν τηι σηι τιμιοτητι. 125.4
Ἐπειδη δε περαιτερω προηγαγεν ημας η αρρωστια και τοις Ξανξαριδος θερμοις
χρησασθαι αναγκαιον εγενετο, των ιατρων τουτο συμβουλευσαντων, αντ' εμαυτου
ποιουμαι τα γραμματα. 125.5 Ἐτολμησαν οι κακοι και κακως απολουμενοι προς πασι
τοις αλλοις και καθηιρη μενους επισκοπους υπο πασης ανατολικης και δυτικης
συνοδου καλεσαντες, η παριουσι καταχρησαμενοι (ου γαρ εχω τουτο ειπειν
ακριβως), και πασων κατεξανασταντες βασιλικων διαταξεων και υμετερων
προσταγματων, επισκο που ονομα περιθειναι τινι των παρ' αυτοις ασεβων και
κιβδηλων, ουδενι τοσουτον, ως οιμαι, οσον τηι εμηι νεκρωσει (τουτο γαρ δει λεγειν)
θαρρησαντες. 125.6 Ταυτα ει μεν ανεκτα, ενεγκατω μεν η ση στερροτης· οισομεν δε
και ημεις, ωσπερ ουν και πολλακις ηνεγκαμεν. Ει δε βαρεα και ουδε τοις
ευλαβεστατοις βασιλευσιν αυτοις φορητα, επεξελθειν τοις γεγενημενοις, ει και της
απονοιας ελαττον, καταξιωσον. 126.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 126.1 Ὄναρ ηυθυμησα. Και γαρ
μεχρι της μονης ενεχθεις ωστε τινος εκ του λουτρου παραμυθιας τυχειν, ειτα την
σην συντυχιαν ελπισας και ωσπερ εν χεροιν εχων ηδη το αγαθον και τινας ημερας
 
 
 

36
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσδιατριψας, εξαιφνης απηχθην υπο της αρρωστιας τα μεν ηδη λυπουσης, τα δε
απειλουσης. 126.2 Και ει δει τινα εικασιαν ευρειν τωι παθει, ταυτον επαθον τοις
πολυποσιν, οι βιαι των πετρων αποσπωμενοι κινδυνευουσι και ταις κοτυλαις
πολλακις, ων τι προσαφιασι ταις πετραις, η τι παρ' αυτων προσλαμ βανουσι. 126.3 Το
μεν ουν ημετερον τοιουτον. α δ' αν παρων εδεηθην της σης καλοκαγαθιας, ταυτα
και απων εθαρρησα. Τον υιον Νικοβουλον σφοδρα ευρον τηι του δρομου φροντιδι
και τηι της μονης προσεδρειαι στενοχω ρουμενον, ανθρωπον και ασθενη και των
τοιουτων αηθη και την ερημιαν ου φεροντα. 126.4 Τουτωι προς αλλο μεν παν ο τι αν
ηι σοι φιλον χρησασθαι θελησον· και γαρ προθυμος εις παντα υπηρετειν τηι σηι
εξουσιαι· ταυτης δε, ει δυνατον, ελευθερωσον της φροντιδος· ει μη τι αλλο, και ως
ημετερον τιμων νοσοκομον, επειδη πολλα και περι πολλων δεηθεντες και τυχοντες
χρηιζομεν και εις ημας αυτους της σης ημεροτητος. 127.Τ ΕΛΛΑ∆ΙΩΙ 127.1 Ἡδυ μεν
και αλλως το προσαγορευειν την σην ευλαβειαν· εμοι δε ηδιον ουτω διακειμενωι. Το
γαρ καθ' εκαστην απογινωσκεσθαι σχεδον την ημεραν πλεον εχεσθαι σου ποιει, ως
αει τα τελευταια παρακερδαινοντα. 127.2 Ἐπειδη δε το κερδος ομολογω, χρεωστω
την αντιδοσιν τωι αιδεσιμωτατωι υιωι Νικοβουλωι παρ' ου το κερδος· οπερ δε ποιουσιν
οι πενητες προς τους ευπορους βλεποντες ινα παρ' εκεινων ευ παθωσι, τουτο και
αυτος ποιω δια σου τωι ανδρι διαλυων το χρεος. 127.3 Χρηιζει απραγμο συνης, παντα
τον χρονον ταυτηι συνειθισμενος· προς ταυτην αυτωι συναρασθαι καταξιωσον. 128.Τ
ΠΡΟΚΟΠΙΩΙ 128.1 ∆ια μακρου σε προσφθεγγομαι, τον αντι παντων εμοι και προ
παντων, ον και παροντα των μεγαλων ηξιους και αποντα οιδ' οτι των αυτων αξιοις.
128.2 Μισθος δε γενεσθω τωι διακονωι της επιστολης τωι υιωι ημων Ἀνθιμωι υπερ
μεγαλων μεγας. Τις ουτος; της παρα σου προστασιας τυχειν, εν οις αν δεηται. 128.3
Μεγιστον δε εις την πρεσβειαν ημιν και ο ανηρ αυτος εξ επιφανους στρατειας, ισως
και τοις μεγαλοις υμιν γνωριμος, και η συμφορα του σωματος αυτοθεν την οψιν
πειθουσα. 128.4 Βαρεια μεν και καθ' εαυτην, τωι παρ' αξιαν δε ως εικος βαρυτερα.
Τουτοις προστεθεισα και η παρ' ημων παρακλησις οιδ' οτι κατορ θωσει μαλλον το
σπουδαζομενον. 129.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 129.1 Ει μεν μη πονηρως ημιν εχρητο το σωμα
μηδε περι του ζην αυτου πονηρας ειχομεν τας ελπιδας, πρωτον μεν αν και μεγιστον
εκερδαναμεν την σην συντυχιαν και συνουσιαν, η σοι παρ' ημων παντως αφειλετο·
δευτερον δε ως δι' ημων αυτων ταυτην αν επληρωσαμεν την πρεσβειαν. 129.2 Ἐπει
δε κειμεθα παντελως τηι αρρωστιαι πεπεδημενοι, και ουχ εκοντες εζημιωμεθα, ο
δευτερον ην ποιουμεν, προσιμεν σοι δια των γραμματων και δεξιουμεθα και
κατασπαζομεθα και θαρρουμεν δεηθηναι περι του συνδιακονου ημων Ευγενιου, ον
εξαιτουμεθα παρα της σης μεγαλονοιας. 129.3 Ει μεν ουν ουδεν εστιν αδικημα η προς
τον ανοσιον Ῥηγιανον οικειοτης (ου γαρ αλλο γε ουδεν αδικων φαινεται) δι' αυτο
το δικαιον, ου συ βρα βευτης και προστατης· 129.4 ει δε αδικημα τουτο κρινεις, δια γε
τον Θεον ωι παρεστηκε και την ημετεραν πολιαν, ην αιδεσιμον οιδας πολλοις των
φοβουμενων τον Κυριον, δος ουν, παρακαλω, και ημιν και τωι κληρωι παντι ταυτην
την χαριν, και δεξιας σεαυτωι ποιησον τας κατα Θεον ελπιδας, ελευθερωσας της
επηρειας τον ανθρωπον. 129.5 Ἀντιληψηι δε ων διδως ουκ ελαττονα (ει μη μεγα
τουτο ειπειν), τας παρ' ημων ευχας. 130.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 130.1 Ἔχω μεν ουτως, ει δει
ταληθες γραφειν, ωστε παντα συλλογον φευγειν επισκοπων, οτι μηδεμιας συνοδου
τελος ειδον χρηστον μηδε λυσιν κακων μαλλον εσχηκος η προσθηκην. 130.2 Ἀει γαρ
φιλονεικιαι και φιλαρχιαι (αλλ' οπως μη με φορτικον υπολαβηις ουτω γραφοντα),
και λογου κρειττονες· και θαττον αν τις εγκληθειη κακιαν ετεροις δικαζων η την
εκεινων λυσειε. 130.3 ∆ια τουτο εις εμαυτον συνεσταλην και μονην ασφαλειαν
ψυχης την ησυχιαν ενομισα. Νυν δε και την αρρωστιαν εχω προστα τουσαν της
 
 
 

37
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κρισεως, αει σχεδον τα τελευταια πνεων και εις ουδεν εμαυτωι χρησθαι δυναμενος.
130.4 ∆ια τουτο συγγινωσκετω μεν ημιν η ση μεγαλονοια, πεισθητω δε δια σου και ο
ευσεβεστατος βασιλευς μη ραιθυμιαν ημων καταγινωσκειν, αλλα συγγινωσκειν τηι
ασθενειαι δι' ην οιδε και συγχωρησας ημιν δεηθεισιν αντ' αλλης ευεργεσιας την
αναχωρησιν.
131.Τ ΟΛΥΜΠΙΩΙ 131.1 Τουτο μοι της αρρωστιας εστι βαρυτερον το αρρωσ
τουντα μηδε πιστευεσθαι, αλλ' εκδημιαν ουτω μακραν επιταττεσθαι και εις μεσους
θορυβους ωθεισθαι, ων την αναχωρησιν ηγαπησαμεν, μικρου και χαριν δια τουτο τηι
του σωματος κακοπαθειαι ομολογησαντες. 131.2 Ἀπραγμων γαρ ησυχια της εν
πραγμασι περιφανειας τιμιωτερα. Τουτο επεστειλα μεν και πρυην τωι θαυμασιωτατωι
ουικαριωι το αυτο δεξαμενος προσταγμα· επιστειλαι δε και νυν υπερ ημων η ση
μεγαλονοια καταξιωσατω, ον αξιοπιστον μαρτυρα της ημετερας εχομεν αρρωστιας.
131.3 Πειθει δε και η ζημια ην εζημιωμεθα νυν, μηδε προσδραμειν και απολαυσαι
σου δυνηθεντες, αρχοντος ουτω δεξιου και ουτω θαυμασιου την αρετην, ως και τα
προοιμια της σης αρχης ειναι τιμιωτερα της δια τελους ετερων ευδοκιμησεως. 132.Τ
ΣΑΤΟΡΝΙΝΩΙ 132.1 Ἀπαιτεις, ευ οιδα, τα φιλικα, και ει τολμηροτερον αλλως το
γραφειν. Τοις μεν γαρ εξω την εξουσιαν, ημιν δε νεμεις την παρρησιαν ως
ομοδουλος αγαθος τοις Θεωι πλησιαζειν ηξιωμενοις. 132.2 ∆ια τουτο σε και
προσφθεγ γομεθα και ποθουντι σοι παραστησομεν τα ημετερα. Παντα ημιν συν Θεωι
καλως εχει, πλην ενος, του μεριμναν περι των Ἐκκλησιων ουτω ταρασσομενων.
132.3 Ταυταις ο τι αν δυνηθηις εισενεγκειν, μη κατοκνησηις την κοινην ομονοιαν και
λογωι και εργωι βραβευσαι, επειδη παλιν επισκοπων συνοδος και δεος παλιν μη και
νυν αισχυν θωμεν, πικρον και ταυτης λαβουσης το τελος, ωσπερ της προτερον. 132.4
Τα γαρ ημετερα Θεωι τωι παντα ειδοτι και γινωσκειν και κρινειν αφησομεν, ει και
ηδεως ειξαμεν τωι φθονωι και τοις βουλομενοις, ου χρηστου τινος πραγμα τος, ως
δοκει τοις πολλοις, αλλα και λιαν επικινδυνου παραχωρησαντες, και ωσπερ εκ
χειμωνος δεινου και τραχεος εις ορμον τινα ευδιον και ασφαλη καταντησαντες.
133.Τ ΒΙΚΤΟΡΙ 133.1 Ουχ οτι νυν γραφομεν, τολμηροι, αλλ' οτι μη ταχιον, οκνηροι,
μαλλον δε ουδε τουτο· ου γαρ ευπο ρουμεν δι' ων επιστελουμεν, καιτοι γε πως οιει
τουτο ποθουντες, εν αγρωι πορρω που της μονης διατριβοντες κακει του σωματος
ημων επιμελουμενοι. 133.2 Νυν δε, ηνικα καιρος, και προσφθεγγομεθα σε και
αξιουμεν ην παρουσιν ημιν τιμην εχαριζου, ταυτην και απουσι χαρι ζεσθαι, και μη
δια γραμματων οκνειν παραμυθεισθαι ημας σφοδρα τωι χωρισμωι καμνοντας. 133.3
Ἐπειδη δε παλιν συνοδος, αγων παλιν, και τουτο εν μεσοις εχθροις παντα τηρουσιν
επιμελως τα ημετερα, δος χειρα τηι κοινηι καταστασει, ως μερος ων της Ἐκκλησιας ου
το φαυλοτατον, και μη περιιδηις παντα καταναλωθεντα τωι εμπρησμωι τωι νυν
περιεχοντι την Ἐκκλησιαν. 133.4 Ἀλλ' ο τι αν δυνηθηις των σβεστηριων οργανων,
τουτο προσενεγκε, και τοις αλλοις διακελευου, ινα και το σον ευ εχηι, του κοινου
πραττοντος αμεινον. 134.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 134.1 Ὄντως νικητης συ και δια παντων
αριστευς, ω θαυμασιε. Νικων γαρ τοις οπλοις τους πολεμιους, εως εξην, και νυν
παντας νικαις χρηστοτητι. 134.2 ∆ια τουτο και την προσηγοριαν ταυτην εθαρρησαμεν
προσαγαγειν, και μετα της προσηγοριας τον τιμιωτατον υιον Ὑπερεχιον, ον οιδα οτι
και δια τον τροπον τιμησεις, ει πειραν του ανδρος λαβοις, και δι' ημας οις εγνωκας
τα παντα χαρι ζεσθαι. 134.3 Και θαρρειν σοι κελευε, εις υπομνημα της ημετερας
φιλιας, ην, οσον αιδηι, πεπεισμεθα. 135.Τ ΣΩΦΡΟΝΙΩΙ 135.1 Φιλοσοφουμεν εφ'
ησυχιας· τουτο οι μισουντες ημας ηδικηκασιν, ως ειθε τι και αλλο τοιουτον, ινα
μαλλον αυτους ευεργετας γινωσκωμεν. Πολλα γαρ εστι και αδικουμενους ευ
 
 
 

38
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πασχειν, και καλως πασχοντας αδικεισθαι. 135.2 Τα μεν ουν ημετερα τοιαυτα. Και ει
μη τους αλλους πειθομεν, αυτον γε σε αντι παντων ειδεναι βουλομεθα, ωι λογον
υπεχομεν ηδεως των ημετερων, μαλλον δε ειδεναι πεπεισμεθα και πειθειν τους
αγνοουντας. 135.3 Ὑμιν δε, παρακαλω, πασα σπουδη γενεσθω νυν γουν, ει και μη
προτερον, συμφρονησαι και εις εν ελθειν τα της οικουμενης τμηματα κακως
διεστωτα, και μαλιστα ει λαβοιτε αυτους ουχ υπερ του λογου της πιστεως, αλλ' υπερ
των ιδιων μικροψυχιων διεστωτας, οπερ εγω τετηρηκα. 135.4 Ουτω και υμιν
εμμισθον αν ειη το δυνασθαι· και ημιν η αναχωρη σις αλυποτερα, ει φανειημεν μη
κενως ταυτην αρπασαντες, αλλ' εκοντι ριψαντες ημας αυτους κατα πελαγους, ωσπερ
ο Ἰωνας εκεινος, ιν' ο κλυδων παυσηται και σωθωσιν ασφαλως οι εμπλεοντες. Ει δε
ουδεν ηττον χειμαζονται, το γε ημετερον εισενηνεκται. 136.Τ ΜΟ∆ΑΡΙΩΙ 136.1 Ἡμιν
συ και συγγενης και οικειος και παν οτιουν αν ειποι τοιουτον τις. Ἡ γαρ ευσεβεια
συνηψεν ημας και το της αρετης ευδοκιμον, ην εν σοι κατεμαθομεν δειξαντι σαφως
οτι το ελληνικον και το βαρβαρον σωματων, ου ψυχων εστι διαφορα, και τοπων
διαστασις, αλλ' ου τροπων ουδε προαιρεσεων. 136.2 Ἦ γενοιτο πολλους των
ημετερων το γενος την σην μιμησασθαι καλοκαγαθιαν, και παντα ημιν οιδ' οτι εξει
καλως, τα τε κοινα και τα ιδια. 136.3 Παρακαλω δε, ωσπερ τον εξωθεν πολεμον τηι
σεαυτου δεξιαι και συνεσει καταλυεις γενναιως υπερ ημων ισταμενος, ουτω λυσον
και τον ημετερον, οσα γε εστιν επι σοι, ειρηνικον γενεσθαι το τελος τοις συνελθουσι
νυν επισκοποις αγωνισαμενος. 136.4 Το γαρ συνιεναι μεν πολλακις, μηδεν δε περας
ευρισκεσθαι των κακων αλλ' αει προστιθεναι ταραχαις ταραχας, μειζονος της
αισχυνης, ο και αυτος γινωσκεις. 137.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 137.1 Ἐποθουν δια πολλου
προσειπειν σου την τιμιοτητα, και χαρις τωι Θεωι δεδωκοτι την αφορμην. Ζητων δε
οπως αν αμειψαιμην τον εγχειριζοντα σοι την επιστολην, καλλιστον τουτο ευρον
παραθεσθαι αυτον τηι σηι εξουσιαι. 137.2 Ὃν μερος τι και δι' ημας ηδεως οραν αξιου,
εμον τε οντα και σον· συνοικον μεν ημετερον, στρατιωτην δε σον (λεγω δε τον νυν
προσιοντα σοι δι' ημων Θεοδωρον), οπως αν και αυτος αισθηται της τιμης, ην αει
τετιμημεθα παρα σου και νυν ετι τιμωμεθα. 138.Τ ΒΟΣΠΟΡΙΩΙ 138.1 Ἐνομιζον μεν
και υπερ των προτερων χρεωστεισθαι μοι παρ' υμων απολογιαν, ουτως αρχαιος τις
ειμι και ματαιος. Ἐπειδη δε ουκ ανιετε πολεμουντες ημιν, αλλ' αει τοις προτεροις
επαγωνιζεσθε και ταις υβρεσιν υβρεις προσεξευρισκετε, ουκ οιδα δι' ηντινα αιτιαν,
ειτε ημας μισουντες, ειτε αλλοις την ατιμιαν ημων χαριζομενοι, 138.2 ταυτα μεν τωι
Θεωι και ειδεναι και κρινειν παρησομεν, ον λανθανει των οντων ουδεν, ο φησιν η
θεια Γραφη, καν κυκωμεν το της αληθειας προσωπον ευπρεπειας ενεκεν της προς
τους πολλους. 138.3 Ευαγγελιζομεθα δε την υμετεραν ευλαβειαν· ηττημεθα, και της
Ἐκκλησιας, αν διδωι Θεος, τα δυνατα φροντιζειν ου κατοκνησομεν (επειδη τουτο
αγωνιζεσθε, και μαλιστα του καιρου κατεπειγοντος δια την προσδοκωμενην των
εναντιων επιδρομην, ως αυτος γραφεις)· 138.4 αλλα το ταπεινον τουτο σωμα
χρησομεν τωι Θεωι, μεχρις αν διαρκηι και σθενωμεν, ινα μητε ημεις βαρος εχωμεν,
ουτω κατακρινομενοι παρ' υμων και παρα παντος του κληρου καταβοωμενοι
παντοιοις οδυρμοις εκθλιβοντος ημας, και την Ἐκκλησιαν ορωντες αμελουμενην
και τους πολλους πλησσοντες, ωσπερ υπερορωντες τα της Ἐκκλησιας· μητε υμεις
μακροτερα καμνητε ατιμουντες ημας. 138.5 Και τουτο πραξομεν ταις υμετεραις
ευχαις, ει αυτος οκνεις της Ἐκκλησιας την προστασιαν, ως αυτος τε λεγεις και πειθει
τα πραγματα. Βελτιον γαρ εκειναις εναποθανειν ταις φροντισιν η ταυταις, επειδη δει
παντως ταλαιπωρειν, ουτω τυπουντος του Θεου τα ημετερα. 139.Τ ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 139.1
Ὁ αναλαβων ∆αυιδ μεν τον εαυτου δουλον εκ ποιμαντικης εις βασιλειαν, την δε σην
ευλαβειαν εις ποιμαντικην απο ποιμνης, ο οικονομων κατα το εαυτου θελημα τα
 
 
 

39
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημετερα και παντων των ελπιζοντων επ' αυτον, αυτος και νυν επι νουν αγαγοι τηι σηι
τελειοτητι γνωναι την ατιμιαν ην ητιμασμεθα παρα των κυριων των επισκοπων
περι τας ψηφους, τηι μεν καταστασει συντιθεμενων, ημας δε παρωθουμενων. 139.2
Ου γαρ δη την σην ευλαβειαν αιτιασομαι, νεωστι τε επιστασαν τοις πραγμασι και
αγνοουσαν τα πλειστα, ως εικος, της καθ' ημας ιστοριας. 139.3 Ταυτα μεν ουν
ικανως· ουδε γαρ βουλομαι διοχλειν σοι μακροτερα, ινα μη φαινωμαι φορτικος, αρτι
της φιλιας αρχομενος. α δε παρεστι μετα του Θεου βουλευο μενοις ημιν, ταυτα
γνωριζομεν. 139.4 Ἐγω γαρ υπεχωρησα μεν της κατα Ναζιανζον Ἐκκλησιας ουτε ως
καταφρονων του Θεου, ουτε ως περιορων του μικρου ποιμνιου (μηδε γαρ παθοι
τουτο ψυχη φιλοσοφος), αλλα πρωτον μεν ως ουδενι κηρυγματι τοιουτωι
κρατουμενος, δευτερον δε δια το συντετριφθαι τηι αρρωστιαι και νομιζειν μη
εξαρκειν προς τας τοιαυτας φροντιδας. 139.5 Ἐπειδη και υμεις εβαρειτε, την
αναχωρησιν ονειδιζοντες, και αυτος ουκ εφερον τας παρα παντων μοι γινομενας
καταβοησεις, ο τε καιρος χαλεπος, απειλων ημιν εχθρων εφοδον επι βλαβηι του
κοινου πασης της Ἐκκλησιας, τελος ηττηθην ητταν τωι σωματι μεν οδυνηραν, τηι δε
ψυχηι ισως ου πονηραν. 139.6 Ἐπιδιδωμι το ταπεινον τουτο σωμα τηι Ἐκκλησιαι,
μεχρις αν ηι δυνατον, αιρετωτερον ειναι νομιζων οτιουν παθειν σαρκικως μαλλον η
πνευματικως πλησσεσθαι και πλησσειν τους πολλους τα χειρω περι ημων
υπειληφοτας, εξ ων αυτοι πασχουσι. 139.7 Ταυτ' ουν ειδως, και συνευχου και την
γνωμην ημων αποδεξαι· ου χειρον δ' ισως ειπειν, και τυπου προς ευλαβειαν. 140.Τ
ΟΛΥΜΠΙΩΙ 140.1 Παλιν γραφω, παρειναι δεον· αλλα παρα σου μοι το θαρσος, ω και
των πνευματικων βραβευτα (ινα πρωτον ειπω το πρωτον), και των κοινων
επανορθωτα, και θεοθεν τα αμφοτερα· ο και μισθον ευσεβειας λαβων, το κατα νουν
χωρειν σοι τα πραγματα και μονωι τυγχανειν αλωτα τα μη τοις αλλοις αλωσιμα.
140.2 Συνεσις γαρ σοι και ανδρεια την αρχην αγουσιν, η μεν ευρισκουσα το
πρακτεον, η δε ραιδιως επιτελουσα το ευρεθεν. Και το μεγιστον, η της χειρος
καθαροτης, ηι παντα ευθυνεται. 140.3 Που σοι χρυσος ο αδικος; ουδ' εγενετο, πρωτον
εξοριαν κατακρι θεις, ως αφανης τυραννος. Που δε απεχθεια; κατακεκριται. Που δε
χαρις; ενταυθα τι κλινηι (κατηγορησω γαρ σου μικρον), αλλα Θεου φιλανθρωπιαν
μιμουμενος, ην και νυν αιτει δι' ημων Αυρηλιος, ο σος στρατιωτης, 140.4 ον αφρονα
φυγαδα καλω και ικετην σωφρονα, οτι υπο τας ημετερας εαυτον τεθεικε χειρας, και
δια των ημετερων τας σας, ωσπερ τινα εικονα βασιλικην, την πολιαν ημων
προβαλλομενος και την ιερωσυνην, ην αιδεισθαι πολλακις καθωμολογησας. 140.5
Ἰδου σοι προσαγει τουτον η θυο φορος χειρ αυτη και αναιμακτος και πολλους μεν
επαινους σου γραψασα, γραψουσα δε, οιδ' οτι, και πλειους, ει Θεος παρατεινειεν υμιν
την αρχην, την τε σην λεγω και του συνεργου της σης θεμιδος.
141.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 141.1 Παλιν φιλανθρωπιας καιρος, και παλιν εγω τολμηρος
γραμμασι πιστευων παρακλησιν περι τοσουτου πραγματος. Ποιει γαρ με θρασυν η
νοσος, ουδε προιεναι συγχωρουσα· ου γαρ ευπρεπη παρεχει την εισοδον. 141.2 Τις
ουν η πρεσβεια; και μου δεξαι ταυτην ημερως και φιλανθρωπως. ∆εινον μεν και
ανδρος θανατος (πως γαρ ου;) του σημερον οντος και αυριον ουκ εσομενου ουδε
προς ημας αναλυσοντος· πολλωι δε δεινοτερον πολιν αποθανειν, ην βασιλεις
ιδρυσαντο και χρονοι συνεστησαντο και ακολουθια μακρα διεφυλαξεν. 141.3 Ὑπερ
της ∆ιοκαισα ρεων ο λογος, της ποτε πολεως, νυν δε ου πολεως, ει μη συ νευσειας
ημερον. Ταυτην σοι προσπιπτειν νομισον δι' ημων, και φωνην εχετω και σχημα
πενθικον περικεισθω και κειρασθω κομας, ωσπερ εν δραματι, και τουτους ποιεισθω
προς σε τους λογους· «∆ος μοι χειρα χαμαι κειμενηι, βοηθησον ασθενουσηι. Μη
 
 
 

40
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνεπιθηι τωι χρονωι, μηδε διαφθειρηις τα Περσων λειψανα. 141.4 Πολεις εγειρειν σοι
πρεπωδεστερον η καταλυειν τας κεκμηκυιας. Γενου πολιστης η τωι προσθειναι τι τοις
ουσιν η τωι φυλαξαι την ουσαν. Μη ανασχηι μεχρι της σης αρχης ειναι πολιν, και
μετα σε μηκετ' ειναι· μηδε δουναι πονηρον τωι χρονωι διηγημα, λαβειν αριθμουμενην
εν πολεσιν, και καταλιπειν χωριον αοικητον την ποτε πολιν ορεσι και κρημνοις και
υλαις μοναις γνωριζομενην.» 141.5 Ταυτα μεν ποιειτω και λεγετω προς την σην
φιλανθρωπιαν η του πλασματος πολις. Ἡμων δε ως φιλων δεξαι παραινεσιν·
σωφρονισαι μεν θελησον τους εξημαρτηκοτας εις το προσταγμα της σης εξουσιας,
υπερ γαρ τουτου ουδεν θαρρουμεν, ει και μη απο κοινου σκεμματος φασιν ειναι το
θρασος, αλλα μειρακισκων τινων ορμην αλογιστον· 141.6 το πλειον δε της οργης
συγχωρησαι και λογισμωι χρησασθαι μειζονι· μητρος υπερηλγησαν νεκρουμενης, ουκ
ηνεγκαν πολιται καλεισθαι και ειναι απολιδες, εμανησαν, παρηνομησαν, απεγνωσαν
της εαυτων σωτηριας, εκφρονας αυτους το παραδοξον του παθους εποιησεν. Ἆρ' ουν
δια τουτο χρη μηδε ειναι πολιν την πολιν; Μηδαμως, ω θαυμασιε, μη τουτο
επιγραφηις. 141.7 Ἀλλα τιμησον μεν παντας πολιτας και πολιτευτας και
αξιωματικους ικετευοντας· παντων γαρ οιου την συμφοραν ομοιως απτεσθαι, και ει
τωι μεγεθει της σης εξουσιας εφησυχαζουσιν, οιον υποβρυχια στενον τες. 141.8
Τιμησον δε την ημετεραν πολιαν, οις δεινον ει ποτε την μεγαλην πολιν εχοντες, νυν
μηδε πολιν εχοιμεν, και θηριων οικητηριον γενοιτο μετα την σην αρχην ο τε ναος ον
ηγειραμεν τωι Θεωι και η περι τουτον ημων φιλο καλια. 141.9 Ουδε γαρ ει ανδριαντες
κατενεχθησονται, τουτο δεινον, ει και αλλοις δεινον· μηδε περι τουτων νομισηις
ημιν ειναι τον λογον, οις περι τα κρειττονα η σπουδη, αλλ' ει συγκατενεχθησεται
τουτοις πολις αρχαια και τι λαμπρον ενεγκουσα, ζωντων ημων και ορωντων των
παρα σοι τιμωμενων και τινα ισχυν εχειν νομιζομενων. Ἀλλ' ο μεν περι τουτων
λογος τοσουτος. 141.10 Ουδε γαρ ει πλειονα ειποιμεν, ισχυροτερον τι των σων
ευρησομεν λογισμων, οις εθνος τοσουτον αγεται, και αχθειη γε πλειω και μειζω, και
επι μειζοσι ταις αρχαις. Ἐκεινο δε αναγκαιον γνωναι την σην μεγαλονοιαν περι των
προεμπεπτωκοτων, οτι παντελως εισιν αθλιοι, απερριμμενοι, και μηδεμιας αταξιας
τοις ημαρτηκοσι κοινωνησαντες, ως πολλοι πειθουσιν ημας των τοτε παροντων.
141.11 Προς ταυτα βουλευσαι ο τι αν συμφερειν νομισηις και προς την εντευθεν
δοξαν και προς τας εκειθεν ελπιδας. Ἡμεις δε το παρασταν οισομεν, ουκ αλυπως
μεν, οισομεν δε· τι γαρ αν και πραξαιμεν ετερον; Ει δε τα χειρω νικησειεν, εν
χαριουμεθα μονον, τηι ποτε πολει επιβαλουμεθα δακρυα. 142.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 142.1 Ει
και ο ποθος της σης συντυχιας θερμος και η χρεια των δεομενων μεγαλη, αλλ' η
νοσος αηττητος. ∆ια τουτο γραμμασι πιστευσαι ταυτην την πρεσβειαν εθαρρησα.
142.2 Αιδεσθητι μεν ημων την πολιαν, ην ηιδεσθης ηδη καλως ποιων και πολλακις.
Αιδεσθητι δε και την αρρωστιαν ταυτην ηι μερος τι και οι κατα Θεον ιδρωτες
συνεισηνεγκαν, ει τι δει και νεανιευσασθαι. 142.3 Και δια τουτο φεισαι μεν των
πολιτευομενων προς ημας βλεποντων ως εχοντων ημων επι σου παρρησιαν. Φεισαι
δε των αλλων των υπο την ημετεραν φροντιδα. Και γαρ ουδεμια ζημια τοις
πραγμασιν εκ της φιλανθρωπιας, επει τωι φοβωι πλειονα κατορθοις η ταις τιμωριαις
ετεροι. 142.4 Σοι δε αντι τουτων γενοιτο το τοιουτου τυχειν του κριτου οιοσπερ αν
αυτος γενηι τοις δεομενοις και ημιν τοις πρεσβευουσιν. 143.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 143.1 Τι το
πολλα παθειν και το ευ παθειν τοις ανθρωποις χαριζεται; διδασκει φιλανθρωπιαν
και κλινει τοις δεομε νοις. Ουδεν γαρ τοιουτον παιδευμα προς το ελεειν ως το
προλαβειν χρηστοτητα. 143.2 Τουτο και αυτωι μοι συμβε βηκεν· εμαθον το συμπαθες
εξ ων επαθον. Και οραις το ημετερον μεγαλοψυχον; αυτος χρηιζων της σης
ημεροτητος εν τοις εμοις πραγμασιν, υπερ αλλων πρεσβευω και ου δεδοικα μη
 
 
 

41
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δαπανησω σου το φιλανθρωπον εν τοις αλλοτριοις. 143.3 Γραφω δε ταυτα υπερ του
πρεσβυτερου Λεοντιου, ειτ' ουν ποτε πρεσβυτερου· ος ει μεν αξια πεπονθεν ων
πεποιηκεν, ενταυθα στωμεν, μη το υπερβαλλον αδικια γενηται· 143.4 ει δε τι τηι
τιμωριαι προσχρεωστειται και ουπω τοις αμαρτημασι τα της υβρεως αντισωθη, τουτο
ημιν συγχωρησον και τωι Θεωι και τωι βηματι και τωι κοινωι συλλογωι των ιερεων οις
ποτε συνηριθμητο, και ει νυν αναξιον εαυτον απεφηνεν οις τε πεποιηκεν, οις τε
πεπονθεν. 143.5 Ει μεν ουν πειθομεν, τουτο αριστον· ει δε μη, προσαγομεν σοι
πρεσβευτην αιδεσιμωτερον, τον κοινωνον σοι και της αρχης και της ευδοξιας. 144.Τ
ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 144.1 Ου πανταχου το ταχος επαινετον. ∆ια τουτο ανεβαλομην την
αποκρισιν εις τοδε περι της του αιδεσι μωτατου Ουηριανου θυγατρος, τωι χρονωι τι
διδους εις διορθωσιν και αμα της σης στοχαζομενος αγαθοτητος ουκ επαινουσης το
διαστασιον, εξ ων ημιν την πευσιν διετρεψας, ους ου ταχεις ᾔδεις ουδε
απερισκεπτους προς τα τοιαυτα. 144.2 ∆ια τουτο μεν ουν κατεσχον εμαυτον εις
δευρο και, οιμαι, ουκ αλογιστως. Ἐπει δε εις στενον ηκομεν του καιρου και αναγκη
γνωρισαι το παρα της εξετασεως ευρεθεν, και δη γνωρισομεν. 144.3 ∆ιπλη τις η παις
ειναι μοι φαινεται, μεριζομενη αιδοι τε γονεων και ανδρος συνηθειαι. Και τα μεν
ρηματα μετ' εκεινων εστιν, η δε διανοια ουκ οιδα ει μη τι και μετα τουτου, ως
παραδηλοι το δακρυον. 144.4 Αυτος μεν ουν δηλαδη πραξεις ο παρισταται τηι σηι δικηι
και τωι κατευ θυνοντι σε προς παντα Θεωι. Ἐγω δε ηδιστα αν γνωμην εδωκα τωι υιωι
Ουηριανωι πολλα των εν μεσωι παραδραμειν επι τωι μη κυρωσαι το αποστασιον, ο
τοις ημετεροις απαρεσκει παντως νομοις, καν οι Ῥωμαιων ετερως κρινωσι. 144.5 Το
δικαιον γαρ φυλαχθηναι επαναγκες, ο και ημεις σοι ευχομεθα αει λεγειν τε και
ποιειν. 145.Τ ΟΥΗΡΙΑΝΩΙ 145.1 Ουδεν δεινον ποιουσιν οι δημιοι· και γαρ υπηρε
τουνται νομοις· ουδε το ξιφος παρανομον, ωι τους πονηρους κολαζομεν· αλλ' ομως
ουκ επαινειται δημιος ουδε ασμενιζεται φοινικον ξιφος. 145.2 Ουτως ουδε ημεις
ανεχο μεθα γενεσθαι μισητοι δια της ημετερας χειρος και γλωσσης του αποστασιου
βεβαιουμενου. Κρειττον γαρ ενωσεως και φιλιας η διαστασεως και βιου λυσεως
μεσους γινεσθαι. 145.3 Τουτο μοι δοκει και ο θαυμασιωτατος αρχων ενθυμηθεις ημιν
επιτρεψαι την πευσιν της σης θυγατρος, ως ουκ αποτομως ουδε απαθως ελθειν
δυναμενοις επι την λυσιν. Ου γαρ ως λογιστην, αλλ' ως επισκοπον δηλαδη
προεβαλετο και μεσον εποιησατο της καθ' υμας περι πετειας. 145.4 Παρακαλω
τοινυν χαρισασθαι τι τηι εμηι δειλιαι· και ει μεν τα κρειττω νικαι, χρησασθε ημιν υπηρε
ταις της υμετερας βουλησεως, και χαιρομεν τα τοιαυτα επιταττομενοι· ει δε τα χειρω
τε και σκαιοτερα και οις ουδεπω και τημερον ενεχειρησαμεν, αλλον επιζητειτε τον
προς ταυτα επιτηδειοτερον. 145.5 Ἐμοι δε ου σχολη, ινα τηι υμετεραι φιλιαι χαρισωμαι
(ει και τα παντα οιδα υμας εμαυτωι τιμιωτατους), Θεωι προσκρουειν, ωι λογον υπεχω
παντος κινηματος και διανοηματος. 145.6 Τηι δε σηι θυγατρι τοτε πιστευσομεν
(ειρησεται γαρ ταληθες), οταν δυνηθηι το αιδεισθαι υμας φυγουσα παρρησιαζεσθαι
την αληθειαν. Ὡς νυν γε το παθος ελεεινον· μεριζει γαρ υμιν μεν τα ρηματα, τωι δε
ανδρι το δακρυον. 146.Τ ΟΛΥΜΠΙΩΙ 146.1 Τουτο ην οπερ ελεγον ωσπερ εκ τινος
προφητειας εις παντα δεξιου σου τυγχανων και απληστως της σης ημεροτητος
εμφορουμενος, οτι δεδοικα μη κενωσω το φιλανθρωπον υμων εν τοις αλλοτριοις.
146.2 Ἰδου γαρ αγων εμος (ειπερ εμος, ο των εμων), και ου μετα της ισης παρρησιας
ποιουμαι τους λογους. Πρωτον μεν οτι εμος. Το γαρ υπερ εαυτου δεισθαι, ει και
χρησιμωτερον, αλλα ταπεινοτερον. 146.3 Ἔπειτα υφορωμαι τον κορον ως το ηδυ
λυοντα και πασιν εναντιουμενον τοις καλοις. Ἔχει μεν ουν ουτως ταυτα, και εικαζω
λιαν ορθως. Ὅμως δε τωι τε Θεωι θαρρων, ωι παρεστηκα, και τηι σηι περι το ευ ποιειν
μεγαλοψυχιαι, την ικεσιαν ταυτην εθαρρησα. 146.4 Ἔστω κακιστος παντων
 
 
 

42
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Νικοβουλος ος εν αδικει μονον οτι δι' ημας εστιν επιφθονος και του δεοντος ελευθε
ριωτερος. Ἔστω και δικαιοτατος ανθρωπων ο νυν ημιν πολεμων. Αισχυνομαι γαρ
κατηγορειν επι της σης ορθο τητος ου πρωην υπερεμαχουν· 146.5 αλλ' ουκ οιδα ει
σοι παραστησεται δικαιον υπερ αλλων αμαρτηματων εν αλλοις απαιτεισθαι δικην,
και τουτων αλλοτριων, και ουδε εκουσιων, τον ουτω κινησαντα τους οικετας και
τοσουτον αγανακτησαντα, ωστε ενδουναι τωι εγκαλουντι προθυμοτερον ηπερ
εκεινος Ἐβουλετο. 146.6 Ἀλλα δει δουλευειν Νικοβουλον, η τους τουτου παιδας, ο
δοκει τοις επηρεαζουσιν; αισχυνομαι γαρ την υποθεσιν της επηρειας και τον καιρον,
ει σου τε αρχοντος και ημων παρα σοι δυναμενων τουτο γενησεται. Νυν βοηθειται
τα δημοσια, νυν αυξεται τα βουλευτηρια, οτε λυπει τα ιδια; Μηδαμως, ω θαυμασιε,
μη τουτο παραστητω τηι σηι καθαροτητι. 146.7 Ἀλλα συνεις μεν τωι πτηνωι ταχει της
διανοιας την αφ' ης ταυτα γινεται κακοηθειαν, αιδεσθεις δε ημας τους σους
επαινετας, φιλανθρωπον σεαυτον παρασχου τοις κινουμενοις κριτην, ως ουκ
ανθρωποις μονον δικαζων σημερον, αλλα και αρετηι και κακιαι· ου μαλλον η του καθ'
εκαστον φροντιστεον τοις γε κατα σε την αρετην και δεξιοις αρχουσιν. 146.8 Ἔσται
δε σοι παρ' ημων επι τουτοις ου το των ευχων μονον, ων οιδα σε μη περιφρονουντα
κατα τους πολλους, αλλα και το περιβοητον καταστησαι την σην αρχην πασιν οις
γνωριζο μεθα. 147.Τ ΑΣΤΕΡΙΩΙ 147.1 Τι Θεου δικαιοτερον; Ἀλλ' ομως, παντων
ποιητης ων και δεσποτης, εξαιρετον εαυτου λαον ποιειται και ονομαζει τον Ἰσραηλ,
και ουκ αισχυνεται μη αδικος παρα τουτο νομιζηται. 147.2 Τι ουν θαυμαστον ει και
ημεις, παντων κηδομενοι των υπο την ημετεραν χειρα και προστασιαν, πλεον του
υιου Νικοβουλου περιεχομεθα, ον και γηροκομον και νοσοκομον γινωσκομεν, και
οιον ερεισμα και βακτηριαν της ασθενειας ημων υποβεβλημεθα; 147.3 Τουτον υπο
τας σας τιθεμεν χειρας, και δια των σων ταις του αρχοντος, πανυ δεινον νομιζοντες
τους μεν αλλους και των μεγιστων εγκληματων ελευθερουν δι' ημων, και πρωτους
γε τους νυν πικρους κατηγορους, 147.4 τουτον δε μηδε της επηρειας δυνασθαι, και ης
τυγχα νομεν επι των ξενων τιμης, ταυτης εφ' ημων αυτων μη τυγχανειν, αλλα
ταυτον πασχειν τοις οφθαλμοις οι ταλλα ορωντες εαυτους ουχ ορωσιν, η των πηγων
ταις εν βαθει κειμεναις αι τα πλησιον ουχ υπορρεουσαι τα πορρω ποτιζουσιν. 147.5
Ἔστω δεινα τα τετολμημενα τοις παιδα ριοις, η υπερδεινα· ωσπερ ουν ισως ουδεν η
μικρον ευρηθησεται, ει μη τωι καιρωι της εξετασεως στενοχωρη θειημεν. 147.6 Ἀλλα
τι τουτο προς τους δεσποτας, οι μηδενος των γεγενημενων κεκοινωνηκασιν; η τις ο
λογος, υπερ των αλλοτριων αμαρτηματων εν αλλοις απαιτεισθαι δικην και νυν των
δημοσιων φροντιζειν, ηνικα λυπει το ιδιον; 148.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 148.1 Τι τουτο; ισως
ερεις· παλιν ημιν Γρηγοριος; παλιν επιστολαι; παλιν αιτησεις; Ὢ της απληστιας, ην
αυτοι κεκινηκαμεν. 148.2 Μηδαμως, ω θαυμασιε, μη τουτο παθηις. Τινων γαρ οι
λιμενες, η των χειμαζομενων; τινων δε τα φαρμακα, η των αρρωστουντων; ωνπερ
ημεις μη αποστερηθειημεν, και τοσουτωι μαλλον οσωι πιστευομεθα δυνασθαι παρα
σοι. 148.3 Ουκ ετι γαρ αιτουμεν, αλλ' απαι τουμεν, αει χαριτος χαριν
προκαλουμενης. Νικοβουλος εν επηρειαις, ταυτον δε ειπειν οτι ημεις· ημων γαρ
εστιν αναπαυσις. 148.4 Και πως οιον τε σιωπαν και μη φορτικον ειναι και τον
σφοδρα φιλοσοφον; ∆ος χειρα πιεζομενοις, ινα και αυτος της εκ Θεου τυχηις, χρηιζων
ταυτης ως ανθρωπος. 148.5 Και χρησαι πασηι τηι φιλιαι και τηι συνεσει και τωι
δυνασθαι συν Θεωι περι τα ημετερα πραγματα. Ουτε γαρ σιδηρος εμπυρος πολλων
δειται των παρα του λιθου κρουματων ινα το εγκειμενον πυρ δημοσιευσηι· αλλ'
επληγη τε ομου και το πυρ ηστραψεν. Ουτε αυτος μακροτερας δεησηι παρακλησεως,
και τουτο υπερ ημων, και τοιουτου του πειθοντος οντος, και ουτω γνησιου
κοινωνου της αρχης. 148.6 Ἓν και συντομον φθεγξομαι· τας μεν αλλας χαριτας
 
 
 

43
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλοι δι' ημων ελαμβανον, ταυτης δε ημεις χρηιζομεν υπερ ημων αυτων, ο και
μαλλον δυσωπησατω την σην λογιοτητα. 149.Τ ΓΕΩΡΓΙΩΙ 149.1 Το αρρωστουν
θεραπευεται, αλλ' ου συντριβεται. Πως ουν ο συνδιακονος ημων Ευθαλιος, ουτε τον
βαθμον αιδεσθεις, ουτε την οικειοτητα τιμησας, δεσμοις και πληγαις συνετριψε τον
αθλιον Φιλαδελφιον, ως δεικνυσι και των πληγων τα σημεια, τουτο τεθαυμακα.
149.2 Μη τοινυν παρεργως δεξηι το γεγονος, αλλα το συμβαν, ελθων δια σεαυτου,
παραστησον ημιν. Παρεστω δε και ο διακονος, και λογον υφεξων της κατηγοριας και
τυπον ληψομενος περι της του συντριβεντος ζωης. Ου γαρ ανεχομεθα τοιαυτην
ασχημοσυνην τολμασθαι σχεδον εν ταις ημετεραις οψεσιν. 150.Τ ΑΣΤΕΡΙΩΙ 150.1
Χαιρω και γραφων και εγκαλουμενος οτι μη γραφω, 150.1 ει ποτε τουτο συμβαινει·
χρηστα γαρ σου και τα εγκλη ματα. Καιτοι γε πολλακις και περι πολλων επιστειλας
οιδα, και μεντοι και τυχων περι ων εδεηθην σου. Και ει μη τι αλλο, το γε πληθος των
ευ πεπονθοτων μαρτυρει μοι τα γραμματα. 150.2 Ει δε συ μεν αφθονωτερος ει την
φιλιαν η τις αν ευξαιτο, εγω δε περι τας αιτησεις δειλο τερος, συ μεν εχε τα πρωτα
της αρετης, εμοι δε συγγνωμη το φορτικον φευγοντι, επειδη 20παν μετρον
αριστον20 οιδεν ο του σοφου λογος. 150.3 Πλην τωι Θεωι χαρις, οτι σοι το ευ ποιειν
ενεχειρισεν, ουτω κοινον επιστησας ημιν ευεργετην τε και συναρχοντα. Ἐπει και
νυν εγχειριζω σοι δια ταυτης μου της επιστολης τον αδελφον και συνδιακονον ημων
Γεωργιον, ανδρα των εξαιρετων ημιν και τηι Ἐκκλησιαι χρησιμωτατον, αξιων
θαρσους αυτον τυχειν εν οις προς τινας διαφερεται και μη συναρπασθηναι τηι
τυραννιδι.
151.Τ ΝΕΚΤΑΡΙΩΙ 151.1 Καλως οι πολλοι στοχαζονται της σης διανοιας·
μαλλον δε ουκ εικαζουσιν, αλλ' ημιν φιλοτιμουμενοις ουκ απιστουσιν, οτι μη μικρας
ημας αδιοις αιδους και τιμης. Τουτων εις εστι και ο τιμιωτατος υιος ημων Γεωργιος,
151.2 ος, πολλαις ζημιαις περιπεσων και καμνων ικανως εν τοις πραγμασιν, ενα
λιμενα σωτηριας ευρισκει, το προσαχ θηναι σοι δι' ημων και τυχειν τινος
φιλανθρωπιας παρα του τιμιωτατου των οικειων Κομητος. 151.3 ∆ος ουν την χαριν,
ει βουλει μεν, αυτωι και τηι χρειαι· ει βουλει δε, ημιν, οις το παντα χαριζεσθαι οιδ' οτι
εγνωσμενον εστι σοι και αυτοις πειθεις τοις πραγμασι. 152.Τ ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 152.1 Καιρος
μοι το της Γραφης ειπειν· 20Προς τινα βοησομαι αδικουμενος; Τις ορεξει μοι χειρα
πιεζομενωι;20 Εις τινα το βαρος της Ἐκκλησιας χωρη σει, κακως ουτω διακειμενης
και λελυμενης; 152.2 20∆ια μαρτυρομαι ενωπιον του Θεου και των εκλεκτων
αγγελων20 οτι μη δικαια πασχει το του Θεου ποιμνιον, αποιμαντον ον και
ανεπισκεπτον δια την ημετεραν νεκρωσιν. 152.3 Ἐμε γαρ η νοσος κατεχει και ταχιον
απηγαγε της Ἐκκλησιας και νυν πανταπασιν αχρειοι, αει τα τελευταια πνεοντα και
πλεον τοις πραγμασι συντριβομενον. 152.4 Ει μεν ουν αλλην τινα κεφαλην ειχεν η
επαρχια, προς εκεινην εδει βοαν και διαμαρτυρεσθαι· της δε σης ευλαβειας
υπερκειμενης, προς σε βλεπειν αναγκαιον. Φροντισον της σης Ἐκκλησιας ον βουλει
τροπον και μη παριδηις αναξιως εαυτης πραττουσαν. 152.5 Ἵνα γαρ ταλλα εασω, οια
νυν επισταντες οι Ἀπολλι-ναριανοι, τα μεν πεποιηκασι, τα δε απειλουσι, παρα των
κυριων μου των συμπρεσβυτερων μαθησηι, Ευλαλιου του χωρεπισκοπου και
Κελευσιου, ους εξ εργου προς την σην ευλαβειαν απεσταλκαμεν. 152.6 Και το ταυτα
επισχειν, ου της ημετερας εστιν ηλικιας και ασθενειας, αλλα της σης αγχινοιας και
δυναμεως, επειδη σοι, μετα των αλλων, και το ισχυειν εδωκεν ο Θεος επι τηι κοινηι
της Ἐκκλησιας προστασιαι. 152.7 Ει δε ταυτα λεγων και γραφων μη ακουοιμην, ο
λειπεται μονον, τουτο γενησεται, δημοσιαι κηρυξαι πασι και καταστησαι γνωριμον
οτι επισκοπου χρηιζει η Ἐκκλησια, ινα μη παρα της ημετερας αρρωστιας
 
 
 

44
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταβλαπτηται. Το δε εξης υμεις εισεσθε. 153.Τ ΒΟΣΠΟΡΙΩΙ 153.1 ∆ις ηδη τουτο
επτερνισμαι παρ' υμων και ηπατημαι (οιδας ο λεγω)· και ει μεν δικαιως, οσφρανθειη
Κυριος παρ' υμων οσμην ευωδιας· ει δε αδικως, συγγνοιη Κυριος. 153.2 Ουτω γαρ εμε
περι υμων λεγειν ευλογον, επειδη φερειν και αδικουμενοι προστεταγμεθα. Πλην
ωσπερ υμεις κυριοι της υμετερας γνωμης, ουτω καγω της εμης. Ουκετι βαρυς υμιν
εσται Γρηγοριος ο βαρυς. Ἀναχωρησω προς Θεον τον μονον καθαρον τε και αδολον.
Εις εμαυτον συσταλησομαι. 153.3 Ταυτα εμαυτωι νενομοθετηκα· δις γαρ προς τον
αυτον λιθον πταιειν τοις ανοητοις μονοις η παροιμια διδωσιν. 154.Τ ΟΛΥΜΠΙΩΙ
154.1 Ἡμιν αρχων συ και μετα την αρχην (κρινομεν γαρ ετερως η ως οι πολλοι τα
πραγματα), οτι πασαν αρχικην αρετην εν σεαυτωι συλλαβων εχεις. Πολλοι μεν γαρ
των υψιθρονων εμοι κατω, οσους η χειρ ποιει ταπεινους και δουλους των
αρχομενων· πολλοι δε υψηλοι και μετεωροι, καν εστηκασι κατω, οσους ανω τιθησιν
αρετη και ποιει μειζονων αρχων αξιους. 154.2 Ἀλλα τι τουτων εμοι; Ουκετι μεθ'
ημων ο μεγας Ὀλυμπιος ουδε φερει τους ημετερους οιακας· οιχομεθα, προδεδομεθα,
γεγοναμεν αυθις δευτερα Καππαδοκια, πρωτη παρα σου γεγονοτες. 154.3 Και τα μεν
των αλλων τι χρη λεγειν; Ἀλλα τις γηροκομησει τον σον Γρηγοριον και
φαρμακευσει την ασθενειαν ταις τιμαις και θησει τιμιωτερον τον παρα σου πολλοις
προξενουντα φιλανθρωπον; 154.4 Νυν μεν ουν απιοιτε την υμετεραν οδον συν
οδηγιαι και πομπηι κρειττονι, πολλα μεν δακρυα καταλιποντες ημιν, πολυν δε
πλουτον επικομιζομενοι παρ' υμων και οιον ου πολλοι των αρχον των, την ευδοξιαν
και το αναγραπτοι τυγχανειν εν ταις απαντων ψυχαις, στηλαις ουκ ευκινητοις. 154.5
Ει δε παλιν ημιν επισταιητε μετα μειζονος και λαμπροτερας της αρχης (τουτο γαρ ο
ποθος ημιν μαντευεται), τελεωτερα τωι Θεωι τα χαριστηρια παντως ανοισομεν. 155.Τ
ΑΣΤΕΡΙΩΙ 155.1 Τι τουτο πασχομεν; οιχεσθε καταλιποντες ημας, και ημεις
αρρωστουμεν, ουδε τοσουτον παρα του φθονου συγχωρηθεντες, οσον εφ' υμιν τα
προπεμπτηρια φθεγ ξασθαι. Ὢ της ζημιας και της επηρειας. 155.2 Κινδυνευω τι και
τολμηρον ειπειν· τι λαβειν εδει το αγαθον, ει μη παραμενειν εμελλεν; Ου γαρ
τοσουτον ευφραινει παρον των τερπνων ουδε εν, οσον ανιαι χωριζομενον. 155.3 Τετι
μημεθα παρ' υμων, δεδοξασμεθα, της αρχης απηλαυσαμεν, της φιλανθρωπιας
ενεφορηθημεν. Ουτε γαρ επιλελησμεθα τουτων, ουτε επιλησομεθα· προτερον ημων
αυτων η υμων. 155.4 Τι δε παρ' ημων αντι τουτων υμιν; Τι δ' αλλο γε, η ων εχομεν
το καλλιστον; εχομεν δε τας ευχας, αις σωζοισθε και ευδοκιμοιητε. Και παλιν ημιν
οφθειητε, αν αρα τοσαυτης τυχωμεν του ζην προθεσμιας. 156.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 156.1
Μεγας εν ανθρωποις ο Ἡρακλης, ως ο λογος (ινα σε λογιον οντα και τινος
αναμνησω των σων)· αλλ' ουκ αν τοσουτος ην, ει μη τον Ἰολαον ειχε
συναγωνιζομενον, και κατα της Ὕδρας μαλιστα, του πικρου τουτου και
πολυκεφαλου θηριου, ης ο μεν εξετεμνε τας κεφαλας, ο δε επεκαιεν, ωσπερ τας της
κακιας υμεις. 156.2 Πολλους παρηλαυνον οι Ἀκτοριωνες αρμασιν, ως Ὁμηρωι δοκει·
διδυμοι γαρ ησαν και τα σωματα και την τεχνην, ο μεν τας ηνιας, ο δε την μαστιγα
μεριζομενοι και το νικαν αλληλοις συνερανιζοντες. 156.3 Πολλους διασυζει κυβερ
νητης πλωτηρας, αλλ' ουκ αν ομοιως διεσωιζε μη καλωι πρωρει βοηθουμενος, ος και
διαθρει τους ανεμους και τας υφαλους προδεικνυσι και γινεται της νηος οιον τις
οφθαλμος. 156.4 Τοιουτον ημιν και το υμετερον. Λαμπρον γαρ οντα τον αρχοντα και
παρ' εαυτου, λαμπροτερον αυτος εργαζηι τηι συνεργιαι· ον πολλα επαινουντες τουτο
θαυμαζομεν μαλιστα οτι τοσαυτην τοις δημοσιοις ευνοιαν συζοντες χωραν διδοτε
τοις φιλικοις, ου τραχυτητι τροπου το ακριβες ενδεικνυμενοι, κατα τους πολλους
των αμετρων, ημεροτητι δε μαλλον το της αρχης αυστηρον τιθασσευοντες. 157.Τ
ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 157.1 Τα μεν πνευματικα περας εχει· ουκετι προσθησω διοχλειν υμιν.
 
 
 

45
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Συνιοιτε, φρασσοισθε, βουλευοισθε καθ' ημων. Νικατωσαν οι μισουντες ημας·
φυλαττεσθωσαν ακριβως οι κανονες, αφ' ημων αρξαμενοι των αμαθεστατων. 157.2
Ουδεις ακριβειας φθονος· τα φιλικα δε μη κεκωλυσθω. Οι του τιμιωτατου υιου
Νικοβουλου παιδες ηκασιν εις την πολιν ταχυγραφειν μαθησομενοι· τουτους τα τε
αλλα και οικειως ιδειν και πατρικως θελησον (ου γαρ και τουτο κωλυουσιν οι
κανονες), και οπως αν γειτονωσι τηι εκκλησιαι φροντισον. 157.3 Βουλομαι γαρ
αυτους και το ηθος τυπουσθαι προς αρετην, τηι σηι τελειοτητι συνεχως
εντυγχανοντας. 158.Τ ΕΥΛΑΛΙΩΙ 158.1 Ουδεν ισχυροτερον αληθειας, ως τωι Ἔσδραι
καμοι δοκει· η γαρ παρθενος Ἀλυπιανη κατα πασαν ακριβειαν λογον απαιτουμενη
παρ' ημων, ως προσεταξας, του οικειου φρονηματος, επαρρησιασατο καθαρως την
αλη θειαν, παρθενιαν ομολογουσα και ταυτης εχομενη θερμο τερον μεν η ως
προσεδοκωμεν, ευσταθεστερον δε η θερμοτερον, λεγω ζηλωι μεν παρθενικωι, πολιαις
δε ταις αποκρισεσι. 158.2 Και το τραχυ της ερωτησεως ημων τωι τελει χρηστον
εφανη· το γαρ στερρον της γνωμης μαλλον διεδειξε. Ταυτ' ουν ειδως, υπερευχου τε
της παιδος και ην ελαβεν αρχην της σωτηριας γεωργησον, εις δοξαν Θεου τε και
ημων και παντος του των ευλαβων συνταγ ματος. 159.Τ ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 159.1 Αιμα μεν
εμον, θρεμμα δε υμετερον, κτημα δε Θεωι των τιμιων προσαγω τηι σηι ευλαβειαι την
αιδεσιμωτατην θυγατερα ημων Ἀμαζονιαν την παρθενον· 159.2 ης και το πιστον
αιδουμενος και τηι αρρωστιαι του σωματος βοηθων και δια τουτο εν πασι χειρα τε
ορεγων και κηδο μενος, πραγμα ποιησεις ελευθεριον και της σης ευλαβειας αξιον,
προσθησω δε, και της ημετερας φιλιας. 160.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 160.1 Συ και ημεις δια τουτο
βουλομεθα τα δικαια γενεσθαι τηι θυγατρι ημων Ευγενιαι παρα της σης ευλαβειας και
μη περιιδειν αυτην αδικουμενην υπο των αυτης κληρονομων· 160.2 αδικηθειη δ' αν,
ως εμοι φαινεται, ει τινος στερηθειη των τηι εγγονηι παρα της τηθης
καταλειφθεντων, ην και ανεθρεψατο κατα πασαν επιμελειαν· και απελιπεν επ'
ολιγοις αντι πολλων ων υπισχνειτο τε και ηλπιζεν.
161.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 161.1 α δικαια ᾤμην, επεσταλκα. Ει δε αλλο τι και μη ταυτα
παρεστη (πειθομαι γαρ ως ορθως παρεστη), και τουτο δεξομεθα. 161.2 Ἢ αδικοιμεν
αν και παρανομοιμεν εις αυτην την ευσεβειαν, ως μεν τα δικαια κρινοντι τους
προσιοντας ημιν προσαγοντες, οις δ' αν δικασηις μηκετι εμμενοντες· ο τοις πολλοις
ποιειν συνηθες των λιαν αθλιων και απαιδευτων. 162.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 162.1 α παρα
των κυριων μου των τιμιωτατων επισκοπων επεσταλται προς την σην ευλαβειαν,
ταυτα και παρ' ημων επεσταλθαι νομισας, δος, παρακαλω, χειρα ταις ελευθεραις και
μη περιιδηις αυτας τυραννουμενας και περιωθουμενας υπο της του ανδρος
δυναστειας, καθ' ου προεληλυθασιν, αλλ' επικουρησον τα εικοτα, ει μεν οιδας α
πασχουσι δι' α πασχουσιν· 162.2 ει δ' αγνοεις, οτι και τουτο πασχουσι, τωι σοι μη
γινωσκεσθαι την αδικιαν μηδε πιστευεσθαι. Ει δε τις οιεται περιεργοτερους ειναι
ημας, ως ουδεν προσηκουσαν δικην οικειουμενους, πειθετω τουτο, και στερξομεν.
162.3 Νυν δε δεδοικα μη ουχ ουτως εχει· μαλιστα μεν γαρ ουδε μεμερισται τα
Χριστου και Χριστος ουδε ορους εχει φιλανθρωπια. Ει δε και μεμερισθαι θειη τις, δυο
τους εν τωι πραγματι βαρουμενους γινωσκω, την τε σην ευλαβειαν και ημας, ει
παροφθειη το δικαιον. 162.4 Ὑπο γαρ την αμφοτερων οικονομιαν οι κρινομενοι. Και
δεος μη παρασυρηι λογων πιθανοτητι το αληθες. ∆ια τουτο και συνδικαζε και
προδικαζε και υπερμαχει της ασθενειας ημων, μη πως εις αναγκην καταστωμεν,
καιπερ ουτω του σωματος εχοντος, θερμοτερον τηι αληθειαι συναγωνιζεσθαι μετα
του Θεου και της των σων ευχων συνεργιας. 163.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 163.1 Ὁ Θεος
χαρισαιτο σε ταις Ἐκκλησιαις, εις δοξαν τε ημων και πολλων οφελος, ουτως οντα
 
 
 

46
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιεσκεμμενον και ασφαλη τα πνευματικα, ωστε και ημας ποιειν αφελεσ τερους,
τους πλεον εχειν τι τωι χρονωι νομιζομενους. 163.2 Ἐπειδη τοινυν ηθελησας
κοινωνους ημας λαβειν πνευματικου σκεμματος (λεγω δη του ορκου ενεκεν, ον
Γεωργιος ο Πασπασινος ανθρωπος ομωμοκως φαινεται), το γε παρασταν ημιν τηι σηι
ευλαβειαι δηλωσομεν. 163.3 Παι ζουσιν εαυτους οι πολλοι, κατα τον εμον λογον,
τους μεν κατα των αρων προκειμενους ορκους ορκους νομι ζοντες, τους εγγραφους
δε διχα των ρηματων αφοσιωσιν αλλ' ουχ ορκον υπολαμβανοντες. 163.4 Πως γαρ το
μεν των χρεων χειρογραφον δεσμει πλεον της απλης ομολο γιας, τον δε
εγγεγραμμενον ορκον, αλλο τι η ορκον υποληψομεθα; Και, συντομως ειπειν, ορκος
ημιν εστιν η του επερωτησαντος και πεισθεντος πληροφορια. 163.5 Ου μην ουδε το
βεβιασθαι φασκειν ικανον εις παραιτησιν (η βια γαρ ην ο νομος ον εδεισεν), ουδε τωι
δικαστηριωι υστερον υπερεχειν· αυτο γαρ το δικασασθαι, παρορκιας. 163.6 Τουτο και
τον αδελφον Γεωργιον επεισαμεν μη 20προφασιζεσθαι προφασεις εν αμαρτιαις20,
μηδε λογους ανευρισκειν συνηγορους του πλημμεληματος, αλλ' ορκον ειδεναι τον
εγγεγραμμενον και υποκλαιειν τωι Θεωι και τηι σηι ευλαβειαι περι της αμαρτιας, ει και
προτερον αλλως υπελαμβανεν, εαυτον απατων. 163.7 Ταυτα ουν αυτοι τε
διελεχθημεν τωι ανδρι· και συ δηλον οτι διαλεχθεις επιμελεστερον, επι πλεον αυτος
κατανυξεις, ως μεγας των ψυχων θεραπευτης και τωι κανονι φαρμα κευσας αυτον
εφ' οσον αν δοκηι χρονον, ουτως εποισεις την φιλανθρωπιαν του χρονου· του
χρονου δε μετρον, το μετρον της κατανυξεως. 164.Τ ΤΙΜΟΘΕΩΙ 164.1 Ἀει καλος εγω
των καλων θηρευτης (ινα τι και νεανιευσωμαι), ος και την σην λογιοτητα
κρυπτομενην και το λανθανειν φιλοσοφουσαν ανευρον τε λογοις ιχνευ τικοις και
τοις αλλοις εγνωρισα· και, ιν' ειπω τι των ημετερων, το υπο τωι μοδιωι φως επι της
λυχνιας εδημο σιευσα. 164.2 Ἵνα γαρ εασω ταλλα των σων καλων, την παιδευσιν,
την ευσεβειαν, το του ηθους επιεικες τε και μετριον (α παντα ενος γενεσθαι των
λιαν εστι χαλεπων), ιδου το γε παρον πηλικον· 164.3 και μνημονευεις ημων, και
δεξιουσαι τοις γραμμασι, και προστιθης επαινους, ουχ ιν' επαινεσηις (συνιημι γαρ σου
της φιλοσοφιας), αλλ' ινα κρειττους ποιησηις και προαγαγηις εις τουμ προσθεν,
αισχυνομενους μη τοιουτους φαινεσθαι οιους υπολαμβανεις. 164.4 Τα μεν ουν
ημετερα περας εχει. Ὑπεχωρησαμεν τωι φθονωι, φιλοσοφουμεν εφ' ησυχιας τωι Θεωι,
καθ' ημας αυτους συγγινομεθα ταις ευχαις, των εν μεσωι κλονων και θορυβων
ηλευθερωμεθα. 164.5 Συ δε ημιν ανδριζου και κραταιου και υπεραγωνιζου της
Τριαδος εις δυναμιν. Και ο πραυς εστω μαχητης, ο και ημας εωρας ποιουντας· ου γαρ
βουλομαι κερκωπας μεν ευδο κιμειν, ηρεμειν δε λεοντας. 164.6 Και ημων υπερευχου
σφοδρα καμνοντων, ιν' ειρηνικης τυχωμεν της εξοδου, ηδη προς τουτο νευοντες.
165.Τ ΣΤΑΓΕΙΡΙΩΙ 165.1 Πυνθανομαι σε προς το παθος αφιλοσοφως εχειν και ουκ
επηινεσα· δει γαρ ταληθη γραφειν, αλλως τε και προς ανδρα φιλον και καλοκαγαθιας
μεταποιουμενον. 165.2 Ἔχω γαρ ουτω περι τουτων, ως γε εμαυτον πειθω, και λιαν
ορθως· ουτε το λιαν απαθες επαινω, ουτε το αγαν περιπαθες· το μεν γαρ
απανθρωπον, το δε αφιλοσο φον. Ἀλλα δει την μεσην βαδιζοντα, των μεν αγαν
ασχετων φιλοσοφωτερον φαινεσθαι, των δε φιλοσοφουντων αμετρως
ανθρωπικωτερον. 165.3 Και ει μεν προς αλλον 165.3 τινα επεστελλον, ισως αν μοι
και μακροτερων εδεησε λογων, και τα μεν συμπαθειν εδει, τα δε παραινεσαι, τα δε
ισως επιτιμησαι· το τε γαρ συναλγειν ικανον εις παραμυθιαν και δειται το
αρρωστουν της εκ του υγιαι νοντος θεραπειας. 165.4 Ἐπει δε προς ανδρα
πεπαιδευμενον ποιουμαι τους λογους, αρκει τοσουτον ειπειν· Γενου σεαυτου και των
βιβλων αις καθωμιλησας, εν αις πολλοι μεν βιοι, πολλοι δε τροποι, πολλαι δε ηδοναι
και λειοτητες, πολλαι δε, ως το εικος, συμφοραι και τραχυτητες. 165.5 Πλεκει γαρ
 
 
 

47
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα δι' αλληλων ο Θεος, εμοι δοκειν, ινα μητε το λυπουν αθεραπευτον ηι, μητε το
ευφραινον απαιδαγωγητον και ινα το εν τουτοις αστατον και ανωμαλον θεωρουντες
προς αυτον μονον βλεπωμεν. Ταυτα ουν ωσπερ κανονα και γνωμονα προσαγομεν
τωι σωι παθει. 165.6 Και ει μεν επαινουμενον τινα εγνως των λιαν υποπεσοντων τοις
αλγεινοις η τι τωι αλγειν κατορ θωσαντα, χρω τωι λυπουντι και του πενθους απολαυε
(ουδεις φθονος, συμφορας θρηνουμενης)· 165.7 ει δε κακιζομενον και ψεγομενον, η
μεν παροιμια φησιν· «Ὁ τρωσας ιασεται», νυν δε καλως εχει λεγειν· «Ὁ
τετρωμενος.» Ἡμιν δε και αλλως αισχρον και παρα τον ημετερον νομον μιμεισθαι
τους πολλους εν τοις τοιουτοις· 165.8 επειδη και των παροντων ημας υψηλοτερους ο
λογος ποιει, και πειθει ταυτα μεν παρατρεχειν ως σκιας και αινιγματα, και μητε το
λυπουν μητε το ευφραινον νομιζειν αληθειαν, ζην δε αλλαχου κακεισε οραν, και
μονον μεν λυπηρον ειδεναι κακιαν, μονον δε ηδυ την αρετην και την προς Θεον
οικειωσιν. 165.9 Ταυτα κατεπαιδε σεαυτου και ραιων εσηι· μαλλον δε οιδ' οτι
κατεπηισας τε ηδη και κατεπαισεις, καν αυτοι μη γραφωμεν. 166.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 166.1
Ἔχω τι της επιστολης, ω θαυμασιε, οφελος, και ου μικρον ισως, ως δεινος των
τοιουτων θεραπευτης. Ἐξε κρουσε σοι την λυπην η επιτιμησις και του παθους το
ερυθριαν αντεισηλθε και προς αντιρρησιν διανιστασαι μαλα σοφιστικως και
γενναιως. 166.2 Και μοι δοκεις, καθαπερ οι Ἀχιλλεως ιπποι παρ' Ὁμηρωι, την
κεφαλην διαρας και την κονιν αποσεισαμενος (επειδη του αποπεν θειν Πατροκλον
καιρος ην), αυθις πεδιων επιθυμειν και οπλων και επιδειξεων· ουτω σοι το γραμμα
το προς ημας λαμπρον και φιλοτιμον και τι και πληκτικον, ει τι εγω σου συνιημι.
166.3 Ἀνδριζου μονον και φιλοσοφει κατα του παθους, και ημεις δεξομεθα μη μεγα
ειναι το απο γης κρινειν τους πλεοντας και μειζον ειναι το αγωνι ζεσθαι η αλειφειν
προς συμφορας, ει μη τις εκεινο λεγοι, οτι ουτε σοι του αγωνιζεσθαι η αναγεσθαι
αναγκη τις ην (ειπερ κρειττον τι φιλοσοφια των εν οις εστι νυν), 166.4 ημιν τε προς
πολλα και πολλακις και ολον, οιμαι, τον βιον η παραταξις· εν οις ει μη λιαν αμαθως
μηδε ανανδρως αλειφομεν η αγωνιζομεθα, πολλοι δοκιμαζουσιν. 167.t ΕΛΛΑ∆ΙΩΙ
167.1 Ἰδου σοι και υπομνημα της ημετερας φιλιας, ο γλυκυτατος υιος ημων
Νικοβουλος, το πρωτον ημιν των εν τωι γενει σπουδαζομενων· ον χαριηι μεν ημιν και
διδασκαλων συστησας τοις σπουδαιοτεροις· χαριηι δε πλεον και το ηθος προς αρετην
ρυθμισας. 167.2 Ἔσται δε τουτο, ει προτραπειη συχνα πλησιαζειν σοι, το δε μεγιστον,
ει γινωσκοι μη παρορωμενος· επει και οφθαλμος παιδευτου σιωπωσα διδασκαλια.
167.3 Χρεωστεις δε ημιν, ει μη φορτικον ειπειν, και τα πνευματικα, ως αρχιερευς
αρχιε ρευσι, και τα λογικα, ως λογιος φιλολογοις. 168.t ΦΩΤΙΩΙ 168.1 20Παντα οσα
εχεις εμα εστι20 (Θεου γαρ φωνην ποιησομαι το προοιμιον), εμα δε λεγω ου κατα
την κοινωνιαν μονην του πνευματος, αλλ' οτι και τηι παρουσηι καταστασει της
Ἐκκλησιας ισως ουκ ολιγην μοιραν συνεισηνεγκαμεν, εως ημεν ετι εν τοις πραγμασι
και του κοινου προειστηκειμεν. Νυν γαρ εν φροντιζεται μονον ημιν, η εκδημια, προς
ην συστελλομεθα και συσκευα ζομεθα. 168.2 Ἔστω δη και τα εμα σα, τηι αγαπηι κοινο
ποιουμενα· καλλιστον δε των εμων ο τιμιωτατος αδελφος και συμπρεσβυτερος ημων
Σακερδως, δι' ου σε και προσ φθεγγομεθα και οραν νομιζομεν. 169.Τ ΣΤΡΑΤΗΓΙΩΙ
169.1 Ὢ ποσον αλληλων διετειχισθημεν, ουτω του Θεου τα ημετερα φεροντος. Ὢ
της ιερας εστιας και συζυγιας και του κοινου λιμενος παντων των φοβουμενων τον
Κυριον. Ἄλλοι των ημετερων καλων απολαυουσιν· εμοι δε υπελειφθη μονον η
μνημη και το ζηλοτυπειν τους μετεχοντας. 169.2 Ἵνα και αυτος των ημετερων
μετεχηις καλων, γνωριζω σοι τον τιμιωτατον αδελφον και συμπρεσ βυτερον ημων
Σακερδωτα, ον οιδα οτι θεασαμενος ερεις· «Ὄντως καλου παντος εραστης ο
Γρηγοριος.» 170.Τ ΠΑΛΛΑ∆ΙΩΙ 170.1 Το πολλακις θαρρειν επιστελλειν ου της
 
 
 

48
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημετερας θρασυτητος, αλλα της σης ημεροτητος· ουδεις γαρ κορος ημιν του δια
γραμματων υμιν ομιλειν, επειδη γε αλλως ουκ εχομεν, ουτως οικονομησαντος του
Θεου τα ημετερα. 170.2 Τωι δε τιμιωτατωι υιωι ημων και συμπρεσ βυτερωι Σακερδωτι
(ον διαφεροντως ηγαπησαμεν τε και αγαπωμεν γνησιως φιλοσοφουντα και τωι Θεωι
δια της πολιτειας ενουμενον), ορμησαντι των οικειων ενεκεν επι την μεγαλην δια σε
πολιν, ουκ οιδα τι αν εχαρισαμεθα μειζον η τηι σηι καλοκαγαθιαι γνωρισαντες.
171.Τ ΑΜΦΙΛΟΧΙΩΙ 171.1 Μολις ποτε των εκ της αρρωστιας ανανευσαντες
πονων, επι σε τον της ιασεως προξενον δεδραμηκαμεν· γλωσσα γαρ ιερεως
φιλοσοφουσα τον Κυριον ανεγειρει τους καμνοντας. Ποιει τοινυν το κρειττον
ιερουργων και λυε των ημαρτημενων το μεγεθος, της αναστασιμου θυσιας
απτομενος. 171.2 Ἐμοι γαρ και εγρηγοροτι και καθευδοντι μελει τα κατα σε, και μοι
γεγονας πληκτρον αγαθον, και λυραν εναρμονιον ταις ημετεραις ψυχαις εισυκησας,
αφ' ων μυριακις γραφων προς επιγνωσιν τας ημετερας ψυχας εξησκησας. 171.3
Ἀλλ', ω θεοσεβεστατε, μη κατοκνει και προσευχεσθαι και πρεσβευειν υπερ ημων,
οταν λογωι καθελκηις τον Λογον, οταν αναιμακτωι τομηι σωμα και αιμα τεμνηις
δεσποτικον, φωνην εχων το ξιφος. 172.Τ ΕΛΛΑ∆ΙΩΙ 172.1 Ἥσθην τοις γραμμασι· πως
δε ουκ εμελλον τωι μνημην ειναι σοι και τεθνηκοτων; Προσοντων δε και των
συμβολων της εορτης, πλειων η χαρις. 172.2 Ἀλλα προσθες οις διδως, απερ αιτεις.
Προσευχου δε περι ημων, ει μεν συμφερει, παλιν ημας υπομνησθηναι και υπομνησαι
της εορτης· ει δε μη, προς τα εκεισε μετατεθηναι, και την αληθινην εορτην η λαβειν
η ιδειν ενθα ευφραινομενων παν των η κατοικια. Των γαρ του βιου στροφων
κεκορεσμεθα. 173.Τ ΠΟΣΤΟΥΜΙΑΝΩΙ 173.1 Ὑψηλος ει την παιδευσιν, και ταυτην
οποτεραν βουλει και εις ο τι βουλει των λογων ειδος. Της μεν γαρ κλεος οιον
ακουομεν (ου γαρ Ῥωμαικος τις εγω την γλωσσαν, ουδε τα Ἰταλων δεινος), της δε
πεπειραμεθα ωστε και αλλοις γνωριζειν εχειν, ει τι και ημιν μετεστι του τα τοιαυτα
κρινειν· μετειναι δε ουκ ολιγοι φασιν. 173.2 Ἤρθης αρχαις ουκ ολιγαις· μαλλον δε
ηρας ουκ ολιγας, ει δει τον αληθεστερον ειπειν λογον. Ἦλθες επι το ακροτατον της
εξουσιας, ου τυχης δωρον, ως αν πολλοι φαιεν, αλλ' αρετης αθλον ταυτην
δεξαμενος, ινα και αυτη γενηται σεμνοτερα και βασιλευς επαινεθηι της επι σοι
κρισεως. 173.3 Ἔτι και ταυτα μικρα, προσθησω δε τι και των ημετερων·
προετελεσθης προτερον την ευσεβειαν, ειθ' υπεδεξω. Μεμνημαι γαρ των σων λογων
και το θαυμα ενηχον ετι ταις εμαις ακοαις. Ει τουτοις προσθειης το και μεμνησθαι
των φιλων (προσθησεις δε οιδ' οτι, τοις παρελθουσι τουτο τεκμαιρομαι), μαλλον σε
θαυμασομεθα. 173.4 Ουτος της ανθρωπινης ορος ευδαιμονιας, ειτ' ουν μακαριοτητος.
Το δε προσθε Γαδειρων μη πειρατον ειναι ανθρωποις, Πινδαρωι φιλοσοφουντι
πιστευομεν. 173.5 Ἐπει δε μεγαλων τυχων, μεγαλων και υποχρεως ει, και σε
πεποιηκεν ημετερον προτερον, ειτα επεστησεν ημιν ευ ποιων ο Θεος, και αμα των
ατοπων ανδρα τοσουτον μη τα μεγιστα απαιτειν, εκεινο δεξαι με παραινουντα. 173.6
Μηδεν ουτω νομιζε τηι σηι πρεπειν αρχηι (επειδη παλιν συνοδος επισκοπων, ουκ οιδα
δι' ο τι και οπως συναγο μενων), ως το επι σου και δια σου ειρηνευεσθαι τας
Ἐκκλησιας, καν δεηι σφοδροτερον επιτιμησαι τοις στασια ζουσιν. 173.7 Ει δε τωι δοκω
περιττος ειναι, των μεν πραγ ματων αναχωρησας, την δε φροντιδα μη καταλυσας,
τουτο συ μη θαυμασηις. Ου γαρ ωσπερ των θρονων και της οφρυος τοις βουλομενοις,
ουτω και της ευσεβειας παρεχωρησαμεν· αλλα νυν αξιοπιστοι και πλεον, ως οιμαι
και σοι δοκειν, ως ουδεν ιδιον, αλλα το κοινον θεραπευοντες. 174.Τ ΕΥ∆ΟΞΙΩΙ 174.1
Νικω σε τοις φιλικοις· επιστελλω γαρ προτερος, ως οραις. Και ουδ' αν
εκαλλωπισαμην, ευ ισθι (ου γαρ εμον), ει μη μεγα εποιουμην την σην φιλιαν, μηδε
 
 
 

49
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των αναγκαιων εδοκει μοι, ωσπερ υσπληγι πωλον, διεγειραι σε προς το γραφειν.
174.2 Μαλιστα δ' αν προς τουτο παροξυνθειης, ει εκεινο ενθυμηθειης, τις ων, και
τινι, και το τινος, α γραφω, γραφω, και οτι πρεπει τους παιδας, ωσπερ της ουσιας της
πατρικης, ουτω δη και της φιλιας κληρονομειν. 174.3 Προς δε, κακεινο λογιζεσθαι
καλως εχει, οτι συ μεν ακμην φιλοσοφεις, ημεις δε φιλοσοφων πατερες, και δει
επιδεικνυσθαι ημιν την αρετην, ωσπερ των αθλητων οι γενναιοι τοις παιδοτριβαις.
174.4 Ειπω τι και μειζον των ειρημενων; Ου μικρα ημιν φιλοσοφιας ομηρα παρα σοι·
αιμα ημετερον εκπαιδευεις και αιμα των εγγυτατων. Οιδας ους λεγω, τους του
γνησιωτατου και τιμιωτατου υιου ημων Νικοβουλου παιδας. 174.5 Του τοις ο τι αν
συμπραττηις, ημων μνημονευειν οιου, οι ουδενος αλλου φαυλοτεροι, ει τι δει τοις
λεγουσι πιστευειν, κρινειν τε λογους και σπουδην δοκιμαζειν και διδασκαλους
δεξιους υψηλοτερους ποιειν τοις επαινοις. 175.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 175.1 Παλιν προς σε
Νικοβουλος ο εμος· και παλιν εγω περιττος, μαλα σε σπευδοντα και αυτον οτρυνων.
Ἐπειδη φυσεως μεν εχει δεξιας ο νεος (ει μη με απαται το βου λεσθαι), ο δε τοις
ευφυεσιν ως τα πολλα συνεζευκται, ραιθυμοτερος πως εστι και κεντρων δεομενος,
την παρα σεαυτου σπουδην αντεισενεγκε. 175.2 Και ινα τι των υμετερων ειπω, τον
μυθικον τεττιγα μιμησαμενος και αντι της ραγεισης νευρας Ευνομωι τωι σωι
γενομενος, αναπληρωσον την ωιδην. Ουτω μοι δοκεις ενευδοκιμησειν τωι νεωι και
ημιν χαριεισθαι τα μεγιστα, οι μη πολλα σου και της σης λογιοτητος εμπροσθεν
αγομεν. 176.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 176.1 Τι φωμεν πεπονθεναι σε προς ημας, ω θαυμασιε; Τις
η του μη γραφειν αιτια; Ουτε υπεροψιαν εγκαλεσομεν, ουτε αργιαν, ουτε το μη εχειν
ο τι γραψεις· ου προς σου το ταυτα παθειν. 176.2 Ἦ που των ιαμβων ημιν μνησικα
κεις, ων ο κακως απολουμενος Ουαλεντινος προσεπτυσε, και ταυτα σου θελοντος.
176.3 Ου γαρ ην ρητορος ανδρος και δεινου ανδρ' επαμυνασθαι, οποτε τις προτερον
ιαμβοποιειν τοιαυτα κατετολμησεν. 20Ἀλλ', Ἀχιλευ, δαμασον θυμον μεγαν20 ... και
κινησον αυθις ημιν την γραφιδα, την σην μελιαν· μη δοξηις, μικρα πεπονθως,
απανταν εις μειζω, τον επισκοπικον τροπον. 176.4 Ἵππευε, θηρα, βαδιζε ως αν
εθεληις, εμου γε εινεκα, ουτε τι γραψομεν ετι, ουτε προσπαιξομεν. Και ταυτα ικανως,
τοσουτου τιμωμεθα την σην φιλιαν. 176.5 Ἡ μεν ουν παιδια τοσαυτη και επι
τοσουτον. Ὃ δε ουκετι παιζοντων εστιν, αλλα και λιαν σπουδαζοντων, τον
γλυκυτατον υιον ημων Νικοβουλον αυθις εγχειριζομεν σοι. 176.6 Και δεχοιο παρ'
ημων τουτον ως παρ' ημων, το μεν ρητορικον εργον τωι πατρι χαριουμενος, το δε
σοφιστικον ημιν. Οιδα γαρ οτι θελησαντι σοι το πραγμα επιδρομον. Τοις δε
θαυμασιοις σοφισταις την οφρυν μονον αφησεις, και το περι του πλειονος μαχεσθαι.
177.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 177.1 Πως σοι τα της αρετης εχει; και ει κατα Θεον τι
προεληλυθαμεν; ο παντος σοι μαλλον αρμοζειν υπολαμ βανομεν. Ταυτα γαρ ημιν
φιλον και ανερωταν και ακουειν. 177.2 Τα δε αλλα χαιρειν εασωμεν, οπως αν εχηι.
Καιτοι καν ει βουλοιμεθα και ταυτα δεξιως εχειν, δι' εν τουτο βουλοιμεθ' αν, ινα
εχηις ων υπερειδες και πλειω φιλοσοφηις επι μειζοσι. 177.3 Ταυτα και προσειρησο
παρ' ημων, και τωι καλωι Νικοβουλωι γενου τοιουτος οιον ελπιζομεν. Ἐαν δε και
πλεον αιτωμεν, την απληστιαν ημων, ως φιλοτιμος, κορεσον. 178.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 178.1
Νομος ην Ἀθηνησι παλαιος, ως δ' εγω φημι, και καλλιστα εχων, επειδαν φθασαιεν
εις ηβην οι νεοι, προς τεχνας αγεσθαι, αγεσθαι δε τουτον τον τροπον· 178.2 προ
τιθεσθαι δημοσιαι τεχνης εκαστης οργανα και προσαγεσθαι τουτοις τους νεους· οτωι
δε τυχοι χαιρων εκαστος και προσ τρεχων, τουτου και την τεχνην διδασκεσθαι· ως
του μεν κατα φυσιν επιτυγχανοντος ως τα πολλα, του δε παρα φυσιν
διαμαρτανοντος. 178.3 Τι μοι βουλεται το διηγημα; Και σε φημι χρηναι, προς
φιλοσοφιαν γαρ εχεις επιτηδειως, ταυτης μη αμελειν, μηδε προς αλλο τι μαλλον
 
 
 

50
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωθιζεσθαι των ουκ οικειων η ταυτης περιεχεσθαι προς ην νενευκας, ουχ οτι αριστη
μονον εστιν, αλλ' οτι και προσφυεστερα. 178.4 Το δε μη βιαζεσθαι ρουν ποταμου, και
η παροιμια κελευει, και ιπποσυνην δεδαωτα μη αιδειν εθελει η ποιησις· μη τι γενηται;
μη και της ιπποσυνης διαμαρτηις και της ωιδης. 178.5 Ἀλλα τις η επιτηδειοτης; Ὡς
γουν εμοι θεωρησαντι κατεφανη, πρωτον μεν ο τροπος και το του ηθους γαληνον τε
και ατεχνον και προς τας του βιου στροφας ταυτας ανεπιτηδειον· επειτα το της
ψυχης ευφυες και υψινουν και προς θεωριαν ευκινητον· τριτον η νοσοκομια και το
του σωματος ασθενες, επειδη και τουτο ου μικρον εις φιλοσοφιαν ειναι δοκει τωι
Πλατωνι. 178.6 Και μην και ηλικιας ουτως εχεις ως ηδη τα παθη κλινεσθαι· και τηι
πενιαι ου καμπτεσθαι μοι δοκεις μαλλον η καλλωπιζεσθαι· το τε αισχυνεσθαι ειδεναι,
ου κατα ρητορας. 178.7 Ἀλλ' ουδε φωνη μιαρα σοι, ουδε γεγονας κακος, ουδε
αγοραιος ει, ουδε τι των τοιουτων εχεις, ιν' ειπω συντομως, οις πλαττει τον
Ἀγορακριτον εις δημαγωγιαν Ἀριστοφανης· αλλα ρητωρ καλουμενος, παντα
προτερον η κατα το ηθος τελεις εις ρητορας. 178.8 Μη τοινυν θελησηις προεσθαι της
φιλοσοφιας οσον προειληφας, μηδε τα δευτερα εχειν εν τοις δευτεροις μαλλον η τα
πρωτα εν τοις μεγισ τοις· ει δε και τα πρωτα των ενταυθα δοιημεν, μη ανασχηι
αριστευειν εν κολοιοις, αετος ειναι δυναμενος. 178.9 Μεχρι τινος φυσωμεθα τοις
μικροις και χαμαι ερχομενοις, και παιζομεν εν μειρακισκοις και πλασμασι, και υπο
των κροτων αιρομεθα; Μεταβωμεν εντευθεν, ανδρες γενωμεθα, ριψωμεν τα
ονειρατα, παραδραμωμεν τας σκιας, αλλοις παρωμεν τα τερπνα του βιου και πλεον
οδυνηρα. 178.10 Ἄλλους πεττευετω και μεταρριπτειτω και παιζετω φθονος και
χρονος και τυχη, ο δη φασι των ανθρωπινων το αστατον και ανωμαλον, ερρετωσαν
θρονοι, δυναστειαι, πλουτοι, λαμπροτητες, επαρματα, πτωματα, το ευτελες τουτο
δοξαριον και αποπτυστον ωι μαλλον αδοξησειεν αν τις αιρομενος η γελωμενος τα
της μεγαλης ταυτης σκηνης παιγνια τε και θεατρισματα. 178.11 Ἡμεις δε του λογου
περιδραξωμεθα και Θεον αντι παντων εχειν ελωμεθα, το μονον διαρκες αγαθον και
ημετερον, ιν' ημιν και το ενταυθα ευδοκιμειν γενηται, τοις ετι μικροις και τουτο
ζητουσιν, η το εκειθεν παντως, επειδη της αρετης αθλον Θεον γενεσθαι και τωι
καθαρωτατωι φωτι καταστραπ τεσθαι τωι εν τηι τρισσηι μοναδι θεωρουμενωι, ης νυν
μετριως εχομεν τας αυγας. 178.12 Προς ταυτα ιθι, προβαινε, πτερου τηι διανοιαι,
λαβου της αιωνιου ζωης, μηδαμου στηις των ελπιδων, εως ου ελθηις επι το ακρον
εφετον και μακαριον· και ημας επαινεσεις, ευ οιδα, νυν μεν ολιγα, μικρωι δε υστερον
αφθονωτερα, επειδαν ιδηις σεαυτον εν οις υπισχνουμεθα και μη κενην μακαριαν
ταυτα ευρισκηις μηδε διανοιας αναπλασμους, αλλα πραγματων αληθειαν. 179.Τ ΤΩΙ
ΑΥΤΩΙ 179.1 Τι φηις; πειθομεν σε τοις λογοις τουτοις και μετα θησηι την παιδευσιν
και μεθ' ημων ταχθησηι των ποτε κατα σε, νυν δε, ει διδως ειπειν, υπερ σε; η δει σου
κατε παιδειν μακροτερα; Μηδαμως, ω θαυμασιε, μη τουτ' αναμεινηις. 179.2 Αισχρον
γαρ το πλειον εχοντα, το παν ελλειπειν. Ει γαρ η αρχη το ημισυ του παντος γινεται,
του ημισεος το πλεον τι αλλο γε, η το παν; Ει μεν ουν αρκουντες ημεις εις
παραινεσιν, εχει ταυτα καλως και μηδεν πλεον επιζητεισθω. 179.3 Ει δε δει σοι και
κρειττονος συμβουλου, μετα βουλης μεν οινοποτειν Σολομων σοι διακελευεται, ινα
μη τηι του βιου μεθηι και δινηι περιτραπηις, εγω δε τι φημι μικρον της συμβουλης
παρατρεψας· Μετα Θεου βουλευου, και ου διαμαρτησεις του δεοντος. 180.Τ ΤΩΙ
ΑΥΤΩΙ 180.1 Πατρος εις αγαθοιο, φιλον τεκος, οια πυνθανομαι περι σου. Μονον
επαιρου και κατευοδου και βασιλευε· και ημεις ευθυμησομεν, καν μηπω την
φιλοσοφιαν ομο λογηις. 180.2 Ου γαρ οις λεγεις προσεχομεν μαλλον, η οις ποιεις·
επειδη και αυτο το μη ομολογειν την φιλοσοφιαν σφοδρα φιλοσοφον. Ὃ περι του
 
 
 

51
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λυσιου του ρητορος φησιν ο κριτικος ∆ιονυσιος, οτι το ατεχνον αυτου λιαν εντεχνον
ην.
181.Τ ΣΑΤΟΡΝΙΝΩΙ 181.1 Ει και το της αρχης υψος απροσιτον, αλλα φιλαν
θρωπον η φιλια, δι' ην εθαρρησαμεν ταυτην σοι προσα γαγειν την παρακλησιν. 181.2
Πασιν οις ευ πεποιηκας ημας, και τουτο προσθες· τον λογιωτατον υιον ημων
Ευδοξιον, ανδρα και βιωι και λογωι της σης αρετης αξιον, και ταλλα ηδεως ιδειν
καταξιωσον και της παρα σεαυτου προστασιας αξιωσαι περι ων αν δεηται της σης
καλοκα γαθιας. 181.3 Ἡμεις δε αντιδωσομεν τας ευχας, ωι μονωι δυνατον ημιν τους
ευεργετας αμειβεσθαι. 182.Τ ΓΡΗΓΟΡΙΩΙ 182.1 20Οιμοι οτι η παροικια μου
εμακρυνθη20· και το κεφαλαιον εν πολεμωι και στασει τα ημετερα, και ην
παρελαβομεν παρα των αγιων Πατερων ειρηνην ουκ ετηρησαμεν. 182.2 Ταυτην μεν
ουν οιδ' οτι αυτος αποκα ταστησεις εν τηι δυναμει του σε τε και τα σα φεροντος
Πνευματος. 182.3 Ἡμων δε μηδεις καταψευδεσθω, παρα καλω, μηδε των κυριων των
επισκοπων, οτι ακοντων ημων αλλον επεκηρυξαν ημιν επισκοπον· ου γαρ τοσουτον
αυτοις απερριμμεθα, ουδε ουτως εχουσι προς ημας απεχθως. 182.4 Ἀλλα πολλα
δεηθεις δια την εμαυτου νεκρωσιν, και αμα το βαρος φοβηθεις της Ἐκκλησιας
αμελουμενης, ταυτην ᾔτησα παρ' αυτων χαριν, ουτε κανοσιν εναντιουμενην, και
ημας αναψυχουσαν, δοθηναι τηι Ἐκκλησιαι ποιμενα, ος και δεδοται ταις σαις ευχαις,
αξιος της υμετερας θεοσεβειας· ον και εις χειρας σου τιθημι, τον αιδεσιμωτατον
Ευλαλιον λεγω, τον θεοφιλεσ τατον επισκοπον, ου και ταις χερσιν εναποψυξαιμι.
182.5 Ει δε τις οιεται μη χρηναι ζωντος επισκοπου αλλον χειροτονειν, ιστω μηδ'
ενταυθα κρατων ημων· πασι γαρ δηλον οτι μη Ναζιανζου, Σασιμων δε
προεβληθημεν, ει και προς ολιγον, αιδοι του πατρος και των ικετευσαντων, ως ξενοι
την προστασιαν κατεδεξαμεθα. 183.Τ ΘΕΟ∆ΩΡΩΙ 183.1 Ἔσχε τι και παρ' ημιν ο
φθονος, ον ουδεις ραιδιως διεφυγεν. Ἰδου και Καππαδοκαι στασιαζομεν, ιν' ουτως
ειπω, –το μη προτερον ακουσθεν μηδε πιστευθεν κακον, 20οπως μη καυχησηται
πασα σαρξ ενωπιον του Θεου20· –αλλ' ειδωμεν απαντες οντες ανθρωποι, και μη
προχειρως ετερων καταγινωσκωμεν. 183.2 Ἀλλ' εμοι τι κερδος και παρα της
συμφορας (ει δει παραδοξως ειπειν), και οντως ροδα εξ ακανθων, ως η παροιμια,
συλλεγομεν. 183.3 Ἐγω γουν ουπω προτερον ουτε κατ' οψιν συντετυχηκως τηι σηι
ευλαβειαι, ουτε δια γραμματων ωμιληκως, αλλα τηι περι σου φημηι μονηι
καταυγαζομενος, νυν και εις αναγκην ηλθον της δια των γραμματων εντευξεως και
χαρις πολλη τωι τουτο χαρισαμενωι. 183.4 Το μεν ουν τοις αλλοις επισκοποις περι ων
επεστειλας γραφειν, ουπω γαρ τουτου καιρος, παραλειψομεν και αμα η αρρωστια
οκνηροτερους ημας προς τουτο καθιστησιν· α δε σοι γραφομεν, κακεινοις δια σου
γραφομεν. 183.5 Παυσασθω περιεργαζομενος τα παρ' ημιν ο κυριος μου και
θεοφιλεστατος Ἑλλαδιος ο επισκοπος· ου πνευματικηι γαρ, αλλα εριστικηι ταυτα
ζητει περιοδωι, ουδε ακριβειαι κανονων, αλλ' οργης εκπληρωσει, ως δηλον εστιν εκ
του καιρου και πολλων των συν τουτωι κεκινημενων εξω του λογου· χρη γαρ ουτω
λεγειν και μη λυπειν. 183.6 Ἐγω γαρ ει μεν του σωματος ουτως ειχον ως Ἐκκλησιας
δυνασθαι προστατειν Ναζιανζου, ηι την αρχην επεκηρυχθην αλλα μη Σασιμοις, ως
τινες υμας πειθουσιν ουκ ορθως, ουχ ουτως ημην αθλιος ουδε των θειων διαταξεων
αμαθης ως η της Ἐκκλη σιας υπεριδειν η την του βιου ραιστωνην μεταδιωκειν, προ
των αποκειμενων μισθων τοις καμνουσι κατα Θεον και το πιστευθεν ταλαντον
απεργαζομενοις. 183.7 Τι γαρ μοι των πολλων πονων οφελος και των μεγαλων
ελπιδων, περι των μεγιστων βουλευσαμενωι κακως; Ἐπειδη δε και το σωμα κακως
εχει μοι, ο πασι δηλον εστι, και βαρος ουδεν εκ της υποχωρησεως εδεισα ταυτης δι'
ην ειπον αιτιαν· και την Ἐκκλησιαν εωρων εχομενην ημων, βλαπ τομενην δε περι
 
 
 

52
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα καιρια και λελυμενην σχεδον εκ της εμης λυσεως, εδεηθην και προτερον και νυν
των κυριων μου των θεοφιλεστατων επισκοπων, των πατριωτων λεγω, δουναι τηι
Ἐκκλησιαι κεφαλην, ην συν Θεωι δεδωκασιν, αξιαν και της εμης επιθυμιας και των
υμετερων ευχων. 183.8 Ταυτ' ουν αυτος γινωσκε, κυριε τιμιωτατε, και τους λοιπους
επισκοπους αναδιδαξον και αποδεχεσθαι και συνεπιψηφιζειν και μη βαρειν το
ημετερον γηρας ταις διαβολαις πειθομενους. 183.9 Προσκεισθω δε κακεινο τοις
γραμμασι· τον κυριον μου τον θεοφιλεστατον συλλειτουργον Βοσποριον, ει μεν η
παρ' υμων εξετασις ευρισκει περι την πιστιν κακον, ο μηδε λεγειν εστι θεμιτον (εω
γαρ τον μακρον χρονον και την μαρτυριαν την ημετεραν), αυτοι τουτο κρινατε.
183.10 Ει δε η των παροικιων ζητησις την κακοδοξιαν δημιουργει και νεον το
εγκλημα, μη ταις διαβολαις παρασυρεσθε, μηδε ισχυροτερας της αληθειας ποιεισθε,
παρακαλω, μη πολλους εις αθυμιαν καταστησητε των ευ πραττειν προηιρημενων.
183.11 Ἐρρωμενος, ευθυμος, προκοπτων κατα Θεον χαρισ θειης ημιν και τηι
Ἐκκλησιαι, το κοινον σεμνολογημα. 184.Τ ΑΜΦΙΛΟΧΙΩΙ 184.1 20Πληρωσαι Κυριος
παντα τα αιτηματα σου20, και μη απαξιωσηις πατρος ευχην· ικανως γαρ το γηρας
ημων ανεπαυσας και γενομενος μεχρι Παρνασσου, καθως προεκληθης, και την
επενεχθεισαν τωι τιμιωτατωι και θεοφιλεστατωι επισκοπωι συκοφαντιαν ελεγξας·
επειδη φιλουσιν οι πονηροι τας εαυτων αιτιας περιτρεπειν εις τους ελεγχοντας.
184.2 Ἰσχυροτερος μεν γαρ πασης κατη γοριας ο χρονος του ανδρος και ο βιος και
ημεις οι πολλακις τα αυτα και ακουσαντες παρ' αυτου και διδα ξαντες, οι τε εκ της
πλανης επαναχθεντες και προστε θεντες τωι κοινωι σωματι της Ἐκκλησιας· 184.3
εδειτο δε ομως πονηρος ο καιρος ων, και ακριβεστερας αποδειξεως δια τους
επηρεαστας και κακοηθεις ην αυτος ημιν εχα ρισω, μαλλον δε και τοις κουφοτεροις
και ραιδιως υπο των τοιουτων απατωμενοις. 184.4 Ταυτα δε ει θελησειας και
μακροτεραν οδον υποστας δια σεαυτου μαρτυρησαι και διαιτησεις τοις
αμφισβητουμενοις μετα των λοιπων επισκοπων, εργον ποιησεις πνευματικον και
της σης τελειοτητος αξιον. Την συν σοι αδελφοτητα εγω τε και οι συν εμοι παντες
προσαγορευομεν. 185.Τ ΝΕΚΤΑΡΙΩΙ 185.1 Ὅταν αλλος αλλο τι των σων επαινηι και
παντες ως εν αγοραι προβαλλωνται την σην ευφημιαν, εγω τα κατ' εμαυτον
συνεισφερω, και ουδενος ελαττον, οτι και τιμαν ημας αξιοις και ως τεκνον
αγαπητον πατρος γηρας παραμυθεισθαι. 185.2 ∆ια τουτο και νυν εθαρρησα ταυτην
προσαγαγειν την παρακλησιν υπερ του αιδεσιμωτατου και θεοφιλεστατου
επισκοπου Βοσποριου, αισχυνομενος μεν ει γε τοσουτος ανηρ των ημετερων δειται
γραμματων, ωι και πολιτεια και χρονος βεβαιοι το αιδεσιμον, αισχυνο μενος δε ουχ
ηττον το σιωπαν και το μη τινα περι αυτου ποιησασθαι λογον, φωνην εχων και
πιστιν τιμων και παντων μαλιστα τον ανδρα γινωσκων. 185.3 Την μεν ουν περι των
παροικιων αμφισβητησιν δηλαδη αυτος διαλυσεις κατα την εν σοι του Πνευματος
χαριν και την των κανονων ακολουθιαν. 185.4 Ἐκεινο δε μη ανεκτον φανητω τηι σηι
ευλαβειαι στηλιτευεσθαι τα ημετερα. Καν γαρ ωσι χρισ τιανοι, ωσπερ ουν εισι τηι του
Θεου φιλανθρωπιαι, οι των τοιουτων κριται, τι κοινον ξιφει και Πνευματι; 185.5 Ἂν
δε και τουτο συγχωρησωμεν, πως η που δικαιον τον περι πιστεως λογον
συμπλεκεσθαι τοις αλλοις αμφισβητημασι; Σημερον ημιν κακοδοξος ο
θεοφιλεστατος επισκοπος Βοσποριος; Σημερον πολια ταλαντευεται του τοσουτους
μεν εκ της πλανης επαναγαγοντος, τοσαυτην δε αποδειξιν δεδωκοτος ορθοδοξιας,
διδασκαλου δε παντων ημων; 185.6 Μη, παρακαλω, μη δωις χωραν ταις τοιαυταις
συκο φαντιαις· αλλ' ει μεν δυνατον, ειρηνευσον τα διεστωτα και προστεθητω τουτο
τοις σοις επαινοις· ει δε μη, τουτο γε μη δεξηι καθυβριζεσθαι παντας ημας δια της
τοιαυτης επηρειας, οις και συνεβιωσε και συνεγηρασεν, ους οιδας ακριβεις της
 
 
 

53
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεοτητος κηρυκας και μετα κινδυνων και ακινδυνως, και μηδεν υφαιρειν
ανεχομενους της μιας και απροσιτου Θεοτητος. 185.7 Και υπερ ημων προσευχου,
παρακαλω, σφοδρα καμνοντων τηι αρρωστιαι. Την συν σοι αδελφοτητα εγω τε και οι
συν εμοι παντες προσαγορευουσι. Ἐρρωμενος, ευθυμος, ευδοκιμος εν Κυριωι
χαρισθειης ημιν και ταις Ἐκκλησιαις το κοινον στηριγμα. 186.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 186.1 Τι
αν εποιησας, ει παρων αυτος ειχον πραγματα; η δηλον οτι πασαν αν εθου σπουδην
ελευθερωσαι με της επηρειας, ειπερ τι δει τοις προλαβουσι τεκμαιρεσθαι. 186.2
Τουτο και νυν ημιν χαρισαι δια της κοσμιωτατης ανεψιας ημων της προσπιπτουσης
σοι δι' ημων, αιδεσθεις μεν την ηλικιαν της ικετιδος, αιδεσθεις δε τον τροπον και
την ευλαβειαν ου κατα πολλας ουσαν γυναικας, 186.3 αιδεσθεις δε προς τοις αλλοις
και την απραγμοσυνην της γυναικος και το παρα των οικειων νυν εχειν πραγματα,
προ παντων δε την ημετεραν παρακλησιν. 186.4 Ἡ μειζων δε χαρις, το ταχος της
ευεργεσιας ην απαιτουμεν. Το μεν γαρ φιλανθρωπον τηι χηραι και ο αδικος εν τωι
Ευαγ γελιωι κριτης εχαρισατο, αλλα μετα πολλην ικεσιαν και προσεδρειαν. 186.5
Παρ' υμων δε υπαρχετω το ταχος ινα μη καμνηι μακρα ταις φροντισι και ταις επι της
αλλοδαπης κακοπαθειαις· ει και τα μαλιστα οιδα σαφως οτι οικειαν αυτηι ποιησει και
την αλλοτριαν η ση θεοσεβεια. 187.Τ ΕΥ∆ΟΞΙΩΙ 187.1 Αιτιαι το μη γραφειν, ουδε
αυτος ων, οιμαι, των πλειστα επεσταλκοτων, ει μη με η νοσος ληρον ποιει και ων ευ
πεπονθα επιλησμονα. 187.2 Καιτοι γε, ει μη τι αλλο, ως αποθανουσιν ημιν ο παρα
των σων λογων ωφειλετο επιταφιος, ωι τεχνη το λεγειν και γραφειν. Ὁ μεν ουν
ελεγχος τοσουτος· ουδε γαρ δει φιλικως εγκαλουντας εξω των της φιλιας ορων
τουτο ποιειν. 187.3 α δε περι του γλυκυτατου υιου Νικοβουλου γραφεις, μεγαλα μεν
σφοδρα και θαυμαστα και ικανα συναρπασαι πατρος ευκολιαν ραιδιως οις βουλεται
και πιστευουσαν. 187.4 Τοτε δε αληθη ειναι δεξομεθα, οταν πειραν διδους ημιν ο
νεος μη αναξιος φαινηται η των σων υποσχεσεων η των ημετερων ελπιδων. 188.Τ
ΣΤΑΓΕΙΡΙΩΙ 188.1 Ἀττικος συ την παιδευσιν; Ἀττικοι και ημεις. Νεων προκαθεζηι;
Πασης ηλικιας ημεις. Τυποις προς λογον; Ἡμεις προς ηθος. 188.2 Πολλα κοινα προς
αλλη λους ημιν· εν δε αντι παντων και προ παντων, ο γλυκυ τατος υιος ημων
Νικοβουλος εν μεσωι κειμενος. 188.3 Ὧι συ καλως ποιων ενεπιδειξηι και την
παιδευσιν και την ημετεραν φιλιαν, ειπερ σοι μελει ταυτης. 188.4 Οιμαι δε· και γαρ
αθληται παλαιοι νεοις τιμωνται· και τοσουτον ωστε και τα της νικης αθλα
προσφεροντες τουτοις ευγνω μονες ειναι νομιζονται περι νομους αθλησεως. 189.Τ
ΕΥΣΤΟΧΙΩΙ 189.1 Μιμησαι μοι τον Ἀλεξανδρον, ω θαυμασιε· και ωσπερ εκεινος, ιν'
Ἀθηναιοις αρεσηι, φιλοτιμοτερος ην, δια ταυτα τοι και θεατρον της εαυτου βασιλειας
τας Ἀθηνας ωνομαζεν, ουτω και συ το καθ' ημας ειναι τι νομισας, ει και μηδαμη,
189.2 αλλ' η των γε λογων εινεκα και των Ἀθηνων αυτων, προς δε και τους κοινους
πατερας των λογων αιδουμενος, διπλασιασαι προθυμηθητι τωι καλωι Προνοΐωι την
περι λογους σπουδην. 189.3 Παντως ο τι αν εισενεγκηις τωι νεωι, ημιν τουτο εισοισεις,
οι και παθειν ευ επιτηδειοι και λογων επαινεται ισως ου φαυλοι· ει και κατωτερω
σοφιστικων θρονων καθημεθα, 20σιωπης ακινδυνον γερας20 ημιν αυτοις
επιταξαντες. 190.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 190.1 20Ὦ Ὀδυσευ, μαλα πως με καθικεο20, σταγειρισμον ονειδιζων και κατασοφιστευων ημων επιμελεστατα. Και σου την παρρησιαν
επαινων εφ' οις γραφεις α γραφεις (κρεισσον γαρ εκλαλειν το λυπουν η ερημην
αιρειν αγνοουντας), εχω τι και εγκαλειν. 190.2 Ὅμως δε, ινα νομον φυλαξω
δικαστικον, απολογησομαι προτερον, ειτα κατηγορησω, και αμφοτερα μετα της ισης
ευνοιας. 190.3 Τωι καλωι Σταγειριωι προσηλθεν Νικοβουλος ο εμος, 20ου τι καθ'
ημετερον γε νοον20, μη τουθ' υπολαβηις· ουχ ουτως η των Ἀθηνων επιλησμων εγω,
η της σης φιλιας και εταιρειας. Ἀλλ' ωρμησε μεν παρ' εαυτου και του πατρος ουτω
 
 
 

54
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θελησαντος· παρ' εμου δε δια των γραμματων ενεχειρισθη. Τι τουτο αφιλον η
απανθρωπον; 190.4 Ἐπει δε την απολογιαν εχεις, δεξαι και την κατηγο ριαν. Ουκ
επαινω σου τους κοροπλαθους και τους Τελχινας οις βαλλεις τον αντιτεχνον, επειδη
νενικηκε τους ομο τεχνους αντιτεχνους καλειν. Μεχρι τινος γαρ ταυτα; Και που
στησομεθα της σοφιστικης επηρειας; εως αν τι γενηται; εως αν θανατος ημας
διακοψηι της πονηριας; 190.5 Ταυτα γαρ νεον μεν οντα, φιλοτιμιας ηττωμενον,
κερδους μεταποιουμενον, και τοτε μετριως ποιειν, 20εχει τινα συγγνωμην20 (μικρον
γαρ τι δημοσθενισω σην χαριν)· εν τουτωι δε της ηλικιας και ουτω πραττοντα
κυριττειν τε και κυριττεσθαι, παντελως αωρον και φιλο νεικον, ου μονον οτι
απρεπες και πανταπασιν ανελευθερον, αλλ' οτι και ραιστωνη πολλη του πραγματος.
20Ὁπποιον κ' ειπηισθα επος, τοιον κ' επακουσαις20, καθαπερ ρευματος
αντιστρεφοντος (παλιν γαρ Ὁμηρωι συγχρησο μαι)· 20τον ξυοντα δ' αντιξυειν20,
παντελως ανεπιφθονον. 190.6 Τις ουν η σοφια, εξον αρετηι πρωτευειν, ηττασθαι
κακιαι η και νικαν, ο πολλωι χειρον εστι; αλλ' εγω γε και των δικαστων τουτο
μεμφομαι (20ειρησεται γαρ ταληθες20), οτι α κολαζουσι κρινοντες, ταυτα επαι
νουσιν ακροωμενοι. 190.7 Ου μονον δε, αλλα και πολλους εχουσι τους συνεπαινετας
και την κακιαν αναπτοντας και ταις σπουδαις αχρι τουτου μεμερισμενους· δεον, ει
μεν απιστειται, μη επαινεισθαι· ει δε πιστευεται, δημοσιαι κρινεσθαι· η ουτως, ει μεν
ψευδη, τους κατηγορους κολαζεσθαι· ει δε αληθη, τους καθ' ων ο λογος· και μη ουτω
μεγιστον πραγμα, την των ευ γεγονοτων υποληψιν, ουτω ραιδιως παιζεσθαι. 190.8 Ει
τι ουν εμοι πειθεσθε (προς γαρ αμφοτερους ο λογος), τους μεν τοιουτους λογους και
ψογους χαιρειν εασατε, ει μη τι αλλο, την πολιαν αιδουμενοι η και αποκαμνοντες εν
τοις αισχιστοις. Αυτοι δε βουλευσασθε την παλαιαν τιμησαι παραινεσιν την, οταν τωι
βιος ικανος ηι, αρετην ασκεισθαι κελευουσαν. 190.9 Και ουκ επιβου λευσετε μεν υμιν
αυτοις, επιβουλευσετε δε ταις των νεων ελπισιν, οι παντως αν τα δεινοτατα παθοιεν,
ει λογους ασκουμενοι κακιαν μαθοιεν, και ταυτην ουκ αμισθον, ωσπερ ουκ αρετης
αλλα ταυτης εχοντες υμας διδασκαλους. 190.10 Ει δε σοι φορτικος ειναι δοκω ταυτα
γραφων, αμυνε με τοις ισοις και αυτος παραινεσας τι των χρησιμων, ιν' η
πειθομενον ωφεληις η εγκαληις αντιτεινοντι.
191.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 191.1 Οιον ηγνοησα· ως λιαν σκαιον και απαιδευτον· ανδρα
σοφιστην ενουθετησα· ω της απονοιας· και ουδε υπο της παροιμιας της ιδιωτικης
επαιδευθην, φαλακρος ων κατα κριου μη νυσταζειν αντι προσωπου, μηδε σφηκιαν
εγειρειν κατ' εμαυτου, γλωσσαν προς το κακως λεγειν ετοιμοτεραν. 191.2 Τουτωι μεν
ουν ου πανυ τι δυσχεραινω (μετα γαρ πολλων προσετεθην, ως γε πυνθανομαι, ει δε
ζωοις, και προ πολλων)· εκεινωι δε μαλλον, οτι μη επισ τευθην φιλικως τουτο
ποιειν. 191.3 Πλην υγιαινοις και σωμα και ψυχην, και την γλωσσαν κατεχοις, ει
δυνατον· αλλα νυν το γε ημετερον στερξομεν. 192.Τ ΣΤΑΓΕΙΡΙΩΙ 192.1
Παρρησιασομαι τι προς σε· και γαρ πεφυκα ουτω, και βουλομαι. Ει μη μεταδοιης ημιν
τον Νικοβουλον, αδικησεις· φιλωι τε γαρ εσομεθα προσκεκρουκοτες και παρα σου
μηδεν εχοντες πλεον. 192.2 Ει δε δοιης οσον ελπιζομεν, ευγνωμονησεις, και
αμφοτερα ημιν ως καλλιστα εξει. Ἐκεινωι μεν γαρ απολογησομεθα, σε δε
επαινεσομεθα. Ει δε διδως ημιν και παραινεσαι σοι πατρικως, αλλα μη τηι συνηθειαι
του αρχειν την συμβουλην διαπτυσηις· δεξαι λογον ανδρος τα τοιαυτα ουκ αμαθους.
192.3 Κατα θεσθε ποτε τα οπλα και τας σφενδονας και τας δεινοτερας μελιας, τας
γλωσσας, αις αλληλους βαλλετε τε και τιτρωσκετε, και ταυτα εν επαινεταις τοις
σπουδασταις. 192.4 Και καταθεσθε τοσουτωι μαλλον, οσον προχειροτερον τουτο των
οπλων εστιν· ινα μη κακιας μαλλον η αρετης εξηγησθε τοις νεοις, και ει μη τοις
 
 
 

55
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογοις, αλλα τοις πραγμασιν· οις γαρ τις χαιρει γινομενοις, ταυτα και σιωπων
συμβουλευει. 192.5 Ἂν ουτω ποιητε, υμας τε αυτους ονησετε και ημας φιλους εξετε
και ου ψευσεσθε τας των πεπιστευκοτων ελπιδας. Ουτος σοι των επι Νικοβουλωι
πονων μισθος. Ει δε πειραν τελεωτεραν λαβοιμεν, τελεωτεραν και τουτων
αντιδωσομεν την ευφη μιαν. 193.Τ ΒΙΤΑΛΙΑΝΩΙ 193.1 Αισθανομαι σου των
εγκληματων και σιωπωντος. «Γαμους ειστιωμεν», ισως ερεις, «και ταυτα της χρυσης
Ὀλυμπιαδος και σης, και παρην επισκοπων ομιλος· συ δε απης ημιν, ο γενναδας, η
απαξιωσας, η κατοκνησας.» 193.2 Ουδετερον, ω θαυμασιε. Ἀλλ' ουκ ην, οιμαι,
πραττοντα τραγικως, πανηγυριζειν κωμικως, και αμα παντελως αωρον και ου
γαμικον, δυο ποδαλγοι περιφερομενοι και γελωμενοι, μεσοι πηδωντων, –ινα τι σοι
και προσπαιξωμεν γαμικως. 193.3 Ἐπει τωι γε βουλεσθαι και παρειμι και συνεορταζω
και των νεων τας δεξιας αλληλαις τε εμβαλλω και αμφοτερας τηι του Θεου. Πρεπει
γαρ, ωσπερ αλλο σοι παν αγαθον, ουτω δη και την συζυγιαν επι παντι βελτιστωι
γενεσθαι και κατα τας κοινας ημων ευχας. 194.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 194.1 Ἰδου και δευτερος
σοι γαμβρος· και το γλυκυ φορτιον αποσκευαζηι, καλως γε ποιων. Ἀργοι δ' ημεις, ως
αν αυτος ειποις· ως δε ο αληθης λογος, ασθενεις, ουκ αργοι. 194.2 Πλην καλως ημιν
εχει τα εκ Θεου. Των μεν γαρ θορυβων αλλοις παρεχωρησαμεν, της φιλοσοφιας δε
ημεις απολαυσομεν, επειδαν Θεωι συσταληις και ολως των ανω γενηι, μηδενι δεσμωι
κατεχομενος. 194.3 Και νυν δε τοις γαμοις συνεισφερομεν τας ευχας, ει δει
δωροφορειν υμιν το καλλιστον. 195.Τ ΓΡΗΓΟΡΙΩΙ ΑΡΧΟΝΤΙ 195.1 Ουκ επαινω τον
Ἡσιοδον οτι τους ομοτεχνους αντι τεχνους ωνομασεν· 20και κεραμευς κεραμει
κοτεει20 (λεγων) 20και τεκτονι τεκτων20. Ου γαρ φθονει μαλλον η προστρεχει τε
και ασπαζεται, ως ο εμος λογος, και ως οικειου περιεχεται. 20Ἀοιδος20 δε 20αοιδωι20
τοσουτωι πλεον οσωι και λογος εστι τουτοις το σπουδαζομενον. 195.2 Τουτο δε και
αυτος πεπονθως προς την σην λογιοτητα, ει μεν ουτως ειχον του σωματος ωστε ταις
της ψυχης ορμαις υπουργειν δυνασθαι, ουκ αν με τις εφθη και προσδραμων και
περιπτυξαμενος και τα επιβατηρια προσφθεγξαμενος. 195.3 Ἀλλ' ηλιωι μεν επισκοτει
νεφος, εμοι δε και η αρρωστια και το φθονερον τουτο σαρκιον και δεσμωτηριον. Ἆρα
δεξηι μου την επιστολην αντι της παρουσιας; Ναι, δεξηι, λογιος τε ων και συγγνωμων,
ευ οιδα τουτο και ουκ εικαζειν εχω. 195.4 Και ιν' ειδηις οσον θαρρω τηι σηι καλο
καγαθιαι, ιδου και πρεσβειαν προσαγω σοι σφοδρα ημιν αναγκαιαν, και προς της σης
φιλιας αιτω τα των φιλων. 195.5 Τον εμον Νικοβουλον απο της εμης δεξιας
εγχειριζω σοι συν τοις αδελφοις ου δωσοντα δικην, αλλα ληψομενον, και χηραν
αωρον την τουτων μητερα, και οικιαν ην οτε λαμπραν ουσαν και αποβλεπτον, εως
περιην ο πολυς ημιν Νικοβουλος, 195.6 νυν δε ουδε πενθησαι συγχωρη θεισαν εκ
των ηδη αναφυεντων κακων και προσδοκω μενων, ει μη σοι τε παρασταιη και τηι σηι
δικηι στηναι προς τον πονηρον δαιμονα και ημας τιμησαι και το ανθρωπινον
αιδεσθηναι και λαμπραν σεαυτωι ποιησαι την αρχην δια της εις ημας ευποιΐας. 196.Τ
ΕΚΗΒΟΛΙΩΙ 196.1 Βοησομαι τι κατ' εμαυτου· και συγγνωμη τωι αλ γουντι τα του
αλγουντος και φθεγξασθαι. Ὦ σαρκιον πονη ρον και κακοηθες, οια με κακα δραις, οια
εργαζηι· εγγυς ανηρ ον και πορρω τυγχανοντα μεταδιωκειν των αναγκαιων, της τε
αρχικης αρετης εινεκα και της αλλης ημεροτητος. 196.2 Συ δε πονηρως εχεις και
σχεδον ακινητως, και περιοραις αλλους του αγαθου μεταλαμβανοντας, ημας δε
ζημιου μενους. Τα μεν ουν της κατηγοριας τοιαυτα. 196.3 Ἐπει δε ουκ εξαρκει το
αποδυρασθαι μονον α πασχομεν, αλλα δει και τινος φαρμακου προς την πληγην,
τουτο εξευρομεν, το θαρρησαι τηι επιστοληι ταυτηι και τοις γραμμασι σκιαγραφησαι
την παρουσιαν. 196.4 Ει δε και το ευ ποιειν ημας επιζητεις, βρυων το αγαθον,
προσαγομεν θαρρουντες οικιαν ελεεινην και φιλανθρωπιας αξιαν, χηραν μετ'
 
 
 

56
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ορφανων ετι θερμων εν τοις δακρυσι, την τε αδελφιδην την εμην λεγω και τους
ταυτης παιδας οι, πατρος αγαθου γεγονοτες και πολλα μεν βασιλευσι καμοντος εν
οπλοις ουκ ανωνυμως, αλλα και λιαν λαμπρως, πολλα δε τοις αρχουσιν υμιν
υπουργησαντος (ει τινα Νικοβουλον ακουεις), κινδυνευουσι νυν πασχειν τα
χαλεπωτατα. 196.5 Μετα γαρ την των φιλων εκδοσιν και τους ορκους εκεινους, ους
επι τηι εξετασει υπεστησαν, νυν παλιν επηρεαζειν επιχειρουσι τοις ορφανοις. 197.Τ
ΓΡΗΓΟΡΙΩΙ ΝΥΣΣΗΣ 197.1 Ὡρμημενον με προς υμας κατα πασαν σπουδην και μεχρις
Ευφημιαδος γενομενον επεσχεν η συνοδος ην αυτοθι τελειτε τοις αγιοις μαρτυσι, και
το μη μετασχειν ταυτης οιον τε ειναι δια την αρρωστιαν, και αλλως βαρυν αν
γενεσθαι τηι ακαιριαι. 197.2 Ὥρμησα δε ομου μεν επισκεψομενος υμας ουτω δια
μακρου, ομου δε θαυμασο μενος σε της καρτεριας και της φιλοσοφιας ην φιλοσοφεις
(πυνθανομαι γαρ) επι τηι μεταστασει της αγιας αδελφης ημων και μακαριας, 197.3 ως
ανηρ αγαθος τε και τελειος και Θεωι παρισταμενος και παντων μαλλον ειδως τα τε
θεια και τα ανθρωπινα, 197.4 και ο τοις αλλοις βαρυτατον εστιν εν τοις τοιουτοις,
τουτο κουφοτατον κρινων, το τοιαυτηι μεν συζησαι, τοιαυτην δε παραπεμψαι και εις
τας ασφαλεις αποθεσθαι μονας, 20ωσπερ θημωνιαν αλωνος κατα καιρον
συγκομισθεισαν20, ιν' ειπω το της θειας Γραφης, και των μεν τερπνων του βιου
μετασ χουσαν, τα δε λυπηρα διαφυγουσαν τωι μετρωι της ηλικιας, και πριν επι σοι
πενθησαι παρα σου τιμηθεισαν τηι καληι κηδειαι και τοις τοιουτοις οφειλομενηι. 197.5
Ποθω δε και αυτος, ευ ισθι, την μεταστασιν, ει και μη καθ' υμας (πολυ γαρ τουτο
ειπειν), αλλ' ευθυς μεθ' υμας. Ἀλλα τι χρη παθειν προς Θεου νομον παλαι
κεκρατηκοτα, ος εχει Θεοσεβιαν την εμην (εμην γαρ ονομαζω την κατα Θεον
ζησασαν, επειδη κρειττων η πνευματικη συγγενεια της σωματικης)· Θεοσεβιαν, το
της Ἐκκλησιας καυχημα, το του Χριστου καλλωπισμα, το της καθ' ημας γενεας
οφελος, την γυναικων παρρησιαν· Θεοσεβιαν, την εν τοσουτωι καλλει των αδελφων
ευπρεπεστατην και διαφα νεστατην· 197.6 Θεοσεβιαν, την οντως ιεραν και ιερεως
συζυγον και ομοτιμον και των μεγαλων μυστηριων αξιαν· Θεοσεβιαν, ην και ο
μελλων υποληψεται χρονος εν στηλαις αθανατοις κειμενην, ταις απαντων ψυχαις
των τε νυν εγνωκοτων και των υστερον εισομενων; 197.7 Και μη θαυμασηις ει
πολλακις ταυτην ανακαλω· εντρυφω γαρ και τηι μνημηι της μακαριας. Ουτος εκεινηι
τε παρ' ημων επιταφιος εν βραχει πολυς και σοι παρακλητικος λογος, καιπερ αλλους
τα τοιαυτα παρακαλειν δυναμενωι δια την εν πασι φιλοσοφιαν. 197.8 Την δε
συντυχιαν (επει και ταυτην ποθουμεν) νυν μεν αφηιρημεθα δι' ην ειπον αιτιαν,
συνευχομεθα δε ημιν αυτοις, αν ετι υπερ γης ωμεν, και μη το κοινον ημας διαζευξηι
τελος ωι πλησιαζομεν. ∆ιο και παντα φερειν αναγκαιον ημιν, ως ουτε ησθησομενοις
ουτε ανιασομενοις μακροτερα. 198.Τ ΝΕΜΕΣΙΩΙ 198.1 Ἐπαινουσι τινες Πυθαγοραν
τον Σαμιον οτι, θυσαι δεησαν αυτωι (επειδη γε αλλως ουκ επηινει το θυειν), πηλινωι
βοι την θυσιαν αφωσιωσατο· μηδε γαρ χρηναι νεκρα νεκροις καθαιρειν, ουτω λεγων
τα σωματα. 198.2 Του τον μοι και αυτος μιμησασθαι καλως εχεις, ω θαυμασιε, –
επειδη γε το προστιμαν απηγορευται σοι και μονος αρχοντων η κομιδηι συν ολιγοις
αζημιον ενιδρυσας τοις αρχομενοις τον φοβον, –μηδε Ουαλεντινιανον ζημιωσαι τον
σον και ημετερον (υπερ συγγενους γαρ πρεσβευομεν) αλλ' οσον φθεγξασθαι
πλασαντα την προστιμησιν, επισχειν την ζημιαν. 198.3 Και γαρ ουδε οικειας
ραιθυμιας υπεχει δικην, ει δει θαρρησαντας τουτο ειπειν. Ει μεν ουν ως δικαστην
πειθομεν, τουτο αριστον· ει δε μη, προς τον φιλον καταφευξομεθα και τουτο
φθεγξομεθα προς την σην λογιοτητα οπερ λεγεται προς εαυτου φιλον γεγρα φεναι
τις οτι· 198.4 «Τον δεινα, ει μεν ουδεν αδικει, δια το δικαιον αφες· ει δε αδικει, ημιν
αφες.» Παντως δε αφες, εκεινο προς τοις αλλοις ενθυμηθεις οτι το μεν κοινον ουδεν
 
 
 

57
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αν μεγα ονησαιεν ιππω δυο προστιμησις, ημιν δε η χαρις αναγραπτος. 198.5 Και
τουτο δε προσ κεισθω· τηι συμφοραι του ανδρος βοηθησον σφοδρα συντριβεντος απο
συμπτωματος. 199.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 199.1 Ει σοι δοκω φορτικος συχνα επιστελλων,
μηδεν θαυμασηις, η κατερω σου προς σε τον δικαιον δικαστην, και οιδ' οτι αφησεις με
της αιτιας. 199.2 Αυτος μοι του θαρρειν αιτιος γεγονας τωι προθυμως παρεχειν το
αιτειν προκαλουμενος· και θαυμαστον ουδεν. Πολλα γαρ εστιν οις προθυμως αν
δοιης την χαριν, το γηρας, η αρρωστια, η κοινωνια των λογων (ειπερ τι και το
ημετερον εν λογοις), αυτο το ποθειν με την συντυχιαν, υπο δε της ασθενειας
κωλυεσθαι και διαμαρτανειν τοσουτου πραγματος. 199.3 Ἀλλα τις η πρεσβεια; και ει
μεν αδικος, αισχυνοιμην αν ανδρα τοσουτον· ει δε δικαια, προθυμως επινευσον.
199.4 Παλιν ο αιδεσιμωτατος υιος ημων Θεοδοσιος ηκει προς την σην λογιοτητα, ο
εμος και σος, σκοπος μεν εμος, σος δε ικετης. Και ηκει πρεσβευων υπερ ελεεινου
πραγματος· ορφανοι κινδυνευουσι, και το ανθρωπινον εν μεσωι αδηλον ον εις ο
περιστησεται, και μεταστασιν αιδουμεθα πατρος πολλοις ορφανιαν επικουφισαντος.
199.5 Μιαν τοις πασι καταθου χαριν· δος χειρα τηι συμφοραι, ην αυτος δοκι μασεις.
199.6 ∆ειται μεν γαρ ουδεμιας προσθηκης εις ευδοξιαν η ση αρχη, ουδε γαρ
λαμπροτητος Ἑωσφορος· ει δε τινα και προσθηκην ζητεις, ουκ αν μειζων ταυτης, ευ
ισθι, ουδε λαμπροτερα γενοιτο, ως πολλοι ταληθη βουλομενοι λεγειν την σην
καλοκαγαθιαν διδαξουσιν. 200.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 200.1 Ἐποιεις μεν ημιν και την αρχην
φιλοσοφιαν, και οιδ' οτι ποιησεις, ει γε τωι Θεωι μελει των ημετερων. 200.2 Ὅμως δε
κρατιστον ην νυν συγγενεσθαι σοι, ηνικα σχολην αγεις, οπερ εποθεις, απο των
δημοσιων, και καθ' ησυχιαν εξεστι της σης απολαυειν συνεσεως, ης ολιγα
μετασχοντες, και οσα γε αστραπης της οψει μη κρατουμενης, του πλειονος
διημαρτομεν. 200.3 Ἀλλα τουτο ευξασθαι μεν μεγα, λαβειν δε ου ραιστον, ουτως
εχοντος ημιν, ωσπερ εχει, του σωματος. 200.4 Ει μεν ουν και τουτου τυχοιμεν, το
παν εξομεν (και γαρ τινα και χρεωστεις ημιν συνουσιαν εξ υποσχεσεως περι του
λογου του καθ' ημας, ην πως ατελη κατελιπες)· ει δε μη, αυτοι μεν την ζημιαν
οισομεν ακοντες. 200.5 Συ δε ισθι μεθ' ημων ων, οπουπερ αν ηις, και οδηγοιο ταις
ημετεραις ευχαις. 200.6 Και αυτος δε ισθι παρ' ημιν μενων, εως αν εμπνεωμεν, οις
σαυτον ενεγραψας, ουδεμιας στηλης ατιμοτεροις, και ετι μαλλον εγγραψεις, επειδαν
γενηι Θεου και σαφως ημετερος, η σοι γε ημεις, ει τουτο λεγεσθαι ηδιον.
201.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 201.1 Τι τουτο; παρεδραμες ημας αγνοησαντας, και
λαβεσθαι ουκ ην, ου μαλλον γε η της ηχους τους πλησιον εχειν αυτην νομιζοντας
και απατωμενους ταις αντιρρη σεσιν· η τουτο μονον αν των παντων ετυραννησαμεν.
201.2 Ἀλλ' επιστελλοις γε ημιν, ω θαυμασιε, και τουτο εξομεν αντι σου, σκιαν, ο δη
λεγεται, αντι σωματος. 203.Τ ΟΥΑΛΕΝΤΙΝΙΑΝΩΙ 203.1 Ἐξελαυνομεθα Καρβαλης
20ανοσιωτατα20, συγχρη σομαι γαρ τωι της τραγωιδιας, μικρον εναλλαξας. Ἐξελαυ
νομεθα δε λογωι μεν ουδαμως, εργωι δε και πανυ σφοδρως. 203.2 Πολλωι γαρ βελτιον
ην προγραμματι κηρυξαι την υποχωρησιν η γυναιξιν, ας αντιπροσωπους ημων συνυ
κισας, το σεμνον του βιου περικοπτων και καθημερινην ασχημοσυνην και
βλασφημιαν παραζευγνυς παρα των ραιδιως επηρεαζοντων τοις ουτω ζην ελομενοις,
ωσπερ ημεις. 203.3 Ει δε μη τολμηρον ειπειν, και ημας του παραδεισου δια της Ευας
εκβεβληκας. Ῥαιδιον μεν γαρ ευρειν ευπρεπες τι και αφοσιωσασθαι και δοξαι δικαια
λεγειν, ως ουτε εξωθουμεθα παρα σου και τιμωμεθα γειτνιαν ημιν θελοντος· 203.4
προσθησεις δε ισως, οτι και δεξιουσθαι φιλικως τε και συγγενικως και τι παραπο
λαυειν της φιλιας της ημετερας. Το δε λογος, ουκ εργον εστιν. 203.5 Ὑμας μεν γαρ
επιδημουντας τωι τοπωι και δεχομεθα και ασπαζομεθα· οικαρχιαις δε γυναικων
 
 
 

58
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτως υποχωρησομεν ωσπερ εχιδναιοις επιδρομαις. 203.6 Το μεν ουν ημετερον εχει
περας. Κατεσοφισθημεν, συνεστα λημεν, ημας αυτους τετιμηκαμεν, αφεντες και
πονους χειρων ημων και ελπιδας και πολλα τοις αγιοις απολογη σαμενοι μαρτυσι.
203.7 Παντως ει και βαρεα ταυτα και δυσφορα, αλλα καθ' οδον γε του καθ' ημας βιου
φιλοσο φουμενα, και ουπω του πολεις εκ πολεων αμειβειν (ο φερειν εκελευσθημεν)
φορτικωτερα. 203.8 Συ δε τον τοπον οικοιης μακροτερα μεν η κατα τους
προενοικησαντας, σωφρονεστερον δε η ελπιζομεν, ως αν μητε τους αγιους υβριζοιτε
μαρτυρας, μητε αυτοι πλησσοισθε τηι παροικιαι. 203.9 Ἐκεινο δε προ παντων
ασφαλισασθε, των καθιερω μενων τοις μαρτυσι φεισασθε, ινα μη κακως περι τε
υμων αυτων και των υμετερων βουλευσησθε, πονηρωι τωι επεισοδιωι τα οντα
φθειροντες. 204.Τ Α∆ΕΛΦΙΩΙ 204.1 Ειεν· τα μεν δη πρωτα ημιν εχει και πανυ καλως.
Ἀρετην επαινουμεν, αμφω προς Θεον νευομεν, ου δεδεμεθα προς τα κατω, οτι μη
πασα αναγκη, την κρειττω και θειοτεραν φιλιαν ασπαζομεθα, χειρας αλληλων
ειληφαμεν και επιστωσαμεθα. 204.2 Φερε δε ηδη και περι της δευτερας οικειοτητος
πρεσβευσωμεν προς υμας, Θεον προστησαμενοι του λογου, και συν τουτωι
κινουμενοι, ονπερ δη παντος ποιουμεθα και εργου και λογου προστατην. 204.3 Ει δε
γραμμασι πραγμα τοσουτον πιστευομεν, μη θαυμασηις. Μαλιστα μεν γαρ η ση
δεξιοτης και το των σων ηθων απλουν τε και ελευθεριον (οπερ ολιγον και παρ'
ολιγοις ευροι τις αν), επηρεν ημας και τα τοιαυτα θαρρειν. 204.4 Ἔπειτα ουδε
γραμμασι το παν επιτρεπομεν (ουχ ουτως εσμεν αρχαιοι και μικρως τα μεγαλα
πραττοντες, ουδε τα σπουδαια παρεργως), 204.5 αλλα νυν μεν, ως φησι Πινδαρος,
οιον 20χρυσεας υφισταμεν ευτειχει θαλαμωι κιονας20, μικρον δε υστερον δι' ημων
αυτων, ηνικα αν διδωι Θεος, και 20θεητον μεγαρον πηξομεν20, εργον λογωι, ο φασι,
συναπτοντες. 204.6 Πολλοι προσιασι των εν υμιν ευπατριδαι (και γαρ πειθομαι
προσιεναι πολλους· τις δε ουχ υμων εραι και της συναφειας της υμετερας;), πολλοι
των της μεγαλης οφρυος, χρη ματα, συγγενειαν, φιλους, δυναστειαν εν πολεσι,
δυνασ τειαν εν βασιλειοις, παντα προτεινοντες οσα εστι περιφορας αλογου και
καιρου παιγνια, νυν μεν τοις προσπιπτοντα, νυν δε τοις, και ωσπερ εν πεττων θεσει
αλλοτε εις αλλους μεταρριπτουμενα και μεταποιουμενα. 204.7 Ἡμεις δε εν αντι
παντων προσαγομεν υμιν, ημας αυτους, και μεντοι και ζητουμεν εν αντι παντων,
υμας. Ει τοινυν και βελτιους και εκ βελτιονων (ομολογουμεν γαρ, επει και τουτο
ημετερον γινεται), αλλ' ενι γε ουχ υπερεξοντας ημων (εν Θεωι δε ειρησεται), τωι
πιστωι και γνησιωι περι την οικειοτητα· ουπερ δει μαλλον ποιεισθαι λογον η παντων
ομου, τους γε νουν εχοντας. 204.8 Ἀρκει τοσαυτα προς την σην τελειοτητα, και
ταυτα περα ισως η κατα μετρον επιστολης. Λοιπον τι και εμαυτωι και υμιν επευξομαι·
Θεος επι νουν υμιν αγαγοι, παρ' ου και ταυτα και ταλλα οικονομειται τοις αγαπωσιν
αυτον, ο τι αν ηι βελτιστον και συμφερον ημιν τε και υμιν επισης, αλλως τε και περι
τηλικουτων βουλευομενοις. 205.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 205.1 Υιος ουκ ατιμαζεται, αλλ' ουδε
απιστειται πατηρ. ∆ια τουτο μη απιστησηις ημιν απολογουμενοις οτι αρρωστια και
ασχολια πνευματικη το κωλυσαν ην ημας γενεσθαι μεχρι Ναυΐλων και της συνοδου
μετασχειν, αλλως τε και τοσαυτηι σπουδηι κεκλημενους, αλλ' ουκ οκνος τις ουδε
περιφρονησις, οπερ ισως υπελαβες. 205.2 Νυν μεν ουν ετι τηι ασθενειαι κρατουμεθα.
Ει δε δοιη το υγιαινειν Θεος, και την απολογιαν προσθησομεν, και δραμοντες μεχρι
της σης ευγενειας και πληρεις τας ευλογιας τωι οικωι ημων αποδωσοντες. Ἡμετερα
γαρ ειναι τα σα και βουλομεθα και ευχομεθα. 206.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 206.1 Ἔτι σε καλω
τιμιον, καιπερ ου τιμια βουλευομενον. Και μου δεξαι την παρρησιαν σπλαγχνοις
πατρικοις κινουμενου και καρτερειν ου δυναμενου δια την ευνοιαν. 206.2 Πολλωι
γαρ βελτιον βραχεα λυπησαντα μεγιστα ωφελησαι, η το προς ηδονην διωκοντα
 
 
 

59
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζημιωσαι τωι κεφαλαιωι. Ἱερευς ην ο Ἡλι, και τοις παισιν ασεβουσιν επεπληττε μεν,
20Ουκ αγαθη η ακοη20, λεγων, 20ω τεκνα, ην εγω ακουω περι υμων20· οτι δε μη
σφοδρως επεπληττε, σφοδρως ενεκληθη και δικην υπεσχε πατηρ ευσεβης παιδων
παρανομιας. 206.3 Τουτο φοβουμενος το υποδειγμα και αυτος, επι ταυτην ηλθον την
παραινεσιν. Τι εστιν ο πεπονθας, αγνοω. 206.4 Τις η τοσαυτη περι σε σκοτομηνη;
Πως αισχυνεις μεν σεαυτου το γενος; αισχυνεις δε την ημετεραν πολιαν και τας
ελπιδας ας ειχομεν επι σοι, ηνικα επεστημεν Ναυΐλοις, παν αγαθον και διαλεχθεντες
και πεισαντες, ως ωιομεθα; 206.5 Πως ουκ ακουεις λεγουσης της Γραφης· 20Μη δωις
γυναιξι τον σον πλουτον20 και τα σα χρηματα 20εις υστερο βουλιαν20; 206.6 Ευ γαρ
ισθι, μεταμελησει σοι τουτων μικρον υστερον, ηνικα αν 20κατατριβωσι σαρκες σωμα
τος σου20, κατα το γεγραμμενον, και δυνηθηι διασχων ωσπερ εκ νεφους ο νους προς
Θεον ιδειν και λογισασθαι καθαρως τα συμφεροντα. 206.7 Φυλαξαι την παγιδα, μη
αγρευθηις σοις οφθαλμοις, και, ει ηγρευθης, εκνηψον. Μη και το θρυλλουμενον
βεβαιωσηις, οτι φαρμακοις τον νουν εκλαπης, επειδη δεινον εις κακων επινοιαν η
ασελγεια. 206.8 Ἀλγεινον μεν γαρ το και οικον τοσουτον και τοσουτοις πονοις
συνειλεγμενον ουτως εν βραχει διασπειραι και καταλυσαι, και μαλιστα εν αρχαις
βιου, ηνικα η την καλην η την πονηραν δοξαν εκαστος εαυτωι καταβαλλεται. 206.9
Πολλωι δε δεινοτερον το και γυναικας παρθενους ουσας, ας και οι σοι γονεις και
αυτος, ως ημας επειθες, καθιερωσας τωι Θεωι, ταυτας ιεροσυλειν και αρπαζειν· και
τας μεν εχειν ηδη, τας δε πτοειν ως τα αυτα πεισο μενας. 206.10 Τον ουν Θεον
φοβηθεις, ωι λατρευεις, και ημας αιδεσθεις, επισχες σεαυτον του λοιπου πασης
πονηρας προαιρεσεως. Ει γαρ οιον τε παρακυψαντα σε γνωναι την αδοξιαν ην
παντων ημων κατεχεας, ταχα αν ουκ εδεηθης αλλης παραινεσεως, αλλ' αυτην την
αισχυνην συμβουλον εποιησω των σοι πρακτεων. 206.11 Τουτων ηδιω μεν ειχον
γραφειν, λυσιτελεστερα δε ουδαμως. Και τα πλειω παρησω γραφειν, εκεινο ειδως ως
ει μη σε ο του Θεου φοβος παιδαγωγησειε, μικρον η ουδεν οι λογοι δυνησονται· επει
και σιδηρωι κηρος μεν ευκολως χαρασ σεται, σιδηρος δε εργωδεστερον, αδαμας δε
ουδε τωι στερροτατωι δια σκληροτητα φυσεως. 207.Τ ΙΑΚΩΒΩΙ 207.1 Ει μεν ουτως
ειχον του σωματος ως εξαρκειν προς τους πονους, αυτος αν αφικομενος προς υμας
τον τε της συντυχιας ποθον επληρωσα και διελεχθην περι ων εβου λομην· ου γαρ
περι μικρων ημιν ο λογος. 207.2 Ἐπει δε τηι αρρωστιαι κατεχομαι, αναγκαιως ηλθον
επι τα γραμματα. Την κοσμιωτατην θυγατερα ημων Σιμπλικιαν, την του καλου και
αγαθου Ἀλυπιου ποτε γυναικα, του κοσμου πασης ημων της πατριδος, προσαγω τηι
σηι ευγενειαι, μετα των οικτρων ονοματων χηρειας και ορφανιας, των δικαιων παρα
σου τευξομενην περι ων σου δεησεται. 207.3 Και σκοπει της συμφορας το μεγεθος·
ουπω των θρηνων πεπαυται, και αγωνιαι περι των ορφανων και οδους εκδημει
μακρας εν ουτω ασθενει τωι σωματι και απειριαι πραγματων, η μηδε προκυπτειν της
οικιας ειθισμενη. 207.4 Τουτου τι ελεεινοτερον; μηδε θρηνοις γενεσθαι χωραν και
την της ευγενειας αιδω λυθηναι τωι παθει. Ταυτα ουν παντα ενθυμηθεις και προς γε
την ημετεραν παρακλησιν αιδεσθεις, μη αναμεινηις αλλον γενεσθαι σοι δικαστην τωι
μεγαλωι και χρηστωι Ἰακωβωι· 207.5 μηδε εις αναγκην αυτην καταστησαι μακροτερας
αποδημιας σφοδρα θαρρουσαν τοις εαυτης δικαιοις, ως πειθει πολλους και ημας·
αλλα ταις επιστολαις εντυχων και μετα πασης ορθοτητος τα δικαια βασανισας,
ευθυμο τεραν ημιν αποπεμψον, εκεινο προ παντων ενθυμηθεις ως εστι πολλη σοι
παρα Θεου δυναστεια, χρηματα, δοξα, μειζονος ευπραξιας οδος. Ταυτα φυλαξον
σεαυτωι δια της παρουσης φιλανθρωπιας, και ως τεκνων πατηρ, και των μεν
εξαιρεθεις κινδυνων, τοις δε εμβεβηκως, ουτω διανοη θητι και δεξιας σεαυτωι
ποιησον εκ της παρουσης υποθε σεως τας κατα Θεον ελπιδας. 208.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 208.1
 
 
 

60
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀκοηι μεν γινωσκω την σην τιμιοτητα, θαυμαζω δε οσον ολιγοι των επι πλειστον
ωμιληκοτων· τοσουτος παρα πασι της σης καλοκαγαθιας ο λογος. 208.2 ∆ια τουτο
και αυτος ταυτην εθαρρησα την πρεσβειαν. Ἀπελιπεν ημας ο θαυμαστος Ἀλυπιος, ο
κοινος των φιλων προστατης και των ορφανων κηδεμων. Ου μικρον τουτο ημιν εις
συμφοραν. 208.3 ∆ευτερον προσεγενετο το και την κοσμιω τατην ελευθεραν αυτου
φροντιζειν υπερ των ορφανων. 208.4 Ταυτην παραμυθησαι τηι νυν φιλανθρωπιαι, και
το ασφαλες τοις σοις τεκνοις χαρισαι δια της εις τους ορφανους ευποιΐας, και δειξον
πλεον εχουσαν των ξενων την οικειοτητα. 208.5 Προσεσται δε και το ημιν
χαρισασθαι, ους ο τι αν τιμησηις, Θεον εσηι τετιμηκως, ουπερ ημεις ηξιωμεθα ειναι
παρασταται και λειτουργοι, και ει της αξιας ελαττονες. 209.Τ ΚΑΣΤΟΡΙ 209.1 Ὡς
τυραννικος ει και βιαιος· γραμμα σον ωφθη μονον, και ημεις υπερωφθημεν. Ἀλλ'
ιδου σοι και ο πολυτλας Σακερδως, ο σος μεν αδελφος, υιος δε εμος και των παθων
κοινωνος. 209.2 Ἵνα δε μη παντελως ηττηθωμεν, ταχιστα ημιν αποδος, την του βιου
παρα μυθιαν, φιλοσοφειν και διδαχθησομενον και διδαξοντα. Μεγιστον γαρ εις μεν
ομονοιαν το συμπασχειν, εις δε συμβουλην η ομονοια. 210.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 210.1 Ἐμοι
της πατριδος, ως εοικεν, η αλλοδαπη χρησ τοτερα· η μεν γαρ εδιδου της σης
απολαυειν φιλιας, η δε ουδεν τοιουτον ημιν εχαρισατο. Και τουτο μοι παρα της
αρρωστιας, η με κατεχει πεδησασα και προς πολλα ποιει δυσκινητον η ακινητον, ει
χρη λεγειν το αληθεστερον. 210.2 Ταυτην μεν ουν την ζημιαν λυπουμενοι μεν
οισομεν· τι δε ου φερει των ανιαρων ανθρωπος; Μονον υγιαινοις και πραττοις τα
κατα νουν, και εν χειρι Θεου ειη τα σα· εσται δε, ει γνησιως αυτου λαμβανοιο. 210.3
Την δε κυριαν, την κοινην ημων αδελφην ταχιστα αποπεμψασθαι θελησον, ως
κοινον ερεισμα και των ευλαβων και της ασθενειας της ημετερας· η πολλα σου της
Σακερδωτιδος καταβοη σομεθα, δι' ην ζημιουμεθα, και καλεσομεν αυτην τηι οικειαι
προσηγοριαι. Γνωσηι δε η τις, παρ' αυτης πυθομενος.
211.Τ ΚΥΡΙΑΚΩΙ 211.1 Τιμαις τους ευλαβεις, ευ οιδα, και πτωχους ευ ποιεις.
Τουτων αμφοτερων σοι νυν καιρος. Ἔχει γαρ ουτως· ο τιμιωτατος και
θεοφιλεστατος υιος ημων Σακερ δως, ο συμπρεσβυτερος, πτωχειου προεστηκε των
επισημων πολυανθρωπου, ευσεβειας τε ενεκα και της εις το πραγμα σπουδης. 211.2
Ἔστι δε των υπηρετουμενων τωι πτωχειωι κτηματα Λιριανδος και Καβερινα
ομορουντα τοποις τοις της οικιας, εξ επιδοσεως του τιμιωτατου Καστορος, τωι
πτωχειωι τι συνεισφεροντα. 211.3 Ταυτα πασης επηρειας ελευθερωσας, μερος ουκ
ελαχιστον συνεισοισεις, και τοις πτωχοις της θεραπειας, και σεαυτωι της αντιδοσεως
ην οιδας οφειλομενην τοις ευσεβεσι. 211.4 ∆ηλον δε οτι απαξ ορμησας εις την
ευεργεσιαν και της εις το μελλον ασφαλειας ποιησηι προνοιαν, ως μηδε βουλομενωι
τινι εξειναι κακον γενεσθαι περι τους τοπους, τροπον ον αν επινοησειεν η ση
συνεσις. 212.Τ ΣΑΚΕΡ∆ΩΤΙ 212.1 Προσαγορευω σε την νεαν ημων ελπιδα, τον πολιον
εν νεοτητι· και παν ο τι σοι καλλιστον βουλομαι τε και ευχομαι. 212.2 Των δε καλων
το πρωτον ουκ αγνοεις· οπερ εστιν αει Θεον κτασθαι και γινεσθαι κτημα Θεου δια
της προς αυτον οικειωσεως τε και αναβασεως· ο και σεαυτον οιδ' οτι νουθετησεις τε
και νενουθετηκας. 213.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 213.1 Ει σοι μηδεν ηλπιζετο δυσχερες, ηνικα
φιλοσοφιαι προσεβαινες, αφιλοσοφος η αρχη και τους πλαστας μεμφομαι. 213.2 Ει δε
ηλπιζετο, ει μεν ουκ απηντησε, τωι Θεωι χαρις· ει δε απηντησεν, η καρτερει πασχων η
ισθι ψευδομενος την υποσχεσιν. 214.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 214.1 Ου δοκιμον το απειραστον·
το δε βασανισθεν εν τοις πραγμασι δοκιμωτερον, ως εν καμινωι χρυσος. 214.2 Ει μεν
ικανως σοι τουτο πεφιλοσοφηται, τωι Θεωι χαρις, ει δε ουπω τελειως, εμαυτον
προτιθημι σοι και τα εμα· υβρισμεθα, μεμισημεθα, τι γαρ ου πεπονθαμεν των δεινων,
 
 
 

61
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οσον επι τοις βουληθεισι; Ειτα τι; των λυπουντων ημας απηλλαγμεθα. 214.3 Τουτων
τι αν μειζον ευεργετη θειημεν; Ταυτ' ουν εννοων και αυτος χαριν ομολογει τωι Θεωι
της επηρειας, ει και μη τοις δρασασιν. 215.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 215.1 Τι δεινον ημιν; Ουδεν,
οτι μη Θεου και των θειων διαμαρτανειν. Ταλλα δε, ως αν φερηι Θεος, ουτως εχετω,
ειτε δια των δεξιων οπλων και χρηστοτερων οικονομει της δικαιοσυνης ημας, ειτε
δια των αριστερων τε και σκαιοτερων. 215.2 Οιδε τους λογους τουτων ο της ζωης
ημων οικονομος. Ἓν φοβηθωμεν μονον, το μητι παθειν αφιλοσοφον. 215.3
Ἐπτωχοτροφησαμεν, εφιλαδελφησαμεν, ψαλμωιδιαις ενετρυφησαμεν, εως εξην. Ου
συγχωρουμεθα τουτο· αλλο τι φιλοσοφησωμεν, ου πενιχρα η χαρις· ιδιασωμεν,
θεωρησωμεν, τον νουν καθαρωμεν ταις θειαις εμφασεσιν, ο ταχα και των
προειρημενων υψηλοτερον. 215.4 Ἡμεις δε ουχ ουτως εχομεν, αλλ' οτι του ενος
διημαρ τομεν, του παντος εκπεπτωκεναι νομιζομεν; Μη ουτως, αλλ' ετι κρατωμεν
της χρηστης ελπιδος· ιδωμεν ει τι ημιν υπολειπομενον, και μη ταυτον πασχωμεν
τοις πωλοις, οι τωι μη συνειθισθαι ταις πτοαις προς τους ψοφους εξαγριαινοντες
τους επιβατας εαυτων καταβαλ λουσιν. 216.Τ ΕΥ∆ΟΚΙΩΙ 216.1 Ὁ συμπνους, και
συμπαθης· το δε συμπαθες, και γνησιον· το γνησιον δε, και εις συμβουλην
αξιοπιστον. 216.2 Ἐπειδη τοινυν ημεις μεν αρχαιοτεροι την ευσεβειαν, και πολλων
και ανδρων και ηθων εν πειραι γεγοναμεν (πειρα δε μητηρ συνεσεως), 216.3 υμεις δε
οιον πωλοι νεοζυγεις, και αρτι των κατα Θεον αγωνων αρχομενοι (το δε αρχομενον
απαν θερμοτερον και δυνατωτερον, δυναμουμενον τηι ζεσει του πνευματος πολλα
μεν κατορ θωσαι των δεοντων, πολλα δε διαμαρτειν εξ αγνοιας), 216.4 θελησον,
γενομενος μεχρις ημων, και ως γεροντας τιμησαι, και ως πατερας αιδεσθηναι, και
μεσιταις χρησασ θαι της προς τον αιδεσιμωτατον αδελφον και συμπρεσ βυτερον
ημων Σακερδωτα διαφορας, παρεστι γαρ και αυτος· 216.5 ινα τα προς αλληλους ευ
θεμενοι, και τον επισκοπον θεραπευσητε, και το σκανδαλον των πολλων λυσητε,
και, το μεγιστον απαντων, τον Θεον ιλεωσησθε, μη πραγμα τοσουτον και ουτως
ενδοξον (λεγω δε την συμπνοιαν υμων και τας κατα Θεον του βιου συνθηκας) ουτως
εν βραχει καταλυσητε. 217.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 217.1 Μετα τον πολεμον η συμμαχια· και
δεον βουλευ σασθαι προτερον, ειτα πραξαι, την ταξιν ανεστρεψαμεν· μετα την
πραξιν βουλευομεθα. 217.2 Ει μεν ουν κολακευειν εδει και χειρω ποιειν, πολλας αν
ευρον κολακειας οδους, οσωι και ραιον το πραγμα και πολλοις νυν κατορθουμενον.
Ἐπει δε το βλαπτειν ου προς ημων, και μαλιστα ψυχην ετι νεοτελη και αρτι τωι καλωι
προσβαινουσαν, ακουε ταληθη. 217.3 Ἀφιλοσοφος η αρχη, και κακως ηγαπησαν σε οι
θεραπευσαντες και υπ' αλλωι προσωπειωι τα εαυτων παιξαντες. 217.4 Ει μεν ουν
αλλα νυν μεταβαλοις και θεραπευσεις την αμαρτιαν, ταχα αν τις υμιν ελθοι συνου
λωσις, ει και μογις· ει δ' επι των αυτων μενοις και τηι κακηι νικηι μεγα φρονοιης,
20Ἀλγηρα η πληγη μου20, φησιν η θεια Γραφη, 20ποθεν ιαθησομαι20; ποιουμαι γαρ
εμαυτου τα υμετερα. 217.5 Καιπερ δε ουτως εχων και γραφων, ει την συντυχιαν
ποθεις, ουκ αρνησομαι. 218.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 218.1 Ἐμοι φιλος μεν εστιν, ομολογω, και
ειη ο καλος τε και αγαθος Σακερδως ο συμπρεσβυτερος, και ταυτηι μαλλον οτι σου
περιεχεται. 218.2 Ουδε γαρ εν οις ηιτιατο το φιλτρον απελειπεν, αλλ' αδελφικην
μαλλον εποιειτο μεμψιν η κατηγοριαν φιλαπεχθημονα. 218.3 Ου μεντοι τοσουτον
αμαθως εχω και προπετως, ωστε δικην δικαζειν πριν αμφοτερων ακουσαι (μη τουθ'
υπολαβηις), ος γε και δι' αυτης της επιστολης, ης κατεγνωκας ως θρασειας (ει μη
παρεργως ταυτην ανεγνως), ου τοσουτον σου καθηψαμην οσον των αναπτοντων
υμας και παρακερδαι νοντων εκ της υμετερας μικροψυχιας ιδιαν απολαυσιν. 218.4 Τι
ουν εστιν ο πεπονθα; Γνοιης αν ουτως. Οι πωλο δαμναι τους πωλους γυμναζουσι
προς τα χρωματα και τους ψοφους, και των χωριων τα πρανη τε και τα υπτια, ουχ
 
 
 

62
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ινα πτοησωσιν, αλλ' ινα μη πτοεισθαι διδαξωσι· τουτο καγω διανοηθεις, τραχυτεραν
πως και την επιστολην εποιησαμην. 218.5 Πολλα γαρ τα φιλοσοφιας γυμνασματα·
και τωι Θεωι χαρις, οτι σε μη αφιλοσοφον ευρον μηδε της υλης, αλλ' ημερον ικανως
και της ημετερας αυλης, υφ' ης και γραφεις επιεικως και την συντυχιαν ποθεις. 218.6
Ει μεν ουν και ταυτην ημιν χαριζοιο, κρειττον ποιεις και σε δεξομεθα, ευ ισθι,
πατρικοις ομμασιν· ει δ' αρα τι ο χειμων εμποδιζει, τηι παραινεσει τεως σε
δεξιουμεθα. 218.7 Μηδεν προτιμησηις ετι και νυν της προς τον αδελφον Σακερδωτα
φιλιας και ομονοιας (εμοι πεισθητι), μηδ' αλλο τι νομισηις η πειραν ειναι του
πονηρου το γενομενον τηι σηι φιλοσοφιαι βασκαινοντος. 218.8 Ἀλλα προς την πρωτην
πειραν αγωνισαι γενναιως και ανδρικως, ινα μη δευτεραν ποιησηται και τριτην
παλην και αλλας εξης, αλλ' ηττημενος απελθηι και ηισχυμμενος. Ἴσμεν γαρ αυτου τα
παλαισματα, τωι μακρωι χρονωι τουτο μαθοντες, και τοις προς αυτον αγωνισμασι.
219.Τ ΕΛΛΑ∆ΙΩΙ 219.1 Ους ποιησομαι προς σε λογους υπ' ευνοιας ποιη σομαι, ωστε
δικαιος αν ειην μαλιστα μεν ακουσθηναι παρακαλων· ει δ' ουν, αλλα συγγνωσθηναι
της παραι νεσεως. 219.2 Ου πολλοι την πραξιν υμων αποδεχονται, την περι τον
τιμιωτατον ημων αδελφον και συμπρεσβυτερον Σακερδωτα, ως εκ διαβολης τινων
μαλλον η κρισεως οικειας γεγενημενην, οι την μεν ακολουθιαν των πραγμα των
τυχον αγνοουσι, το δε τελος αυτο καθ' αυτο θεω ρουντες ουκ επαινουσι. 219.3 Ταυτα
μεν ουν αυτος αν ειδειης. Ου γαρ ημων τα σα πολυπραγμονειν, ος και τοις αλλοις τα
πρακτεα νομοθετεις. Ἡμεις δε παρακαλουμεν την σην αγαθοτητα, το μεν πρωτον
συγχωρησαι τωι ανδρι πασαν την επιμελειαν ων εφροντιζεν· ουδε γαρ ουτω ραιδιον
τινι φιλοσοφησαι, καν ο καρτερικωτατος ηι και φιλοσοφωτατος, ωστε πονων
τοσουτων και συνηθειας τοσαυτης αποστερουμενον φερειν. 219.4 Ει δε μη, το γε
δευτερον, την μεν των πτωχων επιμελειαν, ως βουλει, διαθεσθαι δι' ων αν αυτος
δοκιμασηις, την δε της μονης φροντιδα και των αδελφων επ' αυτωι ποιησασθαι· και
μη λυπησαι μεν αυτον τηι καινοτομιαι, λυπησαι δε πλεον εκεινους της συνηθειας
αντεχομενους και ωσπερ σωματος ενος διασπασμον μελων ου φεροντας. Τουτο γαρ
και προς ημας ελθοντες τινες αυτων απωδυραντο. 219.5 Ει μεν ουν τι σοι και αφ'
εαυτου ο ανηρ αιδεσιμον εχειν φαινεται, ωσπερ ουν αξιον, αυτον δι' αυτον
αιδεσθητι, και την πολιαν, και τους καματους, τους τε αλλους ους κατα Θεον υπεστη
πρεσβυτεραν της ηλικιας την ευλαβειαν επιδεικνυμενος, και τους επι τηι
πτωχοτροφιαι και προσ τασιαι των αδελφων. 219.6 Ει δε τουτο μικρον σοι δοκει, αλλ'
ημας γε και την ημετεραν πρεσβειαν παντως μη ατιμασηις· και προ παντων των
αλλων ανες αυτωι την οργην και την λυπην, ναι παρακαλω, και ως πατηρ τεκνον
οικειωσαι· 219.7 ει τι και λελυπηκεν, οπερ ουκ οιομαι, τουτο ημιν συγχωρησας, και
μηδεν αναξιον μεν αυτου, αναξιον δε της σης ημεροτητος η ειπων η γραψας περι
αυτου· ει δε τι και γεγραπται, λυσας. 219.8 Μηδε την λυπην δημοσιευσηις, ην
κρυπτεσθαι βελτιον η γνωριζειν τοις εξωθεν, ως αν τα τε αλλα και αυτον
μακροθυμειν διδαξηις τωι υποδειγματι. 220.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 220.1 Ὧν επεστειλας τα μεν
λιαν ημερα και φιλανθρωπα, τα δε ουκ εχω τι λεγω, πλην ημιν λυπηρα, και μαλα
εικοτως, ως εμαυτον πειθω. 220.2 Ειτε γαρ δικαιως εγκα λειται ο αδελφος και
συμπρεσβυτερος ημων Σακερδως, οπερ ουκ οιομαι, λυπηρον. Πως γαρ ου; τοσαυτην
ευλαβειαν και τοσουτους πονους ουτως εν βραχει κατα λυθηναι; 220.3 Ειτε διαβολη
ταυτα εστι παρα των φθο νουντων αυτωι κατασκευασθεισα, και τουτο ανιαρον, ου η
πολιτεια συνηπται σοι, τουτον αλλοτριουσθαι ταις επηρειαις. 220.4 Ἣν ουν εν τοις
παρουσιν αριστην γνωμην και λυσιτελεστατην εγνων, ταυτην αποδεξαι· αυτον
επεμψα σοι τον αδελφον, μαλλον δε ωρμημενον προεπεμψα δι' εαυτου και το
λυπουν θεραπευσοντα και παντα μετα αληθειας αναδιδαξοντα. 220.5 Περι μεν γαρ
 
 
 

63
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των απολο γησασθαι φησιν ετοιμος ειναι, τα δε ως ψευδη κατεσ κευασται δειξαι.
Τουτο γαρ και ημας επεισεν, ως φοβωι Θεου τους λογους ποιουμενος.
221.Τ ΟΜΟΦΡΟΝΙΩΙ 221.1 Ἐπι την συνοδον ημας καλεις· εγω δε ηυχομην
ουτως εχειν του σωματος ωστε παρειναι υμιν και αυτο κλητος, ιν' ιδω τον ιερον
οικον υμων, το Χριστου κατα γωγιον, την των αγιων κλαδων ριζαν, την ως αληθως
20μητερα τεκνων ευφραινομενην20 τε και ευφραινο μενων. 221.2 Οιδα τουτο και
πεπεισμαι εν Κυριωι και δια τουτο λεγω θαρρων· και ει τι λυπηρον νυν υμιν
απηντηκεν, ου 20μη αποσβεσθηι ο λυχνος του Ἰσραηλ20, καν ταις αυραις του
πονηρου ριπιζηται, ουδε η του Θεου χρηστοτης επι πλειον κρυφθησεται, ην
20κρυπτει τοις φοβουμενοις αυτον20 λογοις αρρητοις οικονομιας, αλλ'
ενδοξασθησεται μαλλον και θαυμασθησεται δια της υμετερας υπομονης και 20της μη
καταισχυνουσης ελπιδος20. 221.3 Τουτο δε παραινει και τωι τιμιωτατωι υιωι ημων
Σακερδωτι, μηδεν αθυμειν μηδ' αναξιον εαυτου τι πασχειν, αλλ' ουτω τον καιρον
διαθεσθαι ως φιλοσοφιας υλην τα λυπηρα λαβειν. 221.4 Ἔτι θεραπευσατω τον
τιμιωτατον ημων επισκοπον· ετι ρωννυτω τους αδελφους, ινα μαλιστα μεν μη
καταλυθηι το εργον ημων ο προεθεμεθα εν Κυριωι, τοσουτον τε ον και ουτω
περιβοητον. 221.5 Ει δε μη, το γουν επιεικες δειξομεν και τον φθονον νικησομεν, ως
μηδεμιαν δεδωκοτες καθ' εαυτων λαβην 20τοις20 πονη ροις 20ματαιως ημιν
εχθραινουσιν20. 222.Τ ΘΕΚΛΗΙ 222.1 Ὥρμησα μεν και αυτος προς την σην
ευλαβειαν, καιπερ ασθενουντος ημιν του σωματος, επισκεψομενος τε ομου και της
καρτεριας επαινεσομενος, ην επι τωι μακα ριωτατωι αδελφωι σου φιλοσοφεις· τουτο
γαρ ουκ αμφι βολον. 222.2 Ἐπειδη δε υπο τινος περιστασεως εκωλυθην, αναγκαιως
ηλθον επι τα γραμματα και συμφιλοσοφησω σοι δια βραχεων τα σα. 222.3 Ποθεν ο
καλος Σακερδως ημιν, ο γνησιος του Θεου παραστατης και νυν και προτε ρον; Ἐκ
Θεου. Που δε νυν Σακερδως; Προς Θεον, ουκ αηδως υποχωρησας, ευ οιδα, τωι φθονωι
και τοις του πονηρου παλαισμασι. 222.4 Ποθεν δ' ημεις; Ουκ εκειθεν; Που δ' ημεις
αναλυσομεν; Ου προς τον αυτον ∆εσποτην; Και ειθε μετ' ισης της παρρησιας. Του
αυτου προσκυνηται και παρηχθημεν και μεταχθησομεθα, ολιγα ενταυθα
κακοπαθησαντες, ως γε προς την εκειθεν ελπιδα, και ισως ινα γνωμεν την χαριν, εξ
ων ενταυθα πεπονθαμεν. 222.5 Πατηρ, μητηρ, αδελφος, οι προειληφοτες, τι τουτο
εστιν; Ἀριθμος επαινετων οδοιπορων. Τουτοις ακολου θησει και Θεκλα μετα μικρον,
η του Θεου δουλη και απαρχη των καλων, ολιγον υπομεινασα, οσον εκεινους τε
τιμησαι τηι καρτεριαι και πολλοις υποδειγμα γενεσθαι της περι ταυτα φιλοσοφιας.
222.6 Ἐπαινωμεν ουν την αυτην δεσποτειαν και δεχωμεθα την οικονομιαν των
πολλων υψηλοτερον. Ταυτα εχε νυν ανθ' ημων και τουτοις συνεσο τοις λογισμοις, ει
και κρειττονας παρα σεαυτηι ανευρισκεις. 222.7 Ει δε σε και κατ' οψιν ιδειν
καταξιωθειημεν μετα παντος του σου και περι σε πληρωματος, πλειων η χαρις τωι
ευεργετηι. 223.Τ ΤΗΙ ΑΥΤΗΙ 223.1 Ἀλγεις απολειφθεντων ημων, ως εικος· ημεις δε
πλεον επι τωι χωρισμωι της σης ευλαβειας. Πλην ευχα ριστουμεν τωι Θεωι μεχρι σου
φθασαντες, και ουκ εμεμψα μεθα τωι κοπωι. 223.2 Ειδομεν γαρ σου το στερεωμα της
εις Χριστον πιστεως και την επαινετην ερημιαν και τον φιλοσοφον ιδιασμον, οτι
παντων χωρισθεισα των του κοσμου τερπνων Θεωι μονωι συνεκλεισας εαυτην και
τοις αγιοις μαρτυσιν, οις παροικεις, και προσηγαγες τωι Θεωι και προσαγεις μετα των
αγαπητων σου τεκνων 20θυσιαν ζωσαν, ευαρεστον20. 223.3 Ταυτα ουν εστω σοι και
παρα μυθια των λυπηρων, επει και ∆αυιδ ο μεγας εγκρυπτει τοις εκειθεν αγαθοις, εις
α πεμπει τους λογισμους, τα εντευθεν οδυνηρα, οταν λεγη· 20Ὅτι εκρυψε με εν
σκηνηι αυτου εν ημεραι κακων20· και ουκ αποτιθεται μονον το αλγεινον οταν
 
 
 

64
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μνησθηι του Θεου, αλλα και ευφραινεται· 20Ἐμνησθην20 γαρ, φησι, 20του Θεου και
ευφρανθην20. 223.4 Ἀλγουσι και οι τωι κοσμωι προστετη κοτες και πολυ πλειονα των
τωι Θεωι δουλευοντων· αλλ' αμισθον αυτοις το αλγειν· ημιν δε και το πασχειν
εμμισθον, οταν δια τον Θεον καρτερωμεν. 223.5 Φερε γαρ αντισταθμησωμεν τα
λυπηρα τοις ηδεσι και τα παροντα τοις μελλουσι, και ουδε πολλοστον μερος
ευρησομεν ταυτα εκεινων· τοσουτον υπερβαλλει τα χρηστοτερα. 223.6 Καλον ουν
φαρμακον ημιν, οταν οδυ νωμεθα, τοτε μεμνησθαι Θεου και των εκειθεν ελπιδων
και το του ∆αυιδ πασχειν, 20εν θλιψει πλατυνεσθαι20, αλλα μη στενοχωρεισθαι τοις
λογισμοις μηδε ωσπερ νεφει τηι λυπηι καλυπτεσθαι, αλλα τοτε μαλιστα της ελπιδος
εχεσθαι και προς την εκειθεν διαβλεπειν μακαριοτητα την αποκειμενην τοις
υπομενουσι. 223.7 Μαλιστα δ' αν ουτω πεισθειημεν εγκαρτερειν τοις δεινοις και
υπερ τους πολλους ειναι οταν αλγωμεν, ει ενθυμηθειημεν τι επηγγει λαμεθα τωι Θεωι
και τι ηλπισαμεν οτε τηι φιλοσοφιαι προσε βημεν· 223.8 πλουτειν; ευθυμειν;
ευημερειν κατα τον βιον τουτον; η εκ των εναντιων θλιβεσθαι; κακοπαθειν;
στενοχωρεισθαι; 20παντα στεγειν, παντα υπομενειν20 δια την των μελλοντων
ελπιδα; Ταυτα, οιδα, ουκ εκεινα προσεδοκησαμεν. 223.9 Φοβουμαι ουν μη και τας
συνθηκας τας προς Θεον ψευδωμεθα, οταν και ταυτα ζητωμεν εχειν κακεινα
ελπιζωμεν. Μη καταλυσωμεν την πραγματειαν αλλ' ενεγκωμεν ταυτα υπερ του
τυχειν εκεινων. 223.10 Ἔθλιψαν ημας οι θλιψαντες, ηνιασαν οι μεταχωρησαντες·
αλλ' ημεις αδουλωτον τοις παθεσι την ψυχην φυλαξωμεν. Ουτω των λυπουντων
κρατησομεν. 223.11 Κακεινο σκοπει δια τινα θλιβομεθα· ου δια τους μετασταντας; Τι
δ' αν ποιουντες εκεινοις χαρισαιμεθα; Ου καρτερουντες; Τουτο ουν αυτοις
χαρισωμεθα· και γαρ πειθομαι τας των αγιων ψυχας των ημετερων αισθα νεσθαι.
223.12 Ἐπι πασι και προ παντων εκεινο λογιζω μεθα, οτι των ατοπων εστιν εξω μεν
της αναγκης φιλοσο φειν, εν δε τοις παθεσιν αφιλοσοφους φαινεσθαι, αλλα μη τοις
πολλοις τυπον γενεσθαι ωσπερ της εν τοις ευθυμοις ευχαριστιας, ουτω και της εν
τοις δεινοις καρτε ριας. 223.13 Και ταυτα γραφω, ουχ ως αγνοουσαν διδασκων, αλλ'
ως επισταμενην υπομιμνηισκων. Ὁ δε 20Θεος της παρακλησεως20 σε τε ατρωτον
φυλαξειε τοις παθεσι και ημιν γε χαρισαιτο παλιν ιδειν σου την ευλαβειαν και δια
των εργων πεισθηναι οτι ο κοπος ημων ουκ εις κενον εγενετο, αλλ' εσμεν τι παρα
σοι πλεον των αλλων, 223.14 ως της θλιψεως εκοινωνησαμεν ουτω και της
φιλοσοφιας κοινωνον λαβοντες, ο ταχα τηι πολιαι ημων ταυτηι και τοις κατα Θεον
καματοις οφειλεται. 224.Τ ΑΦΡΙΚΑΝΩΙ 224.1 Τισιν ιπποι μαλιστα χαιρουσι; ∆ηλον ως
ιπποις. Ἀετοι δε τισι; Ουκ αλλοις η αετοις. Κολοιον δε ποτι κολοιον ιζανειν και της
παροιμιας ακουεις. 224.2 Ουτω δη και Ἀττικον Ἀττικοις οιου χαιρειν και τον
καλοκαγαθιας μεταποιουμενον τωι ταυτης εραστηι και προστατηι. 224.3 Τουτο γαρ ο
αρχων ειναι μοι φαινεται, βοηθος αρετης και ανταγωνιστης κακιας, καν την
αναιμακτον αρχην αρχηι καθαπερ ημεις, καν την μετα ξιφους και τελαμωνος. 224.4
Αιμα γαρ ουδε σοι προσθησομεν, αρετηι κρατουντα γινωσκοντες, ου βιαι καθειργοντα,
και φοβωι μαλλον η εργωι κολαζοντα τους κακους, οπερ της αριστης ορος αρχης.
224.5 ∆ια δη ταυτα σφοδρα μεν το της συντυχιας εσπουδαζετο μοι και νυν ετι
σπουδαζεται· ουκ εχων δε οπως τουτου τυχοιμι δια την αρρωστιαν, αναγκαιως
ηλθον επι τα γραμματα και το καλλιστον, οτι προσφθεγ γομαι σε δι' ανδρος οικειου
και φιλου και συγγενους, του τιμιωτατου τα παντα εμοι Νικοβουλου, ος και
απολογη σεται σοι περι ημων (αξιοπιστος δε ο ανηρ, ειπερ αλλος τις, οσα δη εμε
γινωσκειν), και δι' ημων εαυτον γνωρισει τηι σηι τελειοτητι. 225.Τ ΕΛΛΕΒΙΧΩΙ 225.1
Οια ζημιουμεθα παρα της αρρωστιας· προσδραμειν εδει και περιπτυξασθαι και της
παλαιας αναμνησαι φιλιας και συνηθειας. 225.2 Ἔχει δε ουχ ουτως ημιν τα του
 
 
 

65
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωματος. ∆ια τουτο σοι προσιμεν δια των γραμματων και τηι προσηγοριαι δεξιουμεθα.
225.3 Ἐπει δε και δωρο φορειν εδει τι, τουτο προσφερομεν, Μαμαντα τον ανα
γνωστην, οντα μεν απο στρατιωτου πατρος, καθιερωθεντα δε τωι Θεωι δια τον
τροπον. 225.4 Ἄφες τωι Θεωι και ημιν, αλλα μη συναριθμησηις τοις πλανησι, και δος
εγγραφον την ελευθεριαν ινα μηδε υπ' αλλων επηρεαζηται. ∆ωσεις γαρ σεαυτωι
δεξιας τας του πολεμου και της στρατηγιας ελπιδας. Ναι, παρακαλω, τουτου
φροντισον. 225.5 Οις γαρ τα μεγιστα εν χερσι και εν οις το παν ταλαντευεται, τουτοις
μαλιστα φροντιστεον Θεου και της εκειθεν επικουριας. 226.Τ ΑΝΥΣΙΩΙ 226.1 Ἧκεν
ημιν παρα σου γραμματα την τε υγιειαν δηλουντα και οτι σοι κατα νουν εξεβη τα της
εκδημιας. Και πασα τωι Θεωι χαρις. Ει δε και ημεις εχοιμεν τι τοιουτον περι ημων
επιστελλειν, πλειων η χαρις. 227.Τ ΟΥΡΣΩΙ 227.1 Ἡδυ μεν το προσαγορευειν τους
φιλους· το δε και δια φιλων, ηδιον. Ὧν εστιν ο τιμιωτατος υιος ημων Ἀνυσιος, ος
και την υγιειαν υμας ευαγγελισεται την ημετεραν, ειπερ υγιεια τουτο εστιν η
βραχεια προς το κρειττον ροπη, και περι ων ηξιωθη κοινωσεται. 227.2 Ὡς το γε
μεχρις υμων γενεσθαι, οπερ επιζητειτε φιλικως και γνησιως, και αγαπης απολαυσαι
της υμετερας, εμοι μεν ηδιστον, ευ ισθι, και οιον ουκ αλλο τι των σπουδαζομενων,
ως ισασιν οις βοωμεν την υμετεραν δεξιωσιν. 227.3 Ει δε και δυνατον, η και αλλως
ευπρεπες, η ση δοκιμασει συνεσις, μη πως ακαιριαν καταγνωσθωμεν και φορτικοι
τισι δοξωμεν, ως ανευ λογου παραφανεντες και προδηλου τινος αιτιας. 227.4 Ἐπειδη
μη πειθομεν τους πολλους ως αδολως φιλοσοφουμεν, και παντα διδομεν Θεωι τα
ημετερα. 228.Τ ΠΑΝΣΟΦΙΩΙ 228.1 Τις ουκ επαινει φυτον αρτι βρυον τοις ανθεσι; Τινα
ουκ ευφραινει ληιον αρτι δεσμουμενον και σταχυν ωριμον υπισχνουμενον; Τινα δε
ου νεοτελης ψυχη, αρτι Θεωι κοσμουμενη και τας χοικας αποσειεσθαι πεδας
αρχομενη, ινα μετα Θεου γενηται και ιδηι την αληθειαν ων νυν τας σκιας ορωμεν;
228.2 Χαιρω μεν ουν δια ταυτα διαφεροντως τωι αγαπητωι αδελφωι και συνδιακονωι
ημων Ευαγριωι, ουκ αγεννως αυτον ορων φιλοσοφιαι προσβαι νοντα· επειδη
φιλοσοφια και το σοφιας εραν. 228.3 Χαιρω δε οτι μοι και την σην προξενει φιλιαν,
και ετι χαρησομαι εαν επιστελληις πλειονα και πλειοσιν ημας αμειβοιο τοις της
φιλιας γνωρισμασιν. 229.Τ ΤΩΙ ΑΥΤΩΙ 229.1 Ὅσον Ἰβηρων και ημων το μεσον,
ημερων ουκ ολιγων οδος· αλλ' η φιλια και τα διεστωτα ποιει πλησιον. Τα δε
συμβολα της εορτης, ως ηδεα· το δε της κλησεως, οσον, και το ποθειν την συντυχιαν
την ημετεραν. 229.2 Τι ουν αντι τουτων επευξομαι σοι τοσουτον αγαθον; Ειης
τοιουτος· ει δε δει τι και μειζον ειπειν, σαυτον υπερ βαλλοις. 230.Τ ΘΕΟ∆ΟΣΙΩΙ 230.1
Μιμουμεθα τους ζωγραφους, οι ταις σκιαις τα σωματα προχαρασσοντες δευτεραι και
τριτηι χειρι ταυτας απακριβουσι και τελειουσι τοις χρωμασι. 230.2 Προς τι βλεπει μοι
το παραδειγμα; Ἦν ημιν προς αλληλους φιλια καθαρα τε και αδολος, –πραγμα των
σπανιων νυν μαλιστα και παρ' ολιγοις ευρισκομενον, –και ταυτην ημιν εποιει ουτε
συγγενεια τοσουτον ουτε κοινωνια πατριδος ουτε ο φησιν Ὅμηρος 20ομηλικιη
ερατεινη20, οσον ομοτροπια και το τοις αυτοις χαιρειν, ο μαλιστα πηγνυσι τας
φιλιας και βεβαιοτερας εργαζεται. 230.3 Νυν και τα γενη συναπτεται (συν Θεωι δε ο
λογος), ινα τηι φιλιαι προσθηκη γενηται και μαλλον ωμεν αλληλων, και τουτο
πραγματευεται φιλτρωι δικαιωι βοηθων ο Θεος. 230.4 Ἔχε ουν και ημας δια του
γλυκυτατου υιου ημων Ευφημιου, και εχομεν υμας δια της γλυκυτατης υμων
θυγατρος. 230.5 Το δ' εξης, ουκ οιδα υπερ τινος μαλλον η τινι διαλεχθω, υπερ του
νεου τηι υμετεραι τιμιοτητι, η τωι νεωι περι υμων. Ευνοια γαρ πατρος τεκνοις
ομοτιμον. 230.6 Πλην επευχομαι υμιν επι παντι βελτιστωι γενεσθαι την συζυγιαν και
οιαν εικος, Θεου συναρμοζοντος. 231.Τ ΕΥΣΕΒΙΩΙ 231.1 Ευωπιον η φιλτατη, και
γαμου καιρος, και βιου κρηπις, και πατερων ευχαι πληρουμεναι. Ἡμεις δε απεσμεν,
 
 
 

66
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ους μαλιστα παρειναι και συνευχεσθαι δικαιον ην. 231.2 Καιτοι και υπεσχομην, το
γαρ ελπιζειν υπην τωι ποθειν· ικανον δε εις απατην το βουλεσθαι. Και πολλακις μεν
ορμησας, πολλακις δε κατοκνησας, τελος ηττηθην της αρρωστιας. 231.3 Ἄλλοι μεν
ουν καλειτωσαν ερωτας, –επειδη γαμικον και το παιζειν, –και παρθενου καλλος
γραφετωσαν και νυμφιου χαριν αντεγειρετωσαν και βαλλετωσαν λογοις μετα των
ανθεων τας πασταδας. 231.4 Ἐγω δε υμιν προσαισω τον εμον επιθαλαμιον· 20Ευλο
γησαι Κυριος υμας εκ Σιων20, και αυτος αρμοσαι την συζυγιαν, και 20ιδοις υιους των
υιεων20, ου πολυ δ' ειπειν οτι και κρεισσονας. 231.5 Τουτο και παρων επηυξαμην αν
υμιν και νυν επευχομαι. Ταλλα δε υμιν μελετω και στεφανουτω πατηρ, ως ευξατο.
Τουτο γαρ και ει που γαμοις παραγεγοναμεν, ετυπωσαμεν· εκεινων μεν ειναι τους
στεφανους, ημων δε τας ευχας, ας οιδα μη τοποις οριζομενας. 232.Τ ∆ΙΟΚΛΕΙ 232.1
Ουτε κεκλημεθα προς τους γαμους της θυγατρος ημων, και παρεσμεν και
συνεορταζοντες και συμπροθυ μουμενοι και επευχομενοι παν υμιν ο καλλιστον.
232.2 Ἓν δε των καλων, παρειναι Χριστον τοις γαμοις (ου δε Χριστος, ευκοσμια), και
το γενεσθαι οινον το υδωρ (το δε εστι παντα μεταποιεισθαι προς το βελτιον), ουτως,
ως μη τα αμικτα μιγνυσθαι, μηδε εις ταυτον αγειν επισκοπους και γελωτοποιους,
ευχας και κροτους, ψαλμωιδιας και συναυλιας. 232.3 ∆ει γαρ, ωσπερ ταλλα παντα,
ουτω και τους γαμους Χριστιανων εχειν το ευκοσμον· κοσμος δε, η σεμνοτης. Ταυτα
δωροφορουμεν τωι γαμωι· συ δ' ημιν αντιδοιης την ευπειθειαν. Τον δε γαμβρον, ει
μεν επεται τουτοις, εχεις υιον· ει δε μη, στρατιωτην. 233.Τ ΑΒΛΑΒΙΩΙ 233.1
Πυνθανομαι σε σοφιστικης εραν, και το σχημα ειναι θαυμασιον, οιον σοβαρον
φθεγγεσθαι, μεγα βλεπειν, βαδιζειν υψηλον και μετεωρον, το λημα σοι φερειν
εκεισε εις Μαραθωνα και Σαλαμινα, ταυτα δη τα υμετερα καλλωπισματα, και μηδεν
εννοειν οτι μη Μιλτιαδας και Κυναιγειρους, Καλλιμαχους τε και Λαμαχους, και
παντα εσκευασθαι σοφιστικως και οτι εγγυτατα της εγχειρησεως. 233.2 Ει μεν ουν
μετα τουτου και αρετης ποιηι τινα λογον, ημετερος ει και καθ' οδον σοι προΐοι τα της
ευδοκιμησεως· ει δε το ολον ει σοφιστης και της ημετερας επιλανθανηι φιλιας, ων τε
προς αλληλους πολλακις περι του καλου διελεχθημεν, αλλο μεν ουδεν ερω
δυσχερες, εκεινο δε ειπειν ισως μετριον· 233.3 ισθι βραχεα μεν παιζων εν τοις
μειρακιοις, πλειστα υπο σεαυτου παισθησομενος, ηνικα αν ελθηι σοι το φρονειν, –
αλλ' εις υστερον. 234.Τ ΟΛΥΜΠΙΑΝΩΙ 234.1 Το πυκτιον οπερ ειληφας παρ' ημων, τας
Ἀριστο τελους Ἐπιστολας, ηδυναμην μεν μη ανακομισασθαι, αλλα παρα σοι μενειν
εασαι, λογιωι τε δωρον οικειον και φιλιας υπομνημα δεξιον. 234.2 Ὡς αν δε μη
γραφην απενεγκηις καθ' ημων της εις αρχην παρανομιας και υβρεως, ως και ρητωρ
δεινοτατος και δικαστης αριστος, οτι διαφθειρειν επιχειρουμεν δικαστην ουτως
αναλωτον και παντος υψηλοτερον λημματος, ηκετω παλιν ο δεδωκαμεν. 234.3
Μισθον δε επιζητουμεν παρα της σης λογιοτητος αλλο μεν ουδεν (τι γαρ αν και
δοιης ημιν το μηδεν εχειν φιλο σοφουσιν;), αυτο δε το επιστελλειν, ινα σοι και προς
λογον ηι το της αντιδοσεως, την επι ταις Ἐπιστολαις χαριν δι' επιστολων διαλυοντι.
235.Τ Α∆ΑΜΑΝΤΙΩΙ 235.1 Αιτεις πυκτια παρ' ημων εις ρητορικην ανηβασκων, ην
ημεις κατελυσαμεν, εκ Θεου και δια Θεον ανω νευσαντες, επειδη εχρην ποτε
παυσασθαι και παιζοντας ημας και τα μειρακιων ψελλιζομενους, και προς την
αληθινην ανακυψαι παιδευσιν, και δουναι τωι Λογωι τους λογους μετα των αλλων α
ποτε ειχομεν. 235.2 Καλλιον μεν ει θεικας ᾔτεις βιβλους, αλλα μη ταυτας· επει και
λυσιτελεστερας σοι και οικειοτερας εκεινας οιδαμεν. 235.3 Ἐπειδη δε τα χειρω νικαι
και μεταπειθειν ουκ εστιν, ιδου σοι και τα πυκτια παρ' ημων απερ αιτεις, οσα τους
σητας διεφυγε και τον καπνον υπερ ου κατεκειτο, καθαπερ τοις ναυτικοις τα
πηδαλια μετα τον πλουν και την ωραν. 235.4 Συ δε μοι προεισενεγκε της σοφιστικης
 
 
 

67
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη μικρολογως μηδε ανανδρως, αλλα λιαν επιδεικτικως και γενναιως, επειδη και
πολλου αξιον υμιν οι Κυναιγειροι και Καλλιμαχοι, και τα τροπαια, Μαραθων τε και
Σαλαμις, υφ' ων αυτοι τε ευδαιμονες ειναι νομιζετε και ποιειν τους νεους. 235.5
Ταυτα μεν ουν εις τοσουτον ημιν παιζεσθω, ει και εξω του καιρου και της ημετερας
προαιρεσεως· αλλ' ουν εκ της παλαιας συνηθειας. 235.6 Σε δε ειη και κτησασθαι
ταυτα και χρησασθαι εις καλον τοις κτηθεισι. Χρησηι δε ουτω, του θειου φοβου
νικωντος την ματαιοτητα (ον πασι και πανταχου τιμητεον), οσον ενδεχεται, ει και
μη παντελως αυτην αποσκευαζομεθα. 235.7 Ει δε σοι ταυτα μεν ορθως δοκει
λεγεσθαι, ου φιλοσοφον δε ειναι το τιμην των πυκτιων αιτειν, συ μοι τα χρηματα,
λυσουσι δε οι πενητες την αντιθεσιν. 236.Τ ΛΙΒΑΝΙΩΙ ΣΟΦΙΣΤΗΙ 236.1 Μητηρ πατρι
πεπομφα παιδας, η κατα φυσιν τωι κατα λογους· οπως ουν εμοι μελησηι, σοι μελησει.
237.Τ ΜΑΚΕ∆ΟΝΙΩΙ 237.1 Ουκ απληστοι περι το πασχειν ευ παρα των φιλων ημεις, ει
και συ προς το ποιειν αφθονος· δια τουτο σοι τον ψαλτην απεπεμψαμην κατα τα
συγκειμενα, 237.2 βελ τιστον τε αλλως οντα (οσον εν βραχει χρονωι καταμαθειν) και
σοι κεχαρισμενον ισως δια την ψαλμωιδιαν υπομνησιν εχουσαν αει Θεου και της
σωτηριας. 237.3 Ει δε και παλιν ευεργετησεις ημας, ηνικα αν ηι τουτο σοι φιλον και
καιρος φαινηται, ποιησεις αμεινον, και μαλλον τι της σης τουτο φιλιας. 238.Τ Τηι
ευλαβεστατηι και δια παντα κεκοσμημενηι εν Χριστωι αδελφοτητι τηι κατα
Σανναβοδαην του μακαριου Λευκαδιου εν μοναζουσι και παρθενοις ηγιασμενοις εν
Χριστωι Ἰησου, Γρηγοριος εν Κυριωι χαιρειν. 238.1 Το μεν γενομενον κατ' οικονομιαν
Θεου, ευχαριστιας ου δακρυων υποθεσις εστι τοις γε νουν εχουσι, το εξωθεν του
σταδιου γενεσθαι τον αθλητην μετα της καλης αγωνιας ης ηγωνισατο και
παραληφθηναι παρα του αγωνοθετου, ωστε απολαβειν τον της δικαιοσυνης
στεφανον και πλεονασαι δι' εαυτου τον των αγγελων χορον. 238.2 Παντα ταυτα και
τα τοιαυτα χαρας και ευφροσυνης αφορμη τοις προς την αληθειαν βλεπουσι κατα το
Ευαγγελιον γινεται. 238.3 Ἐπειδη δε συνηθεια τις εκρατησεν ωστε και σκυθρω
παζειν επι τηι μεταστασει των αγιων και της παρα των αγαπητων παρακλησεως
αξιουσθαι, τουτου ενεκεν σκυ θρωπον μεν τι και κατηφες ουτε λαλησαι
καταδεχομεθα, ουτε υμιν συμβουλευομεν υποσχειν τας ακοας τοις τοιουτοις των
λογων, 238.4 την δε χρεωστουμενην παρα κλησιν αποπληρουμεν εν τωι
συμβουλευσαι τηι κοσμιοτητι υμων αει προς εκεινον βλεπειν δια του προς αλληλους
οραν· τουτο γαρ ευχομεθα εκαστον και εκαστην τωι βιωι του μακαριου μορφωθηναι,
ωστε οταν αλληλους ορατε πληροφορεισθαι υμας, οτι τωι εκεινου χαρακτηρι ενατε
νιζετε. 238.5 Μορφουτω την ζωην υμων το εκεινου καθαρον, το αοργητον, η
ταπεινοφροσυνη, η ενεργης φιλοσοφια, το αει προς τον Θεον συντεταμενην την
ψυχην εχειν, το μη προς τας απατας του βιου τουτου εμμετεωριζεσθαι· ινα ταυτα εν
αλληλοις βλεποντες το εκεινου μνημοσυνον εν εαυτοις ζωγραφησητε, και ουτε
εκεινος ουτε υμεις εν θανατωι γενησεσθε. 238.6 Ἐν γαρ τωι υμετερωι βιωι κακεινος
ζων διαπαντος επιδειχθησεται, και υμεις δια της αγαθης πολιτειας της του θανατου
κοινωνιας αλλοτριους εαυτους καταστησετε. 238.7 Ἐρρωμενους υμας, ψυχηι και
σωματι προκοπτοντας, εν τηι δυναμει του αγιου Πνευματος ο Κυριος σκεπαζοι
μεμνημενους ημων εν ταις προσευχαις. 239.Τ ΕΠΙΦΑΝΙΩΙ 239.1 Νομωι προκαλουμαι
νομον, τον κελευοντα τιμασθαι πατερας τωι κελευοντι διδασκεσθαι παιδας. Νυν μεν
ουν εξηγουμαι σοι προς τα καλλιστα και οιον δεξιαν φιλιας δεχου τα γραμματα.
239.2 Ει δε αντεπιθειης και πολλακις τουτο ποιειν βουληθειης, ισως ποιησεις και
γεροντα αιχμητην, ουδεν του Νεστορος αγεννεστερον. 240.Τ ΜΕΛΕΤΙΩΙ 240.1 Ουτε
εδεξαμην σου γραμματα πωποτε, τοσουτος εξ ου χρονος ηδη, πως οιει ποθων· ουτε
επεσταλκα, πειθομαι δε οτι και αυτωι ποθουντι. 240.2 Ὢ της αργιας, ινα μη λεγω της
 
 
 

68
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναλγησιας· μικρον και ο Ἀργανθωνιος ημιν εις υπνου λογον, ουτως
εκαθευδησαμεν. Που μεν ο θιασος ημιν εκεινος; Που δε οι κοινοι λογοι και συλλογοι
και η γλυκεια πηγη και αφθονος, αφ' ης ηρυομεθα; 240.3 Ἐγω μεν ουν και
διανισταμαι και την κονιν αποσειομαι, κατα τους Ἀχιλλεως ιππους, οψε γουν (οκνω
γαρ ειπειν), και την χαιτην ανασειομαι. 240.4 Μη με κωμωιδειν υπολα βηις. Σοι δε ει
τι μελει της ημετερας φιλιας, εξ ων επιστελ λεις δηλωθησεται. 241.Τ ΑΒΟΥΡΓΙΩΙ
241.1 ∆ιαιττειν σε ως τους αστερας, αλλοτε κατ' αλλο μερος της βαρβαρικης
ανισχοντα, νυν μεν σιτηρεσια τωι στρατιωτικωι παρεχοντα, νυν δε βασιλει
φαινομενον μετα λαμπρου του σχηματος, η των αγαθων αγγελος φημη αγγελλουσα
ημιν ου διαλειπει. 241.2 Ευχομεθα δε τωι Θεωι κατα λογον μεν σοι προιουσαν την
επιχειρησιν, επι μεγα σε προελθειν αξιωμα και φανηναι ποτε τηι πατριδι σου, εως
εσμεν υπερ γης και τον αερα τουτον ανελκομεν. Τοσουτον γαρ μετεστιν ημιν του
βιου, οσον αναπνειν μονον. 242.Τ ΠΕΤΡΩΙ 242.1 Πλειστον εμακρυναμεν απ'
αλληλων, μητε κατ' οψιν πλησιασαντες μητε δι' επιστολων ομιλησαντες. Θαρρω δε
οτι σωματων εστιν η διαστασις, αλλ' ουχι πνευματος. Ἀλλα νυν οτε καιρος, και
προσαγορευω σου την ευλαβειαν και προσευχεσθαι περι ημων αξιω, και γηραι και
νοσωι καμνοντων και αγωνιαι της πολιτειας και της εκδημιας. 244.Τ ΒΑΣΙΛΙΣΣΗΙ
244.1 Ει μη περιττον την πονουσαν εγειραι προς πονους, ουκ οκνησω, της κοινης
ενεκεν ασφαλειας, οπως αν δυνωμαι, την σην επιρρωσαι προθυμιαν ου κατα
προσθηκην ετερων τινων η ξενων, αλλα προς υπομνησιν των ημιν τε πολλακις
ειρημενων και σοι συνηθως εκπονουμενων. 244.2 Ταυτα δε εστιν· αγειν την ψυχην
των λυπηρων ανωτεραν τηι περι τα κρατιστα διατριβηι, αποκρινειν της διανοιας παν
οσον αρετης αλλοτριον και της σης αναξιον γνωμης, συντεινειν εαυτην προς
ευσεβειαν και πασαν ευκοσμιαν, 244.3 λεπτυνειν τον νουν εις το μηδεν μητε
δεχεσθαι μητε φρονειν ανεξεταστον, κρατυνειν την φρονη σιν κατα παντα καιρον
και παντα τροπον τωι προσομιλειν αει ταις των προλαβοντων υποθηκαις οσιων,
προταττειν πασης απεχθειας και φιλιας την προς τους οικειους και ξενους
δικαιοσυνην, 244.4 συνοικον εχειν και συνομιλον παντοτε την σωφροσυνην
ερριζωμενην ειλικρινως τηι ψυχηι και παγιως ιδρυμενην, μη συμμεταβαλλειν τον
τροπον ταις ανωμαλιαις του βιου και μεταβολαις· 244.5 ουτε γαρ εν πενιαι το
φρονημα του βιου συστελλειν ευπρεπες, ουτε εν περιουσιαι μεγα φρονειν ασφαλες,
διο δη κρατιστον ασκειν εν μεν τοις τερπουσι την εγκρατειαν, εν δε τοις λυπηροις
την καρτεριαν· 244.6 αμνημονειν της παλαιας περιουσιας, αιτειν την αυταρκειαν,
στεργειν το διδομενον, ελπιζειν το βελτιον, και φερειν πραως την του σωματος
αρρωστιαν, επι μηδενι μεμψιμοιρειν, μηδε σχετλιαζειν, αλλ' ευχαριστον ειναι περι
την Προνοιαν, οση τις ειη, 244.7 και κρυπτειν πολλακις τας αιτιας των γινομενων,
αλλ' ουκ αμελειν του προς αξιαν προς ην αποδιδουσα λογιζου πριν εξειπειν το
λεκτεον και προ του πραξαι το πρακτεον· ουτω γαρ δη εσται σοι παν το ρηθεν η
πραχθεν αμεταμελητον. 244.8 Ευσχημονειν ηγου μη τοις εξωθεν προκαλυμμασιν,
αλλα τοις της ψυχης πλεονεκτημασιν. Πλουτον νομιζε γνησιον και βεβαιον την
ολιγοδειαν· ου γαρ εν τωι πολλα κεκτησθαι το πλουτειν εστι βεβαιως, αλλα τωι μη
πολλων δεισθαι· το μεν γαρ επι σοι, το δε των εξωθεν. 244.9 Ῥυθμιζε τον μεν τροπον
επιεικειαι, το δε ηθος αταραξιαι, την δε γλωσσαν βραχυ λογιαι. ∆ια δε τουτων κοσμει
την μεν κεφαλην τωι σκεπειν, τας δε οφρυς τωι κατεσταλμενας εχειν, τους δε
οφθαλμους τωι συννευειν και κοσμιως βλεπειν, το δε στομα τωι μηδεν απρεπως
λαλειν, τα δε ωτα τωι μονον τοις σπουδαιοις υπεχειν, συμπαν δε το προσωπον τωι εξ
αιδους χρωματι. 244.10 Ἐν πασι δε και δια παντων φυλασσε σεαυτην αμο λυντον,
ωσπερ τι κειμηλιον αψαυστον. Κοσμος γαρ οικειος και πρεπων γυναιξι, σεμνοτης,
 
 
 

69
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευσταθεια, σωφρο συνη. 244.11 Τρυφην νομιζε καλλιστην ομου και ραιστην την
χρειωδη τροφην· αυτη γαρ και καθ' εαυτην επαινετη και προς τον εν σωφροσυνηι
βιον αιρετη και προς υγιειαν αριστη, και συμμετριαν και την αλλην ευκοσμιαν και
παιδειαν ουκ ανονητος. 245.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 245.1 Ὁ παρ' υμιν μιμος, παρ' ημιν δε
ευλαβης, ᾔτησε με γραψαι προς υμας λαμπρως ακουσθηναι. 246.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 246.1
Πραγμα μεν υπεστης επιεικως ημερον και φιλαν θρωπον την του καταφρονητου
Γλυκεριου (τεως γαρ ουτω γραφομεν) αιχμαλωσιαν συναγαγων και την κοινην
ασχημοσυνην ημων, ως οιον τε ην, συγκαλυψας. ∆ει δε ομως την σην ευλαβειαν,
μαθουσαν τα κατ' αυτον, ουτω λυσαι την ατιμιαν. 246.2 Ουτος ο νυν σοβαρος και
σεμνος υμιν Γλυκεριος εχειροτονηθη μεν παρ' ημων της κατα Ουηνασαν Ἐκκλησιας
διακονος, ως και τωι πρεσβυτερωι διακονησων και του εργου της εκκλησιας
επιμελησομενος. Και γαρ εστιν, ει και τα αλλα δυστροπος ο ανηρ, αλλα τα επιχειρα
ουκ αφυης. 246.3 Ἐπει δε κατεστη, του μεν εργου τοσουτον ημελησεν οσον ουδε την
αρχην γεγονοτος. Παρθενους δε αθλιας συναγαγων κατ' ιδιαν εξουσιαν και
αυθεντιαν, τας μεν εκουσας προσδραμουσας αυτωι (οισθα δε το των νεων περι τα
τοιαυτα προχειρον), τας δε ακουσας, αγελαρχειν επεχειρησε και πατριαρχιας ονομα
και σχημα εαυτωι περιθεις εξαιφνης εσοβαρευσατο, 246.4 ουκ εκ τινος ακολουθιας
δικαιας η ευσεβειας επι τουτο ελθων, αλλ' αφορμην βιου ταυτην ωσπερ αλλος
αλλην τινα προστη σαμενος, και μικρου την Ἐκκλησιαν πασαν αναστατον πεποιηκε
περιφρονων μεν τον εαυτου πρεσβυτερον, ανδρα και πολιτειαι και ηλικιαι αιδεσιμον,
περιφρονων δε τον χωρεπισκοπον και ημας ως ουδενος αξιους, θορυβων δε αει και
ταραχων πληρων την πολιν και συμπαν το ιερατειον. 246.5 Και τελος, ινα τι λογωι
μικρον επιτιμηθηι παρ' ημων και του χωρεπισκοπου προς το μη καταφρονειν αυτον
(και γαρ και τους νεους εγυμναζεν εις την αυτην απονοιαν), πραγμα διανοειται λιαν
τολμηρον και απανθρωπον. 246.6 Συλησας των παρθενων οσας ηδυνατο και νυκτα
τηρησας δραπετης γινεται. Πανυ σοι δεινα ταυτα φανειται. Σκοπει και τον καιρον.
Ἤγετο μεν η εκεισε συνοδος και πολυ πανταχοθεν, ως εικος, επερρει το πληθος. Ὃ
δε αντεξηγε τον εαυτου χορον νεοις εχομενον και περιχο ρευοντα και πολλην μεν
κατηφειαν κινουντα τοις ευλαβεσι, πολυν δε γελωτα τοις ακρατεσι και την γλωσσαν
ετοιμο τεροις. 246.7 Και ουκ αρκει ταυτα, καιπερ τηλικαυτα οντα το μεγεθος, αλλ' ετι
και τους γονεις, ως πυνθανομαι, των παρθενων την ατεκνιαν ου φεροντας και την
διασποραν απαναγαγειν βουλομενους και μετ' οδυρμων προσπιπ τοντας, ως το
εικος, ταις εαυτων θυγατρασι περιυβριζει και ατιμοι ο θαυμαστος νεανισκος μετα
του ληιστρικου συνταγματος. Ταυτα μη ανεκτα φανητω τηι σηι ευλαβειαι· και γαρ
κοινος παντων ημων ο γελως· αλλα μαλιστα μεν αυτον κελευσον μετα των
παρθενων επανελθειν. 246.8 Τυχοι γαρ αν τινος φιλανθρωπιας, ει μετα σων
επανηκοι γραμ ματων· ει δε μη, τας γε παρθενους αποπεμψον τηι μητρι αυτων τηι
Ἐκκλησιαι. 246.9 Ει δε μη τουτο, τας γε βουλο μενας τυραννεισθαι μη συγχωρησηις,
αλλ' επανελθειν τυπωσον προς ημας, η μαρτυρομεθα και Θεον και ανθρω πους, οτι
μη καλως ταυτα γινεται μηδε θεσμοις Ἐκκλησιας. Γλυκεριος δε ει μεν επανελθοι
μετ' επιστημης και της πρεπουσης ευσταθειας, τουτο αριστον· ει δε μη, ιστω
πεπαυμενος της υπηρεσιας. 247.Τ ΓΛΥΚΕΡΙΩΙ 247.1 Μεχρι τινος απονοηι και κακως
βουλευηι περι σεαυτου, κινεις μεν ημας, αισχυνεις δε το κοινον ταγμα των
μοναστων; Ἐπανελθε ουν τωι Θεωι θαρρων και ημιν, ου την φιλανθρωπιαν
μιμουμεθα. 247.2 Και γαρ ει πατρικως επετιμησαμεν, αλλα και συγγνωσομεθα
πατρικως. Ταυτα σοι παρ' ημων, επειδη πολλοι τε ικετευουσιν αλλοι και προ των
αλλων ο σος πρεσβυτερος, ου την πολιαν αιδου μεθα και την ευσπλαγχνιαν. 247.3 Ει
δε μακρυνεις αφ' ημων, του βαθμου μεν παντως εκπεπτωκας, εκπεσηι δε και του
 
 
 

70
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεου μετα των μελων σου και της στολης, οις αγεις τας νεας ου προς Θεον, αλλ' εις
βαραθρον. 248.Τ ΒΑΣΙΛΕΙΩΙ 248.1 Ἐπεσταλκα σοι και πρυην περι Γλυκεριου και των
παρθενων. Οι δε ουδεπω και τημερον επανηκασιν, ουκ οιδα οθεν και οπως. Ου γαρ
αν εκεινο σου καταγνοιην ως εφ' ημετεραι διαβοληι τουτο ποιεις η αυτος πασχων τι
προς ημας η αλλοις χαριζομενος. 248.2 Ἡκετωσαν ουν μηδεν δεδοικοτες· συ γενου
τουτου εγγυητης. Και γαρ αλγουμεν τεμνομενων των μελων, ει και καλως
ετμηθησαν. Ει δε αντιτεινοιεν, επ' αλλους το βαρος, ημεις δε αποπλυνομεθα. 249.Τ
ΦΛΑΒΙΑΝΩΙ ΕΠΙΣΚΟΠΩΙ 249.1 Ουκ εν καλοις, ω ανθρωπε του Θεου, τα ημετερα·
προιοντα γαρ τα κακα εν τοις το αδικον τε και απροφα σιστον καθ' ημων κινησασι
μισος ουκετι δια στοχασμων τινων υπονοειται, αλλ' εν παρρησιαι σπουδαζεται,
καθαπερ τι των αγαθων κατορθωματων. 249.2 Ὑμεις δε οι τεως εξω οντες του
τοιουτου κακου καταρραιθυμειτε του παυσαι νεμομενην εν τηι γειτονιαι την φλογα,
ωσπερ ουκ ειδοτες οτι οι καλως περι των ιδιων βουλευσαμενοι τον των γειτονων
εμπρησμον εν πολληι τηι σπουδηι καταστελλουσι, δι' ων τοις πλησιον βοηθουσι το μη
δεηθηναι της επι τοις ομοιοις βοηθειας πραγματευομενοι. 249.3 Τι ουν εστιν ο λεγω;
Ἐπιλελοιπεν τον βιον η οσιοτης, πεφευγεν αφ' ημων η αληθεια· της δε ειρηνης
προτερον μεν το γουν ονομα ειχομεν περιφερομενον εν τοις στομασιν, νυν δε ου
μονον εκεινη ουκ εστιν, αλλ' ουδε το ονομα αυτης ημιν υπολελειπται. Ὡς δ' αν
ειδειης σαφεστερον υπερ ων σχετλιαζω, δι' ολιγων σοι την τραγωιδιαν εκθησομαι.
249.4 Ἦσαν τινες οι τον αιδεσιμωτατον Ἑλλαδιον δυσμενως προς ημας εχειν
καταμηνυοντες και προς παντας διεξιεναι ως των μεγιστων αυτωι κακων αιτιος ειην
εγω. Ουκ επειθομην τοις λεγομενοις, προς εμαυτον και την εν τοις πραγμασιν
αληθειαν βλεπων· ως δε παρα παντων ομοφω νως τα αυτα προς ημας απηγγελλετο
και συνεβαινεν ταις φημαις τα πραγματα, πρεπειν ωιηθην μη περιιδειν αθεραπευτον
την αρριζον τε και αφυτευτον ταυτην δυσμε νειαν. 249.5 ∆ιο και προς την σην
επεστειλα θεοσεβειαν, και πολλους αλλους τους δυναμενους συμβαλεσθαι τι προς το
προσκειμενον επι την σπουδην ταυτην παρωρ μησα· και τελος, την μνημην του
μακαριωτατου Πετρου παρα Σεβαστηνοις πρωτως αγομενην επιτελεσας, και τας
συνηθως παρ' αυτων επιτελουμενας των αγιων μαρτυρων μνημας κατα τον αυτον
χρονον συνδιαγαγων εκεινοις, επι την εμαυτου παλιν εκκλησιαν υπεστρεφον. 249.6
Και τινος μηνυσαντος κατα την ορεινην αυτον ενοριαν διαγειν μαρτυρων
επιτελουντα μνημας, τα μεν πρωτα της οδου ειχομην, ευπρεπεστερον ειναι κρινων
επι της μητροπολεως γενεσθαι την συντυχιαν· ως δε τις των γνησιων κατα σπουδην
μοι συντετυχηκως αρρωστειν αυτον διεβεβαιωσατο, καταλιπων εν τωι τοπωι το
οχημα, εν ωι παρα της τοιαυτης κατεληφθην φημης, ιππωι το μεταξυ διηλθον
διαστημα, κρημνωδες και ολιγου απορευτον ταις τραχυταταις ανοδοις. 249.7 Ἦν δε
πεντεκαιδεκα σημεια, ως παρα των εγχωριων ηκουσαμεν, οις το εν τωι μεσωι
διεμετρειτο διαστημα. Τουτων τα μεν εκ ποδος, τα δε δια του ιππου μολις διελθων,
ορθριος, μερει τινι και της νυκτος συγχρη σαμενος, κατα την πρωτην της ημερας
ωραν εφισταμαι τοις Ἀνδαημονοις· ουτω γαρ ονομαζεται το χωριον εν ωι ην
εκκλησιαζων εκεινος μετα αλλων επισκοπων δυο. 249.8 Ἄποθεν δε κατιδοντες εξ
αυχενος τινος υπερ κειμενου της κωμης την εν τωι υπαιθρωι της εκκλησιας
συνδρομην, βαδην τον μεταξυ διηλθομεν τοπον, εκ ποδος τε προιοντες αυτος τε και
η μετ' εμου συνοδια και τους ιππους δια χειρος εφελκομενοι· ωστε φθασαι ομου τα
δυο γενεσθαι, εκεινον τε εκ της εκκλησιας επι την οικιαν υποστρεψαι και ημας
πλησιασαι τωι μαρτυριωι. 249.9 Μηδε μιας δε γενομενης αναβολης επεμφθη παρ'
ημων ο μηνυσων αυτωι την παρουσιαν· και μικρου διαγεγονοτος διαστη ματος ο
υπηρετουμενος αυτωι διακονος συνετυχεν ημιν, ον παρεκαλεσαμεν δια ταχους
 
 
 

71
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μηνυσαι, ωστε επι πλειον αυτωι συνδιαγαγειν, εφ' ωι τε καιρον ευρειν προς το μηδεν
περιοφθηναι των εν ημιν αθεραπευτον. 249.10 Μετα τουτο εγω μεν εκαθημην κατα
το υπαιθρον αναμενων τον εισκα λουντα και προεκειμην ακαιρον θεαμα τοις
επιδημουσι κατα την συνοδον. Και χρονος διεγενετο ουκ ολιγος, και νυσταγμος επι
τουτοις και ακηδια και ο εκ της οδου κοπος επιτεινων την ακηδιαν και το θαλπος
ισχυρον και οι προς ημας αποβλεποντες και αλληλοις δια των δακτυλων
υποδεικνυοντες–και απαντα τα τοιαυτα ουτω μοι βαρεα ην, ως αληθευειν επ' εμου
το του προφητου οτι 20Ἠκηδιασεν επ' εμε το πνευμα μου20. 249.11 Και προς
μεσημβριαν ηδη προελθουσης της ωρας εισηνεχθην, πολλα μεταμεληθεις και προ
της συντυχιας ως εμαυτωι της ατιμιας εκεινης παρασχων την αιτιαν· και χαλεπω
τερον της παρα των εχθρων μοι γινομενης υβρεως ο εμος με λογισμος ηνια,
μαχομενος τροπον τινα προς εαυτον και μεταγινωσκων εν υστεροβουλιαι υπερ ων
προεθετο. 249.12 Ὡς δ' ουν μολις ηνοιγη ημιν τα ανακτορα και των αδυτων εντος
εγενομεθα, οι μεν πολλοι απεκλεισθησαν της εισοδου, ο δε εμος συνεισηλθε
διακονος, ος τηι χειρι το σωμα υπηρειδεν πεπονηκος εκ του κοπου. Ἐγω δε
προσειπων αυτον και επ' ολιγον σταθεις ωστε μοι γενεσθαι προτροπην εις καθεδραν,
ως ουδεν τουτων εγινετο, επι τινος των πορρωθεν βαθρων διατραπεις
ανεπαυσαμην, αναμενων ει αρα τι φθεγξαιτο προς ημας ευμενες η τι φιλανθρωπον
ταις γουν οφρυσιν ημιν επινευσειεν. Ἀλλ' απ' εναντιας τηι ελπιδι τα παντα· σιωπη
γαρ ην το απο τουτου νυκτερινη και κατηφεια τραγικη και θαμβος και εκπληξις και
παντελης αφωνια και χρονος ουκ εν μικρωι διαστηματι καθαπερ εν μελαινηι νυκτι δι'
ησυχιας παρα τεινομενος. 249.13 Ἐγω δε τουτοις εναποπαγεις την δια νοιαν δια το
μηδε της κοινης αυτον θελησαι μεταδουναι φωνης δια των κατημαξευμενων
τουτων την συντυχιαν αφοσιουμενον, οιον του «Ευ ηκεις;» η του «Ποθεν ηκεις;» η
«Ὑπερ τινος; αυτοματος, η τις η της παρου σιας σπουδη;» την ησυχιαν εκεινην της
εν ᾅδου διαγωγης εποιουμην εικονα. 249.14 Μαλλον δε καταγινωσκω του
υποδειγματος· εν ᾅδου γαρ ισονομια πολλη, μηδενος των υπερ γης την περι τον βιον
τραγωιδιαν εργαζομενων κακεινην την διαγωγην διοχλουντος· 20ου20 γαρ 20συγκα
ταβαινει20, καθα φησιν ο προφητης, 20τοις ανθρωποις η δοξα20, αλλα καταλιπουσα
η εκαστου ψυχη τα νυν σπουδαζομενα τοις πολλοις, υβριν λεγω και υπερηφανιαν
και τυφον, λιτη τις και ακατασκευος επιχωριαζει τοις κατω, ως μηδεν των τηιδε
μοχθηρων και παρ' εκεινοις ειναι. 249.15 Πλην αλλ' εμοι ᾅδης η δεσμωτηριον
αφεγγες η αλλο τι σκυθρωπον κολαστηριον εδοκει τα παροντα ειναι, λογιζομενωι
οσων αγαθων εγενομεθα παρα των πατερων ημων διαδοχοι και οια διηγηματα τοις
μεθ' ημας καταλειψομεν. 249.16 Τι δε λεγω των πατερων την προς αλληλους
αγαπητικην σχεσιν; Θαυμαστον γαρ ουδεν ανθρωπους οντας εν ομοτιμωι τηι φυσει
μηδεν εθελειν πλεον αλληλων εχειν, αλλα τηι ταπεινοφροσυνηι αλληλους ηγεισθαι
εαυτων υπερεχειν· αλλ' εκεινο μαλιστα μου της διανοιας καθηπτετο, οτι 20ο πασης
κτισεως δεσποτης, ο μονογενης υιος ο ων εν τοις κολποις του πατ ρος, ο εν αρχηι ων,
ο εν μορφηι Θεου υπαρχων, ο τα συμπαντα φερων τωι ρηματι της δυναμεως αυτου20,
ουκ εν τουτωι μονον εταπεινωσεν εαυτον, εν τωι δια σαρκος επιδημησαι τηι
ανθρωπινηι φυσει, αλλα και τον προδοτην εαυτου Ἰουδαν τωι ιδιωι στοματι δια
φιληματος προσεγ γιζοντα δεχεται και εισελθων εις την οικιαν Σιμωνος του λεπρου
το μη φιληθηναι παρ' αυτου ως αφιλανθρωπον ονειδιζει· εγω δε ουδε αντι λεπρου
ελογισθην. 249.17 Τωι τινι ο τις; την διαφοραν ευρειν ουκ εχω· τωι ποθεν κατα
βεβηκοτι ο που κειμενος; ει γε τα του κοσμου βλεπει τις τουτου. Ει μεν γαρ τα της
σαρκος εξεταζοι τις, τοσουτον ισως ανεπαχθες εστι λεγειν, οτι ομοτιμον επ'
αμφοτερων το ευγενες και ελευθερον· 249.18 ει δε την αληθη τις επιζητοιη της
 
 
 

72
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψυχης ελευθεριαν τε και ευγενειαν, επ' ισης δουλοι της αμαρτιας αμφοτεροι, επ'
ισης του αιροντος τας αμαρτιας δεομεθα. Ἄλλος εστιν ο τωι ιδιωι αιματι του θανατου
και των αμαρτιων ημας λυτρωσαμενος, ος και εξηγορασεν ημας και υπερηφανιαν
τινα κατα των εξαγορασθεντων ουκ επεδειξατο, ο νεκρους εις ζωην ανακαλουμενος,
ο πασαν εξιωμενος αρρωστιαν και ψυχων και σωματων, 249.19 Ἐπει ουν ο καθ'
ημων τυφος και ο της υπερηφανιας ογκος μικρου δειν τωι ουρανιωι υψει
στενοχωρουμενος ην, υλην δε τινα και αφορμην προς την νοσον ουδεμιαν εωρων,
οθεν συγγνωστον γινεται το τοιουτον παθος επι των εκ περιστασεως τινος ταυτην
αναλαμβανοντων την νοσον, οταν η γενος η παιδευσις η αξιωματος υπεροχη τα
χαυνοτερα ηθη διαφυσησηι, ουκ ειχον οπως εμαυτον ατρεμειν νουθετησω,
διοιδουσης μοι προς την αλογιαν των γινομενων ενδοθεν της καρδιας και τους υπερ
της υπομονης λογισμους διαπτυουσης. 249.20 Ὅτε και μαλιστα τον θειον ηγασθην
αποστολον ουτως εναργως τον εμφυλιον ημιν διαγραφοντα πολεμον, λεγοντα ειναι
τινα 20εν τοις μελεσι νομον αμαρτιας τον αντιστρατευομενον τωι νομωι του νοος20
και ποιουντα πολλακις εαυτωι τον νουν 20αιχμαλωτον20 τε και υποχειριον, ταυτην
εν εμαυτωι βλεπων των δυο λογισμων την εξ εναντιου παραταξιν, του τε
χαλεπαινοντος προς την εξ υπερηφανιας υβριν και του το διοιδουν καταστελλοντος.
249.21 Ἐπει δε κατα Θεου χαριν επεκρατησεν η κρειττων ροπη, τοτε προς αυτον
ειπον εγω· «Μη αρα τι σοι των περι την θεραπειαν του σωματος σπουδαζομενων τηι
παρουσιαι μου βλαπτεται, και υπεξελθειν εστιν ευκαιρον;» 249.22 Του δε ειποντος μη
χρηιζειν του θεραπευθηναι το σωμα, ειπον τινας λογους προς αυτον θεραπευτικους,
ως οιον τε ην· κακεινου δι' ολιγων το επι πολλοις αδικημασιν την καθ' ημων εχειν
λυπην ενδειξαμενου, ταυτα προς αυτον απεκριναμην εγω, οτι «Ἐν ανθρωποις
πολλην εχει δυναμιν προς απατην το ψευδος, το δε θειον κριτηριον τον εξ απατης
παραλογισμον ου προσδεχεται. Ἐμοι δε τοσουτον πεποιθεν εν τοις προς σε
πραγμασιν η συνειδησις, ως ευχεσθαι των μεν αλλων αμαρτιων γενεσθαι μοι την
συγχωρησιν, ει δε τι κατα σου πεπρακται μοι, τουτο μειναι εις το διηνεκες
ασυγχωρητον.» 249.23 Σχετλιασας δε τωι λογωι, ουκετι προστεθηναι τας αποδειξεις
τοις ειρημενοις εδεξατο. 249.24 Ὥρα ην πλειων η κατα την εκτην, και το λουτρον
ευτρεπες και εν παρασκευηι η εστιασις και σαββατον η ημερα και μαρτυρων τιμη· και
παλιν ο μαθητης του ευαγγελιου πως μιμειται τον του ευαγγελιου δεσποτην; Ὁ μεν
μετα τελωνων και αμαρτωλων εσθιων και πινων απελογειτο τοις ονειδιζουσιν ως
κατα φιλανθρωπιαν τουτο ποιων, ο δε αγος κρινει και μιασμα την επι τραπεζης
κοινωνιαν. 249.25 Μετα τον κοπον εκεινον ον εκ της οδοιποριας υπεστημεν, μετα το
θαλπος το τοσουτον εν ωι υπαιθριοι ταις θυραις αυτου προσκαθημενοι κατεφρυγημεν, μετα την σκυθρωπην εκεινην κατηφειαν ην εν οφθαλμοις αυτου γεγονοτες
ανετλημεν, αποπεμπεται ημας παλιν επι το αυτο διαστημα δια της αυτης οδου
ταλαιπωρουντας εν εκλελοιποτι ηδη και καταπεπονημενωι τωι σωματι· ωστε μολις
ημας περι δειλην οψιαν, πολλα δια μεσου κακοπαθησαντας, καταλαβειν την
συνοδιαν· και γαρ τι και νεφος εκ λαιλαπος κατα το αθροον εν τωι αερι γενομενον
αυτων των μυελων ημων λαβρωι τωι ομβρωι καθικετο· απαρασκευοι γαρ ημεν δια το
υπερβαλλον θαλπος ως προς υετου φυλακην. 249.26 Πλην αλλα κατα Θεου χαριν, ως
οι απο κλυδωνος η ναυαγιου περισωθεντες, ασμενοι την συνοδιαν ημων
κατελαβομεν, και αναπαυσα-μενοι την νυκτα μετα αλληλων, ζωντες μεχρι των
ημετερων διεσωθημεν τοπων, τουτο προσλαβοντες εκ της συντυχιας, οτι παντων
των προτερον γεγονοτων η εναγχος γενομενη καθ' ημων υβρις την μνημην
ανενεωσατο. 249.27 Και τι αναγκαζομεθα λοιπον και υπερ ημων βουλευσασθαι,
μαλλον δε υπερ αυτου εκεινου· το γαρ μη ανακοπηναι αυτου την προαιρεσιν εν τοις
 
 
 

73
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προτερον γεγενημενοις, εις ταυτην αυτον ηγαγε την τυφουσαν αμετριαν· ουκουν ως
αν κακεινος εαυτου γενοιτο κρειττων, ταχα τι προσηκει και παρ' ημων γενεσθαι, ως
αν μαθοι ανθρωπος ων και ουδεμιαν κατα των ομοφρονων τε και ομοτιμων υβρεως
και ατιμιας την αυθεντιαν εχων. 249.28 Ἰδου γαρ αληθες ειναι δεδοσθω (λεγω δε
καθ' υποθεσιν) γεγενησθαι παρ' εμου τι λυπηρον κατ' εκεινου· ποιον συνεστη καθ'
ημων επι τοις γενομενοις η υπονοουμενοις κριτηριον; Τις αποδειξις την αδικιαν
απηλεγξεν; Τινες κανονες καθ' ημων ανεγνωσθησαν; Ποια εννομος επισ-κοπου
αποφασις την καθ' ημων κρισιν εκυρωσεν; 249.29 Ει δε τι και εγεγονει τουτων
εννομως, παντως αν περι τον βαθμον ο κινδυνος ην· υβριν δε κατα ελευθεριας και
ατιμιαν κατα των ομοτιμων ποιοι κανονες ενομοθετησαν; 249.30 20Κριμα δικαιον
κρινατε20 οι προς Θεον ορωντες, εν τινι συγγνωστην ηγεισθε την καθ' ημων
ατιμιαν; 249.31 Ει κατα την ιερωσυνην το αξιωμα κρινοιτο, ιση παρα της συνοδου
και μια γεγονεν αμφοτεροις η προνομια, μαλλον δε η φροντις της των κοινων
διορθωσεως, ως εν τουτωι το ισον εχειν. 249.32 Ει δε τινες ημας γυμνους του κατα
την ιερωσυνην αξιωματος εφ' εαυτων βλεποιεν, τι του ετερου πλεον εχει ο ετερος;
Γενος; Παιδευσιν; Ἐλευθεριαν προς τους αριστους τε και ευδοκιμωτατους; Γνωσιν;
Ταυτα η εν τωι ισωι και παρ' ημιν εστιν ευρειν η παντως ουκ εν ελασσονι. 249.33
Ἀλλα πλουτον λεγει; Μη γενοιτο εις αναγκην ελθειν ταυτα περι αυτου διηγησασθαι. Ἦ τοσουτον αρκει μονον ειπειν, οσος ην το κατ' αρχας και νυν οσος εγενετο, και
καταλιπειν αλλοις αναζητησαι της αυξησεως του πλουτου τας αφορμας του μεχρι
του παροντος καθ' εκαστην μικρου δειν ημεραν δια των καλων επιτηδευματων
αυξομενου τε και τρεφομενου. 249.34 Τις ουν της καθ' ημων υβρεως η εξουσια, ει
μητε γενους υπεροχη μητε αξιωματος περιφανεια μητε δυναμις υπερ-βαλλουσα
λογων, μηδε εστιν ευεργεσια τις προυπαρξασα; 249.35 Ὁποτε και ει ταυτα ην, και
ουτως αν ην το κατα την υβριν επι των ελευθερων ασυγγνωστον· μηδενος δε
τουτων οντος ουκ οιμαι καλως εχειν την τοσαυτην του τυφου νοσον περιιδειν
αθεραπευτον. Θεραπεια δε εστι το επικλιναι την υπερηφανιαν και διαστειλαι τον
διακενον ογκον, μικρον διαπνευσθεντος του κατα τον τυφον φυσημα-τος· οπως δ'
αν γενοιτο τουτο, Θεωι μελησει.

 
 
 

74
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


