Chronicon breve lib. 16
ΧΡΟΝΙΚΟΝ ΣΥΝΤΟΜΟΝ ΕΚ ∆ΙΑΦΟΡΩΝ ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΩΝ ΤΕ ΚΑΙ
ΕΞΗΓΗΤΩΝ ΣΥΛΛΕΓΕΝ ΚΑΙ ΣΥΝΤΕΘΕΝ ΥΠΟ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΑΜΑΡΤΩΛΩΥ
ΜΟΝΑΧΟΥ.
1 Πολλοι μεν των εξω φιλολογοι και λογογραφοι, ιστορικοι τε και ποιηται
και χρονογραφοι τας των αρχαιων βασιλεων και δυναστων και τας των ανεκα θεν
φιλοσοφων και ρητορων τε και των επ' ευγλωττιαι και δεινοτητι λογων και
στομυλιαι διαθρυλ λουμενων, πραξεις και ρησεις και μεν τοι και τον τροπον ενιοτε
της τουτων αποβιωσεως δι' υψηγοριας και επιτασεως λογων συγγεγραφοτες, ουκ ευ
ληπτους και ευκαταληπτους τε και ευκρινεις τοις πολλοις τας πραγματειας, ατε δι'
επιδειξιν και κροτον εσθ' οτε και αναῤρησιν τουτο δεδρακασιν, ηκιστα
πεφροντικοτες των της αληθειας δογματων και διηγηματων και ανθρωποις
ωφελιμων. Ἡμεις δε παμπαν οι των ενδον αναξιοι, δουλοι των δουλων του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, αμετοχοι της των εξω φυσιολογιας και τεχνολογιας εξ
επιμετρου πε 110.44 λοντες, ου μονον Ἑλληνικων και παλαιων ιστοριων, αλλα και
νεων και πολυ μεταγενεστερων, και σεμνο πρεπων ανδρων και ελλογιμων
εξηγησεσι και χρονογραφιαις, ιστοριαις τε και διδασκαλιαις ψυχωφελεσιν
εντετυχηκοτες, ακριβως, κατα το ημιν εφικτον και περιεσκεμμενον, εν φοβωι Θεου
και πιστει χρο νικηι, τουτο δη το μικρον και πανευτελες βιβλιδαριον εξεθεμεθα, τα
προς ονησιν εκ πολλων ολιγα συν τεινοντα ποσως μετα πονου συλλεξαντες 2 και
συν θεντες, τοτε πασαν μεν αληθειαν ακομψον, και ακατασκευον σφοδρα περιεχον
δραματουργιαν, αναγκαια δε πανυ και χρησιμα λιαν οιμαι δι' επι τομης και
σαφηνειας εναργεστατης υφηγουμενον οτι μαλιστα. Κρεισσον γαρ μετα αληθειας
ψελλι ζειν η μετα ψευδους πλατωνιζειν. Ουχ οταν γαρ ο λογος ρει και εξω των ορων
φερεται, θαυμαστος εστιν, αλλ' οταν βραχυς μεν ηι τωι μηκει, πολυς δε τοις
ενθυμημασι και εν τωι συντομωι το απαρα λειπτον και ατρεκες εχων των αναγκαιων
και ονησιφορων, υπο του καιρου μαλιστα και των βασκανιας και πασης εθελοκακιας
απηλλαγμενων ψυ χωθεις ζητικωτερος αναδειχθησεται. Οι γαρ τοι πνευματικως τα
πνευματικα συγκρινοντες και ανακρινοντες και μεταλλευοντες, ως επιστημονες και
δοκιμοι, τας ιερολογιας ου λαμπραις και γρι φωδεσι και τετορνευμεναις λεξεσι και
συνταξεσιν εν τεχνοις και καλλιεπειαι, εν ηι το ψευδος πολλακις δια της δεινοτατης
μεθοδου και κατασκευης επικρυπτου σιν οι δεινοι, τους απερισκεπτως και
αβασανιστως αναγινωσκοντας εκλανθανοντες, επιζητουσιν, αλλα τας αληθειαι
λαμπρυνομενας ρησεις, ει και δια βαρβαριζουσης και σολοικιζουσης εκφωνουνται
γλωσσης. Ευροις τοινυν, ογε πιστως, νουνεχως τε και αφθονως αμα και απεριεργως
και πασης διπλοης και ραιδιουργιας ελευθερως εντυγχανων ενταυθα, δι' ολιγων τας
των ειδωλων ευρησεις και ανατροφας εντεχνως και επιτεταγμενως, τας των
φιλοσοφων Ἑλληνων ερεσχελιας και μυθοπλασιας και θρη σκειας η μαλλον ειπειν
αθεΐας και κακονοΐας, πως τε η των μοναχων ηρξατο διαγωγη και ταξις απο του
νομου, και δια της Χριστου παναριστου πο λιτειας και διδασκαλιας υψηλοτερα και
φαιδροτερα και πλατυτερα μαλα εικοτως αναπεφηνε, και 110.45 αλλα πλειστα και
διαφορα σωτηριαν ψυχων ευ γνωμονων και ορθοδοξων ωδινοντα, ου μην δε αλλα
και την εκφυλον και θεοστυγη τε και παμβεβηλον των Μανιχαιων λυσσαν, αφ' ης
ωσπερ εκ τινος λυσσωντος κυνος την αισχιστην τε και κακιστην μετ ειληφυια νοσον
ανεφυη η των αλιτηριων και κα κοσχολων εικονομαχων εμβροντητος αιρεσις, και
οθεν απηρξατο και που κατεληξεν, ητις γε τους προστατας αυτης και συνιστορας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

αλλοτριους εκ περιουσιας της ορθοδοξου πιστεως καταστησασα συν τοις ομοφροσιν
3 αυτων, εκδηλως αμα και τα τουτων ληρηματα και βληχηματα της αδεκαστου δικης
υπευθυνους και εκδικους απεδειξεν. Ὦ της απατης και παραπληξιας των
πεφενακισμενων και ματαιοφρονων, οι ενδικως μαλα τωι αιωνιωι πυρι
παρεπεμφθησαν, την τε των ατασθαλων και κακοφρονων Σαρακηνων
καταγελαστον δοξαν και την κτηνηδη ζωην και την διδασκαλιαν του λαοπλανου
ψευδοπροφητου αυτων και οθεν κακως αναδεδεικται, και προς τουτοις και την του
γεροντος Θωμα νεοτερισθεισαν παιδοπρεπη ματαιοφροσυνην τε και παρανοιαν και
την αργαλεαν καταστροφην του παναθλιου και ταλαιπωρου. Και ταυτα μεν αλις.
Της δε χρονικης πραγματειας την υποθεσιν ως εν ταξει τμηματων δια το ευσυνοπτον
και ευμνημονευτον πεποιηκαμεν. (Αʹ) Ἀπο μεν γαρ του Ἀδαμ αρξαμενοι και μεχρι
της Ἀλεξανδρου τελευτης ελθοντες εν συντομωι, παλιν (Βʹ) αναπαλιν απο του Ἀδαμ
κατα την αυτην επιχειρησιν και εννοιαν δι' επαναληψεως τους χρονους της ζωης
των εφεξης και τας πραξεις ως οιον τε δια βραχεων απεμνη μονευσαμεν εως Ἰησου
του Ναυη, ειτα παλιν δια συντομιας τους κριτας μεχρι του προφητου Σα μουηλ και
ειθ' ουτως αυτικα τους βασιλεις των Ἰουδαιων απο Σαουλ εως Σεδεκιου και της
αλωσεως Ἱερουσαλημ, εν οις και κατα Ἰουδαιων εκ παροδου δια βραχυλογιας. (Γʹ)
Ἔπειτα δε τους Ῥωμαιων ηγεμονας ωσπερ δη και τους παλαι Περσων και
Μακεδονων, Σελευκων τε και Ἀντιοχων και Πτολεμαιων εν παρεκβασει
διεξηλθομεν αρχας και δυναστειας, ουτω δε και τους Ῥωμαιων εξ Ἑλληνων
καταγομενους καθολικους βασιλεας, αμα και τας εργασιας και τους θανατους απο
Ἰουλιου Καισα 110.48 ρος μεχρι ∆ιοκλητιανου και Μαξιμιανου των ανο σιων και
χριστομαχων· (∆ʹ) ευθυς τε Κωνσταντινον τον ευσεβεστατον και πρωτον βασιλεα
των Χριστια νων και τους καθεξης εως τελευταιου Μιχαηλ υιου Θεοφιλου, οστις
μειρακιον βασιλευσας την ορθοδο ξον αυ παλιν δια συνοδου θειας ανεκηρυξε και
κατ ωρθωσε πιστιν. “Τελος δε λογου το παν ακουειν” σαφως ημιν ο Σοφος
εγκελευεται, ως μη καλλεσι συνταγματων προστεθηκεναι τον αναγνωσεσι χαι ροντα
και θελγομενον, 4 αλλ' αυτωι τωι σκοπωι και τωι τελει του λογου προερεθιζειν το της
καρδιας ομμα. Ἡ γαρ του λογου κατασκευη και ποικιλια ταις φιλοκροτοις και
φιλοκομψοις καλλιεπειαις οιον ει μεταμορφουμενη λυμαινεται που την
προκειμενην θεωριαν, κλεπτουσα λεληθοτως την αισθησιν και προς την κατανοησιν
της υποθεσεως επισκοπουσα τους εντυγχανοντας. Ἐκλιπαρω δε γε τους εντευ
ξομενους φιλοθεους και φιλολογους υπερευχεσθαι μου δια τον Κυριον, του
ταπεινου και υπερλιαν αμαρτωλου τε και αλογου. Και ει μεν χρησιμον και αποδοχης
αξιον οφθειη το πανευτελες τουτι δρα ματουργημα, τωι παντων αιτιωι των καλων
αναθε τεον. Ει δε και παρα το προσηκον ασυναρτητον τε και περιττον, ως εικος, δια
την αλογιαν ημων ευρεθειη, συγγνωσθειη μεν προς της οντος και αῤρη του σοφιας·
ετι μην και παρα των τροφιμων ταυ της θεοσοφων και θεηγορων τε και φερεσβιων,
ως ιδιωτηι παντως ου μονον τωι λογωι, αλλα και τηι γνωσει. Ἤδη δε λοιπον συν Θεωι
της υποθεσεως την αρχην εντευθεν κατα την εμην ποιησομαι δυναμιν.
ΒΙΒΛΟΣ Αʹ.
Αʹ. Γενεαλογια του Ἀδαμ. Βιβλος γενεσεως ανθρωπων, ηι ημεραι επλα σεν ο
Θεος “τον Ἀδαμ κατ' εικονα και ομοιωσιν αυτου.” ̣2̣ Ὁ δε Ἀδαμ εγεννησεν υιους
τρεις, τον Καιν, τον Ἄβελ και τον Σηθ, και θυγατερας την Ἀζουραν και την Ἀσουαμ.
̣3̣ Και ο μεν Ἀδαμκατα κελευσιν Θεου επεθηκεν ονοματα πασι τοις τετραποδοις και
πετεινοις και αμφιβιοις και ερπε τοις και ιχθυσι και τοις εαυτου τεκνοις· το δε ονομα
αυτου και της γυναικος αυτου αγγελος Κυ 110.49 ριου ειπεν αυτοις. ̣4̣ Και ο μεν Καιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ελαβε γυναικα την πρωτην αδελφην αυτου Ἀζουραν, Σηθ δε την δευτεραν Ἀσουαμ. ̣5̣
Και ο μεν Ἄβελ παρθενος τε και δικαιος υπηρχε και ποιμην προβατων, εξ ων θυσιας
προσενεγκων τωι Θεωι και δεχθεις αναιρειται, φθονηθεις υπο του αδελφου αυτου
Καιν. Ὁ δε Καιν γεωργος τυγχανων, και μετα 5 την κα ταδικην χειρονως βιωσας,
πρωτος μετρα και σταθ μια και γης ορους επενοησεν. Ειτα κτισας “εν γηι Ναιδ πολιν,
κατεναντι Ἐδεμ, επωνομασεν αυ την εις ονομα του υιου αυτου Ἐνως,” και εις εν
συνελθειν τους οικειους αυτου αναγκασας, εις πο λεμους εαυτον απησχολει. Μετα δε
ταυτα, της οικιας επ' αυτον πεσουσης, απεθανεν, ως ενιοι φασιν, ετεροι δε, οτι Λαμεχ
αυτον απεκτεινεν. ̣6̣ Ἀλλ' ο μεν Καιν εγεννησε τον Ἐνως, ο δε Ἐνως τον Γαιδαδ, ο δε
Γαιδαδ τον Μαλελεηλ, ο δε Μαλελεηλ τον Μαθουσαλα, ο δε Μαθουσαλα τον Λαμεχ,
ος και δυο γυναικας αγομενος, Ἐλδαν και Σελαν, εγεννησε τον Ἰοβηλ και τον
Ἰουβαλ και τον Θοβελ. ̣7̣ Ὁ δε μεν Ἰοβηλ κατεδειξε κτηνοτροφιαν, ο δε Ἰουβαλ
κατεδειξε ψαλτηριον και κιθαραν, ο δε Θοβελ σφυροκοπιαν χαλκου και σιδηρου. Και
ο μεν εν σκηναις κατοικειν τε και γεωργειν ῃρετισατο, ο δε κιθαρωιδιας και
τραγωιδιας τοις δαιμονικοις επιτηδευ μασι προσεπενοησεν, ο δε ξιφη τε και οπλα
χορηγειν εις πολεμους εμηχανησατο. Το ουν γενος Καιν μεχρι τουτου αξιωθεν
μνημης, του αριθμου των πατερων αποκρινεται, ινα μητε τοις πρωτοις ηι συνταττο
μενος, μητε των εξης αφηγουμενος. ̣8̣ Το τοινυν “Πας ο αποκτεινας Καιν επτα
εκδικουμενα παραλυ σει” τοιαυτην εχει την λυσιν· εκαστος μεν τωι εαυτου
αμαρτηματι αποθανειται, συ δε ο του φονου καταρξας και τοις αλλοις υφηγητης του
αμαρτημα τος γενομενος επτα εκδικουμενα παραλυσεις, τουτε στιν επταπλασιως
τιμωρηθησηι και παμπολλα. Συνηθες γαρ τηι Γραφηι τον αριθμον τουτον επι
πολλαπλασιονα κεχρησθαι· και εστιν αδιοριστου πληθους σημαντικον, ως το
“Ἀποδος τοις γειτοσιν ημων επταπλασιονα,” και το “Ἡ στειρα ετεκεν επτα” και “Ου
λεγω σοι εως επτακις, αλλ' εως εβδομηκον τακις επτα.” Το μεν γαρ τελευτησαι των
εν τωι βιωι πονηρων επαγει την καταπαυσιν· το δε ζηιν εν φοβωι και 6 λυπηι μυριους
επαγει τους εν συναισθη σει θανατους. Τρεμων ουν και στενων ο Καιν, ωσπερ
δαιμονι κατοχος, εν επιληψιαι παντα τον εξης διη γε χρονον, τουτο προς το μη
αναιρεθηναι υπο τι νος εκ Θεου λαβων το σημειον. ̣9̣ Περι ου μεντοι και ο μεγας
Βασιλειος φησι· “Ἐκδικουμενα δε, ειτε 110.52 τα παρα του Καιν ημαρτημενα λεγεις,
ευρησεις επτα, ειτε παρα του δικαιου κριτου επ' αυτωι ορι σθεντα, ουτως ουκ
αποτευξηι της εννοιας. Ἐν μεν γαρ τοις παρα του Καιν τετολμημενοις πρωτον αμαρ
τημα φθονος επι τηι προτιμησει Ἄβελ· δευτερον δολος, μεθ' ου διελεχθη τωι αδελφωι,
ειπων· “∆ιελθωμεν εις το πεδιον·” τριτον φονος, η προσθηκη του κακου· τεταρτον,
οτι αδελφου φονος· πεμπτον, οτι πρωτος φονος· οτι γονευσι πενθος εποιησεν, τουτο
το εκτον· εβδομον, οτι Θεωι εψευσατο. Ἐρωτηθεις γαρ “Που Ἄβελ ο αδελφος σου;”
ειπεν· “Ουκ οιδα.” Και ταυτα μεν του Καιν τα επτα αμαρτηματα. Αι δε εις κολασιν
αυτου παρα της θειας δικης επενεχθεισαι τιμωριαι εισιν αυται. Πρωτη·
“Ἐπικαταρατος η γη απο σου.” ∆ευτερα· “Ἐργαι την γην.” Τριτη· “Ου προσθησει
δουναι σοι την ισχυν αυτης.” Τεταρτη μετα της εʹ συνεζευγμε νη· “Στενων και
τρεμων εσηι επι της γης.” Ἕ κτη, ην αυτος απεκαλυψεν ο Καιν ειπων· “Ει εκβαλ λεις
με νυν απο σου και προσωπου σου κρυβη σομαι,” η βαρυτατη κολασις, ητοι ο απο
Θεου χωρισμος τοις σωφρονουσιν. Ἑβδομη το “μηδε κρυπτεσθαι την τιμωριαν, αλλα
σημειωι προδηλωι πασιν προκεκηρυχθαι” δια του στεναγμου και του τρομου. ̣10̣ Πας
ουν, φησιν, ο τον κατα σου φονον αποτολμησας κακωσει τα κατα τον βιον
απαλλαξας, την κατα σου παραλυσει τιμωριαν. ∆ιο, φησιν, “εθε το Κυριος ο Θεος τωι
Καιν σημειον του μη ανελειν αυτον παντα τον ευρισκοντα αυτον.” 7 ̣11̣ Ὁ δε Ἀδαμ
σλʹ ετων ων, εγεννησε τον Σηθ. Ουτος ο Σηθ πρωτος εξευρε γραμματα Ἑβραικα και
σοφιαν και τα σημεια του ουρανου και τας τροπας των ενιαυτων και τους μηνας και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

τας εβδομαδας, και τοις αστροις επεθηκεν ονοματα και τοις πεντε πλανηταις, εις το
γνωριζεσθαι υπο των ανθρωπων και μονον· και τον μεν πρωτον πλανη την αστερα
εκαλεσε Κρονον, τον δε βʹ ∆ιαν, τον δε τριτον Ἄρεα, τον δε δʹ Ἀφροδιτην, τον δε εʹ
Ἑρμην. Τους γαρ δυο φωστηρας, ηλιον και σεληνην εκαλεσεν ο Θεος. ̣12̣ Σηθ δε ων
ετων σεʹ εγεν νησε τον Ἐνως, ος “ηλπισεν επικαλεισθαι το ονομα Κυριου.” ̣13̣ Μετα
δε τον κατακλυσμον Καιναν ο υιος Ἀρφαξαδ συνεγραψε την αστρονομιαν, ευρηκως
την του Σηθ και των αυτου τεκνων την ονομασιαν και των αστερων, εν πλακι
λιθινηι γεγραμμενην. Ἧσαν γαρ του Σηθ εγγονοι προ 110.53 μυηθεντες ανωθεν την
μελλουσαν εσεσθαι φθοραν των ανθρωπων. Και ποιησαντες δυο στηλας, μιαν μεν
λιθινην, ετεραν δε πλινθινην ενεκολαψαν αυ ταις τα εκ του παππου αυτων Σηθ
εκτεθεντα ουρανια παντα ταυτα, λογισαμενοι, οτι, ει μεν δι' υδατος ο κοσμος
κατεφθαρη, η λιθινη στηλη μενει και τα εν αυτηι γεγραμμενα· ει δε δια πυρος, η
πλινθινη σωθησεται πυρουμενη πλειον, και τα εν αυτηι γε γραμμενα, ητις στηλη
μετα τον κατακλυσμον εις το Σιριδος ορος εμεινε, και εστιν εως αρτι, ως φησιν
Ἰωσηπος. Βʹ. Περι του Νεβρωδ. Μετα δε ταυτα γεγονε τις γιγας, τουνομα Νεβρωδ,
υιος Χους του Αιθιοπος, εκ φυλης Χαμ· ος κτισας την Βαβυλωνα πολιν και πρωτος
κατα δειξας κυνηγιαν και μαγειαν, Περσων επρωτευσε, διδαξας αυτους αστρονομιαν
και αστρολογιαν, τηι ουρανιωι κινησει τα περι τους τικτομενους παντα δηθεν
σημαινοντα. 8 ̣2̣ Ἀφ' ων Ἕλληνες την γενεθλιαλογιαν μαθοντες ηρξαντο τους
γενομενους υπο την των αστρων κινησιν αναφερειν. ̣3̣ Ουκουν αστρονομια και
αστρολογια τε και μαντεια απο Μαγουσαιων ητοι Περσων ηρξατο. Οι γαρ Περσαι
Μαγωγ υπο των εγχωριων προσαγορευονται, οι γε τον Νεβρωδ λεγουσιν
αποθεωθεντα και γενομενον εν τοις αστροις του ουρανου, ον καλουσιν Ὠριωνα· ̣4̣
περι ου φησι Μωυσης, οτι “γεγονεν η αρχη της βασιλειας αυτου Βαβυλων και Χαλαν
εν γηι Σενααρ,” “οθεν εξηλθον Φιλιστειμ” εκ της φυλης του Σημ, του “Ἀσσουρ, αφ'
ου Ἀσσυριοι.” ̣5̣ Και κρατησας την Συριαν και την Περσιδα και τα λοιπα μερη της
ανατολης, ανεφανη και αλλος υιος τινος, Ουρανου λεγομενου, και Ἀφροδιτης
γυναικος αυτου, γιγανταιος, ονοματι Κρονος, κατα το ονομα του πλανητου αστερος.
Γενομενος δε και ουτος δυνατος πανυ, και πολλους υποταξας και κυριευσας πρωτος
κατεδειξε το βασιλευειν και κρατειν των αλλων αν θρωπων, ος και βασιλευσας
πρωτος Συριας ετη νϛʹ, υπεταξε πασαν την Περσιδα, αρξαμενος απο της Συριας.
Ἔχων δε γυναικα Σεμιραμιν, την Ῥεανκαλουμενην παρα Ἀσσυριοις, εσχεν υιους δυο
και θυγατεραν μιαν· και τον μεν προσηγορευσεν ∆ιαν και Ζευ εις ονομα του
πλανητου αστερος· τον δε επωνομασεν Νινον, και την θυγατεραν Ἥραν, ην και
ελαβεν εις γυναικα Πικος, ο και Ζευς, την ιδιαν αδελφην. ̣6̣ Μετα δε Κρονον
εβασιλευσε Νινος, ο υιος αυτου ετη νβʹ, ος και την ιδιαν μητερα Σεμιραμιν λαβων εις
γυναικα, νομος εγενετο Περσαις λαμβανειν τας εαυτων μητερας και αδελφας, δια το
και την ιδιαν λαβειν αυτου αδελφην Ἥραν ην και ελαβε γυναικα Πικος, ο και Ζευς,
την ιδιαν αδελφην Ἥραν. 110.56 9 Γʹ. Περι Νινου βασιλεως. Ὁ δε Νινος επικρατης
γενομενος της Συριας και κτισας πολιν μεγιστην σφοδρα, πορειας ημε ρων γʹ, ην και
εκαλεσεν εις ονομα αυτου Νι νευη, και πρωτος εν αυτηι βασιλευει· ̣2̣ εξου γενους
εγενετο και ο Ζωροαστρος ο περιβοητος και Περσων αστρονομος, ος μελλων
τελευταιν ηυχετο υπ' ουρανιου πυρος αναφθηναι, ειπων τοις Περ σαις· “Ἐαν καυσηι
με το πυρ, εκ των καιομενων μου οστεων λαβετε και φυλαξατε, και ουκ εκλειψει το
βασιλειον εκ της χωρας υμων, εως ου φυλαττητε τα οστα μου.” Και ευξαμενος τωι
Ὠριωνι υπο πυρος ανηλωθη. Και λαβοντες οι Περσαι απο των τεφρωθεντων οστεων
αυτου εχουσι φυλαττοντες εως αρτι. ∆ʹ. Περι Θουρα βασιλεως. Μετα δε Νινον
εβασιλευσεν Ἀσσυριων Θουρας τις τουνομα, ετη λʹ, ον και μετωνομασαν Ἄρεα εις
ονομα του πλανητου αστερος, ωιτινι Ἄρει πρω την στηλην αναστησαντες Ἀσσυριοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

και ως θεον μεχρι του νυν προσκυνουντες καλουσι Περσιστι Βααλ θεον, τουτεστι
Ἄρης πολεμικος, ου και ∆ανιηλ μεμνηται, ως προσκυνουμενου και λατρευομενου.
Εʹ. Περι Λαμου βασιλεως. Μετα δε Ἄρεα εβασιλευσεν Λαμης, ετη κʹ ϟʹ. Περι
Σαρδαναπαλου βασιλεως. Μετα δε Λαμην εβασιλευσεν Σαρδαναπαλος ο με γας, ετη
λεʹ· και εσφαγη υπο του Περσεως. ̣2̣ Οι δε γε κολακες και μιμηται της εκεινου
φιλοσαρκιας και γαστριμαργιας και οιστρηλασιας επεγραψαν, ως εξ αυτου δηθεν, τωι
ταφωι αυτου τοιαδε· “Τοσ' εχω, οσ' εφυβρισα και εφαγον τε και επιον .... και μετ'
ερωτος τερπνου επολιτευσαμην. Παθοντα και πολλα και ολβια παντα λελειπται. 10
Και γαρ νυν σποδος ειμι, Νινου μεγαλης βασιλευσας.” Ἀλλ' ουν γε ψευδως οι
γεγραφοτες επεγραψαν. Ου γαρ εχει ο τελευτησας, οπερ εφαγε και επιεν, αλλ' εις την
δυωδην (δυσωδη) φθοραν εκει τα παντα κεκυρηκεν· εχει δε του παρανομου βιου την
δυσω διαν, ητις διηνεκως την εμπαθη και αθλιαν ψυχην αλγυνει και ανιαι,
ξυνειδυιαν εαυτηι τα κακιστα και μεμνημενη, ων παρανομως και ακολαστως ειργα
σατο. Ζ. Περι του Περσεως βασιλεως. Μετα δε Σαρδαναπαλον εβασιλευσε Περσευς ο
υιος Πικου, του και ∆ιος· ος γε πολεμησας και νικησας τους Λυκαονας και πολιν
κτισας εκει και την εαυτου στηλην στησας εκαλεσεν αυτην Ἰκονιαν εκ του ιδιου
απεικονισματος· υποταξας και τας 110.57 αλλας χωρας και προς την Ἰσαυριαν και
Κιλικιαν ελθων και απο του ιππου κατελθων και πηξας τον ταρσον του ποδος εν τηι
γηι, ηι και πολιν κτισας επωνομασεν αυτην Ταρσον εκ του ιδιου ποδος. ̣2̣ Και ορμησας
κατ' Ἀσσυριων και Σαρδαναπαλον φονευσας υπεταξε και εβασιλευσεν ετη νγʹ, ος και
επ' ονοματι αυτου Περσας εκαλεσεν αυτους, αφελομενος απο Ἀσσυριων την τε
βασιλειαν και την προσηγο ριαν. ̣3̣ Ἐδιδαξε δε αυτους και την μυσαραν τελε την και
μαγειαν, την λεγομενην Μηδουσαν, εξ ης και την χωραν αυτων επωνομασεν
Μηδειαν, απο του μιαρου μαθηματος. Ἐφ' ου και πυρ εκ του ου ρανου κατηλθεν εν
Περσιδι, και θαυμασας, εξ ου και αναψας και κτισας ιερον εθηκεν αυτο εν αυτωι.
Καταστησας δε ανδρας ευλαβεις διακονειν αυτο και φυλαττειν ασβεστον, εκελευσε
τους μαγους· οπερ εως αρτι εν πολληι τιμηι εχοντες οι Περσαι πυρσολατρουσι κατα
την παραδοσιν του βασιλεως αυτων Περσεως. ̣4̣ Ουκουν πρωτη μεν εστιν η βασιλεια
η των Ἀσσυριων ητοι Βαβυλωνιων· δευτερα δε και των Περσων, ομωνυμως
Βαβυλωνιοι και Ἀσσυριοι ουτοι κληθεντες. 11 Ηʹ. Περι Σωστρου. Μετα δε Περσεα και
τους μετ' αυτον χρονους και βασιλεις εβασιλευσεν Αιγυπτιων Σωστρης εκ φυλης
Χαμ, ανθρωπος τις πανουργος, ονοματι Σε σωστρις, ετη κʹ· ̣2̣ και πολεμησας
Ἀσσυριους υπεταξεν αυτους και τους Χαλδαιους και Περσας εως Βαβυλωνος·
ωσαυτως και την Ἀσιαν και Ευρωπην και την Σκυθιαν εκπολεμησας υπεταξεν. ̣3̣ Ἐφ'
ου ην Ἑρμης ο Τρισμεγιστος, ανηρ Αιγυπτιος, θαυμαστος παρ' Ἕλλησιν εν σοφιαι. Θʹ.
Περι του Φαραω. Μετα δε Σωστρην εβασιλευσε της Αιγυπτου Φαραω ο και Ναραων
καλουμενος, ετη νʹ, αφ' ου παντες οι Αιγυπτιοι βασιλεις Φαραωνιται προσ
ηγορευθησαν. ̣2̣ Ἐν δε τοις προειρημενοις του Πικου ∆ιος χρονοις αναφαινεται τις
επι τα δυτικα μερη, εκ φυλης Ἰαφεδ, εν τηι χωραι των Ἀργειων, το ονομα Ἴναχος, ος
πρωτος εν εκεινηι τηι χωρα εβασιλευσεν· εν ηι πολιν εις ονομα της Σεληνης κτισας
εκαλεσεν Ἡλιουπολιν. ̣3̣ Λιβυη δε η θυγατηρ του Πικου ∆ιος συναφθεισα τινι
ονοματι Σιδονι ετεκε τον Βηλ και τον Ἀγηνωρα. Και ο μεν Βηλ απελθων εις
Αιγυπτον, και λαβων την γυναικα, ονοματι Σιδαν, και γεννησας υιον εκαλεσεν
αυτον Αιγυπτον, εξ ου και η Αιγυπτος την επωνυμιαν ειληφεν, ος και εν αυτηι
εβασιλευσεν. Ὁ δε Ἀγηνωρ επι Φοινικην ελθων και γυναικα λαβων, τουνομα Τυρον,
και κτισας πολιν εις ονομα αυτης, εις ην και εβασιλευσεν, εγεννησε δε υιους τρεις
και θυγα 110.60 τερα μιαν, τον Φοινικα, τον Συρον και τον Κιλικα και την Ευρωπην.
Ἐφ' ων χρονων και Ταυρος, ο Κρητης βασιλευς, δορυαλωτον ειληφως και προς την
Θραικην, την ιδιαν χωραν, απαγαγων την Ευρωπην παρθενευουσαν και ευπρεπη,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

προσηγορευσεν εκεινα τα μερη εις ονομα αυτης Ευρωπην. Μελλων δε τελευταιν
Ἀγηνωρ διεταξατο πασαν, ην υπεταξε, 12 γην μερισασθαι τους τρεις υιους αυτου. Και
ο μεν Φοινιξ λαβων την Τυρον και την αυτης ενοριαν, εκαλεσεν αυτην Φοινικα Ὁ δε
Συρος την επιλα χουσαν αυτωι χωραν εκαλεσεν Συριαν· αφ' ου Συροι
μετωνομασθησαν, οι πρωην Ἰουδαιοι και Παλαιστι νοι καλουμενοι· και Συρια η
Ἰουδαια κεκληται. Ὁ δε Κιλιξ το επελθον αυτωι κτημα εκαλεσεν Κιλικιαν, εις το
ιδιον ονομα εκαστος τας χωρας αυτων προσ αγορευσαντες. Ιʹ. Περι της κογχυλης
ευρεσεως. Ἐν δε τοις χρονοις της βασιλειας του Φοινικος ην Ἡρακλης ο Τυριος και
φιλοσοφος, ο και της κογχυλης εφευρετης. Μετεωρισμενος γαρ επι το παραλιον
μερος της Τυρου, ειδε ποιμενικον κυνα εσθιοντα την λεγομενην κογχυλην. Και του
ποιμενος νομιζοντος εκμασσειν τον κυνα, λαβων ποκον εριου απο των προβατων
και εκμαξας το καταφερομενον εκ του στοματος του κυνος, και βαφεντος του ποκου,
προσεσχεν ο Ἡρακλης, μη ειναι αυτο αιμα, αλλα βαφης προξενον. ̣2̣ Ὃ και
θαυμασας, ως μεγα δωρον προσηγαγε τουτο τωι βασιλει Φοινικι, ος και μαλλον
εκπλαγεις εκελευσεν απο κογχυλης εριον βαφηναι και γενεσθαι αυτωι περιβολαιον.
̣3̣ Και ουτος πρωτος φορεσας εκ πορ φυρας ιματιον, παντες εθαυμασαν την ξενην
ταυτην εσθητα, ην και εθεσπισεν ο Φοινιξ μηδενα των υπο την βασιλειαν αυτου
τολμαιν φορειν, ει μη αυτον και τους μετ' αυτον βασιλευσαντας της Φοινικης, προς
το γνωριζεσθαι τον βασιλεα τωι στρατωι και παντι τωι πληθει εκ της τοιαυτης
εσθητος. Πρωην γαρ ουκ εγινωσκον οι ανθρωποι χροιας ιματιων· οθεν ουδε ραιδιως
ο βασιλευς υπο των υπηκοων εγνωριζετο. ΙΑʹ. Περι του Πελοπος. Μετα δε τους
χρονους εκεινους και βασιλειας εβασιλευσε της Ἑλλαδος Πελοψ ο Λυδος, ος κτισας
πολιν εκεισε προσηγορευσεν 13 αυτην Πελοποννη σον, εκ του Πελοπος και της
νησου, αφ' ης και Πελοποννησιοι κεκληνται οι Ἑλλαδικοι. ΙΒʹ. Περι Κυρου.
Ἐβασιλευσε τοινυν Ἀσσυριων Κρονος και Νινος και Σαρδαναπαλος και καθεξης εως
Ουλεμαρο δαχ· ειτα Ναβουχοδονοσωρ· μετα δε τουτους και Βαλτασαρ και ∆αρειος,
υιος αυτου. ̣2̣ Ἐβασιλευσε Περσων Κυρος ο Περσης ετη λβʹ, και εσφαγη εν Περσιδι. ̣3̣
Ἐφ' ου και Κροισος ο Λυδων βασι 110.61 λευς επαρθεις δια το υποταξαι τας πλησιον
αυτου χωρας και τας ποῤρωθεν επαρχιας, δηλοι Κυρωι, η παραχωρησαι αυτωι την
βασιλειαν Περσων η δε ξασθαι την παρουσιαν αυτου εν πολεμωι. ̣4̣ Ὁ δε Κυρος
ακουσας ταυτα και πανυ φοβηθεις και τους απεσταλμενους αποπεμψαμενος
ηβουληθη φυγειν επι την Ἰνδικην χωραν. Ὅπερ μαθουσα η γυνη αυτου λεγει προς
αυτον· “Τι ουτως αθυμεις και ατονεις και αβουλητως τουτο πραξαι βουλει;” ο δε
φησι· “Και τις μοι ο εις τουτο βουλευσαμενος ωφελησει εταιρος;” η δε λεγει αυτωι·
“Ἐπι ∆α ρειου, του πρωτου μου ανδρος, ην τις Ἑβραιος προφητης, ονοματι ∆ανιηλ,
εκ της αιχμαλωσιας των υιων Ἰσραηλ, δυνατος εν εργωι και λογωι, ον και εν πολληι
τιμηι ∆αρειος εχων και βουλευτην, μεγαλως ηυδοκιμει, οστις γεγηρακως αρτι εις την
Ἰνδικην ιδιαζει χωραν, ου και αυτος υπακουσας της βουλης καλως ποιησεις.” Τουτο
Κυρος ακουσας ευθυς επεμψε τους μεγιστανους αυτου προς αυτον, ινα μετα τιμης
αυτον αγαγωσι. Φιλει γαρ εν αναγκαις πολλακις τα γυναια σπουδαιοτερον
κεχρησθαι των ανδρων τοις μηχανημασι, και ταις προς Θεον καταφυγαις
σπουδαιοτερον αποθεσθαι και θερμοτερον. ̣5̣ Ὁ δε Κροισος μετα την επανοδον των
υπ' αυτου προς Κυρον αποσταλεντων επεμψεν εις το μαντειον ανδρα πιστον,
ερωτησαι δια του ιε ρεως την Πυθιαν, ει εξελθων κατα Κυρου νικη σει τουτον· και
εισελθων ο ιερευς και ευξαμε νος ελαβε χρησμον παρα της Πυθιας· “Κροισος Ἅλυν
ποταμον διαβας μεγαλην αρχην καταλυσει·” 14 ονπερ και γραψας εν χαρτηι δεδωκε
τοις αποστα λεισι προς Κροισου. ̣6̣ Του δε θειου ∆ανιηλ ελθοντος προς Κυρον, ειπεν
αυτωι Κυρος· “Λεγε μοι, σοφωτατε, ει νικησω Κροισον τον αρπαγα και υπερηφανον;”
Και φησιν ο ∆ανιηλ· “Θαρ σει, οτι νικησεις τον Κροισον και λαμβανεις αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

αιχμαλωτον. Περι σου γαρ ειπεν Ἠσαΐας ο προφη της· “Ουτω λεγει Κυριος τωι χριστωι
Κυρωι, ου εκρατησα της δεξιας, επακουσαι εμπροσθεν αυτου εθνη· και ισχυν
βασιλεων διαῤρηξω.” ”Αυτος οικοδομησει την πολιν μου και την αιχμαλωσιαν του
λαου μου επιστρεψει, ειπε Κυριος Σαβαωθ.” Ὁ δε Κυρος ακουσας ταυτα επεσε προς
τους ποδας ∆ανιηλ, φασκων· “Ζηι Κυριος ο Θεος σου· εγω απολυσω τον Ἰσραηλ εκ
της γης μου, ινα λατρευ σωσι τωι Θεωι αυτων εν Ἱερουσαλημ. ̣7̣ Και οπλισαμενος
παρεταξατο Κροισωι. Ὁ ουν Κροισος ακουσας του χρησμου την αποκρισιν, ωρμησε
κατα Κυρου μετα πολλης δυναμεως· και διαβας τον Ἅλυν ποταμον και συμβαλων τωι
Κυρωι, χειμωνος οντος μεγαλου, ηττηθη. Ἠβουληθη ουν φυγειν μετα του λαου
αυτου· και του ποταμου πλημμυρουντος, 110.64 ουκ ηδυνηθη περασαι. Τουτου ενεκα
εληφθη αιχμαλωτος, και απωλοντο τα πληθη αυτου, χιλιαδες υʹ. Τους δε
περιλειφθεντας εξ αυτων ελαβεν αιχμαλωτους ο Κυρος· τον δε Κροισον αναρτησας
επι ξυλου δεδεμενον και θριαμβευσας αυτον τωι στρατωι αυτου καταγαγων, και
απαγαγων εν Περσιδι θανατωι παρεδωκε, τον τα αλλοτρια και υπερ δυνα μιν
εφιεμενον, και αυτον τα ιδια προσαπολεσαντα δια πολλην απληστιαν. ̣8̣ Τους δε
υιους Ἰσραηλ παντας ελευθερωσας μετα Ζοροβαβελ απελυσεν εν Ἱερουσαλημ. ̣9̣ Και
ουτως των Λυδων κατελυθη η βασιλεια απο Κυρου, διαρκεσασα ετη σλβʹ. ΙΓʹ. Περι
Καμβυσου. Μετα δε Κυρον εβασιλευσεν ο υιος αυτου Καμβυσης, ετη κʹ. ̣2̣ Μετα δε
Καμβυσην και ετερους εβασιλευσεν Ἀρταξερξης, ο Μνημων λεγομενος, ετη κʹ. ̣3̣ Ἐφ'
ου ην τις εν Ἰταλιαι ιθυνων επαρχιαν, 15 ονοματι Παλας, ος κτισας οικον μεγαν
πανυ, οιον ουκ ειχεν η περιχωρος εκεινη, εκαλεσεν αυτον Παλατιον· εξ ου το βασιλι
κον κατοικητηριον Παλατιον προσαγορευεται. Ι∆ʹ. Περι Ῥωμου και Ῥημου. Μετα δε
ταυτα εβασιλευσεν Ῥωμος, ο κτισας την Ῥωμην, και Ῥημος, ο αδελφος αυτου,
οιτινες ανενεωσαν και προσωικοδομησαν το λεγομενον Παλατιον ητοι τον
βασιλικον του Παλατιου οικον· και ναον μεγιστον τωι ∆ιι ανεγειραντες, επωνο
μασαν αυτο Καπετωλιον Ῥωμης, ο εστι Ῥωμαιστι, κεφαλη της πολεως. ̣2̣ Ἐν δε τωι
βασι λευειν εις εχθραν ελθοντες, και φονευσας Ῥωμος τον Ῥημον εβασιλευσε μονος.
̣3̣ Ειτα πληρωσας τα τειχη και κοσμησας την πολιν, και τωι Ἄρει ναον κτισας, και εν
τωι Μαρτιωι μηνι τουτον εγκαι νισας, εκαλεσε και τον μηνα Μαρτιον, τον πρωην
λεγομενον Πριμον, ο εστιν Ἄρεως, ηνπερ Ῥωμαιοι εορτην κατ' ετος επιτελουντες
ονομαζουσι την ημεραν της πανηγυρεως Μαρτιον εν Καμπωι. ̣4̣ Ἔκτισε δε και
ιππικον, θελων διασκεδασαι το πληθος του δημου των Ῥωμαιων, οτι στα σιαζοντες
επηρχοντο αυτωι δια τον φονον του αδελ φου αυτου· και επετελεσε πρωτος
ιπποδρομιαν εν Ῥωμηι εις εορτην (φησι) του ηλιου και εις τιμην των τεσσαρων
στοιχειων, γης, αερος, πυρος τε και υδατος· και προσηγορευσε, το μεν πρασινον, το
δε λευκον, το δε ρουσιον, το δε βενετον, υποθεμενος αυ τοις, ως ευτυχως οι των
Περσων βασιλεις φεροντες προς τους πολεμους τιμωντες τα τεσσαρα ταυτα στοιχεια.
Και λοιπον οι την Ῥωμην οικουντες, εις τα μερη ταυτα διαμερισθεντες και αντιποιου
μενοι εκαστου στοιχειου. Και εν τουτοις ασχο λουμενος και αμιλλωμενος εδοκει τον
στασιασμον παυσαι. Ἀλλ' ο μεν, ει και ταυτα Ῥωμος επενοησεν, αλλ' ουκ επαυσατο
πασα η πολις Ῥω 110.65 μαιων σειομενη και οι δημοι αυτων καθ' εαυτους
στασιαζειν, εξ ου 16 τε τον ιδιον αδελφον ανει λεν. Ὅθεν απορησας και εις το
μαντειον απελ θων και επερωτησας, δι' ην αιτιαν διηνεκης γινεται σεισμος, ἐῤρεθη
αυτωι παρα της Πυθιας ουτως· “Ει μη συγκαθησει σοι ο αδελφος σου εν τωι βασι λικωι
θρονωι, ου μη παυσηι του σειεσθαι η πολις εν ταις ημεραις σου, ουδε δημος ησυχασει
του στασιαζειν.” Και ποιησας χρυσουν στηθαριον εκτυπωμα του αδελφου αυτου και
θεις υπο τον θρονον, ενθα εκαθητο πλησιον ο αδελφος αυτου, επαυσεν ο σεισμος
αυτικα, και ησυχασεν η δημοτικη ταραχη. Και ουτως εβασιλευσε, συγκαθημενου
αυτωι του χρυσου εκτυπωματος του αδελφου αυτου Ῥωμυλου. Και ει τι αν εκελευσε,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

θεσπιζων ελεγεν ως αφ' εαυτου· “Ἐκελευσαμεν, εθεσπισαμεν.” ΙΕʹ. Περι των
Βρουμαλιων. Ὁ αυτος Ῥωμος και τα λεγομενα Βρουμαλια επενοησε δια τοιαυτην
αιτιαν. Φασι γαρ αυτον και τον αδελφον αυτου διδυμους εκ πορνειας τεχθηναι και
ριφηναι εν αλσωδει τοπωι, και υπο τινος αγροι κικης γυναικος προβατα νεμουσης
ευρεθεντας ανατραφηναι. Ὄνειδος δε υπηρχε παρα Ῥωμαιοις το εξ αλλοτριων
εκτρεφεσθαι τινα· διο και εν τοις συμποσιοις εκαστος το ιδιον βρωμα και πομα κομι
ζων και εις το κοινον τα παντα παρατιθεμενοι ησθιον, το ονειδος εκφευγοντες, μη
ακουειν αλλο τριοφαγοι, ου δε χαριν επενοησε Ῥωμος τα Βρουμαλια, ειρηκως,
αναγκαιον ειναι τρεφειν τον βασιλεα την εαυτου συγκλητον ως εν τωι χειμωνι, οταν
ηρεμουσιν εκ του πολεμου· και ηρξατο καλειν τους απο αλφα εχοντας ονομα, και
ακολουθως εως του ω· κελευσας και την συγκλητον καλειν τωι αυτωι σχηματι, και
εκτρεφειν τον στρατον απαντα. Ὅθεν οι στρατιωται εις τους οικους απιοντες των
καλεσαντων αυτους επ' αριστωι, αφ' εσπερας ηυλουν και εχορευον προς το γνωναι
παντας, οτι παρ' αυτωι αυριον τραφησονται. Τουτο ουν πεποιηκε Ῥωμος, ως ειρηται,
προς το απαλλαγηναι της υβρεως αυ του, καλεσας το ονομα του αριστου
Βρωμαλιουμ, ο εστι Ῥωμαιστι εκ των αλλοτριων τραφηναι. ̣2̣ Ἡ δε θεια δικη τουτον
μετα ταυτα δια την 17 του αδελφου αναιρεσιν μετηλθε. Και αυτος αναιρειται
μεληδον κατατμηθεις εν τωι της Ῥωμης βουλευτηριωι, βασιλευσας ετι λζʹ. ̣3̣ Μετα δε
Ῥωμον συνεβη την Ῥωμην υπο υπατων διοικεισθαι και στρατηγων ετη υξϛʹ· εξ ων
γεγονε τις στρατηγος, ονοματι Μαλιος· και φθονη θεις δια την ανδρειαν αυτου υπο
τινος συγκλητικου, ονοματι Φεβρουαριου, παρεσκευασε τους συγκλητι κους
εκδιωξαι εκ της πολεως τον Μαλιον. Ειτα απελθοντες οι Γαλλοι παρελαβον νυκτος
την Ῥω μην, και πολλους κατεσφαξαν τηι εικαδι του λεγομε νου Σεξτιλιου μηνος. Οι
δε συγκλητικοι γνοντες την παραληψιν της πολεως και φυγοντες προσκαλουσι
παλιν μετα παρακλησεως τον στρατηγον Μαλιον εις επικουριαν· και συναγαγων
πληθος στρατου, και παραλαβων τους αλλους ανειλε παντας. Και κρα τησας αυθις
την Ῥωμην Μαλιος και λυπηθεις δια την παραληψιν αυτης εν τωι Σεξτιλιωι μηνι,
εκολο 110.68 βωσε τας ημερας του μηνος, ως δυστυχης λεγο μενου τηι Ῥωμηι,
αποχαραξας το ονομα αυτου, μηκετι λεγεσθαι ουτως. Κατασχων δε τον εχθρον
αυτου Φεβρουαριον, και αφελομενος αυτου τα υπαρ χοντα και γυμνον αποδυσας και
περιειλησας ψιαθιον δρυινον και σχοινιωι περιζωσας, εκελευσε τοις ραβδουχοις
τυπτειν αυτον και λεγειν· “Ἔξελθε, Φεβρουαριε.” Και ουτως ατιμως εκβληθεις της
πο λεως Ῥωμης ανηιρεθη. Τον δε Σεξτιλιον μηνα Φεβρουαριον εκαλεσεν, ως αξιου
οντος του δυστυχους μηνος το ονομα αυτου Φεβρουαριον καλεισθαι. Ιςʹ. Περι της
βασιλειας Φιλιππου, του πατρος Ἀλεξανδρου. Μετα δε τον προειρημενον
Ἀρταξερξην εβασι λευσεν Ὄχος, ο υιος αυτου. Ὃς πολεμησας Αιγυπτον παρελαβεν
αυτην πασαν και απωλεσε, βασι λευοντος των Αιγυπτιων τοτε Νεκτεναβω, του ποιη
σαντος λεκανομαντειαν, και γνοντος την παραληψιν της Αιγυπτου. ̣2̣ Ἔφυγε δε
μονος εις Μακεδονιαν αλλαξας την βασιλικην εσθητα. Και δη και φαντασιας τινας
και μαγειας Αιγυπτιακας ενδεικνυμενος 18 και προαγορευων τα μελλοντα, γνωριμος
εντευθεν Φι λιππωι και Ὀλυμπιαδι τηι γυναικι αυτου γινεται, και εισοικιζεται. Και
ουτω δια μαγγανειας Ὀλυμ πιαδι μιγνυμενος ετεκε τον Ἀλεξανδρον. ̣3̣ Της δε
Μακεδονιας βασιλευσαντος Φιλιππου ετη κʹ, και εν τωι Ἰλλυρικωι πολιν κτισας
εκαλεσεν αυτην Θεσσαλονικην· επειτα και Θετταλιαν υποταξας κατε κρατησεν. ΙΖʹ.
Περι της βασιλειας Ἀλεξανδρου. Μετα δε Φιλιππον εβασιλευσε της Μακεδονιας
Ἀλεξανδρος ο υιος αυτου· εφ' ου και ∆αρειος ο Ἀρσαμου μετα Ὄχον βασιλευσας
κατεκυριευσε παντων. ̣2̣ Τωι δε τεταρτωι ετει της βασιλειας αυτου εξανεστησεν ο Θεος
τοις Ἀσσυριοις και Περ σαις και Μηδοις και Παρθοις Ἀλεξανδρον τον Μακε δονιας
βασιλεα· ̣3̣ ος και καθοπλισαμενος κατα ∆αρειου βασιλεως Περσων, και ελθων εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

Βυζουπολιν της Ευρωπης και κτισας εκεισε τοπον, εν ωι τον λαον αυτου στρατηγησας
εκαλεσεν αυτην Στρατηγην. ̣4̣ Κακειθεν απαρας ολιγον και αντιπερασας και τωι λαωι
αυτου διανειμας χρυσον πολυν, και τον τοπον Χρυσουπολιν εκαλεσεν. ̣5̣ Ὁρμησας
ως παρδαλις μετα δυναμεως πολλης επι τας της Ἀνατολης χωρας και πολεις και την
Τυρον παραλαβων, πρεσβεις απεστειλε προς Ἰουδαιους αιτουμενος κατα Περσων
συμμαχιαν. Οι δε μη καταδεξαμενοι ∆αρειον δεδοι κοτες, ως υποχειριοι και
συνθηκας εχοντες μη πολεμειν αυτον, θυμωθεις Ἀλεξανδρος επι τηι Ἰουδαιαι,
ωρμησεν κατ' αυτης. ̣6̣ Ὁ δε αρχιερευς Ἰαδδους την ιερατικην στολην ενδυσαμενος
κατα θειαν αποκαλυψιν προς εκπληξιν και πιστωσιν Ἀλεξανδρου εξηλθεν εις
απαντησιν αυτου. ΙΗʹ. Περι της στολης του αρχιερεως. Ἧν γαρ ο αρχιερευς επι του
παλαιου τοιαυτηι στοληι κοσμουμενος. Ποδηρη μεν ημφιεννυτο, τουτ' εστιν, ιματιον
περιχρυσωμενον απο κεφαλης μεχρι ποδων· και ζωνην περιεζωννυτο εκ πορφυρας
και βυσσου και υακινθινωι και χρυσωι πεποικιλμενην 110.69 περικεκαλλωπισμενην.
19 Περι δε τα κρασπεδα ροΐσκους ειχεν ἐῤραμμενους, και αναμεταξυ αυτων χρυσους
κωδωνας εκ χρυσιου, και καθαρου· επε θηκεν αυτους αναμεσον των ροΐσκων επι το
λωμα του υποδυτου κυκλωι. Ἐπενδυετο δε και αλλον χιτωνα, εκ βυσσου και
υακινθου και πορφυρας και κοκκινου και χρυσου και παντοιων χρωματων πε
ριωραισμενον και καθυφασμενον, μεχρι των μηρων κατερχομενον και ζωνην
ομοιαν τηι πρωτηι κατασφιγ γομενον, ηπερ επωμις και εφουδ προσαγορευεται. ∆ιο
και Ἀκυλας επενδυμα αυτο κεκληκεν, εν ωι και επεπορπουν σαρδονυχες καθ'
εκατερων των ωμων, χρυσιωι δοκιμωι περιεχομενοι και αλλοι ιβʹ λιθοι, με γεθει και
καλλει διαφεροντες και ανθρωποις δυσπο ριστοι, οιτινες επι στιχων δʹ εκατερωθεν
προσκει μενοι και ωσαυτως χρυσωι διακρατουμενοι, και τριαδα λιθων τους στιχους
εχοντας, θαυμασιον τι χρημα τοις ορωσιν εξεφαινοντο. Ὁ μεν γαρ πρωτος στιχος
ειχε σαρδινον, τοπαζιον και σμαραγδον· ο δε βʹ ανθρακα, ιασπιν, σαπφειρον· ο δε γʹ
λιγυρον, αμε θυστον, αχατην· ο δε δʹ χρυσολιθον, ονυχιον και βηρυλλιον· και εν
πασι τουτοις των πατριαρχων εκεκολαπτο τα ονοματα, εκαστου του λιθου ιδιον
εχοντος ονομα φυλαρχου. Συνην δε το εφουδ περιτμημα, σπιθαμης μεν το μηκος και
τοσον το ευρος, τετραγωνον περι το στηθος, τοις αυτοις δε καλλεσι διηνθισμενον,
ωσπερ δη και αυτο Ἑβραιστι μεν εφουδ ωνομαζετο, Ἑλληνιστι δε λογιον· και
δηλωσις προσ ηγορευετο, δι' ου ο Θεος μελλουσι πολεμειν νικην προδηλον
προελεγε. Τοσαυτη γαρ εκ των αυτων λι θων απεστιλβεν αυγη, ως, ειποτε της
στρατιας κε κινημενης, και μαλιστα του αδαμαντινου λιθου σημασιαν ποιουντος, τωι
πληθει του λαου τυγχανειν γνωριμον, το παρειναι τον Θεον εις επικουριαν αυ των.
Ἐν μεσωι γαρ ειχεν ωσπερ αστερα ολοχρυσον, και εκατερωθεν αυτου σμαραγδους
εχοντας ανα εξ γεγραμμενας τας ιβʹ φυλας του Ἰσραηλ· εν δε τωι μεταξυ των ιβʹ
σμαραγδων λιθον αδαμαντινον. Ἡνικα ουν εμελλεν ο ιερευς επερωταιν τον Θεον,
εδεσμει αυτον εν τηι επωμιδι κατα μεσον των 20 στερνων και υποτιθων τας χειρας
υποκατωθεν ευρισκετο εξηπλωμενον ταις παλαμαις αυτου, καθ απερ πυξιον. Ὅθεν
φησιν ο Σαουλ προς τον ιερεα, βουλομενος θαττον εις τον πολεμον παραταξασθαι·
“Συναγαγε τας χειρας σου, και αρον τον εφουδ.” Και ουτω λοιπον αφορων εις το
εφουδ ηρωτα τον Θεον, το ερωτημα προσεχων ακριβως τε και μαλλον τον αδαμαντα
λιθον, ως εναλλαττων την χροιαν εκ θειας μεταβολης και αλλοιωσεως εδηλου
προφανως τα τωι λαωι εσομενα. Μελας μεν γαρ γενομενος θανα τον, ερυθρος δε
σφαγας, λευκος δε διαλλαγην τωι Θεωι προεσημαινε. Και προς τουτοις ησαν και
γραμματα εκ χαλκου καθαρωτατου πεποιημενα και εκτετυπωμενα εκαστου
στοιχειου του παρ' Ἑβραιοις αλφαβητου, απερ δη προσαγων ο ιερευς τωι Κυριωι
110.72 επετιθει εν τωι Ἐφουδ, και ουτω διερωτων, ευθυς ανωρθουντο τα στοιχεια
δηλουντα σαφως την επι νευσιν του Θεου η την ανανευσιν. Οιον, ει μεν ην το
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

ερωτημα και το πραγμα κατα γνωμην Θεου, ανωρ θουντο μονα τα σημαινοντα το ου.
Ὡσαυτως γε επι των αλλων αποκρισεων του Κυριου των δι' αυτων δηλων
γινομενων, προδηλως και διαφορως συνεβαινεν, ει γε παντως ευδοκιμοι αυτωι
υπηρχον· ει δε ωργισμενος ην αυτοις, ουδεν αυτοις δια των δηλων τουτων
απεκρινετο, ουτε μην δια θειων αποκαλυ ψεων η προφητειων. Ὅθεν φησι· “Ειδε
Σαουλ την παρεμβολην των αλλοφυλων και εφοβηθη, και εξεστη η καρδια αυτου
σφοδρα, και επηρωτησεν δια Κυριου, και ουκ απεκριθη αυτωι ο Κυριος και τοτε ειπε
Σαουλ τοις παισιν αυτου· Ζητησατε μοι γυναικα εγγαστριμυθιον.” ̣4̣ Ἐπι δε την κε
φαλην εφορει τελαμωνα χρυσωνυμον ο αρχιερευς ητοι μιτραν και κιδαριν
λεγομενην, εν ηι πεταλον χρυσουν επεκειτο προς το μετωπον αυτου, εν ωι γραμμασιν
ιεροις του Θεου το ονομα εντετυπωτο, Μωυσεα λεγων· “Ἐγω ειμι ο ων.” ̣5̣ Τουτο δε
καθως αυτος εδηλου την ονομασιαν ταυτην, προς παρ' Ἑβραιοις αφραστον
ονομαζεται· απειρητον γαρ αυτοις τουτο δια γλωττης προσφερειν. Γραφεται δε δια
των τεσσαρων 21 στοιχειων, οθεν και τετραγραμμον αυτο λεγουσιν. Καλουσι δε
αυτο Σαμα ρειται μεν ΙΑΒΕ, Ἰουδαιοι δε ΛΕΙΑ. Της ουν ιερατικης εσθητος η
τετραριθμος χροια συμβολον των τεσσαρων ετυγχανε στοιχειων, εξ ων τα παντα
συνεστηκεν, απερ ο αρχιερευς μυστικως τε και συμβολικως περιβαλλομενος, και εις
τα αγια εισερχομενος δι' αυτων υπερ του κοσμου τον του παντος ∆ημιουργον τε και
Κυριον εξιλεουτο. Ἡ μεν γαρ βυσσος αντι της γης, η δε υακινθος αντι του αερος, η δε
πορφυρα αντι του υδατος, το δε κοκκινον αντι του πυρος. Και ησαν αλλα μεν τα
φαινομενα, αλλα δε τα νοουμενα. Και μεντοι η σκηνη του μαρτυριου ενδοθεν και
εξωθεν χρυσιωι περικεκαλυμμενη υπηρχε, τον οροφον εχουσα εξ υφασματων
ποικιλων και διαφορων χρωματων κατεσκευασμενον. Το μεν γαρ ην αλουργον, το
δε ροδοειδες η κοκκοβαφες, το δε υακινθινωι προσεοικος, η τε βυσσος την λευκην
ειχε χροιαν· απερ δη των τεσσαρων ην στοιχειων, ως εφην, αινιγματα. Ὁ μεν γαρ
υακινθος τωι αερι προσεοικε, το δε ροδοειδες η κοκκοβαφες τωι πυρι, το δε αλουργον
εδηλου την θαλασσανεκεινη γαρ τρεφει την κοχλον, εξ ης το τοιουτον γινεται
χρωμαη δε βυσσος την γην· εκ ταυτης γαρ φυεσθαι λεγουσι. Και δεῤρεις δε ειχε
τριχινας επικειμενας και διφθερας ποικιλας, ωστε και τον υετον απειρ γειν και τον
φλογμον. Ὁ μεντοι Θεος και τοις ιερευσι παντοδαπον περιεθηκε κοσμον, τον μεν
λαον καταπληττοντα τωι διαφορωι του σχηματος, αυτους δε τους ιερεας διδασκοντα,
οπως χρη την ψυχην ωραΐζειν, και τον της αρετης αυτηι κοσμον περιτιθεναι. ̣6̣ Ουτω
τοινυν μετα της τοιαυτης στολης τε και δοξης μετα των λοιπων ιερεων και του
πολιτικου πληθους ιεροπρεπη διαφερουσαν των αλλων εθνων ποιησαμενος ο
αρχιερευς την υπαντησιν Ἀλεξαν δρου, εις τοπον επισημον εστη, ενθα μαλιστα η
περικαλλης του ναου προσοψις εξεφαινετο. Και το μεν πληθος ποῤρωθεν ιδων ο
Ἀλεξανδρος εν λευκαις στολαις, και τους ιερεις προεστωτας εν βυσσιναις μετα
πολλης ευταξιας και σεμνοτητος, τον δε αρ χιερεα εν υακινθωι και διαχρυσωι κοσμωι
και επι της κεφαλης την κιδαριν 22 εχοντα και το χρυσουν επ' αυτης ελασμα, ωι το
ονομα του Θεου επεγεγρα 110.73 πτο, καθως ειρηται και επι τηι ξενηι θεαι καταπλαγεις
ο Ἀλεξανδρος απο του αρματος ευθυς κατα πηδησας και προσελθων μονος
προσεκυνησε το θειον ονομα και τον αρχιερεα ησπασατο, ον παντες οι Ἰουδαιοι μιαι
φωνηι συν τωι αρχιερει γνησιως ησπασαντο. Των δε γε της Συριας βασιλεων και των
λοιπων καταπλαγεντων και διεφθαρθαι την διανοιαν του βασιλεως Ἀλεξανδρου
υπειληφοτων και Παρμενιω νος του στρατηγου μαλλον θαυμασαντος και αγανα
κτησαντος, διοτι καθαπερ εις των υπηκοων προσ εκυνησεν, ειπεν ο Ἀλεξανδρος· “Ου
τον αρχιερεα προσεκυνησα, αλλα τον υπ' αυτου τιμωμενον Θεον καμοι την βοηθειαν
κατα των υπεναντιων υποσχομε νον. Ἡνικα γαρ την κατα Περσων διενοουμην στρα
τειαν, και ουκ ετολμων δια το μεγεθος της δυναστειας αυτων, ωφθη μοι κατ' οναρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

κατα το σχημα τουδε του αρχιερεως ο Θεος, και θαῤρειν μοι παρεκελευ σατο και της
προθυμιας σπουδαιως εχεσθαι λεγων· “Εις σε καταληξω την Περσων βασιλειαν.”
∆ιο, τουτον θεασαμενος εν τοιαυτηι στοληι και της κατα τους υπνους υπομνησθεις
οψεως, εικοτως προσεκυ νησα.” Και ταυτα ειπων προς τον οικειακον Παρ μενιωνα
και τον αρχιερεα δεξαμενος, των ιερεων παρεπομενων, εις την πολιν Ἱερουσαλημ
παρεγε νετο, μετα πολλης της υπο των Ἰουδαιων δεχθεις ευφροσυνης. ̣7̣ Οι δε
γραμματεις βιβλιον του ∆ανιηλ προσκομισαντες, την προφητειαν αυτου διηρ
μηνευον, ην ο προφητης περι αυτου προηγορευσεν, ως δειν τινα των Μακεδονων
την Περσων χειρωσα σθαι βασιλειαν. Ὃς επι τουτο μαλλον ησθεις και πε ριχαρης
γενομενος, και επι το ιερον ανελθων θυειν μεν τωι Θεωι κατα την του αρχιερεως
αφηγησιν εκε λευσεν, αυτον δε τον αρχιερεα και παντας τους ιερεις αξιοπρεπως
τιμησας, και λαμπροις και μεγι στοις αναθημασι τον ναον διακοσμησας κατα Περσων
εκινησεν. ̣8̣ Ἰουδαιους δε τινας προς συμμαχιαν ελαβεν, εν οις υπερεχων ην τις
ονοματι Μοσομαχος, αριστος κατα ψυχην και 23 τοξοτης ευστοχωτατος, ος
βαδιζοντων αυτων κατα την Βαβυλωνα οδον, και μαντεως τινος ορνιθευομενου και
παντας επεχοντος, ηρωτησε την αιτιαν της παραμονης του λαου. Και αποκριθεις ο
μαντις δεικνυων το ορνεον λεγων· Ἐαν μεν ασαλευτος μενηι, προσμενειν συμφερον
πασιν· εαν δε αναστας εις τα εμπροσθεν πετηται, προσ αγειν· ει δε οπισθεν,
αναχωρειν αυθις. Ταυτα Μοσο μαχος ακουσας παρα του μαντεως και λαθρα το τοξον
ελκυσας βαλλει την ορνιν, εφ' οις ο μαντις χαλεπηνας και οι τηι πλανηι ταυτηι
δεδουλευμενοι, λαβων εις χειρας την ορνιν. Μοσομαχος τοιαδε εφη· “Τι μοι
μεμφεσθε, κακοδαιμονες; πως γαρ ουτος μη την εαυτου σωτηριαν προγινωσκων, το
υμετερον συμφερον προανηγγειλεν; ει γαρ ηδυνατο προειδεναι το μελλον, ουκ αν
εις τον τοπον τουτον ηλθε, φοβουμενος, μη τοξευσας αυτον αποκτεινει
Μοσομαχος.” Και ταυτα ειποντος αυτου κατηισχυνθησαν σφοδρα. ̣9̣ Ὁ δε Ἀλεξανδρος
αντιπαραταξαμενος ∆αρειωι εν Ἰσσωι τηι πολει Κιλικιας, και τουτονχειρωσαμενος και
πολλους συν αυτωι κατασφαξας παρελαβε πασαν την βασιλειαν αυτου διχα της
110.76 βασιλειας Κανδακης της χηρας, βασιλευουσης των ενδοτερων Ἰνδων, ητις και
συνελαβεν αυτον ουτως. ΙΘʹ. Περι της βασιλισσης Κανδακης. Ἔθος ειχεν Ἀλεξανδρος
μετα των πεμπομενων υπ' αυτου πρεσβεων προς τους εναντιους βασιλεις
συνεισερχεσθαι σχηματι στρατιωτου και οραιν, οποιος εστιν ο βασιλευς εκεινος. Ἡ
ουν Κανδακη τουτο μαθουσα περιειργασατο, οποιας εστι θεας, και τι εχει συσσημον.
Και μαθουσα, οτι χθαμαλος εστιν, οδοντας εχων μεγαλους και φαινομενους και τον
ενα μεν οφθαλμον γλαυκον, τον δε ετερον μελα να, παρεσημειωσατο καθ' εαυτην
ταυτα. Και δη εισελθοντος προς αυτην αμα τοις πεμφθεισι παρ' αυτου πρεσβευταις,
και γνωρισασα αυτον εκ των συσσημων, συνεσχεν αυτον, λεγουσα· “Ἀλεξανδρε
βασιλευ, τον κοσμον ελαβες, και γυνη σε παρελαβεν.” 24 Ὁ δε ειπεν αυτηι· “∆ια το
πανουργον και πε ριεργον της φυσεως σου αβλαβη σε και τους υιους σου και την
βασιλειαν σου διαφυλαξω, και ληψομαι σε και γυναικα.” Ἣν και λαβων και εις
Αιγυπτον ελθων και την μεγαλην Ἀλεξανδρειαν εις, το ιδιον κτισας ονομα, παλιν
υπεστρεφεν εις Βαβυλωνα· εν ηι και τελευται, υπαρχων ετων λβʹ, βασιλευσας ετη ιβʹ.
̣2̣ Πολλα μεν ουν και αλλα μυρια τροπαια δυσδι ηγητα και λογον υπερβαινοντα
ειργασατο. Και δια τουτο πτηνην παρδαλιν ο προφητης αυτον προ βλεπει, το ταχυ
και σφοδρον και το πυρωδες και το αφνω διαπτηναι την οικουμενην μετα τροπαιων
και νικης προυπεφηνε. ̣3̣ Λεγεται δε, οτι φιλοσο φου τινος ειρηκοτος ηκουσεν, οτι
κοσμοι απειροι εισι. Ὃς και ακουσας και μεγα στεναξας εφη· “Και απειρων οντων,
μηδενος εγω κεκρατηκα.” Ουτως ην μεγαλοφρων, μεγαλοψυχος και γενναιος (οθεν
και πανταχου ᾔδετο και εθαυμαζετο μαλιστα δια σωφροσυνην αυτου και συνεσιν και
πολλην αγχι νοιαν τε και σοφιαν). Ἀριστοτελει γαρ μαθητευθεις πασαν λογικην
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

επιστημην εις ακρον εξεπαιδευθη. ̣4̣ Πολεμικωτατος δε και τολμηροτατος υπαρχων,
ιδων ομωνυμον αυτωι νεανισκον τινα δειλως μαχομε νον ειπε προς αυτον·
“Νεανισκε, η τον τροπον αλ λαξον η το ονομα.” ̣5̣ Ἐπει ουν και σωφροσυνηι πολληι
διεκοσμητο, εκδηλοτεραν ταυτην εποιησε μετα την νικην. Και γαρ αιχμαλωτους
λαβων τας θυγα τερας ∆αρειου μαρτυρουμενας εχειν καλλος αξιοθαυ μαστον, ουδε
προσιδειν ηξιωσεν, αισχρον και λιαν ... αποφηνας, τον ανδρας ανδρειως
χειρωσαμενον υπο γυναικων αθλιως ηττηθηναι. Κʹ. Περι των Βραχμανων. Ὅς γε και
μεχρι των ενδοτατων Ἰνδων και του κυκλουντος πασαν την γην Ὠκεανου, μεγαλου
ποτα μου, και της μεγιστης νησου των Βραχμανων φθα σας και υπερ ανθρωπον βιον
και την εις τον παν των Θεον ευσεβειαν τε και λατρειαν μεμαθηκως 110.77 εξεπλαγη
πανυ 25 και ηγασθη της των ανδρων εκεινων ακροτατης φιλοσοφιας. ̣2̣ Ἐν ωι και
τοπωι και στηλην εστησεν, επιγραψας· “Ἐγω μεγας Ἀλεξανδρος βασιλευς εφθασα
μεχρι τουτου.” ̣3̣ Ἐν εκεινηι γαρ τηι νησωι κατοικουσιν οι Μακροβιοι. Ζωσι γαρ οι
πλειους αυτων περι τα ρνʹ ετη δια την πολλην αυτων καθαροτητα και εγκρατειαν
και ευ κρασιαν αεροςανεξερευνητον του Θεου κριμα. εν ηι παλιν ουδεποτε οπωρα
λειπει τον ολον χρο νον· επειδη γαρ εν ταυτωι η μεν ανθει, η δε ομφακι ζει, η δε
τρυγαται· και γε τα μεγιστα Ἰνδικα καρυα γινονται, και τα δυσποριστα ημιν και παν
επεραστα αρωματα, και ο μαγνητης λιθος ̣4̣. Οι τοινυν Βραχμανες εθνος εστιν
ευσεβεστατον και βιον ακτημονα σφοδρα κεκτημενοι και τον κλη ρον τουτον εκ των
του Θεου κριματων χρησαμενοι, και την του ποταμου παροικιαν εν γυμνοτητι
φυσικηι διαζωσιν, αει τον Θεον δοξαζουσι. Παρ' οις ουδε τετραποδον εστιν, ου
γεωργια, ου σιδηρος, ουκ οικο δομη, ου πυργος, ου χρυσος, ουκ αργυρος, ουκ αρτος,
ουκ αλλο τι των εις εργασιαν τελουντων η προς απολαυσιν συντεινοντων· αλλα τον
υγρον και γλυκυν και ευκρατον αγαν και καλλιστον αερα και πασης ἀῤρωστιας τε
και φθορας απηλλαγμενον· μικρας τε οπωρας και διειδεστατα υδατα απολαυον τες
σεβονται γνησιως τον Θεον και αδιαλειπτως προσευχονται. ̣5̣ Και οι μεν ανδρες εις
τα μερη του ωκεανου ποταμου παροικουσιν, αι δε γυναικες αυτων ενθεν εισι του
ποταμου Γαγγου, του παραῤρεον τος εις τον Ὠκεανον επι το μερος της Ἰνδιας. Οι ουν
ανδρες περωσι προς τας γυναικας Ἰουλιον και Αυγουστον μηνα, παρ' αις υπαρχουσι
ψυχροτερα, του ηλιου προς δυσμας και προς βοῤραν υψωθεντος, οι γε και
ευκρατωτεροι γενομενοι προς οιστρον αυ τους κινειν λεγουσι. Ὅπερ δε και τον
Νειλον φα σιν ου κατα τον αυτον τοις πολλοις πλημμυρειν και ρον, αλλα μεσουντος
του θερους επικλυζειν την Αι γυπτον, ως του γε παντος ηλιου την βοῤρειοτεραν
διαθεοντος ζωνην, και τοις αλλοις μεν παρενοχλουν τος ποταμοις και
σμικρυνοντος, τουτου δε πλειστον απεχοντος. Ποιουντες μετα των γυναικων ημερας
μʹ παλιν αντιπερωσι. Της δε γυναικος δυο παιδας τεκουσης 26 ουκ ετι ο ανηρ
αντιπεραι προς αυτην, ουτε μην εκεινη πλησιαζει προς ετερον ανδρα παν τελως δια
πολλην ευλαβειαν. Ει δε συμβηι στειραν εν αυταις ευρεθηναι μεχρι πενταετιας,
διαπεραι ο ανηρ αυτης· και συγγινομενος αυτηι, εαν μη τεκηι, ουκετι προσεγγιζει αυτηι.
Και δια τουτο ουδε πολυανθρωπος εστιν η χωρα, δια γε την ολιγοδεΐαν και την
φυσικην εγκρατειαν. Και αυτη μεν η των Βραχμανων πολιτεια ̣6̣. Τον δε ποταμον
φασιν δυσπεραιοτατον ειναι, και δια τον λεγομενον οδοντοτυραννον. Ζωον γαρ εστι
τουτο αμφιβιον μεγιστον, εν τωι ποταμωι διαιτωμε 110.80 νον και δυναμενον
ελεφαντα καταπιειν ολοκληρον δια την υπερβολην του μεγεθους. Ὅστις εν ταις μʹ
ημε ραις της περαιωσεως των ανδρων εκεινων αφανης γινεται κατα θειαν
προσταξιν. ̣7̣ Ου μην αλλα και δρακοντες εισιν εν τοις ερημοτεροις τοποις εκεινοις
μεγιστοι σφοδρα, ως πηχων οʹ το μηκος, το παχος πολυ τε και φρικωδεστατον· και
την σο φιαν του ∆ημιουργου και δοξαν φαινομενην προ φανως εκδιηγουνται. Και
σκορπιοι ευρισκονται πηχυαιοι, και μυρμηκες παλαιστιαιοι. ∆ιο και δυσδιοδευτοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12

εισιν οι ερημικοι τοποι εκεινοι και αοικητοι δια τα φοβερωτατα θηρια και ιοβολα.
Ἐλεφαντες δε γινονται κατα τας χωρας εκεινας πλειστοι, ως και αγεληδον
παραπορευομενοι βοσκον ται. ̣8̣ Ἀμελει γε τοι και ο μεγας Καισαρειος, ο αδελφος του
μεγαλου Γρηγοριου του Θεολογου, διαφορων εθνων και ηθων και τροπων και
νομων εξηγησιν ποιουμενος συντομον, τοιαδε φησιν· “Ἐν γαρ εκαστηι χωραι και
εθνεσιν, εν τοις μεν εγγραφος νομος εστιν, εν τοις δε η συνηθεια. Νομος γαρ ανομοις
τα πατρια δοκει.” ΚΑʹ. Περι Σηρων. “Ὧνπερ πρωτοι Σηρες, οι, το ακρον της γης
οικουντες, νομον εχουσι το πατρωιον εθος, μη πορ νευειν και μοιχευειν, η κλεπτειν,
η λοιδορειν, η φο νευειν και κακουργειν το συνολον.” ΚΒʹ. Περι Βακτρων. 27 “Νομος
δε παρα Βακτριανοις ητοι Βραχμα ναις και νησιωταις η εκ προγονων παιδεια τε και
ευσεβεια, μη κρεωφαγειν και οινοποτειν, η λαγνευειν, η παντοιαν κακιαν
διαπραττεσθαι, δια πολυν φοβον Θεου και πιστιν, και τοι γε των παρα κειμενων
αυτοις μιαιφονουντων και αισχροπρα γουντων εμμανως τε και υπερφυως. ̣2̣ Ἐν δε
τοις εσωτεροις μερεσι τουτων ανθρωποβορουντες μαλιστα και κατεσθιοντες
αλληλους ως οι κυνες.” ΚΓʹ. Περι Χαλδαιων. “Ἕτερος νομος Χαλδαιοις τε και
Βαβυλωνιοις, μητρογαμειν και αδελφοτεκνοφθορειν και μιαιφο νειν και πασαν
θεομιση πραξιν ως αρετην αποτε λειν, καν ποῤρω της χωρας αυτων γενωνται. ̣2̣
Ἄλλος παρα Γηλαιοις νομος, γυναικα οικοδομειν και γεωργειν και τα ανδρων εργα
πραττειν, αλλα και πορνευειν, ως αν βουλωνται, μη κωλυομεναι παντελως υπο των
ανδρων η ζηλουμεναι, αι υπαρ χουσαι πολεμικωταται και θηρωσαι τα μη λιαν
ισχυροτερα των θηριων. Ἄρχουσι δε και των ιδιων ανδρων και κυριευουσιν.” 110.81
Κ∆ʹ. Περι Βρετανων. “Ἐν δε Βρετανιαι πλειστοι ανδρες μιαι συγ καθευδουσι γυναικι,
και πολλαι γυναικες εταιρι ζονται ανδρι·” και το παρανομον ως νομον καλον και
πατρωιον πραττουσι, αζηλωτον και ακωλυτον. ΚΕʹ. Περι Ἀμαζονων. 28 Ἀμαζονες δε
ανδρας ουκ εχουσιν, αλλ' ως τα αλογα ζωα απαξ του ενιαυτου περι την εαρινην
ισημεριαν υπεροριοι γινονται, και μιγνυμεναι τοις γειτνιωσιν ανδρασιν ως
πανηγυριν τινα και μεγαλην εορτην τον καιρον εκεινον ηγουνται, εξ ων και κατα
γαστρος συλλαβουσαι παλιν δρα μουσιν οικαδε πασαι. Τωι δε καιρωι της αποκυησεως
το μεν αῤρεν φονευουσι, το δε θηλυ ζωογο νουσι και επιμελως εκτρεφουσι. Κϟʹ. Περι
των βασιλειων αρχων. ̣1̣ Μετα δε Ἀλεξανδρου τελευτην εις πολλας αρχας η βασιλεια
αυτου διηιρεθη. Και Ἀριδαιος μεν ο αδελφος, ο και Φιλιππος, Μακεδονιας αφ ηγειτο.
Ἀντιπατρος δε Ευρωπης εβασιλευσεν, Αι γυπτου δε Πτολεμαιος ο Λαγου, Φοινικης δε
και Κοιλοσυριας Σελευκος, Κιλικιας δε Φιλωτας, Ἀσιας δε Ἀντιγονος, Καριας δε
Κασανδρος, Ἑλληςποντου δε Λεωνας, Παφλαγονιας δε Ευμενης, Θραικης δε
Λυσιμαχος. Και ουτοι μεν ου διελιπον αει κατ' αλληλων επανισταμενοι, εως η
Ῥωμαιων αρχη τας τοπαρχιας πασας κατελυσεν. ̣2̣ Τουτων δε ουτως και επι
τοσουτον ειρημενων, δειν ωιηθημεν επανα ληψιν ποιησασθαι· και απο Ἀδαμ παλιν
αρξαμενοι, και εκαστου των επισημων και αναγκαιων αν δρων τους της ζωης
χρονους δια βραχεων επιση μηναμενοι, και μεντοι και τους καθεξης αρχοντας τε και
βασιλεις του Ἰσραηλ εν επιτομηι απομνημο νευσαντες, ουτως αυθις την ακολουθιαν
της χρονικης πραγματειας επισυναψαι. ̣3̣ Την δε γε απαριθμη σιν των χρονων κατα
τον μεγαν Μωυσην ποιησομεθα, τον και προγενεστερον και αληθεστερον και
σοφωτερον παρ' Ἕλλησιν αρχαιων παντων σοφων τε και συγγραφεων εικοτως
αναφανεντα. 29 ̣4̣ Πρωτος γαρ σοφος Μωυσης αναδεδεικται, ως ιστορει Ευπολεμος,
και πρωτος γραμματα Ἑβραιοις παρεδωκεν, απερ ο θειος Ἀβρααμ απο των Χαλδαιων
εκομισε. Λεγει γαρ Ἰωσηπος, οτι πρωτος Ἀβρααμ δημιουργον τον Θεον ανεκηρυξε,
και πρωτος κατελθων εις Αιγυπτον αριθμητικην και αστρονομιαν Αιγυπτιους
εδιδαξε. Πρωτοι γαρ ευ ρεται τουτων οι Χαλδαιοι γεγενηνται. ̣5̣ Παρα δε των
Ἑβραιων ελαβον Φοινικες, αφ' ων ο μεν Καδ μος ταυτα μετηγαγεν εις τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

13

Ἕλληνας, ο δε Ἡσιοδος μαλα συνταξας ευφυως Ἕλλησιν. ̣6̣ Ὁδε Ἰωσηπος εν τωι
Ἰουδαισμωι μεινας τυφλωττων, 110.84 Κλημης δε και Ἀφρικανος και Τατιανος, των
δε εκ περιτομης Ἰωσηπος και Ἰουστος κατα Ἴναχονακμασαι τον θεσπεσιον Μωυσην
ιστορησαν, ιδιως εκαστος εκ παλαιας ιστοριας παρασχων την αποδειξιν, Κλημης δε ο
Στρωματευς, Ὠριγενιαστης ων, ως τινι των Πατερων απεκαλυφθη, μη εν κολασει
Ἰουδαιος ων. ΚΖʹ. Σχολιον των αγιων Πατερων. Περι του Παμφιλου Ευσεβιου, οτι εν
πολλοις αυτου συγγραμμασι δεικνυται Ἀρειανος γνησιος· ει δε και παραινειται παρα
τινων εκκλησιαστικων ανδρων ως πολυμαθης και πολυΐστωρ, καθαπερ και
Ὠριγενης και αλλοι πολλοι των εξω της Ἐκκλησιας οντων, ου δεν θαυμαστον. ̣2̣ Ὁ
δε πολυμαθης και πολυΐστωρ Ευσεβιος, ακριβεστατην των χρονων αναγραφην
ποιησαμενος, τοις χρονοις μεν Ἰναχου ιερον Ἰακωβον ευρε συνακμασαντα, Μωσεα
δε Κεκροπος. ̣3̣ Χρονικου γαρ κανονος συνταξιν επινοησας, εκ παρ αλληλου
αντιπαρεθηκε τον παρ' εκαστωι ετει δυ ναστευοντα. Συνηγαγε δε χρονους της
βασιλειας Χαλδαιων, Λακεδαιμονιων, Κορινθιων, Θετταλων, Μακεδονων (των
παλαι Κειτιεων λεγομενων), Λα τινων των απο Λατινου βασιλεως αυτων και
Ἰταλων εκ τινος ηγεμονευσαντος αυτων προσαγορευθεντων και υστερον
επικληθεντων Ῥωμαιων απο Ῥωμου 30 και Ῥημου· και τουτων τους χρονους επι το
αυτο συναρτησας, εκαστου εθνους των βασιλεων συνεκρινε τους χρονους,
αντιπαραθεις τα ετη της βασιλειας τηι Ἀσσυριων βασιλειαι, τουτ' εστι της Σεμιραμεως
τοις Ἀβρααμ ετεσι. ̣4̣ Κατα γαρ την Σεμιραμιν Ἀβρααμ εγνωριζετο, και Ἰακωβ
καταἸναχον, και Μωυσης κατα Κεκροπα τον διφυη, ον πρωτον βασιλεα της Ἀττικης
Ἕλληνες ιστορησαν· ως ειναι των παρ' Ἕλλησιν αρχαιων σοφων Μωυσεα
πρεσβυτερον, Ὁμηρου λεγω και Ἡσιοδου,και των Τρωικων, Ἡρακλεους τε και
Μουσαιου, Λινου τε και Ὀρφεως και ∆ιοσκορων, Ἀσκληπιουκαι ∆ιονυσου και
Ἑρμου, Ἀπολλωνος τε και των Ἑλληνικων μυστηριων και τελετων, και αυτων των
του ∆ιος πραξεων· οθεν και τινες των παρα των προκριτων φαινονται εκ των αυτου
συγγραμματων σφετερισαμενοι. Παντες μεν ουτοι μετα τον Κεκροπα γεγονασιν, ων
πολυ Ὅμηρος και Ἡσιοδος τοις χρονοις υποβεβηκασιν. ΚΗʹ. Του αγιου Βασιλειου.
Ουτος γε τοι Μωυσης των σοφων παντων διδασκα λος πεφηνε, των αποῤρητων
εξηγητης γενομενος, και της αληθειας υφηγητης θειοτατος. Την γαρ σο φιαν των
Αιγυπτιων διαπτυσας αριστα, περι δε της του κοσμου εξηλθε συνταξεως, υπ' αυτου
δηλον οτι επι παντων Θεου και ∆ημιουργου πασης κτισεως εμπνευσθεις την
αληθειαν. ̣2̣ Λεγει γαρ· “Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην.” Και
πολλοι των παρ' Ἕλλησι ταναντια τουτων τολμησαντες διεξιεναι εις βυθον
αγνωσιας και ασεβειας κατηνεχθησαν· και εικοτως. Τα εξ ανθρωπινης διανοιας
προσφερομενα δογματα σαθρα τυγχανει και αναρμοστα· διοπερ ουδεις παρ' αυτοις
εστηκε λογος 110.85 ακινητος, αει του δευτερου του προ αυτου καταβαλ λοντος,
ωστε μηδεν ημιν εργον ειναι τα εκεινων ελεγχειν. ̣4̣ Ἀρκουσι γαρ αλληλοις προς την
οικειαν ανατροπην. Οι γαρ Θεον αγνοησαντες αιτιαν εμφρονα προεσταναι της
γενεσεως των ολων ου συν εχωρησαν, αλλ' οικεια της εξ αρχης αγνοιαι τα εφεξης
συνεπεραναν. ∆ια τουτο 31 οι μεν εις τας υλικας υποθεσεις κατεφυγον τοις του
κοσμου στοι χειοις την αιτιαν του παντος αναθεντες· οι δε ατομα και αμερη σωματα
και ογκους και πορους συνεχειν την φυσιν των ορατων εφαντασθησαν. Νυν μεν γαρ
και συνιοντων αλληλοις των αμερων σωματων, νυν δε μετασυγκρινομενων, τας
γενεσεις και τας φθορας επιγιγνεσθαι, και (επι) των διαρκεστερων σωματων την
ισχυροτεραν των ατομων αντεμπλοκην της διαμονης την αιτιαν παρεχειν. Ἀλλ'
οντως ιστον αραχνης υφαινουσιν οι ταυτα γραφοντες, οι ουτω λεπτας και
ανυποστατους αρχας ουρανου και γης και θαλασσης ανοητως υποτιθεμενοι. Ου γαρ
ᾔδεσαν ειπειν· “Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην.”
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

14

Βʹ. ΑΡΧΗ ΧΡΟΝΙΚΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΟΝΑΧΟΥ.
A. Περι γενεαλογιας Ἀδαμ και των υιων αυτου. Ἀδαμ τοινυν, κατα τον
σοφωτατον και θειον υποφητην Μωυσην, γενομενος ετων σλʹ εγεννησε τον Σηθ, και
μετα τουτο εζησεν ετη Ϡλʹ και απεθανεν. Ὃς και λεγεται πρωτος εις την γην εξ ης
εληφθη, ταφηναι· και μνημα αυτωι κατα την των Ἱεροσολυμων γεγονεναι γην,
Ἑβραικη τις ιστορει παραδοσις, ως φησιν Ἰωσηπος. Θνησκει δε κατα την
παραβασεως ημεραν χιλιονταετιας της του Θεου ημερας εχουσης το διαστημα, Ϡλʹ
ετη μονον ζησας τελευται. Τουτον λεγεται πρωτον εις την γην, εξ ης εληφθη,
ταφηναι. Ἀφανες γαρ φασι το του Ἄβελ σωμα γενεσθαι, τοις μετεπειτα δικαιοις αγα
θας αποφαινων ελπιδας. ̣2̣ Σηθ δε γενομενος ετων σεʹ εγεννησε Ἐνως, και μετα
τουτο εζησεν ετη ψζʹ και απεθανε ζησας τα παντα ετη Ϡιβʹ Περι ου ειρηται·
“Εισηλθον οι υιοι του 32 Θεου προς τας θυγατερας των ανθρωπων,” ητοι τας απο του
Καΐν. Θεον γαρ αυτον οι τοτε ανθρωποι προσηγορευον δια το εξευρειν τα Ἰουδαικα
γραμματα και τας των αστερων ονομασιας, και προς τουτοις και την πολλην αυτου
ευσεβειαν θαυμασαντες· ος γε 110.88 και πρωτος ηλπισεν επικαλεισθαι θεος και ονο
μαζειν, καθα δη και τωι Μωυση λεγει Κυριος· “Θεον δεδωκα σε τωι Φαραω.” Και περι
των εναρετων και πνευματικων και των κριτων εφη· “Θεους ου κακολογησεις, και
αρχοντας του λαου σου ουκ ερεις κακως.” Εικοτως οι του Σηθ και του Ἐνως και
Ἐνωχ παιδες υιοι Θεου και υιοι των θεων κατα τον Συμμαχον νοεισθωσαν, οι τινες
αλοντες ακολασιαι προς τας θυγατερας Καιν εισηλθον, εξ ων οι της κατ' αλληλου
μιαιγαμιας γινονται γιγαντες, δια μεν τον δικαιον Σηθ ισχυροι και μεγιστοι, δια δε
τον αδικον και βεβηλον Καιν πονηροι και κακιστοι. ̣3̣ Ἐνως δε γενομενος ετων ρϛʹ
εγεννησε τον Καιναν, και μετα τουτο εζησεν ετη ψιεʹ και απεθα νε, ζησας τα παντα
ετη Ϡεʹ. ̣4̣ Μαλελεηλ δε γενομενος ετων ρξεʹ εγεννησε τον Ἰαρεδ, και μετα τουτο
εζησεν ετη ψλʹ, και απεθανε, ζησας τα παντα ετη ωϛεʹ. ̣5̣ Ἰαρεδ δε γενομενος ετων
ρξβʹ εγεννησε τον Ἐνωχ, και μετα τουτο εζησεν ετη ωʹ, και απεθανε, ζησας τα παντα
ετη Ϡξβʹ. ̣6̣ Ἐνωχ δε γενομενος ετων ρξεʹ, εγεννησε τον Μαθουσαλα, και μετα τουτο
εζησεν ετη ςʹ, και μετετεθη ζησας τα παντα ετη τξεʹ. ̣7̣ Μαθουσαλα δε γενομενος
ετων ρξζʹ εγεννησε τον Λαμεχ και μετα τουτο εζησεν ετη ωβʹ, και απεθανε, ζησας τα
παντα ετη Ϡξθʹ. ̣8̣ Λαμεχ δε γενομενος ετων ρπηʹ εγεννησε τον Νωε, και μετα τουτο
εζησεν ετη φξεʹ, και απεθανε, ζησας τα παντα ετη ψνγʹ. ∆υο τοινυν Λαμεχ η Γραφη
μνημονευει, ενα μεν τον απο Καιν, εκ δε του πατρος Νωε. Γεγεννηται γαρ Νωε δια
Λαμεχ, ουκ εκ του απο Καιν και πεφονευκοτος ανδρα και νεανισκον, αλλ' εκ
μεταγενεστερου και εξ ομωνυ μου του απο Σηθ. Ἐκεινος γαρ λεγει· “Ἄνδρα 33
απεκτεινα εις τραυμα εμοι και νεανισκον εις μωλωπα εμοι.” Και ως δυο φονους
πεποιηκως και των δυο τας γυναικας ειληφεν, Ἐλδαν και Σελαν, εαυτον
καταμεμφεται εβδομηκοντακις επτα αξιον ειναι κολασεως, “οτι εκ Καιν μεν, φησιν,
εκδικειται επτακις, εκ δε Λαμεχ εβδομηκοντακις επτα.” Και δια τι μειζονως
κολαζεται; ∆ιοτι τηι πτωσει του προημαρτηκοτος ουκ εσωφρονισθη. Ὁραις, πως το
προ ημων αμαρτανειν αυξει και την κολασιν ημιν; Τοις ουδ' ουτως σωφρονιζομενοις
και ασυγγνωστον ποιει την τιμωριαν, ωσπερ ουν και ο Λαμεχ ουτω πεπονθεν. Του
δικαιου γαρ Ἐνωχ αδελφους ανειλε, του πιστει δια τουτο προσευξαμενου, μη ιδειν
τοιουτον θανατον, ακουσθεις μετετεθη. Ἦν δε Ἐνωχ εκ του δικαιου Σηθ, εξ ου
Χριστος κατ αγεται γενεαλογουμενος απο του Ἀδαμ υπο του 110.89 Λουκα εως του
Σηθ, και “του Ἀδαμ και του Θεου,” το μεν κατα σαρκα εξ αυτων, το δε κατα πνευμα
εκ του Θεου. Πνευμα γαρ ο Θεος. Ἐσπουδαζε γαρ των ασεβων σπερμα των δικαιων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

15

εξαραι το γενος, επειδη γαρ βδελυγμα αμαρτωλωι θεοσεβεια· και γαρ το γενος και
σπερμα του Καιν κατηραθη, του δε Σηθ ευλογηθη· και ουκ εβουλετο ο Θεος επιμιξιαν
γενεσθαι των δικαιων το γενος προς των ασεβων, αλλ' εξαλειφθηναι. Ἐπει ουν
εφονευον και ελαμ βανον τας γυναικας αυτων, εξαισια τερατα ετικτοντο οι
γιγαντες, δι' ους και ο κατακλυσμος ελθων παν τας αρδην απωλεσεν. Και μονος
ευρισκεται ο Νωε δικαιος εν τηι γενεαι αυτου· διο και εφυλαχθη. ̣9̣ Νωε δε γενομενος
ετων φʹ εγεννησεν υιους γʹ, τον Σημ, τον Χαμ, τον Ἰαφεθ. Μετα δε ετη ρʹ του
τεχθηναι τους υιους αυτου εισηλθε την κιβωτον, υπαρχων ετων χʹ και γινεται ο
κατακλυσμος. Και εν τωι ενι και χʹ ετει της ζωης αυτου εξηλθεν εκ της κιβωτου. Και
μετα τον κατακλυσμον εζησεν ετη τνʹ, και απεθανε ζησας τα παντα ετη Ϡνʹ. Του δε
κατακλυσμου γενομενου επι ημερας μʹ, πασα μεν η γη εκαλυφθη επι ημερας ρκʹ.
Παντος δε ορους υψηλοτατου το υδωρ υπερ ανω γεγονε πηχεων ιεʹ. Της δε κιβωτου
τα λειψανα εως αρτι προς αποδειξιν των γεγενημενων δεικνυται εν τωι ορει Ἀραρατ
αναμεσον της Ἀρμενιας και της Παρθικης χωρας και 34 της των ∆ιαβηνων χωρας.
Ἐκ γαρ ξυλων ασηπτων η κεδρινων εστι κατασκευασμενη. Φησι γαρ· “Και ειπεν
Κυριος ο Θεος· Ου μη καταμεινηι το πνευμα μου εν τοις ανθρωποις τουτοις δια το
ειναι αυτους σαρκας. Ἔσονται αι ημεραι αυτων ρκʹ ετη.” Και επαγει η Γραφη
λεγουσα· “Και ειπεν ο Θεος προς Νωε· Καιρος παντος ανθρωπου ηκει εναντιον μου,
οτι επλησθη η γη αδικιας απ' αυτων· και ιδου εγω καταφθειρω αυτους και την γην.”
Πλην ου ειναι την ζωην αυτων περιωρισεν ρκʹ ετη, αλλα πλημμυρουσαν την
αμαρτιαν ιδων και αυξουσαν ουκ ανεμεινε την κυρειαν, αλλα την προσθεσμιαν συν
τεμων των ρʹ ετων, πασιν επηγαγε τον κατακλυσμον. Ὅθεν φησι· “Ποιησον σεαυτωι
κιβωτον εκ ξυλων τετραγωνων ασηπτων· νοσσιας ποιησεις και ασφαλτωσεις αυτην
εσωθεν τηι ασφαλτωι, και ουτω ποιησεις αυτην τʹ πηχεων το μηκος και νʹ το πλατος
και λʹ το υψος. Ἐπισυναγαγων ποιησεις αυτην, συντελεσεις αυτην ανωθεν. Την δε
θυραν εκπλαγιου διωροφα, και τριωροφα ποιησεις αυτην.” ̣10̣ Ἀλλ' ουν γε τινες των
Ἑλληνων επιλαμβανομενοι το ρητον εφασαν, ως αδυνατον ην χωρησαι τοσαυτα
πολυειδη και απειρα γενη των ζωων πη χεις τριακοσιας και μονον. Και ουκ ισασιν οι
δηθεν σοφοι και απερισκεπτως και αμαθως τα θεια λογια πολυπραγμονουντες, οτι
περ ο συγγραφευς, γεωμετρης υπαρχων Αιγυπτουεπαιδευθη γαρ, φησι, Μωυσης
πασηι σοφιαι Αιγυπτιωνοτι γεω μετρικην πηχυν εφη, ητις οργυιαν μεγιστην εχει. Την
γαρ τοι γε γεωμετριαν Αιγυπτιοι, φασιν, εφευ ρον, εκ του απλετου της γης την
διαιρεσιν διδαχθεν 110.92 τες και γραψαντες, αφ' ων ετεροι μετελαβον· Ὅθεν
σοφους αγαν και φρονιμους αυτους απεκαλεσε δια την θαυμαστην επιστημην
ταυτην και σοφιαν. Και προς τουτοις ετι και αλληι μαρτυρια ευαποδεκτος περι του
κατακλυσμου, ως φησιν Ἰωσηπος.” Ἔσω γαρ εφ' υψηλοτατοις ορεσι και δυσβατοις
γης και θαλασσης λειψανα ευρισκεται κοχλιαι και οστρεων κελυφαι και τα 35
τουτοις ομοια, κηρυττοντα το φοβερον εκεινο και παγκοσμιον ναυαγιον επι του δι
καιου τουτου γενομενον, και πολλης αθυμιας και λυπης κοπου τε περιστασεως
αιτιον τουτο πεφη νοτα. Περι ου και θειος Χρυσοστομος φησι· “Παντων
διεφθαρμενων μονος ευηρεστησε τωι Θεωι, των αλλων παντων προσκεκρουκοτων.
Και αλλας μυριας θλιψεις υπεμενε πολλας και κακας.” “Ἐνιαυτον γαρ ολον
δεσμωτηριον ξενον και φοβερον ᾤκησεν ουδεν αμεινον των εν μεταλλοις πιεζο
μενων διακειμενος. Ἵνα γαρ το πληθος εασω των θηριων και των ερπετων, οις
τοσουτον εζησε χρονον, εις τοιαυτην απειλημμενος στενοχωριαν· τι οιει πασχειν
αυτον υπο του παταγου των βροντων και υπο του ψοφου των υετων; Ἄβυσσος γαρ η
μεν κατωθεν ανεῤρηγνυτο, η δε ανωθεν κατεφερετο· ενδον εκαθητο μετα των υιων
αυτου. Ει γαρ και υπερ του τελους ειχε θαῤρειν, αλλα τηι των γι νομενων σφοδροτητι
προαποτεθνηκει τωι δεει. Ὄπου γαρ ημεις, οικιας εχοντες ηδρασμενας επι της γης,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

16

και πολεις οικουντες, ομως, οταν ιδωμεν κατ ενεχθεντα σφοδροτερον ολιγον του
συνηθους υετον, καταπιπτομεν και συστελλομεθα· τι ουκ αν επαθεν εκεινος, ενδον
ων και την φρικωδεστατην εκεινην αβυσσον εννοων και των αποπνιγομενων τα δια
φορα γενη; Ἱκανον μεν ουν και την πολιν μιαν η οικιαν επικλυσθεισαν καλυφθηναι
τοις κυμασιν, εκπληξαι την ψυχην. Το δε την οικουμενην απασαν τουτο παθειν,
ουδε εστιν ειπειν, πως διεθηκε τον εν μεσωι περιφερομενον τωι κλυδωνιωι.” ̣11̣ Τον
μεν ουν ενιαυτον εκεινον τοσουτωι συνει χετο δεει. Ἐπειδη δε ποτε ο κατακλυσμος
επαυσατο, ο μεν φοβος ενεδιδου λοιπον, επετεινατο δε τα της αθυμιας αυτωι σφοδρα.
Και το προφητικον επα σχεν, ο περι της ημερας Κυριου φησιν Ἀμως· “Ὃν τροπον εαν
εκφυγηι ανθρωπος απο προσωπου λεοντος και εμπεσηι αυτωι αρκτος και 36 εισελθοι
εις την οικιαν αυτου και απερεισηι τας χειρας αυτου εις τον τοιχον, και δακηι αυτον
οφις.” Και γαρ της κιβωτου προκυψαντα και της δυσωδους και εστενοχωρημενης
ειρκτης απαλλαγεντα χει μων ετερος διεδεχετο του προτερου ουχ ηττων ορωντα την
πολλην ερημιαν, τον βιαιον θανατον εκεινον και των αναιρεθεντων τα σωματα τηι
ιλυι πεφυρμενα και τωι πηλωι και παντας ομου ανθρω πους τε και ονους και τα
τουτων ατιμοτερα γενη μιαι τηι ελεεινοτατηι ταφηι κατασχεντας, μαλλον δε 110.93
ειπειν καταχωσθεντας. Ει γαρ και σφοδρα υπηρχον αμαρτωλοι οι ταυτα πεπονθοτες,
αλλ' ομως ανθρωπος ο Νωε και επασχε τι προς το ομοφυλον” “επι μεν του
κατακλυσμου τωι πληθει των υδα των συνεχομενος τηι μονωσει και τηι προς το ομο
φυλον συμπαθειαι, το απειρον των απολωλοτων, τωι τροπωι της τελευτης, τηι της γης
ερημιαι.” ”Προ δε τουτων κακιας αβυσσωι παντοθεν συνειχετο, και των κυματων
αυτωι σφοδροτερων αι των πονηρων ανθρωπων επιβουλαι προεῤρηγνυντο. Μονος
γαρ εις τοσουτον πληθος απολειφθεις μοχθηρων ανθρω πων και μιαρων, πολυν τον
γελωτα, πολλα σκωμματα και τας χλευασιας εφερεν ο δικαιος, μαλιστα οτε περι της
κιβωτου και της μελλουσης αυτοις διελεγετο συμφορας” και πανωλεθριας, εν ετεσιν
ρʹ της κιβωτου τεκταινομενης και αυτου διαῤρηδην καθ' εκαστην ημεραν βοωντος,
ουδεις επιστευεν.
Βʹ. Περι της οικοδομης του Πυργου. Σημ δε μετα δυο ετη του κατακλυσμου
γενο μενος ετων ρβʹ εγεννησε τον Ἀρφαξαδ και μετα τουτο εζησεν ετη φʹ, και
απεθανε, ζησας τα παντα ετη χβʹ. ̣2̣ Ἀρφαξαδ δε γενομενος ετων ρλβʹ εγεννησε τον
Καιναν, και μετα τουτο εζησεν ετη υʹ, και απεθανε ζησας τα παντα ετη φλβʹ. ̣3̣
Καιναν δε γενομενος ετων ρλʹ εγεννησε τον Σαλα, και μετα τουτο εζησεν ετη τλʹ, και
απεθανε, ζησας τα παντα ετη υξʹ. Τον δε Σαλα ο πατηρ αυξηθεντα γραμματα
εξεπαιδευσεν. Και δηποτε ο Σαλα πορευθεις αποι κιαν κατασκεψασθαι, ελθων κατα
την γην Χαλ δαιων, 37 γραμματα επι τινων διακεχαραγμενα πετρων, τα δη ην αρα
των Ἐγρηγορων παραδοσις· ταυτα δε εκγραψαμενος ο Σαλα, αυτος τε εν αυτοις
εξημαρτανε, και τοις αλλοις την αυτην ατοπιαν εξεπαιδευσεν. ̣4̣ Σαλα δε γενομε νος
ετων ρλʹ εγεννησε τον Ἕβερ, και μετα τουτο εζησεν ετη υλʹ, και απεθανε, ζησας τα
παντα ετη φξʹ. ̣5̣ Ἕβερ δε γενομενος ετων ρλδʹ, εγεννησε τον Ἰεκταν και τον Φαλεκ.
Ἐπι του Ἕβερ παλινοι ανθρωποι εις απειρον πληθυνθεντες και εις ακρον πονηριας
ελασαντες πυργον εννοουσι κατα σκευασαι ουρανομηκη, προς αποφυγην του κατα
κλυσμου, ως του Θεου επιβουλευοντος αυτοις. Ἦσαν δε παντες μια φωνη. Νεβρωδ
γαρ ο γιγας, Χουσε του Αιθιοπος υιος, προσετασσε, και εις βρωσιν αγρευων εχορηγει
ζωα. Ὁ δε Ἕβερ, ο του Σαλα υιος, επειγειν ενεκεχειριστο την οικοδομην του πυργου
και της Βαβυλωνος, ο εστι συγχυσις· ων το εργον κατεῤριπτο, ματαιαν την αναβα σιν
επικεχειρηκοτων. Οι γε και την κατασκευην 110.96 της κιβωτου σαφως ειδοτες,
πρωτοι ναυς ποιειν εν τοις υδασι και πλεειν επενοησαντο. Των δε παντων επι την
του πυργου και της πολεως ορμη σαντων οικοδομην, αρχηγους ειχον οβʹ. Μονος δε ο
Ἔβερ ου συνεθετο τηι τουτων αλογιστωι εργασιαι, ∆ιο και παντων αι γλωσσαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

17

συνεχυθησαν, των συν τεθειμενων εις οβʹ γλωσσας διαιρεθεντων κατα τον αριθμον
των αρχοντων αυτων. Και εις αλληλογλωσ σιαν 38 υπο του πνευματος και της
δικαιας οργης ελαυνομενων και διασπασθεντων, τουτο μονωι Θεος ουκ εστηρησε την
αρχαιαν φωνην. Ὅθεν οι απομει ναντες εν τηι προτεραι γλωσσηι, Ἑβραις αυτην
επωνομασαν κατα την του κρατησαντος αυτην επωνυμιαν, Ἕβερ εις το γενος των
Ἑβραιων, οιτινες πατρωνυμικως και φερωνυμως Ἑβραιοι καλουνται.
III. Ὅτι οποια ην η αʹ γλωσσα. Ὅτι τηι των Ἑβραιων γλωσσηι εχρωντο οι απο
του Ἀδαμ, δηλον μεν, και απο τουτου και τους αμφι τον Ἀβρααμ και τον Νωε
καταγομενους και χρωμενους· δηλον δε και απο του, τον δευτερον Ἀδαμ τον
Χριστον τηι των Ἑβραιων φωνηι κατα τον πρωτον παντως Ἀδαμ χρωμενον, ως το
“Ἐφφαθα,” και “ταλιθα κουμι” και “λαμα σαβαχθανι” και τα ομοια. Και μεντοι προς
τουτοις και τα των παλαιων ονοματα εναργες τεκμηριον του ταυτην ειναι. φωνην
την προ της συγχυσεως. Ἐφ' ων γαρ κατ' ουδεμιαν εστι γλωσσαν το σημαινομενον
επιλυσασθαι, και ταυτηι το ζητουμενον ερμηνευεται. Οιον του Ἀδαμ και των λοιπων
αι προσηγοριαι, δι' ετερας ουδεμιας ερμηνευεται ει μη δια της Ἑβραικης και μονης.
Ει δε τινες αμαθως αντιλεγουσιν, ου την Ἑβραικην, αλλα την Συριακην πρωτην
ειναι γλωσσαν, ακουε τωσαν της ερμηνειας του σοφωτατου και πολυμα θους
Ὠριγενους εις την ιστοριαν του Ἰωβ “η, φησιν, ουτως ερμηνευεται εκ της Συριακης
βιβλου” και εξης, Συριακην ειπεν την Ἑβραικην διαλεκτον, επειδη γαρ Συριαν την
Ἰουδαιαν και Συρους οι παλαιοι τους Παλαιστινους ωνομαζον. ̣2̣ Ὁ μεν ουν πυργος
ωικοδο μηθη εν ετεσι τεσσαρακοντα, εμεινεν ημιτελης μετα την συγχυσιν. Ὁ δε γε
Θεος ανεμωι βιαιωι τουτον ανα τρεπει, και εστιν αναμεσον Ἀσσουρ και Βαβυ λωνος
εισετι 39 φυλασσομενα τα ιχνη αυτου. ̣3̣ Φαλεκ δε γενομενος ετων ρλʹ εγεννησε τον
Ῥαγαυ, και μετα τουτο εζησεν ετη σθʹ και απεθανε, ζησας τα παντα ετη τλθʹ. ̣4̣
Γινονται ουν απο του Ἀδαμ εως του κατακλυσμου ετη βσμβʹ, και απο του 110.97
κατακλυσμου εως της συγχυσεως της πυργοποΐας και της τελευτης Φαλεκ, ο εστι
μερισμος, ετη ωξηʹ, και γινεται διαμερισμος ητοι διασπορα των υιων Νωε και των εξ
αυτων γεννηθεντων. ∆ιο και μεροπες εκληθησαν απο τε της μεμερισμενης φωνης,
απο τε του μερισμου της γης. ̣5̣ Ὁ μεν τοι Σημ εγεννησε τον Ἐλαμ και τον Ἀσουρ και
τον Ἀρφαξαδ και τον Λουδι· ο δε Χαμ τον Χους και τον Μεσρεμ και τον Χανααν· ο δε
Ἰαφεθ τον Χαμερ, τον Μαγωγ και τον Θηραν και τον Ἰυωυιαν και τον Ἐλισσαν και
τον Θοβελ και τον Μοσοχ και τον Μαδαι, αφ' ου Μηδοι γενομε νοι και των
Βαβυλωνιων κρατησαντες, η χωρα Μηδια προσηγορευθη κυριως και φερωνυμως. ̣6̣
Μετα γουν την συγχυσιν και την του πυργου διαλυσιν μεταστελλονται οι γʹ υιοι του
Νωε παντας τους εξ αυτων γενομενους, και διδοασιν αυτοις εγγραφον των τοπων
την κατανεμησιν, οπερ εκ του πατρος Νωε παρειληφασι, και λαγχανουσιν εκαστωι
και ταις εκαστου φυλαις και πατριαις τοπον και κλιματα και χωρας και νησους και
ποταμους κατα την υποκειμενην εκθεσιν.
∆ʹ. Περι του της γης διαμερισμου. Και κατακληρουται τωι μεν πρωτοτοκωι υιωι
Νωε Σημ απο Περσιδος και Βακτρων εως Ἰνδικης και Ῥινοκουρουρων τα προς
ανατολην· τωι δε Χαμ απο Ῥινοκουρουρων εως Γαδειρων τα προς νωτον· τωι δε
Ἰαφεθ απο Μηδιας εως Γαδειρων τα προς βοῤραν. ̣2̣ Αι δε λαχουσαι χωραι τωι μεν
Σημ εισιν αυται· Περσις, Βακτριανη, Ὑρκανια, Βαβυ λωνια, Κορδυνα, Ἀσσυρια,
Μεσοποταμια, Ἀραβια η αρχαια, 40 Ἐλυμαις, Ἰνδικη, Ἀραβιη Ευδαιμων, Κοιλησυρια,
Κομμαγηνη και Φοινικη πασα και ποταμος Ευφρατης. ̣3̣ Τωι δε Χαμ Αιγυπτος,
Αιθιοπια η βλεπουσα κατ' Ἰνδους, ετερα Αιθιοπια, οθεν εκπορευεται ο ποταμος των
Αιθιοπων, Ἐρυθρα βλεπουσα κατα ανατολας, Θηβαις, Λιβυη η παρεκτεινουσα μεχρι
Κυρηνης, Μαρμαρις, Συρτις, Λιβυη αλλη, Νου μιδια, Μασσυρις, Μαυριτανια η
κατεναντι Γαδει ρων. Ἐν δε τοις κατα βοῤραν τα παραθαλασσια εχει, Κιλικιαν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

18

Παμφυλιαν, Πισσιδιαν, Μυσιαν, Λυκαονιαν, Φρυγιαν, Καβαλιαν, Λυκιαν, Καριαν,
Λυδιαν, Βιθυνιαν, την αρχαιαν Φρυγιαν· και νησους παλιν εχει, Σαρδινιαν, Κρητην,
Κυπρον και ποταμον τον και Νειλον καλουμενον. ̣4̣ Τωι δε Ἰαφεθ Μηδια, Ἀλβανια,
Ἀρμενιαμικρα και μεγαλη, Καππαδοκια, Παφλαγονια, 110.100 Γαλατια, Κολχις,
Βοσπορος, Μαιωτις, ∆ερβις, Σαρματις, Ταυριανις, Μολοσση, Θεσσαλια. Λοκρις,
Βοιωτια, Αιτωλια, Ἀττικη, Ἀχαΐα, Πελληνη, η καλουμενη Πελοποννησος, Ἀρκαδια,
Ἠπειρωτις, Ἰλλυρις, Λυχνιτις, Ἀδριακη, εξ ηςτο Ἀδριακον πελαγος. Ἔχει και νησους,
Βρετανιαν, Σικελιαν, Ευβοιαν, Ῥοδον, Χιον, Λεσβον, Κυθηρην, Ζακυνθον,
Κεφαλληνιαν, Ἰθακην, Κορκυραν και μερος τι της Ἀσιας, την καλουμενην Ἰωνιαν,
και ποταμον Τιγριν, τον διοριζοντα μεταξυ Μηδιας και Βαβυλωνιας. ̣5̣ Τουτων ουν
κλη ροδοτηθεντων, ο του Χαμ υιος Χανααν ιδων την προς τωι Λιβανωι γην, οτι αγαθη
τε και ευφορος και κατα πολυ 41 της εαυτου διαλλαττουσα γης, τυραννικως
καθηρπασεν αυτην και τους εκ του Σημ κληρονομους εξηλασεν, και ουτω πασα η γη
της επαγγελιας του Χανααν προσαγορευε ται. Καντευθεν τοινυν ο δικαιος κριτης
μετα ταυτα τοις εκ του Σημ υιοις απεδωκεν αυτην δια Ἰησου του Ναυη, καθως και
τωι Ἀβρααμ προεπηγγειλατο. ∆ικαιος γαρ ο Κυριος και δικαιοσυνας ηγαπησεν.
Ῥαγαυ δε γενομενος ετων ρλβʹ εγεννησε τον Σερουχ, και μετα τουτο εζησεν ετη σζʹ,
και απ εθανε, ζησας τα παντα ετη τλθʹ. ̣7̣ Σερουχ δε γενομενος ετων ρλʹ, εγεννησε
τον Ναχωρ, και μετα τουτο εζησε ετη ςʹ, και απεθανε, ζησας τα παντα ετη τλʹ, ος
πρωτος ηρξατο του Ἑλληνικου δογματος δια τους παλαι γενομενους πολεμιστας και
ηγεμονας και πραξαντας τι ανδρειον, αρετης και μνημης αξιον, ους και ανδριασι
στηλων ετιμησαν, ως αγαθον τι πεπραχοτας. Οι δε μετα ταυτα ανθρωποι αγνοουν
τες την των προγονων γνωμην, οτι ως προπατο ρας και αγαθων πραγματων
επινοητας ετιμησαν μνημης μονον χαριν, ουτοι ως θεους ετιμησαν, και εθυον
αυτοις, και ουχ ως ανθρωπους θνητους γενο μενους· ων την ασεβειαν Σολομων
στηλιτευει, φασκων· “Τον προ ολιγου τιμηθεντα ανθρωπον νυν εις σεβασμα
ελογισαντο.” ̣8̣ Σαφεστερον δε και διεξοδικωτερον την παρανοιαν τουτων και
αθεΐαν ελεγχων ο μεγας Ἀθανασιος τοιαδε φησι· “Σαθρας τοινυν της τοιαυτης
αυτων διανοιας φαινο μενης, αναγκη την αληθειαν διαλαμπειν της εκκλη σιαστικης
διαγνωσεως. Ουτε γαρ το κακον παρα Θεου, ουτε εν τωι Θεωι· ουτε μη ουσια τις εστιν,
αλλ' ανθρω ποι κατα στερησιν της του καλου φαντασιας 110.101 επινοειν ηρξαντο,
και αμα πραττειν τα ουκ οντα και απερ εβουλοντο. Ὥσπερ γαρ αν τις, ηλιου
φαινοντος, καμμυων τους οφθαλμους σκοτος επινοει, και λοιπον εν σκοτει πλανω
μενος και περιπατων προσκοπτει, 42 πολλακις κατα μικρον υπαγει, νομιζων, μη
ειναι σκοτος, αλλα φως, ουτω και η ψυχη των ανθρωπων καμμυουσα τον νοητον
οφθαλμον, δι' ου τον Θεον οραιν δυναται, εαυτηι τα κακα επενοησε.” ”Γεγονε μεν γαρ
εις το οραιν τον Θεον και υπ' αυτου φωτιζεσθαι· αυτη δε αντι του αφθαρτου Θεου
φθαρτα τα του σκο τους εργα επεζητησε, καθως γεγραπται, οτι “Ὁ Θεος εποιησε τον
ανθρωπον ευθη· αυτος δε επε ζητησε λογισμους πολλους.” ̣9̣ Ἐπει ουν ωσπερ
μανεντες οι ανθρωποι την ουκ ουσαν κακιαν επενοησαν, ουτω και τους ουκ οντας
θεους εαυτοις ανεπλασαντο. Ὡς γαρ παλιν ει τις εις βυθον καταδυς μηκετι μεν
βλεπει το φως μητε τα εν τωι φωτι φαινομενα, δια το των οφθαλ μων αυτου προς το
κατω νευμα και την του υδατος επιχυσιν, μονα δε τα εν τωι βυθωι αισθομενος,
νομιζει μηδεν ειναι πλεον εκεινων· ουτω δη και οι παλαι των ανθρωπων
καταδυντες εις τας της σαρκος επιθυμιας και φαντασιας, καντευθεν επιλαθομενοι
της του Θεου εννοιας τε και δοξης, τα φαινομενα θεους ανετυπωσαντο, λατρευοντες
τηι κτισει παρα τον Κτισαντα. Και ωσπερ, κατα το λεχθεν παρα δειγμα, οι εις βυθον
καταδυομενοι, οσον επικατα βαινουσι, τοσουτωι μαλλον τα σκοτεινοτερα και
βαθυτατα βλεπουσιν, ουτω και το των ανθρωπων πεπονθε γενος. Ου γαρ απλην εσχε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

19

την πλανην και την ειδωλολατριαν, ουδε αφ' ων ηρξαντο, εν τουτοις διεμειναν·
αλλ' οσον τοις προτεροις ενεχει ριζον, τοσουτον εαυτοις καινοτερας εφευρισκον τας
δεισιδαιμονιας, μηδεν ακορον των πρωτων κακων λαμβανοντες. ̣10̣
Ἐπικαταβαινοντες γαρ λοιπον ταις εννοιαις και τοις λογισμοις οι ανθρωποι, ουρανωι
και ηλιωι και σεληνηι και αστροις την του Θεου τιμην τε και δοξαν ανεθησαν. Ειτα
παλιν τοις σκοτεινοις λογισμοις επικαταβαινοντες, αιθερα και αερα και τα εν τωι
αερι θεους προσηγορευσαν. Προ βαινοντες δε τοις κακοις, ηδη και τα στοιχεια και
τας αρχας του σωματος ημων συστασεως, την θερ μην και την υγραν και την ξηραν
ουσιαν, θεους ανυμνησαν. ̣11̣ Οι δε γε τελειοτεροι την ασε βειαν και ανθρωπους τους
μεν ετι 43 ζωντας, τους δε και μετα θανατον θεους εκαλεσαν. ̣12̣ Και ου μονον εις
ανθρωπους και κτηνη και ερπετα, χερσαια τε και ενυδρα, την του Θεου προσηγοριαν
μετηγαγον, αλλα και εις τα μηδ' ολως οντα η φαι 110.104 νομενα την αυτην
δυσσεβειαν εξωκειλαντες επεδει ξαντο· λογικα γαρ αλογοις επιμιξαντες και ανομοια
τηι φυσει ενειραντες ως θεους εδοξασαν. Οιοι εισιν οι παρ' Αιγυπτιοις κυνοκεφαλοι
και οφιοκε φαλοι και ονοκεφαλοι, και ο παρα Λιβυσι κριοκε φαλος, και παρα τοις
μυθιοις τα λεγομενα πλασματα, η Σκυλλα και η Χαρυβδις και ιπποκενταυρος, και
τραγελαφος, επιτεινοντες την ασεβειαν, και την ηδονην τε και επιθυμιαν
θεοποιησαντες, ην δη και Ἀφροδιτην καλεσαντες προσεκυνησαν. ̣13̣ Και μεντοι και
τους παρ' αυτων αρχοντας δια τιμην των αρξαντων η δια φοβον της αυτων
τυραννιδος ως θεους ετιμησαν· ωσπερ ο εν Κρητηι Ζευς τετιμηται, και ο εν Ἀρκαδιαι
Ἑρμης, και οεν Ἰνδιαι ∆ιονυσος, και η εν Αιγυπτωι Ἴσις και Ὄσιρις, και ο νυν
Ἀδριανου του Ῥωμαιων βασιλεως παις Ἀντινοος. Ἐπιδημησας γαρ Ἀδριανοσεν
Αιγυπτωι και τελευτησαντα ιδων τον της ηδονης υπηρετην Ἀντινοον, εκελευσε
θρησκευεσθαι τουτον, ατε δη και μετα θανατον ερων του παιδος, δι' υπερ βαλλουσαν
ασεβειαν τε και οιστρηλασιαν. Και γαρ οι παρ' Ἕλλησι διαβεβοημενοι θεοι, Ζευς τε
και Ποσειδων και Ἀπολλων και Ἥφαιστος και Ἑρμηςκαι εν θηλειαις Ἥρη και
∆ημητρα και Ἀθηνα και Ἄρτεμις διαταγαις εκριθησαν θεοποιεισθαι. ̣14̣ ∆ιο δη
ταυτας και ειδωλομανιας και εφευρεσεις η θεια Γραφη θριαμβευουσα ουτω φασκει·
“Ἀρχη πονηριας επινοια ειδωλων· ευρεσις δε αυτων φθορα ζωης. Ουτε γαρ ην απ'
αρχης, ουτε εις τον αιωνα εσται. Κενοδοξιαι δε ανθρωπων εισηλθεν εις τον κοσμον.
∆ια τουτο και συντομον αυτων επενοηθη το τελος. Ἀωρωι γαρ πενθει τρυχομενος
πατηρ, του ταχεως αφαιρεθεντος τεκνου εικονα ποιησας τον ποτε νεκρον ανθρωπον
νυν ως ζωντα ετιμησε και παρεδωκε τοις υποχειριοις μυστηρια και τελετας. Ειτα
χρονωι κρατηθεν το ασεβες εθος ως νομος διεφυλαχθη και 44 τυραννων επιταγαις
εθρησκευετο τα γλυπτα.” ”Και τουτο γεγονε τωι βιωι ως ενεδρον, οτι η συμφοραι η
τυραννιδι δουλευ σαντες ανθρωποι το ακοινωνητον ονομα λιθοις και ξυλοις
περιεθηκαν.” ̣15̣ Ειτα τοινυν και οι των τοιουτων ψευδοθεων κηρυκες και μαντεις
ποιηται τε και συγγραφεις ουχ απλως ειναι θεους μονον εγραψαν, αλλα μην και τας
πραξεις αυτων προς ελεγχον τε αθεοτητος και αισχροποιου πολιτειας ανεγραψαν.
Και γαρ τους ακολαστους ερωτας και ασελγειας του ∆ιος και παιδοφθοριας και των
αλλων ζηλοτυπιας προς ηδο 110.105 νην των θηλειων, και φοβους και δειλιας και
τας αλλας κακιας ουδετερον, και εαυτους ελεγχουσιν, ως ου μονον περι θεων
διηγουνται, αλλ' ουδε περι σεμνων ανθρωπων. Ἐκ μεν γαρ ∆ιος την παι δοφθοριαν
και την μοιχειαν, εκ δε Ἀφροδιτης την πορνειαν· και εκ μεν Ῥεας την ασελγειαν· εκ
δε Ἄρεως τους φονους, εκ ∆ιονυσου την οινοφλυγιαν και εξ αλλων αλλα τοιαυτα
φασι την αρχην ειληφεναι. Ἀλλ' ουκ αδηλον τοις νουν εχου σιν, οτι παρα γνωμην
ειρηκασι τα τουτων παθη και τας αισχιστας πραξεις. Ἐπειδη γαρ την του Θεου
ακοινωνητον προσηγοριαν και τιμην τοις ουκ ουσιν θεοις, αλλ' ανθρωποις θνητοις
εσπουδαζον ανα θειναι, τουτου χαριν και ακοντες απο της αληθειας ηναγκασθησαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

20

τα τουτων παθηματα προς ελεγχον του μη θεους αυτους ειναι, αλλ' εμπαθεις ανθρω
πους. Ἀλλα φασιν οι τηι πλανηι δεδουλωμενοι· “∆ια τουτο θεους αυτους ηγουμεθα,
οτι τοις ανθρωποις χρησιμοι γεγονασι. Ζευς μεν γαρ λεγεται πλαστι κην τεχνην
εξευρηκεναι, Ποσειδων δε κυβερνητι κην, Ἥφαιστος μεν την χαλκευτικην,
Ἀσκληπιος δε την ιατρικην, και Ἀπολλων την μουσικην, και Ἀθηνα μεν την
υφαντικην, Ἄρτεμις δε την κυνηγητικην, και Ἥρα μεν στολισμον, ∆ημητηρ δε
γεωργιαν και αλλοι αλλας.” ̣15*̣ Ουκουν ει δια τας των τεχνων ευρεσεις θεους
αυτους αξιον ανα γορευεσθαι, δεον και τους 45 των αλλων τεχνων ευρετας ουτως
ονομαζεσθαι; Γραμματα μεν γαρ Φοινικες ευρον, ποιησιν δε ηρωικην Ὅμηρος, και
διαλεκτικην μεν Ζηνων ο Ἐλεατης, ρητορικην δε Κοραξ ο Συρακουσιος, και
μελισσων μεν καρπον ο Ἀριστοτελης, σιτου δε σπορον και κριθης Τρι πτολεμος· και
νομους μεν Λυκουργος ο Σπαρτιατης και Σολων ο Ἀθηναιος, των δε γραμματων την
συνταξιν και αριθμον και μετρα και σταθμια Παλαμηδης εφευρε, και αλλοι αλλα και
διαφορα τωι βιωι των ανθρωπων επηγγειλαν χρησιμα κατα την των ιστορησαντων
μαρτυριαν. ̣16̣ Ἀλλ' ευδηλος η τουτων παρανοια, οτιπερ ου μονον ανθρωποις
φθαρτοις προσηψαν την του Θεου τιμην και δοξαν, αλλα και πετεινοις, και
τετραποδοις, και ερπετοις, και την ποικιλιαν των παθων αυτων και μανιωδη
λυσσαν. ̣17̣ Περι ων φησιν ο Ἀποστολος· “Ἐματαιωθησαν εν τοις διαλογισμοις
αυτων, και εσκοτισθη η ασυνετος αυτων καρδια· φασκοντες ειναι σοφοι
εμωρανθησαν, και ηλλαξαντο την δοξαν του αφθαρτου εν ομοιωματι εικονος
φθαρτου ανθρωπου, και πετεινων, και τετρα ποδων και ερπετων· διο και παρεδωκεν
αυτους ο 110.108 Θεος εις παθος ατιμιας.” ̣18̣ Και ολως των εν ει δωλοις μανεντων
παντων διαφορος εστιν η δοξα και η θρησκεια, και ου τα αυτα παρα τοις αυτοις ευ
ρισκεται. Και εικοτως· τουτο γαρ ου μικρος ελεγχος εστι της αυτων αθεοτητος·
διαφορων γαρ οντων και πολλων κατα χωραν θεων, του ετερου τον του ετερου θεον
αναιρουντος, οι παντες αναιρουνται· και γαρ οι παρ' αλλοις νομιζομενοι θεοι των
παρ' αλλων λεγομενων θεων γινονται σπονδαι και θυσιαι. Αιγυ πτιοι μεν τον Ἆπιν
βουν μοσχον οντα σεβουσι και τον Μενδησιον τραγον, τουτους δε αλλοι τωι ∆ιι
θυουσιν. Λιβυες δε προβατοθεοποιουντες, και τουτο παρ' ετερων εις θυσιαν
σφαττεται. Ἰνδοι δε τον ∆ιονυσον θρησκευουσι, συμβολικως αυτον οινον
ονομαζοντες. Και αλλοι τουτον σπενδουσι, ετεροι δε ποταμους και πηγας· και
παντων μαλλον Αιγυ πτιοι το υδωρ προτετιμηκασι και θεον ανηγορευσαν. ̣19̣ Ἐν οις
και τοσουτον υπερεπλεονασεν η ειδω λομανια παρα τα εθνη παντα, ως ου μονον
βοας τε και τραγους και κυνας και πιθηκους θεραπευσαι, αλλα 46 και σκοροδα και
κρομυα και πολλα των ευτελων λαχανων θεους ονομασαι και προσκυ νησαι δια τον
πλουτον της ασεβειας. Και το μεν υδωρ του Νειλου εσεβοντο ως την χωραν ̣1ḅ
αυτων αρδευον· τον δε βουν εθεοποιουν ως την γεωρ γιαν επιτελουντα και την
τροφην ποριζοντα, τον δε τραγον και τα προβατα δια την εξ αυτων χρησιν· τα δε
λοιπα βδελυγματα, κυνας τε και πιθηκους και κνωδαλα και την λοιπην απρεπειαν
των ζωων τε και λαχανων εθεραπευον, καθοτι προφασις αυ τοις αι περι ταυτα χρειαι
γεγονασι, δηθεν αιτια σωτηριας εν τωι καιρωι της του Φαραω πανολεθριας. Ἡνικα
γαρ εκεινος τον Ἰσραηλ διωκων κατεποντισθη, εκαστος περι ωι απησχολισθη, μη
εξακολουθησας τωι Φαραωι και περισωθεις, τουτο εθεοποιησε λεγων· “Θεος μου
γεγονας σημερον μαλιστα, δι' ου και σωθεις ου συναπωλομην τωι Φαραωι, κωλυθεις
δια της τουτου προνοιας.” ̣20̣ Ὑπερ χρονον δε τοινυν και κατα περιοδον τινα τοις
Αιγυπτιοις εγεννατο βους εχων ση μεια τινα περι την γλωσσαν και την κερκον, εξ
ων εγνωριζετο, οτι Ἆπις εστιν, ηγουν θεος, οθεν και εορτην εποιουν, ως θεου αυτοις
ενδημησαντος, και παρατιθεασι τωι βοι πανδαισιαν εν τηι φατνηι πολ λην, ως αν ει
ευωχουντες τον θεον αυτων. Ὡσαυ τως δε και τον τραγον σεβομενοι Μενδην λεγο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21

μενον και κατα την εαυτων γλωσσαν ως ανακει μενον εφασκον τηι γονιμωι δυναμει,
ουτινος τραγου και ιερον υπηρχεν εν ωι ην τραγοσκελης ορθιον το 110.109 αιδοιον
εχων. Ἔτι μην και τους κροκοδειλους, και τους οφεις, και τους αιλουρους, και τους
ιχθυας τι μωντες, εξ αλογου τιμης ατιμιαν εαυτοις περι ποιουνται. ̣21̣ Ἤδη δε τινες
εις τοσαυτην ασθε νειαν και παραφροσυνην εξηχθησαν, ως και ανθρω πους τοις παρ'
αυτων ψευδοθεοις κατασφαττειν και εις θυσιαν προσαγειν. ̣22̣ Ὅθεν
προασφαλιζομενος ανωθεν ο θειος λογος τον εκ τοιαυτης· πλανης απαλλαγεντα
λαον εφασκεν· “Ου ποιησηις σεαυτωι ειδωλον ουδε παν ομοιωμα οσα εν τωι ουρανωι
ανω, και οσα επι της γης κατω, και ου προσκυνησηις αυ τοις, ουδε μη λατρευσηις
αυτοις.” Ὡς ουν διαφορας ουσης μεταξυ ειδωλου και ομοιωματος, εικοτως 47 ειπεν·
“Ου ποιησηις σεαυτωι ειδωλον ουδε ομοιωμα·” το μεν γαρ ειδωλον ουδεμιαν
υποστασιν εχει, το δε ομοιωμα τινος εστιν ινδαλμα και απεικασμα. Ἐπειδη τοινυν
Ἕλληνες αναπλαττουσι τας ουχ υφεστωσας μορφας, Σφιγγας, και Τριτωνας, και
Κενταυρους, και Αιγυπτιοι Κυνοπροσωπον και Βουκεφαλον, ειδωλα καλει τα των
ουχ υφεστω των μιμηματα, ομοιωματα δε τα των υφεστωτων εικασματα, οιον
ηλιου, σεληνης, αστρων, αν θρωπων, θηριων, ερπετων και των τοιουτοις παρα
πλησιων· τουτοις δε κελευων μη προσκυνειν μηδε λατρευειν, ουχ απλως απαγορευει
̣2̣ αμφοτερα· αλλ' επειδη σημαινει τινας προσκυνησαι μεν αμφο τερα δια φοβον
ανθρωπινον, ου μην δε λατρευσαι κατα ψυχην, εδιδαξεν ως εκατερον ασεβες και θεο
στυγες και λιαν αποβλητον.
Εʹ. Περι των τεσσαρων στοιχειων. ∆ια δη τουτο παλιν, ινα μη τινες ως ουτοι,
τωι καλλει των κτισματων αποβλεψαντες, ουχ ως εργον Θεου, αλλ' ως θεους
τιμησωσιν, εισαγει προσφο ρως η Γραφη λεγουσα· “Και μη αναβλεψηις τοις
οφθαλμοις ιδειν τον ηλιον και την σεληνην και παντα τον κοσμον του ουρανου,
(και) πλανηθεις προσκυνησηις αυτοις, α απενειμε Κυριος ο Θεος σου πασι τοις
εθνεσιν,” απενειμε δε ουχι εις το ειναι θεους αυτοις ταυτα, αλλ' ινα τηι τουτων
ενεργειαι γινωσκωσιν οι απο των εθνων τον παντων δημιουργον και Κυριον· εκ γαρ
μεγεθους και καλλο νης κτισματων αναλογως ο γενεσιουργος θεωρειται, και “τα
αορατα αυτου απο κτισεως κοσμου τοις ποιημασι νοουμενα καθοραται”, και “οι
ουρανοι διηγουνται δοξαν Θεου, ποιησιν δε χειρων αυτου αναγγελει το στερεωμα,”
καθα γεγραπται. ̣2̣ Ὁ μεν ουν κτιστης Θεος τελειος εστι και προ τελειος, ανενδεης
κατα παντα τροπον· τα δε κτι σματα λαβων τις, οιον ηλιον καθ' εαυτον μονον και
σεληνην, γην τε αυ και αστρα και την θερμην και 110.112 την ψυχραν και ξηραν και
υγραν ουσιαν, διαιρων απο της προς 48 αλληλας συναφειας, και εκαστον εκλαβοι
καθ' εαυτον και ιδιαι θεωρησειεν, ευ ρησει παντως μηδεν ικανουμενον εαυτωι, αλλα
της αλληλων χρειας επιδεομενα και ταις παρ' αλλη λων επικουριαις συνισταμενα·
ηλιος μεν γαρ τωι συμπαντι ουρανωι περιστρεφεται και εμπεριεχεται, και σκοτος ανευ
της εκεινου κυκλοφοριας ουκ αν ποτε γενοιτο· σεληνη δε και αστρα μαρτυρουσι την
παρα ηλιου γενομενην αυτοις φωταυγιαν· γη δε παλιν ουκ ανευ υετων τους
καρπους αποδιδουσα φαινεται· οι δε υετοι χωρις της των νεφελων χρειας ουκ αν επι
της γης καταβαινουσιν· αλλ' ουδεν εφυ χωρις του αερος, και ο αηρ ουχ υφ' εαυτου,
αλλ' υπο μεν του αιθερος διακαιεται, υπο δε ηλιου καταλαμπομενος λαμπρυνεται.
Και πηγαι μεν και ποταμοι ουκ ανευ της γης συστησονται ποτε· γη δε ουχ υφ' εαυτης
ερηρεισται· αλλ' επι μεν της των υδατων ουσιας συνεστηκεν, εμπε ριεχεται δε και
αυτη κατα το μεσον του παντος συν δεθεισα, η τε θαλασσα και ο εξωθεν περιῤρεων
συμ πασαν την γην μεγας Ὠκεανος υπο ανεμων κινειται και φερεται οπου δ' αν
αυτον η των ανεμων προσρηξηι βια. Και αυ παλιν οι ανεμοι ουκ εν εαυτοις, αλλα
κατα τους περι τουτων ειποντας, εκ της προς τον αερα του αιθερος διακαυσεως και
θερμοτητος, εν αυτωι τωι αερι συνιστανται, και δι' αυτου πανταχου πνεουσιν. ̣3̣ Περι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

22

γαρ των δʹ στοιχειων, εξ ων και συνεστη κεν η των σωματων φυσις, την θερμην
λεγω και την ψυ χραν, ξηραν τε και υγραν ουσιαν, τις αν ̣2̣ ουκ οιδεν, ως ομου μεν
συνημμενα ταυτα συνιστανται, διαι ρουμενα δε καθ' εαυτα γινομενα λοιπον και
αλληλων εισιν αναιρετικα; Το γαρ θερμον υπο του ψυχρου αναιρειται, και το
ψυχρον υπο του θερμου αφανι ζεται, και το υγρον υπο του ξηρου ξηραινεται· Πως
ουν ταυτ' αν ειεν θεοι, δεομενα της παρ' ετερων επικουριας και αλληλοις μαχομενα,
και θεους ανα γορευειν αξιον; Πως δε παλιν οι την κτισιν θεοποι ουντες ουχ ορωσιν
ηλιον μεν υπο την γην γινομενον, και το φως αυτου μη ορασθαι υπ' αυτου
συγχωρου μενον; σεληνην δε ηλιος κρυπτει μεθ' ημεραν τηι του φωτος λαμπηδονι·
και γης μεν τους 49 καρπους χαλαζα πολλακις βλαπτει, το δε πυρ, πλημμυρουντος
υδατος, σβεννυται; ειπερ ησαν θεοι, εδει τουτους μηδ' υπ' αλληλων ηττασθαι και
επικρυπτεσθαι, αλλα παντοτε αλληλοις συνειναι και κοινας αμα τας ενεργειας
επιτελειν. Ὅθεν εικοτως ουτε ηλιος, ουτε σεληνη, ουτε μην αλλο τι μερος της
κτισεως, πολλωι δε πλεον ουτε τα εν λιθοις και χρυσωι και ταις αλ λαις υλαις
αγαλματα, ουδ' οι παρα ποιηταις μυθο λογουμενοι Ζευς και Ἀπολλων, και οι λοιποι
ειεν αληθως θεοι, ως ο λογος απεδειξεν, αλλα τα μεν αυτων μερη της κτισεως εισι,
τα δε αψυχα τυγχανει, τα δε μονον ανθρωποι θνητοι γεγονασιν η υπαρχουσιν.
110.113 ̣4̣ Ει τοινυν τους παρα ποιηταις λεγομενους θεους ουκ ειναι θεους
αποδεδεικται, αναγκη πασα, τουτων αναιρουμενων, παρ' ημιν ειναι λοιπον την
θεοσεβειαν και τον παρ' ημιν προσκυνουμενον και κηρυττομενον, τουτον μονον
ειναι Θεον αληθινον και πασης κτισεως δημιουργον, τον εν Τριαδι προσκυνουμενον
τε και λατρευομενον, ος και κα θολου τους ανθρωπους απο της περι τα ειδωλα
πλανης και αλογου φαντασιας απαγων, και προς την εαυτου θειαν γνωσιν
επαναγων. Αυθις φησι· “Ουκ εσονται σοι θεοι ετεροι πλην εμου,” και, “Ἄκουε,
Ἰσραηλ· Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν·” και, “Κυριον τον Θεον σου
προσκυνησεις, και αυτωι μονωι λατρευσεις.” ̣5̣ Ουτως ουν τηι εαυτου σοφιαι και
δυναμει παντα συνεχων και τας αρχας διαφυλαττων πασης αισθητης ουσιας, απερ
εισι θερμα, και ψυχρα, και ξηρα, και υγρα, εις εν συγκεραννυων συμφωνα,
αποτελουσιν αρμονιαν· και ουτε το πυρ τωι ψυχρωι μαχεται, ουτε το υγρον τωι ξηρωι
αντιτασσεται, αλλ' ως φιλα και αδελφα καθ' εαυτα οντα, τα εναντια συνελθοντα τε
και φαινομενα ζωογονουσι και του ειναι τοις σωμασιν αρχαι γινονται, και ουτως
αυτωι παντα πειθομενα, τα μεν επι γης ζωογονειται, τα δε εν ουρανοις συνισταται.
Και η μεν θαλασσα πασα και ο μεγας ωκεανος οροις ιδιοις εχουσι την εαυτων
κινησιν· η δε ξηρα πασα χλοηφορει και κομαι παντοιοις και διαφοροις φυτοις,
υπεικουσα τωι θειωι προσταγματι. ̣6̣ Την δε γε δημιουργιαν του κοσμου και την πασαν
κτισιν πολ λοι διαφορως εξειληφασι, και 50 ως εκαστος αυτων ηθελησεν, ουτω και
ωρισατο. Οι μεν γαρ αυτοματως και ως ετυχε τα παντα γεγενησθαι λεγουσιν, εξ ων
εισιν οι Ἐπικουρειοι και την των ολων προνοιαν πε̣3ạρι αυτων ουκ ειναι
μυθολογουσιν· οι δε, εν οις εστι και ο περιβοητος ουτος Πλατων, εκ προυποκειμενης
και αγενητου υλης πεποιηκεναι τον Θεον τα παντα διηγουνται,
ς΄. Περι μαγειας και γοητειας. Ου μην δε αλλα και εις αδικιαν εκτραπεντες
και παρανομιαν πασαν υπερβαντες, ακορεστοι περι το αμαρτανειν γεγονασιν. Πολεις
γαρ κατα πολεων επολεμουν, εθνη κατα εθνων ηγειροντο, και διηιρητο πασα η
οικουμενη εις μαχην, εκαστος φιλονεικουν τες εν τωι παρανομειν και πραττειν
αθεσμα προς λυπην Θεου και θεραπειαν του διαβολου. Τοσουτον γαρ ησεβουν, οτι
και δαιμονας εθρησκευον και θεους αυτους ανηγορευον και θυσιας αυτοις δια αλο
γων ζωων και ανθρωπων σφαγας προσηγαγον, ως ειρηται. ̣2̣ ∆ιο και μαγειαι παρ'
αυτοις εδιδα σκοντο, και μαντειαι και φαρμακειαι, και μεντοι και την γενεσιν αυτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

23

και την αιτιαν πασης πολιτειας τε και συμβασεως τυχηι και αστροις ανε 110.116
τιθουν, μηδεν των φαινομενων πλεον λογιζομενοι. Και ολως ην παντα παρανομιας
και ασεβειας εμπλεα, και πανταχου της απατης των μαντεων επεπληρωτο. ̣2̣ Και γαρ
τα εν ∆ελφοις και τα εν ∆οδωνηι, και τα εν Βοιωτιαι και Λυκιαι, και Λιβυηι και
Αιγυπτωι και Καλαυριοις μαντευμασιν· η Πυθια εθαυμαζοντο μεν τοτε υπο των
ανθρωπων τηι φαν τασιαι, Νυν δε, αφ' ου Χριστος, ο Θεος Λογος, η του Θεου σοφια
και δυναμις καταγγελλεται, πεπαυται ταυτα και η τουτων δαιμονιωδης μανια, και
ουκ εστιν ετι λοιπον εν αυτοις ο μαντευομενος. Και παλαι μεν εφαντασιοσκοπουν
δαιμονες τους ανθρω πους, προκαταλαμβανοντες πηγας, η ποταμους, η Ξυλα η
λιθους, και ουτω ταις μαγειαις επληττον τους αφρονας· νυν δε, της θειας επιφανειας
του Θεου Λογου γενομενης, ηφανισται τουτων η φαντασια. ̣3̣ Και παλαι μεν τους 51
παρα ποιηταις λεγομε νους θεους ∆ια, και Κρονον, και Ἀπολλωνα, και ηρωας,
νομιζοντες οι ανθρωποι θεους υπαρχειν, επλανωντο σεβοντες· και μεντοι και
αλληγορικως τινας αυτων εκλαμβανοντες προσεκυνουν, οιον τον Ποσειδωνα υδωρ,
και τον Ἥφαιστον πυρ, και την Ἥραν αερα, και την ∆ημητραν γην και καρπους, και
∆ια υετον. Ἀντι μεν εκεινοις εγνωσθησαν ανθρωποι θνητοι· μονος δε Χριστος εν
ανθρωποις επεγνωσθη Θεος αληθινος, αληθινου Θεου Θεος Λογος. ̣4̣ Οι τοινυν
ποιηται ειρηκασιν, οτι Ζευς εστιν ο υων· αλλ' οι αυτοι παλιν ειπον, οτι μοιχος εστι,
και παιδοφθορος, και πατραλυας και ετερα τουτων ουκ ελαττον εγκληματα· αλλ'
ουκ εστι, φημι, αληθως, ουκουν ουδε το υειν. Ει γαρ ταυτα δεχηι, κακεινα σε αναγκη
δεξασθαι· ει δε εκεινα εκβαλλεις, και ταυτα μετ' εκεινων. ̣5̣ Ει δε αφεις τους ποιητας
ως πλαστολογους, και επι τας αλλη γοριας δραμοις, εκεινο σε ερησομαι, τι ποτε εστιν
ο Ζευς, η ζεουσα, φημι, ουσια και το υπερ τον αερα ομβρος, ο αιθηρ λεγεται παρα το
ζεον και καιον. Ουκουν ουκ εστι λογικη τις και διακριτικη, αλλα αλογος· οτι γαρ η
του αερος φυσις αλογος εστι παντι που δηλον. Ει γαρ αηρ εστιν ο Ζευς, αλογος εστι
και αναισθητος· καντευθεν ο μυθος οιχησεται· ο γαρ αηρ ουτε πατηρ εγενετο τινος,
ουτε τινα ετεκεν ουσιαν οιαν αναπλαττουσιν οι μυθολογοι και μυ θοπλασται τον
Ἥλιον, ον και Ἀπολλωνα καλουσιν, υιον αυτου λεγουσιν ειναι· ουτε γαρ ο ηλιος λο
γισμον εχει, ουτε διανοιαν η νουν, αλλα και αυτο φυσικον εστι το εργον, αγομενον
και περιφερομενον τωι νομωι, ωι παλαι την αρχην αυτωι εταξεν ο Θεος· αλλα ωστε
ουδε το υειν του, αιθερος εστιν, αλλα των νεφελων δεχομενων το υδωρ η απο της
θαλασσης, η ανωθεν φερομενων των ναματων, η των υπερ τον ουρανον υδατων, ως
η οντως Ἀληθεια δια των θειων προφητων εφη. 110.117 ̣6̣ Και ωσπερ ουν ηλιου
φαινοντος απελαυνεται σκοτος, ουτως της θειας επιφανειας γενομενης, απεληλατο
της ειδωλομανιας το σκοτος, και πασα η των φιλοσοφων πιθανολογια μωρια και
φλυαρια φανερως απεδειχθη, καθως γεγραπται. Περι μεν γαρ της των ειδωλων
αρδην καταλυσεως, “Και εσται, φησιν, εν 52 εκεινηι τηι ημεραι, λεγει Κυριος Σαβαωθ,
εξολοθρευσω τα ονοματα των ειδωλων απο της γης, και ουκ εσται αυτων ετι μνεια.”
Περι δε της των φιλοσοφων ματαιολογιας, “Ὁ δρασσομενος τους σοφους εν τηι
πανουργιαι αυτων,” και, “Κυριος γινωσκει τους διαλογισμους των σοφων, οτι εισι
ματαιοι.” ̣7̣ Και παλαι μεν ειδωλολατρουντες Ἕλληνες και βαρβαροι κατ' αλληλων
επολεμουν, ως ειρηται, και ωμοι και απηνεις προς τους συγ γενεις ετυγχανον· ουκ
ην γαρ τινα το συνολον ουτε την γην ουτε την θαλασσαν αοπλον διαβηναι δια την
προς αλληλους ακαταλλακτον μαχην· και απλως πασα η τουτων ζωη και διαγωγη
δι' οπλων εγενετο, και ξιφος ην αυτοις δια βακτηριας και παντος βοηθηματος
ερεισμα. Νυν δε, οτε εις την του ειρηνοποιου Χριστου διδασκαλιαν καταβεβηκασι,
τοτε δη παραδοξως τωι οντι κατα διανοιαν κατανυ γεντες την ωμοτητα των φονων
απεθεντο, και ουκετι πολεμια φρονουσιν, αλλα κατα δαιμονων τον πολεμον δια των
αριστων τροπων και των κατ' αρετην πραξεων ετρεψαντο και προδηλως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

24

αντιπαρεταξαντο. Περι ων και γεγραπται, οτι “Συγκοψουσι τας μαχαιρας αυτων εις
αροτρα και τας ζιβυνας αυτων εις δρεπανα, και ου ληψεται εθνος επ' εθνος
μαχαιραν,” και τα εξης. ̣8̣ Περι τουτων μεν τοι και Θεοδωρητος ταδε φησιν· “Ει
τοινυν Ἕλληνες ανεγνωσαν ακριβως τας Ἑλληνικας ιστοριας, εγνωσαν δηπουθεν
ως και τας περιφανεις επιστημας και των τεχνων τας πλειστας παρ' Ἐβραιοις
επαιδευθησαν Ἕλληνες· γεωμετριαν γαρ Αιγυπτιους ευρηκεναι φασιν, αστρολογια
δε και γενεθλιαλογια Χαλδαιων ευρημα λεγεται, Ἄραβες δε και Φρυγες
οιωνοσκοπιαν επενοησαν ειναι”· και πρωτοι θυειν θεοις, Χαλ δαιοι δε εξευρον ητοι
Κυπριοι, διαφορουνται γαρ εθνος Περσικον υπαρχοντες ̣4ạ· την δε αστρονομιαν
εφευρηκεναι πρωτοι Βαβυλωνιοι δια Ζωροαστρου, εξ ων δευτεροι παρειληφασιν
Αιγυπτιοι, την γεωμε τριαν εκ του απλετου της γης και της διαιρεσεως των χωρων
προδιδαχθεντες· και ειθ' ουτω γραψαντες, ετεροι μετελαβον. ̣9̣ Την δε 53 μαγειαν και
γοη τειαν και φαρμακειαν Μηδοι μεν εφευρον και Περσαι, διαφερουσι δε προς
αλληλους· η μεν γαρ μαγεια επικλησις εστι δαιμονων, αγαθοποιων δηθεν προς
αγαθου συστασιν τινος, ωσπερ τα του Ἀπολλωνιου 110.120 του Τυανεως θεσπισματα
δι' αγαθων γεγονασιν· η δε γοητεια επικλησις εστι δαιμονων κακοποιων περι τους
ταφους τελουμενη επι κακου τινος συστασιν· οθεν και γοητεια κεκληται απο των
γοων και των θρηνων των περι τους ταφους γινομενων· φαρμα κεια δε οταν δια
τινος σκευασιας θανατοφορου προς φιλτρον δοθηι τινι δια στοματος. ̣10̣ Ὁμοιως δε
και της οιωνικης το μεν εστι ορνεοσκοπικον, το δε οικοσκοπικον, το δε ενοδιον, το
δε χειροσκοπικον, το δε παλματαιον. Και ορνεοσκοπικον μεν εστι, οταν, πετομενου
τουδε η τουδε ορνιθος εμπροσθεν η οπισθεν, η δεξια η αριστερα νευοντος, ειπωσι·
“Τοδε η τοδε συμβαινει”· περι δε αλματικον το δια της παλσεως του σωματος
γνωριζομενον, οιον επαλθη ο δεξιος η ο αριστερος οφθαλμος, η ο ωμος, η μηρος, η
κνημις, η κνισμος εν τωι ποδι γεγονεν, η προς το ους ηχος εγενετο, “Το δε, φησι,
συμβαινει η συμβησεται·” οικοσκοπικον δε, οταν τα εν τωι οικωι συμβαινοντα ειπηι
τις· “Τοδε συμ βαινει”· οιον εν τηι στεγηι φανει γαλη, η οφις, η μυς, η εκκενωθηι
ελαιον, η μελι, η οινος, η τεφρα, η τρισμος γενηται ξυλου η αλλο τι· “Τοδε προμη
νυει”· ενοδιον δε, οταν εξηγησεται τις τα εν τηι οδωι υπαντωντα λεγων· “Ἐαν σοι
υπαντησει τοιουτος ανθρωπος η τοδε βασταζων, τοδε σοι συμβησεται·”
χειροσκοπικον δε, οταν δια της εκτασεως των χει ρων διατεινομενοι ειπωσι· “Τοδε
αυτωι γενη σεται.” ̣11̣ Και τα μεν γραμματα Φοινικας ευρηκεναι φασιν Ἕλληνες, και
τον Καδμον ταυτα προς την Ἐλλαδα κομισαι, ιατρικης δε τον Αιγυπτιον Ἆπιν ελεξαν
αρξαι και τον Ἀσκληπιον αυξησαι την τεχνην, ων παντων Ἑβραιοι προγενεστεροι.
̣12̣ Ουτω και περι των δογματων διαφερομενοι δια φορως εδογματισαν. Οι μεν γαρ
τα ορωμενα γε νητα, οι δε αγενητα και εκ ταυτοματων γενεσθαι· και οι μεν εμψυχον
ειναι το παν, οι δε αψυχον εφασαν. Ἀναξαγορας γαρ και Πυθαγορας, εις Αι γυπτον
αφικομενοι και τοις Αιγυπτιων και Ἑβραιων 54 αυτοθι σοφοις προσομιλησαντες, την
περι των οντων γνωσιν ηκουτισθησαν, ωσπερ δη μετα ταυτα και Πλατων εμυηθη
μαλλον, καθως εν τοις Παραλ ληλοις εφη Πλουταρχος. ̣12̣ Ου μην δε αλλα και θεους
Αιγυπτιοι πρωτοι των αλλων τον ηλιον και την σεληνην ωνομασαν, καλεσαντες τον
μεν ηλιον Ὄσιριν, την δε σεληνην Ἶσιν· ατε ουν ορωντες αυτους ιοντας δρομωι και
θεοντας, θεους αυτους εκ του θεειν ανηγορευσαν τε και εθυσαν. Και το μεν 110.121
πυρ Ἥφαιστον, ∆ημητραν δε την γην, και την υγραν ουσιαν Ὠκεανον επεθεσαν· και
την μεν επιθυμιαν Ἀφροδιτην και Ἔρωτα κεκληκασιν, Ἄρεα δε τον θυμον, και την
μεθην ∆ιονυσον, την δε κλοπην Ἑρμην, και την φρονησιν Ἀθηναν, και παλιν
Ἥφαιστον τας τεχνας, ως πυρι συνεργον κεχρημενον· τοσουτον γαρ ταις αισχραις
εδουλω θησαν ηδοναις, ως και τον τραγον δια την εις τας μιξεις μανιαν θεον
ομολογησαι και θυσαι. Μενδησιοι δε τουτον διαφεροντως ετιμησαν, ως και τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

25

αλλοις ζωοις αι αλλαι πολεις θεολογιας τινας ανεφερον. Ἔσεβον δε και Μεμφιται
τον ταυρον, και Λυκοπο λιται τον λυκον, και Κυνοπολιται τον κυνα, και αλλοι τον
αιλουρον, και ετεροι τον κροκοδειλον. ̣13̣ Ουκουν πρωτοι θεους ωνομασαν οι
Αιγυπτιοι και Φοινικες, υφ' ων Ἕλληνες παρειληφασιν ηλιον και σεληνην, αστερας
τε και ουρανον, και γην, και τα αλλα στοιχεια προσκυνησαντες, ως θεους ελατρευ
σαν. Χρονωι δε υστερον και τους ευ τι δεδρακοτας η εν πολεμοις ανδραγαθησαντας
ως τον Ἡρακλεα γενναιον και ανδρειον εθεοποιησαν Ἕλληνες, και τον Ἀσκληπιον
δια την ιατρικην επιστημην θεον τελευτησαντα προσηγορευσαν· και ου μονον τους
αγαθον τι δρασαντας, αλλα και τους ασελγειαις και μυσαραις πραξεσιν αλοντας
ανδρας τε και γυναικας εσεβασθησαν και ελατρευσαν.
Ζʹ. Περι των θεοποιησαντων Ῥωμαιων. Ἐξ ων Ῥωμαιοι μεμαθηκοτες τους
ιδιους βασιλεις μετα θανατον εθεοποιησαν, και ου μονον τους εννομως
βεβασιλευκοτας και 55 του δικαιου πεφροντικοτας, αλλα και τους τυραννικως και
αδικως τε και παρανομως την αρχην ιθυναντας. Και γαρ Νερωνα πασαν ιδεαν
ακολασιας και πα ρανομιας κατα κορον μετεληλυθοτα, και ∆ομιτιανον, και Κομοδον
και γε αλλους μιαιφονους και λαγνι στατους ανδρας τωι των σφετερων θεων
καταλογωι συνεταξαν. ̣2̣ Ου μην δε, αλλα και τους παμπο νηρους δαιμονας
εθεοποιησαν, παρ' ων και τας γοητειας και μαγγανειας μεμαθηκοτες, πονηραις
κακοτεχνιαις, θυσιαις και τελεταις αυτους ετιμησαν, ους ημεις εκ διαμετρου
βδελυττομεθα δικαιως αγαν ως θεομισεις και της αιωνιου κολασεως προξε νους.
Ἐπειδη δε και δαιμονων εμνησθην, προυργου οιμαι και περι τουτου, αγε δη
δοξαζομενων παρα των ελεεινων και του ασβεστου πυρος αξιων διασα φησαι. Τον
γαρ τουτων αρχοντα Σαταναν τα θεια προσαγορευουσι λογια, δηλοι δε τουνομα τον
αποστα την κατα την φωνην των Ἑβραιων, ονομαζει δε αυτον ∆ιαβολον ως τον
Θεον προς τους ανθρωπους συκοφαντουντα και αυτοις δε ̣5ạ τοις ανθρωποις 110.124
εριν προς αλληλους και μαχην εμβαλλοντα. Τουτους ημεις ου πονηρους εξ αρχης
παρα του Θεου των ολων δημιουργηθηναι φαμεν, ουδε τοιανδε εξιν λα χειν, αλλα
τηι παρατροπηι της γνωμης απο των αμεινονων εις τα χειρονα πεσειν αυθαιρετως και
αυτ εξουσιως, και τοις παρα του πεποιηκοτος παρασχε θεισι ουκ αρκεσθεντες, αλλα
μειζονως ορεχθεντες, εισδεξασθαι μεν του τυφου το παθος, εκπεσειν δε της αρχηθεν
δοθεισης τιμης· ειτα κατα των αν θρωπων ως εικονι θειαι τετιμημενων λυττησαι και
τον κατ' αυτων αναδεξασθαι πολεμον· τον δε ποιη την τηι μεν των αγιων αγγελων
επιστασιαι φρουρησαι των ανθρωπων το γενος, οπως μη βιαι και τυραννιδι χρωμενος
αορατως επιων, ους δια φθονον εμισησεν, αδεως διαφθειρηι· την δε αγωνιστικην ουκ
εκωλυε μαχην, ινα δειξηι τους αριστους η παλη και γενων ται ανδραγαθιων
αρχετυπα· ου δη εινεκα την βιαιαν εκεινου προσβολην ως ολεθριον διακωλυσας τηι
των αγγελων φρουραι, τηι των λογισμων συνεχωρησεν αγωνιαι, οπως τους
αξιονικους αποφηνηι αξιους των στεφανων, ουκ αυτος εκεινον εις αντιπαλου ταξιν
αποκληρωσας, αλλ' 56 εις δεον τηι εκεινου πονηριαι χρησαμενος, ωσπερ οι ιατροι ταις
εχιδναις εις απαλλαγην νοσηματων. ̣3̣ Ἐπει ουν βαρβαροφωνους Ἕλληνες τους
αποστολους και ημας αποκαλουσιν, ιστωσαν ως και ημιν παντες Ἕλληνες
σκυθιζουσιν· τουτο γαρ ο Παυλος εδηλωσε φασκων· “Ἐαν μη γνω την δυναμιν της
φωνης, εσομαι τωι λαλουντι βαρβαρος·” τωι οντι γαρ ωσπερ τοις Ἕλλησιν Ἰλλυριοι,
και Παιονες, και αλλοι βαρβαριζειν δοκουσιν, ουτως εκεινοις και τοις τοιουτοις οσοι
της Ἑλλαδος και της Ἑλληνικης τεχνολογιας και στωμυλιας επαΐειν ου δυνανται,
βαρβαροι δοκουσιν ειναι. Ὅτι δε την αυτην εχει πασα γλωσσα διανοιαν, μια γαρ η
παν των ανθρωπων φυσις, και η πειρα διδασκαλος. Ἔστι γαρ ευρειν και παρα τοις
βαρβαροις τεχνας και επιστημας και τας εν πολεμοις ανδραγαθιας εκ περιουσιας,
ενιοι δε τουτων και σοφωτεραν την Ἑλληνων παιδειαν και πολυλογιαν βραχυλογιαι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

26

νι κωντες. ̣4̣ Τουτο γαρ δη και Περσαι μαρτυρουσι και οι παλαιοι συγγραφεις, και ει
τις νυν πρεσβευ των η στρατηγων η εμποριαν τινα μετιων συνεγε νετο, και
πεπειρατο καλως της εκεινων αγχινοιας και πανουργιας. Φασι γαρ αυτους οξεως
νοειν τας των λογων πλοκας τε και κλοπας και επικρυψεις, και ολιγα φθεγγομενους
νικαιν τους προδιαλεγομενους· και γε ξυλλογιστικους αγαν ειναι διαβεβαιουνται, και
διαλυειν ικανους τα παρ' ετερων πλεκομενα ραιδιως, και παροιμιαις κεχρησθαι
σοφωταταις και αινιγμασιν· ου γαρ δηπου φιλοσοφικοις η ρητορικοις ενετρυφησαν
λογοις, αλλα την φυσιν μονην ειχον διδασκαλον. 110.125 ̣5̣ Τους δε Γινδεις και
τουτων πολλωι σοφωτερους λεγουσιν ειναι και εντρεχεστερους. ̣6̣ Και ̣5ḅ οι παρ' ημιν
δε νομαδες και προχωροι, τους Ἰσμαηλι τας φημι, τους εν ταις ερημοις βιοτευοντας
και μηδεν των Ἑλληνικων ξυγγραμματων επισταμενους, αγχινοιαι πολληι, συνεσει τε
και πολυπειριαι κοσμουν ται, και διανοιαν εχουσι και πανουργιαν οξυτατην, οτι
μαλιστα ξυνιδειν ταληθες δυναμενοι και δι ελεγξαι το ψευδος και διακριναι το
κρειττον απο του χειρονος. ̣7̣ Περι δε των Αιγυπτιων περιττον οιμαι λεγειν· και γαρ
αυτοι των φιλοσοφων οι πρωτοι κρειττους ειναι τουτους εφασαν 57 των ονομαστο
τατων γεγενημενων παρ' Ἕλλησιν. ̣8̣ Ῥωμαιοι δε και ποιητας εσχον και συγγραφεας
και ρητορας, ως φασιν οι ταυτην κακεινην ησκημενοι την γλωτταν· και πυκνοτερα
και δεινοτερα των Ἑλληνικων ειναι τα τουτων ενθυμηματα και συντομωτερας αμα
και βαθυτερας τας γνωμας. ̣9̣ Ταυτα λεγων, ου την Ἑλλαδα σμικρυνων φωνην, ουδε
εναντια γε αυτηι παραδειγματα παρεχων, αλλα των επι ταυτηι με γαλαυχουντων
συστελλων την γναθον και την οφρυν κατασπων, και διδασκων μη κωμωιδειν γλωσ
σαν αληθειαι λαμπρυνομενην, μηδε βρενθυεσθαι μεν επι λογοις κομψοτικηι τεχνηι
πεποικιλμενοις, αλλα τηι αληθειαι γεγυμνασμενοις.
Ηʹ. Περι Πλατωνος του φιλοσοφου. Και γαρ εντευθεν οι μεν ατομα τε και
αμερη σω ματα προσηγορευσαν δια το απαθες η σμικρον αγαν, ατε μην νυν τομην
και διαιρεσιν δεξασθαι μη δυναμενον. Ουτω γαρ καλουσιν εκεινοι τα λεπτο τατα και
σμικροτατα σωματα, α δια των φωταγω γων εισβαλλων ο ηλιος, δεικνυσιν εαυτον
ανω και κατω παλλομενον. Οι δε τυχην και ειμαρμενην εδοξασαν· και την μεν
ειμαρμενην αναγκαστικην δυναμιν ειπον ειναι και της υλης κινητικην, την δε τυχην
ο Πλατων αιτιαν εφη κατα συμβεβηκος γινομενην η ξυμπτωμα φυσεως η
προαιρεσεως. ̣2̣ Και γουν ∆ημοκριτος περι τουτου ουτως ειπεν· “Και γαρ τα μεν εκ
Θεου παντες εχομεν, τα δε εκ της ειμαρμενης και τυχης και των σμικροτατων
εκεινων σωματων, και προδηλως φερομενων, ανω και κατω παλλομενων και
περιπλεκομενων τε και διισταμενων και περι φερομενων εξ αναγκης,” αφ' ων ου
μονον πλουτον και πενιαν, και υγιειαν, και νοσον, και δουλειαν, και ελευθεριαν, και
πολεμον, και ειρηνην διανεμειν, αλλα και αρετην και κακιαν αποκληρουν εφη. ̣3̣ Και
προς αλληλους αλλας δοξαζονται αντιπαρα ταξαντες δια το ασυμφωνον και
ακαταλληλον 58 των τηνικαυτα δογματων και προς τας αλληλων 110.128
μαχεσαμενοι δοξας, εικοτως καταλελυκασιν ως ψευδεπιπλαστους· επειδη το μεν
ψευδος ου μονον τηι αληθειαι πολεμιον, αλλα και αυτο αυτου πεφυ κεν, η δε αληθεια
ξυμφωνον εαυτηι, και μονον εχουσα το ψευδος αντικειμενον. Ὅθεν οι μεν
αυτοκρατορα τον νουν ειπον ειναι και αγαν δυνασθαι ̣6ạ κατ' εξουσιαν τα παθη
θεραπευειν, οι δε αναγκης αυτον και ειμαρμενης απεφηναν δουλον· και εκ της του
ουρανου περιδινησεως και της των αστρων ξυν οδου τας τουτου πραξεις και
ενεργειας ηρτησθαι. ̣4̣ Ὁ δε γε Πλατων την εναντιαν τουτου περι ψυχης εξεπαιδευσε
δοξαν, ελευθεραν αυτην και δεσποιναν των παθων ειναι φησας, ωσπερ δηλων εν
τοις Νομοις εφηι· “Το μεν νικαιν αυτον εαυτον πασων νικων πρωτη και αριστη, το δε
ηττασθαι αυτον υφ' εαυτου αισχιστον τε και κακιστον.” “Ἴσμεν γαρ, οτι τα παθη
ταυτα εν ημιν, οιον νευρα η μηρινθοι τινες ενουσαι σπωσι τε ημας και αλληλαις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

27

ανθελκουσιν, εναντιαι γε ουσαι επ' εναντιας πραξεις, ου δη διωρισμενη αρετη και
κακια κειται· μιαι γαρ φησιν ο λογος δειν των ελξεων επομενων αει και μηδαμηι
απολειπομενον εκεινης ανθελκειν τοις αλλοις νευροις εκαστον, ταυτην δε ειναι την
του λογισμου αγωγην.” Ἀποδεδεικται ουν ως τηι βουληι της ψυχης απενειμεν ο
ποιητης την των κρειττονων και χειρονων διαιρεσιν και απλως εριν και μαχην
εχοντες. Και ο μεν ταυτα. ̣5̣ Οι δε εκεινα πρεσβευοντες εναντιαν δοξαν ωδινον· ου
γαρ ταληθες μαθειν επεθυμησαν, αλλα κενοδοξιαι και φιλοτιμιαι δουλευσαντες
καινων ευρε ται κληθηναι δογματων επεποθησαν, οθεν και την πολλην υπεστησαν
πλανην, των υστερον επιγενο μενων ανατρεποντων αναιδως των πρεσβυτερων τας
δοξας. Και γαρ Ἀριστοτελης ο ταλας ετι ζωντι Πλατωνι προφανως τε και
αναισχυντως αντιπα ρεταξατο και τον της Ἀκαδημιας ανεδεξατο πο λεμον· και ουτε
την διδασκαλιαν ετιμησεν, ης φιλοτιμως απελαυσεν, ουτε του πολυθρυλλητου
ανδρος ηιδεσθη το κλεος, ουτε 59 το εν λογοις εδεισε κρατος, αλλα υπερηφανως και
απηρυ θριασμενως ο εμβροντιστος προς αυτον αντεστη, ουκ αμεινοσιν εκεινωι, αλλα
πολλωι χειροσι χρη σαμενος δογμασιν. Και γαρ δη την ψυχην εκεινου ειποντος
τριμερη και αθανατον τε και θεοειδη, αυτος θνητην εφη και επικαιρον· και τον Θεον
ειρηκοτος εκεινου προμηθεισθαι των παντων, ουτος την γην, οσον ηκεν εις λογους,
της θειας κηδεμο 110.129 νιας εστερησε· τα γαρ δη μεχρι σεληνης ιθυνειν εφη τον
Θεον, τα δε γε αλλα υπο την ειμαρμενην τεταχθαι και τυχην και κατα την βιαιαν
αναγκην εφιστησιν εκαστωι. Και ταυτηι παραγνωμηι ποιων τους ανδροφονους και
τοιχωρυχους και πορνους, τα της παρανομιας ειδη, και αλλα δε παμπολλα προς
ανατροπην ο δειλαιος του διδασκαλου δυσσεβως τε και τολμηρως ετερατολογησεν. ̣6̣
Ὁ τοινυν σοφωτατος Πλατων θεολογων εφη· “Τι το ον (μεν) αει, γενεσιν δε ουκ
εχον, και το γιγνομενον μεν αει, ον δε ουδεποτε; Το μεν δη νοη σει μετα λογου
περιληπτον αει, κατα το αυτο ον, το δε αισθησει αλογωι δοξαστον, ̣6ḅ γιγνομενον μεν
και απογιγνομενον, οντως δε ουδεποτε ον.” Ταυτα δε παντα μερος χρονου, το ην και
εσται· α δη φε ροντες λανθανομεν επι την αΐδιον ουσιαν ουκ ορθως· λεγομεν γαρ δη·
ο ην, εστι τε και εσται, τι δε το εστι μονον κατα τον αληθη λογον προσηκει· το δε ην
και εσται περι την εν χρονωι γενεσιν ουσαν πρε πει λεγεσθαι, το δε αει και καθ'
αυτον ον ανακι νητως, ουτε νεωτερον ουτε πρεσβυτερον προσ ηκει λεγεσθαι· και
γαρ το αει ον και προον γενε σεως εστιν απασης υπερτερον, το δε γενομενον και
αλλοιωσεις πολλας δεχομενον, εικοτως εφησεν ουδεποτε ειναι. Και παλιν ο Πλατων
φησιν· “Ἀγαθος μεν ο Θεος τωι οντι γε και λεκτεον, αιτιος των αγαθων, των δε
κακων απαντων αναιτιος.” Ταυτα ουν περι του πεποιηκοτος Θεου και περι της ημων
αυτεξουσιοτητος εδιδαξε καλως ο Πλατων φρονειν και δοξαζειν· και τους κακων
αιτιον τον Θεον λεγοντας εξελαυνειν εκελευσε, και ανοσιον ειναι τονδε τον λογον
φησι και αξυμφορον ημιν και ασυμφωνον εαυτωι. Ουκουν ει αγαθος ο Θεος, ωσπερ
60 δη και αγαθος, ουκ αν αρα κακων αιτιος γενοιτ' αν. Ει δε αναιτιος των γενομενων
κακων, κακα δε κυριως ονομαζομενα ου τα παρα πολλων ονομαζειν φιλον τισιν,
αλλα κακιαν, ακολασιαν και τας αλλας παρανομιας τας υφ' ημων αυτεξουσιως
τολμωμε νας· ημεις γαρ τουτων αρα αιτιοι, και ουχ ο ταναν τια νομοθετησας Θεος·
οπερ δηλοι αυθις ο Πλατων εν τοις Νομοις, και δεικνυς ημιν τον των ολων πρυ
τανιν, των του παντος οιακων επειλημμενον, φησιν· “Ὁ μεν δη Θεος, ως και ο
παλαιος λογος, αρχην και τελευτην και μεσοτητα των απαντων εχων, ευθειαι
περαινει κατα φυσιν περιπορευομενος, τωι δε αει ξυνεπεται δικη των
απολειπομενων του ορθιου νομου τιμωρος· ης ο μεν ευδαιμονησειν μελλων
εχομενος ξυνεπεται ταπεινως κεκοσμημενος· ο 110.132 δε τις εξαρθεις, υπο
μεγαλαυχιας η χρημασιν επαι ρομενος η τιμαις η και σωματος ευμορφιαι αμα νεοτητι
και ανοιαι φλεγεται την ψυχην μεθ' υβρεως, ως δη ουτ' αρχοντος ουτ' αυ ηγεμονος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

28

δεομενος, αλλα και αλλοις ικανος ων ηγεισθαι, καταλειπε ται ερημος Θεου,
καταλειφθεις δε και ετι αλλους τοιουτους προσλαβων σκιρται ταραττων πανθ' αμα·
και πολλοις τισιν εδοξεν ειναι τι, μετα δε χρο νον υποσχων τιμωριαν ου μεμπτην τηι
δικηι, εαυ τον τε και οικον και πολιν αρδην αναστατον εποιη σεν.” ∆ια τουτο ο
φιλοσοφος και τον του παντος εδειξε κηδεμονα και την επι τινων εσκοπει μακρο
θυμιαν και την εντευθεν τοις ανοητοις προσγινομε νην λωβην και την εσυστερον
αυτοις επιφερομενην πανολεθριαν. Ἐν δε τωι Γοργιαι και της τιμωριας δηλοι τας
αιτιας λεγων ωδι· “Προσηκει δε παντι τωι εν τιμωριαι οντι, υπ' αλλου ορθως τιμωρου
μενωι η βελτιον γινεσθαι και ωνησασθαι η παραδειγμα αλλοις γινεσθαι, ιν' εκεινοι
ορων τες πασχοντα α πασχει, φοβουμενοι ̣7ạ βελτιους γιγνωνται. Εισι δε οι
ωφελουμενοι μεν και δικην διδοντες υπο Θεου και ανθρωπων ουτοι οι αν ιασιμα
αμαρτηματα αμαρτανωσιν, ομως δε δι' αλγηδονων και οδυνων γινεται αυτοις η 61
ωφε λεια, κανθαδε και εν Ἅδου· ου γαρ οιοντε αλλως απαλλαττεσθαι· οι δε, εαν τα
εσχατα αδικησωσι και δια τα τοιαυτα αδικηματα ανιατοι παμπαν γε νωνται, ενταυθα
τα παραδειγματα γινονται, και ουτοι μεν ουκετι ονινανται, ατε ανιατοι οντες· αλλοι
δε ονινανται οι τουτους ορωντες δια τας μεγιστας αμαρτιας και οδυνηροτερα και
φοβερωτερα παθη πασχοντας τον αει χρονον ατεχνως πα ραδειγματα.” ̣7̣ Ταυτα δε
εοικεν ο σοφωτατος Πλατων εκ των θειων σεσυληκεναι λογων· ηκουσε γαρ παντως
τα δια Μωυσεως επι Θεου προς τον Φαραω λεχθεντα· το· “Εις αυτο τουτο εξηγειρα
σε, οπως ενδειξωμαι εν σοι την δυναμιν μου, και οπως διαγγεληι το ονομα μου εν
πασηι τηι γηι.” Παμπονηρωι γαρ τοι γεγενημενωι εκεινωι παντοδαπας και κολασεις
επηγαγεν αυτωι ο Θεος, ουχ ωστε αποφηναι βελτιοναᾔδει γαρ αυτου και τον νουν
αντιτυπον και το παθος ανηκεστοναλλ' οπως τα περι εκει νου διηγηματα πασιν
ωφελειας γενωνται παραδει γματα. Καθαπερ γαρ αι πολεις τρεφουσι τους δη μιους,
ωστε τους ανδροφονους και τοιχωρυχους και τους αλλως παρανομουντας κολαζειν,
ουκ επαινουσαι μεν αυτων, αλλα και λιαν μισουσαι την του βιου προαιρεσιν,
ανεχομεναι δε της τουτων υπηρεσιας δια την χρειαν, ουτως ο του κοσμου πρυτανις,
οια 110.133 δημιους τινας γενεσθαι συγχωρει τους τυραννους, ωστε δια τουτων
ποινην τους παρανομουντας και ασεβουντας εισπραττειν· υστερον δε και αυτοι πα
ραδοθησονται τιμωριαις, επειδηπερ ουχ ως Θεωι διακονουντες, αλλ' οικειαι πονηριαι
δουλευοντες, τα δεινα δεδρακασιν εκεινα. Ουτως ημαρτηκοτα τον Ἰσραηλ τηι των
Ἀσσυριων ωμοτητι παρεδωκε, και επειδη δε τον τοιουτον ουκ εγνωσαν σκοπον, και
τουτων καταλυσας την δυναστειαν, ετεροις δουλευειν ηναγκασεν, ως διαῤρηδην οι
προφηται διδασκουσι, παρ' ων ο Πλατων τας αφορμας κεκλοφως τοιαδε εφη τους
ανιατως διακειμενους εις ωφελειαν ετερων παιδευεσθαι. ̣8̣ Και μεν τοι γε και περι
των ληξεων και αποκληρωσεως των ψυχων ο σοφωτατος εν 62 τωι Φαιδωνι παλιν
φησιν· “Ὁ μεν ατελεστος και ακαθαρτος εις Ἅδην αφικομενος εν βορβορωι κεισε ται·
ο δε τετελεσμενος και κεκαθαρμενος εκεισε μεταχωρησας μετα Θεου οικειωσει· τον
μεν γαρ δικαιως τον βιον μετεληλυθοτα και οσιως, επειδαν τελευτησει, εις
Μακαρων νησους απιοντα οικειν εν πασηι ευδαιμονιαι κακων εκτος, τον δε αδικως
και αθεως εις το της κρισεως τε και δικης δεσμωτηριον, ο δη Ταρταρον καλουσιν,
ιεναι και ουτω γυμνον, επειτα κριτεον απαντων τουτων· τεθνεωτας γαρ ̣7ḅ δη
κρινεσθαι, ινα δικαια η κρισις του κριτου γενη ται.” Ουτως ο Πλατων ακριβως
επιστευσεν ειναι τα εν Ἅδου κριτηρια. ̣9̣ Ἐντυχων γαρ Ἑβραιοιςεν Αιγυπτωι, των
προφητικων λογιων ασπασιως ηκουσε και τον του πυρος ποταμον εμαθεν, ον ο με
γας εθεασατο ∆ανιηλ, και τους Ἡσαΐου του θειοτα του μεμυηται λογους, εν οις φησι
περι των αμαρ τωλων· “Ὁ σκωληξ αυτων ου τελευται, και το πυρ ου σβεσθησεται,”
και· “Τις αναγγελει υμιν τον αιωνιον τοπον;” Ὥστε ουν Πλατων, ο των Ἑλληνων
παντων σοφωτερος και υπερτερος τε και διαβοητος, εν Αιγυπτωι προς τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

29

φρονιμους και σοφους των Αιγυπτιων αφικετο, πολυπειριαν και φυσιολογιαν
ακριβεστεραν μαθησομενος, ως Ἕλληνες ιστορουσιν· εμαθε δε παρ' Ἐβραιοις και
θεολο γιαν, ει και μη σαφεστατην και ακραιφνη, καθως παρειληφει δια την
προκατεχουσαν αυτον δεινην αθεΐαν και χαλεπην ετι πλανην ακμαζουσαν, αλλ' ουν
εξηγησατο· και γαρ τα Μωσαικα σφετερι σαμενος ιερα παμπολλα και μεταφρασας
λογια, ταυτηι τοι πειραται λεληθοτως αινιγματωδως ποιει σθαι την αφηγησιν· οθεν
και προς τινα τουτο δη παρυπεμφαινων ευ μαλα εφη· “Φραστεον δη σοι δι'
αινιγματων, ιν' αν τι η δελτος η ποντου η γης εν πτυχαις παθηι, ο αναγνους μη γνωι·
ωδε γαρ εχει· Περι τον παντων βασιλεα παντα εστι και εκεινου εινεκα παντα, και
εκεινο παντων των κα λων αιτιον, δευτερον δε περι τα δευτερα, και τριτον 110.136
περι τα τριτα.” ̣10̣ Και απλως, ινα συλληβδην περι των αυτων αυθις κεφαλαιωδως
ειπω και περι ληπτικως, πολλα μεν ουν και παντοδαπα 63 των δυσσεβων
αιρουμενων τα στιφη και διαφορα της βλασφημιας τα βελη, πολυσχιδες δε και
ποικιλον το ψευδος τωι τερπνωι του μυθωδους κερασασα και οιον κυκεωνα
κατασκευασασα, της πολυθεου πλανης την μεθην τοις ανθρωποις προσηνεγκεν· η δε
σο φιστικη εν τριβωνι λευκωι και πωγωνι μακρωι και κομηι κεφαλης την φιλοσοφιαν
οριζομενη, της ποιη τικης θεολογιας το καταγελαστον ορωσα, ετερας πλανης
ενενοησεν ατραπους, εις αυτο το ποιητικον εκεινο βαραθρον απαγουσας. Οι μεν γαρ
τηι κομ ψειαι του λογου και τηι των ενθυμηματων δεινοτητι τηι ποιητικηι την περι των
θεων αισχρουργιαν και αισχρολογιαν εκαλυψαν· οι δε τοις παθεσι την θειαν
προσηγοριαν εθεσαν, και την μεν ηδονην, ως εφην, Ἀφροδιτην ωνομασαν, Ἄρεα δε
τον θυμον, την δε μεθην ∆ιονυσον, Ἑρμην δε την κλοπην, την δε φρονησιν Ἀθηναν,
και τοιαυτα τινα μετα αλαζονι κης οφρυος και της Ἀττικης στωμυλιας τερατευομε
νοι, τους πολλους των ανθρωπων εις ετεραν ειδους απατην μετηγαγον· και οι
φιλοσοφειν υπισχνουμενοι και την απο του σχηματος τιμην παρα παντων δρε
πομενοι ̣8ạ και των παθων κρατειν επαγγελλομε νοι προσκυνειν τα παθη τους
ανθρωπους ανεπεισαν, και τον αυτοκρατορα νουν των παθων και ηνιοχον θυειν
επιθυμιαι, και θυμωι, και κλοπηι, και μεθηι, και τοις αλλοις παθεσιν, ανοητως
πεπεικασιν. ̣11̣ Ἄλλοι δε παλιν ουδεν υπερ τα ορωμενα νοησαι δυνη θεντες, αλλα
τοις αισθητοις τον νουν εγκαθειρξαντες, τα τοις οφθαλμοις εις θεαν προκειμενα,
θεους προσηγορευσαν, και το σεπτον ονομα και φρικην εμποιουν τοις ακουουσιν οι
μεν τοις στοιχειοις, οι δε τοις μερεσι τουτων επεθηκαν· και οι μεν απο ταυτοματου
γεγενησθαι τον κοσμον, οι δε πολλους θεους ανθ' ενος εφαντασθησαν· και οι μεν μη
ειναι παντελως το Θειον, οι δε ειναι μεν, ουδενος δε των οντων επιμελεισθαι· οι δε
επιμελεισθαι μεν εφασαν, σμικρωι λογωι δε τουτο ποιειν και τηι σεληνηι περι οριζειν
την προνοιαν, το δε λοιπον του κοσμου μερος, ως ετυχε, φερεσθαι τηι της Ειμαρμενης
αναγκηι δουλευειν βεβιασμενον. ̣12̣ ∆ια δη τουτων και των τοιουτων σαφως
εγνωμεν, ως ου μονον αλληλους, αλλα 64 γε και σφισιν αυτοις περι των αυτων εναν
τια γεγραφασι και μεγιστων διαφωνιαν φιλοδοξιαι τε και κακουργιαι πιεζομενοι προς
αλληλους ειργα σαντο και την οικουμενην εταραξαν και συν εαυτοις πολλους
απωλεσαν. ̣15̣ Τοσαυτη γουν παλαι πλανη κατειχε τον κοσμον· αλλα ταυτην αρδην
ηφανισε και παμπαν εξηλασε προδηλως ο παρ' ημων προσκυνουμενος Κυριος. Και
μαρτυρει τωι λογωι τα πραγματα, γη τε 110.137 και θαλασσα, της προτερας αγνοιας
και δυσσεβειας απηλλαγμεναι, πεπαυμενης των ειδωλων της πλα νης, της αγνοιας ο
ζοφος εληλαμενος, του φωτος της γνωσεως αι ακτινες την οικουμενην εμπλησασαι,
Ἕλληνες τε και Ῥωμαιοι και Βαρβαροι τον εσταυρωμενον θεολογουντες και αντι
των πολλων και ψευδωνυμων θεων τηι Τριαδι μονηι λατρευοντες, τα δε των
δαιμονων τεμενη αρδην απολλυοντες· οι βωμοι των ειδωλων εκ βαθρων
ανεσπασμενοι, εκκλησιαι περιφανεις πανταχου δεδομημεναι, εν πολεσιν, εν κωμαις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

30

εν εσχατιαις μαρτυρων και οσιων σηκοι εξειργασμενοι, ασκητων καταγωγαι τας των
ορων κορυφας αγιαζουσιν. Ταυτα και τα τουτοις ομοια της του Σωτηρος ημων
οικονομιας το θεοπρεπες επιδεικνυει κατορθωμα, κενην απασαν των φιλοσοφων
ερεσχελιαν καταλειποντων τοις των αλιεων και ιδιωτων εντρυφωσι μαθημασι. ̣14̣
∆ιεμεινε τοινυν η παλαια των ειδωλων πλανη απο Σερουχ εως των χρονων Θαῤρα
του πατρος Ἀβρααμ. Ναχωρ δε γενομενος ετων οθʹ, εγεννησε τον Θαῤρα (και μετα
τουτο εζησεν ̣8ḅ ετη ρκβʹ και απεθανε, ζησας τα παντα ετη σβʹ).
Θʹ. Περι της γεννησεως Ἀβρααμ. Θαῤρα δε γενομενος ετων οʹ εγεννησε τον
Ἄβραμ και τον Ναχωρ και τον Ἄραν, τον πατερα του Λωτ, ος και απεθανε προ του
πατρος αυτου Θαῤρα, και μετα τουτο εζησεν ο Θαῤρα ετη ρλεʹ και 65 απεθανε, ζησας
τα παντα ετη σε· ην δε ουτος αγαλματοποιος απο λιθων και ξυλων| θεους πλα
στουργων και πικρασκων. Περιεστη μεντοι ο αιων εις εικοστην γενεαν εως τουτου
ετων #22γτκβʹ, και ουδεις πωποτε των προγενεστερων ανθρωπων φαι νεται υιος προ
πατρος τελευτησας, αλλα πατερες προ παιδων, τους υιους διαδοχους των
πραγματων αυτων καταλιμπανοντες. Και μη τις λεγετω περι του Ἄβελ· ου γαρ ιδιωι
θανατωι τεθνηκεν, αλλα βιαιωι· εξ οτε γαρ Θαῤρα αντιζηλον τωι Θεωι παρε στησατο
δια της οικειας πλαστουργιας τεχνασαμενος ειδωλα, τα ομοια οις επραξεν εκ της
δικης απειλη φεν και αυτος παραζηλωθεις απο του ιδιου τεκνου. Ἀπεθανε γαρ ο
Ἄραν εν τωι εμπυρισμωι, ωι ενεπυρησεν Ἄβραμ καυσαι τα ειδωλα του πατρος αυτου·
εν γαρ τωι εισελθειν Ἄραν εξελεσθαι αυτα, συν εφλεχθη και απεθανεν· διο και
θαυμασασα η θεια Γραφη επεσημηνατο λεγουσα· “Και απεθανεν Ἄραν ενωπιον
Θαῤρα του πατρος αυτου.” ̣4̣ Ὁ γαρ Ἄβραμ, υπαρχων ετων ιδʹ και θεογνωσιας αξιω
110.140 θεις, ενουθετει τον πατερα αυτου λεγων· “Τι πλα ναις τους ανθρωπους δια
κερδος επιζημιον; Ουκ εστιν αλλος Θεος ει μη ο εν τοις ουρανοις, ο και παντα τον
κοσμον ποιησας·” ουτως λεγεται της θεογνωσιας αξιωθηναι· ορων γαρ τους
ανθρωπους παντας κτισματολατρουντας και διαφορους θεους τα φαινομενα
προσαγορευοντας και προσκυνουντας, περιηρχετο καθ' εκαστην ημεραν
διαπονουμενος και τον οντως οντα Θεον εκζητων εκ φιλοθεου καρδιας· και ουτω
βλεπων ουρανον ποτε μεν λαμπρον, ποτε δε σκοτεινον, ελεγεν εν εαυτωι· “Ουκ εστιν
ουτος Θεος·” ομοιως δε και ηλιον και σεληνην, τον μεν αποκρυπτομενον η
αμαυρουμενον πολλακις, την δε φθινουσαν και αποληγουσαν, εφασκεν· “Ουδ' ουτοι
εισι θεοι·” και μεντοι την των αστρων φοραν τε και κινησιν πολυπραγμονωνην γαρ
αστρονομος ακρος εκ του πατρος πεπαιδευμενοςκαι μητε δια τουτου μητε μην δι'
αλλων τινων ορωμενων ευ ρισκων τον τουτων δημιουργον, εδυσχερηνε σφοδρα και
ηθυμει, ου τον ποθον και την επιθυμιαν ιδων ο πλασας καταμονας 66 τας καρδιας
ημων και συνιεις εις παντα τα εργα αυτου, ωφθη αυτωι και προς την γην της
επαγγελιας πορειαν παρεκελευσατο λεγων “εξελθε εκ της γης σου και εκ της
συγγενειας σου και εκ του οικου του πατρος σου και δευρο εις γην ην αν σοι δειξω.”
̣5̣ Και δη παραχρημα λα βων τα ειδωλα και τα μεν κλασας, τα δε εμπυρησας ανεχωρει
μετα του πατρος αυτου εκ γης Χαλδαιων, και ̣9ạ ελθων εις Χαῤραν ετελευτησεν ο
πατηρ αυ του. Και εξελθων εκειθεν παλιν εν λογωι Κυριου ηλθε συν τηι γυναικι
αυτου Σαῤραι και τωι ανεψιωι αυτου Λωτ μετα πασης αυτων της αποσκευης εις την
οφειλομενην γην Χανααν, ην οι Χαναναιοι τυ ραννικως ᾤκησαν, πολεμικηι
χρησαμενοι βιαι. ̣6̣ Περι ου μεντοι και Κλημης ο Ῥωμαιος και σοφωτατος και μαθητης
Πετρου του μεγαλου γνησιος ουτως εφη· “Λιμου δε γενομενου καταλιπων Ἀβραμ
την Χαναναιαν γην, εις Αιγυπτον απηιει, ου την γυναικα Σαῤραν Ἀβιμελεχ αρπασας ο
βασι λευς, αυτικα τουτον ο Θεος, ετασας και λιαν εκδει ματωσας, αμα και παρεσιν
των μελων επαξας· “Ἀποδος, εφη, την γυναικα τωι ανθρωπωι, οτι προφητης εστι, και
προσευξεται περι σου και ζη σεις· ει δε μη αποδωις, γνωθι οτι αποθανηι συ και τα σα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

31

παντα.” Και ουτως απολαβων ο Ἄβραμ την Σαῤραν αμιαντον και προσευξαμενος,
ιαθη της παρ εσεως ο τε Ἀβιμελεχ και παντες οι εν τωι οικωι αυτου εκ της θεηλατου
πληγης.” ̣7̣ Ὅθεν δη λοι πον ως δικαιον εκτοτε και του Θεου δουλον τιμων αυτον ο
βασιλευς και προσεχων τοις υπ' αυτου λεγο μενοις, διδασκαλος ευσεβειας και
πολυπειριας Αι γυπτιοις εγενετο.” Πρωτος γαρ, ως φησι Ἰωση 110.141 πος, Ἄβραμ
δημιουργον τον Θεον ανεκηρυξεν, και πρωτος κατελθων εις Αιγυπτον αριθμητικην
και αστρονομιαν αυτους εδιδαξε, καντευθεν επ εραστος και παγγεραστος γενομενος,
ηξιωσεν ο βασι λευς υπ' αυτου γυμνασθηναι τα περι αστρολογιας και μαγειας ατε
πολυπειρωι και Χαλδαιωι τυγχανοντι· αστρολογια γαρ και μαγεια απο Μαγουσαιων
ητοι Περσων ηρξατο· οι γαρ τοι Περσαι Μαγωγ υπο των εγχωριων ωνομαζοντο. 67
Και δη των αστρολο γων και μαγων συναθροισθεντων, ο βασιλευς αμα τωι Ἄβραμ
και τοις συνηθεσι εκαθεσθη. Και ησυ χιας γενομενης, ο Ἄβραμ εφη· “Μαθειν
βουλομαι παρ' υμων των σοφων, ει δυναται γενεσις και μα γεια βλαψαι τινα η
ωφελησαι κατα την υμετεραν δοξαν·” αφ' ων αποκριθεις Αιγυπτιος αστρολογος και
μαγος ειπεν· “Μεγαλων ημιν και αναγκαιων ζητηματων αγαθη προφασις, ω
διδασκαλε, γινηι· και αξιον εστι μηδεν αποκρυψασθαι σε των παρ' ημιν αποῤρητων,
παντας οιομεν ανθρωπους γενεσει και ειμαρμενηι δουλευειν· αδυνατον γαρ εστιν αν
θρωπον φονευθηναι η τελευτησαι παρα γενεσιν.” Ὁ δε Ἄβραμ εφη· “Ἠπατηθης
οντως ειπειν τουτο,μη ειδως οτι επι κριτου βασιλεως εφης, ος ανθρω πων την
εξουσιαν εχει.” Και ο βασιλευς αγανακτη σας εφη προς τον αστρολογον· Νυν ουν,
εαν μετα πεμψωμεν των υπηκοων ανθρωπων ενα, και σκεψα μενος εφ' ημων ειπηις,
ζωης αυτον χρονον εχειν η μη εχειν, εγω τουναντιον προς τουτον ποιησω γε νεσθαι,
ου σαφως εληλεγξαι ψευστης υπαρχειν; Και γαρ εαν ειπηις αυτον ετι χρονον εχειν
ζωης, ευθυς κελευσω αυτον αναιρεθηναι· ει δε μη εχειν αυτον χρονους λειπομενους
̣9ḅ λεξηις πλην την συνεστω σαν ωραν, αυτον μεν της καταδικης απολυσω, σε δε
παρευθυ ως ψευδολογον του ζηιν προεκκοψω, ινα λοιπον ο θανατος σου πεισηι
παντας αυτικα μηδεμιαν αληθειας εμφασιν εχειν τα περι της αστρολογιας σου
μυθολογουμενα.” Ταυτα δε του βασιλεως ει ποντος, ο Αιγυπτιος εντρομος γενομενος
επεσε πρηνης, δεομενος ελεους τυχειν, αυτος τε και οι ομοφρονες αυτου. Και ο
βασιλευς τωι Ἄβραμ χαρι ζομενος ως διδασκαλωι και την πλανην εναργως φα
νερωσαντι δι' επινοιας και υπερ των ματαιολογων συνικετευσαντι συνεχωρησεν
αυτους, επι πλειον κωμωιδησας την αλογον αυτων δοξαν ως ανισχυρον και
λαοπλανον. Και δη κελευσας ως εξ υποβολης Ἄβραμ αχθηναι τινα
προκαταδικασθεντα πυρι καυστον γενεσθαι, προσεταξεν επι παντων ευρεθη ναι την
γεννησιν αυτου και τον θανατον, και διασκε ψαμενους ειπειν τον τροπον του
θανατου. Των δε νουνεχως επι πολυ διασκεψαμενων και ειποντων, οτι 68
πυρποληθεις αποθανειται, της γενεσεως επαγουσης και διαγορευουσης τουτο
σαφως, αλλα νυν ετι χρονον εχει ζωης, και ουπω εληλυθεν ο χρο 110.144 νος του
θανατου, φησιν ο βασιλευς· “Ἐγω σημε ρον τουτον απαλλαξω του δια πυρος
θανατου, κελευ σας υδατι αυτον αναιρεθηναι, ινα υμιν εργωι πα ραστησω προδηλως,
οτι δυναται τι παρα γενεσιν γενεσθαι·” και ουτως ηλεγξεν αυτων ευ μαλα την περι
των χρονων περι της ζωης προῤρησιν και της τελευτης αποφασιν. Ἡσυχασαντων
ουν παντων, ο Ἄβραμ του λεγειν ηρξατο· “Μεγιστε και φιλαλη θεστατε βασιλευ,
επειδη ορω σε φροντιζοντα σφοδρα της προκειμενης ζητησεως, το αληθεστερον εγω
σοι παρεξω δι' επιτομης, αληθευων εν πασιν, ως της αληθειας οντως δουλος.” Του
δε βασιλεως ειποντος· “Μεγαλην μοι ταυτην ποιησεις χαριν,” φησιν ο Ἄβραμ· “Ου
μονον οι ανθρωποι, αλλα και τα αλογα ζωα γενεσει υποκεινται· οι μεντοι ανθρωποι
εχουσι τι εν εαυτοις ελευθερον, γενεσει μη υποκειμενον, καθοτι της γενεσεως εκεινο
πρεσβυτερον, οπερ εστιν εν ανθρωποις αυτεξουσιοτης, ητις εκ Θεου δοθεισα ημιν,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

32

οθεν των αλογων κρειττους οντες και κατ' εξουσιαν αναιρειν μεν ημεις αυτα
πεφυκαμεν· ημων δε την εξουσιαν αυτων εχοντων, συ παλιν κρειττων υπαρχεις,
ημων εχων την εξουσιαν. Ὡς ουν ημεις καταλογικωτερον των αλογων ζωων,
αμεινον οντες, αρχομεν, ουτως ημων συ, βασιλευ, κρειττων υπαρχων, κατα τον της
αρχης λογον την εξουσιαν εχεις, ωσπερ δη και σου κρειττων ουκ ανθρωπος, αλλ' ο
Θεος ο αορατος και ποιητης παντων και δεσποτης, παρ' ου και το συμφερον αι
τεισθαι προσηκει.” Πολλα δε γε τοιαυτα λεξας ο Ἄβραμ εις τον της αστρολογιας
σκοπον τωι βασιλει χαριζομενος, πολλους των Αιγυπτιων επεσπασατο εις
θεοσεβειαν, και την εσφαλμενην ̣10ạ αυτων γνωσιν και παιδειαν περι αστρολογιας
και μαγειας διωρθωσατο φασκων· “Πολλη τις, ω ανδρες, η δια φορα εστιν αληθειας
και συνηθειας· η μεν γαρ αλη θεια γνησιως ζητουμενη παντως ευρισκεται, το δε εθος
οποιον αν παραληφθηι ειτε αληθως, ειτε ψευδως, ακριτως υφ' εαυτου κρατυνεται,
και ουτε αληθει αυτωι ηδεται ο παραλαβων, 69 ουτε ως ψευδες αχθεται· ου γαρ
κρισει, αλλα προληψει ο τοιουτος πεπιστευκε γνωμηι των προ αυτου, επ' αδηλωι τυχηι
την ιδιαν επιδεδωκως ελπιδα. Και ουκετι ραιδιως αποδυσασθαι την πατριον
περιβολην, καν πανυ αυτωι δεικνυται μωρια και καταγελαστος ουσα. Αυτικα ουν εγω
την παρ' Ἑλληνων παιδειαν και φληναφιαν κακου δαιμονος χαλεπωτατην υποθεσιν
ειναι λεγω· οι μεν γαρ αυτων πολλους θεους εισηγησαντο και τουτους φαυλους και
παντοπαθεις, ινα ο τα ομοια πραττειν εθελων μηδε αιδηται, οπερ ιδιον ανθρω που,
παραδειγμα των μυθολογουμενων θεων εχων τους κακιστους και ασεμνους βιους,
τωι δε μη αι δεισθαι ουδε μετανοιας ελπιδα παντως ο τοιουτος 110.145 εμφαινει· οι
δε, Ειμαρμενης πλασαντες πλανην, ετεραν την λεγομενην γενεσιν, ης χωρις μηδεν
πασχειν η ποιειν τι δυνασθαι τινα τερατολογουσιν· και τηι αυτηι πλανηι και δυσσεβειαι
περιπιπτουσι· νομισας γαρ τις, οτι παρα γενεσιν ηγουν Ειμαρ μενην ουδεις ουτε
ποιειν τι ουτε πασχειν εξουσιαν εχει, ραιδιως λοιπον ως κτηνωδης επι το αμαρτανειν
ερχεται. Και αμαρτων ου μεταμελειται παντελως εφ' οις ησεβησεν, απολογιαν
αλογον φερων, ως υπο γενεσεως αυτα ποιειν εξηναγκαστο. Και ο την γε νεσιν
αλλως κατορθωσαι μη δυναμενος ουδε το αιδεισθαι εχει εφ' οις εξαμαρτανει. Ἄλλοι
δε απρο νοητον φοραν εισηγουνται και αυτοματον το παν συνεσταναι τε και
φερεσθαι, ουδενος εφεστηκοτος κυριου και δεσποτου. ∆ιο δη τοινυν ουδε ραιδιως η
ταχα ουδ' ολως οι τα τοιαυτα φορουντες παντελως βελτιουνται και
σωφρονιζονται.” Ἐφ' οις ο βασιλευς αγαν επαινεσας αυτον και υπο παντων ιδων
θαυ μασθεντα πολλοις δωροις και μεγαλοις αυτον τιμησας επι παντων και της
διδασκαλιας την ωφελειαν ομολογησας, μετα παιδων και παιδισκων επανελθειν
οικαδε σπευδοντα προυπεμψεν, υπερεκπληττομενος την ακραν συνεσιν αυτου και
σοφιαν και θεοσεβειαν εις παντα τα υπ' αυτου ερμηνευθεντα.
Ιʹ Περι Σιδου και Μελχισεδεκ. Γινονται ουν απο του διαμερισμου της συγχυ
σεως εως ου ηλθεν Ἄβραμ εκ Μεσοποταμιας, εκ πολεως Χαραν και του 70 οικου του
πα τρος αυτου κατα κελευσιν Θεου εις γην Χανααν η επι Παλαιστινην, ετη αιζʹ·
υπηρχε δε ̣10ḅ ετων οεʹ. ∆ιατριψας δε εις Χανααν ετη κεʹ, εγεννησε τον Ἰσαακ, και
μετα τουτο εζησεν ετη οϛʹ και απεθανε, ζησας τα παντα ετη ροϛʹ. ̣2̣ Ὃς και της
ευλογιας του θεσπεσιου Μελχισεδεκ βασιλεως Σαλημ ηξιωθη μετα το υποστρεψαι
αυτον απο της κοπης του Χο δολαγομωρ και λυτρωσαμενος τον αδελφιδουν εκ της
αιχμαλωσιας. “Και Μελχισεδεκ, φησιν, βασιλευς Σαλημ, εξηνεγκεν αρτους και οινον·
ην δε ιερευς του Ὑψιστου, και ευλογησε τον Ἀβρααμ, και ειπεν· “Ευλογημενος
Ἀβρααμ τωι Θεωι τωι υψιστωι, ος εκτισε τον ουρανον και την γην, και ευλογημενος ο
Θεος ο υψιστος, ος παρεδωκε τους εχθρους σου υπο χειριους σοι. Και εδωκεν αυτωι
δεκατην Ἀβρααμ απο παντων.” ̣3̣ Περι ου και ο Ἀποστολος εφη· “Ουτος γαρ ο
Μελχισεδεκ, βασιλευς Σαλημ, ιερευς του Θεου του υψιστου, ο συναντησας Ἀβρααμ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

33

υπο στρεφοντι απο της κοπης των βασιλεων, και ευλογη σας αυτον, ωι και δεκατην
απο παντων εμερισεν Ἀβρααμ, πρωτον μεν ερμηνευομενος βασιλευς δικαιοσυνης,
επειτα δε βασιλευς Σαλημ, ο εστι βασιλευς ειρηνης, απατωρ, αμητωρ,
αγενεαλογητος, μητε αρχην ημερων μητε ζωης τελος εχων, αφομοιωμενος τωι Υιωι
του Θεου, με νει ιερευς εις το διηνεκες. Θεωρειτε δε πηλικος ουτος, ωι και δεκατην
Ἀβρααμ εδωκεν εκ των ακρο θινιων ο πατριαρχης. Και οι μεν των υιων Λευι την
ιερατειαν λαμβανοντες εντολην εχουσιν αποδεκα τουν τον λαον κατα τον νομον,
τουτεστι τους αδελ φους αυτων, καιπερ εξεληλυθοτας εκ της οσφυος Ἀβρααμ. Ὁ δε
μη γενεαλογουμενος εξ αυτων δεδε 110.148 κατωκε τον Ἀβρααμ, και τον εχοντα τας
επαγγελιας ηυλογησεν. Χωρις γαρ πασης αντιλογιας το ελαττον υπο του κρειττονος
ευλογειται.” ̣4̣ Ἀνηρ γαρ ην δικαιος και θεοσεβης, εθνικως καταγομενος· εφ' οσον
γαρ λεγεται, φυλης ετερας μετεσχηκεν, εκ του γενους Σιδου, υιου βασιλεως
Αιγυπτου, εξ ου Αιγυπτιος ωνομασται, ως και προσθεν ειρηται, οστις Σιδος εξελθων
εξ Αιγυπτου και την χωραν των 71 Χαναναιων παραλαβων, την νυν Παλαιστινην
καλου μενην, εις ην οικησας και πολιν κτισας, εκαλεσεν αυτην Σιδονα εις το ιδιον
ονομα, και λοιπον εκ του γενους Σιδου κατηλθεν Μελχι ο πατηρ του Σεδεκ, οστις,
Σεδεκ γενομενος ιερευς και βασιλευς, επεκληθη Μελχισεδεκ πατρωνυμικως.
ΙΑʹ Περι της κτισεως του Μελχισεδεκ. Ουτος υπαρχων ιερευς του Θεου και
βασιλευς των Χαναναιων και κτισας πολιν εν τωι ορει τωι λεγομενωι Σιων,
επωνομασεν αυτην Σαλημ, ο εστι πολις ειρη νης, εν ηι και βασιλευσας ετη ριγʹ
ετελευτησε δικαιος και παρθενος, ως φησιν Ἰωσηπος, ωι και συναιδουσι Ἰωαννης και
Κυριλλος. ̣5̣ Ἀγενεαλογητος δε ειρηται Μελχισεδεκ, παρα το μη υπαρχειν μεν εκ του
σπερματος Ἀβρααμ ολως, μηδε υπο Μωσεως γενεα λογεισθαι τοπαραπαν, ειναι δε
Χαναναιον το γενος και εκ της επ̣11̣αρατου σπορας ορμωμενον, οθεν ουδε
γενεαλογιας ηξιωτο· ουδε γαρ πρεπωδεστερον ην, τον της ακρας δικαιοσυνης
επειλημμενον συμπλε κειν τωι της ακρας αδικιας γενει· ̣3̣ διο και αμη τορα και
απατορα τυγχανειν, ουκ αξιους ηγουμενος τους προγονους της αρετης του δικαιου
ανδρος και σωφρονος· ̣4̣ οτι γαρ Χαναναιος ην το γενος, ευδη λον και αφ' ων εκρατει
και εβασιλευσε κλιματων των Χαναναιων και οις επλησιαζε πονηροτατοις Σοδομοις·
ΙΒʹ Περι της Σαλημ. Και μεντοι και η Σαλημ ης υπηρχε βασιλευς, η
πολυθρυλλητος Ἱερουσαλημ, εκ προσθηκης δε την του ιερου μετα της Σαλημ
συλλαμβανουσα συλλαβην και κατα συναφειαν ονομασθεισα φερωνυμως Ἱερου
σαλημ, πη μεν δια την ιερουργιαν του Μελχισεδεκ, πη δε δια την του ιερου ναου
κατασκευην, ειληφε την προσθηκην 72 των συλλαβων υστερον. ̣2̣ Περι ου μεντοι και
Μαρκος ο θειος υστερον, ο και του Χρυσοστομου φοιτητης, εφη. “Ἐπειδη γαρ εν τηι
γενεαλογιαι ουκ εκφερεται τινος πατρος η ποιας μητρος εστιν η ποτε απεθανε, δια
τουτο μητε αρχην ημερων μητε ζωης τελος εχειν ειρηται· ου γαρ ηδυνατο γενεα
λογηθηναι εκ των παραλειφθεντων εθνων καταγομενος, καθως εκ της κατοικιας
αυτον η Γραφη παρεδηλωσε, 110.149 περι ου και ο Ἀποστολος ειπεν·” Ουτος γαρ ο
Μελ χισεδεκ πρωτον μεν ερμηνευομενος βασιλευς δικαιο συνης, επειτα δε βασιλευς
Σαλημ, ο εστι βασιλευς ειρηνης.”
ΙΓʹ Περι της κλησεως Ἱερουσαλημ. Ἡ μεν γαρ νυν Ἱερουσαλημ Ἰεβους
εκαλειτοπρωην, οθεν μανθανομεν, οτι εκ των καθαιρεθεντων επτα εθνων ο
Μελχισεδεκ Ἰεβουσαιος πρωτον ετυγ χανεν· ̣2̣ υστερον δε μετα την εκβολην των
εθνων και κατοικησιν του λαου, απεκληρωσεν αυτην ο Θεος τοις ιερευσι του εκει
αναφερεσθαι τας θυσιας εκ παντος τοπου των Ἰουδαιων. ̣3̣ ∆ιο και μετα το
καταπαυσαι απο των πολεμων, μετωνομασε την πολιν Σαλημ, ο εστιν ειρηνη·
Ἱερουσαλημ γαρ ερμη νευεται, ορος ειρηνης, ου δη χαριν ο Μελχισεδεκ βασι λευς
ειρηνης ερμηνευεται βασιλευσας εν αυτηι προ τερον. ̣4̣ Το δε “βασιλευς δικαιοσυνης”
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34

παλιν του ιδιου εστιν ονοματος ερμηνεια, τουτεστι Μελχισεδεκ γλωσ σηι τηι
Χαναΐτιδι. ̣5̣ Ὅταν ουν αναγινωσκηις, ω ου τος, και ευρηις τι περι του Μελχισεδεκ
γεγραμμενον υπερ ανθρωπον, αναμνησθητι παρ' αυτικα του Ἀπο στολου φασκοντος·
“Ἐφ' οσον λεγεται ταυτα, φυλης ετερας μετεσχηκεναι”, και ουδεποτε πλανηθησηι. ̣6̣
Ἐματαιωθησαν τοινυν εκ διαμετρου οι αποπλη κτοι και δυσωδεις Μελχισεδεκιανοι,
θεον φυσει του τον πιστευοντες ειναι και ου θνητον ανθρωπον· οθεν δικαιως
καταδικασθησονται παρα της αδεκαστου δικης ως ανθρωπολατραι “τηι κτισει παρα
τον κτι σαντα λατρευσαντες” δια πολλην και εσχατην ανοιαν, μαλλον δε
ταληθεστερον ειπειν, δια κτηνωδιαν τε και δυσσεβειαν. ̣11̣ ̣7̣ Εικοτως 73 ουν περι
των τοιουτων ο μεν Ἀποστολος ελεγεν· “Ἐματαιωθησαν εν τοις διαλογισμοις
αυτων· και εσκο τισθη η ασυνετος αυτων καρδια. Φασκοντες ειναι σοφοι
εμωρανθησαν. Και ηλλαξαντο την δοξαν του αφθαρτου Θεου εν ομοιωματι εικονος
φθαρτου αν θρωπου. ∆ιο και παρεδωκεν αυτους ο Θεος εν ταις επιθυμιαις των
καρδιων αυτων εις αδοκιμον νουν και εις παθη ατιμιας, οιτινες μετηλλαξαν την
αληθειαν του Θεου εν τωι ψευδει, και εσεβασθησαν και ελατρευσαν τηι κτισει παρα
τον Κτισαντα, ος εστιν ευλογητος εις τους αιωνας. Ἀμην.” ̣8̣ Ὁ δε Σολομων ωσαυτως
εφη· “Ματαιοι μεν γαρ παντες ανθρωποι φυσει, οις παρεστιν αγνωσια του Θεου,”
και, “Σποδος η καρδια αυτων και γης ευτελεστερα η ελπις αυτων”, “οτι ηγνοησαν
110.152 τον ποιησαντα αυτους και τον εμπνευσαντα αυτοις πνευμα ζωτικον.” ̣9̣ Ἐφ'
ων χρονων πυρ κατα της Πενταπολεως Σοδομων και Γομοῤρων ο Θεος υετιζει και
αναλισκει μεν απαν το γενος των ανθρω πων παρεκτος Λωτ ανεψιου Ἄβραμ και των
δυο θυγατερων αυτου, διαφθειρει δε και απαν της γης το αναστημα, και της
παρακειμενης θαλασσης νεκρουται τα υδατα. Ὁ μεν ουν Λωτ εγεννησεν υιους δυο εκ
των δυο θυγατερων αυτου, τον Μωαβ και τον Ἀμμανον, εξ ων Μωαβιται και
Ἀμμανιται. ̣10̣ Ὁδε Ἄβραμ ετεκε τον Ἰσμαηλ εκ της Αιγυπτιας αυτου παιδισκης
Ἄγαρ, και τον Ἰσαακ εκ της Σαῤρας, αφ' ων Ἰσμαηλιται και Ἰσραηλιται. Της τοινυν
Ἄγαρ εκ του Ἄβραμ συλλαβουσης και κακουμενης υπο της Σαῤρας και αποδρασασης,
“Ευρε, φησιν, αυτην αγγελος Κυριου εν τηι ερημωι, και ειπεν αυτηι· Ποθεν ερχηι και
που πορευηι;” και ειπεν· “Ἀπο προσωπου της κυριας μου Σαῤρας αποδιδρασ κω·” και
φησιν ο αγγελος Κυριου· “Ἀποστραφηθι προς την κυριαν σου, και ταπεινωθητι υπο
τας χειρας αυτης, και πληθυνων πληθυνω το σπερμα σου, και ουκ αριθμηθησεται
υπο του πληθους· ιδου γαρ εν γα στρι εχεις, και τεξηι υιον, και καλεσεις το 74 ονομα
αυτου Ἰσμαηλ, οτι επηκουσε Κυριος τηι ταπεινωσει σου. Ουτος εσται αγροικος
ανθρωπος· αι χειρες αυτου επι παντας, και αι χειρες παντων επ' αυτον, και κατα
προσωπου των αδελφων παντων κατοικησει.” Και εκαλεσεν Ἄγαρ το ονομα Κυριου
του λαλουντος αυτηι· “Συ ο Θεος επιδων με.” Τεχθεντος του Ἰσμαηλ, φησιν Ἄβραμ
προς τον Θεον· “Ἰσμαηλουτος ζητω εναντιον σου.” Και ειπεν ο Θεος τωι Ἄβραμ·
“Ναι, ιδου Σαῤρα, η γυνη σου, τεξεται σοι υιον, και καλεσεις το ονομα αυτου Ἰσαακ·
και στησω την διαθηκην μου προς αυτον εις διαθηκην αιωνιον και τωι σπερματι
αυτου μετ' αυτον. Περι δε Ἰσμαηλ ιδου υπηκουσα σου και ευλογησα αυτον, και
πληθυνω αυτον σφοδρα, και ιβʹ εθνη γεννησει, και δωσω αυτον εις εθνος μεγα. Την
δε διαθηκην μου στησω προς Ἰσαακ, ον τεξεται σοι Σαῤρα.” Ειτα παλιν η ̣12ạ Γραφη
περι των εξ Ἰσμαηλ τεχθεντων· “Πρωτοτοκος υιος Ἰσμαηλ Ναβεωθ και Κεδαρ και
Ναβεηλ και Μασισαν και Μασμα και Μαση και Χοδαδ και Θεμαν και Ἰετουρ και
Ναφες και Κεδμα Ουτοι εισιν υιοι Ἰσμαηλ, αρχοντες ιβʹ κατα εθνοςαυτων.”
”Κατυκησε δε Ἰσμαηλ απο Ειλατ εως Σουρ, η εστι κατα προσωπον Αιγυπτου εως
ελθειν προς τους Ἀσσυριους. Κατα προσωπον των αδελφων αυτου παντων
κατυκησεν.”
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

35

Ι∆ʹ Ἀρχη Ἀβρααμ. Περι του Ἰσαακ.Ἀβρααμ δε ων ετων οεʹ εγεννησεν εκ της
Σαῤρας τον Ἰσαακ. Ὀλιγωι δε υστερον απο της κατα Μαμβρη δρυος μεταναστας ο
Ἀβρααμ, επι το φρεαρ κατασκηνοι του ορκου, εαυτωι τε ιδια και τοις οικε 110.153
ταις κατα συγγενειαν πηξαμενος σκηνην. Τοτε πρωτον Ἀβρααμ της σκηνοπηγιας επι
ζʹ ημερας επιτελει την εορτην, ην εισετι και νυν ο Ἰσραηλ εορταζει σκηνοπηγων. ̣2̣
Κεʹ δε, φασιν, ετων ην ο Ἰσαακ, οτε προς θυσιαν ανηχθη· εις εκεινον δε τον τοπον το
θυσιαστηριον 75 ωικοδομησεν Ἀβρααμ, ενθα υστερον ∆αυιδ το ιερον ιδρυσατο.
ΙΕʹ. Περι του Ἡσαυ και Ἰακωβ.Ὁ δε Ἰσαακ, γεννησας τον Ἡσαυ και τον Ἰκωβ
εκ της Ῥεβεκκας, τον μεν Ἰακωβ ευλογησεν κλεψαντα την ευλογιαν του αδελφου,
λεγων· “∆ω σει σοι ο Θεος απο της δροσου του ουρανου και απο της πιοτητος της γης
και πληθος σιτου και οινου, και δουλευσατωσαν σοι εθνη, και προσκυνησατωσαν σοι
αρχοντες· και γινου κυριος του αδελφου σου, και προσκυνησουσι σοι οι υιοι του
πατρος σου. Ὁ κατα ρωμενος σε επικαταρατος, ο δε ευλογων σε ευλο γημενος.” ̣2̣
Προς δε τον Ἡσαυ φησιν· “Ἰδου απο της πιοτητος της γης εσται η κατοικια σου και
απο της δροσου του ουρανου ανωθεν· επι τηι μαχαιραι σου ζησηι, και τωι αδελφωι σου
δουλευσεις· εσται δε ηνικα αν καθεληις ελκυσαι τον ζυγον αυτου απο του τραχηλου
σου,” πλημμελησας πλημμελιαν θανατου. ̣3̣ Ἀλλ' αι μεν ευλογιαι προς τον Ἰακωβ
εῤρηθησαν, εφ' ετερους δε εκεκληρωντο, καθαπερ και το επι του Συμεων και Λευι
παρα του Ἰακωβ ειρημε νον εστιν ιδειν· “∆ιαμεριω γαρ, φησιν, αυτους εν Ἰακωβ, και
διασπερω αυτους εν Ἰσραηλ,” καιτοι γε ουκ επ' αυτου τουτο γεγονε, αλλ' επι των εγ
γονων. Και μεντοι ουκ επι του Χανααν τα υπο του Νωε λεχθεντα εις τους εγγονους
εξεβη Γαβαωνιτας. Ουτω δη κανταυθα ουκ επι του Ἰακωβ τελος εσχεν πως γαρ του
δεδοικοτος και τρεμοντος και μυριακις τον αδελφον αυτου προσκυνουντος; αλλ' επι
των εγγονων αυτου. Τοιγαρουν εκ μεν του Ἰσμαηλ ανε φυησαν οι Ἰσμαηλιται, οι
νυν Ἀγαρηνοι τε και Σαρακηνοι λεγομενοι, δια μεν της Αιγυπτιας Ἄγαρ, ως ειρηται,
Ἀγαρηνοι, δια δε της Σαῤρας Σαρακη νοι. Ἐκ δε Ἰσαακ Ἡσαυ ο και Ἐδωμ και
Ἰακωανεβλαστησαν δια της Ῥεβεκκας· ̣2ḅ και εκ μεν του Ἡσαυ Ἐδωμ ετεχθη υιος
ομωνυμος τωι πατρι και Ἀμαληκ, εξ ων Ἰδουμαιοι και Ἀμαληκιται·εκ δε του Ἰακωβ
του 76 και Ἰσραηλ Ἰουδας, αφ'ου Ἰουδαιοι παντες και οι εκ των λοιπων γενομενοι
προσηγορευθησαν· και Ἰσραηλιται μεν εκ του πα τρος Ἰακωβ τε και Ἰσραηλ,
Ἰουδαιοι δε εκ του επισημοτερου αυτων αδελφου Ἰουδα φερωνυμως κεκλην ται. ̣4̣ Ὁ
δε γε θειος Ἀβρααμ εγεννησε παλιν υιους εκ της εσχατης αυτου γυναικος Χεττουρας
εʹ, αφ' ων εστι Μαδιαμ, εξ ου Μαδιανιται, και Ἄφαρ, 110.156 εξ ου Ἀφρικη, εν ηι
παρυκησε, και η χωρα προσω νομασθη πατρωνυμως, ωσπερ και Αυσιτις ο το πος του
Ἡσαυ, εν ωι ανεβλαστησεν ο μακαριος και πολυτλας και διαβοητος Ἰωβ, ον
εγκωμιαζων ο θειος Χρυσοστομος λεγει· “Ἄνθρωπος τις ην εν τηι χωρα τηι Αυσιτιδι·
κηρυττει, φησιν, αυτον και απο της φυσεως και απο της χωρας, ινα ωσπερ ακουσας
αυτον ανθρωπον θαυμαζηις, οτι υπερ ανθρωπον επολιτευσατο, ουτω μαθων και την
χωραν, εξ ης ο τοσουτος καρπος ηνθησεν, εκπλαγης αληθως οποιον ροδον εν μεσωι
των ακανθων εβλαστησεν·” ην γαρ της Αυσιτιδος χωρας του Ἡσαυ, εξ ουπερ Αυσιτις
ωνομασται, εκ του πορνου και βεβηλου, οπως θαυ μαζηις εκ ποιας πατριδος και ριζης
κακης εβλαστησε καρπος ωραιοτατος. Ἀπογονος γαρ εστι του δια βαλλομενου,
καθως η Γραφη πεμπτον απο του Ἀβρααμ·” Ἀβρααμ γαρ, φησιν, εγεννησε τον Ἰσαακ,
Ἰσαακ τον Ἡσαυ, Ἡσαυ τον Ῥαγουηκαι τον Ζαρα, Ζαρα τον Ἰωβ. Ἔχων ουν την
διαδοχην απο του Ἀβρααμ εις αυτον κατερχομενην δια του Ἠσαυ, δεικνυσι την
ριζαν, ινα τον καρπον θαυμασηις· οτι ο μεν πορνος ην και βεβηλος, ο δε σωφρων και
σεμνος, λεγων ουτως· “Ει δε επη κολουθησεν ο οφθαλμος μου γυναικι αλλοτριαι”
και· “∆ιαθηκην διεθεμην τοις οφθαλμοις μου.” Ου μην δε αλλα και θυσιας υπερ των
ιδιων τεκνων προσηγαγε καθ' ημεραν φασκων· “Μηποτε κακα ενενοησαν οι υιοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

36

μου προς τον Θεον.” Εικοτως ουν εφη· “Και ην ανθρωπος εκεινος θεοσεβης, αμεμ
πτος,” και τα εξης. Οι μεν γαρ εξω φιλοσοφοι τον ορον του ανθρωπου δηλουντες 77
φασιν· Ἄνθρωπος εστι ζωον λογικον θνητον· η δε θεια Γραφη ουχ ου τως, αλλ'·
Ἄνθρωπος εστιν “αμεμπτος, δικαιος, θεοσεβης, απεχομενος απο παντος πονηρου
πραγμα τος”ως ο γε τουτοις μη μεμαρτυρημενος ουδε ανθρωπος, αλλα κτηνος. Ἐαν
γαρ εχηι τον χα ρακτηρα της φυσεως, υβριζηι δε αυτον τηι κακιαι της προαιρεσεως,
ακουσετε παρα του προφητου· “Ἄνθρωπος εν τιμηι ων ου συνηκε, παρασυνεβληθη
τοις κτηνεσι τοις ανοητοις, και ωμοιωθη αυτοις.” Ὥσπερ τοινυν επι της κοινης
συνηθειας επειδαν τις τον εαυτου υιον η οικετην αποστελληι επι τινα πρα ξιν.
παρακελευεται λεγων· “ως ανθρωπος πραξαι τα της πραξεως,” και το κοινον ονομα
ιδιοποιειται· ουτως, ει και παντες ανθρωποι λεγονται, μονος αλη θης εκεινος εστιν ο
την εικονα σωζων και το πρω τοτυπον ̣15ạ καλλος μη αφανιζων. Ειπεν ουν αυτον
ανθρωπον, ινα απο της φυσεως την προθεσιν επαι νεσηις· ειτα δε αυτον και απο της
Αυσιτιδος χωρας, οπως εκ της κομωσης γης τηι ασεβειαι τον καρπον 110.157
ανυμνησηις, ον ο αρχεκακος ορων και φθονωι βαλλο μενος, αιτειται παρα του Θεου
τον κατα του δικαιου πειρασμον, ινα συ θαρσος λαβηις και μαθηις, οτι ουκ εχει
δαιμων εξουσιαν κατα θεοσεβους οντως Χριστιανου και φοβουμενου τον Θεον, εαν
μη επιτροπη γε νηται ανωθεν η δια παιδειαν, η δια συγχωρησιν, Ὅταν γαρ επαγει ο
Θεος παιδευτηρια, η δικας απαιτει των αμαρτηματων, η την αρετην γυμναζει των
θειων κατορθωματων, τοτε παραδιδοι αυτον τωι πονηρωι· ου γαρ ηδυνηθη πολεμησαι
εως επετραπη· και μη θαυμασηις· ουδε γαρ κατα χοιρων εξουσιαν εχει, καθως εν τοις
Ευαγγελιοις ηκουσας. Οι μεν ουν θειοι αγγελοι διακονουσι ταις των αγαθων
ανθρωπων σωτηριαις· “Παντες γαρ, φησι, λειτουργικα πνευ ματα εισιν εις διακονιαν
αποστελλομενα δια τους μελλοντας κληρονομειν σωτηριαν,” οι δε πονηροι δαιμονες
εις τας κατα των αμαρτωλων τιμωριας· “Ἐξαπεστειλας γαρ, φησιν, εις αυτους θυμον
και οργην και θλιψιν αποστοληι δι' αγγελων πονηρων.” Οι τοινυν δαιμονες, ει και
αφηνιασαν τηι προθεσει, αλλ' υπο ζυγον κεινται της δουλειας 78 και κελευον ται
πραξαι ως οι δημιοι τα προσταττομενα παρα του Θεου και των αγιων. Και δηλοι
Παυλος περι τινων λεγων· “Ους και παρεδωκε τωι Σαταναι, ινα παιδευθωσι μη
βλασφημησαι·” ινα γαρ μη νομισθω σιν οι δαιμονες, οτι παντα κατ' αυθεντιαν
πραττου σιν, κελευονται ακοντες ποιειν τα προσταττομενα. Και τοις μεν αγιοις
αποστελλει ο Θεος διακονους αγγελους αγιους εις σωτηριαν, τοις δε αμαρτωλοις
επιτρεπει δαιμονας εις τιμωριαν· και γαρ οτε κατα του Ἀχααβ ο Θεος απεφηνατο
λεγων· “Τις πο ρευσεται και απατησει τον Ἀχααβ, και πεσειται;” απεκριθη πνευμα
πονηρον· “Ἰδου εγω,” παντως γινωσκον, οτι εις τουτο τετακται. Και αποστελλον ται
μεν ιδικως εισπραξασθαι τιμωριαν επι των πο νηρων, αποστελλονται δε και προς
δικαιους, ουχ ινα τιμωρησωνται, αλλ' ινα πειρασωσιν· επειδη γαρ αγγελος αγιος
υπουργησαι τηι πειραι ου κελευεται· ουδε γαρ ο Θεος κελευει το απρεπες πραγμα
αγγελωι θειωιδια τουτο δαιμονες ταυτην επιτρεπονται την πειραν. Και μη θαυμασηις
ει προς δικαιους δαιμο νες αποστελλονται· “Ἀνηχθη” γαρ, φησιν, ο παντων
∆εσποτης απο του Ἰορδανου “εις την ερημον πειρασθηναι υπο του διαβολου.” Ει
τοινυν τον του παντος Κυριον ο διαβολος επειρασε, τι θαυμαζεις, ει και επι τους
δικαιους εις γυμνασιον υπομονης δαιμων αποστελλεται; Ἀποστελλεται δε, ου Θεου
κε λευοντος αυτον, αλλα παραχωρουντος· σχηματιζει γαρ τον λογον η Γραφη ως εν
προσωποποιιαι, ως οταν λεγηι, “Τωι δε αμαρτωλωι ειπεν ο Θεος.”
Ιςʹ. Περι του Ἰακωβ. Ἰσαακ δε γενομενος ετων ξʹ εγεννησε τον Ἰακωβ, και
μετα τουτο εζησε ̣13b ρκʹ ετη, και απεθανε, ζησας τα παντα ρπʹ ετη. ̣2̣ Ἰακωβ δε,
γενομενος ετων πεʹ, εγεννησε τον Λευι, και μετα τουτο εζησεν ετη ξθʹ, και απεθανεν
εις Αιγυπτον, ποιησας εκει ετη 110.160 ιζʹ, ζησας τα παντα ετη ρμζʹ. ̣3̣ Ὃς, υπαρχων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

37

ετων οεʹ, και φυγων Ἠσαυ τον αδελφον αυτου, κα τηντησεν εις 79 Χαῤραν της
Μεσοποταμιας προς Λαβαν, τον αδελφον της μητρος αυτου Ῥεβεκκας, ου και των
προβατων νομευς γενομενος ετη κʹ, και τας βʹ θυγατερας αυτου Λεαν και Ῥαχηλ εις
γυ ναικας λαβων, εσχεν υιους ιβʹ και θυγατερα μιαν απο τε των θεραπαινιδων
Βαλλας και Ζελφας· εκ μεν γαρ Λεας, της γυναικος αυτου, εγεννησε τον Ῥουβημ και
Συμεωνα και τον Λευι και τον Ἰουδαν, τον Ἰσαχαρ και τον Ζαβουλων και την ∆εινα,
εκ δε Ῥαχηλ τον Ἰωσηφ, υστερον δε και τον Βενιαμιν μετα την επανοδον, εκ Βαλλας
τον ∆αν και τον Νε φθαλιμ, εκ δε Ζελφας τον Γαδ και τον Ἀσηρ. ̣4̣ Μετα δε τον κʹ
χρονον της αποφυγης τε και δουλειας, και μετα την εκ Μεσοποταμιας και προς γην
Χα νααν υποστροφην και την παλαιστραν μετα του Θεου, δι' ης και Ἰσραηλ
ωνομασθη δι' οπτασιας, ειδε παλιν οραμα εν Βεθηλ και παντα αποδεκατωσας απερ
εκεκτητο, τελευταιους υποβαλλει τους παιδας, και αριθμησας αυτους απο του
Βενιαμιν αρξαμενος, αναπαλιν και επι τον Λευι ελθων, ον δεκατον ευρων, τωι Θεωι
τουτον προσηγαγεν, αποδεκατωσας και τεκνα και παντα οσα ην αυτωι, καθως και
προυποσχομε νος ειπε τωι Θεωι εν τωι αποδιδρασκειν, οτι “Παντων, οσα αν μοι δωις,
δεκατην αποδεκατω σοι αυτα.” Και ευθυς ενδυσας τον Λευι στολην ιερατικην, δι'
αυτου θυσιας προσηνεγκε τωι Θεωι εν Βεθηλ, καντευ θεν οι μη τηι κατανομωι θυσιαι τε
και λειτουργιαι προσεδρευοντες Λευῗται κεκληνται, οι δε την κατα της θειας χαριτος
ιερουργιαν κληρικοι προσαγο ρευονται, δια το γεγραφθαι· “Ου κειται τοις Λευΐ ταις
κληρος εν υιοις Ἰσραηλ· ο γαρ Κυριος μερις αυτων και κληρος.”
ΙΖʹ. Περι θανατου Ἠσαυ. Ὁ δε γε Ἰσαακ και η Ῥεβεκκα μετα την του Ἰκωβ
επανοδον, προσκαλεσαμενοι τον τε Ἰακωβ και τον Ἡσαυ, και παρακαλεσαντες 80
αυτους αμα και ενορκισαμενοι ειρηνην αγειν προς αλληλους και της αδελφικης
οικειοτητος ασπαζεσθαι την διαθεσιν, τελευτωσι, προτερα μεν η Ῥεβεκκα, μετ' ου
πολυ δε και Ἰσαακ, τωι Ἰακωβ της πρωτοτοκυιας καταλιποντες τα γερα. ̣2̣ Μετα δε
ταυτα παρωξυνθη Ἡσαυ υπο Ἀμαληκ, του εκ παλλακιδος υιου αυτου, και
συναγαγων εθνη ωρμησε κατα του Ἰακωβ, ως φησιν Ἰωσηπος· ο δε, τας πυλας
αποκλεισας της πολεως εις ην κατεφυγε, εκ του τειχους παρεκαλει τον Ἡσαυ
μνησθηναι των γονικων εντολων. Του δε μη ανασχομενου, αλλα μαλλον υβριζοντος
και ονειδιζοντος ̣14̣ και ολοθρευσειν αυτον απειλουν 110.161 τος, εντεινας ο Ἰακωβ
το τοξον, κατεβαλεν Ἡσαυ κατα του δεξιου μαστου, και πληξας ανειλεν. Οι δε υιοι
Ἰακωβ, αυτικα υπεξελθοντες, σχεδον παντας ανει λον. Και τοτε επληρωθη του
Ἰσαακ η προῤρησις η λεγουσα προς τον Ἡσαυ· “Ἐαν καθεληις τον ζυγον του αδελφου
σου απο του τραχηλου σου, πλημμελησεις πλημμελειαν θανατου”.
ΙΗʹ. Περι της γεννησεως Μωυσεως. Τωι δε δευτερωι ετει της του Ἰσραηλ εν
Αιγυπτωι παροικιας ιερογραμματεα δεινον προειπειν, οτι το τικτομενον παιδιον εν
τωιδε τωι χρονωι τοις Ἑβραιοις την Αιγυπτιων καταλυσει βασιλειαν, και δια τουτο
Φαραω προσεταξε φονευειν τα τικτομενα αῤρενα των Ἑβραιων παιδια. ̣2̣ Λευι δε,
γενομενος ετων μεʹ, εγεννησε τον Κααθ, και μετα τουτο εζησεν ετη ϛʹ, και απεθανε,
ζησας τα παντα ετη ρλʹ. Κααθ δε, γενομενος ετων ξγʹ, γενναι τον Ἄμραμ. ̣3̣ Ἄμραμ δε,
γενομενος ετων οʹ, γενναι τον Μωυσην και τον Ἀαρων. ̣4̣ Τον δε Ἄμραμ φασι τον
πατερα Μωυσεως ευξασθαι τωι Θεωι μη περιιδειν απολλυμενον το γενος των
Ἑβραιων· χρηματισθεις δε κατ' οναρ περι της γεννησεως και δυναμεως του 81
παιδιου Μωυσεως, ου τεχθεντος και εκθετου γενομενου, Θερμουθις, η του Φαραω
θυγατηρ, ανειλετο· τοσουτον δε ην αστειον το παιδιον Μωυσης, ως τους ορωντας
αυτο αμεταστρεπτι θαυμαζοντας ενοραιν· ος και εγενηθη εις υιον τηι θυγατρι του
Φαραω. ̣5̣ Λεγεται δε ετι νηπιον οντα εισαχθηναι προς Φαραω τον πατερα αυτης,
αστειον οντα τηι οψει και χαριεστατον, λαβεσθαι της γενειαδος αυτου, και δια τουτο
προσταξαντος αναιρεθηναι αυτο, προνοιαι δε Θεου επισχεθηναι τον Φαραω του μη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

38

ανελειν αυτον τροπωι τοιωιδε· Ἄνθρακας αναφθεντας εν τηι γηι κατατε θηναι και
χρυσιου σωρον υποθηκηι τινων των υπ' αυ των σοφων· και ει μεν αψαιτο ο παις,
φησι, του χρυσου και τουτου λαβοι, κακοηθως εδραξατο της γενειαδος αυ του, ει δε
θιξοι των καιομενων ανθρακων, απανουργως και ως αφελες παιδιον τουτο
ειργασατο, και ου χρη μα την αναιρεθηναι· ο και γενομενον, εστησε την αποφα σιν·
αφεμενος γαρ του χρυσου, προσεδραμε τοις αν θραξι, και τουτων ενα λαβων, κατα
το ηθισμενον ως τα πολλα τοις παισι, τωι στοματι προσηνεγκε, και ψαυ σαντος αυτου
τηι γλωσσηι, βραδυγλωσσος γεγονε και δυσηχος του λαλειν.
ΙΘʹ. Ὅτι υιοι Ἰσραηλ εξηλθον εκ της Αιγυπτου.Ἐν δε τωι ογδοηκοστωι ετει του
Μωυσεως εξηλ 110.164 θον υιοι Ἰσραηλ εξ Αιγυπτου, εν ηι παρυκησαν ετη σιεʹ. Πως
ουν φησιν ο Θεος τωι Ἀβρααμ, “Ὅτι παροικον εσται το σπερμα σου ετη υʹ;” Ἀλλα
δηλον, οτι απο της αναβασεως Ἀβρααμ εκ Χαῤραν δει την του λαου παροικιαν
αριθμειν· ου γαρ εν Αιγυπτωι μονον γεγονεν η παροικια, αλλα και εν γηι Χανααν,
καθως μαρτυρει Μωυσης λεγων· ̣14̣ “Ἡ δε παροι κησις των υιων Ἰσραηλ εν γηι
Χανααν και εν Αι γυπτωι ετη υλʹ.” Και εστι του μεν Ἀβρααμ απο της εν Χαῤραν
αναβασεως μεχρι του Ἰσαακ γεννησεως 82 ετη κεʹ, του δε Ἰσαακ μεχρι Ἰακωβ ξʹ ετη,
του δε Ἰακωβ μεχρι Λευι ετη πζʹ, του δε Λευι μεχρι Κααθ ετη μεʹ, του δε Κααθ μεχρι
Ἄμραμ ετη ξγʹ, του δε Ἄμραμ μεχρι Μωυσεως ετη οʹ, του δε Μωυ σεως μεχρι της
εξοδου ετη πʹ. ̣2̣ Και ουτως εξελ θων Ἰσραηλ, επιφερομενος τα οστα Ἰωσηφ, εποιησεν
εν τηι ερημωι ετη μʹ· φησι γαρ· “Πεμπτηι γε νεαι ανεβησαν υιοι Ἰσραηλ απο της
Αιγυπτου, και ελαβε Μωυσης τα οστα Ἰωσηφ μετ' αυτου· ορκωσας γαρ ωρκισεν
Ἰωσηφ τους υιους Ἰσραηλ λεγων·” Ἐπισκοπηι επισκεψεται υμας ο Θεος, και συνανοι
σετε τα οστα μου εντευθεν μεθ' υμων·” ος υπαρ χων ετων ιζʹ φθονηθεις υπο των
αδελφων επραθη, και γενομενος ετων λʹ, αρχων πασης Αιγυπτου καθι σταται, εν ηι
γεννησας υιους βʹ, τον Ἐφραιμ και τον Μανασση, απεθανεν ετων ριʹ. ̣3̣ Ἐπει ουν, οτε
παρεστη Μωυσης τωι Φαραω, ην ετων πʹ, εμεινε δε αλλα μʹ ετη εν τηι ερημωι, δηλον
ουν εστιν, οτι εν ολαις μʹ ημεραις γεγονασιν αι κατ' Αιγυπτον πληγαι, ας ημερας
αριθμουμεν μετα των μʹ ετων της ερημου· αναγνους γαρ μετα ακριβειας
εσημειωσαμην τας μʹ ημερας γενεσθαι ουτως· αʹ, αφ' ης ημερας συνετυχε τωι Φαραω·
δευτεραι δε, τηι επιουσηι “διεσπαρη ο λαος αχυρα συλλεξαι” “και εμαστιγωθησαν οι
γραμματεις αυτων”, μη ποιη σαντων το της ημερας εργον· τριτηι γαρ, τηι εξης
καταβοωντες υιοι Ἰσραηλ δια το απαιτεισθαι αχυ ρον, εισηλθε προς Φαραω. Τεταρτηι
δε ευξαμενος εν λογωι Κυριου ειπε τωι Ἰσραηλ, οτι” Ἐξαξει υμας εξ Αιγυπτου ο Θεος”·
και ου προσεσχον εκ πολλης ολιγωριας. Πεμπτηι δε, εισηλθε προς Φαραω και την
ραβδον οφιν εποιησεν· εκτηι δε το υδωρ εις αιμα μετεβαλεν. Ειτα ανελαβοντο μεχρι
της γʹ, και ιʹ ημερας, και ανεβη ο βατραχος. Τεσσαρεσκαιδεκατηι απεθα νον οι
βατραχοι· ιεʹ σκνιπες γεγονασι· ιϛʹ συνετυχε τωι Φαραω, οτι αυριον μελλει γιγνεσθαι
κυνομυια, ιζʹ ηλ θεν η κυνομυια· ιηʹ απεστη η κυνομυια, εν ηι και ηπειληθη των
κτηνων ο θανατος· 83 ιθʹ απεθανον τα κτηνη· κʹ δε “φλυκτιδες αναζεουσαι” γεγονα
110.165 σιν· καʹ δε απειλη της εσομενης τηι επαυριον χαλαζης
εξηνεχθη· κβʹ ηλθεν η χαλαζα· κγʹ δε η ακρις επηλ θε, εν ηι και δια προσευχης ηρθη·
κδʹ δε μεχρι κεʹ το τριημερον “εγινετο σκοτος”· και μετα τας γʹ ημερας διελυθη. Ειτα
μεθ' ημερας θʹ ειπε Κυριος προς Μωσην και Ἀαρων διαταξαμενος περι του Πασχα·
“Ουτος εστιν ο πρωτος μην”, ο παρ' Ἑβραιοις μεν Νισαν λεγομε νος, παρ' ημιν δε
Μαρτιος, ως φησιν ο Κυριος· “Ὁ μην ουτος αρχη μηνων υμιν εστι πρωτος· λαλησον
τοις υιοις Ἰσραηλ λεγων· “Τηι δεκατηι του μηνος τουτου λαβετωσαν εκαστος
προβατον”, ητις εστι λϛʹ ημερα. Ειτα μετα δʹ ημερας εσφαγη τα προβατα, και πα
σχασαντες εξηλθον, ως ειναι την ̣15ạ μʹ ημεραν, καθ' ην εθανατωθησαν τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

39

πρωτοτοκα Αιγυπτου περι το μεσονυκτιον, ωστε και τα αζυμα βαστασαντες εξηλθον
δια της μεσιτειας και οδηγιας του αοιδιμου και τερατουργου Μωυσεως.
Κʹ. Περι της δοθεισης πλακος Μωυσει. Ουτος εκεινος εστιν ο μεγας
θεοφαντωρ και θεο φιλεστατος σημαντηρ, προς ον ειπεν ο Θεος· “Ἰδου δεδωκα σε
θεον Φαραω, και Ἀαρων ο αδελφος σου εσται προφητης· συ δε λαλησον παντα οσα
εντελ λομαι σοι.” Ουτος, παταξας τους Αιγυπτιους δια της δεκαπληγιας και δια της
θαλασσης ολοθρευσας, εξη γαγε τους υιους Ἰσραηλ εκ της σιδηρας καμινου εν ση
μειοις και τερασι μεγαλοις, εν χειρι κραταιαι και εν βραχιονι υψηλωι, καθως φησι και
84 ∆αυΐδ. “Τωι κα ταδιελοντι την Ἐρυθραν θαλασσαν εις διαιρεσεις” και τα λοιπα. ̣2̣
Ου γαρ μια γεγονεν οδος, καθως ο Χρυσοστομος ο θεοσοφος λεγει, αλλα καθ'
εκαστην φυλην το υδωρ εσχιζετο, ως πολλας γενεσθαι τας διαβασεις του λαου, ινα
μη φυσεως εργον τουτο νο μισθηι, αλλα Θεου του πασαν φυσιν δημιουργησαντος και
κυριευοντος. Ὅθεν εν βραχειαι καιρου ροπηι ταναν τια ειργαζετο· και ου καθ' εν
ετεμνετο μερος το υδωρ, κορυφουμενων των υδατων, αλλα κατα αριθμον των
φυλων απαντων· καθ' εκαστον γαρ των σημειων τουτο μαλιστα ην περισπουδαστον
τωι Θεωι, επει δια των στοιχειων τα θαυματα εγινετο, οπως μη φυσικης τινος
ακολουθιας η συντυχιας ειναι τα γινομενα νο μισθηι, αλλα της ανωθεν ροπης τα
συμβαινοντα πα ραδοξοποιουσης δια Μωσεως εις τους υιους Ἰσραηλ. 110.168 ̣3̣ Ους
περ και οδηγησας εν τηι ερημωι εν στυλωι πυρος και νεφελης, και αρτωι διαθρεψας
ουρανιωι, τους εχθρους αυτων Ἀμαληκιτας χειρων εκτασει κατετροπωσατο. Ουτος
ηκουσε παρα Κυριου λεγον τος· “Ἰδου εγω παραγινομαι προς σε εν στυλωι πυρος και
νεφελης, ινα ακουσηι ο λαος λαλουντος μου προς σε, και πιστευσωσι σοι εις τον
αιωνα”. ̣4̣ Και “τηι τριτηι ημεραι, φησιν, εγινοντο φωναι και αστρα παι και νεφελη
γνοφωδης επι ορους Σινα, και φωνη σαλπιγγος ηχει μεγα. Και επτοηθη ο λαος”. ”Το
δε ορος ολον εκαπνιζετο δια το καταβεβηκεναι τον Θεον εν αυτωι εν πυρι, και
ανεβαινεν η ατμις ωσει καπνος καμινου, και πας ο λαος εξεστη σφοδρα· εγινοντο δε
αι φωναι της σαλπιγγος προβαινουσαι ισχυρως σφοδρα.” “Και πας ο λαος ειστηκει
μακροθεν, ακουων τας φωνας, και το ορος ολον καπνιζομενον ορωντες” και
πλησιασαι μη τολ μωντες, αλλα προσκυνησαι ποῤρωθεν κελευσθεντες· “Καν θηριον,
φησι, θιγηι, λιθοβοληθησεται,” και φοβερον ην το φανταζομενον. Φοβηθεις δε πας ο
λαος ειπε προς Μωσην· “Λαλησον ημιν συ, και μη λαλειτω προς ημας ο Θεος, μηποτε
απο θανωμεν.” ”Και εκαλεσε Κυριος ̣15̣ τον Μωυσην επι της κορυφης του ορους·”
”Και 85 αναβας εκαλυψεν η νεφελη το ορος, και κατεβη η δοξα του Θεου επι το ορος,
και εκαλυψεν αυτον η νεφελη ημερας ϛʹ· το δε ειδος της δοξης Κυριου ωσει πυρ
φλεγον, επι της κορυφης του ορους εναν τιον των υιων Ἰσραηλ· εισελθων δε
Μωυσης εις το μεσον της νεφελης επι του ορους, ην εκει ημερας μʹ” ενωπιον του
Θεου εστηκως· “αρτον ουκ εφαγεν, υδωρ ουκ επιεν.” Και αλλοτε παλιν· “Ἀνεβη
Μωυσης και Ἀαρων και πρεσβυτεροι οʹ, και ειδον τον τοπον ου ειστηκει ο Θεος και
τα υπο τους ποδας αυτου, ως εργον λιθου σαπφειρου και ως ειδος στε ρεωματος του
ουρανου τηι καθαροτητι.” ̣5̣ Και αυθις φησιν· “Και ελαλησε Κυριος προς Μωυσην
ενωπιον ενωπιωι ως ει τις λαλησει προς εαυτου φιλον, και απελυετο εις την
παρεμβολην. Και ειπε Μωυσης προς Κυριον· “Ει ευρηκα χαριν ενωπιον σου,
εμφανισον μοι σαυτον γνωστος, ως ιδωσε, οπως αν ω ευρηκως χαριν ενωπιον σου,
και ενδο ξασθησομεθα εγω τε και ο λαος σου.” Και ειπε Κυριος προς Μωσην· “Και
τουτον σου τον λογον, ον ειρηκας, ποιησω· ευρηκας γαρ ενωπιον μου χαριν· και οιδα
σε παρα παντας, και χαριν εχεις παρ' εμοι, αλλ' ου δυνησει ιδειν το προσωπον μου·
ου γαρ μη ιδηι ανθρωπος το προσωπον μου και ζη σεται· και ιδου τοπος παρ' εμοι, και
στησηι επι της πετρας και σκεπασω σε τηι χειρι μου, και τοτε οψει τα οπισω μου· το δε
προσωπον μου ουκ οφθησεται σοι.” ̣6̣ Ειτα μελλων το ∆ευτερονομιον δεχεσθαι,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

40

110.169 παλιν φησιν· “Και ανεβη Μωυσης εις το ορος το Σινα, καθως συνεταξεν
αυτωι Κυριος. Και κατεβη Κυριος εν νεφεληι.” ”Και παρεστη αυτωι εκει ημερας μʹ και
νυκτας μʹ· αρτον ουκ εφαγε, και υδωρ ουκ επιε, και εγραψεν επι των πλακων τα
ρηματα της διαθηκης, τους ιʹ λογους. Και λαβων τας πλακας και καταβας απο του
ορους δεδοξασμε νος, ειδεν Ἀαρων και παντες οι υιοι Ἰσραηλ το προσωπον
Μωυσεως, και ην δεδοξασμενον, και εφοβη θησαν αυτωι προσεγγισαι.” Και εικοτως·
νηστευσας γαρ ημερας πʹ Κυριωι παρεστηκως και τας θεογρα φους πλακας δεξαμενος
και το θεοσδοτον ∆ευτερο νομιον ειληφως, τοσουτον αυτου το προσωπον 86 εκ της
θεοπτιας εδοξασθη, ωστε μη δυνασθαι τον λαον ατενισαι προς την εκειθεν
φερομενην θειαν αυγην τε και δοξαν. Και δια τουτο “καλυμμα επετεθη ηνικα προς
αυτους ωμιλει·” ακτινας γαρ εκπεμπων σελασφορους και απαστραπτων σφο δρα, τας
οψεις επεστρεψε των ορωντων, ωσπερ τις ηλιακη αυγη τοις οφθαλμοις
προσπιπτουσα. ̣7̣ Μετα γαρ ημερας μʹ κατελθων και δια την μοσχοποιιαν θυμωθεις
ευθεως τας πλακας συντριψας, εις το ορος παλιν ανεδραμε, τοσαυτας αλλας
ενδιατριψας εν τωι ορει ημερας προσφιλοσοφων τωι Θεωι, πασης ̣16ạ ανθρωπινης
τροφης ως και εν ταις προτεραις ημε ραις γενομενος αγευστος. Ουτως τας δευτερας
πλα κας λαβων προς τον λαον κατηλθε. 8̣ Ποιος ουν λογισμος ανθρωπινος το
̣
υπερογκον τουδε του θαυ ματος παραστησαι δυνησεται, πως η ροωδης του σωματος
φυσις τοσουτον κινουμενη διηρκεσεν, ουδενος ανεκπληρουντος το καθ' ημεραν
διαπνεον και εξωθουμενον της δυναμεως; Λυει δε το απορον τουτο πραγμα και
θαυμασιον ο θειος λογος, ως οταν λεγηι· “Ουκ επ' αρτωι μονωι ζησεται ανθρωπος,
αλλ' επι παντι ρηματι εκπορευομενωι εκ στοματος Θεου.” Ουκουν ευδηλον πασιν
εντευθεν, ως μηδεν τον αγγελον τουτον βεβρωκεναι παντελως εν ηι και κατηλθεν
ημεραι, σπευδων εν λογωι Κυριου, και τηι επαυριον εν τωι ορει ανηλθεν, ωστε δικαιως
τωι δι καιωι θυμωι χρησαμενον, τας εν λιθωι σαπφειρωι δακτυλοις Θεου γραφεισας
θειας ρησεις, μη φερων την επαρατον εργασιαν τε και θεοστυγη πραξιν των ανοσιων
εκεινων και βεβηλων, συνετριψεν, τουτο μεν αναξιον παμπαν ευ μαλα κρινας
τοιαυτης θεουργιας και ευεργεσιας απολαυσαι τους θεομισεις και εμβροντητους,
τουτο δε μαλλον ειδως την κατ' αυτων ενδικον του Θεου αγανακτησιν, και δια
τουτο παντι που δηλον κελευσας, ει και μη παντας, αλλα τους παρατυγχανοντας
αναιρεθηναι. Πως ουν ο τοιαυτης και τοσαυτης εγκρατειας και νηστειας εργατης και
χαριτος θειας εμπλεος εκ διαμετρου και θειωι ζηλωι πυρπολουμενος αμα και ιλιγγιων
110.172 και αδημονων και αθυμων σφοδρα και λυπουμενος καθ' υπερβολην επι τηι
φοβεραι των αχαριστων αμαρτιαι, των αστοργων και 87 ασπονδων, ηνεσχετο
βρωσεως η ποσεως μετασχειν εν ημεραι μιαι, πικριας και θυμου πεπληρωμενος και
στενοχωριας εν λαωι κακουργωι και πονηροτατωι και μυσαροτατωι, μη προτερον υπερ
εαυτου εξιλεωσαμενος δι' επιτετα γμενης εστι νηστειας και κατανυξεως, ης ουδεν
φιλον Θεωι πεφυκεν, ευ ειδως ει και τις αλλος; ̣9̣ Ὅτι γαρ μια γεγονεν ημερα μεταξυ
της απο του ορους καταβασεως αυτου και αναβασεως, εν ηι τας τε πλακας συντριψας
και τον μοσχον εξαφανισας και τους τρισχιλιους αισχιστους και κακιστους αν δρας
ολοθρευσας, βουλομενος, ως οιονται, κατα παυσαι την οργην του Θεου μικρον και
τον ακρατον θυμον, αυτικα τηι επιουσηι θαττον ανηλθεν εις το ορος προς Κυριον,
δυσωπησων υπερ αυτων, ακου σον τι φησιν η Γραφη διαῤρηδην· “Και εγενετο μετα
την αυριον και ειπε Μωυσης προς τον λαον· “Ὑμεις ημαρτηκατε αμαρτιαν μεγαλην,
και νυν αναμνησομαι προς τον Θεον, ινα εξιλεωσωμαι περι της αμαρτιας υμων.”
Ειτα επηγαγεν ευθεως· “Ἐπεστρεψε δε Μωσης προς τον Κυριον και ειπε· “∆εομαι,
ημαρτηκεν ο λαος ουτος αμαρτιαν μεγαλην και εποιησαν ̣16ḅ εαυτοις θεους, και νυν,
ει μεν αφηις αυτων την αμαρτιαν, αφες, ει δε μη, εξαλειψον καμε εκ της βιβλου ης
εγραψας·” και ειπε Κυριος προς Μωυσην· “Ει τις ημαρτεν ενωπιον μου, εξαλειψω
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

41

αυτον εκ της βιβλου μου· νυν δε βαδιζε και οδηγησον τον λαον τουτον εις τον
τοπον, ον ειρηκα σοι. Και ιδου ο αγγελος μου προπορευσεται προ προσωπου μου, ηι δ'
αν ημεραι επισκεψωμαι, επαξω επ' αυτους την αμαρτιαν αυτων.” Και επα ταξε Κυριος
τον λαον περι της ποιησεως του μοσχου ου εποιησεν Ἀαρων.” ̣10̣ Ἴδε τοινυν
χρηστοτητος και αποτομιας Θεου κατα τον χριστοφορον· και γνωθι σαφως, οτι
φοβερον οντως το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος και αμηχανον εκφυγειν τους
επταικοτας αμετανοητα δηπουθεν την ενδικον και αδεκαστον θειαν δικην, ει και
παραχρημα ταυτην ουκ επηγαγε, καθως εναργεστατως δια βραχυλογιας
αποδεδεικται. ̣11̣ Ὥστε λοιπον αναμφηριστον εστιν, ως πʹ ημερας εφεξης αποσιτος
εμεινε θεοφορουμε νος ο θεσπεσιος ουτος ανηρ και ενισχυομενος εν εκεινηι τηι
πολληι προεδριαι 88 και παραστασει Θεου, Θεος και θεοφαντωρ ηδη γενομενος και
υπερ φυσιν ανθρωπινην καρτεριαν και ευτονιαν επιδει ξαμενος, “ειτε εν σωματι
πελων, ειτε εκτος του σωματος, ο Θεος οιδεν” ο τουτον ουτως αποφηνας και
υπερφυως δοξασας. ̣12̣ Ειτα παλιν φησιν· “Ἡνικα δ' αν επορευετο Μωυσης εις την
σκηνην, κατεβαινεν ο στυλος της νεφελης και ο Θεος επι την σκηνην. Ὁ δε λαος
εωρα τον στυλον της νεφελης, 110.173 και προσεκυνουν εκαστος εκ της σκηνης
αυτου· και ουτως ελαλει Κυριος μετα Μωυσεως” ενωπιον του λαου. ̣13̣ Και τον μεν
λαον εκ της οργης Κυριου διαφορως επαγωνιζομενος εξελεσθαι, τοσουτον υπερ
αυτων ηλγησε της οικειας σωτηριας, ως και εν τηι θραυσει του Θεου κατα τον ∆αυιδ
στηναι φαναι· “Ει μεν αφηις αυτοις την αμαρτιαν, αφες· ει δε μη, εξαλειψον καμε εκ
της βιβλου ης εγρα ψας·” ειπε γαρ, φησι, του εξολοθρευσαι αυτους, ει μη Μωυσης, ο
εκλεκτος αυτου, εστη εν τηι θραυ σει ενωπιον αυτου του μη εξολοθρευσαι αυτους.
Ὅσοι δε κατεξανεστησαν αυτωι, οι μεν κατεποθησαν εις ᾅδου ζωντες, οι δε θειου
πυρος γεγονασι παρανα λωμα· φησι γαρ· “Και εγενοντο οι τεθνηκοτες εν τηι θραυσει
χιλιαδες ιδʹ χωρις των τεθνηκοτων ενεκεν Κορε.” ̣14̣ Ου μην δε, αλλα και Μαρια η
προφητις και αδελφη αυτου, λαλησασα κατ' αυτου, δικην δεδωκε. “Και ελαλησαν,
φησιν, Μαρια και Ἀαρων κατα Μωυσεως ενεκεν της γυναικος αυτου Αιθιοπισσης,
οτι γυναικα Αιθιοπισσαν ελαβεν· και ειπαν· “Μη Μωυσει μονωι λελαληκεν ο Θεος;”
Και ηκουσε Κυριος. Και ο ανθρωπος Μωυσης πραυς σφοδρα παρα παντας ανθρωπους
επι της γης. Και κατεβη Κυριος εν στυλωι νεφελης επι την σκηνην του μαρτυριου, και
ειπε προς Ἀαρων και Μαριαν. “Ἐαν γενηται προφητης υμων Κυριωι, εν οραματι
αυτωι γνωσθησομαι και εν υπνωι λαλησω αυτωι· ουχ ουτως ο θεραπων μου Μωυσης,
εν ολωι τωι οικωι μου ̣17ạ πιστος εστιν· στομα κατα στομα λαλησω αυτωι εν ειδει, και
ου δι' αινιγματων, και την δοξαν μου ειδε· και δια τι ουκ εφοβηθητε καταλαλησαι
κατα του θεραποντος μου Μωυσεως;” και οργη θυμου Κυριου, και απηλθεν. Και ιδου
Μαρια λεπρωσασα ωσει χιων.” Ἀλλ' ουν γε 89 δυσω πησας Μωυσης δι' αυτην, και
αφορισθεισα εκ του λαου ημερας ζʹ, ιαθη κατα τον λογον Κυριου. Και μετα ταυτα
Μαρια ετελευτησε. ̣15̣ Και ουκ ην υδωρ εν τηι συναγωγηι, και ελοιδορει ο λαος τον
Μωυσην και τον Ἀαρων. “Και ειπε Κυριος προς Μωυσην· Λαβε την ραβδον ταυτην,
και εκκλη σιασον την συναγωγην συ και Ἀαρων ο αδελφος σου, και λαλησατε προς
την πετραν εναντιον αυτων, και δωσει τα υδατα αυτης.” Και ελαβε Μωυσης την
απεναντι Κυριου ραβδον, και εκκλησιασε Μωυ σης και Ἀαρων την συναγωγην
απεναντι της πε τρας και ειπον προς αυτους· “Ἀκουσατε ημων, οι απειθεις, μη εκ της
πετρας ταυτης εξαξω υμιν υδωρ;” Και επαρας Μωυσης την χειρα αυτου, και παταξας
την πετραν τηι ραβδωι, ευθυς εξηλθεν υδωρ πολυ, και επιεν ο λαος της συναγωγης
και τα κτηνη αυτων. Και ειπε Κυριος προς Μωυσην και Ἀα ρων· “Ἀνθ' ων ουκ
επιστευσατε αγιασαι με εναντιον του λαου, δια τουτο ουκ εισαξετε υμεις την
συναγωγην ταυτην εις την γην ην εδωκα αυτοις.” ∆ιο “προστεθητω Ἀαρων προς τον
λαον αυτου (και αποθανειτω), οτι ου μη εισελθητε εις την γην εκεινην, διοτι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

42

παρωξυνατε με επι του υδα 110.176 τος της αντιλογιας και λοιδοριας του λαου. Και
ανεβιβασε Μωυσης τον Ἀαρων εις το ορος, καθα συνεταξε Κυριος, εναντιον πασης
συναγωγης και εξεδυσεν αυτον τα ιερατικα ιματια, και ενεδυσεν αυτα Ἐλεαζαρ τον
υιον αυτου, και απεθανεν Ἀαρων επι της κορυφης του ορους” εν τωι μʹ ετει της
εξοδου των υιων Ἰσραηλ, ζησας ετη, ρκγʹ. “Και ειδε πασα η συναγωγη, οτι απελυθη
Ἀαρων, και εκλαυσαν αυτον ημερας λʹ.”
ΚΑʹ. Περι της τελευτης Μωυσεως. Και μετα ταυτα ειπε Κυριος προς Μωυσην·
“Ἀναβηθι εις το οροςτο Ναβαυ, και ιδε την γην ην διδωμι τοις υιοις Ἰσραηλ, και
τελευταεκει ον τροπον απεθανεν Ἀαρων ο αδελφος 90 σου εν τωι ορειδιοτι
ηπειθησατε τωι ρηματι μου επι του υδατος (της) αντιλογιας Καδης, και ουχ ηγιασατε
με εν τωι λαωι· οτι απεναντι οψει την γην εκεινην, και εκει ουκ εισελευσηι.” ̣2̣ Του δε
Μωυσεως πολλακις δεηθεντος του Θεου περι τουτου και λεγοντος· “∆ιαβας ουν
ωδεποτε, Κυριε, τον Ἰορδανην, οψομαι την αγαθην γην εκεινην και το αγιον ορος
και τον Ἀντιλιβανον.” Και ειπε Κυριος προς αυτον· “Ἱκανουσθω σοι· ορα μη προσελ
θηις μοι ετι λαλησαι περι τουτου, αλλ' αναβηθι επι την κορυφην του ορους, και ιδε
κατα θαλασσαν και βοῤραν και λιβα και ανατολας την αγαθην γην εκεινην και το
αγιον ορος, οτι τοις οφθαλμοις σου οψει αυτην ̣17 b ̣, και εκει ουκ εισελευσει.” ̣3̣ Και
γραψας εκ προσταγματος Κυριου την ωιδην την μεγαλην και διαθηκην, και επιθεις
τας χειρας αυτου επι Ἰησουν τον του Ναυη ανεβη εις το ορος το Ἀβαριμ, ο εστι
Ναβαυ, και εδειξεν αυτωι Κυριος πασαν την γην της επαγγελιας,” και ειπε προς
αυτον· “Αυτη η γη ην ωμοσα προς Ἀβρααμ και Ἰσαακ λεγων· Τωι σπερματι σου δωσω
αυτην· εδειξα τοις οφθαλμοις σου· εκει δε ουκ εισελευσηι.” Και ετελευτησε Μωυσης
εκει, δια ρηματος, Κυ ριου, ζησας ετη ρκʹ. Και θαψας αυτον ο λαος, και κλαυσας
ημερας μʹ, ουδεις ειδε την ταφην αυτου.” ̣4̣ “Και ουκ ανεστη ετι προφητης εν Ἰσραηλ
ως Μωυσης, ος εγνω αυτον προσωπον προς προσ ωπον εν πασι τερασι και σημειοις.”
Μεθ' ον ουδεις υπερ τα ρκʹ ετη εζησεν. ̣5̣ Και τωι μεν μʹ ετει της εξοδου των υιων
Ἰσραηλ, τηι νουμηνιαι, φησιν Ἰωσηπος, του πρωτου μηνος Νισαν, ετελευτησε Μαρια,
και εταφη εν Ὢρ τωι ορει· και τηι νουμηνιαι του εʹ μηνος Ἂβ του αυτου ετους,
ετελευτησεν Ἀαρων, και εταφη και αυτος εν αυτωι τωι ορει Ὤρ. Και τηι νουμηνιαι του
ιβʹ μηνος Ἄδαρ του αυτου ετους, ετελευτησε Μωυ σης εν ορει τωι Ἀβαριμ, εν ωι και
εταφη, και τινα λοιπον φωτοειδη νεφελην γεγεννησθαι 91 κατα 110.177 τον τοπον
εκεινον αμαυρουσαν και αποτειχιζουσαν τας οψεις των ορωντων, ινα μη
γινωσκοιεν αυτου τον ταφον εις τον αιωνα. ̣6̣ Προσεκτεον ουν οπως τον Νισαν
πρωτον μηνα λεγει, ονπερ ημεις ονομα ζομεν Μαρτιον και ουχι Ἀπριλιον, ως τινες
οιονται, οτι μεν πρωτος μην εστι παρ' Ἑβραιοις ο Νισαν, ως και αυτη δηλοι του
ονοματος η προσηγορια και η ερμηνεια, Ἑβραιστι λεγομενη Νισαν, ος εστι πρω τος
μην ο παρ' ημιν λεγομενος Μαρτιος. Και μαρ τυς μεν ουτος ο σοφωτατος και
νομοδιδασκαλος Ἰωσηπος, τον Νισαν πρωτον ειπων μηνα και τον Ἀβι πεμπτον και
τον Ἄδαρ δωδεκατον· μαρτυς δε μαλλον θειος και αξιοχρεως ο προφητης Ζαχαριας
περι του θ' και ιʹ μηνος λεγων· “Τηι δʹ και ιʹ του θʹ μηνος, ος εστι Σαβατ.” Και γαρ
ουτος και παρ' ημιν, ει πρωτος ο Μαρτιος απηριθμηθη, ογδοος ο Ὀκτωβριος
ευρισκεται, και δεκατος ο ∆ε κεμβριος. Και μεντοι το εαρ απο του αυτου πρω
τοκτιστου μηνος αρχεται Μαρτιου και η γη βλαστα νει, κατα την θειαν προστασιν,
βοτανην χορτον· και οι του ενιαυτου καιροι τεσσαρες, ανα τρεις μηνας εχοντες
αριθμουνται. Και λεγεται ο ψηφος αυτων· εαρ, θερος, φθινοπωρον και χειμων. ̣7̣ Ου
μην δε αλλα και ο πολυμαθης και πο λυΐστωρ Ευσεβιος εν τοις χρονικοις κανοσι
φησι· “Οι ουν Ἰουδαιοι την του ετους νεομηνιαν του παρ' αυτοις λεγομενου Νισαν,
ητοι τηι κεʹ του Μαρ τιου μηνος εχουσι παντοτε, ητις εστι πρωτοκτιστος ημερα, εν ηι
τοδε το παν εκ μη οντων εις το ειναι παρηγαγεν ο Θεος. Κατα την ευδοκιαν του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

43

Πατρος και συνεργιαν του αγιου Πνευματος ενοικησας εν τηι αγιαι Παρθενωι, τωι αυτωι
ετει ενηνθρωπησε· ̣18ạ και κατ' αυτην εκ ταφου ανεστη και γεγονε το λεγομενον
κυριον Πασχα.” Αυτη τοινυν ημιν κατα την του Θεου αγιαν Ἐκκλησιαν αρχη ετους
εστι παντοτε καθο και το αγιον Πασχα ευρισκοντες εις Κυριακην εμπιπτον μετα την
ιδʹ της σεληνης τουδε του μηνος Μαρτιου του και Νισαν προσαγορευομε νου, ουκ
Ἰουδαικως, αλλ' αποστολικως εκτελουμεν κατα φυσικην θεοπαραδοτον μεθοδον. 92
ΚΒʹ. Ἔτι περι του Μωυσεως. Ουτως ουν ο θαυμασιος ουτος Μωυσης διαπρε
ψας και τερατουργος αναδειχθεις τουναντιον παλιν μετα πολλης οδυνης και
θλιψεως διεπερανε τον βιον. Και γαρ αποδυρομενος την στερησιν της επηγ γελμενης
αγιας γης ελεγε προς τους Ἰσραηλιτας· “Κυριος ο Θεος εθυμωθη μοι περι των
λεγομενων υφ' υμων, και ωμοσεν, ινα μη διαβω τον Ἰορδανην, και εισελθω εις την
γην ην Κυριος ο Θεος διδωσιν υμιν εν κληρωι. Ἐγω γαρ αποθνησκω εν τηι γηι ταυτηι,
110.180 και ου διαβαινω τον Ἰορδανην· υμεις δε διαβαι νετε και κληρονομειτε την
αγαθην γην ταυτην.” Ποιαν τοινυν αρα λιθινην καρδιαν ου συνετριψεν η του
δικαιου θλιψις τοτε; Ποιαν ψυχην αμειλικτον και δυσπαρακλητον ου κατεμαλαξεν
και εις οικτον ηγαγεν ταυτα μετα δακρυων φθεγγομενα; Τινα ουκ επληξε και
εφοβησε, και προς δακρυα και θρηνον ακατασχετον ουκ εκινησεν; ̣2̣ Ὄντως αληθως,
πολλαι αι θλιψεις των δικαιων· ιδου γαρ ο εκ βρεφους αστειος ορωμενος και θειας
χαριτος εμπλεος, ουτος ο αοιδιμος και εξοχωτατος δικαιος απο της πρωτης ηλικιας
αρξαμενος θλιβεσθαι και οδυνασθαι και αδημονειν, μετα της αυτης αθυμιας τον βιον
κατε λυσε. Ἵνα γαρ τας εν Αιγυπτωι θλιψεις αυτου πολλας και κακας παρωμεν, και
τας εν ερημωι διασκοπη σωμεν, ενθα μηκετι φερων του πολλακις λιθοβολη σαντος
λαου την αγνωμοσυνην και θρασυτητα τε και αγριοτητα και παραιτουμενος την
προστασιν εκ πολλης αθυμιας και θανατον αιτουμενος. Ἄκουσον και γνωθι τον
πολυν θορυβον και φοβερον ιλιγγα της ψυχης αυτου δι' ολιγων ρηματων, φησι γαρ·
“Ἐβα ρυθυμησεν Μωυσης σφοδρα και ειπε προς Κυριον· Ἵνα τι εκακωσας τον
θεραποντα σου, και δια τι ουχ ευρηκα χαριν εναντιον σου, επιθειναι μοι την ορμην
του λαου τουτου; μικρον λιθοβολησουσι με. Μη εγω εν γαστρι ελαβον τον λαον
τουτον; η εγω ετε κον αυτους; οτι λεγεις μοι· αρον 93 αυτους εις τον κολπον σου,
ωσει αραι τιθηνος τον θηλαζοντα, εις την γην ην ωμοσας τοις πατρασιν αυτων;
Ποθεν μοι κρεα δουναι παντι τωι λαωι τουτωι, οτι κλαιουσιν επ' εμοι λεγοντες· ∆ος
ημιν κρεα ινα φαγωμεν· ου δυνησομαι εγω μονος φερειν ̣18ḅ τον λαον του τον, οτι
βαρυτερον μοι εστι το ρημα τουτο. Ει δε ουτω συ ποιεις, αποκτεινον με αναιρεσει, ει
ευ ρηκα χαριν εν οφθαλμοις σου, ινα μη ιδω την κακωσιν μου.” Τι ουν λοιπον των
ρηματων του των γενηται οδυνηροτερον, και τι της ζωης ταυτης δυσαχθεστερον; ̣3̣
Και αυτος μεν ευεργετων αυτους διετελει και προκινδυνευων αυτων. Ἐπει γαρ
διαφορως ειπεν ο Θεος προς αυτον εξολοθρευσαι τουτους, λεγων· “Ἔασον με, και
θυμωθεις εξαναλωσω αυτους εις απαξ, και ποιησω σε εις εθνος μεγα.” Και τουτωι
πρεσβευομενος ελεγεν· “Ει μεν αφεις την αμαρτιαν αυτοις, αφες· ει δε μη, εξ
αλειψον καμε εκ της βιβλου ης εγραψας.” Ἐκει νοι δε συνεχως και επανισταντο κατ'
αυτου μεχρις αν και εις εσχατον αυτον κινδυνον ηγαγον. και της επαγγελιας
απεστερησαν. Και τουτο δη λων προς αυτους παλιν και τραγωιδικωτερον την 110.181
εαυτου συμφοραν διηγουμενος εφη· “Και εμοι Κυριος εθυμωθη δι' υμας, και
υπερειδε με ενεκεν υμων, και ουκ ηκουσε μου της δεησεως, λεγων· Ουδε συ ου μη
εισελθηις εκει.” ∆ιο φησιν ο ∆αυΐδ· “Και παρωργισαν αυτον εφ' υδατος αντιλογιας,
και εκακωθη Μωυσης δι' αυτους, οτι παρεπικραναν, και διεστειλεν εν τοις χειλεσιν
αυτου·” αθυμουντι γαρ δια την της αδελφης τελευτην, επεκειντο διψει πιε ζομενοι. ̣4̣
∆υσχεραινων τοινυν την πολλην ακρασιαν τε και αυθαδειαν, ανθρωπινον τι
πεπονθε, και ωσπερ δια θειον ζηλον επι της μοσχοποιΐας αυτων εξ υπερβολης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

44

αθυμιας ο πραοτατος πεπονθε, τουτο και επι της αντιλογιας, ο δη και ο πραος ∆αυιδ
πασχων ελεγε· “Ἀθυμια κατεσχε με απο αμαρτωλων των εγκαταλιμπανοντων τον
νομον σου,” και, “Ειδον ασυν ετουντας και εξετηκομην, οτι τον νομον σου ουκ
εφυλαξαντο.” Ου γαρ αν, ει μη 94 σφοδρα αυτον εσκοτωσαν εκ βαθρων αυτου την
ψυχην, εστρεψεν ο της αθυμιας εκεινης ταραχος, τας θεογραφους πλα κας εῤριψεν
απο των χειρων και συνετριψεν, εν αις υπηρχε γεγραμμενα ταυτα· αʹ. “Ἐγω ειμι
Κυριος ο Θεος σου, ος εξηγαγον σε εκ της Αιγυπτου, οικου δουλειας· ουκ εσται σοι
θεος ετερος πλην εμου.” βʹ. “Ου ποιησεις σεαυτωι ειδωλον παντος ομοιωματος, οσα
εν τωι ουρανωι ανω και οσα επι της γης κατω, και οσα εν τοις υδασιν υποκατω της
γης· ου προσ κυνησεις αυτοις.” γʹ. “Ου ληψηι το ονομα Κυριου του Θεου σου επι
ματαιωι.” δʹ. “Μνησθητι την ημεραν των σαββατων αγιαζειν αυτην.” εʹ. “Τιμα τον
πατερα σου και την μητερα σου, ινα ευ σοι γενηται, και εσηι μακροχρονιος επι της
γης.” ϛʹ “Ου μοιχευσεις.” ζʹ. “Ου κλεψεις.” ηʹ. “Ου φονευσεις.” θʹ. “Ου
ψευδομαρτυρησεις κατα του πλησιον μαρτυριαν ψευδη.” ιʹ. “Ουκ επιθυμησεις την
γυναικα του πλησιον σου, ουδε την οικιαν αυτου, ουδε τον αγρον αυτου, ουδε τον
παιδα αυτου ̣19ḅ, ουδε την παιδισκην αυτου, ουδε τον βουν αυτου, ουδε το
υποζυγιον αυτου, ουδ' οσα τωι πλησιον σου εισιν.” ̣5̣ Ἐννοησον δε γε προς τουτοις
οιον πυρ την ψυχην αυτου ανηψεν και ακαταπαυστον φλογα ηγει ρεν και η του
αδελφου τελευτη, οιον καυστηρα διη νεκη τε και αθεραπευτον ο ταυτης ενεθηκε
τροπος, οιον γαρ εικος πασχειν υπο της φυσικης φιλοστορ γιας. Πρωτον μεν γαρ εις
το ορος αυτον αγαγων, δια θειας οργης τελευτησαι· δευτερον δε, ηνικα την
αρχιερατικην στολην αμφιαζων και βλεπων αυτον κατωδυνον σφοδρα και
συγκεχυμενον και παρειμε νον δακρυσι τε και συνεχομενον και αγωνιωντα· τριτον
δε, τον απ' αλληλων αιφνιδιον χωρισμον και την επ' αυτου εκ της αδελφικης
γλυκυτατης ομιλιας 110.184 τε και συνουσιας ερημιαν και μονωσιν. Ει γαρ ο λαος
επενθησεν αυτον ημερας λʹ, ποσωι μαλλον ουτος ου διελιπε θρηνων αυτον
ακατασχετως μεχρι τελους ζωης αυτου, φλεγομενος πανυ και σφαδαζων υπο της
φυσικης τυραννιδος ̣6̣ ! Και το δη παντων θαυ μαστοτερον, οτι και την περιποθητον
γην, υπερ ης τε πολλους και φοβερους ανετλη πονους, ιδων μακρο θεν και μειζονως
τρωθεις, απηλθε μη τυχων, ο θαυ μασιος 95 και παναρετος ποιμην, του
σπουδαζομενου δια την απειθειαν και σκληροκαρδιαν και δυστρο πιαν των
σπουδαζομενων. Που ουν εισιν οι εναρετοι ποιμενες; Ἴσως και λαον απειθη και
σκληροτραχηλον και δυσαγωγον αμα και αντιλογον ποιμαινοντες και μηδεν εκ της
εκεινων φαυλοτητος οιομενοι κινδυ νωδες πασχειν εκ παγκακου ληθης. Ει γαρ εις
εννοιαν ειχον αει τον αοιδιμον ανδρα τουτον και τον δικαιον αρχιερεα Ἠλι, και
οπως εκατερος αυτων οσιως και αμεμπτως βιουντες και προστατευοντες εκ της των
προστατευομενων εκινδυνευσαν κακιας, ουκ αν επαυσαντο θρηνουντες και
φριττοντες εικο τως και την ετερων προστασιαν η παραιτουμενοι, η μετα πολλου
φοβου και τρομου καθηγεισθαι, και διηνεκως πενθειν και φροντιζειν περι της
εκεινων απολογιας κατα την περι των αμφοτερων αποστολι κην παραινεσιν την
λεγουσαν· “Πειθεσθε τοις ηγουμενοις υμων και υπεικετε· αυτοι γαρ αγρυπνουσιν
υπερ των ψυχων υμων ως λογον αποδωσοντες.” ̣7̣ Ει τοινυν οι τοιουτοι και
τηλικουτοι καθηγη ται δια την των καθηγουμενων υποχειριων εκινδυ νευσαν, ως
προειρηται, μοχθηριαν, τις υπερ του του καυχησηται φανταζομενος η
αλαζονευομενος και ακινδυνως την ηγεμονιαν μεγαλαυχων και ματαιο λογησει
φανερως, αμνημονησας, οτι πολλοι πολλους αφελεστερους και δυσπειθεις διασωσαι
πειραθεντες υπερ την ισχυν αυτων, και εαυτους προσαπωλεσαν οιμοι τωι ελεεινωι!
εσθ' οτε και αισχιστον και κακιστον βιον βιουντες; Ἄλλος μεν γαρ εφη των οσιων
ανδρων· “ου παντες απαιτουμεθα σωσαι ετερους, εαυτους δε παντες,” οθεν ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

45

λοιπον και τωι μαθητηι αυτου ο Χριστοφορος τωι ̣19ḅ τοιουτωι δυνατωι εργωι και λογωι
παραγγελλων και ασφαλιζομενος εφα σκε· “Μη κοινωνει αμαρτιαις αλλοτριαις·
σεαυτον αγνον τηρει,” διοτι υπερ εαυτου λογον δωσεις τωι Θεωι. Και μαλα γε εικοτως
εφη τουτο και λιαν προσφορως· ᾔδει γαρ, οτι η Γραφη τουτι προμεμαρτυρηκε σαφε
στατα λεγουσα· “Σωζων σωζε την σεαυτου ψυ χην,” εκαστος δηπουθεν· και αλλοιως
ουκ εστιν. ̣8̣ Ἄξιον τοινυν αληθως, σφοδρα θαυμασαι και μαλλον φριξαι, οτι και
προφητης και νομοθετης και θεο πτης 96 και ουρανομυστης και πολλων θειων χαρι
σματων αξιωθεις και διαφορων τεραστειων υπηρε της γενομενος και μεντοι και τωι
λαωι του Θεου κατα το ειρημενον ελομενος συγκακουχεισθαι τοσαυτα ετη η
προσκαιρον εχειν αμαρτιας απολαυσιν, ειτα μετα 110.185 τους πολλους εκεινους
διαυλους, και πονους, και κοπους, και αγωνας, και ιδρωτας, και πειρασμους και
θλιψεις, δια μικραν πλημμελειαν διημαρτε, ο πασης αρετης ενθεου κεκοσμημενος
και λελαμπρυ σμενος και εργωι και λογωι, της επηγγελμενης ελπιδος, και της δια των
τοσουτων χρονων αποκαραδοκου μενης και βλεπομενης εφεσεως καθεστησε ξενος.
Βαβαι του θαυματος και της του Θεου τα περι της των αγιων πραξεις και ρησεις
ακριβολογιας και εξετασεως· αληθες γαρ, οτι “Ὀλιγοι οι σωζομενοι” και “Βιαστων
εστιν η βασιλεια των ουρανων, “και Βιασται αρπαζουσιν αυτην·” επειπερ ουδε οφε
λον της προειργασμενης δικαιοσυνης και της προ λαβουσης προς Θεον οικειωσεως
του δικαιου παῤ ρησιας, ει μη συμφωνον της αρετης και καταλληλον απαντησει το
τελος ως ο μεγας ουτος και αξιαγα στος θεραπων και υπερ ανθρωπον δικαιος
εναργως απεδειξεν. Καντευθεν, ως εοικεν, ο δικαιος κριτης εικοτως εφη δια του
προφητου· “Ἐν τωι αποστρε ψαι δικαιον εκ της δικαιοσυνης αυτου και ποιησει
αδικιαν, πασαι αι δικαιοσυναι αυτου, ας εποιησεν, ου μη μνησθωσιν, αλλ' εν τηι
αμαρτιαι αυτου αποθανειται·” και “δικαιοσυνη δικαιου ου μη εξ ελειται αυτον εν ηι
αν ημεραι πλανηθηι.” Ὅρα γαρ οπως ουτε τα εν τοσουτοις ετεσι του Μωυσεως πλει
στα και διαφορα και υπερ λογον αριστευματα και αι συνεχεις μετα ταυτα δεησεις και
ικετηριαι τον Θεον εδυσωπησαν· ουτε μην η προλαβουσα τηλι καυτη και τοσαυτη
δοξα τε και οικειωσις και προσ εδρια εις οικτον και συγγνωμην του σφαλματος
επισπασασθαι τον Θεον τηνικαυτα δεδυνηται δια το μεγεθος του αξιωματος.
Ευδηλον οτι κατα τον Σολο μωντα “κρισις αποτομος εν τοις υπερεχουσι γινε ται.”
και “τοις κραταιοις ισχυρα εφισταται ερευνα.” ̣9̣ ∆ιδασκει δε γε δια τουτων ημας ο
Θεος ως τους εν αρετηι τελειους την ακριβειαν απαιτει, 97 και τοις αλλοις ανθρωποις
μεγαλα παρανομουσι μακροθυμων, τοις αγιοις ̣20ạ ταυτης ου μεταδιδωσι της
συγγνωμης· Ὅθεν ο μεν Σολομων αυθις φησιν· “Ὁ μεν γαρ ελαχιστος συγγνωστος
εστιν ελεους, δυνατοι δε δυνατως ετασθησονται·” ο δε Κυριος· “Ὧ μεν γαρ ολιγον
εδοθη, φησιν, ολιγον απαιτη σουσι παρ' αυτου· ωι δε πολυ, πολυ και απαιτησουσι
παρ' αυτου.” Ουκουν ευκαιρον ειπειν· “Ὦ βαθος πλουτου και σοφιας και γνωσεως
Θεου· ως ανεξερευνητα τα κριματα αυτου και ανεξιχνιαστοι αι οδοι αυτου! “Και,
“Φοβερον το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος.” Και “Φοβερον το, προσωπον Κυριου
επι ποιουντας κακα.” ∆ιοτι “Κατα το πολυ ελεος αυτου, ουτως και πολυς ο ελεγχος
αυτου.” “Ἔλεος γαρ και οργη παρ' αυτου,” και “Ἐπι αμαρτωλους καταπαυσει ο
θυμος αυτου.” Και δια τουτο παντως, “Ουδε αγγελων αμαρτη σαντων εφεισατο,”
καθως γεγραπται. 110.188 ̣10̣ Τι ουν αν λοιπον ερουμεν ημεις, οι μυριων γεμοντες
κακων, και τοσουτον αποδεοντες της εκει νου αρετης οσον γη του ουρανου, και τον
Θεον καθ' εκαστην ημεραν και ωραν δι' εργων και λογων παρ οργιζοντες; Μηδεις
τοινυν αρετας τινας εχων η δοκων εχειν, καυχασθω η αμεριμνως διακεισθω, ως ηδη
τους των αρετων αυτου πονους και τας επικαρ πιας εν χερσιν εχων η παντως
αναντιῤρητως τους στεφανους αποληψομενος· αλλα μαλλον αει νη φετω και
ταπεινουσθω μεχρι θανατου, και εαυτον ως μηδεμιαν εντολην Θεου φυλαξαντα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

46

λογιζεσθω, καν πασας τας αρετας συλληβδην κεκτηται, καν εις αυτην αναβεβηκε
την των αγαθων κορωνιδα. Ει γαρ ο θεοφι λης και ιεροφαντης εκεινος και της
οικουμενης αντιῤ ροπος, μαλλον δε και μειζων, ου “ουκ εστιν αξιος ο κοσμος,” κατα
το ειρημενον, ωι ο Θεος ενωπιος εν ωπιωι ωμιλει, ως ει τις λαλησει προς τον εαυτου
φιλον· ωι ειπεν· “Οιδα σε παρα παντας”, ωι κατα προσωπον ωμιλει, και ου δι' αδηλων
η ενυπνιων η αινιγματων, μετα τοσουτων κατορθωματων ογκον και τοιαυτης
φιλοσοφιας και νηψεως, 98 μικρον απονυσταξας ουκ ετυχε συγγνωμης, πως ημεις,
οι μηδε ιχνος τοιαυτης αρετης εμφασιν κεκτημενοι, μη διηνεκως γρηγορησωμεν και
πενθησωμεν και κλαυσωμεν εαυτους διαπαντος και δουλους αχρειους ειναι
αναλογισωμεθα; ̣11̣ ∆ια δη τουτο προασφα λιζομενος ημας ο Κυριος ελεγεν· “Ὅταν
παντα τα διατεταγμενα υμιν πραξητε, τοτε λεγετε, οτι Ἀχρειοι δουλοι εσμεν, ο
ωφειλομεν ποιησαι, πεποιη καμεν.” Και τουτο ειδως ο θειος Ἡσαΐας φησιν· “Πασα η
δικαιοσυνη ημων ως ρακος αποκαθημενης ενωπιον σου, Κυριε·” ωσαυτως και ο
ιεροφαντωρ και παναρετος ∆αυΐδ· “Ειπα τωι Κυριωι· Κυριος μου ει συ, οτι των
αγαθων μου ου χρειαν εχεις,” οθεν και παραινει λεγων· “∆ουλευσατε τωι Κυριωι εν
φοβωι, και αγαλλιασθε αυτωι εν τρομωι· δραξασθε παιδειας, μηποτε οργισθηι Κυριος,”
και τα λοιπα του ψαλμου. Τοιαυτα ̣20ḅ γουν και ο θεηγορος Παυλος παραγ γελλων
φησι· “Μετα φοβου και τρομου την εαυ των σωτηριαν κατεργαζεσθε·” και “ο δοκων
εστα ναι, βλεπετω μη πεσηι.” ̣12̣ Τουτο ουν εκαστος ηινιξατο δι' ων ειρηκεν, ως μη
πεποιθεναι τηι οικειαι οσιοτητι, καν πανυ των ευδοκιμων υπαρχηι, μητε μην
καθυφηναι παμπαν του νηφειν και ταπει νουσθαι και δεδοικεναι λιαν αχρι σιωπης
υστατης, διοτι και μεχρι ψιλου ρηματος και ενθυμηματος “λογον εισπραττομεθα”
και “εκ των λογων ημων δικαιουμεθα τε και κατακρινομεθα,” καθα και η κατα τον
Φαρισαιον και Τελωνην παραβολη σαφως διαδεικνυσιν, εκατερον καθ' εαυτον και
εν καρδιαι φθεγγομενον και τον μεν καταδεδικασμενον αποφαι 110.189 νουσα, τον
δε μαλλον δεδικαιωμενον. Ὅτι γαρ τους λογισμους και τας πονηρας ενθυμησεις
κρινει Κυ ριος, ακουε τι φησιν ο Θεος δια Ἡσαΐου· “Καγω τα εργα και τους λογισμους
αυτων ερχομαι συνα γαγειν.” Και δε και ο ∆αυιδ ελεγεν· “Ἕνεκεν τινος παρωργισεν
ο ασεβης τον Θεον; ειπε γαρ εν καρδιαι αυτου· Ουκ εκζητησει”, δηπουθεν τα πλημ
μεληματα μου· ωστε παντως ερει προς αυτον εικο τως· “ελεγξω 99 σε και παραστησω
κατα προσ ωπον σου τας αμαρτιας σου.” ̣13̣ Και γουν προς τουτον φησιν η Γραφη·
“Ἰδων Κυριος ο Θεος, οτι επληθυνθησαν αι κακιαι των ανθρωπων επι της γης, και
πας τις διανοειται εν τηι καρδιαι αυτου επι μελως επι τα πονηρα πασας τας ημερας,
και ειπεν· Ἀπαλειψω τον ανθρωπον, ον εποιησα, απο προσω που της γης, οτι
ενεθυμηθην ποιησας αυτον.” Ειτα μετα τον κατακλυσμον σπλαγχνισθεις ο φιλαν
θρωπος Θεος,” επηγαγεν η Γραφη λεγουσα· “Και ειπε Κυριος ο Θεος· ∆ιανοηθεις ετι
ου μη προσθησω του καταρασθαι την γην δια τα εργα των ανθρωπων, οτι εγκειται η
διανοια του ανθρωπου επιμελως επι τα πονηρα εκ νεοτητος αυτου.” ̣14̣ Ὥσπερ ουν
αι γυναικες απο συνουσιας τικτουσιν, καν μεν υγιηνα τα σωματα· τοιαυτα και τα
τικτομενα· ει δε διεφθαρ μενα, μιμουνται την των γονεων φυσιν, ουτω δη και επι
των λογισμων· αν μεν αγαθοις συγγινηι, τοιαυτα εσται και τα εγγονα, αν δε
πονηροις, πολλην εκει θεν ληψηι την λοιμην, ω ουτος. Και ακουσον τι φησιν ο
προφητης περι των καλα διαλογιζομενων· “∆ια τον φοβον σου, Κυριε, εν γαστρι
ελαβομεν, και ωδι νησαμεν και ετεκομεν πνευμα σωτηριας.” Περι δε των φαυλων·
“Ὠα ασπιδων εῤρηξαν, και ιστον αραχνης υφαινουσιν.” Ταυτ' ουν εννοουντες,
αγαπη τοι, γνωσιμαχησωμεν και περι του τελους ημων φροντισωμεν οτι μαλιστα,
και μη παυσωμεθα τα περι του αοιδιμου εκεινου και θεσπεσιου ανδρος νουν εχως
υπομνημονευοντες ̣13̣ Και γαρ και ο μεγας Βασιλειος τουτον μαλλον
υπερεκπληττομενος ουτω φασκει. “Ὅταν ιδω Μωυσεα, τον του Θεου θερα ποντα τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

47

μεγαν εκεινον, τον τοσαυτης μεν και τηλικαυτης αξιωθεντα παρα του Θεου τιμης,
ουτω δε πολλακις υπ' αυτου μαρτυρηθεντα ως ακουσαι “Ἔγνων σε παρα παντας;”
και, “Ευρηκας χαριν ενωπιον μου”· τουτον οταν ιδω επι του υδατος ̣21̣ της
αντιλογιας ουδενος ενεκεν αλλου ινα μονον ειπηι τωι λαωι γογγυζοντι δι' αποριαν
υδατος· “μη εκ της πετρας ταυτης εξαξω υμιν υδωρ”; τουτου μονου ενεκεν ευθυς
απειλην δεχομενον, εις την 100 γην της επαγγελιας μη εισελευσεσθαι, ητις ην τοτε
των προς Ἰουδαιους επαγγελιων το κεφα λαιον· οταν ιδω τουτον παρακαλουντα και
μη συγ 110.192 χωρουμενον· οταν ιδω μηδεμιας συγγνωμης δια τα τοσαυτα
κατορθωματα επι τωι βραχει εκεινωι ρηματι καταξιουμενον, ορω “Θεου αποτομιαν”
κατα τον Ἀποστολον, οντως δε εκεινο αληθες ειναι πει θομαι, το, “ει ο δικαιος μολις
σωζεται, ο ασεβης και αμαρτωλος που φανειται;” ̣16̣ Περι ου μεντοι και ο θειος
Ἰσιδωρος προς τινα φησι· “Ειπε τωι προς σε διενεχθεντι Ἰουδαιωι και μηδεν μεν
γενναιον μηδε νεανικον φρασαντι, αγυρτικας δε λογοποιΐας εμεσαντι και φησαντι
περι του παιδος Ναυη ειρη σθαι το· “Προφητην υμιν αναστησει ο Θεος εκ των
αδελφων υμων ως εμε,” οτι κατα πολλα πλημ μελεις, μη νοων τα λεγομενα καλως,
μητε μην το επαγομενον, “Αυτου ακουσεσθε κατα παντα οσα αν εντελληται υμιν·
εσται δε πασα ψυχη, ητις αν μη ακουσηι του προφητου εκεινου, εξολοθρευθησεται εκ
του λαου αυτης”· Πρωτον μεν γαρ μετα την χειροτονιαν εκεινου, ταυτα Μωυσης
ενθους γενομενος εθεσπισεν, βʹ δε, οτι ει μεν ο του Ναυη παις υπε ρεβη τον Μωυσεα,
πιθανον μεν λεγομενον, ουκ αληθες δε· ει δε πολυ αυτου καταδεεστερος ην, αδρανης
αυτη η εννοια φαινεται· γʹ δε ουδε προσεθηκε τι τωι νομωι, αλλα τοις εκεινου
επολιτευσατο θεσμοις· δʹ δε, εχρην, ειγε περι αυτου ο λογος, ειπειν ουκ “Ἀναστησει”,
αλλ' “ανεστησε”· εʹ δε, εδει φρα σαι· “Ἔσται δε πασα ψυχη, ητις αν μη ακουσηι του
προφητου τουτου”, τωι δε ειπειν “εκεινου,” τουτον παρεγραψατο· ϛʹ δε, πως προς τον
Ἰωαννην μετα γενεας πολλας τεχθεντα απεστειλαν πευσομε νοι, ει αυτος ειη ο
προφητης; προς ους εφη· “Ουκ ειμι εγω”· προφητης γαρ ην, ο προφητης δε, ο μελλων
ερχεσθαι· ζʹ δε, πως του Χριστου παραγενομενου, οι τα θαυματα θεωμενοι ελεγον·
“ουτος εστιν αληθως 101 ο προφητης;” Συνορατω ουν ποσα αυτωι εναντιουται και
τον αληθη προγνωτην τε και βασιλεα (και δημιουργον) προσκυ νειτω.
ΚΓʹ. Περι Ἰησου του Ναυη. Μετα δε Μωυσεα διεδεξατο την αρχην Ἰησους ο
του Ναυη και περασας τον Ἰορδανην και ποιησας εν τηι γηι της επαγγελιας ετη λβʹ,
πολεμων και κα τακληροδοτων αυτην τοις υιοις Ἰσραηλ, απεθανε ζησας ετη ριʹ. ̣7̣
Και ο μεν Μωσης, παταξας τον Σηων βασιλεα των Ἀμοῤραιων και τον Ὢγ βασιλεα
της Βασαν, ος υπελειφθη εκ των γιγαντων, κατοικων εν τηι Ῥαφαιν εν Ἀσταρωθ,
οντα του Ῥαφαιν απογονον, ου και η κλινη σιδηρα υπηρχε, το μηκος εχουσα πηχεις
θʹ, το πλατος δʹ, αφειλατο πα σαν την γην αυτων. ̣3̣ Ὁ δε Ἰησους χειρωσαμενος τους
Χαναναιους, και Φερεζαιους, και Γεργε 110.193 σαιους, και Ἰεβουσαιους, και
Ἀμοῤραιους ̣21ḅ, και Ευαιους, και παντας αυτων τους βασιλεις, οντας τον αριθμον
λβʹ, πασαν την γην αυτων δεδωκεν, ως ειρηται, τοις υιοις Ἰσραηλ. “Ἐν γαρ τωι
φευγειν αυτους, φησιν, απο προσωπου υιων Ἰσραηλ, και Κυριος επεῤριψεν αυτοις
λιθους χαλαζης εκ του ουρανου, και εγενοντο πλειους οι αποθανοντες δια τους
λιθους χαλαζης η ους απεκτειναν οι υιοι Ἰσραηλ μαχαιραι (εν πολεμωι)”. ̣4̣
Στρατηγουντος ουν Ἰησου, ος γε μεγας, και τερατουργος, και θεο φιλης πανυ και
ουτος αναδειχθεις, ουκ αμοιρος λυ πης και πειρασμων διαφορων εγενετο, περι ου
και ο θεοῤρημων Χρυσοστομος εφη· “Ἐννοησον οσον εστι δικαιος ανθρωπος·” ειπεν
Ἰησους (του Ναυη)· “Στητω ο ηλιος κατα Γαβαων και η σεληνη κατα φαραγγα
Ἐλωμ”· και εγενετο· φησι γαρ· “Ἔστη ο ηλιος κατα μεσον του ουρανου εις τελος
ημερας μιας, και ουκ εγενετο ημερα τοιαυτη προ τερον και εμπροσθεν, ωστε
υπακουσαι Θεον ανθρω που, οτι συνεπολεμει τωι Ἰσραηλ”. Τουτο του Μωυ σεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

48

μειζον. (Τι δηποτε; ου γαρ εστιν 102 ισον θαλαττηι επιταξαι και τοις κατ' ουρανον·
μεγα μεν ουν κακεινο και σφοδρα μεγιστον, πλην αλλ' ουδεν ισον.) Ει τοινυν
ενταυθα τοιαυτα εργαζονται οι αγιοι, τι αρα εκει; ποσην εχουσι μετ' αλληλων λαμ
προτητα και παῤρησιαν! ̣5̣ “Ἀλλα γε και ουτος δη ο θαυμαστος και τερατουργος
διαδεξαμενος τον Μωυσην, συναπελαυσεν αυτωι παντων, ως επος ει πειν, των
ανιαρων ει δε τι δια το νεον της ηλικιας εξεφυγε, τουτο μετα την εκεινου τελευτην
εξεπλη ρωσεν· ουτε γαρ μονον, οτε εζη Μωυση, τα ιμα τια διεῤρηξε και σποδον
κατεπασατο, αλλα και τελευτησαντος (παλιν) εις (την αυτην παλιν, μαλλον δε και)
χειρονα κατεστη ταυτης αναγκην, δι' ολης ημερας πρηνης κειμενος επι της γης” δια
την αμαρτιαν Ἄχαρ και την του λαου ητταν (μετα το στησαι τον Ἰορδανην, και τον
λαον διαβιβασαι, και την πολιν Ἱεριχω καταστρεψαι. “Και ακουσον αυτου και των
ρηματων και των οδυρμων)· φησι γαρ· “Και διεῤρηξεν ο Ἰησους τα ιματια αυτου και
επεσεν επι προσωπον επι την γην ενωπιον Κυριου εως εσπε ρας, αυτος και οι
πρεσβυτεροι Ἰσραηλ, και επεβαλον χουν επι την κεφαλην αυτων, και ειπεν Ἰησους·
“∆εο μαι, Κυριε, ινα τι διεβιβασεν ο παις σου τον Ἰσραηλ τον Ἰορδανην, παραδουναι
αυτον τωι Ἀμοῤραιωι, απολεσαι ημας; Και τι ερω, επει μετεβαλεν Ἰσραηλ αυχενα
απεναντι του εχθρου αυτου; Και ακουσας ο Χαναναιος και παντες οι κατοικουντες
την γην, περι κυκλωσουσιν ημας και εκτριψουσιν απο της γης.” Ὁραις οπως και
ουτος ουχ ηττον Μωσεως αδημονει και θορυβειται δεδοικως την του λαου
πανολεθριαν; 110.196 και που ταχα και αυτος ομοιως την ζωην ̣22ạ εξ αποριας
απελεγετο και περιστασεως. Ἐω δε λεγειν τους διαφορους πολεμους και μαχας και
φροντιδας και των Γαβαωνιτων την απατην. “Και μεντοι και η των κληρων
διανομη, πολυν μεν τον πονον, πολλας δε παρειχεν αυτωι τας δυσκολιας και θλιψεις.
(Και τουτο ισασιν, οσοι και την τυχουσαν διανειμαι προσεταχθησαν ουσιαν αδελφοι
τε και κληρονομοι,” 103 και το δυσπειθες εκατερων και δυσαρεστον.) Ουτω τοινυν
απαντες, οσοι τωι Θεωι ευηρεστησαν μεγαλως, δια θλιψεων και πειρασμων
δοκιμασθεν τες, της προς Θεον αγαπης και παῤρησιας επετυχον και ολως, ει
βουλοιτο τις εξαριθμησαι απαντα, πολλα αν ευροι τα κερδη των πειρασμων. Και ουκ
εστιν ουδεις, ωι πολυς παρα Θεωι λογος, θλιψεως εκ τος, καν ημεις αγνοωμεν τουτο
και τα του Θεου περι αυτων κριματα.
Κ∆ʹ. Περι των Κριτων. Μετα Ἰησουν δια των Κριτων εσωζεν ο Θεος τον λαον
θλιβομενον υπο των καταλειφθεντων αλλο φυλων.
ΚΕʹ. Περι Ἰουδα. Ἐν οις υπηρχε πρωτιστος Ἰουδας καλουμενος, και εκρινε τον
λαον ετη ζʹ, χειρωσαμενος και τον Ἀδονιβεζεκ βασιλεα των αλλοφυλων, και ακρωτη
ριασας αυτου χειρας και ποδας, ειπεν Ἀδονιβε ζεκ· “Ἑβδομηκοντα βασιλεις ησαν, τα
ακρα των χειρων και των ποδων αποκεκομμενα συλλεγοντες τα υποκατω της
τραπεζης μου· καθως ουν εποιησα, ουτως ανταπεδωκε μοι ο Θεος.”
ΚΖʹ. Περι Γοθονιηλ. Μετα δε Ἰουδαν γεγονε κριτης Γοθονιηλ ετη νʹ, παταξας
και τον Χουσαραθεμ βασιλεα Συριας, θλιψαντα τον λαον ετη ηʹ.
ΚΗʹ. Περι Ἀωδ. Μετα δε Γοθονιηλ γεγονε κριτης Ἀωδ ο αμφοτε ροδεξιος ετη
νʹ, παταξας και τον Ἐγλωμ βασι λεα Μωαβ εν μαχαιραι 104 διστομωι, δρακος εχου σηι
το πλατος, θλιψαντα τον Ἰσραηλ ετη ιηʹ· αμ φοτεροδεξιος δε εκληθη δια το ομοιως
εν παντι πραγματι και τηι ευωνυμωι χρησθαι χειρι ωσπερ και τηι δεξιαι.
ΚΘʹ. Περι Σαμεγαρ. Μετα δε Ἀωδ γεγονε κριτης Σαμεγαρ ετη 110.197 ζʹ,
παταξας εκ των αλλοφυλων εν ημεραι μιαι, εν τωι αροτροποδι των βοων, ανδρας χʹ.
Κ..ʹ. Περι Βαρακ. Μετα δε Σαμεγαρ γεγονε κριτης Βαρακ, μεθ' ου και ∆εβωρα η
προφητις (και γυνη Λαφφιδωθ ετη μʹ, πολεμησας τον Ἰαβειμ και τον Σισαρα, θλι
ψαντα τον Ἰσραηλ ετη κʹ, οτε και τον Σισαρα η Ἰαηλ απεκτεινε πασσαλωι, γυνη
Χαβερ του Κινεου· διψη σαντος γαρ του Σισαρα και προσελθοντος τηι Ἰαηλ, προβατα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

49

νεμουσηι, γαλα αυτωι επιδουσα, και εις κορον πιων και εις υπνον τραπεις, πασσαλου
της σκηνης λαβομενη και τοις ωσιν αυτου ανδρειως εμ πηξασα, τωι θανατωι
παρεπεμψε, και σωτηριαν του λαου των Ἰουδαιων ειργασατο). Ἐν ταυταις δε ταις
ημεραις και Προμηθευς, και Ὀρφευς ο Θρᾲξ, οι σοφωτατοι παρ' Ἕλλησιν, και
Ἀσκληπιος ο ιατρος, και Λυκουργος ο Σπαρτιατης και νομοθετης των Ἑλληνων,
εγνωριζοντο.
Λʹ. Περι Γεδεων. Μετα δε Βαρακ γεγονε κριτης Γεδεων, ο και Ἱεροβοαμ, ετη
μʹ, παταξας ̣22ḅ και την Μαδιαμ μετα τʹ των λαψαντων (τηι γλωττηι εν τωι πινειν, και
τον Ὠρηβ, και Ζηβ, και Ζεβεε, τους αρχοντας αυτων, τον δε πυργον Φανουηλ
κατεστρεψε), και τους αρχοντας αυτων ηλοησεν εν ταις ακανθαις, θλιψαντας τον
Ἰσραηλ ετη ζʹ. 105
ΛΑʹ. Περι Ἀβιμελεχ. Μετα δε Γεδεων γεγονε κριτης Ἀβιμελεχ, υιος αυτου, ετη
γʹ, παταξας τους αδελφους αυτου, εκ των ελευθερων, ανδρας οʹ επι λιθον ενα, εξ ων
ου κατ ελειφθη πλην Ἰωαθαμ του νεωτερου διαδραντος, ος και (παραπορευομενου
του Ἀβιμελεχ μετα του λαου) ανηλθε Ἰωαθαμ επι (την κορυφην) του ορους (και
επαρας την φωνην αυτου) φησι (προς αυτον) παρα βολην τοιαυτην· “Ἀκουσατε μου,
ανδρες Σικιμων, και ακουσει υμων ο Θεος· πορευομενα επορευθη τα ξυλα του χρισαι
βασιλεα εφ' εαυτων· και ειπον τηι ελαιαι· Βασιλευε εφ' ημας. Και ειπεν αυτοις η
ελαια· Μη καταλειψασα την πιοτητα μου, ην εδοξασε με ο Θεος και οι ανθρωποι,
πορευσομαι αρχειν ξυ λων; Και ειπον τηι συκηι· Βασιλευσον εφ' ημων. Και ειπεν
αυτοις η συκη· Μη παρεασασα την γλυκυτητα μου, πορευσομαι αρχειν των ξυλων;
Και ειπον τηι αμπελωι· Βασιλευσον εφ' ημων. Και ειπεν αυτοις η αμπελος· Μη
καταλειψασα τον οι νον μου τον ευφραινοντα τους ανθρωπους, πορευσο μαι αρχειν
ξυλων; Και ειπον τα ξυλα τηι ραμνωι· ∆ευρο συ, βασιλευσον εφ' ημων. Και ειπεν η
ραμνος· Ει εν αληθειαι χριετε με υμεις βασιλεα εφ' υμας, 110.200 δευτε, υποστητε εν
τηι σκιαι μου, και ει μη, εξελθοι πυρ απ' εμου και καταφαγοι τας κεδρους του Λιβα
νου. Και νυν ει εν αληθειαι εβασιλευσατε τον Ἀβι μελεχ υιον της παλλακης του
πατρος μου, εξελθοι πυρ απο Ἀβιμελεχ και καταφαγοι τους ανδρας Σικιμων, και
εξελθηι πυρ απο ανδρων Σικιμων και κα ταφαγοι τον Ἀβιμελεχ.” Και ταυτα ειπων
Ἰωαθαμ, ευθυς απεδρα. Και εξαπεστειλεν ο Θεος πνευμα πονηρον αναμεσον
Ἀβιμελεχ και αναμεσον ανδρων Σικιμων, και ηθετησαν οι ανδρες Σικιμων εν τωι
οικωι Ἀβιμελεχ του επαγαγειν την αδικιαν και το αιμα των οʹ υιων Γεδεων επι την
κεφαλην Ἀβιμελεχ. Και γαρ απελθων πολεμησαι πολιν και προσεγγισας τηι θυραι του
πυργου εμπρησαι αυτην, εῤριψε γυνη κλα σμα 106 μυλου επι την κεφαλην αυτου και
συνετρι ψε το κρανιον αυτου, και επιβοησας ταχυ ειπε προς τον αιροντα τα σκευη
αυτου· “Σπασαι την ρομφαιαν σου και θανατωσον με, μηποτε ειπωσι· Γυνη αυ τον
απεκτεινε.” Και εκεντησεν αυτον το παιδαριον αυτου και ανειλε· και επετρεψεν ο
Θεος την πονη ριαν Ἀβιμελεχ, ην εποιησε τωι πατρι αυτου, απο κτεινας τους οʹ υιους
του πατρος αυτου, αδελφους δε εαυτου, και πασαν την πονηριαν των ανδρων Σι
κιμιτων επετρεψεν ο Θεος επι την κεφαλην αυτων κατα τον λογον και την
παραβολην Ἰωαθαν υιου Ἰεροβααλ. ̣2̣ “Ἰστεον ουν, φησιν ο αοιδιμος Χρυσοστο μος,
ως πολυσημαντον εστι το ονομα της παραβο λης· ̣23ạ Ἔστι γαρ παραβολη λαλημα,
και υποδει γμα, και ονειδισμος, ως οταν λεγηι ∆αυΐδ· “Ἔθου ημας εις παραβολην εν
τοις εθνεσιν, κινησιν κεφαλης εν τοις λαοις.” Ἔτι γαρ παραβολη αινιγματωδης
λογος, ο πολλοι λεγουσι ζητημα, εμφαινον τι, ουκ αυτοθεν δε δηλον παντως απο
των ρηματων, αλλ' εχον εντος εγκεκρυμμενην διανοιαν, ως οταν ο Σαμψων ελεγεν
“Ἐξηλθε απο στοματος ισχυρου γλυκυ,” και ο Σολομων εφη· “Τοτε νοησεις παρα
βολην και σκοτεινον λογον.” Λεγεται δε παραβολη και ομοιωσις· “Και αλλην γαρ
παραβολην παρεθη κεν αυτοις λεγων. Ὁμοια εστιν η βασιλεια των ου ρανων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

50

ανθρωπωι σπειροντι καλον σπορον.” Λεγεται δε παραβολη και η τροπολογια, οιον
εστι το· “Υιε ανθρωπου, ειπον αυτοις την παραβολην ταυ την· Ὁ αετος ο
μεγαλοπτερυγος.” Παραβολη λεγεται και ο τυπος και η εικων ως ο Παυλος εφη.
“Πιστει προσενηνοχεν Ἀβρααμ τον Ἰσαακ πειραζομενος, και τον μονογενη
προσεφερεν τας επαγ γελιας αποδεξαμενος, οθεν και εν παραβοληι αυτον
εκομισατο,” τουτεστιν εν τυπωι και εικονι.” Πα ραβολη εστι λογος παραβαλλων τα
νοητα προς τα αι σθητα και παριστων εκ των εγκοσμιων και ορατων τα υπερκοσμια
και αορατα. ”Προβλημα δε εστι λογος συνεσκιασμενος 107 και αινιγματωδης, κατα
το ειρημενον, “Κλινω εις παραβολην το ους μου, 110.201 ανοιξω εν ψαλτηριωι το
προβλημα μου.” Προβλημα εστι θεωρημα συντεινον προς θεωριαν και γνωσιν.
Παραδειγμα δε εστι λογος απο του καθ' εκαστα αγων επι το καθολου, η δειξις
πιστουμενη το μερικον δια μερικου και ομοιου. Παροιμια δε εστι λογος αποκρυ φος
δι' ετερου προδηλου σημαινομενος.
ΛΒʹ. Περι Θωλας. Μετα δε Ἀβιμελεχ γεγονε κριτης Θωλα ετη κγʹ.
ΛΓʹ. Περι Ἰαηρ. Μετα τουτον γεγονε κριτης Ἰαηρ ετη κβʹ.
Λ∆ʹ. Περι Ἰεφθαε. Μετα Ἰαηρ γεγονε κριτης Ἰεφθαε ο Γαλααδιτης ετη ζʹ,
παταξας τους Ἀμμανιτας και τους Φιλιστιειμ, θλιψαντας τον Ἰσραηλ ετη ιηʹ. ̣2̣ Μετα
δε Ἰεφθαε γεγονε κριτης Σεβων ο Βηθλεεμιτης ετη κʹ. ̣3̣ Μετα δε Σεβων γεγονε
κριτης Ἐγλων Ζα ρου ετη ιβʹ. ̣4̣ Μετα τουτον γεγονε κριτης Ἀβδων Φαρα θωνιτης ετη
ηʹ.
ΛΕʹ. Περι Σαμψωνος. Μετα δε Ἀβδων γεγονε κριτης Σαμψων ετη κʹ, παταξας
και τους Φιλιστιειμ εν σιαγονι ονου, και εν ραβδωι, και εν αλωπηξι, και 108 εν
συμπτωματι οικου, θλιψαντας τον Ἰσραηλ ετη μʹ, ου την ισχυν και ανδρειαν
δεικνυουσι μεν και ταυτα, δηλουσι δε και τα διαφορα ισχυρωτατα δεσμα διαλυομενα
ραι διως απο των χειρων αυτου και πυλαι πολεως ανα σπωμεναι· φησι γαρ· “Εισηλθε
Σαμψων εις Γα ζαν την πολιν προς τινα πορνην, και γνοντες οι Γαζαιοι ενηδρευσαν
αφ' εσπερας κλεισαντες την πο λιν, βουλομενοι αυτον ανελειν τηι επαυριον. Ὁ δε
μεσουσης της νυκτος αναστας και επιλαβομενος τας πυλας της πολεως συν τοις δυσι
σταθμοις, και ανα βαστασας αυτην συν τοις μοχλοις, και επιθεις επι των ωμων
αυτου εξηλθε, εθηκε δε αυτας επι την κορυφην του κατα προσωπου ορους ̣23ḅ της πο
λεως.” Ἐφ' ου και Ἡρακλης ο παρ' Ἕλλησι διαβοητος εγνωριζετο ο τους ιβʹ αθλους
ανυσας. Ουτος εστι και ο της κογχυλης ευρετης, και ουκ αλλος. ̣3̣ Περι δε Σαμψων
καλως παραινει ο προφητης λεγων· “Μη καταπιστευετε εν φιλοιςκαι απο της συγκοι
του σου φυλαξαι του αναθεσθαι αυτηι.” Παρενοχληθη γαρ ο δικαιος ουτος υπο της
πρωτης αυτου γυναικος, και αναγγειλας αυτηι το προβλημα, γεγονε αυτωι λυ πης
μεγιστης υποθεσις· ωσαυτως δε και η δευτερα ∆αλιδας εργοις απατηλοις δελεασασα
τον οσιον, επι χαρμον τουτον εποιησε τοις εχθροις αυτου, και ο εξ 110.204
επαγγελιας συλληφθεις και τον Ἰσραηλ κρινας ετη κʹ και ταις παλαμαις ανασχισας
το στομα του λεον τος, και εν σιαγονι ονου χιλιους αποκτεινας ανδρας, και υδωρ εκ
σιαγονος πιων, και δι' υπερβολης ισχυος τας πυλας της πολεως ανασπασας, ως ειρη
ται, και απλως ο εκ κοιλιας μητρος αγιασθεις, υπο γυναικος, οιμοι, δελεασθεις ου
μονον την τοσαυτην θειαν χαριν και τηλικαυτην ισχυν απωλεσε, αλλα γε και τα
ομματα εξορυχθεις, παιγνιον τοις παιδαριοις των αλλοφυλων γεγονεν και συν
αυτοις τον βιον αι σχιστωι μορωι κατεστρεψε, εαυτον αποφηνας τοις εχθροις
κωμωιδιαν, τοις δε φιλοις θρηνωιδιαν. ̣4̣ Μετα δε Σαμψων εγενετο αναρχια ετη μʹ, και
εκαστος επραττεν οπερ ηβουλετο, οθεν η Γραφη την αιτιαν εμφαινουσα 109 της
παρανομιας λεγει· “Ἐν ταις ημεραις εκειναις ουκ ην βασιλευς εν Ἰσραηλ, αλλ'
εκαστος το αρεστον εν οφθαλμοις αυτου εποιει”τοσαυτης προξενος βλαβης η
αναρχια και κατ' αλληλων συνανισταμενοι συνωλοθρευοντο, μαλιστα δε οποταν εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

51

την παλλακιδα του οδοιπορου οι της φυλης Βενιαμιν εκπορνευσαντες και ταυτην εξ
υπερβολης ακολασιας ανελοντες, αι δεκα φυλαι την μιαν φυλην επολεμησαν· αλλ'
επειδη και ουτοι εις τα ειδωλα εξεπορνευσαν, υπο της μιας φυλης αι ενδεκα
ενικηθησαν φυλαι και απαξ και δις· επειτα κακεινοι εξωλοθρευθησαν, κατα το
ειρημενον· “Ἐξωλοθρευσας παντα τον πορνευοντα απο σου.” ∆ικαιωι γαρ
χρησαμενοι κατα των εν Γαβααι παρα νενομηκοτων εις την κορην θυμωι,
τετρακοσιας χιλιαδας εξωπλισαν. Παιδευσαι δε ο Θεος αυτους βουληθεις ως τα
ομοια δρωντας και εν αλλοις μεν το κακον θεωρουντας, εν εαυτοις δε τουτο ποιειν
ουκ εθελοντας, και απαξ και δις ηττηθηναι συνεχωρησε, και πολλας αυτων χιλιαδας
αναιρεθηναι. Ἐπειδη δε ειδε και την παιδειαν δεξαμενους και τωι δικαιωι θυμωι
επιμενοντας, ολοφυρομενους τε και πολλα προχεον τας δακρυα, συνηργησε τωι
σκοπωι αυτων, και την παρανομον φυλην αρδην απωλεσεν πλην ολιγων ευ
αριθμητων, στρατηγουντος Φινεες υιου Ἐλεαζαρ· φησι γαρ· “Και επερωτησαν υιοι
Ἰσραηλ εν Κυριωι· και εκει η κιβωτος της διαθηκης εν ταις ημεραις Κυριου, και
Φινεες ̣24ạ, υιος Ἐλεαζαρ, υιου Ἀαρων, παρεστηκως ενωπιον της κιβωτου λε γει· Ει
προσθω ετι εξελθειν εις πολεμον υιων Βενιαμιν του αδελφου ημων η κοπασω; Και
ειπεν Κυριος· Ἀναβηθι, οτι αυριον αποδωσω αυτους εν τηι χειρι σου·” οπερ δη και
γεγονεν. Πολεμησαντες γαρ αυτους, ανειλον εξ αυτων χιλιαδας κεʹ και πα σαν την
πολιν αυτων κατεσφαξαν εν στοματι μαχαι ρας· και γαρ των ακολαστων χειρους οι
εκεινων προκινδυνευοντες· εξαιτουντες γαρ των ομοφυλων τους την παρανομιαν
τετολμηκοτας, ου μονον ουκ εξεδωκαν, αλλα και προθυμως υπερησπισαν, ου δε
χαριν κοινον υπεστησαν ολεθρον· και δια προφασεως, 110.205 καιρου καλουντος,
110 υπο της θειας δικης ενδι κως επαιδευθησαν, ηι φησιν· “Ὅταν λαβω και ρον, εγω
ευθυτητας κρινω.” Καιρον δε λεγει τον εκ του πληθους των αμαρτηματων
συναγομενον τε και συναριθμουμενον παρα Θεου, και προσκαλουμενον την
εκδικησιν και την ανταποδοσιν, καθως γεγρα πται εν ωιδηι Μωυσεως· ̣3̣ “Ουκ ιδου
ταυτα συνηκται παρ' εμοι και εσφραγισται εν τοις θησαυ ροις μου, εν ημεραι
εκδικησεως και ανταποδωσεως εν καιρωι οταν σφαληι ο πους αυτων,” και τα εξης.
Ουτως γε μην και οτε εστη εν τηι θραυσει αυ του πρεσβευομενος του εξολοθρευσαι
τον αγνωμονα λαον και φιλαμαρτημονα, παρακληθεις τεως, εφη προς αυτον· “Νυν
βαδιζε προς το παρον δια την παρακλησιν σου, και οδηγησον τον λαον· ηι δ' αν ημε
ραι επισκεπτωμαι, επαξω εις αυτους την αμαρτιαν αυτων.” Και επαγει λεγουσα η
Γραφη· “Και επαταξε Κυριος τον λαον περι της ποιησεως του μο σχου·” ωστε ουν
αμηχανον οντως και ανεφικτον διαδραναι την θεηλατον δικην, ει και παρα ποδας
ουκ επαγει τοις αμαρτανουσι ταυτην, μακροθυμων, ως αγαθος, και φιλανθρωπος,
και την επιστροφην εκδεχομενος, η την επι τα χειρω προβασιν τε και δυστροπιαν, ως
δια βραχεων σαφεως αποδεδεικται. ̣5̣ Και γουν ο μεγας εφη Κυριλλος· “Μετρουν ται
δε των ανα πασαν την γην ανθρωπων τα κατα καιρους πλημμεληματα, α και μεχρι
ποσοτητος τι νος εκδηλου της αμαρτιας ημων ουκ ουσης· επαγει δε τηνικαυτα τας
δικας λελυμενωι ο νομοθετης Κυ ριος· διακαρτερει δε εξ εμφυτου φιλανθρωπιας, εσθ'
οτε και πλημμελουντων ανεχεται, ουκ εις απαν αγαν ακτων· και γαρ εφη προς τον
Ἀβρααμ· Ουπω αναπεπληρωνται αι αμαρτιαι των Ἀμοῤραιων εως του νυν. Προς δε
γε τους Φαρισαιους ακαθεκτως λελυπηκοτας φησιν· “Ὑμεις αναπληρωσατε το
μετρον των πατερων υμων.” Ουκουν ει βουλοιτο τις διαβιωναι μεν ορθως,
ευβουλεστατας δε και επιεικε στατας εν τωιδε τωι βιωι ποιεισθαι τας διατριβας, ορ
θοποδησει και διανυξεται τα δεινα, γνωμης εχομε νος ορθης και αδιαστροφου, το μη
εναλωναι μεν κα κοις; Ἀτρεκης ο λογος· εφ' ημιν 111 γαρ εστι το επ' αμφω βλεπειν,
προς τε ταγαθα, φημι, και τουν αντιον. ̣24ḅ Και οι μεν εν λογωι πεποιημενοι το
θαυμαζεσθαι πεφυκως, εν καλωι γενησονται της αρε της, οι δ' αποκλιναντες εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

52

τουναντιον και των αμει νονων προθεντες το αδικουν, την οικειαν καταφθει ραντες
ζωην, αλλοιεν αν αυθενται, και ολετηρες δει νοι κατα της σφων αυτων κεφαλης
εξελελεγμενοι.” ̣6̣ Ταυτηι τοινυν φησι και ο ιερος Ἰσιδωρος· “Ἡ των αμαρτηματων
επιτασις αναγκαζει, ωσπερ την θειαν και αυλον φυσιν εκ της κατα φυσιν
αγαθοτητος εις την παρα φυσιν χωρειν οργην· οθεν και Ἰουδαιοις εφη Χριστος·
“Πολλακις ηθελησα επισυναγαγειν 110.208 υμας, και ουκ ηθελησατε· ιδου αφιεται ο
οικος υμων ερημος.” Ἐπειδη γαρ, φησιν, ου δεχεσθε την φιλαν θρωπιαν,
επιγνωσεσθε την εξουσιαν της τιμωριας. Ὅταν γαρ ιδηι ο Θεος εις ακρον κακιας
εκκλιναντα τον ανθρωπον, απαιρει την εαυτου χαριν εξ αυτου, ης ο ανθρωπος
στερουμενος, επι πλειον τραχυνεται, εκ του διαβολου ερεθιζομενος, και μη εχων τον
Θεον εν εαυτωι συμβουλευτον αποσχεσθαι απο κακου, και δια τουτο καταλαμβανει
αυτον η οργη. ̣7̣ Ουτω τοι νυν προφανως η ψηφος της αδεκαστου και θειας κρι σεως,
διαδειχθεισα εν επιτομωι· “Ὄψονται ευθεις, και ευφρανθησονται, και πασα ανομια
εμφραξει στομα αυτης.” Και μαλα εικοτως· “Προς γαρ τους σκολιους, σκολιας οδους
αποστελει Κυριος,” και· “Ουκ αδικως εκτεινονται δικτυα πτερωτοις.” ”Οι γαρ ποδες
αυτων εις κακιαν τρεχουσιν και ταχινοι εισι του εκχεειν αιμα.” ∆ιο φησιν ο
Ἀποστολος· “Ἦ αγνοεις, οτι το χρηστον του Θεου εις μετανοιαν σε αγει; κατα δε την
σκληροτητα και αμετανοητον καρ διαν θησαυριζεις σεαυτωι οργην εν ημεραι οργης
και αποκαλυψεως και δικαιοκρισιας Θεου.” ”Και γαρ παντα, φησι, τα εργα Κυριου
μετα δικαιοσυνης, φυλασσεται δε ο ασεβης εις ημεραν κακην.” ̣8̣ Οι τοινυν
παρανομουντες και παραπικραινοντες, ευ ωδουμενοι πολλακις τηι μακροθυμιαι του
Θεου και μηδεν πασχοντες δεινον, αλλ' ευθηνουντες και πασης ευπραγιας και
ευημεριας και ευῤρωστιας και πολυ ζωΐας απολαυοντες, 112 “Ουτως, φασιν οι
αγνωμονες, ευαρεστειται ο Θεος και χαιρει.” Και, δια τουτο “Ποιησωμεν τα κακα ινα
πλειον ελθηι τα αγαθα,” ”ων το κριμα ενδικον εστι.” Περι ων και ∆αυιδ ελεγε· “Ἐν
κοποις ανθρωπων ουκ εισι, και μετα ανθρωπων ου μαστιγωθησονται· δια τουτο
εκρατησεν αυτους η υπερηφανια εις τελος, και πε ριεβαλοντο αδικιαν και ασεβειαν·”
και· “∆ιενοηθησαν και ελαλησαν εν πονηριαι, αδικιαν εις το υψος ελαλησαν· εθεντο
εις ουρανον το στομα αυτων, και η γλωσσα αυ των διηλθεν επι της γης, και ειπαν·
Πως εγνω ο Θεος; και· Ει εστι γνωσις εν τωι Ὑψιστωι;” ”Οις δια τας δολιοτητας αυτων
ο Θεος εθετο αυτοις κακα, κατ εβαλεν αυτους εν τωι επαρθηναι, και εγενοντο εις ερη
μωσιν, εξαπινα εξελιπον, απωλοντο δια την ανομιαν αυτων·” οθεν· “Ειπα τοις
παρανομουσι· Μη παρανομειτε· και τοις αμαρτανουσιν ̣25ạ· Μη υψουτε κεραςκαι μη
λαλειτε κατα του Θεου αδι κιαν, οτι ο Θεος κριτης εστι·” και· “Μη παραζηλου εν τωι
κατευοδουμενωι· εν τηι οδωι αυτου, εν ανθρωπωι ποιουντι παρανομιαν·” ”Ὅτι, ωσει
χορτος, ταχυ αποξηρανθησονται, και ωσει λαχανα χλοης, ταχυ αποπεσουνται·
δικαιος γαρ Κυριος, και δικαιοσυνας ηγαπησεν.” ̣9̣ ∆ει τοινυν, ει παντως δουλοι ευ
γνωμονες τυγχανομεν και ανυποκριτοι, μη βασιλεια 110.209 προσδοκιαι μηδ' αλληι
τινι μελλοντων αγαθων ελπιδι την αρετην πραττειν, αλλα δι' αυτον των απαντων
∆εσποτην Θεον παντα υπομενειν. Ἀλλ' εισι αναπεπτωκοτες πολλοι και νωθροι, οτι
ουδε μετα μισθου της αρετης εφιενται. Και ο μεν Θεος βασιλειαν επαγγελλομενος
ουκ ακουεται, ο δε διαβολος γεενναν προξενων, φιλειται· και τι της μανιας ταυτης
χαλεπωτερον και λυσσωδεστερον; και τι λεγω γεενναν, και προ της γεεννης, οδυνην
ενταυθα, και αισχυνην, και γελωτα προσεπαναγων, και μυριας κολασεις, και
θανατους πολλους εχειν τους πειθομενους και προστρεχοντας αυτωι.
Λςʹ. Περι Ἡλει του αρχιερεως. 113 Μετα δε τους κριτας εκρινε τον λαον ο αρ
χιερευς Ἡλει ετη κʹ. Και τηι παροινιαι τε και αταξιαι των υιων αυτου Ὀφνι και Φινεες
επι των θυσιων, εκατερους μετηλθε παλιν η θεια δικη· οι μεν γαρ εν τωι πολεμωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

53

δεινως ανηιρεθησαν· ο δε της θειας ακουσας φωνης της λεγουσης· “Ειπα· Ὁ οικος σου
διελευσεται ενωπιον μου εως του αιωνος· και νυν ουχ ουτως, αλλ' η τους
δοξαζοντας με δοξασω, και οι εξουθενουντες με ατιμασθησονται, και εξολο θρευσω
το σπερμα σου εκ του θυσιαστηριου μου·” και παλιν· “Ἰδου εγω, φησιν, εκδικω τον
οικον Ἡλει εως αιωνος εν αδικιαις υιων αυτου·” μεθ' ων και την παραληψιν της
κιβωτου διαγνους μετα ταυτα, επεσεν απο του διφρου οπισθιος, και συν τριβεις ο
νωτος αυτου, απεθανεν ετων ϛʹ. ̣2̣ Περι ων φησιν ο Χρυσοστομος· “Ἱερευς τις ην
παρα Ἰουδαιοις, μετριος ανθρωπος και επιεικης, Ἡλει τουνομα, ος γενομενος δυο
παιδων πατηρ, και ορων αυτους επι κακιαν βαδιζοντας, ου κατειχε ουδε διεκωλυε
μετα σπουδης και σφοδροτητος· τα δε των παιδων εγκληματα, πορνεια τε ην και
γαστριμαρ για· “Ἐκοιμωντο γαρ, φησι, μετα των γυναι κων των παρεστηκοτων παρα
την θυραν της σκηνης του μαρτυριου,” και ησθιον προ του ηγιασθηναι τα κρεα και
την θυσιαν ενεχθηναι· απερ ακουων ο πατηρ, τιμωριαν μεν ουκ επεθηκεν, λογοις δε
και παραινεσεσιν επειρατο της πονηριας ταυτης αυ τους απαγαγειν, λεγων· “Μη,
τεκνα, μη ποιειτε ουτως, οτι ουκ αγαθη η ακοη, ην εγω ακουω περι υμων του ποιειν
τον λαον τουτον μη λατρευειν τωι Κυριωι. Ἐαν γαρ αμαρτων ανθρωπος αμαρτηι,
προσευξεται περι αυτου προς Κυριον· εαν δε τωι Κυριωι αμαρτηι, τις προσευξεται περι
αυτου;” Ἐπει ουν μη παν, οσον εχρην, επεδειξατο, και αυτος μετ' εκει νων απωλετο·
και γαρ απειλας εδει προσθειναι και 114 μαστιγας επιθειναι και της οψεως αυτου
εξελασαι και μη παντελως φεισασθαι· αλλ' επειδη φεισαμενος αυτου των παιδων
ακαιρως, μετα των παιδων και την εαυτου σωτηριαν απωλεσε. Ἄκου σον γαρ τι
φησιν προς αυτον ο Θεος, μαλλον δε 110.212 ̣25ḅ ου προς αυτον· ουδε γαρ
αποκρισεως αυτον αξιον εκρινεν ειναι λοιπον ως προσκεκρουκοτα, αλλα δι' ετερου
ποιει μαθειν τα καταληψομενα αυ τον κακα. ∆ιο φησιν δια του μαθητου αυτου Σα
μουηλ· “Ἔγνω, οτι κακολογουνται οι υιοι αυτου, και ουκ ενουθετει αυτους.” Και
μην ενουθετησε, αλλ' ουδεν νουθεσια εκεινη λελογισται, μη εχουσα το σφοδρον και
επιτεταμενον. Ειπων δη το εγ κλημα επαγει και την κολασιν μετα πολλης της οργης
φασκων· Ὤμοσα τωι οικωι Ἡλει, ει εξιλασθησεται αμαρτια τωι οικωι αυτου η εν θυμια
ματι η εν θυσιαι εως του αιωνος.” Ειδες αγανακτη σιν επιτεταμενην και
ασυγγνωστον κολασιν και ασυγχωρητον εις ολον αυτου το γενος και τον οι κον,
καιτοι του μεν ιδιου βιου ενεκα ουδεν ηιτιαθη ποτε, ουδε κατεγκαλειν ειχεν ο Θεος
ετερον τι τωι πρεσβυτηι. αλλ' ην ταλλα παντα θαυμαστος και την φιλοσοφιαν, ουκ εκ
των αλλων μονον, αλλα και απ' αυτων των παρα την συμφοραν συμβαντων εστιν
ιδειν. Ἐπειδη γαρ ταυτα παντα ηκουσε και προς εσχατον τιμωριας ειδεν αυτον
ελθοντα, ουκ απεδυσ πετησε, ουκ εδυσχερανεν, ουκ ειπε τι οιον εικος τους πολλους
λεγειν· Μη γαρ εγω της ετερων γνωμης κυριος ειμι; και· Των εκεινων αμαρ τηματων
οφλησω δικας; αυτοι ηλικιαν εχουσι, και αυτοι δικαιον εστι κολαζεσθαι μονον· αλλ'
ουδεν τοιουτον ειπεν ουδε ενοησεν, αλλ' ωσπερ οικετης ευγνωμων απεκριθη λεγων·
“Κυριος το αρεστον εν οφθαλμοις αυτου ποιειτω.” Ει τοι νυν τον αρχιερεα τον
πρεσβυτην, τον ενδοξον, τον ετη κʹ προσταντα και αμεμπτως τωι Θεωι δουλευ σαντα,
ουδεν ισχυσε τουτον εξελεσθαι της οργης του Θεου και απειλης, αλλα δια τας
ετερων αμαρτιας 115 απωλετο, και τον εν τοσουτοις ετεσι τοσαυτα κατ ορθωκοτα, α
τον Θεον ουκ εδυσωπησαν, ποιαν ημεις εξομεν συγγνωμην, οι της αρετης εκεινου
τοσουτον αποδεοντες,” και ετεροις αμαρτανουσιν εφησυχαζοντες, και
παραχωρουντες, και προδυναμενοι κω λυειν αυτους και αναστελλειν, τουναντιον
μαλλον μετερχομεθα ανεγκλητους αυτους εωντες και ατιμω ρητους; “Και μηδεις
λεγετω, οτι πολλοι μειζο νως του Ἡλει των ιδιων αμελησαντες παιδων, ουδεν
επαθον οιον εκεινος. Ἔπαθον ουν πολλοι πολ λακις και χαλεπωτερα τουτων, καν
ημεις αγνοωμεν, εκ πολλης αναισθησιας των τε ημετερων συμφορων και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

54

συμβασεων, και τας των πελας. Ποθεν γαρ αω ροι θανατοι; Ποθεν αι χαλεπαι και
συνεχεις νοσοι και ημιν και τοις παισιν αυτοις; Ποθεν ζημιαι, και περιστασεις, και
επηρειαι; Ποθεν τα μυρια κακα και ποικιλα; Ουκ εκ του μοχθηρους οντας τους
παιδας περιοραιν; Και οτι τουτο αληθες εστιν, μαρτυς μεν και ο πρεσβυτης ουτος,
μαρτυς δε και 110.213 ο σοφος λεγων· “Μη ευφραινου επι υιοις ασεβε σιν,” και· “Ει
μη εστι μετ' αυτων φοβος Θεου, μη εμπιστευσηις τηι ζωηι αυτων, ι και· “Στενα ξεις
πενθει αωρωι· και εξαπινα την εξ αυτων συν τελειαν γνωσηι.” Πολλοι μεν ουν, ως
εφην, πολλα τοιαυτα πεπονθασιν· ει δε τινες και διεφυγον, αλλ' ουκ ̣26a εις τελος
εκφευξονται, αλλ' επι κακωι της εαυτων κεφαλης· απελθοντες δε εκει πικροτεραν
τισουσι δικην.” Ὅπερ ειδως ο Ἀποστολος παραινει φασκων· “Οι πατερες, εκτρεφετε
τα τεκνα εν παιδειαι και νουθεσιαι Κυριου.” Και μην επισφαλες και λιαν επικινδυνον
εφησυχαζειν τοις αμαρτανουσιν, καθως αι Γραφαι διαγορευουσιν. Ἰδου γαρ ο μεν
Ἄχαρ ηνικα την χρυσην γλωτταν εκλεψε και την ψιλην εσθητα, επι παντα τον λαον
γεγονεν η οργη του Κυριου, καιτοιγε μη ειδοτα τον ημαρτηκοτα και το αμαρτημα
μεχρις ου εφανερωθη ο κλεπτης και τον φοβερον εκεινον αμα πασι τοις 116 ιδιοις
υπεστη ολεθρον. Ὁ δε Ἡλει, καιπερ ουκ εφησυχασας τοις εαυτου υιοις και “λοιμοις”,
ως ειρη ται, αλλα και λογωι πλειονα κατασκευασας, της τε αμαρτιας το ατοπον και
της κρισεως το αφυκτον, οτι μη ολως εμβριθεστερον εξεδικησε, τοσουτον παρωξυνε
την οργην του Θεου, ως και τον λαον συν τοις υιοις αυτου μαχαιραι πεσειν και την
κιβωτον εκεινην την φοβεραν και ολιγοις ληπτην, υπο χει ρων αλλοφυλων αγεσθαι,
οπου αν βουλοιντο· και αυτον εκεινον, τον μεγαν ιερεα λεγω, οικτρωι τελει τον βιον
καταστρεψαι. Ει δε τοι κατα του μη αμαρ τησαντος και κωλυσαντος και
διαμαρτυρομενου τοις αμαρτησασι τοιαυτη οργη εξεκαυθη, τι αν τις ειποι περι των
γινωσκοντων και εφησυχαζοντων; οιτινες εαν μη δεξωνται το υπο του Ἀποστολου
ειρη μενον· “∆ια τι ουχι μαλλον επενθησατε, ινα εξαρθηι εκ μεσου υμων ο το εργον
τουτο πραξας;” αναγκη και αυτους εκεινους απολλυσθαι· ωστε κιν δυνευουσι
παντως και νυν ομου παντες, τον αυτον ολεθρον υποστηναι η χειρονα· “Ἑπτακις μεν
γαρ εκδικειται εκ Καιν, εκ δε Λαμεχ (τα ομοια ο αμαρτων) εβδομηκοντακις επτα.”
∆ια τι δε παλιν οι μεν των ανθρωπων αμαρτανοντες κολαζονται, οι δε ου
κολαζονται; Πως γαρ των Ἰουδαιων μοσχο ποιησαντων απαντων, οι μεν
εκολαζοντο, αι δε ουκ εκολαζοντο; Ἢ παντως οι μεν, ευδηλον, οτι μετενοη σαν και
την φυσιν αυτων ηγνοησαν δια την ευλα βειαν, οι δε τηι κακιαι ενεμειναν, ως το μεν
αμαρ τημα ισον ην, τα δε μετα ταυτα ουκ ισα; Τινος δε ενεκεν και επι του Ἀδαμ και
της Ευας ουχι αυτη τιμωρια, ει και αυτη η αμαρτια; Ὅτι ουκ ην ισον το υπο γυναικος
απατηθηναι και υπο οφεως· διο ουδε απατην εκεινο Παυλος εκαλεσε, ουτω λεγων· Ὁ
μεν Ἀδαμ ουκ ηπατηθη, η δε γυνη εξαπατηθεισα εν παραβασει γεγονε.” Τινος δε
ενεκεν ο τα ξυλα συλλεξας ουκ ετυχε φιλανθρωπιας; Ὅτι πολλης παρανομιας ην το
γινομενον αναμεστον· εκ 110.216 προοιμιων αυτων παραβηναι προσταγμα Θεου, και
οπως τοις αλλοις γενηται παιδευμα μη καταφρονειν Θεου εντολην. Τουτο και επι
Σαπφειρας και Ἀνανια γεγονεν. Και ημεις 117 ουν οταν αμαρτησωμεν, σκοπησωμεν,
ει αξιοι ελεους εσμεν και ει εποιησαμεν τι ωστε ελεηθηναι, ει μετενοησαμεν ̣26ḅ γνη
σιως, ει βελτιους εγενομεθα, ει απεστημεν εκ των πονηρων ημων εργων· “Ἔκκλινον
γαρ, φησιν, απο κακου και ποιησον αγαθον.”
ΛΖʹ. Περι Σαμουηλ. Μετα δε Ἡλει εκρινε τον λαον Σαμουηλ ο ιε ρευς και
προφητης ετη λʹ. Και οι υιοι αυτου Ἰωηλ και Ἀβια, μη πορευομενοι κατα την οδον
αυτου και αρετην, αλλα το δικαιον απεμπολουντες, συναθροΐζεται προς αυτον ο
λαος εις Ἀρμαθεμ αιτουμενοι βασιλεα κατα την συνηθειαν των εθνων. Ὁ δε σφοδρα
λυπηθεις, ειπεν ο Θεος προς αυτον· “Ἄκουσον της φωνης του λαου, οτι ου σε εξου
θενωκασι, αλλ' εμε, του μη βασιλευειν επ' αυ τους.”
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55

ΛΗʹ. Ἀρχη της βασιλειας Σαουλ. Και εδωκεν αυτοις τον Σαουλ υιον Κις εκ φυ
λης Βενιαμιν, χρισας αυτον εις βασιλεα, αγαθον ανδρα και ευμεγεθη υπερωμιαν και
επανω υψηλο τερον υπερ την γην πασαν. Και γεγονε λοιπον εξ εκεινου εν τωι
Ἰσραηλ αρχη βασιλεων. ̣2̣ Μετα δε Σαμουηλ εβασιλευσε Σαουλ ετη μʹ, ος τολμησας
προτερον μεν θυμιασαι τωι Θεωι, επειτα δε παραβας την εντολην του Θεου κατα τους
Ἀμαληκιτας, ζωογονησας Ἀγαγ τον βασιλεα αυτων, ηκουσε παρα του προφητου·
“Μεματαιωται σοι, οτι ουκ εφυ λαξας την εντολην ην ενετειλατο σοι Κυριος, και
ητοιμασε την βασιλειαν σου εως αιωνος επι Ἰσραηλ· και νυν ου στησεται η βασιλεια
σου· αλλ' εζητησε Κυριος ανθρωπον κατα την καρδιαν αυτου εις αρ χοντα επι τον
λαον αυτου.” ̣3̣ Μετα δε ταυτα χρισας τον ∆αυιδ ο Σαμουηλ εν λογωι Κυριου, 118 ειτα
γηρασας και τελευτη σας, προσεθετο μαλλον ο Σαουλ παροργιζειν τον Κυριον, οθεν
και πνευμα Κυριου απεστη απ' αυτου και επνιγεν αυτον πνευμα πονηρον, ου δη
ενεκα ∆αυιδ αγεται προς αυτον εις παρηγοριαν του πα θους. “Και εγενετο, φησιν, εν
τωι ειναι πνευμα πονηρον επι Σαουλ, και λαμβανων ∆αυιδ την κινυραν, εψαλλεν,
και αφιστατο απ' αυτου το πονηρον πνευ μα.” ̣4̣ Ἀλλ' ουν γε παταξας τον
αλλοφυλον “Γολιαθ, ος ην τηι ηλικιαι πηχεων το υψος δʹ και σπιθαμης, και
περικεφαλαια χαλκη επι της κεφα λης αυτου, και αλυσιδωτον θωρακα περιβεβληται
χιλιαδας εχοντα εʹ σικλων χαλκου και σιδηρου, κνημιδες χαλκαι επι των σκελων
αυτου, και το ξυλον του δορατος αυτου ως αντιον υφαινοντων· και η επ' αυτωι
λογχη, εξακοσιων σικλων σιδηρου, και ασπις χαλκη αναμεσον των ωμων αυτου·”
και δια τουτο επιγαμβρευθεις τωι Σαουλ ο ∆αυιδ, εφθονηθη 110.217 προφασει των
χορευτριων ενεκεν της ευφημιας ης επηιδον αυτωι λεγουσαι· “Ἐνικησε Σαουλ εν
χιλιασι, και ∆αυιδ εν μυριασιν.” ̣5̣ Και αποδι δρασκει ∆αυιδ απ' αυτου, οτε και τους
αρτους εφαγε της προθεσεως εκ χειρος Ἀβιμελεχ του αρχιερεως, περι ου Σαουλ
θυμωθεις και αγανακτη σας ανειλε τον Ἀβιμελεχ, δια χειρος ∆οηκ του Συρου, και
παντας τους μετ' αυτου ιερεις Κυριου ανδρες υνʹ, ου μην δε “και πασαν την πολιν
των ιερεων Νομβαν επαταξεν εν στοματι ρομφαιας απο ανδρος εως γυναικος, και
νηπιου θηλαζοντος, και μοσχου, και ονου, και προβατων·” ου κατ ελειφθη αυτων
ουδε εις, πλην Ἀβιαθαρ υιος Ἀβιμελεχ φυγων προς τον ∆αυιδ. ̣6̣ Αυτη του Σαουλ η
μιαιφονια παντων των αλλων αμαρτηματων δυσσεβεστερα· του μεν γαρ Θεου
προστεταχοτος ̣27ạ αρδην εξολοθρευσαι τον Ἀμαληκ, ου μονον τον Ἄγαγ διεσωσεν,
αλλα και οσα ην αυτου αξιο κτητα· του δε θυμου κεκινηκοτος, ου μονον τους ιερεις
κατεκτεινεν, αλλα και την πολιν αυτων διεφθειρεν αυτανδρον. ̣7̣ Καταδιωκων δε
τον ∆αυιδ, και απαξ και δις, εμπεσων εις χειρας του μακαριου, και μηδεν αποδους
αυτωι κακον αντι κακου, εφη ∆αυιδ 119 ο πραοτατος προς Σαουλ τον
απανθρωποτατον· “Ἵνα τι καταδιωκεις, ω βασιλευ, λαβειν την ψυχην μου; ∆ικασει
Κυριος αναμεσον εμου και σου, και εκδικησει με εκ χειρος σου· η δε χειρ μου ουκ
εστιν επι σε, καθως λεγεται εν τηι αρχαιαι παραβοληι, οτι εξ ανομων εξελευσεται
πλημμελεια.” ”Και ο μεν οικος ∆αυιδ επορευετο και εκραταιουτο, ο δε οικος Σαουλ
επορευετο και ησθενει.” ̣8̣ Ειτα των αλλοφυλων προς Σαουλ εστρατοπεδευκοτων,
του δε προς την εγγαστριμυθον απελθοντος και την αποφασιν δεξαμενου, προθυμως
εισηλθεν εις τον πολεμον, και τοξευθεις εις τα υποχονδρια, ειπε προς τον αιροντα
αυτου τα σκευη· “Σπασαι την ρομφαιαν σου και απο κεντησον με, μηποτε παιξουσιν
εις εμε οι απερι τμητοι ουτοι.” Του δε φοβηθεντος και μη υπακου σαντος, ελαβε
Σαουλ την ρομφαιαν αυτου και επεσεν επ' αυτην, εφ' ην και ο σκευοφορος επιπεσων
αναι ρειται και αυτος δια της αυτης ρομφαιας. Και ουτως απεθανε Σαουλ εν ταις
αμαρτιαις αυτου (αις ηνομησε τωι Θεωι, διοτι ουκ εφυλαξε τον λογον Κυριου· και οτι
επεζητησε τηι εγγαστριμυθωι, και απεκριθη αυτωι Σαμουηλ ο προφητης, και ουκ εζη
τησε Κυριον· και απεκτεινεν αυτον, και αφαιρεθεισα η βασιλεια εκ του γενους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

56

αυτου, μετηνεχθη εις ∆αυιδ και το γενος αυτου). ̣9̣ Τι τοινυν τον Σαουλ ωνησε το
μεγεθος αυτου και το υψος του σωματος; η τι τον ∆αυιδ εβλαψε το σμικρον και
ευτελες της ηλικιας; Ὁ μεν γαρ ωσπερ τις δρυς υψηλοκομος καρπον κακιας εφερε
και τροφην χοιρων· ο δε, 110.220 οιαπερ αμπελος ευκληματουσα και καρποφορουσα
ταις παντοδαπαις αρεταις, οινον ευφραινοντα καρ διαν ανθρωπων εβλαστανεν.
“Ἀρετης γαρ, φησιν ο μεγας Ἰσιδωρος, απουσης, ουδεν οφελος της του σωματος
κατασκευης·” οθεν φησιν ο Θεος προς τον Σαμουηλ· “Μη βλεψηις επι την οψιν του αʹ
υιου Ἰεσσαι, μηδε την εξιν του μεγεθους αυτου κατα πλαγηις, διοτι εξουδενωκα
αυτον· διοτι ουχ ως βλεψηι ανθρωπος, οψεται Θεος· ο μεν γαρ ανθρωπος οψεται εις
προσωπον, ο δε Θεος εις καρδιαν.” Ου δει τοινυν ουδε εν “τωι του σωματος υψει φαν
ταζεσθαι 120 και μεγαλοφρονειν, αλλ' εν μονηι τηι αρετηι και ταις εντολαις του Θεου
σεμνυνεσθαι·” επει και “Νεβρωδ ο γιγας πολλους υπεριπτατο, και οι Ἀσταρωθ
γιγαντες (και ο Ὢγ βασιλευς της Βασαν, ος υπελειφθη εκ των γιγαντων και
κατοικων εν τηι Ῥαφαιν εν Ἀσταρωθ, ων τε των Ῥαφαιν απογονος, ου και η κλινη
σιδηρα, το μηκος εχουσα πηχεων θʹ, και το πλατος δʹ), και Γωλιαδ ο αλλοφυλος·
ομοιως Σαουλ, ο παντος Ἰσραηλ υπερωμιος· αλλ' ουδεν αυτον ωνησε το μεγεθος
(του σωματος μετα της πολλης εκεινης ισχυος, αρετης ερημου υπαρχοντος και) της
θειας επιει κειας φρονησαντος υψηλοτερα.” ̣10̣ Ὅτι δε ουκ ανηγαγεν αληθως τον
Σαμουηλ η εγγαστριμυθος, ως οιονται τινες, δια το την ιστοριαν εν τουτωι φα ναι,
̣27ḅ ουτως αδιαφορως αναγαγειν ονομασαι· πρωτον μεν δηλον, το μη φερειν
δαιμονα προσβολην αγιου· ει γαρ ετι εν σαρκι περιοντι δεδοικε, πως ασωματους
ιδειν καρτερησειεν; βʹ δε οτι ουκ αυτον ανηγαγεν, αλλα φασματος ιδεαν· ο γαρ εκ
ψυχης και σωματος ηρμοσμενος, ουτος εστι Σαμουηλ, ως και ολοσωματον ειδεν
αυτον και ο Σαουλ· γʹ δε η προῤρησις ψευδης εστιν η λεγουσα, οτι “Αυριον συ και
υιοι σου πεσουνται·” μετα γαρ ημερας δʹ απεθανε Σαουλ, υποστρεψαντος του ∆αυιδ
εκ του μετα των Ἀμαληκιτων πολεμου· φησι γαρ· “Και ωρθρισε ∆αυιδ του απελθειν
πρωι και φυλασσειν την γην των αλλοφυλων· και οι αλ λοφυλοι ανεβησαν επι
Ἰσραηλ.” Και ελθοντος του ∆αυιδ εις την γην εκεινην τηι τριτηι ημεραι, και
καταδιωξαντος τους Ἀμαληκιτας, και μετα νικης υποστρεψαντος τηι δʹ ημεραι, επαγει
λεγουσα η θεια Γραφη· “Και οι αλλοφυλοι επολεμουν εν Ἰσραηλ, και εφυγον ανδρες
Ἰσραηλ εκ προσωπου των αλλο φυλων, και πιπτουσι τραυματιαι εν τωι ορει Γελ
βουε.” ”Και βαρυνεται ο πολεμος επι Σαουλ και τοξευεται εις τα υποχονδρια.” Ει δε
και ηλη θευσεν η εγγαστριμυθος, ως τινες νομιζουσιν, ου μεγα τουτο· ο γαρ Θεος και
τον δαιμονα εν σχηματι φανεντα ειπειν ακοντα την αληθειαν κατηναγκασεν, 121
ωσπερ και τον Βαλααμ ευλογησαι τον Ἰσραηλ 110.221 ακοντα πεποιηκεν· εφη γαρ·
“Καν απελθηις προς τον ψευδοπροφητην, εγω Κυριος αποκριθησομαι σοι.” Του δε γε
Σαουλ αναιρεθεντος, καταλιπων ∆αυιδ Ἀγχους τον βασιλεα των αλλοφυλων, και
ελθων εις την Ἰουδαιαν προς τον ομοφυλον Ἰσραηλ, βασιλευει κατα θειαν ευδοκιαν.
“Πως ουν, φησιν ο μεγας Βασιλειος, εν μεν τηι επιγραφηι του λγʹ ψαλ μου Ἀβιμελεχ
ονομαζεται;” (Φησι γαρ· “Ψαλμος τωι ∆αυιδ, οποτε ηλλοιωσε το προσωπον αυτου
εναντιον Ἀβιμελεχ, και απελυσιν αυτον.)” Ἡ δε ιστορια Ἀγχους αυτον
προσηγορευσεν. Και φαμεν, ως τινα τοιουτον λογον φθασαντα εις ημας εκ
παραδοσεως, οτι οι βασιλεις των αλλο φυλων κοινα μεν ειχον ονοματα, το
Ἀβιμελεχ, ιδιον δε εκαστος ο προσηγορευετο, ως και επι της Ῥωμαικης εστιν ιδειν
βασιλειας, Καισαρας μεν λεγομενους κοινως και Αυγουστους, αλλα δε τα κυρια
αυτων ονοματα, ωσπερ και παρ' Αιγυπτιοις το Φαραω εστιν. Φαινεται γαρ και επι
Ἰωσηφ και ο επι Μωυσεως Φαραω μετα γενεας δʹ εγερθεις βασιλευς Αιγυπτου και επι
Σολομωντος Φαραω. “Ἔλαβε γαρ, φησι, την θυγατερα Φαραω.” Και ο επι Ἱερεμιου
παλιν βασιλευς της Αιγυπτου Φαραω προσηγορευετο. Ουτω δη και Ἀβιμελεχ και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

57

κατα τους χρονους ην Ἀβρααμ, και ο εν ταις ημεραις Ἰσαακ· καιο νυν λεγομενος επι
των χρονων ∆αυιδ. “Ἀβιμελεχ ειρηται εν τηι επιγραφηι, το κοινον μεν της ιστοριας
λελεκται, οπερ ιδιως ην αυτωι εκ γενετης επικειμενον.”
ΛΘʹ. Ἀρχη της βασιλειας ∆αυΐδ. Μετα δε Σαουλ εβασιλευσε ∆αυιδ εκ φυλης
Ἰουδα ετη μʹ, ος εποιησε τα θεληματα του Κυ ριου παντα κατα το ειρημενον· 122
“Ευρον ∆αυιδ, τον του Ἰεσσαι, ανδρα κατα την καρδιαν μου, ος ποιησει παντα τα
θεληματα μου.” “Ευρον ∆αυιδ τον δουλον μου, εν ελαιωι αγιωι μου ̣28ạ εχρισα αυτον·
η γαρ χειρ μου συναντιληψε ται αυτωι, και ο βραχιων μου κατισχυσει αυτον· ουκ
ωφελησει εχθρος εν αυτωι, και υιος ανομιας ου προσθησει του κακωσαι αυτον· και
συγκοψω απο προσωπου αυτου τους εχθρους αυτου και τους μι σουντας αυτον
τροπωσομαι· και η αληθεια μου και ο ελεος μου μετ' αυτου, και εν τωι ονοματι μου
υψωθησεται το κερας αυτου.” ∆ιο δη το θειον περι αυτου και δι' αυτου φησιν·
“Ἐξελεξατο ∆αυιδ τον δουλον αυτου και ανελαβεν αυτον εκ των ποιμ νιων των
προβατων, ποιμαινειν Ἰακωβ τον δου λον αυτου και Ἰσραηλ την κληρονομιαν
αυτου, ος και μετ' επιστημης θειας και ευσεβειας ητοιμα σεν αυτους, και εν ταις
συνεσεσι των χειρων αυτου ωδηγησεν αυτους.” Ὅθεν επηγαγεν η Γραφη 110.224
λεγουσα· “Και εβασιλευσε ∆αυιδ επι Ἰσραηλ και ην ποιων κριμα και δικαιοσυνην.” –
̣2̣ “Ουτος τοινυν παταξας Μολχομ βασιλεα των Συρων και λα βων απο της κεφαλης
αυτου στεφανον χρυσουν μεγαν εχοντα λιθους τιμιους· και φορεσας αυτον ην επι
της κεφαλης αυτου κοσμος ευπρεπης·” οπερ δηλων παλιν εφη· “Κυριε, εν τηι δυναμει
σου ευ φρανθησεται ο βασιλευς, και επι τωι σωτηριωι σου αγαλλιασθησεται σφοδρα·
την επιθυμιαν της καρ διας αυτου εδωκας αυτωι, και την θελησιν των χειλεων αυτου
ουκ εστερησας αυτον, οτι προεφθα σας αυτον εν ευλογιαις χρηστοτητος, εθηκας επι
την κεφαλην αυτου στεφανον εκ λιθου τιμιου· ζωην ηιτησατο σε, και εδωκας αυτωι·
μεγαλη η δοξα αυτου εν τωι σωτηριωι σου· δοξαν και μεγαλοπρεπειαν επιθησεις επ'
αυτον.” ̣3̣ Και ουτως ενισχυσας ο μακαριος και κραταιω θεις της συμμαχιας του
κρειττονος πεπληρωκε και του Ἰσαακ την προσηγοριαν και την προς Ἰακωβ
δοθεισαν ευλογιαν, ως φησιν Θεοδωρητος, οτι “Γινου κυριος του αδελφου σου”
Ἡσαυ, και πατα ξας 123 την Ἰδουμαιαν, και γενομενοι παντες οι εκ του Ἡσαυ
Ἰδουμαιοι δουλοι τωι ∆αυιδ, επεθηκε τηι προῤρησει το τελος ψαλλων· “Ἐπι
Ἰδουμαιαν επιβαλω υποδημα μου· εμοι αλλοφυλοι υπεταγησαν·” οι γαρ τοι
Ἰδουμαιοι προγονον εχοντες τον Ἡσαυ εξ ου και την προσηγοριαν εσχηκασιν (Ἐδωμ
γαρ ωνομασθη, οτι των πρωτοτοκιων τον φακον προτι μησας), ου της προσηγοριας
μονον, αλλα και της μνησικακιας του προπατορος εγενοντο κληρονομοι· και ωσπερ
εκεινος επιμονον εσχε κατα του Ἰακωβ την οργην επι πλειστον, ως και διαῤρηδην
ειπειν· “Ἠγγισατωσαν αι ημεραι του πατρος μου, ινα αποκτεινω Ἰακωβ τον αδελφον
μου,” ουτω και ουτοι τους εξ Ἰακωβ διηνεκως φθονουντες επιβουλαις κατ' αυτων
εχρωντο μυριαις, και ηνικα μεν της Αιγυπτιακης απαλλαγεντες δουλειας και ελθειν
εις την επηγγελμενην ηβουληθησαν γην, του Μωυσεως ηγουμενου και
προστατουντος, ου μονον ουχ υπεδε ξαντο φιλοφρονως, αλλ' ουδε διελθειν την
ιδιαν συν εχωρησαν χωραν. Και ταυτα του θειου Μωυσεως δια ̣28ḅ πρεσβευτων
παρακαλουντος και υποσχο μενου, ως ουκ εκκλινουσι δεξια η αριστερα, αλλ' οδωι
βασιλικηι βαδιουνται, και αυτου του υδατος την χρειαν ωνουμενοι. Και μετα ταυτα
δε συνεχως την οικειαν δυσμενειαν επεδεικνυντο, ποτε μεν μονοι κατ' αυτων
στρατευειν επιχειρουντες, ποτε δε τοις πολεμουσιν αυτους επαμυνοντες προθυμως.
Και μεντοι και ηνικα παλιν Ἀσσυριοι και Βαβυλωνιοι ταις κατ' αυτων εχρησαντο
προσβολαις, μυρια εδρα σαν εις αυτους δεινα, ου συμπαραταττοντες μονον τοις
πολεμιοις, αλλα και λογους καθιζοντες, και τους φευγειν πειρωμενους θηρευοντες,
τους δε τοις εχθροις παραδιδοντες, οπερ δη και αυτος ουτος ο θεσπεσιος ∆αυιδ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

58

προθεωρων εναργως υπεφηνεν· ειπων γαρ προφητικως περι της αιχμαλωσιας εκ
110.225 προσωπου του λαου· “Ἐπι των ποταμων Βαβυ λωνος εκει εκαθισαμεν και
εκλαυσαμεν εν τωι μνη σθηναι ημας της Σιων·” φασκει και περι της κα ταληψομενης
τους πολεμησαντας τον λαον συμφο ρας· “Μνησθητι, Κυριε, των υιων Ἐδωμ την
ημεραν Ἱερουσαλημ των λεγοντων· Ἐκκενουτε, εκκενουτε εως των θεμελιων
αυτης·” περι ων και Ἡσαΐας ειπων· “Ὅρασις ην ειδεν Ἠσαΐας, υιοςἈμως, κατα
Βαβυλωνος επαγει τα ελεεινα παθη 124 των εξανδραποδιζομενων. “Και οιτινες
συνηγμε νοι εισι, μαχαιραι πεσουνται, και τα τεκνα αυτων ραξουσιν ενωπιον αυτων.”
Τινες μετα ταυτα δρασουσι, παλιν λεγει· “Ἰδου εγερω υμιν τους Μηδους, και τα
τεκνα υμων ου μη ελεησωσιν, ουδε επι τοις τεκνοις σου φεισονται οι οφθαλμοι
αυτων, και εσται Βαβυλων η καλειται ενδοξος απο βασιλεως Χαλδαιων, ον τροπον
κατεστρεψε Κυριος Σοδομα και Γομοῤρα, λεγει Κυριος.” Ὡσαυτως δε και περι της
ερημωσεως Βαβυλωνος εφη σχετλιαστικως· “Πως συνεκλασθη, και πως συν ετριβη
(Βαβυλων) η σφυρα πασης της γης;” Ἡ μεν ουν προφητεια αυτη ου προ πολλων
γενεων εστι της του Ἰσραηλ αιχμαλωσιας· παλιν δε μετα πολ λοις υστερον ετεσιν,
φαινονται οι Μηδοι επιστρα τευσοντες τοις Ἀσσυριοις· παραμυθια ουν των αιχ
μαλωτιζομενων η προσδοκια της εκδικησεως της μετα πολυ καταληψομενης τον
λαον τον κακωσαντα τον Ἰσραηλ. Ταυτην γαρ τοι προβλεπων την ημεραν της
ανταποδοσεως ο ∆αυιδ, καθ' ην οι απο του Μαδαη Μηδοι κρατησαντες των
Βαβυλωνιων και μηδε τοις νηπιοις αυτων φεισονται, εικοτως εψαλ λε· “Μακαριος
ος κρατησει και εδαφιει τα νηπια σου προς την πετραν.” ̣4̣ Ειτα παλιν φησι· “Και
επορευθη ο ∆αυιδ πορευομενος και μεγαλυ νομενος, και Κυριος παντοκρατωρ μετ'
αυτου, ειχε δε και δυνατους ανδρας λζʹ τοιουτους ωστε τον μικρον αυτων ποιειν
προς ρʹ, τον δε μεγαν προς #22α, εξ ων αυτων τα ονοματα ταυτα· Σεβοχα· ουτος επα
ταξε τον Σεφ, τον του Ῥαφα απογονον των γιγαν των. Ἐλεαναν· ουτος ̣29ạ ανειλεν
ανδρα δυνατον παμμεγεθη, ου ην το ξυλον του δορατος ως αντιον υφαινοντος.
Ἰωαθαμ· ουτος απεκτεινεν ανδρα δυνατον Χετταιον, εχοντα εν ταις χερσι και τοις
ποσι δακτυλους ανα εξ, τους παντας κδʹ. Ἀδινων· ουτος εσπασατο την ρομφαιαν
αυτου επι ψʹ στρατιωτας εις μιαν παρεμβολην. Ἰσπεβα δα· ουτος εσπασατο 125 την
μαχαιραν αυτου εν καιρωι ενι επι στρατιωτας τʹ. Μαρα· ουτος των αλλοφυλων
ελθοντων και βουλομενων αρπασαι την μεριδα του αγρου, πληρη ουσαν φακου, και
110.228 του λαου φυγοντος, μονος εστη και τους μεν αλλο φυλους εδιωξε, την δε
μεριδα του αγρου εφυλαξεν. –̓Ελεαζαρ· ουτος μεριδος ουσης κριθης, των αλλοφυλων
επελθοντων και του λαου φυγοντος, μο νος εστηλωθη και τους μεν αλλοφυλους
ετρεψε, την δε κριθην διεσωσεν· τοσουτον γαρ επαταξε τους αλλοφυλους, εως η χειρ
αυτου κοπιασασα, προσεκολ ληθη τηι μαχαιραι και ο λαος επετρεψεν οπισω αυτου εις
το σκυλευειν. Βαναιας· ουτος πολλα μεν εποιησεν εργα, επαταξε δε και τους υιους
Ἀριηλ του Μωαβ, και καταβας εν ημεραι χειμωνος εις λακκον, απεκτεινε λεοντα,
ανειλε δε και ανδρα Αιγυπτιον, επτα πηχεις εχοντα “δορυ ως ξυλον διαβαθρας·
αρπασας γαρ απ' αυτου το δορυ, εν αυτωι απεκτεινεν αυτον. Ἀβεσσα, ο αδελφος
Ἰωαβ, επαταξεν ανδρας χʹκαι τον Ἰεσβι θελοντα φονευσαι τον ∆αυΐδ· ην δε Ἰεσβι
εγγονος του Ῥαφα δορυ εχοντος σταθμων σικλων τʹ. Ἡνικα δε ετρεχεν ο Ἀβεσσα, ην
ως δορκας εν τοις ορεσιν. Τρεις δε απο των λοιπων δυνατοι, περικυκλωσαντων ποτε
των αλλοφυλων την Βηθλεεμ, και του ∆αυιδ επιθυμησαντος πιειν εκ του φρεατος
της Βηθλεεμ, διεβησαν οι γʹ και διαῤρηξαντες την παρεμβολην των αλλοφυλων,
υδρευσαντο εκ του φρεατος και ηνεγκαν υδωρ τωι ∆αυΐδ· ο δε θαυμασας αυτων την
δυναμιν και την τολμην, ελαβε το υδωρ και εσπει σεν αυτο τωι Κυριωι λεγων· “Ἵλεως
μοι, Κυριε, ει αιμα ανθρωπων των πορευθεντων εν ταις ψυχαις αυτων πιομαι.”
Ὁμοιως δε και οι λοιποι στρατιωται υπηρχον ανδρες δυνατωτατοι, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

59

ακαταγωνιστοι, και προς τους εναντιους φοβερωτατοι, θυρεους αιροντες και δορατα
μεγιστα, και κουφοι τοις ποσιν ως δορκαδες επι των ορεων υπαρχοντες, και η κατα
σκευη αυτων πανυ εκπληκτος, και τα προσωπα αυτων ως προσωπα λεοντων. 126 ̣5̣
Τους δε γε πολεμιστας, ους ειχε παλιν ο ∆αυιδ, ην ο αριθμος μυριαδες σλδʹ, καθως
ηριθμηθησαν παρα Ἰωαβ του αρχιστρατηγου· φησι γαρ· “Και προσεθετο οργηι Κυριος
εκκαηναι εν Ἰσραηλ, και επεσεισε τον ∆αυιδ εν αυτοις λεγων· Πορευθητι και
αριθμησον τον Ἰσραηλ και τον Ἰουδα. Και ειπεν ο βασιλευς προς Ἰωαβ τον αρχοντα
της ισχυος της μετ' αυτου· ∆ιελθε τας φυλας πασας Ἰσραηλ, και ιδε, και επισκεψαι
τον λαον, και γνωσομαι τον αριθμον του λαου. Και ειπεν Ἰωαβ· Προσθειη Κυριος ο
Θεος επι τον λαον σου. Και ινα τι ο κυριος μου βουλεται εν τωι λογωι τουτωι; Και
υπερισχυσεν ο λογος του βασιλεως προς Ἰωαβ και προς τους αρχοντας της
δυναμεως, και απηλθε Ἰωαβ επισκεψασθαι τον λαον. Και δη επι σκεψαμενος δεδωκε
̣29ḅ τον αριθμον της επισκε ψεως του λαου του ∆αυιδ. Και ην πας Ἰσραηλ χιλιαι και
ρʹ χιλιαδες ανδρων εσπασμενων ρομ 110.229 φαιαν· και Ἰουδας χιλιαδας υπʹ ανδρων
εσπα σμενων μαχαιραν· τον δε Λευι και τον Βενιαμιν ουκ ηριθμησε, οτι
προσωχθησεν ο λογος του βασιλεως τωι Ἰωαβ. Και πονηρον εφανη εναντιου του
Θεου τουτο. Και επαταξε καρδια ∆αυιδ αυτον εν τωι αριθμησαι τον λαον. –̣6̣ Και
απεστειλε Κυριος Γαδ τον προφητην προς ∆αυιδ και ειπε· Ταδε λεγει Κυριος·
Ἔκλεξαι σεαυτωι γενεσθαι σοι, η τρια ετη λιμον εν τηι γηι σου, η τρεις μηνας φευγειν
σε εκ προσωπου των εχθρων σου, η γʹ ημερας θανατον εν τηι γηι σου. Και ειπε ∆αυιδ
προς Γαδ· Στενα μοι παντοθεν εστι και τα τρια, πλην εμπεσουμαι δη εις χειρας
Κυριου, οτι πολλοι οι οικτιρμοι αυτου· εις δε χειρας ανθρωπων μη εμπεσω. Και
εξελεξατο ∆αυιδ τον θανατον· και ημεραι θερους πυρων, και εδωκε Κυριος θανατον
εν Ἰσραηλ απο πρωιθεν εως αριστου· και απεθανον εκ του λαου χιλιαδες οʹ. Και
εξετεινε την χειρα αυτου ο αγγελος Κυριου εν Ἱερουσαλημ του διαφθειραι εν αυτηι.
Και ειπε ∆αυιδ προς τον Θεον εν τωι ιδειν αυτον τον αγγελον τυπτοντα εν τωι λαωι·
Ἰδου, εγω ημαρτηκα, και 127 εγω ειμι ο ποιμην ο κακοποιησας· και ουτοι τα προβατα
τι εποιησαν; γενεσθω δη η χειρ σου εν εμοι, Κυριε, και εν τωι οικωι του πατρος μου.”
Και παρακληθεις ο Κυριος ειπε προς τον αγγελον· “Ἄνες την χειρα σου.” ”Και
ωικοδομησεν εκει θυσιαστηριον ∆αυιδ και ανηνεγκεν ευθυς ολοκαυτωσεις· και
επηκουσεν αυτου ο Κυριος και συνεσχεθη επανω Ἰσραηλ η θραυσις.” ̣7̣ Ταυτα δε
φησι παλιν Θεοδωρητος ουκ απεικως συμβεβηκεναι, αλλ' οικειας παρανομιας ετισε
δικας ο λαος επι προφασει· καταλιπων γαρ τον ευσεβη και θειον βασιλεα, τυραννωι
και πατραλυηι παιδι συν εστρατευσεν. Ουτω δε και δια την του Σαουλ εις τους
Γαβαωνιτας αναιρεσιν επαιδευθη δια λιμου μετα την εκεινου τελευτην· ο μεν γαρ
λαος απας και Ἰησους ο του Ναυη, πεποιηκε τας προς εκεινους συνθηκας τους
Γαβαωνιτας· εκοινωνησε δε των ορ κων και Ἐλεαζαρ ο αρχιερευς. Ἔδει τοινυν τους
απογονους των ωμωμοκοτων μη παραβηναι τον ορκον και τας σπονδας, αλλα πεισαι
μαλλον τον παρανο μουντα βασιλεα τας προς αυτους φυλαξαι συνθηκας· πληρουται
δε εις αυτους το παρα του Νωε προς τον προπατορα αυτων Χανααν ειρημενον·
“Ἐπικατα ρατος Χανααν παις, οικετης εσται τοις αδελφοις αυτου.” ∆ιο φησι προς
αυτους Ἰησους μετα την φανερωσιν της πανουργιας αυτων· “Και νυν επικαταρατοι
εστε· ου μη εκλειπηι εξ υμων δουλος ουδε ξυλοκοπος και υδροφορος εμοι και τωι Θεωι
μου, και κατεστησεν αυτους Ἰησους εν τηι ημεραι εκεινηι ξυλοκοπους και υδροφορους
πασηι τηι συναγωγηι και τωι θυσιαστηριωι του Θεου.” ”∆ια τουτο εγενοντο οι
κατοικουντες Γαβαων ξυλοκοποι και υδροφοροι τωι θυσιαστηριωι του Θεου και παλιν
τηι συναγωγηι εως της ημερας ταυτης και εις ̣30ạ τον τοπον ου αν εκλεξεται Κυριος.”
Ἐπει ουν ταυτα παρελο γισαντο, και μετα την εκεινου τελευτην υπεστησαν την δια
του λιμου παιδειαν, διδασκει ουν ημας ο λογος μη παραβαινειν τας επι Θεου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

60

γενομενας μεθ' ορκων συνθηκας, καν εις αλλων ωφελειαν η παρα βασις γινηται.
Ἀγνοων δε την αιτιαν 128 της 110.232 θεηλατου οργης ο ∆αυιδ και της πληγης του
λιμου τον Θεον ηρωτησε, και μαθων ως ενεκεν της των Γαβαωνιτων αδικου
αναιρεσεως ευθυνας επραττετο, και τοις εκεινοις εχρησατο κριταις τοις ηδικημενοις
λεγων· “Τι ποιησω υμιν; και εν τινι εξιλασωμαι;” Και φασιν· “Ουκ εστιν ημιν
αργυριον ουδε χρυ σιον μετα Σαουλ και του οικου αυτου, και ουκ εστιν ημιν
θανατωσαι ανδρα εκ παντος Ἰσραηλ· αλλ' ο ανηρ ο διωξας ημας και συντελεσας, και
ως παρελογισατο ημας εξολοθρευσαι, αφανισαι αφα νισωμεν αυτον, του μη
αντικαθιστασθαι παντι οριωι Ἰσραηλ, και δοθητωσαν ημιν ανδρες ζʹ εκ των υιων
αυτου, και εξιλασομεθα εν αυτοις Κυριωι εν τωι βουνωι του Σαουλ.” Ἐν εκεινωι ουν τωι
χωριωι τους εκδοθεντας αυτοις ανεσκολοπισαν ανδρας, εν ωι τας παρανομιας εκεινας
ετολμησε μιαιφονιας. Ουτοι δε ησαν του Σαουλ δυο μεν υιοι νοθοι, πεντε δε υιων
αυτου υστερων. Της ουν τιμωριας γεγενημενης, ιλεως ο ∆εσποτης εγενετο, και η γη
τον εξ εθους καρπον εδωκεν. ̣8̣ Ἡμεις δε μανθανομεν δια του των, ως γενους ο Θεος
ουκ οιδε διαφοραν, αλλα τοις ηδικημενοις, καν αλλογενεις ωσιν, επαμυνει δικαιως,
ει και παρα ποδας ουκ απαιτει δικην. Ἀμελει γαρ και τοτε μακροθυμησας ετη μʹ,
ουτω τας ευθυνας εισπραττεται νυν επι του ∆αυΐδ· αυξει δε αυτων την κατηγοριαν
το τον μεν Σαουλ καταψηφισθεντα και της θειας χαριτος γυμνωθεντα μη καταλιπειν
μεχρι τελους ζωης αυτου· τον δε μυριων αυτοις αγαθων γενομενον προξενον και το
των αλλοφυλων καταλυσαντα θρασος και τον Ἀμαληκ πανολεθριαι μεν
παραδωσαντα· Ἰδουμαιους δε, και Μωαβιτας, και Ἀμμανιτας, και Ἀσσυριους
εκατερους χειρωσαμενον, και δουλωσαμενον, και φορους αναγκασαντα φερειν, και
προφητικης χαριτος απολαυσαντα, ου μονον καταλιπειν, αλλα και
αντιπαραταξασθαι και δρασαι τα πολεμιων και συμπραξαι μιαιφονωι και παρανομωι
τεκνωι. Ὅθεν ο δικαιος κριτης αυ τους δικας εισεπραξατο δια της υποθεσεως ∆αυΐδ.
Και γαρ αυτον ηδικησαν, καθως δηλοι και η ιστορια λεγουσα· “Και προσεθετο οργηι
Κυριος εκκαηναι 129 τον Ἰσραηλ.” ̣9̣ Ου μην δε, αλλα και αυτος δια της
επαναστασεως του υιου δικας εναργεις ετισε του φονου και της μοιχειας κατα την
θειαν προῤρησιν· φησι γαρ· “Ταδε λεγει Κυριος· Ἰδου εγω εγερω κακα επι σε εκ του
οικου σου,” και τα εξης. Ὅσον τοινυν ονινησι θλιψις και συμφορα και με ριμνα, εκ
ταυτης της ιστοριας μανθανομεν. ∆ιωκομενος γαρ υπο του Σαουλ και Ἀβεσαλωμ του
υιου αυτου ο θειος ουτος ανηρ ̣30bτον ∆αυιδ λεγωπασαν κατωρθου φιλοσοφιαν· και
ταις φροντισι των πολεμιων ενασχολων την διανοιαν, κατα τους ιερους επολιτευετο
νομους· ανακωχης δε τυχων ολιγης, τον ολισθον εκεινον υπεμεινεν. ̣10̣ “Ἐγενετο δε
εν τωι καιρωι της δειλης, και ανεστη ∆αυιδ απο της κοιτης αυτου, και περιε πατει επι
του δοματος του οικου των βασιλειων, και ειδε γυναικα λουομενην απο του
δοματος, και η γυνη 110.233 καλη τηι οψει σφοδρα.” Πολυς ο πολεμος και σφο δρος,
ανεσις, και τρυφη, και βασιλειας εξουσια, και σωματος ωρα, και μετα κορον τρυφης
η προσβολη, οτε και τοις μη βουλομενοις ο σπινθηρ υποτυφεται, οιον εις συμμαχιαν
και ανδρειαν την τρυφην δεχομε νος. ∆ηλος δε εστιν, οτι σφοδροτερον κατα φυσιν
ειχε της επιθυμιας το παθος· ου γαρ αν πλειοσιν εχρησατο γυναιξιν, ει μη της
φυσεως τουτο δρασαι βιασαμενης, οθεν φησιν ο μεγας Ἀναστασιος Θεου πολεως·
“Ἰστεον, οτι πολλα και διαφορα εισι παρα τωι δικαιοκριτηι Θεωι τα κριματα και αι
ανταποδο σεις, ας μελλει ποιειν επι των εις το σωμα αμαρτα νοντων” και ακρατως
τε και αφειδως εξοιστρωμε νων και λαγνευοντων· εισι γαρ και χωραι θερμαι τινες,
αις πεφυκασιν εκ θερμοτητος αερων, η και υδατων και τροφων, τα σωματα
διεγειρειν προς ακρατεις μιξεις, καθαπερ Αιγυπτος, και Αιθιοπια, και Ἱεριχω,
Γομοῤριτης ενορια, και η Περσικη χωρα. Εισι δε παλιν και γενη προς ασελγειαν και
ακολασιαν ευριπιστα μαλλον, α και εκ συνηθειας η και εξ ετερας αιτιας ρυπαρωτερα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

61

και ακολαστοτερα υπαρχουσιν, ως τα των Περσων και Ἀσσυριων. 130 Ἀλλ' ει και
ουτος ο κατα Θεον ζων ανθρωπος εφελκεται και δια τοιαυτην αιτιαν προς αμαρτιαν,
αλλα δει την φυσιν εκβιαζεσθαι κατα παντα τροπον· “Βιαστη γαρ εστιν η βασιλεια
των ουρανων, και βιασται αρπαζουσιν αυτην,” και χρη μεχρις αιματος προς την
αμαρ τιαν ανταγωνιζεσθαι· “Ουδεις γαρ, φησι, στε φανουται εαν μη νομιμως
αθλησηι”. ̣11̣ (∆ιακυψας τοινυν απλοικως, ου περιεργως) και ιδων το γυναιον
λουομενον, ουκ εφυγε την θεαν ως ολεθριαν, αλλα καθελχθεις τωι της ωρας δελεατι,
τωι της αμαρ τιας περιεπεσεν αγκιστρωι. Ὅμως ουκ εκ πονηρας γνωμης τε και
συνηθειας, αλλ' εκ περιστασεως και συναρπαγης την αγραν τε και πληγην εδεξατο.
Και ετερου παθους χειρονος ιαμα ταχα γεγονεν, επαρ σεως, οπερ δη και αυτος
υπεμφαινων ελεγεν· “Ὑψωθεις δε εταπεινωθην και εξεπορηθην.” Και, “Ἐγω δε ειπα
εν τηι ευθηνιαι μου· Ου μη σαλευθω εις τον αιωνα· απεστρεψας δε το προσωπον σου,
και εγενηθην τεταραγμενος·” “αλλ' αγα θον μοι, οτι εταπεινωσας με, οπως αν μαθω
τα δι καιωματα.” ̣12̣ Τα γαρ τοι σφαλματα και ελατ τωματα των ευλαβων γινονται
πολλακις κατ' οικονο μιαν προς το συμφερον, του Θεου συγχωρουντος ενιοτε
ολισθησαι εις θεραπειαν επαρσεως προλαβου σης· οιον εστι το υπο του μεγαλου
Πετρου ειρημενον και επ' αυτου γεγενημενον, και απλης ̣31a ραιθυμιας ην, ου
κακοηθειας η αμαρτια, ητις αυτον συγ γνωμης μετασχειν παρεσκευασεν. Οι μεν γαρ
των ανθρωπων απο κακιστης εξεως και συνηθειας αμαρ τανουσιν· οι δε κατα
συναρπαγην και παρα προαιρε σιν, ως φησιν ο Σοφος· “Ἔστιν ολισθαινων, και
110.236 ουκ απο ψυχης, και τις ουχ ημαρτεν;” ̣13̣ ∆ιο τας χαλεπας απειλει τιμωριας ο
των ψυχων ιατρος και επαγει αυτας, αιτινες λαμπροτερον εδειξαν του θαυ μαστου
Βασιλεως το κλεος· αι γαρ θεηλατοι πλη γαι την νοσον εκεινην εξηλασαν και την
προτεραν υγιειαν απεδωκαν. Και γαρ παντοδαπαις αυτον, οια δη πανσοφος ιατρος,
παιδειαις απεδωκεν μετα την ομολογιαν της αμαρτιας· ειρηκως γαρ ο προφη της·
“Ου μη αποθανηις,” επηγαγε· “Πλην παροργιζων παρωργισας 131 εν τοις υπεναντιοις
τον Κυριον.” Και πρωτον μεντοι το μοιχαλιδος παιδιον επαταξεν ο Θεος, επειτα δε
και την του υιου Ἀβεσαλωμ κατ' αυτου επαναστασιν παραδηλων φησι· “Και νυν ουκ
εξαρθησεται ρομφαια εκ του οικου σου.” Εικοτως ουν ελεγε· “Παιδευων επαιδευσε
με ο Κυριος και τωι θανατωι ου παρεδωκε με.” ̣14̣ Ὅταν τοινυν ιδηις αμαρτωλον τινα
πλουτουντα και ευημερουντα, υγιαινοντα και μηδεν κακον πα σχοντα, στεναξον,
δακρυσον, πενθησον αυτον, ως προσθηκηι εις κολασιν ταυτα αυτωι συμβαινοντα.
Ὥσπερ γαρ οι πολλα αμαρτανοντες και μη μετανοουν τες “θησαυριζουσιν εαυτοις
οργης” θησαυρον, ουτως οι μετα το μηδεν κολαζεσθαι και ευπραγιας απολαυοντες
μειζονα την τιμωριαν υποστησονται. Και δηλον, ουκ απο των μελλοντων μονον,
αλλα και απο του παροντος βιου το υποδειγμα. Ὁ γαρ τοι ∆αυιδ ουτος μετα την
αμαρτιαν εκεινην ενεκαλειτο σφοδροτερον ως πολλης απολαυσας αδειας και τοιου
τος γενομενος· φησι γαρ, Ὀνειδιζων αυτον ο Θεος δια Ναθαν του προφητου λεγει
ουτως “Ἐγω εχρισα σε βασιλεα επι Ἰσραηλ, και εῤρυσαμην σε εκ χειρος Σαουλ, και
εδωκα σοι τον οικον του κυριου σου, και τον οικον Ἰσραηλ και Ἰουδα, και ει μικρον
εστι, προσθησω σοι και παντα ταυτα. Και τι οτι ουκ εφυλαξας την εντολην μου;”
Τοτε γουν ακουσονται και οι ευημερουντες νυν και τας εντολας Κυριου μη
φυλαττοντες· “Ἀμην, λεγω υμιν, ουκ οιδα υμας, πορευεσθε εις το πυρ το εξωτερον
το ητοιμασμενον τωι διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου.” (Και ταυτα μεν εις τοσουτον
παρεκβατικως ειρηται.) ̣15̣ Ὁ δε μακαριος ∆αυιδ προ της τελευτης αυτου καλεσας
τον υιον αυτου Σολομωντα, ειπεν αυτωι· “Σολομων, τεκνον μου, εμοι εγενετο επι
ψυχην του οικοδομησαι οικον Κυριου του Θεου, και εγενετο λο γος Κυριου επ' εμε
λεγων· “Αιμα εις πληθος εξεχεας και πολεμους εποιησας μεγαλους και ουκ οικοδομη
σεις οικον τωι ονοματι μου. Ἰδου, υιος τικτεται σοι, και αναπαυσω αυτον εκ παντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

62

των εχθρων αυτου των οντων 132 κυκλοθεν, οτι Σολομων ονομα αυτωι. Και ουτος
οικοδομησει οικον τωι ονοματι μου.” “Και νυν ανδριζου και ισχυε. Και ιδου εγω κατα
πτωχειαν μου ητοιμασα εις οικον Κυριου ̣31b χρυσιου ταλαντα χιλιαδας ρʹ, και
αργυριου ταλαν τα χιλιας χιλιαδας, και χαλκον και σιδηρον, ου ουκ 110.237 εστιν
αριθμος. Και προς ταυτα προσθες εις οικοδο μην ναου Κυριου.” ”Και ο ∆αυιδ
πρεσβυτης και πληρης ημερων. Και βασιλευσας τον υιον αυτου Σολομωντα” παλιν
ειπε προς αυτον ενωπιον του λαου· “Ἰδου ητοιμασα εις οικον του Θεου χρυ σιον,
αργυρον, χαλκον, σιδηρον, λιθους πολυτελεις και ποικιλους, και παντα λιθον τιμιον,
και προς του τοις δεδωκα εκτος ων ητοιμασα εις τον οικον τον αγιον ταλαντα
τρισχιλια του εκ Σουφηρ και επτα κις χιλια ταλαντα αργυρου δοκιμου εξαλειφηναι
εν αυτοις τους τοιχους του ιερου.” Οι δε αρχοντες των υιων Ἰσραηλ εδωκαν εις τα
εργα του οικου του Θεου χρυσιου ταλαντα επτακις χιλια, και αργυριον, και λιθους
τιμιους, και χαλκον απειρον. Και ευλογη σας τον λαον ο ∆αυιδ και αποστειλας, αυθις
τον υιον αυτου προσκαλεσαμενος λεγει· “Και νυν, τεκνον Σολομων, γνωθι τον Θεον
των πατερων σου και δου λευε αυτωι εν οληι καρδιαι και ψυχηι ζεουσηι, οτι καρ διας
πασας εταζει Κυριος και παν ενθυμημα γινω σκει· και εαν ζητησηις αυτον,
ευρεθησεται σοι, και εαν καταλειψηις αυτον, εις τελος καταλειψεται σε.” ”Και εδωκε
∆αυιδ Σολομων, τωι υιωι αυτου, παρα δειγμα του ναου παντος και των Χερουβιμ των
διαπετασμενων ταις πτερυξιν σκιαζοντων επι της κιβωτου διαθηκης Κυριου, παντα
εν γραφηι Κυριου δεδωκε ∆αυιδ Σολομων, τωι υιωι αυτου, λεγων “Ἴσχυε και
ανδριζου, οτι Κυριος ο Θεος μου μετα σου.” ”Και μετα ταυτα ετελευτησε ∆αυιδ εν
γηρει καλωι και πληρης ημερων, πλουτωι, και δοξηι,” και ευσεβειαι, ετων οʹ. Φησι γαρ·
“Και εγενετο μετα το αποθανειν τον Σαουλ, και ερχονται ανδρες της Ἰουδαιας εν
Χεβρων, και χριουσιν αυτον εις βα σιλεα επι παντα τον Ἰσραηλ,” ος ην ετων λʹ εν τωι
βασιλευειν αυτον, και εβασιλευσεν 133 ετη μʹ. Ἀλλα της μεν βασιλικης χρισεως δια
Σαμουηλ ηξι ωθη· τα δε του λαου, αναγορευσις, καθως η ιστορια χρισεις διαφορους
ωνομασε. ̣17̣ Τελευτησας τοι νυν εταφη εν τηι πολει Ἱερουσαλημ εις το μεγιστον
μνημα, ο κατεσκευασεν ο σοφωτατος αυτου υιος Σο λομων αντρωδες εχον το σχημα
δια βαθους με μηχανημενον προς το μη φαινεσθαι, την Σολομωντιον δηλουν σοφιαν
και πολυτελειαν, εν ωι δη και συγκατ ωρυξε τωι πατρι πολλας μυριαδας ταλαντων
χρυ σιου, καθως φησι Ἰωσηπος, ο και δηλον εκ των εις υστερον γενομενων. Ὁ γαρ
τοι αρχιερευς Ὑρκανος, πολιορκουμενης της πολεως υπ' Ἀντιοχου του ∆ημητριου
παιδος, ανοιξας το μνημα ταλαντα τρισ χιλια εκειθεν εξεφορησεν· μεθ' ον Ἡρωδης,
γνους ως Ὑρκανος τουτο πεποιηκεν, ηνοιξε και αυτος τον ταφον και χρηματα μεν
ουχ ευρεν, κοσμον δε χρυ 110.240 σιον και κειμηλια παμπολλα ανειλατο. Πειραθεν
τος δε αυτου ενδοτερον χωρειν, ου τα σωματα ∆αυιδ και Σολομωνος ετεθησαν, πυρ
εξελθον, δυο των δο ρυφορων αυτου διεφθειρεν.
Μʹ. Περι της βασιλειας Σολομωντος. Μετα γουν ∆αυιδ εβασιλευσε Σολομων,
ο υιος αυτου, ετη μʹ, ο την πανθαυμαστον ̣52a και θεοσδοτον σοφιαν την υπερ
ανθρωπον ο θαυμασιος ουτος δεξαμενος. ̣2̣ Και εν τωι τετρακοσιοστωι και μʹ ετει της
εξοδου των υιων Ἰσραηλ, εν τωι δʹ ετει της βασιλειας αυτου, εν τωι αʹ μηνι Νισαν, υπ
αρχων ετων λγʹ συνηγαγεν “εργατας, χιλιαδας πʹ, και λατομους, χιλιαδας υʹ εν τωι
Λιβανωι ορει, και επιστατας ϛχ” προστησαμενος, απηρξατο της οικο δομης “εν ορει
ου ωφθη Κυριος ∆αυιδ, τωι πατρι αυτου, εν αλωι Ὀρνα του Ἰεβουσαιου, εν ωι και
προτερον Ἀβρααμ θυσιαστηριον ωικοδομησεν. 134 Και δη λιθους ακροτομους και
απελεκητους ητοι αδα μαντιους και παμμεγεθεις λιαν εις τα θεμελια θεμε νος,
εχοντας πηχεις ιʹ το παχος, και πασης ομου της δομησεως του τοιχου του ναου,
ωικοδομησε την πο λιν και τον ναον Κυριου εν ετεσιν ζʹ, μηκος πηχεων ξʹ, ευρος
πηχεων κʹ, και υψος πηχεων ρκʹ·” διορο φον γαρ ην, ως φησιν Ἰωσηπος, οπερ ουν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

63

και η των Παραλειπομενων βιβλος δεδηλωκεν. ̣3̣ Μηδεις δε νομιζετω τηνδε την
βιβλον προς τας Βασιλειας διαφωνειν, επειδη του ναου το μηκος ενταυθα μεν
ευρισκομεν πηχεων ξʹ, εκει δε μʹ· ευρησεις δε προς τοις μʹ, αλλας κʹ του καλουμενου
∆αβιρ, τουτεστι του Ἁγιου των αγιων· ουτω παλιν εκει μεν το υψος πη χεων κεʹ,
ενταυθα δε ρκʹ, αμελει γε και εν τωι πα ραδειγματι προυπεφηνεν ο θειος ∆αυιδ προς
τον υιον λεγων· “Και τα υπερωια ποιησεις.” Και γαρ η ιστορια διδασκει των
Βασιλειων, οτι ου μονον διορο φα, αλλα και τριοροφα ειχεν ο οικος υπερωια· Ἑλι κτη
γαρ, φησιν, η αναβασις ην εις την μεσην και επι της μεσης εις τα τριοροφα.
Ευρυτατος γαρ υπαρχων ο τοιχος, κοχλιοειδη την αναβασιν ειχεν. ̣4̣ “Και
κατεχρυσωσε το υπερωιον ολον και παν το εδαφος, και τοις τοιχοις ποιησας
πλινθους χρυσας πενταπηχεις, εφ' εκαστης πλινθου καθηλωσε τεσσαρας, και
Χερουβιμ επι τον τοιχον ολον εγλυ ψεν. ̣5̣ Κατακοσμησας ουν λιθοις τιμιοις και χρυ
σιωι τωι εκ Σουφηρ καταχρυσωσας τον οικον, ως ει ρηται, και τους τοιχους, και τα
οροφωματα, και τους πυλωνας, και τα θυρωματα, κεραμισι χαλκαις κεχρυ σωμεναις
τουτον εσκεπασε. ̣6̣ Και διαχωρισας ενδοθεν του ναου μεσον τοποτεθηναι την
κιβωτον εκει διαθηκης Κυριου, πηχεων κʹ το μηκος, και το πλατος πηχεων κʹ, και το
υψος αυτου πηχεων κʹ, περιεσχεν αυτον και την θυραν αυτου χρυσιωι
συγκεκλεισμενωι, ο και Ἅγια αγιων και ∆αβιρ εκαλειτο. ̣7̣ Και 110.241 δυο Χερουβιμ
κατασκευασας εκ ξυλων ασηπτων, ανα πηχεων ιʹ το μεγεθος και ανα πηχεων εʹ τα
πτερυγια εχοντας, πτερυγος πτερυξ ηπτετο· και 135 αμφοτερων αι λοιπαι δυο
πτερυγες, του τοι χου του οικου και αι πτερυγες αυτων διαπετασμεναι πηχεων κʹ, α
και περιχρυσωσας εστησεν εκατε ρωθεν, μεσον δε του εσωτατου οικου προς το την
κιβωτον συγκαλυπτειν, ου και κατα προσωπον εποιησε θυσιαστηριον χρυσουν
εσωτερον του κατα πετασματος, εν ωι της προθεσεως αρτοι εκειντο· το δε
καταπετασμα ποιησας εξ υακινθου, και κοκκινου, και βυσσου, και πορφυρας,
εξυφανεν αυτο χερου βιμ. ̣8̣ Τωι δε ναωι συνωικοδομησε πλευρας κυκλοθεν εξω απο
πηχεων, ας και μελαθρα κεκλη κεν, ωστε την οικοδομιαν συνεχειν, και μηδενα των
Λευιτων ̣32b προσψαυειν τοις του ναου τοιχοις· “Ὅτι διαστημα, φησιν, δεδωκα τωι
οικωι, οπως μη επιλαμβανωνται των τοιχων του οικου” μονοις γαρ ιερευσιν εισιτος
ην ο πρωτος ναος ο καλουμενος Ἅγια· εις δε τα Ἅγια των αγιων ουδε τουτοις
επεμβαινειν εξην, αλλα μονος ο αρχιερευς απαξ του ενιαυτου. ̣9̣ Παντα μεν χρυσος
συνεκαλυπτεν, και τα χερουβιμ και τους τοιχους και θυρας, ωστε μηδεμιαν σχεδον
ετεραν υλην ενδοθεν ορασθαι· οτι δε και μαρμαροις καλλιστοις ο ναος επεποι κιλτο,
δηλοι παλιν η ιστορια λεγουσα· “Ὄνυχος και λιθου πληρωσας πολυτελους, λιθους
ποικιλους και παντα λιθον τιμιον εις πληθος.” ̣10̣ ∆υο δε στυλους ποιησας χαλκους
ανα πηχεων λεʹ το υψος και τας κεφαλας εχοντας ανα πηχεων εʹ και σπαρ τιον
δεκαπηχυν περικυκλων, εκαστωι στυλωι το πα χος, και χρυσοπεταλην, εκ δακτυλων
το παχος, περικαλυψας, εστησεν αυτους κατα προσωπον του ναου, ενα εκ δεξιων και
ενα εξ ευωνυμων, καλεσας το ονομα του μεν Κατορθωσις, του δε Ἰσχυς. Ἐπι δε των
κεφαλων εποιησεν “εργον κρεμαστον δεδικτυωμενον” εκ χρυσου “και κωδωνας
χρυσους υʹ εις τα βʹ δικτυα και δυο γενη ροΐσκων εν τοις δικτυοις, α εστιν επανω του
στυλου.” Και ποιησας χαλκουν δικτυον εκ δακτυλιων, και κωδωνας ωʹ χαλ κους
ταλαντιαιους επ' αυτου εξαρτησας, επεθηκεν αυτωι επι μηχανηματων υψηλων,
εξεχοντων του ναου πηχεις κʹ, οπως επισκιαζοι 136 το εργον και αποσοβοι τα ορνεα
εφιζανοντα και εκκρινοντα, μολυνειν μελλοντα, τωι κτυπωι των κωδωνων αει
κινουμενων και αναριπιζομενων. ̣11̣ Και εποιησε θυσιαστηριον χαλκουν, πηχεων κʹ
το μηκος, και πηχεων κʹ το πλατος, και πηχεων ιʹ το υψος, ωσαυτως και θαλασσαν
ποιησας χαλκην χυτην στρογγυλην, και τα υποστηριγματα αυτης, εχου 110.244 σαν
το μεν υψος πηχεων εʹ, το δε κυκλωμα πη χεων λγʹ, το παχος παλαιστης, χωρουσαν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

64

τρισχιλιους μετρητας, εστησεν υποκατω αυτης μοσχους ιβʹ χυτους μεγαλους, προς το
νιπτεσθαι τους ιερεις εν αυτηι. ̣12̣ Ποιησας βασιν χαλ κην πηχεων εʹ το μηκος, και εʹ
το πλατος, και γʹ πηχεων το υψος αυτης, και εθηκεν αυτην εν μεσωι της αυλης του
ιερου. ̣13̣ Και εποιησε τραπεζας χαλκας ιʹ, και λουτηρας ιʹ, και λυχνιας χρυσας ιʹ
μεγαλας, και εθηκεν ανα εʹ εκ δεξιων του ναου και ανα εʹ εξ αριστερων. ̣14̣ Ἐποιησε
δε φιαλας χρυσας ρʹ, και θυΐσκας, και πυρεια, και σκευη εις πληθος, οτι ουκ
εξελειπεν η ολκη του χρυσιου.” ̣15̣ Ἐπει ουν συνετελεσθη παν εργον, εισηγαγον οι
ιερεις την κιβωτον της διαθη κης Κυριου ειςτα Ἅγια των αγιων υποκατω των
πτερυγων των χερουβιμ, και αρξαμενων εξομολο γησαι τωι Κυριωι εν σαλπιγξι, και
εν κυμβαλοις, και εν οργανοις, επλησθη νεφελης ο οικος Κυριου και δοξης πολλης.
Και ουκ ηδυναντο οι ιερεις στη ναι και λειτουργειν απο προσωπου της νεφελης. Ὁ δε
βασιλευς Σολομων, αναβας επι την χαλκην βασιν και τωι Θεωι προσκυνησας,
διεπετασε τας χειρας εις τον ουρανον λεγων· “Κυριε, ο Θεος Ἰσραηλ, ουκ εστιν
ομοιος σοι Θεος εν ουρανωι και επι γης,” και τα εξης της ευχης. “Και ως συνετελεσεν
ευχομενος, κατεβη πυρ εκ του ουρανου και κατεφαγε ̣33a τα ολοκαυτωματα και τας
θυσιας, και δοξα Κυριου επληρωσε τον οικον.” Και παντες υιοι Ἰσραηλ εθεωρουν το
πυρ· και η δοξα Κυριου επι 137 τον οικον, και επεσαν επι προσωπον εις την γην επι
το λιθοστρωτον προσκυ νουντες και αινουντες Κυριωι, οτι αγαθος, οτι εις τον αιωνα
το ελεος αυτου. ̣16̣ Και τοτε Σολομων ενεκαινισε τον ναον, θυσας μοσχων χιλιαδας
κβʹ και προβατων χιλιαδας ρκʹ, ποιησας εορτην μεγαλην. Και πας Ἰσραηλ μετ' αυτου
εν τωι ναωι εσθιων και πινων και ευφραινομενος ενωπιον Κυριου ημερας ζʹ, τηι δε ηʹ
ημεραι, ευλογησας τον λαον απεστειλε.” ̣17̣ Και μετα το προσευξασθαι αυτον υπερ
του ναου και του λαου, ωφθη αυτωι ο Κυριος λεγων· “Ἤκουσα της φωνης της
προσευχης σου και ηγιακα τον οικον τουτον, ον ωικοδομησας του θεσθαι το ονομα
μου εκει εις τον αιωνα. Και εσονται οι οφθαλμοι μου εκει και η καρδια μου πασας
τας ημερας. Και συ, εαν πορευθηις ενωπιον μου, καθως επορευθη ∆αυιδ ο πατηρ σου
εν οσιοτητι καρδιας αυτου και ευθυτητι, του ποιειν κατα παντα, α ενε τειλαμην
αυτωι, και τα προσταγματα μου και τας εντολας μου φυλαξηις, αναστησω τον θρονον
της βασιλειας σου επι Ἰσραηλ εις τον αιωνα, καθως ελαλησα τωι πατρι σου λεγων·
“Ουκ εξαρθησεται 110.245 ανηρ ηγουμενος εν Ἰσραηλ.” Ἐαν δε αποστραφεντες
αποστραφητε υμεις και τα τεκνα υμων απ' εμου, και μη φυλαξητε τας εντολας μου,
και πο ρευθητε, και δουλευσητε θεοις ετεροις και προσκυ νησητε αυτοις, εξαρω τον
Ἰσραηλ απο της γης, ης εδωκα αυτωι, και τον οικον τουτον, ον ηγιασα εν ονοματι
μου, αποῤριψω απο προσωπου μου. Και εσται Ἰσραηλ εις αφανισμον και εις λαλημα
εις τα εθνη παντα· και ο οικος ουτος ο υψηλος και με γας, εσται πας ο
διαπορευομενος δι' αυτου, εκστη σεται και συριει, και ερουσιν· “Ἀνθ' ων εγκατε
λιπον Κυριον τον Θεον αυτων και αντελαβοντο θεων αλλοτριων, δια τουτο επηγαγε
Κυριος την κακιαν ταυτην.” ̣18̣ Τον μεντοι ναον ο Σολομων μεσον της πο λεως
δειμαμενος κατα νωτον τετραμμενον και τα οπισθεν προς βοῤραν εχοντα, λιθινωι
περιβολωι τουτον συνεκλεισε. ̣19̣ Την δε πολιν μεγιστην και περικαλλη καταρτισας
εκ λιθων λευκων και ολην καταστρωσας 138 και το περιμετρον αυτης ποιησας απο
τειχους εις τειχος, μεταξυ το διαστημα εχουσαν σταδια μʹ, μιλια εξ ημισυ,
δυσαλωτον ταυτην παντοθεν κατεσκευασε. Περιτειχισας γαρ αυτην τρισι τειχεσι και
φαραγξιν απεῤρογυιαις καταῤρυτον υδασιν ολην εποιησεν, ωστε εκ της αποῤροιας
τους κηπους αυτων καταρδευεσθαι· (εκειτο γαρ η πολις επι μετεωρου και τραχεως
τοπου, εν ωι υπηρχε πηγη τις πολυῤρυτος αενναως επιῤρεουσα. Πολλα δε και αλλα
υδατα εβρυον εν αυτηι ποτιμα και αδιαλειπτα). ̣20̣ Ὁ δε γε λαμ προς και περιωνυμος
ναος εκεινος, αξιαγαστος ων αληθως και περιδοξος πανυ και της Σολομωντος
σοφιας εναρετος κηρυξ, μαλλον δε του προστετα χοτος γενεσιουργου παντων Θεου
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

65

και συνεργησαν τος. Ου γαρ γεγονε τοιουτος ναος επι της γης, οθεν και Ἰουδαιοι επι
τηι μεγαλουργιαι τουτου και πολυολβιαι σεμνυνομενοι ελεγον· “Ναος Κυριου, ναος
Κυριου, ναος Κυριου.” Και γαρ ο διαταξαμε νος εκελευσεν αυτον μετα φιλοτιμιας
γενεσθαι πολ λης, επειδη κακεινοι τοις σωματικοις μαλλον εφειλ κοντο και
εφεποντο. Και ουκ εν τουτοις μονον σεμνος ην, αλλα και εν τωι ειναι και μονον εν
τωι κοσμωι· οι γαρ ̣33b απο των περατων της γης εκεισε ηρχοντο και μαλιστα μετα
τους μετεπειτα χρονους· και τουτο δηλων ο Λουκας εν ταις Πραξε σιν ελεγεν. “Ἦσαν
εκει Παρθοι, και Μηδοι, και Ἐλαμιται, και οι κατοικουντες Μεσοποταμιαν, Ἰουδαιαν
τε και Καππαδοκιαν, Ποντον και την Ἀσιαν, Φρυγιαν τε και Παμφυλιαν, Αιγυπτον
και τα μερη της Λιβυης της κατα Κυρηνην.” Οι ουν πανταχου της οικουμενης εκει
συνηγοντο, και πο λυθρυλλητον αγαν και διαβοητον ετυγχανε του ναου το ονομα.
Καν διαφορως κατελυθη, και παλιν 110.248 ωικοδομηθη μεχρι της εσχατης αυτου
καταπτωσεως. Και απλως οσα η Σολομωντος κατεσκευασε σοφια, τωι θεσπεσιωι
Ἰεζεκιηλ ωπται σαφως μετα την καταστροφην της πολεως και του ναου, την εις
Βαβυ λωνα του λαου αιχμαλωσιαν. ̣21̣ Ὁ τοινυν Σολομων ποιησας ελεφαντινον
θρονον εκ μεγαλων οδοντων, εχοντα σταθμους ϛʹ και προτομας μοσχων εκ των 139
οπισω αυτου ενθεν και ενθεν και λεοντας ιβʹ παρα τας χειρας εστηκοτας, και αλλους
ιβʹ λεοντας εστωτας επι των εξω αναβαθμων (εκατερωθεν περιεχρυσωσεν αυτους
χρυσιωι δοκιμωι, οπερ “ου γεγονεν ουτω πασηι βασιλειαι” πωποτε, εφ' ωι καθεζομενος
μετα λαμπρας και πολυτελους εσθητος ο θαυμασιος και πανσοφος ανηρ εκεινος, τας
του θειου Πνευματος χαριτας διηγορευσεν. ∆ιο φησιν ο Κυριος· “Ουδε Σολομων εν
πασηι τηι δοξηι αυτου περιεβαλετο ως εν τουτων,” υπεμφαινων ως υπερτερος ην και
περιφανεστερος βασιλεων παντων εν τε πλουτωι και δοξηι). ̣22̣ “Και συν τουτοις
εποιησε θυρεους χρυσους ελατους ωʹ μεγα λους, και δορατα τʹ, και ετερα οπλα χρυσα
πλει στα. Και μεντοι και τα σκευη του οικου αυτου και οι λουτηρες χρυσα παντα
υπηρχον. Και ουκ ην αργυριον λογιζομενον εν ταις ημεραις αυτου, οτι ναυς αυτου
επορευετο εις Θαρσις και δια χρονων γʹ ηρχετο φερουσα χρυσιον πολυ, και αργυριον,
και λιθους τορνευτους, και οδοντας ελεφαντων, και πιθηκους.” Και εδωκε Σολομων
το χρυσιον και το αργυριον εν Ἱερουσαλημ ως λιθον, και τας κεδρους ως συκαμινους
εις πληθος.” (Τας γαρ τοι κεδρους εκεινας ασηπτους εφη Θεοδωρητος ειναι, καθαπερ
δη και τας κυπαρισσους τας πευκας δυσφθαρτους, και λευκοτατας, και ταις παρ' ημιν
ανομοιας υπαρχουσας.)
ΜΑʹ. Περι του αριστου Σολομωντος. “Το δε γε αριστον αυτου ην καθ' ημεραν
κοροι σεμιδαλεως λʹ, και κοροι αλευρου κεκοπανισμενου ξʹ, και μοσχοι εκλεκτοι ιʹ,
και προβατα ρʹ εκτος ελαφων και δορκαδων, ορνιθων εκλεκτων και σιτευτων.” (Και
ο μεν κορος εποτει μοδιους λʹ, ομου γενομενα μοδιους #22ρψʹ. Οι δε χορηγουντες
αυτα εξ Αιγυπτου καθ' εκαστον μηνα αρχοντες ησαν ιβʹ.)
ΜΒʹ. Περι της βασιλειας. 140 Περι δε της πολλης φρονησεως αυτου και
σοφιας ης ελαβε παρα του Θεου, ακουσον παλιν τι φησιν ο Θεος προς αυτον· “Ἰδου,
δεδωκα σοι καρ διαν φρονιμον και σοφην· ως συ ου γεγονεν εμπροσ θεν, και μετα σε
ουκ αναστησεται ομοιος σοι· και πλουτον, και χρηματα και δοξαν δωσω σοι· ως συ
ουκ εγεννηθη ομοιος σοι εν τοις βασιλευσιν, και μετα σε ουκ αναστησεται.” Τουτο
δηλουσα η Γραφη επαγει λεγουσα· “Και εδωκεν ο Θεος τωι Σολομωντι φρονησιν και
σοφιαν πολλην σφοδρα, και χυμα σο 110.249 φιας ωσει αμμος η παρα την θαλασσαν,
και επλη θυνθη ̣34a η φρονησις αυτου υπερ πασαν φρονησιν παντων ανθρωπων και
υπερ παντας φρονιμους Αιγυ πτου.” ̣2̣ ∆ειξαι γουν βουλομενος την σοφιαν αυτου
εικοτως εκ των παραλληλων, και των παλαι γεγενη μενην αριστων σοφων εμνησθη·
και τους Αιγυπτιους προσεθηκεν ως δοκουντας παρα παντας ειναι σοφω τερους και
φρονιμωτερους. Και γαρ, ως Ἕλληνες ιστορουσι, και Φερεκυδης ο Συριος, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

66

Πυθαγορας ο Σαμιος, και Ἀναξαγορας ο Κλαζομενιος, και Πλα των ο Ἀθηναιος προς
τουτους εξεδημησαν, θεολο γιαν και φυσιολογιαν ακριβεστεραν μαθησεσθαι παρ'
αυτων ελπισαντες. Και δη και περι του Μωυ σεως διεξιων ο θειος λογος εφη, οτι
“Ἐπαιδευθη εν πασηι σοφιαι Αιγυπτιων.” ̣3̣ Τουτους, φησιν, απαν τας ο Σολομων
απεκρυψεν, ατε θεοθεν της σοφιας τα δωρα δεξαμενος, οθεν επηγαγεν· “Και
εσοφισθη υπερ παντα ανθρωπον, και ελαλησε τρισχιλιας πα ραβολας, και ησαν αι
ωιδαι αυτου εʹ, και ελαλησε περι των ξυλων, απο της κεδρου της εν τωι Λιβανωι και
εως της υσσωπου της εκπορευομενης δια του τοιχου. Και ελαλησε περι των κτηνων,
και περι των ερπετων, και περι των πετεινων, και περι των ιχθυων.” ̣4̣ (Την δε
τουτων απολαυσιν ο πολυΐστωρ Ευσεβιος ουτως εφη· “Τας γαρ τοι βιβλους του
Σολομωντος τας περι των Παραβολων 141 και Ὠδων, εν αις περι των φυτων και
παντοιων ζωων φυσιολογησας, χερσαιων, πετεινων, και πνικτων και ιαματων
παθους παντος γραφεισας αυτωι) αφ' ων οι των Ἑλληνων ιατροσοφισται
σφετερισαμε νοι και τας αφορμας ειληφοτες τας οικειας συνεστησαντο τεχνας·
ταυτας, αφανεις εποιησεν Ἐζεκιας ο βασιλευς, επειδη τας θεραπειας των νοσηματων
ενθεν κομιζομενος ο λαος, περιωρα τας ιασεις αυτων παρα του Θεου.” (Και μεντοι
και Ἰωσηπος τουτων πολλων μεμνηται πονηματων εγ γραφως πεποιημενων, ως οτι
και επωιδας κατα δαι μονων και εξορκισμους επενοησεν, αις φησιν δια χρωμενον
Ἐλεαζαρον τον Ἰουδαιον επι Ουεσπασιανου και Τιτου δακτυλιον τιθεις εν τηι ρινι
του πασχον τος εν σφραγιδι ριζαν εχοντα, εξ ων Σολομων υπε δειξε· και
οσφραινομενον το δαιμονιον ευθυς εξελκεσθαι, σημειου υπο του Ἐλεαζαρου
τιθεμενου ποτηριου μεστου υδατος η ποδονιπτηρος, ο και συνετριβε το δαιμονιον
φευγον.) ̣5̣ Και εμεγαλυνθη Σολομων υπερ παντας τους βασιλεις της γης πλουτωι και
φρονησει. Και παντες οι βασιλεις της γης εζητουν ιδειν το προσωπον αυ του και
ακουσαι της φωνης αυτου. Και παρεγενοντο φεροντες εκαστοτε κατ' ενιαυτον τα
δωρα αυτων, σκευη χρυσα, και ιματισμους, και ηδυσματα και ιπ πους, και ημιονους·
και ησαν αυτωι #22ατʹ αρματα και ιπποι #22α, τοκαδες δε χιλιαδες μʹ, και ιπποι εις αρ
ματα χιλιαδες ιβʹ. Και ην ηγουμενος των βασι λεων παντων των απο του ποταμου
Ευφρατου εως γης αλλοφυλων και εως των οριων Αιγυπτου. 110.252
ΜΓʹ. Περι της βασιλισσης Αιθιοπων Σιβυλλης. Και βασιλισσα Σαβα, ητις
ελεγετο Σιβυλλα παρ' Ἑλληνων, ακουσασα το ονομα αυτου ηλθεν εις Ἱερουσαλημ,
πειρασαι αυτον εν αινιγματι. Και καμηλοι αιρουσαι ηδυσματα πολλα τε και εξαιρετα,
̣34b και χρυσον, και λιθους τιμιους, και εν δυ ναμει βαρειαι 142 σφοδρα. Και
εισελθουσα προς αυτον και λαλησασα προς τουτον παντα οσα ην εν τηι καρδιαι αυτης,
και παντα διαλυσας αυτηι εν συν ταξει λογων και ερμηνειαι γλυκυτατηι, προσεθετο
αυτον πειρασαι και εν τουτωι. Ευοπτους γαρ παιδας αῤρενας τε και θηλειας
ομοτροπωι στοληι και κουραι τηι αυτηι περικαλλωπισασα παρεστησεν αυτωι, ζη τουσα
εκατερου γενους αυτων διακρισιν ποιησασθαι. Ἦν γαρ και αυτη η Σιβυλλα πανυ επ'
αγχινοιαι τε και σοφιαι και πολυπειριαι διαβοητος. Ὁ δε βασιλευς νιψασθαι τουτους
προσταξας το προσωπον, την φυσιν εκατερων διεγνωκεν, των μεν γαρ αῤρενων
ευτονως και ανδρικως τας οψεις καταψυχοντων, των δε θη λειων απαλως και
απειρημενως, ως την βασιλισσαν καταπλαγεισαν πανυ· και μεντοι και πασαν αυτου
την τε φρονησιν και τον οικον, ον ωικοδομησεν ιδουσα, και την καθεδραν, και την
στολην αυτου τε και των υπουργων αυτου, και εξ εαυτης γενομενη ειπεν· “Ἀληθινος
ο λογος, ον ηκουσα εν τηι γηι μου περι τουτων παντων, και ουκ επιστευον. Ἰδου ουκ
εστι το ημισυ καθως απηγγελη μοι, οτι πλειονα εωρακα ων ηκουσα. Μακαριαι γουν
αι γυναικες και οι παιδες σου οι παρεστηκοτες ουτοι ενωπιον σου και ακουοντες
τους λογους της φρονησεως σου.” Και δουσα αυτωι ταλαντα χρυσιου ρκʹ, και ηδυ
σματα πολλα σφοδρα, και λιθους τιμιους, και την του οποβαλσαμου ριζαν (αφ' ου η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

67

Παλαιστινη τουτο γεωργιον εσχε, ως φησιν Ἰωσηπος), υπεστρεψεν εις την γην αυτης
υπερεκπληττομενη λιαν. Περι ης και ο Κυριος εφη· “Βασιλισσα Νοτου ηλθεν εκ των
περατων της γης, ινα ιδηι την σοφιαν Σολομων τος.” ̣2̣ Προς ον μεντοι γε και Σιραχ
τραγικωτε ρον ελεγε· “Σολομων, εσοφισθης εν νεοτητι σου και ενεπλησθης ως
ποταμος συνεσεως· γην επεκαλυψεν η σοφια σου, και ενεπλησας εν παραβοληι
αινιγματα· εις 143 νησους ποῤρω (και μακρας χωρας) αφικετο σου το μνημοσυνον,
και ηγαπηθης εν τηι ειρηνηι σου, ηι κατεπαυσεν ο Θεος κυκλοθεν· εν ωιδαις, και παροι
μιαις και παραβολαις εθαυμαστωθης, και συνη γαγες ως κασσιτηρον το χρυσιον και
ως μολιβδον επλη θυνας αργυρον. Ἀλλα παρεκλινας τας λαγονας σου γυναιξι, και
εξουσιασθης εν τωι σωματι σου· και εδωκας μωμον εν τηι δοξηι σου και εβεβηλωσας
το σπερμα σου, επαγαγειν οργην επι τα τεκνα 110.253 σου.” ̣5̣ Ου μην δε, αλλα και
αυτος δι' εαυτου σαφεστατα περι της ιδιας σοφιας και του πλουτου σαφηνιζει· “Ἐμοι
δυη ο Θεος κατα γνωμην ει πειν και ενθυμηθηναι αξιως των λεγομενων, οτι αυτος
(ο Κυριος) και της σοφιας οδηγος εστι και των σοφων διορθωτης· εν γαρ χειρι αυτου
και ημεις και οι λογοι ημων· αυτος γαρ μοι δεδωκε των οντων την γνωσιν αψευδη,
ειδεναι συστασιν κοσμου και ενεργειαν στοιχειων, αρχην και τελος και με σοτητα
χρονων (τροπων αλλαγας και μεταβολας χρονων), ενιαυτων κυκλους, αστερων
θεσεις, φυ σεις ζωων και θυμους θηριων, πνευματων βιας, και διαλογισμους
ανθρωπων, και ̣35a διαφορας φυτων, δυναμεις ριζων, οσα τε εστι κρυπτα εμφανη,
εγνων. Ἡ γαρ παντων τεχνιτις εδιδαξε με, εκζητησαι και του κατασκεψασθαι εν τηι
σοφιαι περι των γενομενων παντων υπο τον ουρανον.” ̣4̣ Και “ιδου εγω εμεγαλυνθην
και προσεθηκα σο φιαν επι πασιν, οι εγενοντο εμπροσθεν μου εν Ἱερου σαλημ””και η
καρδια μου ειδε πολλην σοφιαν και γνωσιν (και εγνων) παραβολας και επιστη μην·”
και “Ἐμεγαλυνα τα ποιηματα μου, ωικοδομησα μοι οικους, εφυτευσα μοι
αμπελωνας” και “εποιησα μοι κηπους και παραδεισους· εν αυτοις εφυτευσα ξυλον
παγκαρπον, εποιησα μοι κολυμβηθρας υδατων του ποτισαι απ' αυτων δρυ μον
πλαστωντα ξυλα. Ἐκτησαμην δουλους και παιδισκας, και οικογενεις 144 εγενοντο
μοι· καιγε κτησις βουκολιου και ποιμνιου εγενετο μοι πολλη υπερ παντας τους
γενομενους εμπροσθεν μου εν Ἰερουσαλημ.” Και “συνηγαγον και γε αργυριον και γε
χρυσιον καιγε περιουσιασμους βασιλεων και των χωρων. Ἐποιησα μοι αιδοντας και
ᾀδουσας και εντρυφηματα υιων (των) ανθρωπων, οινοχοους και οινοχοας. Και
εμεγαλυνθην και προσεθηκα υπερ παντας τους γενομενους εμ προσθεν μου εν
Ἱερουσαλημ, καιγε σοφια μου εσταθη μοι. Και παν ο (αν) ᾔτησαν οι οφθαλμοι μου,
ουκ αφειλον απ' αυτων·” και “Ουκ εκωλυσα την καρδιαν μου απο πασης
ευφροσυνης·” και γαρ πολλης ειρηνης και πολυολβιας απηλαυσεν, αδειας τε και
τρυφης. ̣5̣ Ἀλλ' υστερον εις πικριαν η σπαταλη και η ηδονη γεγονεν αυτωι και
ακολασιας υποθεσις, οθεν φησιν· “Ἐμισησα συμπασαν την ζωην και παντα τον
μοχθον, οτι παντα ματαιοτης.” (Ἐξ ης προφασεως και παρατροπης ο γενναιος οιμοι
προς την ασεβειαν εξωκειλεν, οπερ και αυτος δηλων αυθις δια του προς γυναικας
ολισθου, επηγαγε φασκων·) “Ευρον πικροτερον υπερ τον θανατον 110.256 την
γυναικα, ητις εστι θηρευμα, και σαγηναι καρ δια.” Ταυτηι τοι φησιν· “Και ο βασιλευς
ην φιλογυναιος· και ησαν αυτωι αρχουσαι ψʹ και παλλακαι τʹ, και ελαβε γυναικας
Μωαβιτιδας και Ἀμμωνιτιδας. Συρας, Ἰδουμαιας, Χετταιας και Ἀμοῤραιας εκ των
εθνων ων απειπε Κυριος τοις υιοις Ἰσραηλ.” ”Και εγενετο εν καιρωι γηρως αυτου, και
ουκ ην η καρδια αυτου μετα Κυριου του Θεου αυτου καθως η καρδια ∆αυιδ του
πατρος αυτου. Και εξεκλιναν αι αλλοτριαι γυναικες την καρδιαν αυτου οπισω θεων
αυτων. Και τοτε ωικο δομησε Σολομων τωι Χαμως ειδωλωι Μωαβκαι τηι Ἀσταρτηι
βδελυγματι Σιδωνιων, και ουτως εποιησε ταις αλλοτριαις γυναιξιν αυτου πασαις, αι
(τινες) εθυμιων και εθυον τοις ειδωλοις αυτων. Και εποιησε Σολομων το πονηρον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

68

145 ενωπιον Κυριου (και) ουκ επορευθη οπισω Κυριου (καθ)ως ∆αυιδ ο πατηρ αυ
του. Και ωργισθη Κυριος επι Σολομων, οτι εξεκλινε καρδιαν αυτου απο Κυριου Θεου
Ἰσραηλ του οφθεν τος αυτωι δις και εντειλαμενου αυτωιμη πορευε σθαι οπισω θεων
ετερων” παραπαν. Και ειπε Κυριος προς αυτον· “Ἀνθ' ων ουκ εφυλαξας τας εντολας
και τα προσταγματα, α ενετειλαμην σοι, διαῤρησσων διαῤρηξω την βασιλειαν σου εκ
των χειρων σου και δωσω αυτην τωι δουλωι σου. Πλην ̣35b εν ταις ημεραις σου τουτο
ου ποιησω δια ∆αυιδ τον δουλον μου και πατερα σου, και δια Ἱερουσαλημ την πολιν
(μου) ην εξελεξαμην.” Και ηγειρε Κυριος τωι Σολομωντι σαταν Ἄδερ τον Ἰδουμαιον,
και τον Ἀδραζαρ βασιλεα Σοβα, “και ησαν τωι Ἰσραηλ σαταν πασας τας ημερας
Σολομωντος.” Και απεθανε Σολομων ετων ογʹ, και εταφη μετα του πατρος αυτου. ̣6̣
Ἐντευθεν τοινυν και Θεοδωρητος φησιν· “Ἐδιδαχθημεν οσον ονι νησιν η των
προγονων ευσεβεια· ανεχεται γαρ πονη ρων ο φιλανθρωπος Κυριος της των
κατοιχομενων αρετης μεμνημενος, πλην ουν εδρεψατο μερικως και τους της
ασεβειας καρπους ενδικως παρα της θειας δικης.” ̣7̣ Ἕως μεν της ανωθεν απηλαυε
προ μηθειας, εν ειρηνηι και γαληνηι διηγε, παντας εχων υποκειμενους και δασμον
κομιζοντας οτι μαλιστα. Ἐπειδη δε ταυτης εγυμνωθη, τοις δυσμενεσιν επι χειρητος
γεγονε· αληθως οντως “φοβερον το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος.” Ὥσπερ γαρ
ελεος αυτου αῤρητος, ουτω και η κολασις ανυποστα τος. Ὅτι δε τοις ειδωλοις
ελατρευσε καταλειψας τον οντως οντα Θεον του πατρος αυτου ∆αυιδ, ευδηλον εξ ων
και Ἀχιας ο προφητης φησι προς τον Ἰεροβοαμ (ουτως)· “Ταδε λεγει Κυριος· Ἰδου
εγω ρησσω την βασιλειαν Σολομωντος, και δωσω σοι 110.257 τα ιʹ σκηπτρα· και δυο
σκηπτρα δωσω αυτωι δια ∆αυιδ τον δουλον μου και Ἱερουσαλημ την 146 πολιν μου,
ην εξελεξαμην εκ πασων φυλων Ἰσραηλ, ανθ' ων εγκατελειπε με και εδουλευσε τηι
Ἀσταρτηι, βδελυγματι Σιδωνιων, και τωι Χαμως, ειδωλωι Μωαβ, και τωι Μελχωμ,
προσοχθισματι υιων Ἀμων.” ̣7̣ Ἡ μεν ουν Ἀσταρτη εστιν η παρ' ἝλλησινἈφροδιτη
λεγομενη (εκ του αστρου την επωνυμιαν πεποιηκοσιν· αυτης γαρ ειναι τον
Ἑωσφορον μυ θολογουσιν). Ὁ δε Χαμως θεος ην Τυριων. (“Τωι δε Μελχωμ
προσοχθισματι” ειδωλον ην και τουτο· προσοχθισματα γαρ και βδελυγματα τα
ειδωλα προσ αγορευειν ειωθει η Γραφη, οπερ δηλοι το μυσος και το αποβλητον.) ̣8̣
Θαυμασει μεν τις μαλα εικοτως, ωσπερ επι του Θειοτατου Μωυσεως, ουτω και επι
τουδε του σοφωτατου Σολομωντος, πως εκατερος αυτων τοσαυτης παλαι θειας
δοξης και προ μηθειας αξιωθεις, υστερον ο μεν εις αγανακτησιν και λυπην τον Θεον
κινησας, της επαγγελιας εξεπε σεν, ο δε εις οργην και θυμον αυτον διεγειρας, τους τε
προειργασμενους αριστους πονους αρδην εζημιωτο και την ψυχην προσαπωλεσεν.
Που γαρ η τοιαυτη προς Θεον οικειωσις και παῤρησια, και οι τοσουτοι και τη
λικουτοι πονοι, και κοποι, και αγωνες του θεσπεσιου Μωυσεως; οιτινες δια την απο
του υδατος της αντιλο γιας αμαρτιαν παροραθεντες, την εις την γην της επαγγελιας
εισοδον αθροως ο δικαιος και ασυγχωρη τως απεστερητο, καθως και προσθεν
ειρηται. Που δε και η προς τον Σολομωντα θεια φιλοστοργια και η τοσαυτη χαρις τε
και σοφια; και τις η ωφελεια της πολλης εκεινης φρονησεως και συνεσεως, και η
προ λαβουσα τοιαυτη νηφαλεωτατη εννοια και (σοφια), θεολογια (τε) και
φυσιολογια, εσχατον εκ γυναικο μανιας εις ειδωλομανιαν εκπεπτωκοτος, ως σαφως
δεδηλωται; Τωι οντι γαρ ουδεν οφελος “εναρξαμε νον πνευματι, και σαρκι
επιτελεσαι.” ̣9̣ ∆ιο και προασφαλιζομενος Ἰωαννης φησι· ̣36a “Βλεπετε εαυτους, ινα
μη απολειπητε α ειργασασθε, αλλα μι σθον πληρη απολαβητε·” ου γαρ ο καλως
αρχομενος και κακως μετερχομενος, ουτος τελειος, αλλ' ο καλως αποθεμενος και
θεαρεστως διαπερανας, επειπερ “Ὁ υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται.” Καντευ
θεν, ως εοικεν, 147 εικοτως διδασκομεθα μη μακα ριζειν ανθρωπον κυριως προς
τελευτης αυτου, δια το αδηλον της εκβασεως και συμπληρωσεως· τους γαρ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

69

εκκλινοντας εις τας στραγγαλιας απαξει Κυριος μετα των εργαζομενων την ανομιαν·
πολλοι γαρ ευδρομουν τες εναρετοι και επι μεγιστοις κατορθωμασι θαυμαζο μενοι,
προσκοψαντες εξαπινα πεπτωκασι πτωμα δεινον και εξαισιον. ̣10̣ Οιος ην και ο
μοναχος εκεινος, προς ον ο μεγας Βασιλειος εγραφε λεγων· “Οιμοι τι γραψω; η τι
λογισομαι εν τριοδωι απει λημμενος; εαν γαρ ελθω εις μνημην της προτερας 110.260
σου ματαιας αναστροφης, οτε περιεῤρει ο πλου τος και το χαμερπες δοξαριον,
φριττω, ηνικα ηπτε το σοι κολακων πληθος και τρυφη και απολαυσις προσκαιρος.
Ἡνικα εγυμναζου προς μεταβολην σεμνου τροπου, σκυβαλιζων μεν σου την περιου
σιαν, οικου τε θεραπειαν και συνοικου ομιλιαν απαρ νουμενος, ολως δε μεταρσιος,
ωσπερ ξενος και αλητης, αγρους και τοπους αμειβων, κατεδραμες επι τα
Ἱεροσολυμα, ενθα σοι και αυτος συνδιατρι βων εμακαριζον των αθλητικων πονων,
οτε εβδομα δικοις κυκλοις νηστις διατελων, Θεωι προσεφιλοσο φεις, ομου και τας
των ανθρωπων αποφευγων συν τυχιας, ησυχιαν δε και μονοτροπιαν εφαρμοσας
σεαυτωι, τους πολιτικους θορυβους εξεκλινες, σακκωι τε τραχει το σωμα σου
διανυττων και ζωνηι σκληραι την οσφυν περισφιγγων, καρτερικως τα οστα σου
διεθλιβες, λαγονας τε ταις ενδειαις κοιλαινων μεχρι των νοτιαιων μερων
υπεχαυνωσας και φα σκιας μεν απαλης την χρησιν απηρνησω· ενδοθεν δε τας
λαπαρας σικυου δικην υφελκυσας, τοις νεφρι τικοις χωριοις εβιαζου
προσκολλασθαι· ολην δε την της σαρκος πιμελην εκκενωσας, τους των υπο
γαστριων οχετους γενναιως εξηρανας, γαστερα τε αυτην ταις ασιτιαις τηξας, τα
πλευριτικα μερη ωσπερ τινα στεγης εξοχην τοις του ομφαλου με ρεσιν επεσκιαζες
και συνεσταλμενωι ολωι τωι σω ματι, τας νυκτερινας ωρας ανθομολογουμενος τωι
Θεωι, τοις των δακρυων οχετοις εμβρυχον την 148 γενειαδα καθωμαλιζες. Και τι δει
καταλεγειν εκαστα; Μνησθητι οσα αγιων στοματα φιληματι κατησπασω· οσα ιερα
σωματα περιεπτυξω· οσοι σου τας χειρας ως αχραντους περιεθαλπον; οσοι δουλοι
του Θεου τοις γονασι σου περιεπλε κοντο. Και τι τουτων το τελος; Μοιχικης φημης
διαβολη βελους οξυτερον διιπταμενη τιτρωσκει ημων τας ακοας και την καρδιαν.
Που μοι τα διηγηματα των σων πονων; Οιχεται. Κατηισχυνας το της αγνειας καυχημα
̣36b· εμωμησω της σωφρο συνης το επαγγελμα· εγενομεθα εχθρων μεν τρα γωιδια,
φιλων δε θρηνωιδια· διετεμες φρονημα μοναχων, τους ακριβεστερους εις φοβον και
δειλιαν ενεβαλες, θαυμαζοντας ετι του διαβολου την δυναμιν· τους αδιαφορους εις
ακολασιας ζηλον μετε θηκας· ηθετησας οσον επι σοι το του Χριστου καυχημα,
“Θαρσειτε, λεγοντος, εγω νενικηκα τον κοσμον” και τον τουτου αρχοντα· εκερασας
τηι πατριδι κρατηρα δυσφημιας· οντως εις εργον ηγα γες την παροιμιαν “ως ελαφος
τοξευθεις εις το ηπαρ. ̣11̣ Ὅθεν αλλαχου κοινως παραινει λεγων· “∆ει ουν ημας
πολυν και ποικιλον τον ουρανων 110.261 πλουτον συναγαγειν, ει μη μελλοιμεν
καταισχυνε σθαι εν τηι επιδειξει των εργων ως οι λαβοντες το ταλαντον, μηδε
ακουειν· “∆ουλε πονηρε και οκνηρε,” ενθεμενους δε τα αγωγιμα, ασφαλως πει
ρασθαι την ζωην ταυτην διαπεραιν. Πολλοι γαρ πολλα συναθροισαντες εκ νεοτητος
και περι τα μεσα του βιου γενομενοι, επανασταντος αυτοις πειρασμου εκ των
πνευματων της πονηριας, ουκ ηνεγκαν του χειμωνος το βαρος, δια το την κυβερ
νησιν αυτοις μη παρειναι· διο και παντων εκει νων ζημιαν υπηνεγκαν, οθεν οι μεν
“περι την πιστιν εναυαγησαν,” αλλοι δε σωφροσυνην, ην συνηγαγον εκ νεοτητος,
ωσπερ καταιγιδος 149 τινος της πονηρας ηδονης επιδραμουσης, απωλεσαν.
Ἐλεεινοτατον θεαμα! μετα νηστειαν, μετα σκληραγω γιαν, μετα δακρυον δαψιλες,
μετα εγκρατειαν ετων κʹ που η λʹ, δια απροσεξιαν ψυχης και χαυνωσιν και αμελειαν,
γυμνον απαντων αποδειχθηναι και παρα πλησιον γενεσθαι των τηι εργασιαι των
εντολων ευ θηνουμενων, εμπορωι τινι μεγαλοπλουτωι, ος τωι πληθει των αγωγιμων
επαγαλλομενος, εξουριας αυτωι της νηος φερομενης, τα φοβερα πελαγη δια δραμων,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

70

προς τοις λιμεσιν αυτοις διαῤραγεντος του πλοιου, παντων αθροως ερημος
απεδειχθη· εαν γαρ και ουτος τα μυριοις πονοις και ιδρωσι κτι σθεντα μιαι ροπηι και
μικραι προσβοληι δαιμονων απολεσηι, καθαπερ τινι αγριαι λαιλαπι τηι αμαρ τιαι
βυθισθεις, πρεπουσα φωνη τωι πασαν ομου την αρετην ναυαγησαντι· “Ἦλθον εις τα
βαθη της θαλασσης, και καταιγις κατεποντισε με.” ̣12̣ Ὡσαυτως και ο θειος
Χρυσοστομος φησι· “Και γαρ οταν ο διαβολος ιδηι πολλα συναγηοχοτας, νη στειαν,
ευχας, ελεημοσυνην, παρθενιαν, την αλλην απασαν αρετην, οταν ιδηι γεμον το
πλοιον ημων των πολυτελων της ευσεβειας αριστευ ματων, τοτε προσβαλλει,
παντοθεν διορυττων και επιβουλευων τον θησαυρον, ωστε παρ' αυτο του λιμενος το
στομα καταδυσαι το σκαφος, και γυ μνους και ερημους αποφηναι μηδε ραιδιως ανα
στηναι δυναμενους. Και γαρ, μετα τοιαυτην πτω σιν, δυσαναπλητος η αναστασις
γινεται· κατα φρονει λοιπον ως εις κακων ελθων βαθος. Και τωι μεν εν αρχηι πεσοντι
συγγινωσκομεν απαντες δια την απειριαν, τον δε μετα πολλους διαυλους
υποσκελισθεντα, ουκ αν ραιδιως αξιωσειεν συγ γνωμης, ως εξ αμελειας τε και
ραιθυμιας καταβληθεντα. Και ου τουτο μονον εστι ̣37a το δεινον αλλ' οτι και πολλων
σκανδαλισθεντων και ραιθυμωτερων πολλακις γινομενων, αυτος υπευθυνος 150
γινεται και αναπολογητος. Ταυτ' ουν ειδοτες “εις το τελος μη διαφθειρωμεν” (ως
παραγ γελλει ∆αυιδ φασκων· “Εις το τελος μη διαφθειρηις”). Ἐν τωι αποστρεψαι,
φησι, δικαιον 110.264 εκ της δικαιοσυνης αυτου, ας εποιησεν, ου μη μνησθωσι· εν τηι
αμαρτιαι αυτου αποθανειται·” και “δικαιοσυνη δικαιου ου μη εξελειται αυτον εν ηι αν
ημεραι πλανηθηι.” ̣12̣ Ὅπερ ουν ειδως ο Ἀποστολος ελεγεν· “Ἐαν αθληι τις, ου
στεφανουται, εαν μη νομιμως αθλησηι.” ∆ιο την αρχομενην σπουδην τε και
προθυμιαν εν φοβωι Θεου και πιστει μεχρι θανατου δει καθαπερ την υπομονην
επιδεικνυ σθαι, ινα μη το παν εις το τελος απολεσωμεν. Μηδεις ουν εναρετος
νυσταζετω δια το αδηλον της μεταβολης. Τις γαρ του ∆αυιδ υψηλοτερος; αλλα
μικρον απονυσταξας, επεσε. Τις δε του Σολομωντος μακαριωτερος; αλλ' εν τωι γηρει
και τωι τελει πεσων, απωλετο. Τις του Ἰουδα περιφανεστερος; αλλα προδοτης
γενομενος απηγξατο. Τις του Πετρου ζηλωτοτερος· αλλ' εξαπινα πεπτωκε πτωμα
εξαι σιον. Ποσας τοιαυτας μεταβολας εστιν ιδειν παλαι γεγενημενας και νυν
γινομενας καθ' εκαστην ημεραν; Και δια τουτο, φησιν, ανω και κατω
προδιαμαρτυρεται και προασφαλιζεται και διεγειρει προς νηψιν η θεια Γραφη
λεγουσα· “Ὁ δοκων εσταναι, βλεπετω μη πεσηι.” Και ταυτα μεν εις τοσουτον
παρεκβατικως ειρηται.
Μ∆ʹ. Βασιλεια Ῥοβοαμ. Μετα δε Σολομωντα εβασιλευσε Ῥοβοαμ εκ τοσουτων
γυναικων υιος αυτου ετη ιζʹ, εφ' ου διηι ρεθη η βασιλεια εις δυο. Καταλειψας γαρ την
βουλην των πρεσβυτερων και κατα την συμβουλην των συνεκτραφεντων και
παρεστηκοτων αυτωι λαλησας τωι λαωι σκληρα, απεστη ο Ἰσραηλ απ' αυτου και
απηλθε. Και αι μεν βʹ φυλαι, Ἰουδας και Βενιαμιν, εμειναν μετ' αυτου εν
Ἰερουσαλημ, αι δε 151 λοι παι δεκα απηλθον εν Σαμαριαι και εβασιλευσαν επ' αυτους
Ἱεροβοαμ, τον δουλον Σολομωντος. Καντευ θεν αι δυο φυλαι προσηγορευθησαν
Ἰουδας δια την μεγαλην βασιλικην φυλην Ἰουδα, αι δε λοιπαι ιʹ Ἰσραηλ και Ἐφραιμ,
δια τε το πληθος και δια το τον Ἱεροβοαμ εκ της φυλης Ἐφραιμ τυγχανειν, υιου
Ἰωσηφ. ̣2̣ Και εποιησε Ῥοβοαμ, υιος Σολομωντος, το πονηρον ενωπιον Κυριου ως ο
πατηρ αυτου και απεθανεν εν ταις αμαρτιαις αυτου. ̣3̣ Ἐφ' ου Σου σακειμ ο
Αιγυπτιων βασιλευς την Ἱερουσαλημ ελων, αφειλατο τα εν τωι ναωι και εν τοις
βασιλειοις χρηματα, και χρυσα δορατα, και τους χρυσους θυρεους, ανθ' ων εγενοντο
χαλκοι.
ΜΕʹ. Βασιλεια Ἀβια. Μετα Ῥοβοαμ εβασιλευσεν Ἀβια, ο υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον εναντι Κυριου και απεθανε βασιλευσας ετη ϛʹ. Ὃς πολεμησας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

71

Ἱεροβοαμ και τας ιʹ φυλας του Ἰσραηλ, ανειλεν εξ αυτων ανδρας δυνατους εν ημεραι
μιαι κατα θειαν οργην χιλιαδας φʹ.
Μςʹ. Βασιλεια Ἀσαφ. Μετα Ἀβια εβασιλευσεν Ἀσαφ, ο υιος αυτου. και
εποιησε το ευθες ενωπιον Κυριου προτερον, ειτα μικρον απο της ευθειας ραιθυμησας,
ηῤρωστησε τους ποδας· και τοις ιατροις χρησαμενος, τωι Θεωι μη προσεχων, ουτως
απεθανε, βασιλευσας ετη ιζʹ.
ΜΖʹ. Βασιλεια Ἰωσαφατ. Μετα Ἀσαφ εβασιλευσεν Ἰωσαφατ, υιος αυτου, ̣37b
και εποιησε το ευθες ενωπιον Κυριου και 110.265 ετελευτησε βασιλευσας ετη κεʹ. ̣2̣
Ὃς δια την προς τον Ἀχααβ φιλοστοργιαν τε και αγχιστειαν, εφη 152 προς αυτον ο
προφητης Ἰηου ο του Ἀνανη· “Βασιλευ Ἰωσαφατ, ει αμαρτωλωι συ ει βοηθος, ει
μισουμενωι υπο Κυριου συ φιλιαζεις, δια τουτο εγενετο επι σε οργη Κυριου, ει μη
λογοι αγαθοι ηυρεθησαν εν σοι και οτι εξηρας τα αλση απο γης Ἰουδα και
κατευθυνας την καρδιαν σου εκζητησαι τον Κυριον,” και ευρεθη η καρδια σου τελεια
προς Κυριον. ∆ια τουτο εφεισατο σου Κυριος, πλην οτι “διεκοπη τα εργα σου, και
συνετριβησαν τα πλοια σου.” ̣3̣ Καντευθεν διδασκομεθα, ως ελαττοι τας επι τοις
αμαρτημασιν εκεινοις αντιμετρων, ουτως εκφερει την ψηφον. Προσηκει τοινυν
ταυτα μεμα θηκοτες φευγειν των θεοστυγων και την φιλιαν και την συγγενειαν·
ουδε γαρ μια κοινωνια φωτι προς σκοτος, ουτε μην αρετηι και κακιαι, και ουτε κλεπτηι
δει συμμετεχειν ουτε μετα μοιχων την με ριδα τιθεναι· διο φησι· “Ουχι τους
μισουντας σε, Κυριε, εμισησα και επι τοις εχθροις σου εξετηκο μην; Τελειον μισος
εμισουν αυτους· εις εχθρους εγενοντο μοι·” ”και παρανομιαν εμισησα, και ουκ
εκολληθη μοι καρδια σκαμβη.” Και μεντοι γε και οτι πταιοντες ως ανθρωποι οι του
Θεου δουλοι, φιλανθρωπιας αξιουνται πολλακις, δια τας προειρ γασμενας αρετας,
εις δε τα κτηματα και τα υπαρ χοντα αυτοις η θεια δικη ανταποδιδωσιν υπερ των
πταισματων αυτων λεληθοτως· ου μην δε αλλα και ετερων αμαρτωλων συνοντων
δικαιοις, τουτο δια την του δικαιου δικαιοσυνην ο φιλανθρωπος Κυριος ποιειν
ειωθε, οπερ ηδη και επι Ἰωσαφατ και Παυλου σαφως εδηλωσε και της του πλοιου
συν τριβης τε και απωλειας· οθεν ουν προς τους εν τωι πλοιωι χειμαζομενους μετ'
αυτου Παυλος φησι· “Ἔδει μεν ουν, ω ανδρες, πειθαρχησαντας μοι μη αναγεσθαι
απο της Κρητης, κερδησαι τε την υβριν ταυτην και την ζημιαν. Και τα νυν παραινω
υμας ευθυμειν· αποβολη γαρ ψυχης ουδεμιας εσται εξ υμων πλην του πλοιου.”
ΜΗʹ. Βασιλεια Ἰωραμ. Μετα Ἰωσαφατ εβασιλευσε Ἰωραμ, υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου· προς δε και τους εξ αδελφους 153 αυτου
αποκτεινας απε θανε δυσεντερικος, βασιλευσας ετη ηʹ.
ΜΘʹ. Βασιλεια Ὀχοζιου. Μετα τουτον εβασιλευσεν Ὀχοζιας, υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και ανειλεν αυτον Ἰηου, βασιλευσαντα ετος αʹ.
Νʹ. Βασιλεια Γοθολιας. Μετα δε Ὀχοζιαν εβασιλευσε Γοθολια, η μητηρ αυτου,
και αποκτεινασα παντας τους υιους Ὀχοζιου παρεκτος νηπιου ενος διασωθεντος
παραδοξως υπο της γυναικος Ἰωδαε του ιερεως· αιφνιδιον το αποκεκρυμμενον
παιδιον Ἰωας αναγορευεται βασι 110.268 λευς υπο Ἰωδαε του ιερεως και του λαου
παντος, υπαρχον ετων ζʹ. Και ο μεν λαος απας ηυφρανθη και η πολις ησυχασεν· την
δε Γοθολιαν απεκτειναν εν οικωι του βασιλεως, βασιλευσασαν ετη ϛʹ.
ΝΑʹ. Βασιλεια Ἰωα. Μετα δε Γοθολιαν εβασιλευσεν Ἰωας Ὀχοζιου επταετης
και εποιησε το ευθες ενωπιον Κυριου προτερον· ειτα παρατραπεις, εσφαγη εν τωι
οικωι αυτου, βασιλευσας ετη μʹ. ̣2̣ Ἕως μεν γαρ ην φωτιζομενος υπο Ἰωδαε, του
ιερεως του και βιω σαντος δια την πολλην αυτου ̣38̣ ευσεβειαν ετη ρλʹ. καλως
επολιτευετο. ̣3̣ Μετα δε την τελευτην του θειου ιερεως προς ασεβειαν αποκλινας,
απεκτεινε Ζαχαριαν, τον προφητην και υιον του διδασκαλου αυτου, φησι γαρ· “Και
πνευμα Κυριου ενεδυσε Ζαχαριαν τον του Ἰωδαε του ιερεως, και ανεστη κατα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

72

προσωπον του λαου και ειπε· “Ταδε λεγει Κυριος· Ἵνα τι παραπορευεσθε τας εντολας
Κυριου και ουκ ευοδωθησεσθε; 154 Ὅτι εγκατε λειπατε τον Κυριον, και εγκαταλειψει
υμας·” και επεθεντο αυτωι και ελιθοβολησαν αυτον δι' εντο λης Ἰωας του βασιλεως
εν αυληι οικου Κυριου. Και ουκ εμνησθη Ἰωας του ελεους ου εποιησεν Ἰωδαε, ο
πατηρ αυτου, μετ' αυτου, αλλ' εθανατωσε τον υιον αυτου. Και ως απεθνησκεν, ειπεν·
“Ἴδοι Κυριος και κρινατω.” Και μετα ταυτα επεθεντο οι παιδες αυτου εν αιματι
Ἰωδαε του ιερεως και εθανατωσαν αυτον εν τωι οικωι αυτου.” ̣4̣ Ἐφ' ου και Σιβυλλα η
Κυμαια εγνωριζετο, και Λυκουργος Λακεδαιμονιων ενομοθετει, και Ἴφι τος τας
Ὀλυμπιαδας συνεστησεν.
ΝΒʹ. Περι ελεημοσυνης. Και ανθρωπος τις ην εν τωι Ἰσραηλ πλουσιος τε και
ελεημων, ος ελθων προς τινα των διδασκαλων και αναπτυξας την Σοφιαν
Σολομωντος ευρεν ευ θυς· “Ὁ ελεων πτωχους δανειζει Θεωι·” και εις εαυτον
γενομενος και κατανυγεις, απελθων πεπρακε παντα και διενειμε πτωχοις μηδεν
εαυτωι καταλειψας πλην νομισματων δυο· και πτωχευσας πανυ και υπο μηδενος εκ
θειας δοκιμασιας ελεουμε νος, υστερον εν εαυτωι λεγει μικροψυχησας· Ἀπ ελευσομαι
εις Ἱερουσαλημ και διακρινουμαι τωι Θεωι, οτι επλανησε με, διασκορπισας τα
υπαρχοντα μου. Πορευομενου δε αυτου, ειδεν ανδρας δυο μα χομενους προς
αλληλους, ευροντας λιθον τιμιον. Και φησι προς αυτους· Ἵνα τι, αδελφοι, μαχεσθε;
δοτε μοι αυτον και λαβετε νομισματα βʹ. Των δε μετα χαρας τουτον παρασχοντωνου
γαρ ᾔδεσαν του λιθου το υπερτιμιοναπηλθεν ουν εις Ἱερουσαλημ τον λιθον
επιφερομενος και δειξας αυτον χρυσοχοωι, παραχρημα τον λιθον εκεινος ιδων,
αναστας προσ εκυνησεν. Και εκθαμβος γενομενος επυνθανετο που 110.269 τον θειον
λιθον τουτον τον πολυτιμον 155 και αγιον ευρεν. Ἰδου γαρ ετη γʹ σημερον,
Ἱερουσαλημ δονειται και ακαταστατει δια τον περιβοητον λιθον τουτον· αλλ'
απελθων δος αυτον τωι αρχιερει και σφοδρα πλουτησεις. Τουτου δε απερχομενου,
αγγελος Κυριου ειπε προς τον αρχιερεα· Νυν ελευσεται αν θρωπος προς σε φερων
τον απολεσθεντα πολυθρυλλητον λιθον εκ της διπλοΐδος Ἀαρων του αρχιερεως
εχων· λαβων αυτον δος τωι ενεγκαντι χρυσιον πολυν και αργυριον, αμα δε και
ραπισας αυτον μετριως ειπε· Μη δισταζε εν τηι καρδιαι σου μηδε απιστει τωι Θεωι σου
δια της Γραφης λεγοντι· Ὁ ελεων πτωχον δανειζει Θεωι. Ἰδου γαρ εν τωι νυν αιωνι
εξεπλη ρωσα σοι πολλαπλασιονα υπερ ων εδανεισας μοι· και ει πιστευσεις, ληψηι και
εν τωι μελλοντι πλουτον ανυπερβλητον.” Και ο μεν αρχιερευς παντα τα
διατεταγμενα πεποιηκεν προς τον ανθρωπον και ελαλησεν. Ὁ δε ακουσας και
εντρομος γενομενος, παντα εασας εν τωι ναωι εξηλθεν ευχαριστων και πιστευων τωι
Κυριωι και τα εν τηι θειαι Γραφηι παντα διηγορευμενα.
ΝΓʹ. Βασιλεια Ἀμεσιου. Μετα Ἰωας εβασιλευσεν Ἀμεσιας ο υιος αυτου, και
εποιησε το ευθες ενωπιον Κυριου, και επαταξε μεν τους φονευσαντας τον πατερα
αυτου, τους δε υιους αυτων ουκ εθανατωσεν δια το γεγραφθαι· “Ουκ αποθανουνται
πατερες υπερ υιων, ουτε υιοι υπερ πατερων, αλλ' εκαστος εν τηι αμαρτιαι αυτου
αποθανειται.” Και εσφαγη εν τωι πολεμωι, βασιλευ σας ετη κθʹ. ̣2̣ ∆ιο φησιν ο θειος
λογος εν ταις αποστολικαις διαταξεσιν· “Ἕκαστος υπερ αυτου απολογησεται, και ου
μη συναπολεσηι ο Θεος τον δικαιον μετα αδικου· επει περ παρ' αυτωι το αναμαρτητον
ατιμωρητον· ουτε γαρ τον Νωε κατ εκλυσεν, ουτε τον Λωτ κατεφλεξεν, ουτε μην
την Ῥααβ συναπολεσε. Ει δε βουλεσθε γνωναι τα εφ' ημων γενομενα, ουκ
αποκρυψομεν. Ἰουδας συν ημιν ων, ελαβε τον κληρον της διακονιας, ον και ημεις
ελαβομεν, και Σιμων ο Μαγος την εν Χρι στωι 156 σφραγιδα· αλλ' εκατερος αυτων
ανα φανεις φαυλος, ο μεν απηγξατο, ο δε παρα φυσιν ιπταμενος συνετριβη· και εν τηι
κιβωτωι Νωε και οι υιοι αυτου υπηρχον· αλλα πονηρος ο Χαμ ευρε θεις, μονος την
τιμωριαν εδεξατο. Ει δε πατε ρες υπερ παιδων ου τιμωρουνται, ουτε υιοι υπερ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

73

πατερων, δηλον ως ουδε γυναικες υπερ ανδρων, ουδε οικεται υπερ δεσποτων, ουτε
συγγενεις υπερ συγγενων, ουτε φιλοι υπερ φιλων, ουτε δικαιοι υπερ αδικων, αλλ'
εκαστος υπερ του ιδιου εργου τον λογον απαιτηθησεται. Ουτε γαρ Νωε υπερ του
κοσμου και συν τωι κοσμωι κατεκλυσθη, ουτε Λωτ υπερ Σοδομων επυρποληθη, ουτε
Ῥααβ υπερ Ἱεριχουντιων εσφαγη, ουτε Ἰσραηλ υπερ Αιγυπτιων 110.272
κατεποντωθηου γαρ η συνοικησις καταδικα ζει, αλλ' η της γνωμης ομονοια. Ου
τοινυν ετερος υπερ ετερου αποθανειται, αλλα “σειραις των εαυτου αμαρτιων
εκαστος σφιγγεται·” και· “Ἰδου ανθρωπος και το εργον αυτου προ προσωπου αυτου·”
και· “∆ικαιοσυνη δικαιου επ' αυτον εσται. Ἕκαστον κατα την οδον υμων κρινω
υμας, οικος Ἰσραηλ, λεγει Κυριος ο Θεος·” και· “Τι υμεις λεγετε την παραβολην
ταυτην; Οι πατερες εφαγον τους ομφακας και οι οδοντες των τεκνων ηιμωδιασαν;”
”Ζω εγω, λεγει Ἀδοναι Κυ ριος, ει εστιν εν υμιν ετι λεγομενη η παραβολη αυτη εν
Ἰσραηλ, οτι πασαι αι ψυχαι εμαι εισιν· ον τροπον η ψυχη του πατρος, ουτως η ψυχη
του υιου εμη εστιν· η ψυχη η αμαρτανουσα, αυτη και αποθα νειται.
Ν∆-ʹΝΕʹ. Βασιλεια Ὀζιου. Μετα δε Ἀμεσιαν εβασιλευσεν Ὀζιας ο και Ἀζαριας,
ο υιος αυτου, και εποιησε το ευθες ενω πιον Κυριου και ευοδουμενος επηρθη και
ηθελησε θυμιασαι τωι Θεωι αυτος δι' εαυτου, οπερ μονοις 157 εξεστι τοις ιερευσιν· και
δη θυμιασας εν τωι ναωι ευθυς ελεπρωθη και ουτως ετελευτησε, βασιλευσας ετη νβʹ· –
̣2̣ Περι ου και ο Χρυσοστομος φησιν· “Ὁ ουν Ὀζιας ηνικα ισχυσεν, ουκ ηνεγκε της
δυναστειας το μεγεθος, αλλ' ωσπερ εξ αδηφα γιας μεν γινεται φλεγμονη, εκ δε
φλεγμονης τικτεται πυρετος, ειτα θανατος εκειθεν πολλακις· ουτω κανταυθα απο
της των ̣39a πραγματων υπερβολης, απονοια γεγονεν· οπερ γαρ επι των σωματων
φλεγμονη, τουτο επι της ψυχης απονοια, ειτα εξ απονοιας επιθυμια των ου
προσηκοντων” επακολουθειν ειωθεν. Ουτως ουν λοιπον “υψωθη η καρδια αυτου,
και ουκ εμεινεν ενδον η απονοια ουδε απεσβεσθη, αλλ' εξωκειλεν και προς εργον
ελθουσα πονηρον, πασαν αυτου την αρετην δι εφθειρεν·” φησι γαρ· “Και ως
κατισχυσεν υψωθη η καρδια αυτου καταφθειραι και ηδικησεν εν Κυριωι Θεωι αυτου,
και εισελθων εις τον ναον Κυριου θυμιασαι επι το θυσιαστηριον του θυμια ματος·
εισηλθεν οπισω αυτου Ζαχαριας ο αρχιερευς και μετ' αυτου ιερεις Κυριου πʹ
λεγοντες· Ου σοι εστιν, Ὀζια, θυμιασαι τωι Θεωι, αλλα τοις ιερευ σι τοις υιοις Ἀαρων,
τοις ηγιασμενοις· εξελθε ουν απο του αγιασματος, οτι απεστης απο Κυριου, και ουκ
εσται σοι τουτο εις δοξαν παρα Κυριου Θεου Ἰσραηλ. Και εν τωι θυμωθηναι αυτον
προς τους ιερεις, και το θυμιατηριον εν τηι χειρι αυτου, και εξανετειλεν η λεπρα εν
τωι μετωπωι αυτου εναντιον των ιερεων εν οικωι Κυριου·” και κατ εσπασαν αυτον
εκειθεν, και γαρ αυτος εσπευσεν 110.273 εξελθειν, οτι ηλεγξεν αυτον ο Κυριος. “Και
ην λεπρος καθημενος εν τωι οικωι αυτου μεχρι τελευτης, οτι απεσχισθη απο οικου
Κυριου.” ̣3̣ Ἐφ' ου σεισμος μεγας εκεισε, και διαῤρα γεντος ορους μεγιστου,
κατεκυλισθη προς την πε διαδα σταδιους μʹ.
Νςʹ. Βασιλεια Ἰωαθαμ. 158 Μετα δε Ὀζιαν εβασιλευσεν Ἰωαθαμ, ο υιος αυτου,
και εποιησε το ευθες ενωπιον Κυριου, και ετελευτησε βασιλευσας ετη ιζʹ.
ΝΖʹ. Βασιλεια Ἄχαζ. Μετα δε Ἰωαθαμ εβασιλευσεν Ἄχαζ ο υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και ετελευτησε βασιλευσας ετη ιϛʹ. ̣2̣ Ὃν και
πολεμη σας Φακεε βασιλευς Ἰσραηλ, ανειλεν ανδρας μεν δυνα τους εν ημεραι μιαι
χιλιαδας ρʹ, γυναικας δε και παιδας ηιχμαλωτευσε χιλιαδας τʹ.
ΝΗʹ. Βασιλεια Ἐζεκιου. Μετα δε Ἄχαζ εβασιλευσεν Ἐζεκιας ο υιος αυτου ετη
νʹ, και εποιησε το ευθες ενωπιον Κυριου, και ετελευτησεν. ̣2̣ Ἐφ' ου ην ο Μωσαικος
χαλκους οφις· ετι γαρ αυτωι οι Ἰουδαιοι μετα των αλλων βδελλυγματων εθυμιων, ον
και ηφανισεν Ἐζεκιας ωσπερ δη και τας βιβλους του Σολομωντος περι των
παραβολων και ωιδων, εν αις περι φυτων και παν τοιων ζωων φυσιολογιας (ως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

74

προειρηται). ̣3̣ Ἐφ' ων χρονων Ῥωμος και Ῥημος εβασιλευσαν εν Ῥωμηι, και Σιβυλλα
η Ἐρυθραια εγνωριζετο, και Σαλ μανας, ο των Ἀσσυριων βασιλευς, παραλαβων την
εν Σαμαρειαι βασιλειαν Ἰσραηλ, τας υπ' αυτην ιʹ φυ λας ηιχμαλωτευσεν. ̣4̣ Κατα δε
Ἐζεκιου ανεβη Σεναχειριμ, ο διαδοχος Σαλμανασαρ, και πλειστα μεγαλοῤρημονησας
κατα του Κυριου και κατα του λαου, παρεκληθη ο διασκεδαζων 159 βουλας εθνων
και αθετων λογισμους λαων και βουλας αρχοντων (και φρονηματα αποστρεφων εις
τα οπισω και την βουλην αυτων μωραινων)· και αποστειλας αγγελον, ανειλεν εκ της
παρεμβολης των Ἀσσυριων ρπεʹ χι λιαδας· και ουτως μετ' αισχυνης και λυπης ο Σενα
χειριμ αναζευξας εις Νινευι, δεινως ανηιρει τους αιχμαλωτισθεντας υπο Σαλμανασαρ
απο Σαμαρειας του Ἰσραηλ, ον αυτικα (η) θεια δικη μετελθουσα ..... ̣39b και υπο των
ιδιων τεκνων αναιρεθεις επαυθη της αιχμαλωσιας αδικος σφαγη δια της ενδικου
αναιρεσεως.
ΝΘʹ. Περι του Τωβιτ και Ἀγγελου. Ἐξ ης αιχμαλωσιας υπηρχε τις ελεημων αν
θρωπος τουνομα Τωβιτ πολλην εχων σπουδην εις το θαπτειν τους αποθνησκοντας
των Ἰουδαιων, περι ων 110.276 διαβληθεις τωι βασιλει και φυγων εκοιμηθη εξω του
τειχους· και, ως ειωθεν πολλακις γινεσθαι, κοιμω μενος και τους οφθαλμους
ανεωιγμενους εχων, στρου θιον αφοδευσαν εις τους οφθαλμους αυτου λευκομ ματον
πεποιηκεν. ̣2̣ Ἦν δε και εν Ἐκβατανοις κορη συγγενης αυτου, ητις επτα ανδρας
λαβουσα και παντων υπο δαιμονος αναιρουμενων προ του γνωναι ταυτην, ηυξατο·
και απεστειλεν αυτηι βοηθον ο Θεος τον αγγελον Ῥαφαηλ. ̣3̣ Ὁ ουν Τωβιτ
παραγγειλας τωι υιωι αυτου Τωβιαι μη λαχειν αλλαχοθεν γυναικα ει μη εκ της φυλης
του γενους αυτου, κατα τον νομον, διδωσιν αυτωι χειρογραφον περι ταλαντων ιʹ
χρυσιου, α και παρεθετο εν τηι Μη διαι, προς το απελθειν και λαβειν αυτα δια ταχους.
̣4̣ Του δε παιδιου ζητουντος συνοδοιπορον ως την οδον αγνοουντος, ευρισκει, Θεου
προνοιαι, τον αγ γελον Ῥαφαηλ ως ανθρωπον εστωτα, ον μισθωσα μενος, ειδεναι
την οδον λεγοντα και Ἀζαριαν ονο μαζομενον, συνοδευει τουτωι. ̣5̣ Και δη ελθοντων
αυτων εις τον ποταμον Τιγριν και του παιδος εισελ θοντος λουσασθαι, ιχθυος αυτωι
160 μεγαλου επι πηδησαντος, ειπεν αυτωι ο αγγελος επιλαβεσθαι του ιχθυος, και
τεμειν αυτου την γαστερα, και λαβειν το τε ηπαρ, και καρδιαν, και την χολην, και
φυλατ τειν. Του δε πυνθανομενου το χρησιμον αυτων, “Το μεν ηπαρ, φησι, και η
καρδια θυμιωμενα διωκει δαιμονας· η δε χολη καθαριζει λευκομματον. ̣6̣ Ειτα ο παις
λαμβανει την εκ του γενους αυτου προλεχθεισαν κορην εις γυναικα, τηι συμβουληι
και συνεργειαι του αγγελου διωχθεντος του πονηρου δαι μονος εν τωι θυμιαματι
τουτωι. ̣7̣ Ὁ δε αγγελος ο και Ἀζαριας απελθων εις την Μηδιαν και τα ιʹ τα λαντα
λαβων υποστρεφει μετα της γυναικος και του παιδος προς τον πατερα Τωβιτ, ου
τους οφθαλμους ο παις τηι χοληι του ιχθυος επιχρισας, και παρευθυς ο Τωβιτ
αναβλεψας εφανερωσεν εαυτον ο αγγελος, οτι ουκ ανθρωπος εστιν, αλλα παρα Θεου
αγγελος απεσταλη προς βοηθειαν αυτοις τε και τηι κορηι Σαῤ ρα, δια την αυτων
ευσεβειαν, λεγων προς αυτους· “Μυστηριον βασιλεως κρυπτειν καλον, τα δε εργα
του Θεου ανυμνειν ενδοξως αγαθον.” ̣8̣ Ὅθεν φη σιν ο Χρυσοστομος· Ουκουν
“Ἀγγελους εγκω μιαζειν χρη, και γαρ αυτοι τον ∆ημιουργον ασιγη τον υμνουντες
ιλεων αυτον και ευμενη τοις ανθρωποις παρασκευαζουσιν· αγγελους δε φημι, τους
υμετερους συμμαχους, τους κατα των αντικει μενων δυναμεων εκστρατευοντας, ων
εστιν ο αρχαγγελος Μιχαηλ, προς μεν τον διαβολον υπερ του Μωσεως σωματος
αντιτασσομενος, προς δε τον αρ χοντα Περσων υπερ της ελευθεριας του λαου ανθ
ισταμενος·” προσταγματι γαρ Θεου την πασαν κτισιν διαλαχοντες και των εθνων
τοις κρατιστοις επιστατουντες ̣40a, τον μεν Γαβριηλ τους Περσας εφοραιν
εδικαιωσεν, τον δε Μιχαηλ τον εκ περιτομης 110.277 λαον φρουρειν εκελευσεν,
αλλα κατα θειον τινα και αποῤρητον λογον, του μεν δουλευειν Ἰουδαιους Περσαις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

75

αναγκαζοντος, του δε προς την ελευθεριαν ανθελκοντος και συνεχως τας ικεσιας τωι
Θεωι προσ αγοντος και λεγοντος· “Κυριε παντοκρατωρ, εως τινος ου μη ελεησηις την
Ἱερουσαλημ και τας πολεις Ἰουδα, ας παρειδες τουτο 161 εβδομηκοστον ετος;” Ὃν
ειδεν εν τηι ορασει ∆ανιηλ πετομενον, “Και το προσωπον αυτου ως ορασις αστραπης,
φησι, και οι οφθαλμοι αυτου ωσει λαμπαδες πυρος, και οι βρα χιονες αυτου και τα
σκελη ως ορασις χαλκου στιλ βοντος, και η φωνη αυτου ως φωνη οχλου.” Ὧν εστιν
ο την ονον αποστρεφων και Βαλααμ της αποτομου μαντειας ειργων· ων εστιν ο την
μα χαιραν σπασαμενος και τον Ἰησουν του Ναυη συμπλεκεσθαι τοις πολεμιοις δια
του σχηματος προτρεπομενος· ων εστιν ο τας ρπεʹ χιλιαδας των Ἀσσυριων εν μιαι
νυκτι παταξας και τωι υπνωι των Βαρβαρων συναψας τον θανατον· ων εστιν ο τον
προφητην Ἀμβακουμ αεριωι μετακομισας πηδη ματι, ινα τον προφητην ∆ανιηλ
μεσον των λεοντων διαθρεψηι. Ουτοι μεν ουν ουτοι και οι τοιουτοι κατα εχθρων
αριστευουσιν· οποιος ην ο θεσπε σιος Ῥαφαηλ δι' ενος ιχθυος ανατομης δαιμονιω
σαν κορην ιασαμενος και τυφλον γεροντα τον ηλιον βλεπειν τεχνησαμενος.” ”Ἆρ'
ουν με γιστης αξιοι τιμης οι την ημετεραν ζωην διαφυλατ τοντες· ου γαρ μονον
φρουροι εταχθησαν αγγελοι εθνων κατα το ειρημενον· Ὅτε διεμεριζεν εθνη ο
Ὕψιστος, ως διεσπειρεν υιους Ἀδαμ, εστησεν ορια εθνων κατα αριθμον αγγελων
Θεου,” αλλα και των πιστων ανθρωπων εκαστωι ελαχεν αγγελος. Της γαρ παιδισκης
Ῥοδης απαγγελλουσης τοις αποστο λοις προ (των) θυρων εσταναι Πετρον το (του)
Ἡρωδου δεσμωτηριον διαδραντα, ελεγον απιστουν τες· “Ὁ αγγελος αυτου εστιν.”
Ἐπιμαρτυρει δε τουτοις και ο Κυριος λεγων· “Ὁρατε μη καταφρονησητε ενος των
μικρων τουτων, λεγω γαρ υμιν οτι οι αγγελοι αυτων δια παντος βλεπουσι το
προσωπον του Πατρος μου του εν ουρανοις.” Και μεντοι και καθ' εκαστην
Ἐκκλησιαν φυλακας αγ γελους επεστησεν ο Χριστος, καθως αποκαλυπτων Ἰωαννηι
φησι· “Ειπε τωι αγγελωι της Ἐκκλησιας 162 Σμυρνης· “Οιδα σου την πενιαν και την
θλιψιν· αλλα πλουσιος ει.” ”Καλον ουν ημας θησαυρι ζειν τα επουρανια, πτωχους
τρεφοντας, ξενους ξενιζοντας, και της καλλιστης ευχης μη αμελειν ποτε,” απερ
θεωρουντες αγγελοι επι τον δικαιον Κριτην και Μισθαποδοτην αναφερουσιν ως και
προ 110.280 στατας λεγειν αυτους τωι εργαζομενωι το αγαθον (ως λεγει προς
Κορνηλιον)· “Αι προσευχαι σου και αι ελεημοσυναι σου ανεβησαν εις μνημοσυνον
εμπρο σθεν του Θεου.” ̣9̣ Εικοτως ουν τους αγαπωντας ημας αγγελους γεραιρομεν ως
υπερ ημων ̣40b τωι ∆εσποτηι πρεσβευοντας. Και γαρ “Λειτουργικα πνευματα εισι,
κατα τον Ἀποστολον, εις διακονιαν αποστελλομενα δια τους μελλοντας
κληρονομησαι σωτηριαν,” οις και υπερμαχουσι και συμμαχουσι, καθως αρτιως
ηκουσας του ∆ανιηλ, πως φερει τον αρχαγγελον Μιχαηλ, τωι πασων εφορωι
διαπληκτι ζομενον υπερ της ημων ελευθεριας. Ὁ μεν γαρ τον λαον δουλευειν τοις
Περσαις ηναγκαζεν, ως ειρηται· ο δε λυσαι την αιχμαλωσιαν εσπουδαζεν. Και νικαι
Μιχαηλ τον αντιπαλον· και τον Ευφρατην Ἰουδαιοι περασαντες, την πατρωιαν παλιν
εστιαν απελαβον και την πολιν, και τον ναον ωικοδομησαν. ̣10̣ “Ὁμοιως δε και ο
μεγας Ἐπιφανιος εφη· “Ἑκαστωι εθνει αγγελον εφεσταναι φησιν η θεια Γραφη. Ὁ
γαρ τωι ∆ανιηλ προσλεγομενος αγγελος και αρ χοντα Περσων ειρηκεν, και αρχοντα
Ἑλληνων, και τον Μιχαηλ αρχοντα των Ἰουδαιων λεγει. Και Μωυ σης· “Ἔστησεν
ορια εθνων κατα αριθμον αγγελων Θεου.” ∆ιο και Ἰωαννης εν τηι Ἀποκαλυψει
φασκει·”Λυσον τους δʹ αγγελους τους επι του Ευφρατου εφισταμενους·” δηλον οτι
και επεχομενους επιτρε πειν εθνεσιν εις πολεμον εως καιρου μακροθυμιας Κυριου·
και προστασσει δι' αυτων εκδικιαν γινε σθαι των αγιων αυτων. Κρατουντες γαρ οι
επιτεταγμενοι αγγελοι υπο του θειου Πνευματος, μη εχοντες καιρον επιδρομης, δια
το μηδεπω λυειν αυτοις την δικην, του τα λοιπα 163 εθνη λυεσθαι, της εις τους
αγιους υβρεως ενεκα· λυονται γαρ οι τοιουτοι και επερχονται τηι γηι, καθως φησιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

76

Ἰωαννης και οι προφηται, και κινουμενοι κινουσιν εις ορμην εκδικιας τα εθνη.” ̣11̣
Και μεντοι γε ο θαυμασιος Νικηφορος Κωνσταντινουπολεως εφη· “Ἴσμεν δε και
πιστευομεν τας προς Θεον δοξολογιας ημων δια των αγιων αγγελων προσαγεσθαι,
ειπερ εστιν αληθες το· “Οι αγγελοι αυτων δια παντος βλεπουσι το προσ ωπον του
Πατρος μου του εν ουρανοις,” τι πραττον τες η τι λεγοντες η παντως γε τας αιτησεις
ημων εις τα ωτα Κυριου Σαβαωθ εισαγοντες, ιλεον ημιν αυτον επι τοις πεπραγμενοις
παρασκευαζουσιν. ̣12̣ Ὅθεν δη λοιπον εις τιμην αυτων και ναους εγειρομεν και
πνευματικως εορταζοντες, δοξολογουμεν Θεον τον δοξασαντα αυτους τε και τους
αγιους παντας, ων την ταξιν γε τοι και στασιν αμα και την υπερ οχην του θειου
φωτισμου και οπως υπερεχοντως μεταδιδοασιν του τε φωτισμου και της γνωσεως,
παρα του χριστοφορου μυηθεις ο αποστολικος ∆ιονυ σιος ουτως εφη· “Πασας η
θεολογια τας ουρανιας δυναμεις εννεα κεκληκεν εκφαντορικαις επωνυμιαις και εις
τρεις διαφοριζει τριαδικας διακοσμη σεις. Και πρωτην μεν ειναι φησι την περι Θεον
Ου 110.281 σιαν αει και προσεχως αυτωι και προ των αλλων αμεσως ηνωσθαι
παραδεδομενην, βʹ τους τε γαρ αγιωτατους Θρονους, γʹ και τα πολυομματα και τα
πολυπτερα Χερουβιμ, τηι Ἑβραιων φωνηι και Σε ραφιμ ωνομασμενα. Και αμεσως
ιδρυεσθαι φησι, παραδιδοναι την των ιερων λογιων εκφαντοριαν. Τον τριαδικον
ουν τουτον διακοσμον ως ενα, και ομοτα γη, και οντως πρωτην ιεραρχιαν, ο κλεινος
ημων εφη καθηγεμων, ης ουκ εστιν ετερα θεοειδεστερα και τοις πρωτουργοις της
θεαρχιας ̣41a ελλαμψε σιν αμεσως προσεχεστερα. ∆ευτεραν δε ειναι την υπο των
Ἐξουσιων, και Κυριοτητων, και ∆υναμεων συμπληρουμενην, και τριτην επ' εσχατων
των ουρα νιων ιεραρχιων την των Ἀρχων και 164 αγγελων διακοσμησιν. –̣13̣ Ἰστεον
ουν ως ουκ αλλου τινος αγγελου προσηγοριαν εδηλωσεν η Γραφη παν τελως η
μονον των τριων τουτων, Μιχαηλ, Γαβριηλ και Ῥαφαηλ. Ουκουν εματαιωθησαν εκ
διαμετρου και πεπλανηνται λιαν οι πλαστουργουντες και παρ εισφεροντες ετερας
ονομασιας αγγελων επ' ολεθρωι της ανοσιου και παναθλιου αυτων ψυχης και επι
καταστροφηι των ακουοντων και πειθομενων τηι θεο στυγει πλανηι των δυσωνυμων
και πλαστωνυμων αι ρετικων; Ἀμελει γε τοι και τοιουτοι εισι και τηλι καυτης δοξης
εκ της θειας προσεδριας ηξιωθησαν, αλλ' ουδεν των μελλοντων ισασι πριν αν
τυχωσι θειας αποκαλυψεως παρα του τα παντα προγινωσκοντος φυσει και
προλεγοντος Θεου και διαῤρηδην ευ μαλα φασκοντος· “Ουκ εστιν ο αναγγελλων τα
επερχο μενα πλην εμου.” Και τουτο δηλων ο αρχαγγελος εφη· “Κυριε παντοκρατωρ,
εως τινος ου μη ελε ησηις την Ἱερουσαλημ και τας πολεις Ἰουδαιας ας υπερειδες;” ως
αγνοων δηπουθεν της ελευθεριας τον χρονον, εφασκε ταυτα· και αλλοιως ουκ εστιν.
Και δη περι της εσχατης ημερας και συντελειας εναργως υπεμφαινων ο Κυριος την
τουτων αγνοιαν· “Ουδε οι αγγελοι γινωσκουσιν·” καντευθεν λοιπον ουδε το
μυστηριον της ενσαρκου θειας οικονομιας ειδεσαν το αποκεκρυμμενον, αλλ' η εν τωι
Θεωι μονωι, “εν ωι οι θησαυροι της σοφιας και της γνω σεως αποκρυφοι.” ”Τις γαρ
εγνω νουν Κυριου, φησι, η τις συμβουλος αυτου εγενετο;” Μετα δε της σωτηριωδους
ενανθρωπησεως “εγνωσθη, κατα τον αυτον Ἀποστολον, ταις Ἀρχαις και ταις
Ἐξουσιαις δια της Ἐκκλησιας η πολυποικιλος του Θεου σοφια·” μονος γαρ εστι τηι
φυσει σοφος, και προγνωστης, και προφητης, αμα και τον νουν των ανθρωπων
ακριβως επισταμενος ως καρδιογνωστης. Τα δε αυτου ουδεις εγνω ει μη το Πνευμα
αυτου. ∆ιο φησι· “Συ συνηκας τους διαλογισμους μου απο μακροθεν.” Παρακυψας
γαρ ο τον Χριστον εχων εν εαυτωι λαλουντα Παυλος εις το ακαταληπτον και αχανες
πελαγος των αδηλων του Θεου και αποῤ ρητων κριματων, και μυστηριων και
υπερεκπλαγεις 110.284 σφοδρα και λιαν ιλιγγιασας, εξεβοησε 165 την αοιδιμον
φωνην εκεινην λεγων· “Ὦ βαθος πλου του, και σοφιας και γνωσεως Θεου, ως
ανεξερευνητα τα κριματα αυτου και ανεξιχνιαστοι αι οδοι αυτου.” Ἀνεκφραστα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

77

παντα εισι και αδιαγνωστα πασι τα του Θεου· ουδε γαρ τα του ανθρωπου οιδε τις, ει
μη το Πνευμα του ανθρωπου·” ει γαρ μονος ο Θεος καρδιογνωστης “και
διικνουμενος μεχρι μερι σμου ψυχης και σωματος, αρμων τε και μυελων και
κριτικος ενθυμησεων και εννοιων καρδιας,” ευδηλον ως ουδε νουν ανθρωπου και
βουλημα και ενθυμιον κεκρυμμενον αγγελος οιδεν, μητι γε Θεου μυστηριον ετερον,
ει μη σαφως υπ' αυτου ̣41b και εξ αυτου δεδηλωμενον οικονομικως προς το
συμφερον, οθεν τοινυν αδηλον εποιησε την ενσαρκον οικονομιαν και τους πολλους
κρυπτων δια την ασαφειαν και λανθα νειν μεχρι πολλου. Και τι λεγω τους πολλους;
Ὅπου γε ουδε αυτη η κυοφορουσα Παρθενος ᾔδει του μυστηριου το αποῤρητον, ου
μην δε αλλα και αυτον τον διαβολον ελανθανεν· ει γαρ και τας προφητειας τας περι
τουτου ηκουεν, αλλα τον τροπον ηγνοει· ουδε γαρ, ειπερ ᾔδει, ηρωτα αυτον μετα
τοσουτον χρονον λεγων αυτωι· “Ὁ Υιος ει του Θεου,” και απαξ, και δις, και τριτον. ̣14̣
Ὁ δε γε Μαροδαχ, ο και διαδοχος Σεναχει ριμ, θεασαμενος την επιστροφην του ηλιου
επι τηι ρωσει Ἐζεκιου (πασηι γαρ τηι οικουμενηι γεγονεν η αναστροφη του ηλιου
γνωριμος), ου δη χαριν και ου τος ο των Βαβυλωνιων βασιλευς και τον ολεθρον του
προ αυτου βασιλεως εγνωκως και τα κατα τον ηλιον παραδοξως γεγενημενα
μεμαθηκως δια την του Ἐζεκιου ευσεβειαν, πρεσβεις αυτωι ειρηνης και δωρα
απεστειλεν· οτι γαρ δια το αναστρεψαι τον ηλιον αναβαθμους ιεʹ προς αυτον
απεστειλεν ο βασιλευς Βαβυλωνος, φησι παλιν η ιστορια· “Και ευωδωθη Ἐζεκιας εν
πασι τοις εργοις αυτου. Και ουτως (εν) τοις πρεσβευταιςΒαβυλωνος, τοις
αποσταλεισιν προς αυτον πυθεσθαι παρ' αυτου το περας, ο γεγο νεν επι της γης,” και
“εγκατελειπεν αυτον Κυ ριος του πειρασαι αυτον, ειδεναι τα εν τηι καρδιαι αυτου.”
∆ειξας γαρ τοις πρεσβευταις ολον 166 τον οικον αυτου και τους θησαυρους, ειπεν
Ἡσαΐας προς αυτον εν λογωι Κυριου “Ἀνθ' ων εδειξας αυτοις παντα, ιδου ημεραι
ερχονται και ληφθησονται τα εν τωι οικωι σου παντα, και οσα εθησαυρισαν οι
πατερες σου απενεχθησονται εις Βαβυλωνα, και εκ των υιων σου ληψονται, και
εσονται επαιδοντες ευνουχοι του βασιλεως Βαβυλωνος.” ∆ει τοινυν τον εχεφρονα
και χαρας και λυπης υψηλοτερον ειναι και μετριως και επιστημονως των εκατερων
φερειν την εφοδον. Και γαρ αυτος Ἐζεκιας, ηνικα ειδε τροπαιον κατα των Περσων
εγειρομενον και θαυματος κρειττον και πασης ανθρωπινης ρωμης και ελπιδος
υπερτερον, και λιαν υπο της χαρας φυσιωθεις, και μειζον η κατα ανθρωπον
φρονησας, τοτε δη, τοτε νοσωι βαλλεται, ινα τα σκιρτηματα της ψυχης χαλινου
αξιωθεντα, μη εξω του δεοντος αυτον αναγκασωσι περιπεσειν 110.285 και την της
νικης υποθεσιν αλαζονειας διαδεξηται πολεμος, οπερ και πεπονθε μικρον υστερον.
Περιχαρεις γαρ μαλα γενομενος επι τηι παρα προσδοκιαν ευῤρωστιαι και επι τηι των
πρεσβευτων παρουσιαι, τοσουτον ως και τους θησαυρους Κυριου εκ πολλης
μεγαλοφροσυνης θριαμβευσαι, δεχεται το ρηθεν ει κοτως επιτιμιον, οθεν φησιν·
“Και ου κατα το ανταποδομα, ο ανταπεδωκεν αυτωι Κυριος ο Θεος, ανταπεδωκεν ̣42a
Ἐζεκιας, αλλ' υψωθη η καρδια αυτου,” επιλαθομενος του πατρος αυτου ∆αυιδ φα
σκοντος· “Κυριε, ουχ υψωθη η καρδια μου·” δηλαδη προτερον, αλλ' υστερον
“υψωθεις εταπει νωθην και εξηπορευθην·” και· “Ἀγαθον μοι, οτι εταπεινωσας με,
οπως αν μαθω τα δικαιωματα σου.” Και εγενετο επ' αυτον οργη και επι Ἰουδαν, και
επι Ἱερουσαλημ, και εταπεινωθη Ἐζεκιας απο του υψους της καρδιας αυτου και οι
κατοικοι Ἱερου σαλημ. Ἀμελει γε τοι και Σεναχειριμ, επειδη μει ζονα δυναμεως
ανθρωπινης ηπειλησε τωι Ἐζεκιαι, τουτου χαριν εγνω της οικειας ασθενειας την
ουθενο τητα· ο γαρ επιδρομης και αυτοβοης προσδοκησας ολην την Ἱερουσαλημ,
πασαν την στρατιαν σχεδον ανευ πολεμου και μαχης αποβαλων, αγαθον ηγησατο
διασωθηναι μονος και διαφυγων οικαδε υπο των 167 οικειων ανηιρεθη, οπως και την
οικειαν ασθενειαν γνοιη και μη διαδρασηι την δικην. Ουτω γε μην και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

78

Ναβουχοδονοσωρ, οποταν επεκεινα της ανθρωπινης φυσεως και φρονησας και
πραξας εφωραθη, τοτε της των ανθρωπων μεν εξηλαθη συνουσιας τε και τιμης, τοις
δε θηριοις συνεστιος και συνοικος γεγονεν. Ἡνικα δε την προσηκουσαν εσχε περι
Θεου δοξαν, τοτε την οικειαν δοξαν απελα βεν και της ανθρωπινης φυσεως τα μετρα
διεγνωκεν· της γαρ συμφορας ην ορος η του κρειττονος επι γνωσις. Ὅτι δε απο
χαρας αιρονται παντως αι ψυχαι, εδειξαν οι Ἰουδαιοι· οτε γαρ απηλλαγησαν των Αι
γυπτιων και ειδον τον βυθον ταφον γεγενημενον, τοτε εις ειδωλολατρειαν
ετραπησαν, και την θαλασ σαν διαβαντες ακινδυνως, εις την γην εναυαγησαν, οθεν
ο Θηβαιων στρατηγος Ἐπαμεινονδας, αριστα τουτο ειδως, Λακεδαιμονιους νικησας,
τηι εξης ωφθη τοις φιλοις κατηφης κοι στυγνος· των δε ερωτησαν των· “Μη τι
λυπηρον συνεβη;” απεκρινατο· “Ουχι, φησι, αλλα χθες ηισθομην εαυτον μειζον η
καλως εχειν φρονησαντα· διο σημερον την αμετριαν κο λαζω της χαρας και νικης
εκουσιως, μηπως εκ ταυτης εις λυπην και ητταν ακουσιον καταντησω.” ”Και γαρ πας
ο υψων εαυτον ταπεινωθησεται, ο δε ταπεινων εαυτον υψωθησεται.”
Ξʹ. Βασιλεια Μανασση. Μετα δε Ἐζεκιαν εβασιλευσε Μανασσης, (ο) υιος
αυτου, και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και απεθανε βασιλευσας ετη νεʹ. ̣2̣
Ὃς παρανομω τατος υπερ παντας τους εμπροσθεν βασιλεις υπαρ χων επι
ειδωλομανιαι τε και αιματεκχυσιαι, και τον 110.288 μεγαν Ἡσαΐαν πρισας, και την
Ἱερουσαλημ αιματι αθωων πληρωσας, ουχ ηττον ειδωλολατρησε των Ἀμοῤραιων.
Και (μεντοι και) τον οικον Κυριου καταμολυνας και τετραπροσωπον ειδωλον του
∆ιος εν αυτωι στησας, ου διελιπεν οιωνιζομενος και φαρ μακευων και 168
αισχρουργων και παν ειδος κακιας δι' υπερβολης μανιας ̣42b διαπραττομενος. ̣3̣ ∆ιο
και κατα (την) θειαν οργην συλληφθεις υπο Μαροδαχ, βασιλεως (Ἀσσυριων),
δεσμιος εις Νινευι (την πολιν αιχμαλωτος) απηχθη. ̣4̣ (Περι ου φησι και Ἰωση πος,
οτι συλληφθεις υπο του βασιλεως Ἀσσυριων) και χαλκοις δεσμοις αυτον υποβαλων
(αιχμαλωτον απηγαγεν· και “συνεις” επι τοις πλημμελημα σιν αξιαν ειληφεναι την
τιμωριαν και) δι' ειλικρινους μετανοιας δεηθεις του Θεου, (παραχρημα) τον βα σιλεα
(ο Θεος) ηγαθυνε, εις Ἱερουσαλημ αυτον εξεπεμψεν· ο δε επανελθων, πασαν μεν
ειδωλικην κατεστρεψε σκηνην, το δε ιερον του Θεου ηγνισε, και τον νομον εφυλαξε,
και ευσεβως εβιωσεν. ̣5̣ Ὡσαυτως δε εν ταις ∆ιαταξεσι των αποστο λων ουτως
γεγραπται· “Μανασσης, υιος Ἐζεκιου, ποιησας το πονηρον ενωπιον Κυριου υπερ
παντας τους εμπροσθεν αυτου, καθα· φησιν η Γραφη, επηγα γεν επ' αυτον Κυριος
τους αρχοντας της δυναμεως του βασιλεως, και δησαντες αυτον εν πεδαις χαλ καις,
απηγαγον εις Βαβυλωνα.” Και ην δεδεμενος και σιδηρωμενος εν οικωι φυλακης, και
εδιδοτο αυτωι εκ πιτυρων αρτος βραχυς και υδωρ ολιγον συν οξει εν μετρωι προς το
ζηιν αυτον και μονον. Συνεχομενος δε σφοδρα και οδυνωμενος “εζη τησε το
προσωπον Κυριου του Θεου””και προσηυξατο” λεγων· “Κυριε παντοκρατωρ, ο Θεος
των πατερων ημων του Ἀβρααμ, και Ἰσαακ,και Ἰακωβ,” και τα εξης. “Και επακουσας
ο Θεος της φωνης αυτου,” και διαλυσας τα δεσμα αυτου, “απεστρεψεν αυτον εις
Ἱερουσαλημ επι την βασιλειαν αυτου.” Και λατρευσας Κυριωι τωι Θεωι μονωι εξ ολης
καρδιας αυτου, ελογισθη δικαιος.” –̣6̣ Ὦ φιλανθρωπιας Θεου, οτι μειζον 169 ει
δωλολατρειας ουκ εστιν αμαρτια· εις Θεον γαρ εστιν η δυσσεβεια, αλλ' ομως και
αυτη δια γνησιας και ολοψυχου μετανοιας συγκεχωρηται. Και γαρ αξιον θαυμασαι
την του Θεου φιλανθρωπιαν, πως τον τοσαυτα και τηλικαυτα πλημμεληκοτα
χρονοις τοσ ουτοις, εν μιαι καιρου ροπηι συγγνωμης ηξιωσεν. Ἔτι γαρ παν ειδος
κακιας μετηλθεν· ακουσον τι φησιν η Γραφη· “Και ωικοδομησε Μανασσης τα υψηλα,
α κατεστρεψεν Ἐζεκιας, ο πατηρ αυτου, και ανεστησε θυσιαστηριον τηι Βααλ, και
εποιησεν αλση, καθως εποιησεν Ἀχααβ, ο βασιλευς Ἰσραηλ, και προσεκυνησε πασηι
τηι στρατιαι του ουρανου και 110.289 εδουλευσεν αυτοις,” ”και εποιησεν εγγαστρι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

79

μυθους, και γνωστας επληθυνεν και εκληδονιζετο·” στρατιαν μεν λεγει του ουρανου
τον ηλιον και την σεληνην και τους αστερας, κληδονισμον δε τας δια των λογων
παρατηρησεις, γαστριμυθιαν δε τας δια της γαστρος ψευδομαντειας, οιωνισμον δε
τας δια των πτηνων περιεργειας, γνωστας δε τους δι' ηπατος η αλλως πως
μαντευομενους και προφητευοντας δαιμονιως, περι ων ειπεν ο Θεος προς Ἱερεμιαν·
“Ὁρασεις ψευδεις, και μαντειας, και οιωνισματα, και προαιρεσεις καρδιας αυτων ̣43a
αυτοι προφη τευουσιν.” ̣7̣ “Των γαρ προφητειων, ως φησιν ο μεγας Χρυσοστομος, η
μεν εστι πνευματικη, η δε διαβολικη· λεγονται γαρ παρ' εκεινοις ομωνυμως
προφητειαι· η δε μεση τουτων, φυσικη τις η τεχνικη, η δε κοινη και δημωδης. Της
μεν ουν πνευματικης προηγουμενως μεν τοις αγιοις μετεστιν, δι' οικονο μιας δε τοις
μη τοιουτοις ως τωι Φαραω, και Βα λααμ, και Ναβουχοδονοσωρ, και Καιαφα, της δε
διαβολικης τοις τουτου μονον θεραπευταις· αυτου γαρ οι αλευρομαντεις και
κριθομαντεις, και η δια των μωριων τα θεια μαντευομενη Πυθια, και η δια δρυος,
και η ∆οδωνης ιερεια· και μεντοι και η δια σπλαγχνων και πτησεων ορνεων και
κλαγγων, συμ βολων τε και πταρμων, κληδονων και βροντης, μυων τε και γαλης,
και τρισμων ξυλου, και ωτων ηχου, και παλμων σωματος, και δι' ονοματος νεκρων,
και μυριων τοιουτων· η γαρ δι' ονειρων και παρ' ημιν δια κατοχης 170 μεν και αυτη,
η δε προγνωσις αυτοις, ου δι' αρετης ως ημιν, αλλα δια τινος κα κοτεχνιας· και ο μεν
Θεος προλεγων και λυσιν υποτιθεται, και το περας μετα πασης ακριβειας γινεται·
εκεινοι δε κατα συμβεβηκος εν τισιν αλη θευσαντες, εν τοις πλειοσι διημαρτον. Και
τοιαυτη μεν η τε θεια και διαβολικη προφητεια. Φυσικη δε η των αλογων· χελιδονες
γαρ και γερανοι και μυρ μηκες επιοντος χειμωνος αισθανονται, εχινοι τε και
αλκυονες, φυσει τουτο κτησαμενοι. Ἡ δε τεχνικη προφητεια παρα ιατροις και
συμβολοις και κυβερ νηταις· οι μεν γαρ αῤρωστειας και τας λυσεις του των
προλεγουσιν· οι δε πνευματων μεταβολην, οι δε του μελλοντος συνεπειν
καταστοχαζοντες. Ἡ δε κοινη και δημωδης του μελλοντος γνωσις, οιον οτι μετα
μηνας γʹ ο χειμων γινεται· παντες γαρ εχουσι τας περιοδων προτηρησεις· ουδεν γαρ,
ει και δαι μονες προγνωσιν εχοιεν οπου γε και μυρμηκες εχουσι· και δεινοι
ανθρωποι του μελλοντος κατα στοχασται εισιν, αλλ' ουχ ως παντως παντα ειδεναι,
επει και ο διαβολος προεφητευσεν ειπων· “Του γινωσκειν καλον και πονηρον,” και
εγενετο. Και παλιν ο Βαλααμ προειπεν, οτι Πορνους στησον, και προδοθησεται δι'
αυτων Ἰερουσαλημ, και εγενετο ουτως, οπερ στοχασμος εστι μαλλον η προῤρησις·
και ουδεν παραδοξον αι τοιαυται προφητειαι εχουσιν. 110.292
ΞΑʹ. Βασιλεια Ἀμως. Μετα δε Μανασσην εβασιλευσεν Ἀμως, (ο) υιος αυτου,
(και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη εν τωι οικωι αυτου,
βασιλευσας) ετη βʹ ̣2̣. Κατα τουτους τους χρονους Μιδας ο Φρυγιος εγνω ριζετο (οστις
διελαβε ποτε το εαυτου αρμα και ελ θων εις τινα τοπον, και το αρμα περαιτερω μη
προβαινον, εστη του δρομου, και κτισας εκεισε πο λιν, εκαλεσεν αυτην Ἄγκυραν,
171 αγκυρα γαρ, σιδηριον πλοιου ποταμιου, επισχον ̣43b το αρμα, εστησε τον Μιδαν),
οντινα ωτα εχειν ονου ελεγον. ̣3̣ Ἄξιον τοινυν επαπορησαι τι δηποτε τον Ναβου
χοδονοσωρ και τον Μανασσην ο Θεος παιδευσας, εις την βασιλειαν παλιν αυτους
επανηγαγε, τον δε Βαλτασαρ και τον Ἀμως αυτικα της βασιλειας και της ζωης
αισχιστως και ασυγγνωστως απεστερησεν. Ἀλλ' ευδηλον δια το την πατρικην
ασεβειαν και κακουργιαν αυτους μιμησασθαι και μη σωφρονισθεν τας εκ της
εκεινων παιδειας και τιμωριας, την δε μετανοιαν αυτων και επιστροφην μη
ζηλωσαντας· εικοτως ουν ο δικαιος Κριτης επ' εκεινους μεν ρητωι χρονωι την
βασιλειαν περιωρισεν, τουτους δε ουδε μιας ηξιωσε συγγνωμης· αλλ' ωστε δε και
παντα προορων ο Θεος τα επομενα, γινωσκει εκαστου και τον τροπον και την
γνωμην, “εταζων καρδιας και νεφρους,” και συνιων εις παντα τα εργα ημων, δια
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

80

τουτο παντων εκεινων μεν προειδως την μετα μελειαν, ουτως τα κατ' αυτους
ωικονομησεν, τουτων δε προβλεπων την μεχρι τελους ασεβειαν, τωι θανατωι
καταλυει της κακουργιας και σκληροκαρδιας και δυστροπιας την αυξησιν. ̣4̣ Ὅπερ
ουν και εν ταις αποστολικαις ∆ιαταξεσιν υπεμφαινων ο θειος λογος, ουτω πως
φησιν· “Ἐαν δε τις εκ παραταξεως αμαρτανων πειραζει τον Θεον, ως μη επεξιοντα
τοις πονηροις, ο τοιουτος αφεσιν ουχ εξει· καν λεγηι παρ' εαυτωι· Ὅσια μοι γενοντο,
οτι πορευσομαι εν τηι αναστροφηι της πονηρας μου καρδιας (και τοτε μετανοησω)·
τοιουτος γαρ εγενετο Ἀμως, ο του Μανασση υιος· φησι γαρ η Γραφη· “Και
παρελογισατο Ἀμως (ο του Μανασση υιος) λογισμον παραβασεως και ειπεν· Ὁ πατηρ
μου πολλα εκ νεοτητος παρενομησε και εν γηρει μετενοησεν και νυν εγω
πορευσομαι καθως επιθυμει η ψυχη μου, και υστερον επιστρεψω προς Κυριον. Και
ποιησας το πονηρον ενωπιον Κυριου, εξωλο θρευσεν αυτον εν 172 ταχει”–̣5̣ ∆ιο δη
λοι πον οντως αληθως ειπειν· “Φοβερον το εμπεσειν εις χειρας Θεου ζωντος.” ”Τις
γαρ, φησιν ο προφητης, σκληρος γενομενος, εναντιον Κυριου υπεμεινεν;” Ὅθεν
εκβοαι ∆αυιδ σαφεστατα λεγων. “Σημερον, εαν της φωνης αυτου ακουσητε, μη
σκληρυνετε τας καρδιας υμων ως εν τωι παρα 110.293 πικρασμωι,” οπερ ευλογως
ερμηνευων ο Ἀποστολος φησιν· “Βλεπετε, αδελφοι, μηποτε εσται εν τινι υμων
καρδια πονηρα απιστιας εν τωι αποστηναι απο Θεου ζωντος, αλλα παρακαλειτε
εαυτους καθ' εκαστην ημεραν μεχρις αν το σημερον καλειται, ινα μη σκληρυνθηι τις
εξ υμων απατηι της αμαρτιας”
ΞΒʹ. Βασιλεια Ἰωσιου. Μετα δε Ἀμως εβασιλευσεν Ἰωσιας, υιος αυτου, ετων
υπαρχων οκτω, και εποιησε το ευθες ενωπιον Κυριου, και ετελευτησε τοξευθεις εν
τωι πολεμωι, βασιλευσας ετη λαʹ. ̣2̣ Ὁ γαρ Νεχαω, βασιλευς Αιγυπτου, κατα των
Ἀσσυριων στρατευσας, επικουρησαι τοις Ἀσσυριοις ουτος εσπουδαζεν, οθεν φησιν
Ἔσδρας· “Και ειπεν ̣44a βασιλευς Αιγυ πτου προς Ἰωσιαν· Τι εμοι και σοι, βασιλευ της
Ἰουδαιας; Ουχι προς σε εξαπεσταλμαι του ποιησαι πολεμον, αλλ' επι του Ευφρατου.
Και νυν Κυριος μετ' εμου εστιν. Ἀποστηθι και μη εναντιου τωι Κυριωι. Και ουκ
απεστρεψεν απ' αυτου Ἰωσιας, αλλα (πολεμειν αυτον επεχειρησεν, ου προσεχων
ρηματι Ἱερεμιου του προφητου λαλουντος εκ στομα τος Κυριου· και) συνεστησατο
προς αυτον πολεμον εν τωι πεδιωι παρα γνωμην Θεου, και τοξευθεις υπο των
πολεμιων ειπε τοις παισιν αυτου· “Ἐξαγαγετε με, οτι επονεσα σφοδρα.” Και ευθεως
αποστρε ψαντος αυτου εις Ἱερουσαλημ, και τον βιον κα ταλλαξαντος, εγενετο
πενθος 173 μεγα κατα πα σαν την Ἰουδαιαν, και μαλλον Ἱερεμιας εθρηνησεν υπερ
Ἰωσιου.” ̣3̣ Ὃς και δικαιοτατος υπερ τους εμπροσθεν αυτου βασιλεας γεγονεν. Και
του νομου Κυριου αναγινωσκομενου ακριβως, ακουσας και λιαν αθυμησας, ειδως
τουτον εν τοσουτοις ετεσι καταπατουμενον “τα ιματια διαῤρηξας” και εμφοβος
γενομενος, απεστειλε “προς Ὄλδαν την προφητιν” πυνθανομενος, τι βουλεται
Κυριος περι αυτου και παντος του λαου. Ἡ δε φησι· “Ταδε λεγει Κυριος· Ἀνθ' ων οτι
ηπαλυνθη η καρδια σου και ενετραπης απο προσωπου μου, ως ηκουσας οτι ελαλησα
επι τον τοπον τουτον και επι τους ενοικουντας αυτον, του ειναι εις αφανισμον και
καταραν, και διεῤρηξας τα ιματια σου και εκλαυσας ενωπιον μου, ιδου προστιθημι σε
προς τους πατερας σου εν ειρηνηι, και ουκ οψει πασι τοις κακοις οις επαξω επι τον
τοπον τουτον.” Ὅθεν ζηλωι θειωι κινουμενος ου μονον τα παν ταχου ειδωλα τε και
σεβασματα συνετριψεν εκ βα θρων, αλλα και τους ειδωλολατρας, τους μεν ετι
ζωντας, εξωλοθρευσεν, τους δε ηδη τεθνηκοτας εν τοις ταφοις κατεκαυσεν. Και
επαρας τους οφθαλ μους επι τον ταφον του ανθρωπου του Θεου ειπε· “Τι το
σκοπελον εκεινο, ο εγω βλεπω;” Και φασιν οι ανδρες της πολεως· Ὁ ανθρωπος του
Θεου εστιν ο προφητευσας τους λογους τουτους επι το θυσιαστηριον Βεθηλ.” Και
ειπεν· “Ἄφετε αυτον, 110.296 μηδεις κινησει αυτου τα αστα.” Και μεντοι και τους
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

81

εγγαστριμυθους, και τους ψευδοπροφητας, και παν βδελυγμα και προσοχθισμα εν
Ἱερουσαλημ εξηιρεν· “και επεστρεψε προς Κυριον εν οληι καρδιαι και ισχυι και εν οληι
ψυχηι αυτου κατα τον νομον Μωυ σεως·” διο δη και το Πασχα τοιουτον εποιησε οιον
ου γεγονεν απο χρονου Ἰησου του Ναυη και Σα μουηλ· εν ωι βοας μεν εθυσε χιλιαδας
ιβʹ, προβατα χιλιαδας ληʹ· “Και κατωρθωθη, φησιν, τα εργα Ἰωσιου ενωπιον Κυριου
εν καρδιαι πληρει ευσε βειας.” ”Και γαρ ομοιος αυτωι ουκ εγενηθη εμπροσθεν αυτου
174 και ουκ ανεστη ομοιος αυτωι, πλην ουκ απεστραφη Κυριος απο θυμου οργης αυ
του, ου εθυμωθη εν τωι Ἰουδα επι τους παροργισμους, ους παρωργισεν αυτον
Μανασσης. ̣4̣ Ἐπι τουτων των χρονων και το Βυζαντιον υπο Βυζου, βασιλεως της
Θραικης, εκτισθη και των Μεγαρεων, και Σιβυλλα η Σαμιος εγνωριζετο ̣44b.
ΞΓʹ. Βασιλεια Ἰωαχας. Μετα δε Ἰωσιαν εβασιλευσε Ἰωαχαζ, υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και ληφθεις υπο Νεχαω, βασιλεως Αιγυπτου,
απηχθη εις Αιγυπτον, εν ηι και απεθανεν βασιλευσας μηνας γʹ. ̣2̣ Ἐφ' ου οι
Ἰσραηλιται, καθως φησιν Ἰωσηπος, εκ του περικρατησαι την του Ἰουδα φυλην και
κατοικησαι την πολιν Ἱερουσαλημ, ουτοι μεν εκληθησαν Ἰουδαιοι, η δε πολις, η και
Σιων, Ἰουδαια, ητις παλαι μεν Ἰεβους ελεγετο, δια το τον Ἰεβουσαι κατοικησαι τον
τοπον εκεινον, ∆αυιδ δε Ἰερουσαλημ προσηγορευσε δια του συμβεβηκοτος ονοματος
τεχνασαμενος· εν ορει γαρ εστιν υψηλο τατωι κατοικοδομουμενη, εν ωι Κυριος ωφθη
τωι ∆αυιδ εν αλωνι Ἐρνα του Ἰεβουσαιου εν τηι θραυσειτου λαου δια την αλογον
απαριθμησιν· και το μεν ορος τηι Ἑβραΐδι φωνηι λεγεται Ἄρ, η δε πολις Σαλημ. Ὁ ουν
∆αυιδ νεον τοπον εις βασιλειον κατασκευαζων, Ἀρσαλημ ωνομασε, ο εστιν ορος ειρη
νης, Ἱερουσαλημ εις το Ἑλληνικον παρενηνεγμενη δια την καλλιφωνιαν. Ξ∆ʹ.
Βασιλεια Ἰωακειμ. Μετα Ἰωαχαζ εβασιλευσε Ἰωακειμ και εποιησε το πονηρον
ενωπιον Κυριου· και ελθων Ναβουχοδο νοσωρ, ο διαδοχος Μαροδαχ, και 175
πολιορκησας την Ἰουδαιαν, υποφορον αυτην εποιησεν. ̣2̣ Ἀθετησαντος δε την
φορολογιαν Ἰωακειμ, ηλθε παλιν εις Ἰερουσαλημ Ναβουχοδονοσωρ και τουτον
χειρω σαμενος τε, και ανελων, και απο του τειχους ριφηναι κελευσας, αταφον επι
πολυν κατελιπε χρο νον, βασιλευσαντα ετη ιαʹ. ̣3̣ Περι ου φησιν Ἱερε μιας· “Ταδε
λεγει Κυριος επι Ἰωακειμ, υιον Ἄχαζ, βασιλεα Ἰουδα· Ουαι επι τον ανδρα τουτον· ου
μη κοψονται αυτον, ω αδελφε, ουδε μη 110.297 κλαυσονται αυτον· οιμοι, Κυριε, και
οιμοι, αδελφε, αλλα ταφην ονου ταφησεται και συμψηφισθεις ριφη σεται επεκεινα
της πολεως Ἱερουσαλημ.” ̣4̣ Τοτε και ∆ανιηλ απηχθη και οι γʹ παιδες, και αλλοι του
λαου πλειστοι, και μερος των σκευων Κυριου, εις Βαβυλωνα. ΞΕʹ. Βασιλεια Ἰεχονιου.
Μετα Ἰωακειμ εβασιλευσε Ἰεχονιας, υιος αυτου ο και Ἰωακειμ, δια προσταγματος
Ναβουχοδονοσωρ, και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου· και περι τους φορους
αγνωμονησαντος αυτου, ηλθε Ναβουχο δονοσωρ εις την πολιν Ἱερουσαλημ και
επολιορκει αυτην. “Προς ον Ἰεχονιας εξελθων συν μητρι, και τεκνοις, και τοις
αρχουσιν αυτου, εισηλθον οι μεγιστανες Ναβουχοδονοσωρ εις την πολιν και εξ
ηνεγκαν τους θησαυρους Κυριου και του βασιλεως, τα χρυσα σκευη παντα, α εποιησε
Σολομων εν ναωι Κυριου. Τον δε Σεδεκιαν αντι Ἰεχονιου καταστησας, απυκισε
Ἰεχονιαν εις Βαβυλωνα, και την μητερα, και τους αρχοντας αυτου,” βασιλευσαντα
μηνας γʹ. ̣2̣ Περι ου παλιν Ἱερεμιας ελεγεν· “Ἠτιμωθη Ἰεχονιας ως σκευος, ου ουκ ετι
χρεια αυ του, οτι απεῤριφη και εξεῤριφη εις γην, ην ουκ ᾔδει, λεγει Κυριος. Γη, γη,
ακουσον λογον Κυριου. Γραψον τον ανδρα τουτον εκκηρυκτον ανθρωπον, οτι ου μη
αυξηθηι εκ του σπερματος αυτου ανηρ καθημενος επι θρονου ∆αυιδ, αρχων ετι εν τωι
Ἰουδαι.”
Ξςʹ. Βασιλεια Σεδεκιου. 176 Μετα δε Ἰεχονιαν εβασιλευσε Σεδεκιας,
πατραδελφος ̣45a αυτου, και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου· και περι την
φορολογιαν ωσαυτως παρασπονδησαντος αυτου, ηλθε παλιν Ναβουχοδο νοσωρ εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

82

Ἱερουσαλημ και επολιορκει αυτην ετη βʹ. ̣2̣ Και προφητευσας Ἱερεμιας την αλωσιν
της πολεως, δεσμιος εβληθη υπο Σεδεκιου εν λακκωι. Μετα δε το θυσιαστηριον και
την τραπεζαν, και την λυχνιαν του ναου εν λογωι Κυριου, μελλουσαν την πολιν ηδη
παραλαμβανεσθαι, κατεκρυψεν εν αδηλωι τοπωι και ουχ ευρεθη ετι. Φησι γαρ η των
Μακκαβαιων βιβλος· “Ἐξηλθεν Ἱερεμιας, χρηματισμου γενηθεντος αυτωι, εις το ορος
ου Μωυσης εθεασατο την του Θεου κληρονομιαν, και ελθων εις τοπον, και ευρων
οικον αντρωδη, εισ ηνεγκε την κιβωτον και το θυσιαστηριον του θυμια ματος, και
την θυραν ανεφραξε· και προσελθοντες τινες των συνακολουθουντων αυτωι ωστε
την οδον επισημηνασθαι, ουκ ηδυνηθησαν ευρειν. Ὡς δε Ἱερεμιας εγνω, μεμψαμενος
αυτους ειπεν· “Ἄγνωστος ο τοπος εσται εως αν συναγαγηι ο Θεος επι 110.300
συναγωγην του λαου και ιλεως γενηται· και τοτε ο Κυριος αναδειξει ταυτα, και
οφθησεται η δοξα Κυριου και η νεφελη καθως επι Μωυσεως εδηλου το.” ̣3̣ Ὁ δε γε
Ναβουχοδονοσωρ παραλαβων την πολιν, ενεπρησεν αυτην πασαν, τον δε Σεδεκιαν
χειρωσαμενος, την μεν γυναικα και τα τεκνα αυτου, εν οφθαλμοις αυτου ανειλεν,
αυτον δε εκτυφλωσας και δεσμοις καθειρξας, εις Βαβυλωνα αιχμαλωτον απηγαγε,
βασιλευσαντα ετη γʹ. ̣4̣ Περι ου Ἰερεμιας αυθις φησιν· “Ἰδου, διδωμι αυτον εις χειρας
βασιλεως Βαβυλωνος, και παταξει αυτον. Και ληψοντα επ' αυτον καταραν λεγοντες·
Ποιησαι σε Κυριος ως Σεδεκιαν εποιησε και ως Ἀχιαβ, ους απετηγανισε βασιλευς
Βαβυλωνος εν πυρι δι' ην εποιησαν ανομιαν εν Ἱερουσαλημ και εμοιχευον τας
γυναικας των πολιτων αυτων και λογον εχρηματισαν επι τωι ονοματι μου, ον ου
προσ εταξα αυτοις, φησιν ο Κυριος.”
ΞΖʹ. Περι της αʹ αιχμαλωσιας Ἱερουσαλημ της εν Βαβυλωνι, ητις εστι
δευτερα της παροικιας Αιγυπτου. 177 Ἐν δε τωι γʹ ετει της αιχμαλωσιας απ εστειλε
Ναβουχοδονοσωρ τον Ναβουζαρδαν αρχιμα γειρον αυτου εις Ἱερουσαλημ, και τον
μεν οικον Κυριου, και τον οικον του βασιλεως, και τους περι λειφθεντας εν τηι πολει
ενεπρησε, διαρκεσαντα τον θειον οικον απο της αʹ οικοδομης ετη υμβʹ, τους δε
χαλκους μεγαλους στυλους, και την χαλκην θαλασσαν και τους υποκατω αυτης ιβʹ
μοσχους, και τα υπο στηριγματα, και παντα τον εν τωι ναωι του Κυριου χαλκον
συντριψας απηγαγεν εις Βαβυλωνα· και μεντοι και τους Λευΐτας, και τας θυΐσκας,
και τα πυρεια, και τας χρυσας φιαλας, και τας αργυρας και τας χαλκας· ουκ ην γαρ
σταθμος του χαλκου των σκευων παντων ων ελαβεν ο αρχιμαγειρος Ναβουζαρδαν.
Των δε επιλοιπων Ἰουδαιων τους επισημους απαγαγων προς Ναβουχοδονοσωρ, τους
μεν εθανατωσε, τους δε δουλους παρεδωκε τοις αρχουσιν αυτου. Τον δε Σεδεκιαν επι
σκοτει κατα κλεισας μυλωθρειν κατεδικασε ̣45b εφ' ου γεγονεν η παντελης και
πρωτη αλωσις Ἱερουσαλημ, ουκετι βασιλευθεισης υπο Ἰουδαιων, αλλ' υπο των
Χαλδαιων κρατηθεισης. ̣2̣ Τοιγαρουν τριτον Ναβουχοδονοσωρ επορθησε την
Ἱερουσαλημ, ως ειρηται· πρωτον μεν επι Ἰωακειμ, μεθ' ου ηιχμαλωτισθη και ∆ανιηλ
ο προ φητης και οι τρεις παιδες (υφ' ου προεφητευον Ἱερεμιας, και Βουζη, και
Ουριας, ο του Σαμεου, ον και φυγοντα εις Αιγυπτον Ἰωακειμ συλλαβομενος αναιρει)·
βʹ δε αιχμαλωσια επι Ἰεχονιου· τριτον δε παραγενομενος επι Σεδεκιου, οτε και τον
ναον ενεπρησε, τον δε Σεδεκιαν εξετυφλωσε, τους δε υιους αυτου συν ετεροις
πολλοις κατεσφαξε και το λοιπον ηιχμαλωτευσε πληθος. ̣3̣ Περι ων και ο μεγας
Γρηγοριος ο Θεολογος μνημονευσας ταδε φησιν· “Και ινα παρω δημους, 110.301 και
πολεις, και βασιλειας, 178 ετι δε και χωρους και στρατους, και οικους, και νηων
πληρωματα, και συζυγιας και εταιρειας, υπο μεν ειρηνης συνεχομενας, υπο δε
στασεως καταλυομενας, επι τον Ἰσραηλ ειμι τωι λογωι και των εκεινου παθων
υπομνησας υμας ερησομαι τι των συμφορων τουτων αιτιον, ινα παιδευθωμεν τοις
των αλλων κακοις την ομο νοιαν· ουχ εως μεν ειρηνην ειχον προς αλληλους και
προς τον Θεον, Αιγυπτωι, τηι σιδηραι κα μινωι, πιεζομενοι και υπο της κοινης θλιψεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

83

συν αγομενοι (Ἔστι γαρ οτε και τουτο φαρμακον αγαθον εις σωτηριαν η θλιψις;)
“Λαος περιουσιος” ηκουον και “Μερις Κυριου,” και “Βασιλειον ιερατευμα,” και
“Ἔθνος αγιον.” Και ου τοις μεν ονομασιν ουτω, τοις δε εργοις ετερως, αλλα και
στρατηγοις ηγοντο αγομενοις υπο Θεου και στυλωι πυρος και νεφελης ωδηγουντο
νυκτος και ημερας. Και θαλασσα μεν αυτοις διιστατο φευγουσι, πεινωσι δε ουρανος
εχορηγει τροφην, πολεμουσι δε χειρων εκτασις αντι μυριαδων ην, δι' ευχης
εγειρουσα τροπαια και οδοποιουσα τα εμπροσθεν· ποταμοι δε υπεχωρουν την
συγγενη μιμουμενοι θαλασσαν· και στοιχεια ιστατο· και τειχη σαλπιγξι κατεσειετο.
Και τι δει λεγειν Αιγυπτιων πληγας τουτοις χαριζομενας και Θεου φωνας εξ ορους
κατακουομενας και νομο θεσιαν διπλην, την μεν εν γραμματι, την δε εν πνευματι
και ταλλα οις ετιμωντο παλαι παρα την εαυτων αξιαν; Ἐπει δε νοσειν ηρξαντο και
κατα του Θεου και κατ' αλληλων εμανησαν και διεστη σαν εις μερη πολλατι γινεται
και τι πεπονθασιν; Θρηνει μεν τουτους Ἱερεμιας εικοτως επι τοις ανηκεστοις παθεσι
και την επι Βαβυλωνα αιχμα λωσιαν οδυρεται· και γαρ ην οντως θρηνων αξια· πως
δε ου; Των μεγιστων τειχη κατεσκαμμενα, πολις ηδαφισμενη, αγιασμα
καθηιρημενον, αναθη ματα σεσυλημενα, ποδες βεβηλοι και χειρες, οι μεν τοις
αβατοις εμβατευοντες, αι δε και των αψαυ στων ̣46a κατατρυφωσαι, προφηται
σιγωντες, ιερεις αγομενοι, πρεσβυτεροι μη ελεουμενοι, παρθε νοι καθυβριζομεναι,
νεοτης πιπτουσα, πυρ αλλοτριον 179 και πολεμιον, αιματος ποταμοι αντι του οσιου
πυρος και αιματος, Ναζιραιοι κατασυρομενοι, και ινα εξ αυτων ειπω τι των του
Ἱερεμιου θρηνων, υιοι Σιων οι τιμιοι και αντιθεμενοι χρυσιωι, οι τρυφεροι και κακων
απαθεις, ξενην οδον οδευοντες· και οδοι Σιων πενθουσι παρα το μη ειναι τους
εορταζοντας. Και μικρον προ τουτων· Χειρες γυναικων οικτιρμονων, ου τρο φην
ορεγουσαι τεκνοις, της πολιορκιας επικρα τουσης, αλλ' επι τροφην ταυτα
σπαραττουσαι, και λιμου φαρμακον, τα εξ αυτων ποιουμεναι προσφιλε στατα. Πως
ου δεινα ταυτα και περα δεινων, ου 110.304 τοις πασχουσι τοτε μονον, αλλα τοις νυν
ακουουσιν;” Και ταυτα μεν ωδε.
ΞΗʹ. Ἀριθμος των ετων των εν Ἱεροσολυμοις βασιλεων. Γινονται ουν ομου
των εν Ἱεροσολυμοις βασιλευσαντων απο ∆αυιδ εως Σεδεκιου ετη υζʹ, οι δε βασιλεις
υπηρχον τον αριθμον κβʹ· παντες δε εξ ενος εγενοντο γενους του ∆αυιδ ̣2̣. Ἐφ' ων
υπηρχον και προφηται οιδε· επι μεν Σαουλ, ∆αυιδ και Σαμουηλ· επι ∆αυιδ, Γαδ,
Ναθαν, Ἀσσαφατ· επι Σολομωντος και των μετ' αυτον, Ἀχια ο Σηλωνιτης, Σαμαιας ο
Ἀδδω· επι δε Ἰωσαφατ και των μετ'αυτον, Μιχαιας, Ἠλιας, Ἑλισαιος, Ἀβδιας, Ἰηουο
Ζωηλ, Ἐλεαζαρ, Ἀζαριας· επι Ἐζεκιου και τωνμετ' αυτον Ὠσεε, Ἀμμως, Ἡσαΐας,
Ἰωνα· επιδε Ἰωσιου και των μετ' αυτον, Ἱερεμιας, Σοφωνιας, Ὄλδα, Βαρουχ· επι
Σεδεκιου παλιν, Ἱερεμιας και Ἀμβακουμ· μετα δε την αιχμαλωσιαν, επι Ἰησου του
ιερεως Ἰωσεδεκ προφητευουσιν Ἀγγαιος, και Ζαχαριας, και τελευταιοι προφηται.
∆ανιηλ γαρ και Ἐζεκιηλ προεφητευσαν εν τηι αιχμαλωσιαι εν Βαβυλωνι. 180 ̣3̣
Συναγεται τοινυν απο πρωτου ετους Ἄχαζ και πρωτης Ὀλυμπιαδος μεχρι της
μετοικεσιας της εις Βαβυλωνα, οτε και ∆ανιηλ και οι γʹ παιδες απηχθησαν, ετη ρμδʹ·
απο δε Σαουλ, του πρωτου βασιλευσαντος Ἑβραιων, ετη ϛζʹ· απο δε της τελευτης
Ἰησου του Ναυη, ετη #22αρʹ· απο δε Νωε και του κατακλυσμου, ετη #22βχιʹ· απο δε
Ἀδαμ ετη δωοβʹ. ̣4̣ Φυλαττομενης δε ημιν της των χρονων ακολουθιας δια της των
εκ ∆αυιδ ηγεμονιας, ουκ ατοπον οιμαι των επι Σαμαρειαν ηγησαμενων εν παρεξοδωι
τους χρονους παραδραμειν. Τελευτη σαντος γαρ του (βασιλεως) Σολομωντος,
Ῥοβοαμ, ο τουτου παις, ανερχεται εις Σικιμα· εκει γαρ ο λαος συνηθροιστο, ωστε
καταστηναι υπ' αυτων βασι λεα. Μελλοντι δε αυτωι χριεσθαι προσηλθεν ο λαος
παρακαλων απο του πληθους κουφισθηναι των τελε σματων, ων ο πατηρ αυτου
Σολομων εφορολογησε τον λαον. Ὁ δε τρεις ημερας προς διασκεψιν δου ναι και την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

84

του μελλοντος αποκρισιν λαβων, παρα μεν των πρεσβυτερων ακουσας κουφισαι τον
λαον, παρα δε των ομηλικων επιφορτισαι, μαλλον τουτοις πεισθεις ̣46b κατα την γʹ
ημεραν την των 110.305 νεωτερων συμβουλην προς τον λαον αποκρινεται· οι δε
αναχωρουσιν αποταξαμενοι τηι αυτου αρχηι. Και αι μεν ιʹ φυλαι καθιστωσιν εφ'
εαυτων τον Ἱεροβοαμ, τον του Ναβατ και Σαριρας, γυναικος εταιρας, υιον, εκ φυλης
ορμωμενον της Ἐφραιμ, βασιλεα, παραμενουσι δε τωι Ῥοβοαμ η του Ἰουδα και
Βενιαμιν φυλη. Ἐξ εκεινου διαιρεθεις ο λαος, 181 ιδιον εκαστον μερος και το ονομα
και τον της βασιλειας οικον εκεκτητο. καθως και ανωτερω ειρηκαμεν.
ΞΘʹ. Ἀρχη των εν Σαμαρειαι βασιλεων. Ἀρχη της βασιλειας Ἱεροβοαμ. Μετα δε
την διαιρεσιν των ιʹ σκηπτρων, εβασιλευσεν Ἱεροβοαμ, ως ειρηται, υιος Ναβατ, εκ
φυλης Ἐφραιμ, ο δουλος Σολομωντος και αποστατης, αποστησαντος του Ἰσραηλ εν
Σαμαρειαι· και εποιησε το πονηρον εν ωπιον Κυριου, και επαταξεν αυτον ο Θεος, και
απ εθανεν εν ταις αμαρτιαις αυτου, βασιλευσας ετη μβʹ. ̣2̣ Ποιησας γαρ δαμαλεις
χρυσας βʹ και την μεν στησας εν Βαιθηλ, την δε εν ∆αν, εφη προς τον λαον·
“Ἱκανουσθω υμιν αναβαινειν εις Ἱερουσαλημ· ιδου οι θεοι σου, Ἰσραηλ, οι
αναγαγοντες σε εκ γης Αιγυπτου·” και εξημαρτεν αυτοις αμαρτιαν μεγαλην, και
επορευθησαν υιοι Ἰσραηλ εν πασηι αμαρτιαι Ἱεροβοαμ, και ελατρευσαν και προσεκυ
νησαν τοις ματαιοις εως ου μετεστησεν αυτους ο Κυριος απο προσωπου αυτου εις
Ἀσσυριους.
Οʹ. Βασιλεια Ναβατ. Μετα δε Ἱεροβοαμ εβασιλευσε Ναβατ, ο υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Βαασα, βασιλευσας ετη βʹ.
ΟΑʹ. Βασιλεια Βαασα. Μετα δε Ναβατ εβασιλευσε Βαασα, και εποιησε το
πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη εν τωι πο λεμωι, βασιλευσας ετη κδʹ.
ΟΒʹ. Βασιλεια Ἠλα. 182 Μετα δε Βαασα εβασιλευσεν Ἠλα υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Ζαμβρι, βασιλευσας ετη βʹ.
ΟΓʹ. Βασιλεια Ζαμβρι. Μετα δε Ἠλα εβασιλευσε Ζαμβρι, και εποιησε το
πονηρον ενωπιον Κυριου, και εκαυθη εν οικωι προσφυγων υπο των πολεμιων,
βασιλευσας ετη ιβʹ.
Ο∆ʹ. Βασιλεια Ἀχααβ. Μετα δε Ζαμβρι εβασιλευσεν Ἀχααβ υιος αυ του, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και απεθανεν εν ταις αμαρτιαις αυτου,
βασιλευσας ετη κβʹ.
ΟΕʹ. Περι της Ἰεζαβελ και περι του Ἠλιου προφητου. Της γαρ γυναικος αυτου
Ἰεζαβελ αποκτεινασης 110.308 τον Ναβουθε, και ουτως αυτου τον αμπελωνα λα
βουσης, ειπεν Ἠλιας ο προφητης προς αυτον· “Ταδε λεγει Κυριος· Ἀνθ' ων
εφονευσας και εκλη ρονομησαςεν τωι τοπωι ωι ελειξαν κυνες το αιμα Ναβουθε, εκει
λειξουσι κυνες το αιμα σου, και την Ἰεζαβελ καταφαγωνται κυνες εν τωι
προτειχισματι. Και εξολοθρευσω τον Ἀχααβ και παντα ουρουντα προς τοιχον.” ̣2̣ Ὁ
τοινυν Ἀχααβ κτισας 183 πολεις μεγαλας και ισχυρας και οικον ελεφαντινον εν
Σαμαρειαι θαυμασιον σφοδρα και μετα ταυτα ποιησας πολεμον προς τους Συρους, αφ'
ων παταξας εν ημεραι μιαι μυριαδας ιβʹ, ητοι χιλιαδας ρκʹ, και τον βασιλεα τουτων
Ἄδερ συλλα βων, ον και περιποιησαμενος και αποστειλας παρα γνωμην Θεου,
ελεγχεται σαφως υπο Μιχαιου του προφητου λεγοντος· “Ταδε λεγει Κυριος· Ἐξα
πεστειλας ανδρα ολεθριον εκ χειρος σου· η ψυχη σου αντι της ψυχης αυτου και ο
λαος ̣47a σου αντι του λαου αυτου. Τουτο ακουσας απηλθε συγκεχυμενος και
λελυμενος πανυ.” ̣3̣ Ἐν τωι γʹ ετει παλιν εξελθων εις πολεμον κατα του
αγνωμονησαντος και παρασπονδησαντος βασι λεως Συριας, και του Μιχαιου
διακωλυοντος αυ τον, ειπε μετ' οργης προς τους περι αυτον, συλλα βοντας
“αποθεσθαι τουτον εις οικον φυλακης, και εσθιετω αρτον οδυνης και πινετω υδωρ
θλιψεως εως ου επιστρεψωμαι μετ' ειρηνης.” Και φησι Μι χαιας· “Ἐαν επιστρεφων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

85

επιστρεψηις μετ' ειρη νης, ου λελαληκε Κυριος εν εμοι.” Και εισελθων εν τωι πολεμωι,
και τοξευθεις αναμεσον του θωρακος και του πνευμονος και υποστρεψας δια του
αρμα τος, και θανων, ελειξαν οι κυνες το αιμα αυτου εκει εις τον τοπον οπου και
Ναβουθ, κατα το ρημα ο ελαλησεν ο Κυριος εν χειρι Ἠλιου του προ φητου. ̣4̣ Περι ου
και Θεοδωρητος φησιν· “Ἄξιον οντως διαπορησαι τινος ενεκεν ο θειος προφητης και
ζηλωτης διαπυρος και τηλικουτος τερατουργος τον μεν Ἀχααβ παῤρησιαστικως και
ανενδοιαστως κατα προσωπον διηλεγχεν, της δε γυναικος αυτου Ἰεζα βελ ουδε
ψιλην απειλην ενεγκων, οδον απεδρα μʹ ημερων· αλλα δηλον, οτι ει και τοιουτος ην
ο παν οιδιμος εν ταις υπερ ανθρωπον θαυματουργιαις, αλλ' ανθρωπος υπηρχεν, ουκ
αμοιρος της φυσικης ασθενειας, αλλως τε δε και της θειας οικονομιας ην το δεος· ινα
γαρ μη της θαυματουργιας το μεγεθος επαρηι το φρονημα, ενδεδωκεν η χαρις 184 τηι
φυ σει την δειλιαν ενδειξασθαι, προς επιγνωσιν της αν θρωπινης ασθενειας. Τουτου
χαριν αυτωι και δεδη λωκεν ο ∆εσποτης· “Μη καυχω, Ἠλια· επτα χι λιαδες εισιν, αι
ουκ εμιανθησαν τηι ασεβειαι.” 110.309 Προς δε τουτοις εδιδαξεν ως ημεροτητι και
μακρο θυμιαι πρυτανευειν ευδοκησεν το των ανθρωπων γενος, και οτι ραιδιον ην
αυτωι και κεραυνους και σκηπτους επιπεμψαι τοις δυσσεβεσι, και κλονισαι την γην,
και ταφον αυτοις αυτοσχεδιον επαφηναι, και βιαιοις ανεμοις αρδην παντας
διωλεσαι· διο φησιν· “Και πνευμα μεγα, κραταιον, διαλυον ορη και συντριβον πετρας
ενωπιον Κυριου· ουκ εν τωι πνευματι Κυριος. Και μετ' αυτο πνευμα συσ σεισμος· και
ουκ εν τωι συσσεισμωι Κυριος. Και μετα τον συσσεισμον πυρ· ουκ εν τωι πυρι Κυ ριος.
Και μετα το πυρ φωνη αυρας λεπτης· και εκει Κυριος.” ∆ια γαρ τουτων εδειξεν, οτι
μακρο θυμια και φιλανθρωπια μονη φιλη Θεωι· εκαστον δε των αλλων η πονηρια
την δικαιαν οργην εφελκε ται. Τινος δε χαριν παλιν δια κορακος τρεφεται, ακουσον·
επειδη γαρ ο Θεος την δικαιαν του δικαιου ζηλωτου κατα των παρανομων Ἰουδαιων
αγανα κτησιν εκμαλαξαι βουλομενος, παρεσκευασεν αυτον δια μισοτεκνου ορνεου
τρεφεσθαι, και τικτοντος μεν, ου τρεφοντος δε. Ὁμοιως και ∆αυιδ, καιτοι πα σης της
κτισεως φυσικωι λογωι προς τον ∆ημιουργον αποβλεπουσης· “Οι οφθαλμοι γαρ
παντων εις σε ελπιζουσι, και συ διδως την τροφην αυτων εν ευκαιριαι,” –̣47b και
κορακων εμνησθη κατ' εξο χην λεγων· “Τωι διδοντι τοις κτηνεσι τροφην αυ των και
τοις νεοσσοις των κορακων τοις επικαλου μενοις αυτον.” Μαλιστα μεν γαρ παντα η
θεια Προνοια, φησι, τρεφει, διαφεροντως δε τους νεοσ σους των κορακων τους παρα
των τεκοντων ανελο μενους· ζωΰφια γαρ μικρα ταις καλιαις περι ιπταμενα, τροφη
αυτοις γινεται. Μονον ουχι τουτοις συνεβουλευσεν ο Θεος τωι Ἠλιαι επι της δικαιας
ευ διας του λαου μη σφοδρωτατηι αγανακτησει χρησασθαι μηδε της του μισοτεκνου
πετεινου φιλαν θρωπιας και υπηρεσιας απανθρωπον ωφθη και αμειλικτον; Το μεν
γαρ δια την εμην σε προστασιν 185 τρεφει, συ δε της αγανακτησεως ολως γενομενος
τιθηνιος, τα της φιλανθρωπιας υπερειδες δικαια.”
Οςʹ. Βασιλεια Ὀχοζιου. Μετα Ἀχααβ εβασιλευσεν Ὀχοζιας ο υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και πεσων εκ του υπερυου του οικου αυτου,
αῤρωστη σας απεθανε, βασιλευσας ετη βʹ.
ΟΖʹ. Βασιλεια Ἰωραμ. Μετα δε Ὀχοζιαν εβασιλευσε Ἰωραμ αδελφος αυτου,
και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Ἰηου, βασιλευσας ετη ιβʹ,
ος υποταξας τον Βασα βασιλεα Μωαβ, ην λαμβανων εξ αυτου φορους κατ' ενιαυτον
αρνων χιλιαδας ρʹ και κριων χιλιαδας ρʹ. ̣2̣ Ἐφ' ου Ἠλιας ο μεγας ανεληφθη, χρισας
τον Ἑλισσεε αντ' αυτου εις προφητην. ̣3̣ Ἄδερ, βασιλευς Συριας, ηλθε και
παρακαθισας εις Σαμαρειαν, γεγονε λιμος μεγας, ωστε πραθηναι κεφαλην ονου
αργυριων λʹ. “Και ην Ἰωραμ δια πορευομενος επι του τειχους, και γυνη τις εβοησε
110.312 προς αυτον· Σωσον, κυριε βασιλευ. Και αποκρι θεις ειπε· Μη σωσαι σε Κυριος;
ποθεν σωσαι; μη απο της αλωνος η απο της ληνου; Και φησιν η γυνη· Ουχι, βασιλευ,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

86

αλλ' η γυνη αυτη ειπε μοι· ∆ος τον υιον σου, φαγωμεθα αυτον σημερον, και τον υιον
μου αυριον, και εψησαντες αυτον χθες εφαγομεν, και σημερον τον υιον αυτης
εκρυψεν. Ὅπερ ακουσας ο βασιλευς διεῤρηξε τα ιματια αυ του, και ειδεν ο λαος τον
σακκον επι της σαρκος αυτου εσωθεν και αποκριθεις ειπεν· Ταδε ποιη σαι μοι ο Θεος
και ταδε προσθειη, ει στησεται η κεφαλη Ἑλισαιου σημερον επ' αυτωι. Και απο
στειλας τον τριστατην εφ' ον επανεπαυετο ειπε προς αυτον ο προφητης· Ταδε λεγει
Κυριος· Αυριον 186 ωσει ωρα αυτη σεμιδαλεως σικλου και διμε τρον κριθης σικλου
εν ταις πυλαις Σαμαρειας. Και ειπεν ο τριστατης· Ει καταρακτας ποιησαι Κυριος, ου
μη εσται τουτο. Ὁ δε Ἐλισσαιος φησι· Ἰδου,οψηι τοις οφθαλμοις σου και εκειθεν ου
μη φαγηι Και ανδρες λεπροι δʹ παρα την πυλην της πολεως καθημενοι και τον λιμον
ου φεροντες, εβουλευσαντο προς τους εναντιους αυτομολησαι. Και δη ανασταν τες
εν τωι σκοτει ηλθον εις την παρεμβολην Συριας, και ιδου ουκ ην ανηρ εκει. οτι
Κυριος ακουστην εποιησε την παρεμβολην Συριας φωνην αρματων και ̣48a ιππων
και δυναμιν μεγαλην, και απεδρασαν εν τωι σκοτει παντες καταλειψαντες απαντα·
των δε λεπρων παντα διασαφησαντων εν τηι πολει, απεστειλεν ο βασιλευς γνωναι, ει
αληθης ο λογος, και πορευθεντες οπισω του βασιλεως Συριας εως του Ἰορδανου,
ιδου πασα η οδος πληρης ιματιων και σκευων, ων εῤριψε Συρια εν τωι θαμβεισθαι
αυτους. Και υποστρεψαντων των απεσταλμενων, εξηλθεν ο λαος της πολεως και
διηρπασε την παρεμβολην Συριας, και εγενετο μετρον σεμιδαλεως σικλου και
διμετρον κριθης σικλου κατα το ρημα Κυριου. Του δε βασιλεως καταστησαντος τον
τριστατην επι της πυλης, συνεπατησεν αυτον ο λαος, και απεθανε μη φαγων εκ του
σιτου κατα το ρημα του προφητου” ̣4̣ Και μεντοι και τα Ἱεριχουντια υδατα δια προσ
ευχης ιασατο, πικρον γαρ ην φυσει, και δυσποτον, και προς τεκνογονιαν εμποδιον τε
και θανατηφορον, εσθ' οτε και προς αρδειαν ανεπιτηδειον, οπερ εις ευχρηστιαν
ανθρωποις και κτηνεσι μεταβαλων, ευ καρπιας μαλιστα πολλης και σωτηριας
υπηρξε τηι χωραι προξενον· αχρι γαρ δευρο πλημμυρων μεγι στην πιαινει πεδιαδα και
τρεφει παραδεισους και φοινικων γενη διαφορα μελιτοφορα, ων οι πλειστοι
πατουμενοι και αποθλιβομενοι μελι πολυ εκχεουσιν· εστι γαρ μελιτοφορος και
αρωματοφορος η χωρα πανυ, φερουσα κιτρον, και μυροβαλανον, και οπο βαλσαμον
οτι πλειστον, ητις δι' ολιγων καρπων και ανθρωποις επιθυμητων ευ μαλα τωι
παραδεισωι ποσως παρεικαζεται. ̣5̣ Περι ου φησιν ο μεγας Ἀναστασιος Θεουπολεως·
“Και οι ακριβεις του 110.313 κοσμου χρονογραφοι 187 οτι περ ανατολικωτερος
πασης της οικουμενης και ωσπερ θυσιαστηριον αυ της υπαρχει ο παραδεισος, ου αι
χωραι των εσω τερων Ἰνδων πλησιαζουσαι, παντες σχεδον οι καρ ποι ευωδεστατοι
εισι και αρωματωδεις. ∆ια γαρ της αυρας των ανεμων καταυγαζομενης και
αποδιδομε νης αυτοις της ευωδιας εκ των του παραδεισου φυτων συλλαμβανουσιν,
και ωσπερ τα των αλληλοις πλησιαζοντων φοινικων και μεταδιδοντων δια των
ανεμων αλληλοις εκ των αῤρενων το σπερμολογον ανθος. Πασα τοινυν ευωδια και
μαλιστα η των Ἰν δικων αρωματων χωρις τινος υγρας ελαιου η αλλων τινων
σκευαζομενων, υγιοπονης και συγκρατικη του ανθρωπινου σωματος εστιν ωσπερ
και το εμ παλαι φθοροποιος και λοιμωδης η δυσωδια, οθεν δη και τις των
ιατροσοφιστων ακριβης αγαν εφη, οτι ει καταλαβοι τον τελευτωντα προ του
παρατραπηναι τον νουν, δυνασθαι δια τινος αυτον κατα σκευης αρωματων επι ωραν
ποιησαι νηφαλεον τον λογισμον αυτου εχειν και το καθ' εαυτον εκλαλησαι και
διαθεσθαι, οπερ ουν και ημεις εις πειραν τουτου παρειληφαμεν και αυτοπται
γεγοναμεν· μαρ τυρουσι δε ̣48η̣ και αλλοι πλειστοι μεχρι της δευρο τουτο γενομενον
βλεποντες υπο των ακριβως και περιεσκεμμενως την επιστημην εξησκημενων.” ΟΗʹ.
Βασιλεια Ἰηου. Μετα δε Ἰωραμ εβασιλευσεν Ἰηου, υιος Σαφατ του Ναμεσιου· αυτον
γαρ τον βασιλεα Ἰωραμ ευ ρων ιατρευομενον τα τραυματα, κατετοξευσεν Ἰηου, και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

87

εισερχομενου αυτου εν τηι πολει Σαμαρειας παρεκυψε Ἰεζαβελ δια της θυριδος
περικεκαλλω πισμενη· και προσεταξε τοις ευνουχοις αυτης κατακρημνισαι αυτην,
και κατεπατηθη υπο των ιππων και εβρωθη υπο των κυνων· παταξας και οʹ υιους
Ἀχααβ και τους περιλειφθεντας αυτου εν Σαμαρειαι, κατα το ρημα Ἠλιου. ̣2̣
Συναθροισας δε απαν το πληθος του λαου εφη προς αυτους μετα πανουργιας·
“Ἀχααβ μεν εδουλευσε τωι Βααλ ολιγον, Ἰηου δε πολλα δουλευσει αυτωι. Και νυν
παντας καλεσατε 188 προς με τους προφητας και ιερεις του Βααλ· πας γαρ ος αν
απολειψει, ου ζησε ται.” Συναθροισθεντες ουν παντες και του ειδωλιου πλησθεντος
στομα προς στομα, φησιν ο βασιλευς τοις δουλοις του Βααλ· “Ἐρευνησατε ακριβως,
ει εστι μεθ' υμων των δουλων Κυριου τις.” Και μη δενος ευρεθεντος, εκελευσε τοις
υπουργοις αυτου, και επαταξαν παντας εν στοματι ρομφαιας. Και τον Βααλ και τα
αυτου παντα ενεπρησεν. ̣3̣ Πλην ουκ εφυλαξε πορευεσθαι εν νομωι Κυριου, και
εσφαγη εν τωι πολεμωι βασιλευσας ετη κηʹ.
ΟΘʹ. Βασιλεια Ἰωαχας. Μετα δε Ἰηου εβασιλευσε Ἰωαχας υιος αυτου, και
εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και απ εθανε βασιλευσας ετη ιζʹ.
Πʹ. Βασιλεια Ἰωας. Μετα δε Ἰωαχας εβασιλευσε Ἰωας υιος αυτου, και εποιησε
το πονηρον ενωπιον Κυριου, και απ εθανε, βασιλευσας ετη ιδʹ. ̣2̣ Ἐφ' ου Ἑλισαιος
110.316 ετελευτησε, προφητευσας τωι Ἰωας την προτεραν 110.316 δια συμβουλων
κατα Συρων νικην, επιτρεψας αυτωι επι την γην τοξευσαι πεντακις· και το μεν
τριτον, ευστοχως εῤριψεν, το δε τεταρτον ηστοχησεν, και προφητευει αυτωι εως τρις
συμβαλειν και νικησαι τους Ἀσσυριους, τας δε ετερας ηττηθηναι· ει γαρ αχρις των εʹ
ευστοχως επι της γης εβεβληκει, πεν τακις αν παραταξαμενος την Συρων αρχην
κατελυ σεν. ̣3̣ Ὅστις αξιαγαστος προφητης τελευτησας και ταφεις εν τωι μνηματι,
“μονοζωνοι Μωαβι των” νεκρον θαψαντες, και τοις οστεοις του μακα ριου
προφητου πλησιασας, ανεστη.
ΠΑʹ. Βασιλεια Ἰεροβοαμ. 189 Μετα δε Ἰωας εβασιλευσεν Ἱεροβοαμ, υιος
αυτου, και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και απεθανε βασιλευσας ετη λδʹ.
ΠΒʹ. Βασιλεια Ἀζαριου. Μετα δε Ἱεροβοαμ εβασιλευσεν Ἀζαριας, υιος αυτου,
και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Σελουμ, βασιλευσας μηνας
ϛʹ.
ΠΓʹ. Βασιλεια Σελουμ. Μετα δε Ἀζαριαν εβασιλευσε Σελουμ, και εποιησε το
πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Μαναειμ, βασιλευσας μηνα ενα.
Π∆ʹ. Βασιλεια Μαναειμ. Μετα δε Σελουμ εβασιλευσε Μαναειμ, και εποιησε το
πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Φακεσιου βασιλευσας ετη ιʹ.
ΠΕʹ. Βασιλεια Φακεσιου. Μετα δε Μαναειμ εβασιλευσε Φακεσιας, υιος αυτου,
και εποιησε το πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Φακεε, βασιλευσας ετη βʹ.
Πςʹ. Βασιλεια Φακεε. Μετα δε Φακεσιαν εβασιλευσε Φακεε, ̣49a και εποιησε το
πονηρον ενωπιον Κυριου, και εσφαγη υπο Ὠσηε, βασιλευσας ετη κʹ. 190 ̣2̣ Ἐντευθεν
διδασκομεθα ως τους εν πο νηριαι συζωντας δι' αλληλων ο Θεος κολαζειν ειωθεν,
και τον πονηροτερον τωι πονηρωι παραδιδωσιν, οιον τισι δημιοις αυτοις κεχρημενος.
ΠΖʹ. Βασιλεια Ὠσηε. Μετα δε Φακεε εβασιλευσεν Ὠσηε ετη θʹ, και ποιησας το
πονηρον ενωπιον Κυριου, ηλθε Σαλμανα σαρ, βασιλευς Ἀσσυριων, επι Σαμαρειαν και
απυκι σεν αυτην δια τας αμαρτιας αυτων τας μεγαλας. “Και γαρ εποιησαν δυο
χρυσας δαμαλεις και προσ εκυνησαν, και ελατρευσαν αυταις και τωι Βααλ, και διηγον
τους υιους αυτων και τας θυγατερας τωι πυρι και εμαντευοντο, και οιωνιζοντο, και
εφαρμακευοντο, και απωσατο αυτους Κυριος 110.317 απο προσωπου αυτου, και ουχ
υπελειφθη πλην φυλη Ἰουδα μονωτατη· καιγε Ἰουδας ουκ εφυλαξε τας οδους
Κυριου, αλλ' επορευθη εν ταις αμαρτιαις Ἰσραηλ. Και εδωκεν αυτους Κυριος εις
χειρας αρπαζοντων αυτους.” ̣2̣ Και απωικισθησαν εις Ἀσσυριους· και απεστειλε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

88

βασιλευς Ἀσσυριων εθνη δʹ, τους Κουδιαιους, και Κουθιαιους, και Σεφαρουαιους και
Ἀναγαβαιους, και κατωικισθησαν εν ταις πολεσι Σαμαρειας. ̣3̣ “Και πεμψας Κυριος επ'
αυτους λεοντας, ανηλισκον αυτους, και ανηγγειλαν τωι βασιλει Ἀσσυριων, οτι, Τα
εθνη, α εκαθισαν εν πολεσι Σαμαρειας, ουκ εγνωσαν το κριμα του Θεου της γης
εκεινης, και απεστειλεν επ' αυ τους λεοντας, και ωλοθρευοντο· και φησιν ο βασι
λευς· Ἀπαγαγετε εκει τινας και φωτιουσιν αυτους το κριμα του Θεου. Και αποστειλας
ενα των ιερεων ων απυκισαν απο Σαμαρειας, και εδι δασκεν αυτους ο ιερευς
φοβεισθαι τον Κυριον, και εφοβουντο τον Κυριον, και τοις θεοις αυτων ελατρευον,
και κατυκησαν εκει εως της ημερας ταυτης.” 191 ̣4̣ Ἐπανελθοντες ουν οι Ἰουδαιοι
ζηλοτυπως ειχον προς αυτους, ατε αλλοφυλους, και ου συνεχρωντο αυτοις, αλλα
απο του Σομορ, του ορους, εκαλουν αυτους Σαμαρειτας, οιγε τα Μωυσεως μο νον
δεχομενοι βιβλια, των λοιπων Γραφων ου πολυν εποιουντο λογον· καντευθεν προς
τους Ἰουδαιους φιλονεικως διακειμενοι, πατερα τον Ἀβρααμ επ εγραφοντο, ατε απο
της Χαλδαιας ορμωμενον, αφ' ης και αυτοι γεγονασι, διο δη και η Σαμαρειτις προς
τον Κυριον ελεγεν· “Οι πατερες ημων εν τωι ορει τουτωι προσεκυνησαν,” τους περι
τον Ἀβρααμ υπεμφαινουσα, ενθα τον υιον εις ολοκαρ πωσιν ανηνεγκεν. ̣5̣ Οι δε εν
Σαμαρειαι βασιλευ σαντες υπηρχον τον αριθμον ιηʹ απο Ἱεροβοαμ εως του ειρημενου
Ὠσηε, εφ' ου πεπαυται και απωλετο Σαμαρεια, και Ἀσσυριοι κατυκισαν εκει, ως
ειρηται, εξ ων οι αιρετικοι Σαμαρειται και Σαδδουκαιοι πεφηνασι. Γινονται ουν τα
παντα ετη σνγʹ· και εκ διαφορων μεν εγενοντο γενεων· απαντες δε το πονηρον
εποιησαν ενωπιον Κυριου κατα την αμαρ τιαν Ἱεροβοαμ.
ΠΗʹ. Περι της Βασιλειας Βαβυλωνος. Ἀρχη της βασιλειας Ναβουχοδονοσωρ
βασιλεως Βαβυλωνος. Μετα δε τους προειρημενους Ἀσσυριων βασιλεις εβασιλευσε
Ναβουχοδονοσωρ ετη κδʹ. Ὃς και την Ἱερουσαλημ εκρατησεν ετη ζʹ, και εδωκεν ο
Θεος εν χειρι τον Ἰωακειμ βασιλεα Ἰουδα, καιπαντα τα σκευη οικου Θεου εισηνεγκεν
εις τον οικον θησαυρου ̣49b Θεου αυτου. ̣2̣ Ουτος πολιν με γιστην εις Βαβυλωνα
κτισας εξ οπτης πλινθου και 110.320 λιθων λελαξευμενων, εχοντων ανα πηχεων γʹ
το πλατος, το δε μηκος ανα πηχεων ϛʹ, το μεν περι μετρον αυτης εποιησε σταδια μʹ,
γινομενα μιλια ϛʹ, το υψος του τειχους πηχεων πʹ και το πλατος πη χεων λʹ, και τους
πυργους εστησεν επι ταις πυλαις ανα πηχεων ρʹ το υψος, το δε πλατος ανα πηχεων
ξʹ, και εποιησε τας 192 πυλας αυτης χαλκας και διεγειρομενας εις υψος ανα πηχεων
νʹ και το πλατος πηχεων κʹ, εις εξοδους και εισοδους λαου αυτου· πλησιον δε της
πολεως ωρυξε κινστερναν και ωικοδομησε και περιετειχισεν αυτην αξιολογως, το
περιμετρον αυτης εχον σταδια μʹ, το βαθος οργυιας μʹ· ωσαυτως κατεσκευασε και
αλλο εργον αξιοθαυμα στον· εγειρας γαρ αναλημματα λιθινα υψηλοτατα σφοδρα και
παντοδαπα, καταφυτευσας υπερθεν δενδρα καρποφορα ως ομοια δασυτατοις ορεσιν,
κρεμαστον παραδεισον αυτον επωνομασεν, εις ον η γυνη αυτου περιπολουσα και
πασαν την γην εκει νην εποπτευουσα κατετερπετο υπ' ουδενος ορω μενη. ̣3̣ Αυτη
εστιν η πολις, περι ης διαπορευομε νος εφη μετ' επαρσεως πολλης και αλαζονειας·
“Ουχ αυτη εστι Βαβυλων η μεγαλη, ην εγω εις οικον βασιλειας εν τωι κρατει της
ισχυος μου, εις τιμην της δοξης μου, ωικοδομησα; Και ετι του λογου εν τωι στοματι
αυτου οντος, φωνη εκ του ουρανου εγενετο· Σοι λεγεται, Ναβουχοδονοσωρ, η
βασιλεια σου παρηλθεν απο σου, και απο των ανθρωπων εκδιωξουσι σε, και μετα
θηριων η κατ οικησις σου, και χορτον ως βουν ψωμιουσι σε, και ζʹ καιροι
αλλαγησονται επι σε, εως ου γνωις, οτι κυριευει ο Ὕψιστος της βασιλειας των
ανθρωπων, και ωι εαν δοξηι, δωσει αυτην. Και αυτηι τηι ωραι ο λογος συνετελεσθη επι
Ναβουχοδονοσωρ, και απο ανθρωπων εξεδιωχθη, και χορτον ως βους ησθιεν, και
απο της δροσου του ουρανου το σωμα αυτου εβαφη εως ου αι τριχες αυτου ως
λεοντος εμεγαλυν θησαν και οι ονυχες αυτου ως ορνεου.” ̣4̣ Μετα δε ταυτα παλιν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

89

φησιν ο αυτος περι της αυτου αποκαταστασεως. ”Ἐν τωι καιρωι εκεινωι αι φρε νες μου
επεστραφησαν επ' εμε, και εις τιμην της βασιλειας μου ηλθον, και η μορφη
επεστρεψεν επ' εμε, και οι τυραννοι μου και οι μεγιστανες μου εζητουν με, και επι
την βασιλειαν μου εκρα ταιωθην, και (η) μεγαλωσυνη μου προσετεθη μοι
περισσοτερα. Νυν ουν εγω Ναβουχοδονοσωρ αινωι, 193 και υπερυψω, και δοξαζω τον
Βασιλεα του ουρανου, οτι παντα τα εργα αυτου αληθινα και αι τριβοι αυτου κρισεις
και παντας τους πορευομενους εν υπερηφανιαι δυναται ταπεινουν.” ̣5̣ Την τοι νυν εκ
Θεου δοθεισαν (αυτωι) πολυολβιαν, ρωμην τε και περιφανειαν ο θειος λογος
υπεμφαινων δια Ἱερεμιου φασκει· “Ταδε λεγει Κυριος· Ἰδου 110.321 δεδωκα πασαν
την γην τωι Ναβουχοδονοσωρ βασιλει Βαβυλωνος δουλευειν αυτωι και τα θηρια του
αγρου εργαζεσθαι αυτωι· και το εθνος και η βασιλεια, οσοι μη εμβαλωσι τον
τραχηλον αυτων υπο τον ζυγον αυτου, εν μαχαιραι και ̣50a εν λιμωι επισκεψομαι
αυτους, εως αν εκλειπωσιν εν χειρι αυτου. Και ιταμος εστι, και ουκ ελεησει· φωνη
αυτου, ως θαλασσα κυμαινουσα· εφ' ιπποις πολλοις και αρμασι παραταξει ως πυρ εις
πολεμον επι σε, θυγατερ Σιων. Και απο φωνης ορμης αυτου και απο των οπλων των
ποδων αυτου και απο σεισμου των αρματων και ηχου τροχων αυτου ουκ
επιστραφησονται πατερες επι υιους αυτων απο εκ λυσεως χειρων αυτων·” και· “Ἐκ
∆αν ακου σθησεται φωνη οξυτητος ιππων αυτου και απο φωνης χρεμετισμου
ιππασιας αυτου σεισθησεται πασα η γη εκεινη· και ηξει και φαγεται την γην και το
πληρωμα αυτης, πολεις και τους εν αυταις κατοικουντας.” ̣6̣ Ὡσαυτως και δι'
Ἐζεκιηλ ουτω λεγει· “Ἰδου επαγω επι Σορ τον Ναβουχοδονοσωρ, βασιλεα
Βαβυλωνος, ος εστι βασιλευς βασιλεων μεθ' ιππων και αρματων και συναγωγης
εθνων πολλων σφοδρα. Και περιβαλει σοι ταφρον και οικοδομησει κυκλωι χαρακα
και περιστασεις οπλων· και τας λογκας αυτων απεναντι σου δωσει. Τα τειχη σου και
τους πυργους καθελει εν τοις οπλοις αυτου. Ἀπο δε του πληθους των ιππων αυτου
καλυψει σε κονιορτος αυτων.” Και παλιν· “Ταδε λεγει Κυριος Ἀδοναΐ· Ἰδου, εγω
διδωμι τωι Ναβουχοδονοσωρ την γην Αιγυπτου, και ληψεται το πληθος αυτης, και
σκυλευσει τα σκυβαλα αυτης και προνομευσει την προνομην αυτης. Ἀντι της
λειτουργιας ης εδουλευσεν επι (την) Τυρον, 194 δεδωκα αυτωι την γην Αιγυπτου. Και
απολω το πληθος των Αιγυπτιων δια χειρος Ναβουχοδονο σωρ· εν μαχαιραις
γιγαντων αυτου, καταβαλω την ισχυν αυτων.” Και μετα ταυτα “Ἐξελευσονται οι
κατοικουντες τας πολεις, και εκκαυσουσι, και αναψουσιν εν τοις οπλοις, και θυρεοις,
και πελταις, και δορασι, και τοξοις, και βελεσι, και βακτηριαις χειρων, και λογχαις,
και καυσουσιν εν αυταις πυρ εν ετεσι ζʹ. Και ου μη ληψονται ξυλα εκ του αγρου ουδε
μη κοψουσιν εκ των δρυμων αλλ', η τα οπλα καυσουσιν.” ̣7̣ Εικοτως ουν ελεγε προς
αυτον ο ∆ανιηλ· “Συ, βασιλευ, βασιλευς βασιλεων, ωι ο Θεος βασιλειαν ισχυραν τε
και κραταιαν και εντιμον εδωκεν εν παντι τοπωι, οπου κατοικουσιν υιοι των
ανθρωπων, θηρια τε του αγρου και πετεινα του ουρανου εδωκεν εν τηι χειρι σου και
κατεστησε σε κυριον παντων· συ ει η χρυση κεφαλητης εικονος.” Και. “Το δενδρον, ο
ειδες το μεγα, ου το υψος εφθασεν εις τον ουρανον, και το κυτος αυτου εις πασαν
την γην, και τα φυλλα αυτου ευθαλη, και ο καρπος αυτου πολυς, και τροφη πασα επ'
αυτωι, και υποκατω αυτου κατυκουν τα θηρια και εν τοις κλαδοις αυτου
κατεσκηνουν πετεινα. συ βασιλευ, οτι εμεγαλυνθης, και υπερισχυσας, και η με
γαλωσυνη σου εφθασεν εις τον ουρανον ̣50b, και η κυρεια σου εις τα περατα της
γης.”
ΠΘʹ. Περι της βασιλειας Ουλεμαροδαχ. Μετα δε Ναβουχοδονοσωρ
εβασιλευσεν Ουλε 110.324 μαροδαχ, ο υιος αυτου, ετη εʹ, ος τον Ἰεχονιαν λυσας των
δεσμων εποιησε συνεστιατορα αυτου. ̣2̣ Περι ου και η των Βασιλειων ιστορια και ο
θειος Ἱερε μιας εφη· “Και εγενετο εν τωι τριακοστωι και ζʹ ετει, αποικισθεντος του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

90

Ἰωακειμ βασιλεως Ἰουδα εν τωι ιʹ μηνι, εν τηι ιδʹ του μηνος, ελαβεν Ευΐλαδ
Ουλεμαροδαχ, βασιλευς Βαβυλωνος, εν τωι ενιαυτωι ου εβασιλευσε, την κεφαλην
Ἰωακειμ βασιλεως Ἰουδα και 195 εξηγαγεν αυτον εκ του οικου ου εφυλασσετο και
ελαλησεν αυτωι χρηστα και εδωκεν αυτωι τον διφρον επανω των θρονων των
βασιλεων των μετ' αυτου εν Βαβυλωνι, και ηλλαξε την στολην της φυλακης αυτου,
και ησθιε δια παντος αρτον κατα προσωπον αυτου πασας τας ημερας ας εζησεν.” ̣3̣
Ἰωακειμ δε ουτος εστιν (ο) και Ἰεχονιας. Ἰωακειμ γαρ τον τουτου πατερα, εφ' ου και
∆ανιηλ ηιχμαλωτισθη, Ναβουχοδονοσωρ ανελων εν Ἱερουσαλημ, εῤριψεν εξω του
τειχους. ϛʹ. Περι Βαλτασαρ. Μετα δε Ουλεμαροδαχ εβασιλευσε Βαλτασαρ, ο αδελφος
αυτου, ετη γʹ, ος εποιησε δειπνον τοις μεγιστασιν αυτου· μιανας τα ιερα σκευη του
Θεου εν τωι συμποσιωι, απερ ηγαγεν ο πατηρ αυτου Να βουχοδονοσωρ εξ Ἱερουσαλημ
ανηιρεθη κατα θειαν οργην· ̣2̣ φησι γαρ τηνικαυτα ∆ανιηλ προς αυ τον· “Ὁ Θεος ο
υψιστος την βασιλειαν, και την μεγαλωσυνην, και την δοξαν εδωκε
Ναβουχοδονοσωρ, τωι πατρι σου· απο της μεγαλωσυνης αυτου παντες οι λαοι και
γλωσσαι ησαν τρεμοντες και φοβουμενοι απο προσωπου αυτου, και ους εβουλετο
ανηιρει, και ους ηθελεν εσωσεν· και οτε υψωθη η καρδια αυτου και το πνευμα αυτου
εκραταιωθη του υπερηφανευεσθαι, κα τηχθη απο του θρονου αυτου, και χορτον ως
βουν εψω μιζον αυτον, και απο της δροσου του ουρανου το σωμα αυτου εβαφη εως
ου εγνωσεν, οτι κυριευει ο Ὕψι στος της βασιλειας των ανθρωπων, και ωι εαν δοξηι,
δωσει αυτην· και συ ουν, ο υιος αυτου, Βαλτασαρ, ουκ εταπεινωσας την καρδιαν σου·
και οι μεγιστα νες, και οι παρακοιτοι, και αι παλλακαι σου, οινον επινετε εν τοις
αγιοις σκευεσι· δια τουτο απεσταλη αστραγαλος χειρος εκ προσωπου αυτου, και την
γραφην ταυτην ενεδειξε οντως· ΜΑΝΗ, ΘΕΚΕΛ, ΦΑΡΕΣ. Τουτο Μανη· εμετρησεν ο
Θεος την βασι λειαν σου, και επληρωσεν αυτην. Θεκελ· εσταθη εν ζυγωι και ευρεθη
υστερουσα. Φαρες δε· διηιρηται 196 η βασιλεια σου Μηδοις και Περσαις. Και εν αυτηι
τηι νυκτι ανηιρεθη Βαλτασαρ ο Χαλδαιος, και ∆αρειος παρελαβε την βασιλειαν. ̣2̣ Μη
νομισηι, φησιν, οτι οικειαι ρωμηι χρησαμενος Ναβουχοδο νοσωρ πασαν υπεταξε την
γην· ο γαρ Θεος επιφερων ανθρωποις αμαρτωλοις τιμωριαν, ωσπερ τισιν ορ γανοις
κεχρηται, προδηλως επιτηδειοις και πονη ροις εις πονηριαν της κατ' αυτων θειας
οργης· οθεν φησιν δια Ἡσαΐου· “Μη δοξασθησεται 110.325 αξινη ανευ του κοπτοντος
εν αυτηι; η υψωθησεται πριων ανευ του ελκοντος αυτον; Ουτως εαν τις αρηι ραβδον η
ξυλον.” Ὥσπερ γαρ, φησιν, αδυνατον αξινην αυτοματως η πριονα, η ραβδον
κινηθηναι, τοτε γαρ τουτων εκαστον ενεργει, ηνικα ̣51a αν τις τηι χειρι χρησαμενος
κινησαι θελησειεν, ουτω δη καγω τοις πονηροις κατα των πονηρων ανθρωπων
κεχρημαι. Ταυτηι τοινυν και Ἱερεμιας φησιν· “Ουτως ειπε Κυριος ο Θεος Ἰσραηλ·
Ἐγω εποιησα την γην τηι μεγαληι ισχΰι μου και τωι βραχιονι μου τωι υψηλωι, και δωσω
αυτην ωι εαν δοξηι εν οφθαλμοις μου. Και ιδου δεδωκα πασαν την γην Ναβουχοδονο
σωρ, βασιλει Βαβυλωνος, τωι δουλωι μου, δουλευειν αυτωι παντα τα εθνη,” και τα
εξης· και του θειου κριματος και της αῤρητου δικαιοκρισιας και μακροθυμιας
καταφρονησας επειραθη λοιπον ενδι κως παρα θειας οργης το αδεκαστον τε και
αναποδραστον.
ςΑʹ. Βασιλεια ∆αρειου. Μετα δε Βαλτασαρ εβασιλευσε ∆αρειος ο Μη δος, ο και
Ἀστυαγης, ο Ἀρταξερξης λεγομενος, ετη ιβʹ, ος ειχε γυναικα του Μαρδοχαιου Ἐσθηρ,
επιλεχθεισαν δια καλλος εκ των Ἑβραικων νεανι δων, ητις και τον ιδιον λαον
Ἰουδαικον αναιρεισθαι μελλοντα εξ επιβουλης Ἀμαν του αρχιστρατηγου
λυτρωσαμενη, παρεσκευασεν εκεινον ανασκολοπι σθηναι εις οπερ ξυλον
εβουλευσατο Μαρδοχεον τον εαυτης ανασκολοπισαι θειον, μη τιμωντα αυτον και
προσκυνουντα· ̣2̣ εν οις εικοτως πεπληρωται η Γραφη η λεγουσα· “Ὃς 197 δ' αν
εκκαυσηι κακιαν, απολειται υπ' αυτης·” και· “Ὃς παρα σκευαζεται δικτυον επι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

91

προσωπον του πλησιον, περιβαλει αυτο τοις εαυτου ποσι.” Και· “Ὁ ποιων πονηρον,
εις αυτο εγκυλισθησεται και ου μη επιγνωι ποθεν ηκει αυτωι.” Και· “Ὁ ορυσσων
βοθρον τωι πλησιον, εις αυτον εμπεσειται.” Και· “∆ι' ων τις αμαρτανει, δια τουτων
και κολαζεται.” ̣3̣ Φησι γαρ τις των μεγιστανων· “Ἰδου ξυλον εστησεν Ἀμαν τωι
Μαρδοχαιωι πηχων νʹ.” Και εγενετο ουτως κατα την κελευσιν βασιλεως Ἀρ ταξερξου.
̣4̣ Ἐφ' ου και τωι ∆ανιηλ ωραθησαν και δια του αρχαγγελου Γαβριηλ οπτασιαι, και ο
χρονος εδηλωθη της Χριστου παρουσιας, οστις και φθονηθεις υπο των μεγιστανων
δια το μεγαλως τιμασθαι υπο του βασιλεως, εβληθη εν τωι λακκωι των λεοντων και
διεφυλαχθη ασινης.
ςΒʹ. Βασιλεια Κυρου. Μετα δε ∆αρειον εβασιλευσε Κυρος ο Περσης ετη λβʹ, ος
ανελων Κροισον, πασης εκρατησε της γης (της τε των Χαλδαιων, και Ἀσσυριων, και
Περσων, Παλαιστινην τε και πασαν την Ἀσιαν, και την Λυδων βασιλειαν υπεταξε,
ανελων Κροισον ως προειρηται). ̣2̣ Ἐφ' ου Κυρου ∆ανιηλ επιφα νεστερος υπαρχων,
ετι και τον Βηλ συντριψας, και δρακοντα φονευσας, και τα σεβασματα Περ 110.328
σων, εβληθη παλιν εν τωι λακκωι των λεοντων, και ην εκει ημερας ϛʹ, εν ωι λεοντες
ησαν ζʹ. Ἐδιδοτο αυτοις το καθ' ημεραν σωματα βʹ και προ βατα βʹ. Τοτε δε ουκ εδοθη
αυτοις ουδεν, ινα τον ∆ανιηλ καταφαγωσι. Και ην Ἀμβακουμ ο προφητης εν τηι
Ἰουδαιαι, και ηψησεν εψηματα, και ενε θρυψεν αρτους εις σκαφην, και επορευετο εις
το πεδιον απενεγκαι τοις θερισταις. Και ειπεν ο αγ γελος Κυριου προς αυτον·
“Ἀπενεγκε το αριστον τουτο εις Βαβυλωνα τωι ∆ανιηλ εν τωι λακκωι των λεοντων. Ὁ
δε φησι· Βαβυλων ουχ εωρακα και τον λακκον ου γινωσκω που εστιν. 198 Και επιλα
βομενος ο αγγελος της κορυφης αυτου και βαστασας εθηκεν αυτον εις Βαβυλωνα
επανω του λακκου εν τωι ροιζωι του πνευματος αυτου. Και εβοησεν Ἀμβα κουμ
λεγων· ∆ανιηλ, ∆ανιηλ, λαβε το αριστον ο απεστειλε σοι Κυριος. Και ειπε ∆ανιηλ·
Ἐμνησθης γαρ μου, ο Θεος, και ουκ εγκατελιπες τους αγα πωντας σε, Κυριε. Και
αναστας ∆ανιηλ εφαγε, και παλιν ευθυς ο αγγελος απεκατεστησε τον Ἀμβακουμ επι
τον τοπον αυτου. Ὁ δε βασιλευς τηι ζʹ ημεραι ελθων επι τον λακκον και ευρων αυτον
μηδεν υπο των λεοντων αδικηθεντα, και τον σεσωκοτα Θεον δοξασας, τον μεν
∆ανιηλ ευθυς ανηγαγεν εκ του λακκου, τους δε αιτιους της απωλειας αυτου κατ
ηγαγον εις τον λακκον, και παραχρημα κατεβρω θησαν υπο των λεοντων ενωπιον
αυτου.” ̣3̣ Ὑφ' ου τωι πρωτωι ετει της βασιλειας ανεκληθησαν οι Ἰουδαιοι, αφεσιν
αυτοις προσφωνησαντος αυτου και την προς Ἱερουσαλημ ̣51b επανοδον
επιτρεψαντος, επληρωθη ο εβδομηκονταετης χρονος της αιχμαλω σιας αυτων κατα
τον θειον ορον. Του δε Υιου Ζορο βαβελ Σαλαθιηλ και Ἰησου του Ἰωσεδεκ ελθοντων
εις Ἱερουσαλημ και τον ναον οικοδομειν ως εξ επιτροπης Κυριου και φιλοτιμιας
αρξαμενων, εκωλυθησαν υπο των περιοικων διαβεβληκοτων αυ τους προς τον
βασιλεα.
ςΓʹ. Βασιλεια Καμβυσου. Μετα δε Κυρον εβασιλευσε Καμβυσης, ο υιος αυτου,
ο και Ναβουχοδονοσωρ κληθεις, ετη ϛʹ. ̣2̣ Ὃς πολεμον εχων προς Ἀρφαξαδ, βασιλεα
Μηδων, και συμμαχιαν αιτησας παρα των εθνων παντων εως Αιγυπτου, και μη
δεδωκοτων αυτωι, αλλα και αντιῤ ρηκοτων, πολεμον εθετο μετα το νικησαι και περι
γενεσθαι του Ἀρφαξαδ κατα των μη δεδωκοτων. Και δη υποστρεψας μετα νικης,
απεστειλε τον αυτου αρχιστρατηγον Ὀλοφερνην μετα δυναμεως πολλης κατ' αυτων.
Και παντος εθνους κυριευσας ο Ὀλοφερ νης 199 και τα ειδωλα τουτων συντριψας,
προς Βε τιλουαν την πολιν ηλθεν εν χιλιασιν οπλιτων ρκʹ. Και ο μεν Ὀλοφερνης εις
πολεμον παρετασσετο, κατεσφαλισμενων εν τηι πολει των υιων Ἰσραηλ. Ὁ δε
στρατηγος αυτου Ἀχιωρ συνεβουλευσεν αυτωι 110.329 μη πολεμειν το εθνος των
Ἑβραιων δια το υπερα σπιζειν αυτων τον Θεον. Και οργισθεις ο Ὀλοφερνης
απεστειλεν αυτον εν τηι πολει απειλησας αναιρειν αυτον ει ταυτης περιγενοιτο. Και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

92

ο μεν Ἀχιωρ ην εν τηι πολει Βετιλουαι· ο δε Ὀλοφερνης επολιορκει την πολιν,
προκαταλαβων τα υδατα. Του δε λαου εκλυθεντος δια το διψος και μελλοντος
εκδουναι την πολιν, Ἰουδιθ αποβαλουσα τα της χηρευσεως ιμα τιαεπενθει γαρ τον
ανδρα και δι' ολου εμενε νη στευουσα, εκοσμησεν εαυτην ως νυμφην και πολλα
τους αρχοντας και ολιγοψυχους ελεγξασα και νουθετησασα και παραγγειλασα μη
εκδουναι την πολιν μεχρι ημερων εʹ, υπεξηλθε προς τον Ὀλο φερνην, και τηι του
Θεου βοηθειαι και τηι εαυτης σο φιαι τουτον απατησασα, αποκεφαλισασα τηι τριτηι
ημεραι, προς την πολιν υποστρεψασα νυκτος, την κεφαλην εδειξεν Ὀλοφερνου. Και
μεν Ἰουδαιοι εφοβηθησαν, και σφοδρα θαυμασαντες, και τωι συνερ γησαντι και ̣52a
σοφισαντι Θεωι την δοξαν αναπεμ ψαντες, προθυμιαν πολλην ελαβον. Ὁ δε
στρατηγος Ἀχιωρ μαλλον υπερεκπλαγεις την μεγαλην και ισχυρως κραταιαν
βοηθειαν του Κυριου, αυτικα περιτμηθεις επιστευσε Κυριωι τωι Θεωι Ἰσραηλ, και ουτω
λοιπον οι μεν Ἀσσυριοι πρωΐας γενομε νης, εωρακοτες την κεφαλην Ὀλοφερνου
κοντευθει σαν, δεινως κατηισχυνθησαν φυγοντες. Οι δε υιοι Ἰσραηλ πανταχοθεν
συνδραμοντες και τους πολεμιους συγκοψαντες, και λαφυραγωγησαντες, δεδωκαν
τηι Ἰουδιθ τα του Ὀλοφερνου παντα· η δε απελθουσα εις Ἱερουσαλημ παντα τωι
Κυριωι αναθεμενη, υπε στρεψεν εν τωι οικωι αυτης, και την αυτην αρετην τε και
ασκησιν εχουσα, ετελευτησε χηρα ετων ρεʹ, ̣3̣ Ταυτην ουν την ιστοριαν ωιηθησαν
τινες επι του Ναβουχοδονοσωρ συμβηναι, πεπλανηνται δε δια την ομωνυμιαν,
αγνοουντες ως μετα την αιχμαλωσιαν τουτο γεγονεν. Ὁ γαρ πρωτος
Ναβουχοδονοσωρ εν τωι της αιχμαλωσιας χρονωι προτετελευκει. ̣4̣ Καθ' ον καιρον
200 Ἀναξαγοραν και Πυθαγοραν τον Σαμιον φιλοσοφον ακμασαι λογος.
ς∆ʹ. Βασιλεια Σμερδιου. Μετα δε Καμβυσην βασιλευει Σμερδιος ο μαγος (ετος
εν και) μηνας ζʹ.
ϛΕʹ. Βασιλεια ∆αρειου. Μετα δε Σμερδιον εβασιλευσε ∆αρειος Ὑστα σπου ετη
μβʹ, εφ' ου παλιν Ζοροβαβελ και Ἰησους επιτραπεντες ετελειωσαν την οικοδομην
του ναου προ τερον αμεληθεισαν ετη μʹ· οθεν Ἰουδαιοι κατα τουτον προς τον Κυριον
ελεγον· “Τεσσαρακοντα και ϛʹ ετεσιν ο ναος ωικοδομηθη, και συ εν τρισιν ημεραις
εγερεις αυτον·” Κυρος μεν γαρ τοις Ἰου δαιοις ελευθεριαν εδωκεν και συγχωριαν της
οι κοδομης του ναου και της πολεως, ως ειρηται. Ὑπο δε των Σαμαριτων
κωλυθεντες, ως ειρηται, ετη μʹ, και μετα τουτο αλλοθεν εις το ϛʹ ετος της ∆αρειου
βασιλειας περαιουσης, ουκουν η επανοδος 110.332 των υιων Ἰσραηλ εκ Περσιδος εις
Ἰερουσαλημ γεγονεν εκ προσταγματος Κυρου προτερον, επειτα ∆αρειου
κελευσαντος εν χειρι Ἰησου του Ἰωσεδεκκαι Ζοροβαβελ, και Νεμεσιου ευνουχου
Ἰουδαιου. ̣2̣ Ἡ προφασις της επανοδου ουτω γεγονε. Στρα τιωτων γʹ τον βασιλεα
φυλαττοντων, εν οις ην Ζο ροβαβελ, ειρησαν εν προβληματι, τεθεισης επαγγε λιας
αιτησαι τον νικωντα οπερ αν θελησειε παρα του βασιλεως. Του ουν ενος ειποντος
νικαιν τον οινον, του ετερου φησαντος νικαιν τον βασιλεα· ο Ζοροβαβελ εφη νικαιν
τας γυναικας και υπερ παντων την αλη θειαν, και επειδη ταυτα ειρηκως ενικησε και
επ ετραπτο αιτησασθαι ο βουλεται, 201 ηξιωσεν αφεθηναι την αιχμαλωσιαν και
οικοδομηθηναι την Ἱερουσαλημ· οπερ και γεγονεν. Και τοτε πε πληρωται εις τελος
το της αιχμαλωσιας και οργης ετει οʹ. ̣3̣ Ὁ δε αρχιερευς και γραμματευς Ἔσδρας ην
διδασκων τον λαον τον νομον και διερ μηνευων, ως ευφυεστατος παντων, ος και
τας ιερας βιβλους αποκατεστησε διαφθαρεισας υπο των πο λεμων. Οι γαρ τοι
Χαλδαιοι μετα την αλωσιν της Ἰερουσαλημ εμπρησαντες πασας, ενεπνευσεν ο Θεος
τουτωι ωστε αυτας εκθεσθαι. ̣4̣ Γινονται ουν απο της αʹ οικοδομης ̣52b του ναου εως
της βʹ ετη φιαʹ. ̣5̣ Το τοινυν σχημα και ειδος της βʹ οικοδομης και του ναου και της
πολεως Ἱερουσαλημ ην ουτως. Ἡ μεν ουν πολις τρισι τειχεσιν οχυρωμενη και
δυσαλω τος υπηρχε· του δε τειχους οι πυργοι τετρα γωνοι οντες, ειχον το πλατος και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

93

το υψος ανα πη χεων νʹ, εκαστος λιθος της δομησεως ην εικοσαπηχυς· εφ' ον ησαν
οικοι πολυτελεις, και υπερωια, και δε ξαμεναι προς υποδοχην ομβριμαιων υδατων.
Ειχε δε παραπυργα οκταγωνα και παμμεγεθη ανα πη χεων ςʹ το υψος εχοντα, ως την
Ἀραβιαν εκειθεν ηλιου ανισχοντος ορασθαι. Και το μεν μετρον της πο λεως και
περιμετρον απ' ακρων εις ακρον ειχε σταδια νʹ και το υψος πηχεις μʹ· οι δε λιθοι της
οικοδομης ειχον ανα πηχεων κʹ το μηκος, το δε πλατος ανα ιʹ ποδων, ως κατω, και
το παχος. Και ουτως εν τηι δομησει οι λιθοι αλληλοις ηνωνται ως δοκειν μιαν ειναι
πετραν, μηδαμου της συναφειας της αρμονιας διαφαινομενης. Το δε ιερον επι λοφου
καρτερως δεδομημενον και τετρασι περιβολοις κυκλουμενον, ειχε λιθους η
οικοδομη αυτου λευκους και ξεστους ανα ποδων μʹ το μεγεθος εκαστου λιθου.
Μεσον δε της πολεως ην ο ναος· δωδεκαβαθμος ο αναβατης υπηρχε. Και το μεν κατα
προσωπον αυτου υψος ην πηχεων ρʹ, το δε κατοπισθεν μʹ· καταῤροπον γαρ
ετυγχανεν το εν μερος της πολεως, το δε ετερον υπολοφον κατα το ορος· η δε πρωτη
πυλη του ναου, το μεν υψος, ειχε πηχεων οʹ, το δε ευρος κϛʹ Κορινθιωι χαλκωι
κεκαλυμμενη ως υπεραγειν τηι καλλονηι τας διαχρυσους και περιαργυρους πυλας,
ανα πη χεων μʹ το μεγεθος, επι παχος πολυ του χρυσου και 110.333 του αργυρου
κεκοσμημενας, 202 ωστε καταστρα πτεσθαι τα παντα. Ὁ ουν πρωτος οικος ειχεν
εντος υπερωια, το μεν υψος εχοντα πηχεων ϛʹ, το δε μηκος νʹ. Ἡ δε πυλη του οικου
κεχρυσωμενη ουσα και χρυσας υπερ αυτης αμπελους εχουσα, κατεκρε μαντο βοτρυες
ανδρομηκεις. Μετα δε το εισελθειν το επιπεδον του ναου, αλλος ην οικος του
ενδοτατου, ουπερ το μεν υψος ην πηχεων ξʹ, το δε πλατος κʹ, εν ωι λυχνια, τραπεζα
και θυμιατηριον εκειντο. ∆ιειρ γετο δε καταπετασματι προς το εξωθεν, εν ωι ου δεν
εκειτο, αλλ' ην αβατον τε και αχραντον, οθεν αγιων Ἅγια ελεγετο· το δε ανω και
εξωθεν του αχραντου ναου τουτου μεγιστην παρειχε τοις ορωσιν εκπληξιν, πλαξι
γαρ χρυσαις στιβαρωταταις κεκαλ λωπισμενα υπο τας πρωτας ανατολας του ηλιου
πυ ρωδεστατην αυγην ανεπεμψεν και τας οψεις των ορωντων απεστρεφεν, ωσπερ
τις ηλιακη αυγη τοις οφθαλμοις προσπιπτουσα. ∆ιο τοις αφικνουμε νοις ξενοις
ποῤρωθεν ο ναος ορωμενος, ομβρος χιονος επ' ορους υψηλου κειμενη εξεφαινετο
δια το εκ λευκοτατου μαρμαρου συνεστηκεναι και επι λοφου δεδομεισθαι. Ἐπι δε της
κορυφης ειχεν εστωτας χρυσους και τεθηγμενας οβελους, ανα πηχεων μʹ το υψος
και ανα εξ το πλατος, προς το κωλυειν εφιζα νειν τα πετεινα και εκρευσει τον ναον
μολυνειν. Των δε κυκλουντων περιβολων τεσσαρων το ιερον ιδιας εκαστον
παρατηρησεως κατα τον νομον ηξιωτο. Εις μεν γαρ το πρωτον ̣53a και εξωτατον
πασιν εγχω ριοις τε και αλλοφυλοις εισελθειν επετετραπτο, εις δε το δευτερον
Ἰουδαιοις ηφιετο εισιεναι, εις δε το τριτον μονοις τοις αρχιερευσι των Ἰουδαιων κα
θαροις και αγνοις υπαρχουσιν, εις δε το δʹ ιερευσι μονον αγνευουσιν, εις δε μετα τον
ναον, τοις αμω μοις ιερευσιν, στολας ιερατικας ημφιεσμενοις, εις δε τα αδυτα, ενθα
ην ο βωμος, η τραπεζα και το θυμιαστηριον και η ασβεστος λυχνια, μονωι τωι
αρχιερει συγκεχωρηται απαξ του ενιαυτου. Εικοτως ελεγεν ο προφητης· “Και εσται η
δοξα του οικου τουτου η εσχατη υπερ την πρωτην, λεγει Κυριος”. Και γαρ η βʹ
οικοδομη αυτη του ναου λαμπροτερα γεγονε της πρωτης εις τε καλλος και μεγεθος
και τα λοιπα παντα. Και ταυτα μεν ουτως. 203 ̣6̣ Μετα δε ταυτα ο βασιλευς ∆αρειος
επι στρατευσας μετα διαφορων εθνων, Συριαν μεν και Φοινικην και την παραλιαν
πασαν εσκυλευσε. Τηι δε Ἱερουσαλημ επανελθων κατεβληθη και διολωλε παμ
πληθει, του Θεου θεηλατοις αυτον πληγαις και σκη πτοις παταξαντος και τας συν
αυτωι μυριαδας. Καντευ θεν μεν νικην παραδοξον εδωκεν ο Θεος την εν Ἱερου
σαλημ, οπλων και μαχης εκτος, πλουτου δε και λα φυρων απειρων επλησεν,
αρχοντος του Ζοροβαβελ τοτε, μεθ' ων ουκετι ετερος εκ του Ἰουδα ηρξεν, αλλ' οι
αρχιερεις ηγεμονευον. Μετα γαρ την απο Βαβυλωνος επανοδον ουκετι βασιλεις,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

94

αλλ' αρχιερεις αυτων ηρχον. ̣7̣ ∆ιο φησιν ο μεγας Βασιλειος· “Καθαιρεθεισης γαρ της
Ἱερουσαλημ υπο του Ναβουχοδονοσωρ, λελυτο μεν τα βασιλεια, ουκετι 110.336 δε
πατρικαι διαδοχαι των ηγεμονιων ησαν, ωσπερ το προτερον, αλλα τοτε μεν εξ αρχης
επι της αιχμαλωσιας διηγον οι απογονοι του ∆αυΐδ. Ἐπαν ελθοντες δε οι περι τον
Ζοροβαβελ και τον Σαλα θιηλ δημοτικωτερον καθηγουντο του λαου, της αρχης
λοιπον επι την ιερωσυνην μεταπεσουσης, δια το αναμιγηναι την ιερατικην και την
βασιλικην φυλην, οθεν ο κυριος και βασιλευς και αρχιερευς εις τα προς Θεον. Και
ουκ εξελιπεν η βασιλικη φυλη μεχρι της Χριστου παρουσιας, ου μην δε αλλα και
καθηκεν ετι επι θρονου ∆αυιδ το σπερ μα Ἰεχονιου· θρονος γαρ δηλονοτι το
βασιλικον αξιωμα λεγεται· παντως γαρ της ιστοριας μεμνησθε, οτι υποφορος μεν ην
τωι ∆αυιδ πασα Ἰουδαια και Ἰδουμαια χωρα, και η Μωαβιτις, και της Συριας οσα τε
προς Χωρον και ποῤρω τερω μεχρι της μεσης των ποταμων, και καθ' ετε ρον μερος
εως ποταμου Αιγυπτου. Ει ουδεις εφανη επι τοσουτου αξιωματος των μετ' αυτον,
πως ουκ αληθης ο του προφητου Ἰερεμιου λογος, οτι “Ἠτιμωθη Ἰεχονιας ως σκευος
ου ουκ εστι χρεια”, και “Ὅτι απεῤριφη αυτος και το σπερμα αυτουκαθημενος επι
θρονου ∆αυιδ, αρχων εν τωι 204 Ἰουδα;” Ουδεις γαρ φαινεται της αξιας ταυτης και
της δυναστειας επειλημμενος των εξ αυτου. Ου μεντοι εξελιπεν η Ἰουδα φυλη “εως
ου ηλθεν ωι απεκειτο”, ος ουδε αυτος εκαθισεν επι του σωματικου θρονου·
μεταπεσουσης γαρ της Ἰουδαικης| ̣53b βασιλειας επι τον του Ἀσκαλωνιτου
Ἀντιπατρου Ἡρωδην, και τους εκεινου παιδας, οι εις αρχας δʹ κατενειμαντο την
Ἰουδαιαν, ηγεμο νευοντος μεν Πιλατου, το συμπαν της Ῥωμαικης κρατος εχοντος
Τιβεριου Καισαρος. Ἀλλα θρονον ∆αυιδ λεγει εφ' ον ο Κυριος εκαθισεν, την ακαθαι
ρετον και αιωνιον βασιλειαν· αυτος γαρ εστι προσ δοκια εθνων, ουχι του ελαχιστου
μερους της οικου μενης. “Ἔσται γαρ, φησιν, η ριζα του Ἰεσσαι, και ο ανισταμενος
αρχειν εθνων· επ' αυτωι εθνη ελπιουσι.” Και “Τεθεικα σε εις διαθηκην γε νους, εις
φως εθνων.” Και· “Θησομαι εις τον αιωνα του αιωνος το σπερμα αυτου και τον
θρονον αυτου ως τας ημερας του ουρανου.” Ουτως ουν και βασιλευς διεμεινε, ει και
μη τα σκηπτρα της Ἰουδαιας παρελαβε, και βασιλευς πασης της γης εστιν ο Θεος, και
η ευλογια του Ἰακωβ εβεβαιω θη· “Και ενευλογηθησονται εν τωι σπερματι αυ του
πασαι αι φυλαι της γης.” ”Και παντα τα εθνη μακαριουσι τον Χριστον.” ̣8̣ Ἵνα δε
σαφεστε ρον γενηται πως ιερατεια εμιγη τηι βασιλειαι, λε 110.337 ξομεν ουτως· Ὁ μεν
Ἰουδας εγεννησε τον Φαρες, ο δε Φαρες Ἐσρωμ, ο δε Ἐσρωμ τον Ἀραμ, ο δεἈραμ τον
Ἀμιναδαμ, ο δε Ἀμιναδαμ τον Ναασσων,ο δε Ναασσων τον Σαλμων, ο δε Σαλμων τον
Βοοζ, ο δε Βοος τον Ὠβηδ, ο δε Ὠβηδ τον Ἰεσσαι, ο δεἸεσσαι ∆αυιδ τον βασιλεα. Ἐπει
ουν ο Ναασσων υιος ην του Ἀμιναδαμ, τουτου την αδελφην γυ ναικα ηγαγετο ο
μεγας αρχιερευς Ἀαρων, αδελφος υπαρχων Μωυσεως εκ φυλης Λευι· και μεντοι και
ο θεσπεσιος ιεραρχης Ἰωδαε, φυλης ων της Λευιτικης, 205 ηγαγετο γυναικα την
αδελφην Ὀχοζιου, φυλης ουσαν του Ἰουδα. Καντευθεν λοιπον η βασιλικη φυλη
συνεμιγη μετα της Λευιτικης. Μαλα γε εικοτως ο Κυριος εκ Μαριας, της Παρθενου
και κατα σαρκα μητρος αυτου, γενεαλογουμενος, ουτω βασιλευς και ιερευς εις τα
προς τον Θεον, ως εφην, ανθρωποις αναδεδεικται και προδηλως κηρυττεται
βασιλευς αιωνιος και αδιαφθορος (και “την γενεαν αυ του,” δηλαδη την
ακαταληπτον και υπερουσιον και αναρχον τηι θεοτητι, “τις διηγησεται;”)
ϛϟʹ. Βασιλεια Ἀρταξερξου του Μακροχειρος. Ειτα εβασιλευσε Ξερξης, ο
∆αρειου υιος ο με γας, ετος εν και μηνας ζʹ. ̣2̣ Μετα δε τουτον εβασιλευσε
Ἀρταξερξης ο Μακροχειρ, ετη μʹ. Εικο στωι δε ετει της αυτου βασιλειας Νεεμιας
ανελθων την πολιν Ἱερουσαλημ ανιστησι, καθως φησιν Ἔσδρας. ̣3̣ Ἐφ' ου
Σοφοκλης, και Ἡρακλειτος, και ∆ιονυσιος, και Ευσεβιος, και Θουκυδιδης, και Ευρι
πιδης, και Ἀρισταρχος, και Ἱπποκρατης ο ιατρος, και Παρμενιδης, και ∆ημοσθενης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

95

εγνωριζοντο, και ∆ημοκριτος ο Ἀβδηριτης, και Σωκρατης ο Ἀθηναιοςαμφω
φιλοσοφοι. Ουτος δε ο σφαλησας τους νομους των Ἑλληνων θανατουται, κωνιον
πιων εν τωι δεσμωτηριωι.
ϛΖʹ. Βασιλεια ετερου Ἀρταξερξου. Μετα δε Ἀρταξερξην εβασιλευσεν
Ἀρταξερξης αλλος και οι καθεξης εως ∆αρειου Ἀρσαμου, ον ανει λεν Ἀλεξανδρος ο
Μακεδων, και την Περσων βασι λειαν καταλυσας και πασης της γης κρατησας, διαι
ρουνται την βασιλειαν οι παιδες ̣54a αυτου, ως και προσθεν ειρηται. ̣2̣ Οι τοινυν
Περσων βασιλεις μετα Ναβουχο δονοσωρ και τους υιους αυτου εισιν οιδε· ∆αρειος ο
Ἀστυαγης, ο και Ἀρταξερξης, 206 εβασιλευσεν ετη ιζʹ, Κυρος λβʹ, Καμβυσης ϛʹ,
Σμερδιος ο μα γος βʹ, ∆αρειος Ὑστασπου ετη μβʹ, Ξερξης, ο υιος αυτου, ετη καʹ,
Ἀρταβανος μηνας ζʹ, Ἀρταξερξης ο Μακροχειρ μαʹ, Ἀρταξερξης ο Βʹ, ιʹ, Σογδανης ιγʹ,
∆αρειος ο Νοθος ετη ιθʹ, Ἀρταξερξης ο υιος αυτου ο Μημνων, ετη μʹεπι τουτου
κατελυθη η βασι λεια των Ῥωμαιων και διωικειτο υπο υπατων εως
ἸουλλιουἈρταξερξης, ο και Ὦχος, ετη κζʹ, ἌρσηὬχου ετη δʹ, ∆αρειος ο Ἀρσαμου ετη
ϛʹ, ον Ἀλεξανδρος ανελων, ως εφην, καθειλε την βασι λειαν Περσων, διαρκεσασαν
ετεσιν σμζʹ. ̣3̣ Ἐφ' 110.340 ου και Πλατων και Ἀριστοτελης οι φιλοσοφοι ηκμα ζον,
και Σπευσιππος, και Ξενοκρατης, και Φιλι στιων (Ευσεβειος). Και ταυτα μεν επι
τοσουτον, της δε προτερας ακολουθιας, ως υπεσχομεθα, παλιν αψωμεθα. ̣4̣ Οι ουν
παιδες και οι μεγιστανες Ἀλεξανδρου την βασιλειαν αυτου διελομενοι, της μεν
Αιγυπτου Πτολεμαιος εβασιλευσε, ο Λαγου ο πρεσβυτης, και οι καθ' εξης Πτολεμαιοι
δεκα εως Κλεοπατρας, θυ γατρος ∆ιονυσιου. ̣5̣ Της δε Ἀσιας πασης Ἀντιγονος
εκρατησε, της δε Συριας και Βαβυλωνιας και Παλαιστινης Σελευκος εβασιλευσεν ο
Νικανωρ, ος πο λεις βʹ κτισας, εις τα μερη Κιλικιας και αλλην εν Συριαι, την μεν
Σελευκειαν εκαλεσε, την δε Ἀντιοχειαν, την δε Λαοδικειαν, εις το εαυτου ονομα και
του υιου και της θυγατρος αυτου Λαοδικειας. Ἐφ' ου Ῥοδιοι θαλασσοκρατησαντες
ανεστησαν εν τηι νησωι χαλ κουν ανδριαντα του Ἡλιου, ον δια το μεγεθος εκαλεσαν
Κολοσσον, αφ' ου και αυτοι Κολοσσεις ωνομασθησαν. ̣6̣ Μετα δε Σελευκον
εβασιλευσεν Ἀντιοχος ο υιος αυτου, και αλλοι εʹ· ειτα εβασιλευσεν Ἀντιοχος ο
Ἐπιφανης, υιος Σελευκου του Φιλοπατορος, υφ' ου γεγονεν η βʹ αλωσις της
Ἱερουσαλημ· και τα κατα των Μακκαβαιων επραχθη και το ιερον εμολυν θη. 207 ̣7̣
Περι ης αλωσεως ουτω πως γεγρα πται· “Και εγενετο μετα το υποταξαι Ἀλεξαν δρον
τον Φιλιππου τον Μακεδονα, ∆αρειον βασιλεα των Περσων και Μηδων, και
βασιλευσαι αντ' αυτου, και πολλους ποιησαι πολεμους, και κρατησαι οχυ ρωματα
μεγαλα, και σφαξαι βασιλεις πολλους, το παρχας τε και στρατηγους, και σατραπας,
και τυ ραννους, και φθασαι εως ακρων της γης, και πλου τον απειρον συλλεξαι,
μηδενος ανθεστηκοτος, υψωθη η καρδια αυτου σφοδρα, και ηρξε χωρων, εθνων και
τυραννων, και εγενοντο αυτωι εις φορον. Και μετα ταυτα πεσων επι την κλινην
αυτου και γνους οτι αποθνησκει, προσεκαλεσατο τους ενδοξους και συν εκτροφους
αυτου· και διελων αυτοις την βασιλειαν απεθανε, βασιλευσας ετη ιβʹ. Και
επεκρατησαν οι παιδες αυτου εκαστος εν τωι τοπωι αυτου. Και περι θεμενοι οι παιδες
αυτου εκαστος διαδηματα και βα σιλευσαντες επληθυναν τα κακα, αφ' ων ̣54b
εξηλθε ριζα αμαρτωλος.”
ϛΗʹ. Βασιλεια Ἀντιοχου του Φιλομητορος. Ἀντιοχος ο Ἐπιφανης, υιος
Σελευκου του Φιλομητορος, ος υπαρχων δεινος ανηρ, και πλεονε κτης, και πολλας
αρπαγας και λεηλασιας ποιησας, συνηγαγεν αργυριον και χρυσιον, πληθος
αμυθητον· και προς τουτωι εκ πολλης ακολασιας και οιστρηλα σιας εις τους μιμους
εαυτον καθεις εν οψει παντων αναιδως ταις γυναιξιν επεμαινετο, ωι και κατα
110.341 προσωπον της βασιλειας χωρουσης, κρατησαι της Αιγυπτου προσωρμησεν,
οπως μιαν βασιλειαν ποιηι, την τε Ἀντιοχειαν και την Αιγυπτον. ̣2̣ Και δη καταλαβων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

96

την Αιγυπτον εν οχλωι βαρει, και αρ μασι, και ελεφασι, και στολωι μεγαλωι, συναπτει
μαχην προς Πτολεμαιον, βασιλεα Αιγυπτου, και, τρεψας αυτον, κατεκρατησε τας
Αιγυπτου πολεις και πασας εσκυλευσε.
ϛΘʹ. Περι της βʹ αλωσεως της Ἱερουσαλημ. 208 Της δε αγιας πολεως
κατοικουμενης μετα πασης ειρηνης, δια την του αρχιερεως Ὀνιου μισοπο νηριαν τε
και ευσεβειαν, “συνεβη καθ' ολην την πολιν σχεδον εφ' ημεραις μʹ φαινεσθαι δια
του αερος ιππεις τρεχοντας εν οπλοις, (και) διαχρυ σους στολας εχοντας, και
προσβολας (εξ) εκατερων γινομενας, και οπλων κινησεις, και χρυσεων κοσμων
εκλαμψεις, παντοιοις ειδεσιν αμφιασεων τεθωρακι σμενους· διο παντες ηξιουν επ'
αγαθωι γενεσθαι την επιφανειαν,” ητις και προεδηλου την πονηραν εφο δον
Ἀντιοχου. ̣2̣ Τελος δε “αναζευξας μετα νι κης πολλης και τεθηριωμενος την ψυχην
(εξ ακρας απονοιας τε και αλαζονειας) παρελαβε την πολιν δορυαλωτον. Ειτα
προσταξας τους στρατιωτας αφειδως τυπτειν τους παρατυγχανοντας, ανηιρε θησαν
μυριαδες ιηʹ. Κατατολμησας ουν και εις τον αγιασμον εισελθων εν υπερηφανιαι
πολληι, και στησας βωμον και “ειδωλον, βδελυγμα ερημωσεως,” και τον ναον μιανας
δι' ακαθαρτων θυσιων, ιερον ∆ιος Ὀλυμπιου προσηγορευσεν.
Ρʹ. Περι Ἐλεαζαρ και των ζʹ παιδων των Μακκαβαιων και της αυτων μητρος.
Ουτος εφ' υψηλου τοπου καθισας (των στρατευ ματων αυτωι παρεστηκοτων
κυκλοθεν ενοπλων) εκε λευσε τοις δορυφοροις ενα εκαστον Ἑβραιον επισπα σθαι
και κρεων χοιρειων και ειδωλοθυτων αναγκαζειν απογευεσθαι· ει δε τινες μη
θελοιεν (μιαροφαγησαι), τουτους (τροχισθεντας) αναιρεισθαι. ̣2̣ Πολλων δε
συναρπασθεντων, εξ ων “Ἐλεαζαρ τις, των πρω τευοντων Γραμματεων, ανηρ ηδη
προβεβηκως την ηλικιαν, ηναγκαζετο μιαροφαγησαι. Ὁ δε τον μετ' 209 ευκλειας
θανατον μαλλον η τον κατα του μυ σους βιον αναδεξαμενος, αυθαιρετως προς
τυμπανον ηγετο· και ουτως μετα πολλων πρωτον αικι σμων και μαστιγων
υπαλλαξας τον βιον, ου μονον τοις νεοις, αλλα και τοις προβεβηκοσι τον εαυτου
θανατον υποδειγμα γενναιοτητος, μνημοσυνον αρετης κατελιπε ταυτα.” ̣3̣ Μεθ' ον
και αλλοι τινες ζʹ αδελφοι συν τηι μητρι εαυτων διαφορως βασανισθεντες τον του
110.344 μαρτυριου στεφανον ωσαυτως ανεδησαντο ̣4̣. Περι ων ο μεγας Γρηγοριος
φησιν· “Ουτως απελαυσε της ιερωσυνης ο θειος Ἐλεαζαρ μυηθεις και μυησας τα
επουρανια και ου τοις εξωθεν ραντισμοις τον Ἰσραηλ αγιασας, αλλ' οικειοις αιμασι,
και ποιησας την τε λευτην τελευταιον μυστηριον. Ουτω και οι νεοι παι δες ουχ
ηδοναις δουλευσαντες, αλλα των παθων κυ ριευσαντες και το σωμα ̣55a
καθαγνισαντες, προς την απαθη ζωην μετεστησαν.” ”Ουτως απελαυσε της
πολυτεκνιας η μητηρ, ως φησι τις, ουτως και ζωσιν εκαλλωπισατο, και απελθουσα
συνανεπαυσατο και ους εγεννησε κοσμωι, Θεωι παραστησασα. Ἠγα σθη δε και
Ἀντιοχος ουτω μεταβαλων εις θαυμα την απειλην. Ἴσασι γαρ θαυμαζειν αρετην
ανδρων και πολεμιοι, οταν, του θυμου ληξαντος, εφ' εαυτης η πραξις δοκιμαζηται,
ωστε και απηλθεν απρακτος και απληροφορητος.” ̣5̣ Ὑφ' ων (τοινυν) ο τυ ραννος
καταισχυνθεις και μαλλον εκμανεις (και) τα ιερα σκευη παντα λαβων, χρυσον τε και
αργυρον απειρον και πασαν την πολιν λαφυραγωγησας και τα κτηνη κρεουργησας
και πολλην φονοκτονιαν ποιη σας και μεγαλοῤρημονησας, ανεχωρησεν εις Ἀντιο
χειαν (μεγα πενθος καταλειψας τοις υιοις Ἰσραηλ). Και μετα βʹ ετη κατα Περσων
επιστρατευσας, απεστειλεν αρχοντα φορολογησαι τας πολεις Ἱε ρουσαλημ, ος
παραγενομενος μετα πολλης δυναμεως και λαλησας ειρηνικους λογους, μετα δολου
προς την πολιν Ἱερουσαλημ εισελθων επαταξεν αυτους πληγηι μεγαληι, και καθελων
τα τειχη, πασαν (αυτην) ενεπρησε 210 (και κατεστρεψε), και το μεν ιερον (ασωτιαις
και) μιαραις θυσιαις ανεπληρωσεν, τους δε μη προσαιρουμενους των Ἰουδαιων
μεταβαινειν εις τα Ἑλληνικα και των αθεμιτων απογευεσθαι, αφειδως κατεκτεινεν.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

97

Πολλους ουν (ανδρας και γυναικας και παιδας μετα πολλων και χαλεπων κολα
σεων) ανελων (και αλλους αιχμαλωτευσας) απηλθε, αρχοντα καταλιπων εις το
βασανιζειν τους Ἰου δαιους.
ΡΑʹ. Περι του Ματθατθιου ιερεως. Ματθιας δε τις ιερευς, εχων υιους εʹ, αφ'
ων Ἰουδας ο Μακκαβαιος ετυγχανεν, ζηλου πλησθεις και ορμησας κατα του
αρχοντος, ανειλεν αυτον και συναγαγων απαντας τους περι αυτον, επερχεται και
κατασκαπτει τους ακαθαρτους βωμους των Ἑλλη νων, και τους αποστατουντας του
νομου αναι ρει. ̣2̣ Ὁ δε γε Ἀντιοχος ακοσμως τε και ηττημενος εκ των κατα Περσιδος
τοπων την αναζευξιν ποιουμενος, (και) εκ πολλης αθυμιας αῤρωστησας εφη προς
τους εαυτου μεγιστανας· “Ἀφισταται ο υπνος απο των οφθαλμων μου, και
συμπεπτωκα απο της μεριμνης. νυν ουν μνησκομαι των κα κων ων εποιησα εν
Ἱερουσαλημ· εγνων, οτι χαριν τουτων ευρον τα κακα ταυτα. Ἰδου απολ 110.345
λυμαι εν γηι αλλοτριαι.” ̣3̣ Και συνεταξε τον αρματηλατην αυτου ανενδοτως
ελαυνοντα κατανυειν την πορειαν, επαισθανομενος εναργως της ανωθεν κρισεως
την τιμωριαν· συνεσχε γαρ αυτον ανηκε στος αλγηδων τα σπλαγχνα και πικραι των
ενδον βασανοι. Συνεβη δε και πεσειν αυτον απο του αρμα τος ροιζωι φερομενον και
δυσχερει πτωματι περι πεσοντα, παντος του σωματος αποστρεβλουσθαι τα μελη. Ἡ
δε νοσος τοσουτον επετεινεν, ωστε και σκωληκας εκβρασαι, και εν οδυναις
μεγισταις κατα πιπτειν αυτου τας σαρκας, και μεντοι και υπο της δυσωδιας του
αθλιου αυτου και δυστηνου σωματος παν το στρατευμα 211 βαρυνεσθαι μεγαλως,
και ο πολλα μεγαλαυχησας και πανδεινα πραξας, ουτως αισχιστωι μορωι τον βιον επι
ξενης καταστρεφειν. (Και ενταυθα μεν ενδικως ο αδικος κατετετιμωρητο, θανων δε
οικτρως εκειθεν 55b μαλλον αιωνιως κολαζεται.)
̣
ΡΒ41. Βασιλεια Ἀντιοχου του Ευπατορος. Μετα δε Ἀντιοχον εβασιλευσεν
Ἀντιοχος ο Ευπατωρ, υιος αυτου, εφ' ου Ἰουδας ο Μακκαβαιος τους φρουραρχους
Ἀντιοχειας τροπωσαμενος, επερχεται αυτωι Ἀντιοχος μετα χιλιαδων ιππεων κʹ και
πεζων χιλιαδων ρʹ, αρματων τʹ, ελεφαντων νεʹ γεγυμνασμενων προς πολεμον· και
διελων τους ελεφαντας εις φαλαγγας, παρεστησε εκαστωι ελεφαντι χιλιους ανδρας
τεθωρακισμενους εν αλυσι δωτοις, και περικεφαλαιαι χαλκαι επι τας κεφαλας
αυτων, και ιππεις εκλεκτοι φʹ διατεταγμενοι εκαστωι θηριωι δια μηχανης, και εφ'
εκαστωι ανδρες δυναμεως ενοπλοι λβʹ. Ὡς δε κατελαμπεν ο ηλιος επι τας χρυσας
ασπιδας και αρματα, εστιλβε τα ορη απ' αυτων (και κατηυγαζον ως λαμπαδες πυρος.
Καν τευθεν εσαλευοντο παντες οι ορωντες και ακουοντες την φωνην του πληθους
και τον συγκρουσμον των αρματων)· ην γαρ η παρεμβολη μεγαλη, ισχυρα λιαν (και
ο λαος επιμικτος, απειρος, ενοπλος). ̣2̣ Και ως επετεινεν η μαχη, θεασαμενος
Ἐλεαζαρ, ο αδελ φος Ἰουδα, πεπυρωμενους τους ελεφαντας και τοξο τας επ' αυτων
φερομενους, ενα δε ιδων υψηλοτερον των αλλων, βασιλικοις θωραξι
καθωπλισμενον, και νομισας επ' αυτον φερεσθαι τον βασιλεα, εκπηδησας της
παραταξεως, επιπλεκεται τωι των πολεμιων αθροισματι, και πολλους αποκτεινας
των περι τον ελεφαντα, υποκατωθεν αυτου υπεδυ· και παταξας εις την γαστερα τον
ελεφαντα, πεπτωκεν ευθυς το θηριον επανω αυτου και τουτον συνετριψεν, οπερ
Ἰουδας θεασαμενος και κραταιοτερον τον πολεμον αισθομενος, εις Ἱερουσαλημ
εφυγε. 212 ̣3̣ Και επιδιωξας Ἀντιοχος επολιορκει ταυτην· ειτα λογους ειρηνικους
μεθ' ορκων ποιη σαμενος, δεχεται αυτον Ἰουδας ενδον της πολεως. Ὁ δε εισελθων,
και των ορκων παρασπονδησας και το τειχος τελειον καταστρεψας, και τους
οικητορας σκυλευσας, εις Ἀντιοχειαν υπεστρεψε. 110.348
ΡΓʹ. Περι Ἰουδα του Μακκαβαιου. Μετα δε ταυτα Ἰουδας τρισιν ετεσι την θρη
σκειαν ολιγωρηθεισαν την πατριον ανεκτησατο, και πολλους επιδειξαμενος και τους
της χωρας απαν τας απελασας του Ἀντιοχου και τον ναον εκκαθαρας, αυτωι πας ο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

98

των Ἰουδαιων λαος την αρχιερωσυνην παρεδωκεν· ̣2̣ Ἐφ' ου Ἰησους ο του Σιραχ, ο
σοφος και πολυμαθης, και την παναρετον σοφιαν συνταξας, παρ' Ἑβραιοις
εγνωριζετο.
Ρ∆ʹ. Περι Ῥωμαιων. Τι εστι Καισαρ. Τα δε Ῥωμαιων πραγματα εδιωικειτο
πρωην υπο υπατων απο Ῥωμου και Ῥημου επι ετη τξδʹ εως Ἰουλιου Καισαρος. Της
γαρ μητρος αυτου θα νουσης εν τωι θʹ μηνι, ταυτην ανασχισαντες εξεβα λον αυτον,
οθεν και λεγεται Καισαρ, αφ' ου Καισαρες οι Ῥωμαιων βασιλεις προσηγορευθησαν, ο
εστιν ανατομη κατα την Ῥωμαιων γλωσσαν. ̣2̣ Της θειας Γραφης ερμηνευθεισης εν
τοις χρονοις Πτολεμαιου και αναγνωσθεισης, εκπλαγηναι τε τον βασιλεα επι τωι
καλλει των θειων λογιων και παντας ̣56a τους εν τελει· παροντος ουν Μενε δημου
φιλοσοφου και ∆ημητριου Φαληρεως και θαυ μαζοντων την δυναμιν των λογων,
ηρωτα ο βασι λευς, “οτι τοιουτων οντων των θειων λογων, 213 πως ουδεις
ιστορικων η ποιητων εμνησθη αυτων;” και απεκριθη ∆ημητριος, οτι “Ουδεις ποτε
ετολμησε τουτων αψασθαι, δια το και Θεοπεμπτον θελη σαντα ιστορησαι περι αυτων
παραφροσυνηι κρατηθη ναι και οναρ ιδειν, οτι τουτο αυτωι συμβεβηκε πε
ριεργασμενωι τα θεια. Και Θεοδεκτον τον των τρα γωιδιων ποιητην εν ενι δραματι
μνησθεντα των ιερων τουτων βιβλιων τυφλωθηναι· εκατερους δε αποσχομενους
του τολμηματος και το θειον εξευμε νιζομενους υγιεις γενεσθαι. ̣3̣ Τουτωι τωι Ἰουλιωι
ετεχθη ιππος αντι οπλης χηλας εχων και μηδενα ετερον αναβατην δεχομενος η
αυτον, ως ο Βουκεφαλος τον Ἀλεξανδρον. ̣4̣ Τουτωι μελλοντι (ποτε) την αυλειον
εξιεναι θυραν απερχομενωι επι το βουλευτηριον, εικων αυτου προ των θυρων
εστωσα, αυτοματως κατε πεσεν· και προς τουτωι χαρτην αυτωι τις επιδε δωκεν
εχοντα πασαν την κατ' αυτου μελετωμενην επιβουλην. Και νομισας αλλο τι ειναι,
μη εντυχων, αλλα δεδωκως ετερωι φυλαττειν, εσφαγη υπο Βρου του και Κασσιου εν
τωι βουλευτηριωι. ̣5̣ Αυτος Ἰουλιος μεγιστους αγωνας ενεδειξατο, Γερμανους, και
Γαλλους, και Βρεττανους χειρω σαμενος, υποφορους τοις Ῥωμαιοις φʹ πολεις οικου
μενας κατεστησατο. 110.349
ΒΙΒΛΙΟΝ Γʹ.
ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΡΩΜΑΙΩΝ.
ΡΕʹ. Βασιλεια Ἰουλιου Καισαρος. Μετα δε ταυτα βασιλευσας Ἰουλιος Καισαρ
πρωτος και μονος εκρατησε των Ῥωμαικων σκη πτρων μετα πολλης υπερηφανιας
και 214 αλαζο νειας, οθεν και δικτατωρ εκαλειτο, ο εστι μοναρχης· δικτατωρια δε
εστιν αρχη ανυπερθετος. ̣2̣ Παντων δε κρατησας, εν ιταμοτητι και τυραν νιδι επι ετη
ιηʹ, ανηιρεθη επι συγκλητου. ̣3̣ Ὃς και νομους Ῥωμαιων εδωκεν και τας ινδικτους,
και τον βισεξτον εξευρων, και τον μηνα Ἰουλιον ονομασας, προτερον Κυιντιλιον
καλουμενον, ως εν τουτωι αυτου μοναρχησαντος. ̣4̣ Ἐφ' ου ην και Ἰουδας ο
Γαλιλαιος, ο εν ταις Πραξεσι των αποστο λων μνημονευομενος, και Ἀντιπατρος, ο
Ἡρωδου πατηρ, βασιλευς της Ἰουδαιας κατεστη.
Ρςʹ. Βασιλεια Αυγουστου. Μετα δε Ἰουλιον Καισαρα εβασιλευσεν Αυγου στος
Καισαρ, ανεψιος αυτου, Ὀκταβιου υιος, ο και Σεβαστος, ετη νζʹ, αφ' ου Σεβαστοι και
Αυγουστοι προσηγορευθησαν οι Ῥωμαιων βασιλεις. ̣2̣ Και ο μην Αυγουστος εκληθη,
ο εστι Σεβαστος, προτερον Σεξτιλιος ονομαζομενος. ̣3̣ Ουτος ουν Αυγουστος
Κλεοπατραν τωι ι δʹ ετει της βασιλειας αυτου χειρωσαμενος και πασαν την Αιγυπτον
υποταξας, καθελων την βασιλειαν των Πτολεμαιων διαρκεσασαν ετη ςʹ και πασης
της γης κυριευσας και τας τοπαρχιας καταλυσας, ανειλε τους φονευσαντας αυτου
τον θειον Ἰουλιον. ̣4̣ Κτισας δε και πολεις γʹ, μιαν εν τωι Ποντωι και αλλην εν τηι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

99

Ἀῤραβιαι και ετεραν 215 εν Κυπρωι Συριας, καταπεσουσης υπο θεομηνιας ονοματι ̣56b
110.352 Σαλαμινην ανεγειρας εκαλεσε και την μεν Ἄγκυραν ωνομασε δια το μεσην
ειναι αυτην των βʹ θαλασσων, της τε Ποντικης και της Ἀσιανης, ητις εστιν Ἄγκυρα
Γαλατιας, την δε ∆ιοσπολιν.
ΡΖʹ. Περι της δʹ βασιλειας, ην ο ∆ανιηλ εθεα σατο. Ἐντευθεν τοινυν αρχεται
η τεταρτη βασιλεια, ην ο ∆ανιηλ εν τηι των δʹ θηριων οπτασιαι τεταρτον θηριον
διαφερον των αλλων τροπικως ονομαζει· εφ' ου και ο των πρωτων δʹ στοιχειων
δημιουργος και τον τετραπερατον κοσμον συνδησας, εν τουτοις Ἰησους Χριστος
εσαρκωθη δια την ημετεραν σω τηριαν· οθεν εικοτως μεγας βασιλευς και επισημος
επι παντων ο Αυγουστος και δυνατος γενομενος, υπεταξε τας μερικας βασιλειας
πασας δια τον εν ταις ημεραις αυτου βασιλεα του παντος και κυριον τεχθεντα κατα
την Ἡσαΐου προφητειαν. ̣2̣ Φησι γαρ· “Και εσται εν ταις εσχαταις εμφανες το ορος
Κυριου και ο οικος του Θεου επ' ακρων των ορεων, και υψωθησεται επι νωτον βου
νων, και ηξουσιν επ' αυτον παντα τα εθνη· και πο ρευσονται λαοι πολλοι και ερουσι·
∆ευτε, αναβωμεν εις το ορος του Κυριου και εις τον οικον του Θεου Ἰακωβ, και
αναγγελει ημιν την οδον αυτου, και πορευσομεθα εν αυτηι. Ἐκ γαρ Σιων εξελευσεται
νομος, και λογος Κυριου εξ Ἱερουσαλημ. Και κρινει αναμεσον εθνων πολλων και
ελεγξει λαον πολυν. Και συγκοψουσι τας μαχαιρας αυτων εις αροτρα, και τας
ζιβυνας αυτων εις δρεπανα, και ου ληψεται εθνος μαχαιραν και ου μη μαθωσιν ετι
πολεμειν.” ̣3̣ Ἰουδαιοι δε φασι, Θεοδωτιωνι πλανωμενοι, περι της εκ Βαβυλωνος
επανοδου εῤρησθαι τουτο. Και ου θαυμα· ως γαρ εν ταις λοιπαις διασφαλλον ται
προφητειαις, ουτω κανταυθα. ̣4̣ Ποια γαρ εθνη πελαζοντα και ποῤρωθεν απωι
κισμενα νομον και τον εκειθεν εκπορευομενον ηγα πησαντο λογον και ουχι μαλλον
216 αυτους εναν τιουντο; Μετα γαρ την εκ Βαβυλωνος επανοδον συνεδραμον εις τον
Ἰουδαιον ναον των εκεινων ασπασαμενα πλειστα των εθνων, επεστρατευσαν
Ἰουδαιοις· οι περιοικοι δε παντες αυτους πολεμουν τες διετελεσαν· ενθεν μεν
Ἰδουμαιοι, και Ἀμανιται, και Μωαβιται, εκειθεν δε αλλοφυλοι και Σαμαρειται· και
ολιγου δε χρονου διελθοντος, τα Μακεδονικα αυτους επεστη κακα, α των
Μακκαβαιων αι συγ γραφαι περιεχουσιν· ενταυθα δε ο προφητικος λογος ειρηνην
υπεσχετο βαθειαν. ̣5̣ Ὅτι δε τον μετα την του Κυριου παρουσιαν προσημαινει ταυτα
καιρον, παλιν τα πραγματα σαφως μαρτυρουσι· προ μεν γαρ της Ῥωμαιων βασιλειας
συχναι των εθνων κατ' αλληλων επαναστασεις εγινοντο, ατε δη καθ' εκαστον εθνος
της βασιλειας μεμερισμενης· πασης δε ηγε μονιας εις Ῥωμαιους μετατεθεισης (και
της καθ' 110.353 εκαστον εθνων βασιλειας επι της Χριστου παρουσιας
καταλυθεισης), ειρηνη βαθεια κατεσχε την οικου μενην, ως μηκετι εθνος κατ'
εθνους επιστρατευειν (και μερικας βασιλειας καθαρπαζειν), αλλα τηι γεωργιαι
προσεχειν. Ουκουν μαλα δεικνυται σαφως το της προῤρησεως τελος. ̣6̣ Ἢ ουχ ορατε
της Ἐκκλησιας το υψος και παντας υποκυπτοντας και ταυτηι το σεβας προσφεροντας
̣57a, και τους μεν πλειστους εκοντως και ευγνωμονως, τους δε παραγνωμως
δουλευοντας και ματην αντιλεγοντας εξοστρακιζομενους κακως; Ουχ ορατε των
ορεων τας κορυφας, ω Ἰουδαιοι και Ἕλληνες, του υμετερου μυσους απηλλαγμενας
και ταις των ασκητων καταγωγαις κοσμουμενας, παντας συῤρεοντας και τον εν τηι
σιγηι επιφανεντα λογον θεολογουντας και τον εκειθεν προελθοντα νομον
ασπαζομενους, τους μεν πολεμους πεπαυμενους αντι των πολεμικων οπλων; Ἢ ουκ
ιστε, ως οπηνικα ταυτα ο προφητης εθεσπιζεν, αλλος μεν της Ἱερουσαλημ
εβασιλευεν, αλλος δε της Σαμαρειας, και αλλος Ἰδουμαιων, και ετερος Μωαβιτων,
και αυ παλιν αλλος Ἀμμανιτων, και αλλος Ἀραβων; και Μαδιναιοι μεν και
Ἀμαληκιται υπ' αλλοις ηγεμοσιν ετελουν, Γαζα δε και Ἀσκαλων, και Ἄζωτος. Και
μεντοι και Σιδων, και Τυρος, και ∆αμασκος υπο διαφορων αρχοντων ιθυνοντο. 217
 
 

100

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΡΗʹ. Περι της εν σαρκι οικονομιας του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου. Του δε
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου κατα σαρκα γεννηθεντος, ευθυς Αυγουστος Καισαρ
εκρα τησε παντων και τας τοπαρχιας πασας και μερι κας βασιλειας καταλυσας (ως
εφην) τοις Ῥωμαιοις οιαξι παντας υπεταξεν. ̣2̣ Ὥσπερ και ∆αυιδ προ θεωρων και
προαναφωνων εψαλλε· “∆ευτε και ιδετε τα εργα του Θεου, α εθετο τερατα επι της
γης, ανταναιρων πολεμους μεχρι των περατων της γης, τοξον συντριψει και
συνθλασει οπλον και θυρεους κατακαυσει εν πυρι.” ̣3̣ Ναι μην αι τοπαρχιαι και αι
μερικαι βασιλειαι κατελυθησαν, δι' ας ουδε βρα χειας ειρηνης απελαβον οι
ανθρωποι, αλλα πασα χωρα και πολις ενοπλος τας εξαπινως γενομενας εφοδους
δειμαινουσα. ̣4̣ Ἐπι δε του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου ∆αυιδ παλιν λεγει· “Ἀνατελει
εν ταις ημεραις αυτου δικαιοσυνη και πληθος ειρηνης.” ̣5̣ (Τοιγαρουν η Ῥωμαιων
βασιλεια τας μερι κας βασιλειας, ως και πολλακις εφην, καταλυσασα και μαχας)
ειρηνη βαθεια πανταχου γεγονε (και τας των ανθρωπων ακοας ευτρεπισας τοις
κηρυτ τουσι τον της ειρηνης πρυτανιν, αδεως λοιπον, ως εν μιαι βασιλειαι, διεδραμον
και την σωτηριον δι δασκαλιαν τοις ανθρωποις προσηνεγκαν). ̣6̣ Κατα μεν ουν την
ιστοριαν ουτως εκβεβηκε το “ανταναιρων πολεμους” και τα εξης· τροπικωτερον δε
ει τις θελει νοησαι, οψεται του κατα της Ἐκκλη σιας πολεμου την παυλαν. Φησι γαρ·
“Ἐτα ραχθησαν εθνη, εκλιναν βασιλειαι· εδωκεν φωνην αυτου ο Ὕψιστος,
εσαλευθη η γη.” 110.356 ̣7̣ Της θειας γαρ βοηθειας επιφανεισης, νωτα δεδωκαν οι
πολεμιοι, και αι παλαι ταναντια φρο νουσαι βασιλειαι υπεκλιναν τον 218 αυχενα και
τον σωτηριον λογον υπεδεξαντο. Τηι γαρ αληθειαι και τηι των πραγματων μαρτυριαι
(και ταις παντο δαπαις θαυματουργιαις), οιον τινι φωνηι χρησαμενος ο Θεος, το
οικειον υψος υπεδειξε (και δεους αυτων τας ψυχας επληρωσεν). ̣8̣ Προειδως τοινυν ο
προφητικος λογος την Ἰουδαιαν περι τας θειας Γραφας παρερμηνειαν. απονοιαν τε
και αθετησιν, εφη ως εκ προσωπου του προφητευομενου, ωσπερ προασφαλιζομενος
αυτους και λεγων· “Σχολασατε και γνωτε οτι εγω ειμι ο Θεος· υψωθησομαι εν τοις
εθνεσιν, υψωθησομαι εν τηι γηι.” Ἡμιν δε παραδηλων τις ουτος εστιν, και ωσπερ
συνευφραινομενος, επαγει· “Κυριος των δυναμεων μεθ' ημων, αντιληπτωρ ̣57b
ημων ο Θεος Ἰακωβ.” Του δε Ἰακωβ την μνημην ουχ απλως εποιησατο, αλλ' επειδη
πρωτος εκεινος την των εθνων προεθεσπισε κλησιν. “Ουκ εκλειψει γαρ, φησιν,
αρχων εξ Ἰουδα εως αν ελθηι ωι αποκειται, και αυτος προσδοκια εθνων,” μεταβολην
καν ταυθα των εθνων προθεσπιζων, εικοτως τον του Ἰακωβ Θεον, του ταυτα
προειρηκοτος, εφη ταυτα κατορθωκεναι. Ὡσαυτως δε και ο Χρυσοστομος φησιν·
“Ουδεν ουν της ανθρωπινης θηριωδειας χειρον ην προ της Χριστου παρουσιας.
Ὥσπερ γαρ εχθροι και πολεμιοι παντες προς αλληλους δια κειμενοι, τους εαυτων
παιδας εσφαζον, πατερες και μητερες παισιν επεμαινοντο· ουδεν ην εστηκως, ου
φυσικος, ου γραπτος νομος, αλλ' ανατετραπτο παντα μοιχειαι γαρ διηνεκεις και
φονοι και κλοπαι και παν ειδος κακιας διεπραττετο και εις αρετην ελο γιζετο,
πολεμοι δε συνεχεις επαλληλοι κατα τοπους και χωραν, και κωμην, και οικιαν
εγινοντο, και εις ανδρειαν και κλεος ανεκηρυττοντο. Και μεντοι και τους υιους
αυτων και τας θυγατερας αυτων τοις δαιμονιοις θυοντες και μαντευομενοι,
φαρμακευοντες και ειδωλολατρευοντες θεοσεβειν ενομιζον. Του δε Κυριου ημων
εληλυθοτος, απηλεγχθησαν ταυτα παντα, ως θεοστυγη σαφεστατα, και ειρηνη
βαθεια και αρετη πλατεια εν τωι κοσμωι εμπολιτευεται.” 219
ΡΘʹ. Περι της καταπαυσεως των ενθεσμως ιερατευσαντων του Ἰουδα φυλης.
Τοιγαρουν εν τωι μαʹ ετει της Αυγουστου βασι λειας, εν τωι εφʹ ετει απο κτισεως
κοσμου, ηρχθη ο κατα Ἀντιοχειαν των ετων αριθμος· και Ἡρωδου μεν εξ εθνων ηδη
βασιλεως της Ἰουδαιας ανηγορευμενου, και του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου κατα
σαρκα γεννηθεντος, και του Ἡρωδου κακως τον βιον μεταλλαξαντος, πεπληρωται
 
 

101

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το· “Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα εως αν ελθηι ωι απο 110.357 κειται (και αυτος
προσδοκια εθνων),” ος εστιν ο Χριστος. Ἐπειδη γαρ αυτος ο Ἡρωδης, αλλοφυλοςων
(και) περιτμηθεις, ηρξε των Ἰουδαιων και αρχιερεα κατεστησεν αλλογενη τον
Ἀνανιλον, ευθυς επαυθη, κατα την θειαν προῤρησιν, η εξ Ἰουδα αρχη μεχρι τοτε
κρατησασα· οι γαρ ιερεις προεστη κασι των πραγματων αχρις ου Πομπηιος, ο
Ῥωμαιων στρατηγος, επιστας, την μεν Ἱερουσαλημ κατα κρατος πολιορκει, μιαινει
δε τα αγια (αχρι των αδυτων εισελθων του ιερου). Των δε εκ της προγονων διαδοχης
μεχρις εκεινου καιρου διαρκεσαντων, βασιλεα τε ομου και αρχιερεα Ἀρι στοβουλον,
δεσμιον εις Ῥωμην εκπεμψας, Ὑρκανον, τον Ἀριστοβουλου αδελφον, ανεδειξεν
αρχιερεα. ̣2̣ Ουτος δε φιλιαν ειχε προς Ἀντιπα τρον τινα Ἀσκαλωνιτην, τον πατερα
Ἡρωδου, ον κατεστησεν επιτροπον της χωρας. Ἦν δε Ἡρωδης, ο υιος αυτου, ικανος
προς πραγματα, και πολλους ληισταρχας κατεστειλε. ̣3̣ Του δε Ὑρκανου υπο Παρθων
αιχμαλωτισθεντος, και Ἀντιπατρου δολοφονηθεντος, και μηδενος οντος του
αντεχομενου των πραγματων, επεπηδησε τηι αρχηι ο Ἡρωδης παις, πολλα χρηματα
δους τοις Ῥωμαιοις υπο σπονδων αυτων γενομενος. 220
ΡΙʹ. Αυγουστος ο βασιλευς απαρας εις Αιγυπτον. Αυγουστου γαρ Καισαρος
απαραντος εις Αι γυπτον μετα στρατιας οτι μαλιστα πλειστης εις τον κατα
Κλεοπατρας ̣53a πολεμον, εις ην περιεστη τα της αρχης Αιγυπτου, γενους μεν ουσαν
των Πτο λεμαιων, υπηντησεν αυτωι Ἡρωδης παρεχων αυτωι ου την τυχουσαν
λειτουργιαν εν τοις στρατευμασι και αναλωμασι. Χειρωσαμενος δε την Κλεοπατραν
τωι ιδʹ ετει της βασιλειας αυτου, επανερχομενος επι την Ῥωμην ως ευνοησαντα τον
Ἡρωδην μετα της ολης συγκλητου αναδεικνυσι βασιλεα της Ἰουδαιας, περιθεις
αυτωι το διαδημα. Ουτως επιβας τοις Ἱε ροσολυμοις, και των Ἰουδαιων μη
βουλομενων δεξασθαι αυτον ως αλλοφυλον, πολλους εξ αυτων κατεσφαξε,
λαφυραγωγησας την πολιν και το ιερον, πονηρως δε χρησαμενος τηι εξουσιαι, πασας
των φυλων και των γενεων αναγραφας τας απο του Ἔσδρα αποκειμενας, πυρι
κατεκαυσε προς το μη κετι γνωσθηναι τους Ἰουδαιους εκ ποιας πατριδος εισιν οι
αυτοχθονες και τινες οι λεγομενοι γηωρες· και την ιερατικην δε στολην υπο την
ιδιαν σφραγιδα απεθετο. Και λοιπον αδεως ασημοις τισιν επι χρη μασιν ικανοις την
αρχιερωσυνην επιπρατο. ̣2̣ Ἔτους δε μβʹ Καισαρος Αυγουστου εξηλθε παρ' αυτου
δογμα απογραφεσθαι πασαν την οικου μενην (αυτην δε την φορολογιαν, ως
ευνουστα 110.360 τος, και μεγιστωι της συγκλητου ενεχειρισε Κυ ρηνωι, ον και
κατεστησεν ηγουμενον Συριας ητοι της Ἰουδαιας, το παν Ἰουδαιων εθνος Ῥωμαιοις
υποφορον κατεστησεν). ̣3̣ Και ουτω πρωτος αλ λοφυλος Ἡρωδης, ως εφη, το των
Ἰουδαιων εθνος εγχειριζεται καθ' ον καιρον εναργως, της Χριστου παρουσιας
ενστασης, εξελιπον (εικοτως) οι των Ἰου δαιων αρχιερεις (τε) και ηγουμενοι (κατα
την ιεραν χρησμολογιαν). ̣4̣ Και γαρ οι ιερεις εξ Ἰου δαιων ησαν κατα μητερα,
επειπερ ο μεγας Ἀαρων 221 την του Ἀμιναδαμ θυγατερα ηγαγετο γυναικα. Και κατα
τοσουτον συγγενεις υπηρχον οι εξ Ἰουδα και Λευι (οθεν εκ του Ἀαρων Ἐλισαβετ
συγγενης ειρηται, της Θεοτοκου Μαριας). ̣5̣ Ἐκλειποντων ουν των παρα Ἰουδαιοις
αρχιερεων, Ἡρωδης αλλοφυλος τυγχανων, βασιλευς, ως ειρηται των Ἰουδαιων
καθισταται, καθως, της Χριστου γεννησεως πλησιαζουσης, η εκ προγονων της
αρχιερωσυνης κατελυθη διαδοχη, και ο προφη τευομενος παρα τωι ∆ανιηλ
ηγουμενος λαμβανει τε λος. Χριστοι γαρ ηγουμενοι ητοι αρχιερεις ησαν μεχρις
Ἡρωδου, αρξαμενοι μεν απο της κατα ∆α ρειον ανανεωσεως του ιερου, ληξαντες δε
επι Ὑρκα νον ετεσι υπγʹ. ̣6̣ Ὡς και ∆ανιηλ θεσπιζει λεγων· “Και γνωσηι και συνησεις
απο εξοδου λογου του αποκριθηναι και του οικοδομησαι την Ἰερουσαλημ εως
Χριστου ηγουμενου, εβδομαδες ζʹ και εβδομαδες ξβʹ.” ̣7̣ Τοσουτον γαρ αι οʹ
εβδομαδες ποιουσι χρονον, ημερας εκαστης εις ενιαυτον λαμβανομενης. ”Και
 
 

102

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιστρεψει και οικοδομηθησεται πλατεια και περιτειχος, και εκκενωθησονται οι
καιροι.” ̣8̣ Αι (γαρ εβδομαδες) συμπληρουσιν ετη υπγʹ, οσα τα της αρχης υπαρχει των
χριστων ηγουμενων, ων τελευταιου Ὑρκανου υπο Παρθων αιχμαλω τισθεντος,
Ἡρωδης απ' Αυγουστου παραλαμβανει την βασιλειαν, μεθ' ον οι τουτου παιδες μεχρι
της υστατης Ἱεροσολυμων πολιορκιας. “Ουκετι γαρ εκ διαδοχης ̣58b του
αρχιερατικου γενους των Ἰουδαιων και Ἀσαμωναιων ητοι Μακκαβαιων, ως φησιν
Ἰωσηπος, ιερωνται τωι Θεωι ουδ' αυ παλιν οι δια ενιαυσιοι, οι δε επ' ολιγωι παρα των
Ῥω μαιων την ιερωσυνην ωνουμενοι. ∆ιο και ∆ανιηλ προφητευει λεγων· “Και μετα
τας ζʹ και τας ξβʹ ημερας εξολοθρευθησεται χρισμα, και κριμα ουκ εσται,” και τα
εξης. ̣9̣ ∆ιελυσε δε τας οʹ εβδομαδας ουτως· τας μεν ζʹ μετα την επανοδον της
αιχμαλωσιας εως της οικοδομης του ναου, τας δε 222 ξβʹ συναπτο μενας ταις ζʹ εις
τον χρονον, ον κατεσχον οι χριστοι ηγουμενοι· (διο και “εξολοθρευθησεται χρισμα”).
Την δε μιαν εβδομαδα, καθ' ην ο Κυριος εκηρυξε 110.361 την Καινην ∆ιαθηκην, ης
εβδομαδος εν τωι ημισει ηλθεν επι το σωτηριον παθος και ηρθη εκ μεσου η δια
Μωυσεως παραδεδομενη διαθηκη. ̣10̣ Και ταυτα μεν Ευσεβιος. Ὁ δε Θεοδωρητος
αυθις εφη εν τηι αυτου ερμηνειαι τηι περι του ∆ανιηλ· Αυτη “δυναμωσει διαθηκην
πολλοις εβδομας μια. Και εν τωι ημισει της εβδομαδος αρθησεται θυσια και σπονδη,
και επι το ιερον βδελυγμα της ερημωσεως εστιν.” ̣11̣ Ἐν γαρ ταυτηι η Καινη ∆ιαθηκη
δεδοται τοις πιστευουσιν, και δυναμεως πασης αυ τους επληρωσε, επειπερ, μεσουσης
της εβδομαδος ταυτης, η κατα νομον ηρθη θυσια της αληθινης προσφερομενης (και
ου μονον η θυσια εκεινη παυ θησεται) σημειον της ερημωσεως υπεφηνε (γενε σθαι,
εικονες τινες απηγορευμεναι τωι νομωι εις τουτο εισκομιζομεναι. Και γαρ τουτο
πεποιηκε Πι λατος, νυκτωρ εις τον ναον τας βασιλικας εισκομισας εικονας παρα τον
νομον, οπερ δη και) ο Κυριος ειπεν· “Ὅταν ιδητε το βδελυγμα της ερημωσεως το
ρηθεν δια του προφητου ∆ανιηλ” γινωσκετε οτι ηγγικεν η ερημωσις αυτης.” (Ταυτα
δε λεγων εσημαινε το τελος της καταλειψομενης αυτους ερη μωσεως τε και
πανολεθριας.) Και ινα μη νομισωσιν οι Ἰουδαιοι παλιν αποληψεσθαι τον ναον και
την πολιν (και την προτεραν ευπρεπειαν τε και δοξαν), επηγαγε· “Και εως
συντελειας καιρου, συντελεια δοθησεται επι την ερημωσιν.” Ἕως γαρ, φησι, της του
κοσμου συντελειας, η της ερημωσεως συντελεια μενει, μεταβολην ου δεχομενη.
Τουτο και ∆αυιδ εφη· “Ἐν οργηι συντελειας, και ου μη υπαρξου σιν και γνωσονται,
οτι (ο Θεος) δεσποζει του Ἰακωβ και των περατων της γης.” Οι γε μαλλον γνω
σονται, οταν ιδωσι “το σημειον του Υιου του αν θρωπου εν τωι ουρανωι.” (Τοτε γαρ
οψονται 223 κατα φυλας φυλας, τοτε “οψονται εις ον εκεντη σαν”). ̣12̣ Ἰστεον δε ως
Ἑβραιοι κατα τον της σεληνης δρομον αριθμουντες τον ενιαυτον, ημερας ιαʹ
περισσοτερας αποφαινουσιν, ας ημεις εμβολιμους καλουμεν· ο γαρ της σεληνης
δρομος εν ημεραις κθʹ και ωραις ʹ συμπληρουται· ουτω δε και οι αριθ μουντες
ημερων τνδʹ ποιουσι τον ενιαυτον. (Ἐπει ουν ο αρχαγγελος Γαβριηλ προς τωι
μακαριωι ∆α νιηλ διαλεγομενος ανδρι Ἑβραιωι και τον αριθμον των ετων διδασκων,
τον συνηθη παντως αριθμον ελεγεν, αναγκαιως ουν δει προσθειναι τα απο των
εμβολιμων ετη συναγομενα. Τουτων γαρ προστιθε μενων, υπγʹ ετη ευρεθησονται
κατα τον Ἰουδαικον αριθμον.) ̣13̣ Τοσαυτα δε συναγουσιν αι ζʹ και ξβʹ εβδομαδες·
διειλε δε αυτας ουχ απλως, αλλα πραγματων τινων προσημαινων μεταβολην·
ουκουν απο μεν της οικοδομης Ἱερουσαλημ, ̣59a ητις εγενετο επι Νεεμιου ̣59a και
Ἔσδρου, μεχρις 110.364 Ὑρκανου του τελευταιου αρχιερεως εκ των Ἀσαμωναιων
ηγουν Μακκαβαιων, ον Ἡρωδης ανειλεν, ο των ξβʹ εβδομαδων αριθμος
συμπληρουται· απο δε της Ἰουδα σφαγης μεχρι της του Σωτηρος ημων επιφανειας
και της προς Ἡρωδην των Μαγων αφιξεως αι λοιπαι ζʹ εβδομαδες το τελος
λαμβανουσιν, εν ωι χρονωι, μετα την αναιρεσιν Ὑρκανου φημι, μεχρι της του
 
 

103

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστου παρουσιας παρανομως λοιπον οι αρχιερεις εγινοντο· του γαρ νομου
κελευοντος δια βιου παντος τους αρχιερεις ιερατευειν και μετα τε λευτην διαδοχων
τους διαδοχους, λαμβανει Ἡρωδης και οι μετ' εκεινον Ῥωμαιοι, ων οι τας αρχιε
ρωσυνας ποιησαμενοις συχνας αυτων εποιουν τας διαδοχας, ενιους δε ουδε εκ του
Ἑβραικου γενους καταγομενους αρχιερεις προεχειριζοντο. ̣14̣ Και τουτο δηλων
Ἰωσηπος εφη· “Την δε βασιλειαν Ἡρωδης παρα Ῥωμαιων εγχειρισθεις, ουκετι τους
εκ των Ἀσαμωναιου γενουςουτοι δε ησαν οι κα λουμενοι Μακκαβαιοικαθιστησιν
αρχιερεις, αλλα τισιν ασημοις και μονον εξ ιερεων ουσι την αρ χιερωσυνην
απενειμε.” ̣15̣ “Και μετα τας ξβʹ εβδομαδας, φησιν, εξολοθρευθησεται χρισμα, και
κριμα ουκ εστιν εν αυτωι.” Ὡς δηλον ειναι οτι τας ξβʹ εβδομαδας προτερον 224
τεταχε, και μετα ταυτα τας ζʹ, εν αις εφησαν· “Ἐξολοθρευθησεται χρισμα,” τουτεστι
την επανθουσαν χαριν τοις αρχιε ρευσι· και επειδη και οι παρανομως χριομενοι αρ
χιερεις ονομαζονται, εικοτως επηγαγε· “Και κριμα ουκ εστιν εν αυτωι.” Ει γαρ και
εχριοντο, φησιν, αλλα παρανομως και παρ' αξιαν· (και ανωτερως δε δηλον
πεποιηκε, ως τας ζʹ εβδομαδας τελευταιας τεταχεν· “Ἕως γαρ, φησι, Χριστου
ηγουμενου εβδομαδες ζʹ και εβδομαδες ξβʹ.”) Τωι γαρ ηγου μενωι Χριστωι και Σωτηρι
τας ζʹ πολλαπλησιαζουσας εβδομαδας τεθεικε, ινα γνωμεν ως απο του Χρι στου και
επι τα ανω αριθμειν βουλομενοι, τας ζʹ προτερον εβδομαδας ευρησωμεν και τοτε τας
ξβʹ. Ειτα λεγει και την μελλουσαν ερημωσιν της πολεως και την παρανομον
αρχιερωσυνην φασκων· “Και την πολιν και το αγιον διαφθερει συν τωι ηγουμενωι τωι
ερχομενωι·” ηγουμενον γαρ ερχομενον την αλ λοφυλον εφη βασιλειαν και την
παρανομον αρχιερω συνην.” ̣16̣ Ουτω γε μην και ο θειος Κυριλλος Ἱεροσολυμων
εφη· “Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα, φησιν, ουδε ηγουμενος εκ των μηρων αυτου,
εως αν ελθηι ωι αποκειται.” Σημειον ουν εδωκε της Χριστου παρουσιας το παυσασθαι
την αρχην των Ἰουδαιων· ει γαρ μη νυν υπο Ῥωμαιους εισιν, ουπω ηλθεν ο Χριστος·
ει εχουσι την εκ γενους Ἰουδα και ∆αυιδ εις αρχοντα, ουπω ηλθεν ο προσ
δοκωμενος, “ο δεσμευων προς αμπελον τον πωλον αυτου” κατα τον θειον Ζαχαριαν.
Ἐκλει ποντων τοινυν των εξ Ἰουδαο αλλοφυλος Ἡρω 110.365 δης βασιλευει· λεγει
γαρ και ο προσδιαλεγομενος αγγελος τωι ∆ανιηλ “Και γνωσηι και συνησεις απο
εξοδου λογου του αποκριθηναι και του οικοδομησαι την Ἰερουσαλημ εως Χριστου
ηγουμενου εβδομαδες ζʹ και εβδομαδες ξβʹ·” εξηκοντα τοινυν και θʹ εβ δομαδες ετων
συναγουσιν ετη υπγʹ. Ειπεν ουν, μετα το οικοδομηθηναι Ἱερουσαλημ υπγʹ ετη
διηλθον, και των αρχοντων εκλιποντων, αρχεται τις αλλοφυλος βασιλευς, ̣59b εφ'
ου γεννα ται Χριστος. ∆αρειος γουν ο Μηδος 225 ̣59b εκελευσε την Ἱερουσαλημ
οικοδομηθηναι εκτωι ετει της εαυτου βασιλειας και αʹ ετει της καθ' Ἕλλη νας ξ ʹ
Ὀλυμπιαδος. Ὀλυμπιας δε παρ' Ἕλλησικαλειται ο κατα δʹ ετη συντελουμενος αγων
δια την κατα τετραετιαν των του Ἡλιου δρομων εκ των κατ' ετος τριων ωρων
συμπληρουμενην ημεραν. Ἡρωδης δε βασιλευει εν τηι ρπγʹ Ὀλυμπιαδι, τεταρτωι ετει
ταυτης. Ἀπο ουν της ξ ʹ εις την ρπγʹ γινονται μεταξυ ρκʹ Ὀλυμπιαδες και ολιγον τι.
Συναγονται τοινυν των ρκʹ Ὀλυμπιαδων ετη υπʹ· τα γαρ γʹ ετη λοιπον, ισως εν τοις
μεταξυ του πρωτου και του δʹ αναλαμβανεται. Αι τοινυν οʹ εβδομαδες εις τον επι
Χριστου συντελουνται χρονον κατα τους Ἰουδαιων αριθμους. ̣17̣ Ἐκεινοι γαρ κατα
τον σεληνιακον δρομον τους ενιαυτους αριθ μουσιν, ως ετι προχειρον ειπειν τον
τελευταιον μηνα ειναι παρ' αυτοις ημερων κθʹ και του μεν ηλιακου κυκλου
υπαρχοντος τξεʹ, του δε σεληνιακου τνδʹ, ως τωι ηλιακωι παραλλασσειν ενιαυτωι
ημερας ιαʹ, τον δε σεληνιακον ενιαυτον, οθεν Ἕλληνες και Ἰουδαιοι μηνας γʹ
εμβολιμαιους ετεσιν οκτω παραβαλλουσιν. ̣18̣ Και παλιν εφη ο μακαριος Κυριλλος·
“Ει τοινυν ζητεις το αιτιον της Χριστου παρουσιας, αναδραμε επι το πρωτον των
Γραφων βιβλιον· Ἐν εξ ημεραις εποιησεν ο Θεος τον κοσμον, αλλ' ο κοσμος δια τον
 
 

104

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανθρωπον· τηι ʹ ημεραι τον αν θρωπον· ειτα εθηκεν αυτον εν παραδεισωι· ειτα τουτον
εξεβαλε φθονωι διαβολικωι. Μη τολμησας αυτωι δια το ισχυρον προσελθειν,
προσηλθε τηι γυναικι, ως ασθενεστεραι, ετι παρθενωι ουσηι. Μετα γαρ την εκ
παραδεισου αποπτωσιν, εγνω Ἀδαμ Ευαν την γυναικα αυτου, και δευτεροι γεγονασι
διαδοχοι της ανθρωπων γενεας Καιν και Ἄβελ· και Καιν ανθρωποκτονος πρωτος.
Και κατακλυσμος επεχυθη υστερον 226 δια την πολλην των ανθρω πων πονηριαν,
και πυρ ουρανοθεν κατηλθεν επι Σοδομιτων αισχρουργιαι. Ἐξελεξατο μετα χρονους
ο Θεος τον Ἰσραηλ, αλλα και ουτος διεστραφη και ετραυματισθη.” ”Ἀπεσταλησαν
προφηται μετα 110.368 Μωυσεα θεραπευσαι τουτο, αλλ' ιατρευσαντες απεθρηνουν,
μη περιγενομενοι του παθους, ωστε λεγειν αυτων τινα· “Οιμοι, απολωλεν ευλαβης
απο της γης και ο κατορθων εν ανθρωποις ουκετι.” Και παλιν· “Παντες εξεκλιναν,
αμα ηχρειωθησαν, ουκ εστι ποιων χρηστοτητα, ουκ εστιν εως ενος.” Και παλιν· “Ἀρα
και κλοπη, και μοιχεια, και φονος εκκεχυται επι της γης.” ”Τους υιους αυτων και τας
θυγατερας εθυσαν τοις δαιμο νιοις.” ”Οιωνιζοντο και εφαρμακευοντο.” ”Και απλως
μεγιστον ην το θραυμα της αν θρωποτητος απο ποδων εως κεφαλης· ουκ ην μα
λαγμα επιθειναι, ουτε ελαιον ουτε καταδεσμους.” Ειτα οι προφηται δεινως
αποκλαιομενοι και απο ρουντες ελεγον· “Τις δωσει εκ Σιων το σωτηριον του
Ἰσραηλ;” Και παλιν· “Κυριε, κλινον ουρα νους και καταβηθι·” ”υπερβαινει γαρ την
ημετεραν ιατρειαν τα της ανθρωποτητος τραυματα. ”Τους προφητας σου ̣60a
απεκτειναν και τα θυσιαστηρια σου κατεσκαψαν·” αδιορθωτον ημιν το κακον. Σου
λοιπον δειται του διορθωτου και σω τηρος. Ἐπακουσας ουν της δεησεως των
προφητων ο Κυριος κατηλθε φασκων· “Ἰδου ερχομαι και κατασκηνωσω εν μεσωι
υμων.” ̣19̣ “Και εσομαι παντων Θεος, και αυτοι εσονται μοι λαος. Και ου μη
διδαξωσιν εκαστος τον πλησιον αυτου, και εκαστος τον αδελφον αυτου· Γνωθι τον
κυριον, οτι παντες ειδησουσι με απο μικρου αυτων εως μεγαλου, οτι ιλεως εσομαι
ταις αμαρτιαις και αδι κιαις αυτων.” ̣20̣ Ὁ δε γε πρωτος Ἡρωδης, ο υιος Ἀντιπατρου,
εσχεν υιους δʹ, Ἀρχελαον, και Ἡρωδην, και Φιλιππον, και Λυσανιαν, οι τετραρχαι,
δια το εκαστον αυτων εχειν το οικειον μερος της βασιλειας. ̣21̣ Ἦν δε Ἡρωδης κατ'
εκεινον τον τον καιρον εκβαλων την ιδιαν 227 γυναικα, θυγατεραν ουσαν Ἀρετα του
βασιλεως Ἀραβιας, περι ου ο Παυλος εν τηι προς Κορινθιους Ἐπιστοληι μνημην εποιη
σατο, και λαβων Ἡρωδιαδα, την γυναικα Φιλιππου, του αδελφου αυτου, δι' ην και
τον Προδρομον ανειλεν, αλλ' ουκ εις μακραν, την δικην εισεπραξατο των
τολμηθεντων. Ἡ γαρ γυνη αυτου ατιμως διω χθεισα επορευθη προς Ἀρεταν τον
πατερα αυτης, και την βιαν απεδυρατο. Ὁ δε εξαυτης, ως υβρισμε νης της θυγατρος
αυτου, συναγαγων απαντα τον λαον αυτου, επηλθε προς αυτον εις πολεμον και
κατεκοψε παντα τα στρατευματα αυτου, και την χωραν αυτου πυρι παραδους
ηιχμαλωτευσεν. Ἀλλ' ουδε ουτως επαυσατο Ἡρωδης της πονηριας αυτου, αλλ'
υστερον δεσμιος εις Ῥωμην αχθεις μετα της μοιχαλιδος αυτου εξοριστος επεμφθη
υπο Τιβεριου εν τοις μερεσι της Ἱσπανιας κακεισε τον βιον χαλεπως κατεστρεψεν.
110.369 ̣22̣ Ὁ δε γε μεγας Ἡρωδης ο τα νηπια ανελων, εσχεν υιους ομωνυμους αυτου
και διωνυμους τρεις, Ἡρωδην Ἀρχελαον και Ἡρωδην Φιλιππον, τον καιτον
Προδρομον ανελοντα, εφ' ου και ο Κυριος εσταυ ρωθη, και Ἡρωδην Ἀγριππαν, τον
και Ἰακωβονανελοντα του Ζεβεδαιου, (και Λυσανιαν, προς ον Ἡρωδην του δημου
επιφωνουντος τοτε. “Φωνην Θεου και ουκ ανθρωπου διεδωκεν αυτικα·” στο λην γαρ
εξ αργυρου πεποιημενην περιθεμενος και εις το θεατρον ελθων και εφ' υψηλου
βηματος καθ ισας εδημηγορει· της δε ηλιακης ακτινος προσπε σουσης τωι ενδυματι
και λαμπηδον τηι αυγηι της εσθητος αναβρασθεις, τας οψεις των περιεστωτων
κατηστραπτε. Και αωρηθεντων επι τουτο και ως θεον αυτον ευφημησαντων,
επαιρεται πλεον ο δειλαιος, ον ευθυς αγγελος Κυριου επαταξεν ευθεως, και
 
 

105

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεπηδησε της καθεδρας εκ του σπα ραττεσθαι δεινως την γαστερα αυτου. ̣23̣ Τον δε
θειον Ἰακωβον ιδων απαγομενον την οδον την επι θανατον ο κατηγορος αυτου και
με ταμεληθεις προσεπεσε τοις ποσι του αποστολου λεγων· Συγχωρησον μοι,
ανθρωπε του Θεου, οτι 228 μεταμελημαι εφ' οις ελαλησα κατα σου.” Ὁ δε μακαριος
παραυτικα τουτον καταφιλησας ειπεν αυτωι· “Ειρηνη σοι, τεκνον, ειρηνη σοι, ειρηνη
σοι και συγχωρησις του πταισματος.” Ὁ δε μετα φωνης μεγαλης ευθεως εαυτον
Χριστιανον επι παντων ανηγορευσεν, και ουτω συγκαταριθμηθεις τωι υπ' αυτου ̣60b
κατηγορηθεντι, συν αυτωι και το βραβειον του μαρτυριου απηνεγκατο). ̣24̣ Ὁ δε
αθλιος Ἡρωδης επι ημερας φθειρομενος και σκωληκας εκβραζων, ελεεινως τον βιον
κατελυσε, ωσπερ και ο δυσσεβεστατος αυτου πατηρ. Και γαρ κακεινος τα επιχειρα
της κατα Χριστου και των ομηλικων αυτου τολμησας, ετι περιων τωι βιωι
κομισαμενος, αισχιστωι μορωι τον βιον κατ εστρεψε, ονπερ ενδικως ως αδικον η δικη
μετελ θουσα, τα μετα την ενθενδε απαλλαγην διαδεξομενα τον ταλαιπωρον
κολαστηρια διεδεικνυ φανερως προοιμια· ευθυς γαρ καταλαβουσα τουτον θεηλατος
και ολεθριος μαστιξ, εις θανατον αργαλεως συνελα σεν. ̣25̣ Ἔνθεν γαρ, φησιν
Ἰωσηπος, αυτου το σωμα η νοσος διαλαβουσα ποικιλωι παθει εμεριζεν· πυρετος μεν
γαρ λαβρος ην, κνισμος δε αφορητος της επιφανειας ολης, και σκωληκες, συνεχεις
αλ γηδονες και περι τους ποδας οιδηματα δυσωδιας, του τε ητρου φλεγμονη και
αιδοιου σηψις σκωλη κας γεννωσα· και προς τουτο ορθοπνοια και διαπνοια και
σπασμοι των μελων απαντων αυτου καθεστη κασιν· αειδης δε αποφορα εκ του
συνεχους ασθματος εξεπορευετο, ως τους επιθειαζοντας ποινην θεηλατον ειναι
λεγειν. Τουτοις δη ουν και τοις τοιουτοις παθεσι επι πλειονα χρονον
περιαντλουμενος τοσου 110.372 τον ειχε τον πονον ανυποιστον ως και αυτοχειρα
αυτου γενεσθαι κατατολμησαντα. ̣26̣ Αιτησας γαρ μηλον ομου και μαχαιραν, ως
δηθεν επιθυμων αυτος δι' εαυτου απογευσασθαι, και λαβων, ανετεινε την μαχαιραν
κατα του λαιμου πληξαι βουλομενος· και επληξεν αν, ει μη τις των θεραποντων
θεασαμε νος, ταχεως την μαχαιραν εκ των χειρων αυτου μολις απεσπασεν. ̣27̣ Ἐπι
πλειον δε ταις οδυ ναις βασανιζομενος και την αδελφην Σαλωμην και τον ανδρα
αυτης Ἀλεξανδρον προσκαλεσαμενος, υπεθετο 229 αυτοις, ωστε τους των Ἰουδαιων
εξαρχους καθειρξαι εις τον Ἱπποδρομον· και τελευ τησαντος αυτου, παραχρημα
τουτους υπο του στρα του κακως αναιρεισθαι, ινα μη του θανατου αυτου η ημερα
χαρα τοις Ἰουδαιοις, αλλα πενθους προξε νος γενηται. ̣28̣ Και ταυτα διαταξαμενος,
και λιαν υδεριασας, και μετα πολλων αλγηδονων την ψυχην αποῤρηξας, ευθυς η
Σαλωμη παντα διαπραξαμενη τους Ἰουδαιους εις μεγα πενθος και θρηνον ενεβα λεν.
̣29̣ Ὅσαις μεν ουν, προς ταις λοιπαις αυτου κακουργιαις, τας κατα την βασιλειαν
αυτονομισθεισας ευπραγιας, ταις κατα τον οικον επαλληλοις ημαυρωσε συμφοραις
γυναικων και τεκνων, και των λοιπων των μαλιστα προς γενους αναγκαιοτατων τε
και φιλτατων μιαιφονιαις, ουδεν οιον τε νυν καταλεγειν, τραγικην απασαν
δραματουργιαν επισκιαζουσης της περι τουτου υποθεσεως, ην πλατος εν ταις κατ'
αυτον Ἱστοριαις Ἰωσηπος διεληλυθεν.
ΡΙΒʹ. Βασιλεια Τιβεριου. Μετα δε Αυγουστον εβασιλευσε Τιβεριος Καισαρ, ο
υιος αυτου, ο κτισας πολιν εν τηι Ἰουδαιων χωραι (παρα την λιμνην, εκαλεσε δε
αυτην εις εαυτου ονομα) Τιβεριαδα. ̣2̣ Ἐφ' ου μεγας σεισμος γε νομενος, κατηνεγκε
πολεις εως εδαφους ιγʹ, Ἔφεσον, Μαγνησιαν, Σαρδην, Μοστινην, Λιγαην,
Ἱεροκαισαρειαν, Φιλαδελφιαν, Τμολον, Κυμην, Μυριναν, Ἀπολλωνιαν, ∆ιαν,
Ὑρκανειαν. ̣2̣ Και εν μεν τωι ιεʹ ετει της αυτου βασιλειας ο Κυριος ημων βαπτισθεις,
του ευαγγελικου κηρυ γματος απηρξατο. ̣4̣ Ἐν δε τωι ιηʹ ετει της βασιλειας αυτου
σταυρωθεις ο Κυριος ̣61a ανισταται (τηι κθʹ του Φαμενωθ μηνος ητοι) Μαρτιου 230
(του πρωτοκτι στου μηνος, Νισαν παρ' Ἑβραιοις λεγομενου) κεʹ, επιφωσκουσης
 
 

106

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριακης μιας Σαββατων, της πρω της και αρχης και τιμιωτατης των ημερων
ημερας, περι ης εφη Μωυσης· “Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον και την γην·”
και· “Αυτη η βιβλος γενεσεως ουρανων τε και γης, ηι ημεραι εποιησεν ο Θεος.” ∆ιο
φησιν ο ∆αυιδ· “Αυτη η ημερα 110.373 ην εποιησεν ο Κυριος, αγαλλιασωμεθα και
ευφραν θωμεν εν αυτηι,” ητις εστι το Κυριακον Πασχα, Μαρτιου κεʹ, ως ειρηται.
ΡΙΓʹ. ∆ια τι η του Χριστου αναστασις ογδοη ωνομασται. Περι ης γε τοι ο μεγας
εφη Χρυσοστομος· “Ει ουν εν τηι γʹ ημεραι ανεστη ο Χριστος, ως αυτος ελεγε, “∆ει τον
Υιον του ανθρωπου πολλα παθειν, και αποδοκιμασθηναι, και αποκτανθηναι, και τηι
γʹ ημεραι αναστηναι,” δια τι η ογδοη αναστασις λεγεται του Κυριου; Και τριτη μεν
ειρηται ως απο του παθους και του σταυρου, ογδοη δε ως απο της δη μιουργιας και
της αναστασεως. Ἐπει ουν τηι Κυ ριακηι ανεστη ο Χριστος, εν ηι η αρχη του φαινομε
νου κοσμου γεγονε, ητις υπαρχει το φως απο του κοσμου λαμψαν εν αυτηι, και το
νοητον φως και αληθινον ο Χριστος εκ ταφου ανετειλεν· διο και απο του ταφου και
θανατου ο κοσμος εγηγερτο. Ἀπο Κυριακης ουν εις Κυριακην η ογδοη απανται· και δε
τριτη και η αυτη, τριτη αφ' ου επαθε, ογδοη αφ' ου ο κοσμος εγενετο. ̣2̣ Ἔστι δε και
αλλη αιτια της ηʹ και της γʹ, δια τι αναστασις εκαστη ωνομασται· εν γαρ τηι ζʹ ημεραι
κατεπαυσεν ο Θεος απο παντων των εργων αυτου· και εστιν η κατα παυσις τελος,
συντελεια εργων απηρτισμενων. τελος δε και καταπαυσις λεγεται και η του λογου
συντελεια, οτε μελλει παραγειν το σχημα του κοσμου τουτου ο Θεος. Ἐπειδη ουν
αμαρτιων ο κοσμος εγεμεν και ηπειλει τωι κοσμωι συντελειαν, ο δε Χριστος επι
συντελειας των αιωνων εις αθετησιν αμαρτιας ηλθε, και επαθε, και εταφη, και 231
ανεστη, και τον κοσμον ανεστησε, και η πρωτη ενδημιουργησις ογδοηι εν τηι
παλιγγενεσιαι γεγονεν. Τηι ʹ επι ξυλου σταυρουται δια τον εν τηι ʹ γενο μενον
ανθρωπον· δια τουτο ουν εν τηι ʹ εσταυρω ται ημεραι, ινα παντες μαθωμεν οτι εν τηι ʹ
δημιουργησας τον ανθρωπον, αυτος εκεινος εν τηι ʹ εσταυρωθη δια τον ανθρωπον. ̣3̣
Και ου μονον εν ημεραι ʹ, αλλα και εν ωραι ʹ επι ξυλου εκρεμαται, επειδη αρχη
αμαρτιας ωραι ʹ απο του ξυλου γεγο νεν, οτε Ἀδαμ τον θανατον ηριστησε, οθεν
λοιπον τοτε και λογχευθεις εξεβλυσεν αιμα και υδωρ, οι δυο μαρτυρες των
κυριοκτονων, το μεν αιμα ινα Ἰουδαιους ελεγξηι ειποντας· “Το αιμα αυτου εφ' ημας
και επι τα τεκνα ημων·” το δε υδωρ, ινα του Πιλατου κατηγορησηι, οτι λαβων υδωρ
και νιψαμενος ως αθωος, τον αθωον και δικαιον φραγγελωσας εσταυρωσεν. ̣4̣ Ἐπει
ουν, ως πολλακις εφην, η ογδοη και η των νεκρων εγερσις βοαι την του κο σμου
συντελειαν, ιστεον, οτε παντως η του κοσμου γενηται συντελεια, τοτε οι οσιοι και
ευσεβεις εκλει ψουσιν απο της γης. Και τουτου μαρτυς ο Χριστος ειπων· “Ἆρα ελθων
ο Υιος του ανθρωπου ευρησει την πιστιν επι της γης;” Και ο Ἀποστολος φησιν.
110.376 “Ἐαν μη ελθηι πρωτον η αποστασις, οτε απο στησονται της πιστεως,
προσεχοντες πνευμασι πλανης και διδασκαλιαις δαιμονιων, και απο μεν της
αληθειας την ακοην αποστρεψουσιν, επι δε τους μυθους εκτραπησονται”· και ωσπερ
̣61b κυ βερνητων απωλεια των πλοιων εστι ναυαγια, και ποιμενων απουσια
προβατων ολεθρος, και γεωργων αμελεια χωριων αφανισμος, ουτω και των οσιων η
εκλειψις του κοσμου καταλυσις· οσιοτης δε εστιν η προς Θεον καθοσιωσις. Και
εκεινος οσιος ο εαυτον δια πιστεως και εργων αγαθων καθοσιωσας και τωι Θεωι
αφιερωσας, οθεν τους Θεον καταλιμπανοντας και αρνουμενους τας προς αυτον
συνθηκας ελεγεν ο Μωυσης· Μη ειπηις εν τηι καρδιαι σου· Ὅσια μοι γενηται εν τωι
αποστηναι απο Κυριου. Καθαπερ ο του Θεου αποστατης και κακουργος ανοσιος
λεγεται, ουτως ο τωι Θεωι δια πιστεως και αγαθοεργιας οικειωθεις, οσιος και δικαιος
εικοτως ονομαζεται. 232 ̣5̣ ∆ια ξυλου τοινυν θανατος και δια ξυ λου η ζωη. Τηι
εβδομηι κατεπαυσεν απο των εργων· τηι ζʹ εν τωι ταφωι το σωμα ανεπαυσεν. Τελειαν
γαρ ημεραν την εβδομην εμεινεν· τηι ηʹ ανεστη και τον κοσμον ηγειρεν. Και εστιν η
 
 

107

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριου και τριτη και ηʹ· τριτη μεν δια την του Κυριου ανα στασιν, ογδοη δε, ου μονον
δια την του Κυριου, αλλα και δια την του κοσμου εγερσιν. Ουκουν, αγαπητε,
ακουσον, θαυμαστον και μεγα μυστηριον· ∆ια τι η του Κυριου αναστασις ογδοη
ωνομασται; Ἐπειδη επτακις νεκρων αναστασιν ευρομεν εν τηι θειαι Γραφηι, και μετα
τους ζʹ ογδοος εκ νεκρων ανεστη ο Κυριος ο εγειρας τους ζʹ. Προ γαρ της Χριστου
αναστασεως επτα μοναι αναστασεις νεκρων εγενον το· (Και) αʹ μεν εν τηι Παλαιαι· η
του υιου της χηρας, ον Ἠλιας εν Σαραφθοις ανεστησε· βʹ η του υιου της Συναμιτιδος,
ον Ἐλισσαιος ηγειρε· γʹ (δε) η του στρατιωτου, ον εγγυς Ἐλισσαιου θαψαντες (και
των οστεων του προφητου ο νεκρος αψαμενος) ως απο πυρος εξεπηδησεν· δʹ δε (ο)
εν τηι Καινηι, η του αρχισυναγωγου της θυγατρος· εʹ (δε) η του υιου της χηρας· ʹ (δε)
η του Λαζαρου, ζʹ (δε) οτε πολλα σωματα των κεκοιμημενων αγιων ανεστη· ηʹ δε η
του Κυριου Ἀναστασις μετα το σωτηριον παθος, καθ' ον καιρον του παθους (και του)
γενομενου σεισμου εν πολλοις (μεν) ευρεθη Ἑλληνι κοις υπομνημασιν, οτι σεισμος
εγενετο μεγας και σκοτος, ωστε και αστερας φανηναι. ̣6̣ Κατα δε τους χρονους
τουτους και Ἰωσηπος ιστορει εν ημεραι της νʹ κινησεως και κτυπου τους ιερεις
αντιλαμβανεσθαι προτερον, επειτα φωνης αθροας, αγγελικης δηλονοτι, ενδοθεν απο
του ιερου ακουειν· “Καταβαινωμεν εντευθεν.” ̣7̣ Και μεντοι και ετερον
παραδοξωτερον εξηγειται, χρη σμον τινα εν (τοις) ιεροις γραμμασιν ευρεθηναι
περιεχοντα (ουτως)· ως κατα (τον) καιρον εκεινον 110.377 απο της αυτης χωρας
αρξηι τις ανθρωπος της οικουμενης απασης, ον αυτος μεν επι Ουεσπασιανου
εξειληφε 233 πεπληρωσθαι, διημαρτε δε της ερμηνειας εκ διαμετρου· ου γαρ πασης
ουτος ηρξεν (η μονης της Ῥωμης). Λειπεται δη ουν επι τον Κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον τουτο πλη ρουσθαι, προς ον φησιν ο Πατηρ· “Αιτησαι παρ' εμου, και δωσω
σοι εθνη την κληρονομιαν σου, και την κατασχεσιν σου τα περατα της γης.” Ὅθεν
“εις πασαν την γην εξηλθεν ο φθογγος των ιερων αποστολων, και εις τα περατα της
οικουμενης τα ρηματα αυτων” (διαῤρηδην κηρυττων αυτου την αΐδιον αρχην τε και
βασιλειαν ̣62a αιωνιον). ̣8̣ Ἐπει κατα τον καιρον τουτον ο Θεος την κτισιν
εδημιουργησεν, και μαρτυρει των δενδρων η βλα στησις (κατα την θειαν αποφασιν,
μεχρι νυν αρχο μενου του εαρος· “Ἡ γη βλαστανει βοτανην χορτου,” και οι λειμωνες
ανθουσι, και τα δενδρα φυει καρπον)· δια τουτο και τον Ἰσραηλ κατα τον καιρον
τουτον ηλευθερωσε της Αιγυπτιακης δου λειας και την Παρθενον Γαβριηλ ο
αρχαγγελος ευηγγελισατο· εικοτως ουν κατα τον αυτον καιρον και ο Χριστος
υπεμεινε το σωτηριον παθος. Ὁ τοινυν Πιλατος μετα την (του) Χριστου σταυρωσιν
εικονας του Καισαρος (προτομας) εις το ιερον νυκτωρ ανεθηκεν. Ὄρθρου δε
γενομενου, οι Ἰουδαιοι θεασαμενοι τοσουτον εταραχθησαν, ωστε Πιλατος
εκδειματωθεις, αλλαχου ταυτα ̣10̣ μετ εθηκεν. Και δη και τον ιερον θησαυρον τον
καλου μενον Κορβαναν διαφθειρας, αιτιος αναιρεσεως πολλης και συγχυσεως και
τοις Ἰουδαιοις μισητος 234 γεγονε· την γαρ επαναστασιν αυτων υφορω μενος, προ
του βηματος αυτου στρατιωτας παρεστη σεν, ενδοθεν μεν οπλα φορουντας αυτους,
εξωθεν δε ιδιωτων εσθητας προς το ανυπονοητον. Ὡς ουν ωρμησαν προς αυτον οι
Ἰουδαιοι στασιαζοντες, επα φηκε τους στρατιωτας επ' αυτων, οι γε ξυλοις και λιθοις
αυτους παιοντες, τραυματισαντες απελυσαν, τινας δε αυτων και απεκτειναν. Πολλοι
δε των Ἰου δαιων υπ' αλληλων ωθουμενοι, συμπατηθεντες απω λοντο, ους και
αριθμησαντες ευρον λαον απειρον.
ΡΙ∆ʹ. Περι Ἰουδα του Γαλιλαιου. Ἔμιξε δε και τινων αυτων μετα των θυ σιων
το αιμα τροπωι τοιουτωι. Οι Γαλιλαιοι τοις δογμασιν εξακολουθησαντες Ἰουδα του
Γαλιλαιου, ου και Λουκας εν ταις Πραξεσι των αποστολων μεμνηται, κενοφωνιαν
και πλανην εμαθον εξ αυτου, καθως φησιν Ἰωσηπος· προφασει γαρ ευσεβειας δηθεν
Κυριον μηδε μεχρι στοματος εφασκε δειν τινα 110.380 λεγειν, μητε κατα τιμην, μητε
 
 

108

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(κατα) φιλοφροσυ νην, και την Θεωι μονωι πρεπουσαν τιμην και δο ξαν ανθρωποις
απονεμειν, οθεν και πολλοι αυτων περι του μη ειπειν (τον) Καισαρα κυριον και
δεσπο την, χαλεπας αικιας υπεστησαν, οιτινες λοιπον εδι δασκον μηδεν παρα τας
διατεταγμενας εν τωι Μωυ σεως νομωι θυσιας αναφερεσθαι τωι Θεωι, καντευθεν
τοινυν κωλυοντες τας υπο της γερουσιας του λαου παραδιδομενας γινεσθαι περι της
σωτηριας του βα σιλεως και του Ῥωμαιων εθνους θυσιας· εικοτως επι τουτοις
αγανακτουντα προς Γαλιλαιους Πιλατον κελευσαι παρα ταις θυσιαις, ας εδοκουν
κατα τον νομον προσφερειν, αναιρεθηναι, ωστε ανα μιχθηναι ταις προσφερομεναις
θυσιαις το αιμα των προσφεροντων. ̣2̣ Ὁ δε γε Τιβεριος προς τοις λοιποις αυτου
πλεονεκτημασι και τουτο εκεκτητο· τους εις αξιαν αυτου προσαγομενους θαττον ουκ
235 ημειβεν, αλλ' η πολυν χρονον η εως τελους του βιου κατεχειν αυτους την αρχην
παρεσκευαζεν. Ἐρωτηθεις ουν ποτε την αιτιαν υπο των φιλων αυτου εφη· “Ἀει πασα
ηγεμονια του πλεονεκτειν εφιεται φυσει, και ει επι πλεον κρατοιεν, αμβλυτερως τηι
πλεονεξιαι κεχρηνται· ̣62b ει δε επ' ολιγωι, μειζονως επικλο παι παροξυνονται, εν
αδηλωι την διαδοχην εχοντες· λεξω δε υμιν και εναργες παραδειγμα τουτο·
Τραυματιας τις εκειτο, και πληθος μυιων οντων, τα ελκη αυτου ενεμοντο· παριων δε
τις, νομισας αυτον μη δυνασθαι τας μυιας αποσοβειν, προσελθων απε διωκεν· ο δε
τραυματιας φησιν· “∆εομαι, παυσον και μη αποσοβει· μειζονως γαρ με βλαπτεις· αι
γαρ κορεσθεισαι του αιματος ου πανυ μοι την δηξιν οδυνηραν παρεχουσιν· ει δε
αποδιωκονται, ετεραι προσελθουσαι, λιμωι τας οδυνας μοι παρεξωσι μει ζοτερας
ωστε και του ζηιν αποστερησαι.” ∆ια δη τουτο και αυτος υπο πολλων κλοπων τους
ηγεμονας διεφθαρμενους ιδων, συνεχως ουκ αμειβω.” ̣3̣ Φροντιζων γε τοι λιαν του
δικαιου εγραψεν αει ταις υπ' αυτον πολεσι λεγων· “Ἐαν τι γραψω παρα τους νομους
προστασσων γινεσθαι, μη προσ εχειν ως ηγνοηκοτι.” ̣4̣ ∆ιο και Πιλατος ειδως αυτου
το φιλαληθες και φιλοδικαιον, τα τεραστεια Χριστου παντα και τα της ευσεβειας
(αυτου) δογματα δι' επιτομης διεκοινωσατο αυτωι, καθως ιστορει Τερτυλιανος (ο
των Ῥωμαικων νομων επιστημων) εν τηι υπερ Χριστιανων Ἀπολογιαι (διεξιων) και
οτι μετα θανατον ανεβιωσε και ηδη παρα πασι Θεος ει ναι πιστευεται· και οτι
Τιβεριος καταπλαγεις αν ηγγειλε παντα επι της συγκλητου· η δε ου προσ ηκατο,
πειθαρχειν νομωι παλαιωι λεγουσα, μη 110.381 προτερον θεοποιεισθαι τινα, ει μη
ψηφωι και δο γματι παρ' 236 αυτοις κριθειη. Ὁ δε τον νομον τουτον εδεξατο·
εκελευσε δε μηδενα εμποδιζειν του Χριστου τωι κηρυγματι, και μεν γε θανατον
προσηπειλησε τοις κατηγορειν τολμωσι του κηρυ γματος.
ΡΙΕʹ. Περι Αυγαρου. Ουτω γουν τηι θειαι του Χριστου δυναμει αθροως η
συμπασα οικουμενη της ιερας του κηρυ γματος δια της των αποστολων διδασκαλιας
πεπλη ρωται, εξ ων, Θαδδαιου εν Ἐδεσηι τηι πολει κηρυ ξαντος λογον, και ο εκεισε
τοπαρχης Αυγαρος το σωμα δεινωι παθει κατεχομενος και φθειρομενος, ακουσας το
ονομα Χριστου και τας δυναμεις συμφω νως υπο παντων μαρτυρουμενας, ικετης
Χριστου δια γραμματηφορου γινεται, αξιων της νοσου λυ σιν ευρασθαι, γραψας δια
τινος Ἀνανιου ταχυ δρομου ταδε· “Αυγαρος τοπαρχης Ἰησου Σω τηρι αγαθωι,
αναφανεντι εν Ἱερουσαλημ, χαιρειν. Ἤκουσται μοι τα περι σου και των σων
ιαματων, ως ανευ φαρμακων και βοτανων υπο σου γενομε νων, ως γαρ λογωι
τυφλους αναβλεπειν ποιεις, χωλους περιπατειν, (και) λεπρους καθαριζεις, και
ακαθαρτα πνευματα εκβαλλεις, και τους εν μα κρονοσιαι βασανιζομενους
θεραπευεις, και νεκρους εγειρεις· απερ ακουσας, κατα νουν εθεμην (των δυο το
ετερον, η) οτι συ ει ο Θεος ο απ' ουρανου καταβας, η Υιος υπαρχεις του Θεου, ποιων
ταυτα. ∆ια τουτο νυν γραψας, αξιω ελθειν σε προς με και το συνεχομενον παθος
θεραπευσαι· και γαρ ηκουσα, οτι καταγογγυζουσιν οι Ἰουδαιοι και βουλονται σε
κακωσαι· πολις δε μοι σμικροτατη εστιν, ητις εξαρκεσει 237 αμφοτεροις.” ̣2̣ Ὁ δε
 
 

109

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κυριος αναγνους ταυτα αντιγραφει προς αυ τον ουτως· “Μακαριος ει πιστευσας επ'
εμε, μη εωρακως με. ̣63a Περι δε ου εγραψας, ελθειν (με) προς σε, δεον εστι
πληρωσαι παντα δι' α απεσταλην (ενταυθα), και αναληφθηναι προς τον
αποστειλαντα με. Και ουτως αποστελω σοι τινα των μαθητων μου, και ιασεται σου
το παθος και ζωην σοι και τοις εν σοι παρεξει.” ̣3̣ Ταυταις ουν ταις επιστολαις ετι και
ταυτα συνηπτο τηι των Συρων φωνηι, Θαδδαιου πραξαντος μετα την ανα 110.384
ληψιν του Κυριου· “Ὁ τοινυν Αυγαρος ακουσας την επιστολην του Κυριου, μαλλον
εις ποθον και πιστιν εξηφθη μειζονα, καν εν εικονι τον Χριστον μονον θεασασθαι·
και αποστελλει ζωγραφον, ωστε το θειον ειδος εκεινο διαχαραξαντα προς αυτον κο
μιζειν ως ταχιστα. Του δε διαμαρτωντος του σκο που δια την υπερβαλλουσαν του
προσωπου χαριν τε και λαμπροτητα, αυτος τωι οικειωι προσωπωι οθονην επιθεις
εναποματτει το εαυτου ομοιωμα και πεμ πει τωι ερωντι το ποθουμενον.” ̣4̣ Και μεντοι
και προ τουτου παλιν, ως αυτος ιστορειται, οτι περ, Κυριου τεχθεντος εν Βηθλεεμ
της Ἰουδαιας, ο των Περσων βασιλευς ευφυη τινα ζωγραφον εξεπεμψεν, ος την του
τεχθεντος και της τεκουσης εικονα διαγραψας προς αυτον ηγαγεν. Ει δε ου παντα
κατα την ευαγγελικην ιστοριαν αναγεγραπται, ου παρα τουτο και απιστα· ουδε γαρ
τα “αλλα σημεια, α εποιησεν ο Ἰησους,” απετετελεστο, πολλα γε οντα, “ως μηδε
χωρειν τον κοσμον καθ' εν γραφο μενα,” επειδη “ουκ αναγεγραπται,” φησιν ο μεγας
ευαγγελιστης Ἰωαννης. ̣5̣ Ὁ ουν Τιβεριος τοιουτος υπαρχων αριστος εν νεοτητι και
λογοις φιλοσοφοις και ρητορικοις 238 και βελτιστοις εργοις κομων ο γενναδας,
αιφνιδιον εις την χειρονα μετεβληθη γνωμην, ωστε και παραφρονειν αυτον
νομισθηναι και υπο δαιμονος ελαυνεσθαι προς πασαν ανοσιουργιαν και μιαιφονιαν
τε και οι στρηλασιαν· και ου μονον εν τοις κατα φυσιν και παρα φυσιν εαυτον
εβεβηλωσε καθ' υπερβολην, αλλα και εν πασηι αδικιαι και τυραννιδι. Ουτως ουν την
αρχην διοικησας και εξ αγαθοεργιας εις κακουργιαν κατενεχθεις, φοβεραι μεν
ωμοτητι, μυσαραι δε πλεονεξιαι και αισχρουργιαι καταστρεφει τον βιον, αναιρεθεις
υπο Γαΐου. Νοσουντος γαρ αυτου, ιματια πολλα επιθεις, αυτον απεπνιξεν, μηδε εκ
της προλα βουσης καλοκαγαθιας και αριστειας ωφεληθεις, αλλα και μαλλον υπο
παντων μισηθεις ως εν τελει το παν εξυβρισας και διαφθειρας και εις αιωνιον
κολασιν μετα των ομοιων ασεβων κατενεχθεις· τους γαρ εκκλινοντας εις τας
στραγγαλιας απαξει Κυριος μετα των εργαζομενων την ανομιαν. Εικοτως ουν ο μεν
Ἀποστολος ελεγεν· “Ὁ εναρξαμενος εν υμιν εργον αγαθον, και επιτελεσει.” Ὁ δε
Κυριος φησιν· “Ὁ υπομεινας εις τελος, ουτος σωθησεται.”
ΡΙς ʹ. Βασιλεια Γαΐου. Μετα δε Τιβεριον εβασιλευσε Γαιος Καισαρ, ανεψιος
αυτου, ο Καλλιγουλας, ετη δʹ, ος το μεν πρω τον μεγαλοφρονως διεπων της
βασιλειας τα πραγ ματα, πασι τοις υπηκοοις καθηκοντως εκεχρητο. ̣2̣ 110.385
Ὕστερον δε μετα βʹ χρονους εκστας της ανθρωπι νης φρονησεως, κατα μιμησιν του
θειου εαυτον απε θεωσεν και ανδριαντα εαυτου κατα πολιν εν τοις ναοις, ναον
θεσπισας νεου ̣63b 239 Γαΐου ιερον, προσεταξεν ονομαζεσθαι. ̣3̣ Και ου μονον Ἰου
δαιους ετυραννησε, αλλα και παντας τους εν Ῥωμηι επισημους αναιρων, ελαμβανεν
αυτων τας ουσιας· προς τουτου δουλοκρατιαν νομοθετησας επετρεψε κατηγορειν
των δεσποτων, ει τις συνιδηι εν αυτοις πλημμελημα· καντευθεν δεινη συμφορα κατει
ληφε την οικουμενην πασαν, των οικετων μεγα λαις τιμωριαις υποβαλλοντων τους
δεσποτας· εκασ τος γαρ αυτων αμυνασθαι τον ιδιον δεσποτην εσπου δαζεν υπερ ων
προς αυτου βασανων προεπασχεν. ̣4̣ Ου μην δε αλλα και εις μανιαν εκτραπεις
αθεσμον, στολας γυναικειας ημφιεννυτο και την κομην πλο καμοις και πλοκι τινι
περιστελλων, και γυναικι ζομενος και πασαν αισχρουργιαν διαπραττομενος, τελετας
επενοει και ξενα μυστηρια επετελει. ̣5̣ Και δη λαβων ποτε την οικειαν θυγατερα και
 
 

110

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις τους κολπους του αγαλματος αυτην θεμενος ουτως εφη· “Συ ταυτην γεγεννηκας
και πατηρ αυτης εν νομος υπαρχεις.” ̣6̣ Ταυτα τοινυν στρατιωται θεωρουντες αυτον
ποιουντα και μη υποφεροντες, διεχειρισαντο αυτον εν τωι βαλανειωι λουομενον. ̣7̣
Ἐφ' ου Θευδας ο εν ταις Πραξεσι των απο στολων μνημονευομενος πλανος,
αναπεισας πολλους, επηγγειλατο τεμειν τον Ἰορδανην και διοδον ποιησαι τωι λαωι.
Και διαμαρτησας ανηιρεθη και οι μετ' αυ του παντες. ̣8̣ Και ο πυργος επεσε, του
Σιλωαμ επι τους ιηʹ ανδρας. ̣9̣ Και Στεφανος ο πρωτο μαρτυς εμαρτυρηθη. 240 ̣10̣ Και
Παυλος επι στευσε. ̣11̣ Και Φιλων και Ἰωσηπος, οι εξ Ἑβραιων σοφοι, εγνωριζοντο,
οστις Ἰωσηπος, φιλαληθης υπαρχων, μεμνηται Ἰωαννην τον προδρομον και τον
Χριστον. Και περι μεν Ἰωαννου λεγει ταδε· “Τισι δε των Ἰουδαιων εδοκει
διολωλεναι τον Ἡρωδου στρατον υπο Θεου, και μαλα δικαιως τιννυ μενους δικην
δια ποινην Ἰωαννου του καλου μενου Βαπτιστου. Τουτον γαρ Ἡρωδης κτεινει,
αγαθον ανδρα, τοις Ἰουδαιοις κελευοντα αρετην επασκειν και τα προς αλληλους
δικαιοσυνην, και προς τον Θεον ευσεβειαι χρωμενους, βαπτισμωι συν ιεναι.” Περι δε
του Χριστου παλιν εφη. “Γινεται δε κατα τον χρονον τουτον Ἰησους, ανηρ σο φος,
ειγε ανδρα λεγειν αυτον χρη· ην γαρ παραδοξων εργων ποιητης και διδασκαλος
ανθρωπων των εν ηδονηι ταληθη δεχομενων, και πολλους μεν των 110.388
Ἰουδαιων, πολλους δε και απο του Ἑλληνισμου απηγαγετο. Ὁ Χριστος ουτος ην· και
αυτον, ενδειξει των πρωτων ανδρων παρ' ημιν, σταυρωι επιτετιμηκοτος Πιλατου,
ουκ επαυσαντο οι προ του κτεινειν αγαπησαντες. Ἐφανη γαρ αυτοις τρι την εχων
ημεραν παλιν ζων, των θειων προφη των ταυτα τε και αλλα μυρια περι αυτου
θαυμασια προειρηκοτων. Εισετι και νυν των Χριστιανων απο τουδε ωνομασμενων
ουκ επελιπε το φυλον.” ̣12̣ Ταυτα του εξ Ἑβραιων συγγραφεως διεξελ θοντος, ποιαν
απολογιαν η συγγνωμην εχουσιν ανοηταινοντες οι εμβροντητοι Ἰουδαιοι;
Τοιγαρουν ο Χρυσοστομος φησι· “Πολλωι μειζονα του Χρι στου τον Ἰωαννην
ενομιζον ειναι, δια το τον μεν εν ερημιαι τραφηναι τον απαντα χρονον, και υιον αρ
χιερεως, και τοιαυτην στολην περικεισθαι, και παν τας επι το βαπτισμα καλειν, και
απο στειρας 241 τεχθηναι, τον δε Χριστον και δια το εξ ευτελους ̣64a κορης ειναιο
γαρ εκ Παρθενου τοκος ουδεπω καταδηλος ην πασινκαι δια το εν οικιαι τραφη ναι,
και μετα παντων αναστρεφεσθαι, και την κοι νην ταυτην εσθητα περιβαλλεσθαι,
ελαττον αυτου υπωπτευον ειναι, ουδεν ουδεπω των αποῤρητων ει δοτες εκεινων.
Συνεβη δε και βαπτισθηναι αυτον παρα Ἰωαννου, οπερ μαλλον εβεβαιου την
υπονοιαν ταυτην. Ἐννοησον ουν ηλικον ην ιδειν· ανθρωπον μετα ετη λʹ φοβερον
απο της ερημου καταβαινοντα, βαθειαν μεν την υπηνην εχοντα, μειζοτεραν δε την
κομην και τριχας καμηλου ημφιεσμενον και των ανθρωπινων μηδεποτε δεηθεντα.”
̣13̣ “Και γαρ ην θαυμαστον αγαν και παραδοξον, εν ανθρωπινωι σωματι καρτεριαν
τοσαυτην ιδειν, ο δη και τους Ἰουδαιους εφειλκετο μαλλον, τον μεγαν Ἠλιαν εν
αυτωι βλεποντας και προς την εκεινου μνημην παραπεμπομενους εκ των ορωμενων
τοτε, μαλλον δε και προς εκπληξιν μειζονα. Ἐκεινος μεν γαρ εν πολεσι και εν
οικειαις ετρεφετο πολλακις την κοι νην τροφην ταυτην. Ουτος δε την ερημον
ᾤκησεν εκ σπαργανων αυτων, δι' ολου των ανθρωπινων βρωματων τε και ποματων
απηλλαγμενος, οθεν φησιν ο Κυριος· “Ἦλθεν Ἰωαννης εν οδωι δικαιοσυνης, μητε
εσθιων, μητε πινων.”
ΡΙΖʹ. Περι της βασιλειας Κλαυδιου. Μετα δε Γαιον εβασιλευσε Κλαυδιος ετη
ιδʹ· και φονευσας τους φονεις Γαΐου, ανηιρεθη υπο της ιδιας γυναικας φαρμακωι. ̣2̣
Ἐφ' ωι χρονωι Ἰακωβος ο Ζεβεδαιου εμαρτυρησε, και Σιμων ο μαγος αντιτασσομενος
Πετρωι δεινοτητι λογου και μαγειας απατηι χρωμενος αντ εφερετο γενναιος τοις υπο
του αποστολου λεγομενοις λογοις. Ἀντετασσετο δε τωι ασεβει Σιμωνι και 110.389
Κλημης ο Ῥωμαιος, Πετρου μαθητης, λογωι πεπαι δευμενωι ακρωι Ἑλληνικωι τε και
 
 

111

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ῥωμαικωι. 242 ̣3̣ Περιην δε επι Κλαυδιου και ο εν ταις Πραξεσιν εμφερομενος
Αιγυπτιος ληιστης, ο εξαγαγων τους σικαριους εις την ερημον, ους και μετηλθε
Φηλιξ· σικαριους δε αυτους εκαλουν δια των μα χαιρων ων εφερον· μακρας γαρ
μαχαιρας επιφερο μενοι, σικαρια ταυτα προσαγορευσαντες, λαθραιως τους
παρατυγχανοντας επληττον. ̣4̣ Καθ' ον χρονον μεταξυ Θηρας και Θηρασιας νησος
ανεφυσηθη απο σταδιων λʹ. ̣8̣ Και λιμος ενεσκηψε μεγας τε και παγκοσμιος κατα την
προ φητειαν Ἀγαβου.
ΡΙΗʹ. Περι ασκητων βιου. Και Μαρκος ο ευαγγελιστης εν Αιγυπτωι πρω τος
Ἐκκλησιαν πηξαμενος, πολλα μοναστηρια συν εστησατο, απερ σεμνεια τοτε
προσηγορευθησαν. (Τα γαρ μεχρι δευρο εν εκεινηι τηι χωραι μεγιστα μοναστηρια
τυγχανοντα, ουτος και πρωτος εξ αρχης συνεστησατο), καθως και Ευσεβιος ο
Παμφιλου δηλων ουτω φασκει ̣2̣· “Μαρκον πρωτον ισμεν εν Αιγυπτωι το Ευαγγελιον
συγγεγραφεναι και Ἐκκλησιαν πρωτον επ' αυτης Ἀλεξανδρειας συνιστασθαι.
Τοσαυτη δε (και) των αυτοθι πεπιστευκοτων πλη θυς ανδρων τε και γυναικων εκ
πρωτης επιβολης συν εστη δι' ασκησεως φιλοσοφωτατης τε και σφοδροτα της, ως
και συγγραφης (αυτον) αξιωσαι, τας δια τριβας τε και συνελευσεις και πασαν αλλην
του αριστου βιου 243 διαγωγην, Φιλωνα, τον σοφωτατον και αυτοπτην Πετρου του
αποστολου, και αυτηκοον, και συνομιλον εν Ῥωμηι γενομενον. Των γαρ ̣64b παρ'
ημιν ασκητων αποδεχο μενος τον βιον, εκθειαζει σφοδρα και σεμνυνει τους κατ'
αυτον αποστολικους ανδρας, εξ Ἑβραιων, ως εοικε, γεγονοτας, και των Ἐσσαιων την
ασκησιν και πολιτειαν ευ μαλα προακουσθεντων, ητις γε των Φαρισαιων και
Γραμματεων την δικαιοσυνην εξ επιμετρου διηνεστηκε· απογονοι γαρ ησαν
Ἰωναδαβ υιου Ῥηχαβ, καθως φησιν· “Ὁ πατηρημων ενετειλατο ημιν λεγων· Ου μη
πιητε οινον υμεις και οι υιοι υμων εως του αιωνος· και οικιας ου μη οικοδομησητε
και σπερμα ου μη σπειρητε, και αμ πελων ουκ εσται υμιν, αλλ' εν σκηναις κατασκη
νωσετε πασας τας ημερας υμων, οπως αν ζησητε πολλας ημερας επι της γης εφ' ης
διατριβετε. Και εισηκουσαμεν της φωνης Ἰωναδαβ, του πατρος 110.392 ημων, του
φυλαξαι ταυτα πανταδιο φησιν ο Θεος· “Ἐπειδη ηκουσαν οι υιοι Ἰωναδαβ,
υιουῬηχαβ, την εντολην του πατρος αυτων, ποιειν οσα ενετειλατο αυτοις, ου μη
εκλειπηι ανηρ των υιων Ῥηχαβ παρεστηκως κατα προσωπον μου πασας τας ημερας
της γης.” ̣3̣ Ἐκ των δικαιων ουν τουτων καταχθεντες (οι Ἐσσαιοι) ουτοι (και
θαυμασιοι μαλλον επηυξησαν και προσεθεσαν τε και) επετειναν την (τε πανα γαστον
και) παναρεστον ακτημοσυνην και την θεο φιλη και θεοπρεπη σκληραγωγιαν και
ανυπερβλητον αγιωσυνην, ως εστιν ακουσαι τα περι αυτων εναρ γως ωδε· ̣4̣ Ἐσσαιοι
(ως φησιν Ἰωσηπος) Ἰουδαιοι μεν εισι το γενος, φιλαλληλοι δε και των αλλων
ευλαβεις πλεον· οι την μεν ηδονην ως κα κιαν αποστρεφονται, την δε σωφροσυνην
και εγ κρατειαν και το 244 μη τοις παθεσιν υποπιπτειν, αρετην υπολαμβανουσιν. Και
γαμος μεν παρ' αυ τοις υπεροραται, τους δε αλλοτριους παιδας νεους ετι
προσλαμβανομενοι και διδασκοντες ως συγγενεις ηγουνται και τοις ηθεσιν εαυτων
εντυ πουσιν. Και τον μεν εννομον και σωφρονα γαμον και την εξ αυτου διαδοχην
αποδεχονται, τας δε παρανομους και θεοστυγεις μιξεις και ασελγειας τελειον
αποστρεφονται και αποβαλλονται. Καταφρο νειται δε και παρ' αυτοις πλουτος και
πολυκτησια, και την ακτημοσυνην ως απεριττον και εναρετον ασπαζονται. Και πριν
μεν ανισχειν τον ηλιον ουδεν αργον φθεγγονται, προσευχας δε και ψαλμωι διας προς
τον Θεον εκ μεσης νυκτος μεχρις αυγης αναφερουσιν μετ' ευλαβειας και
σεμνοτητος· και ουτω προς ην εχει εκαστος τεχνην υπο του προε στωτος
αποστελλεται· και μεχρι ʹ ωρας εργασα μενοι συντονως, μετα νηψεως και
θεολογιας, ουτως επι το δειπνητηριον συναθροιζονται μετα ευλαβειας και ησυχιας
πολλης. Και ο μεν σιτοποιος εν ταξει παρατιθησιν αρτους, ο δε μαγειρος εν αγγειον
 
 

112

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξ ενος εδεσματος παντοτε προσαγει· προκατευχεται δε της τροφης αγνης ουσης και
καθαρας ο ιερευς· αθεμιτον γαρ προ της ευχης ηγουνται γευσασθαι τι. Και παλιν
αριστησαντων ο ιερευς επευχεται και απλως αρχομενοι τε και παυομενοι γεραιρουσι
τον Θεον αδιαλειπτως. Και αυθις επ' εργα μεχρις εσπε ρας διακαρτερησαντες, μετα
της συνηθους σιωπης και ̣65a σεμνοπρεπους καταστασεως, επι τας ευχας παλιν επι
το αυτο εισερχονται, και τους βραχυτατους 110.393 υπνους και κουφοτατους, ουπερ
εστιν αιτιον η διηνεκης νηψις και το μετρεισθαι 245 παρ' αυ τοις τροφην και ποσιν,
λιτην και απεριεργον και σπανιζουσαν. Ουδεις γαρ παρ' αυτοις κορος και χορτασια
κοιλιας, αλλ' ενδεια πολλη και ολιγοδεΐα. Τον δε προσερχομενον ζηλωσαι τον βιον
ουκ ευθυς αδοκιμαστως και αγυμναστως παραδεχονται, αλλ' ενιαυτον εξω μενοντι,
την αυτην υποτιθενται διαιταν και καταστασιν, αξιναριον τε και πε ριζωμα δοντες
και πενιχρον ιματιον, γυμναζουσιν επ' εργοις αριστοις και λογοις. Ειτα μετα την της
καρτεριας επιδειξιν, δυσιν αλλοις ετεσι το ηθος και το εν πασι υπηκοον δοκιμαζεται,
και φανεις αξιος και δοκιμος, ουτως εις τον ιερον ομιλον εγ κρινεται, και προ γε
παντων ορκους φρικωδεις και απαιτουσιν, πρωτος μεν ευσεβειν και θερα πευειν εξ
ολης ψυχης, καθαρας καρδιας και σωμα τος το Θειον, επειτα δε και προς ανθρωπους
δικαια φυλαττειν απαντα και απροσωποληπτον, μητε κατα γνωμην βλαψειν τινα
μητε μην συγκοινωνειν αδικοις, αλλα κατα δυναμιν του δικαιου φροντιζειν και
βιαζεσθαι παντοτεκαι τον ενηδονον και περιττον και υγρον αποστρεφεσθαι βιον
μεχρι θανατου. Προς δε τουτοις ομνυουσι παλιν μηδενι μηδεν το παραπαν
μεταδουναι των δογματων και (τα) των αγιοπρεπων τουτων επιτηδευματων η ως
αυτος ακριβως παρελαβεν, απεχεσθαι δε πασης εναντιας δοξης και λατρειας και
ταυτηι μονηι προσανεχειν τηι θειαι μεχρις αιματος θρησκειαι και καταστασει. ̣5̣ Τοσαυτη
δε εστιν η περι την διαιταν λιτοτης και ολιγοτης των θαυμαστων ανδρων εκεινων,
ως οληι τηι εβδομαδι μη δεισθαι κενωσεως, εξ ης ασκη σεως τοσαυτης πεποιηνται
σφοδραν την καρτε ριαν, ωστε και ποη φαγειν ολιγα, και μονον αρκεισθαι 246
πολλακις, καντευθεν εικοτως εν αυτοις πολλους τα μελλοντα προγινωσκειν εκ
θειας επιπνοιας και χαριτος και ακαταπαυστου με λετης προφητων και λοιπων
ιερων λογιων και προσευχης εμπαιδοτριβουμενους. ̣6̣ Ταυτην ουν Ἰωσηφος ακρως
ασκησας την φιλοσοφιαν επι μειζον τι προκοπτειν εσπευσεν. Ἀκουσας γαρ τινα
διαφεροντως ασκουντα κατα την ερημον Ἀββαν ονομαζομενον, εσθητι μεν απο
δενδρων αποκαλυπτομενον, τροφηι δε αυτοματως 110.396 φυομενηι χρωμενον, και
την ακραν ασκησιν αυτου ζηλωσας, προς αυτον αφικετο, και τρεις παρ' αυτωι
φιλοσοφησας ενιαυτους εις την πολιν υπεστρεψε και τηι των Φαρισαιων επολιτευετο
δικαιοσυνηι. ̣7̣ Ὁ δε γε Φιλων, ως ειρηται, περι των εξ Ἑβραιων ημετερων ασκητων
αναφανεντων μεμνη ται σαφως “εν τωι λογωι, εν ωι επεγραψε περι θεωρη τικου βιου,
ους θεραπευτας, και τας ομοιοσχημους και ομοτροπους γυναικας και θεραπευτριδας
ωνο μασε.” Και θεραπευται μεν, φησι, κεκληνται “η παρα το τας ψυχας των
προσιοντων αυτοις απο κακιας παθων, ιατρων δικην απαλλαττοντας θερα πευειν, η
της περι το Θειον καθαρας και ειλικρι νους θεραπειας ενεκα.” Ταυτην γουν την
προση γοριαν ειτε αυτος ̣65b εξευρων εγραψεν, ειτε κατ' αρχας οι πρωτοι των ουτω
βιουντων εκαλουντο. “Ειτα, φησι, αρχομενοι φιλοσοφειν εξιστανται των
προσηκοντων και των υπαρχοντων, επειτα δε πασαις αποταξαμενοι ταις του βιου
φροντισι και εξω τειχων προελθοντες εν μοναγριοις και κηποις η εν ορεσι τας
διατριβας ποιουνται, τας εκ των ανο μιων 247 αναμιξιας αλυσιτελεις τε και βλαβε
ρας ειδοτες, τον προφητικον ζηλουσι και ασκουσι βιον. Ουτω πολλαχου μεν της
οικουμενης εστι το γενοςεδει γαρ αγαθου τελειου μετασχειν και την Ἑλλαδα και την
βαρβαρονεν Αιγυπτωι δε πλεο ναζει, και μαλιστα περι την Ἀλεξανδρειαν και εν
εκαστηι συμμοριαι οικημα εστιν ιερον, ο καλουσι σεμνειον και μοναστηριον, εν ωι
 
 

113

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονου μενοι, τα του σεμνου βιου μυστηρια τελουνται, μη δεις μηδεν κομιζων, μη
ποτον, μη σιτον, μηδε τι των αλλων, οσα προς τας του σωματος χρειας αναγ καια,
αλλα λογους και νομους θεσπισθεντας δια προφητων και υμνους και ταλλα εις
επιστημην και ευσεβειαν συναυξονται και τελειουνται. Το δε εξ εωθινου μεχρις
εσπερας διαστημα συμπαν αυτοις εστιν ασκησις· εντυγχανοντες γαρ τοις ιεροις γραμ
μασι, φιλοσφουσι την πατριον φιλοσοφιαν. Ἐγκρατειαν δε ωσπερ τινα θεμελιον
προκαταβαλ λομενοι τηι ψυχηι, τας αλλας εποικοδομουσιν αρετας· σιτιον γαρ η ποτον
ουδεις αν αυτων προσενεγκοιτο προ ηλιου δυσεως, επειδηπερ το μεν φιλοσοφειν
αξιον φωτος ειναι κρινουσιν, σκοτους δε τας του σωματος αναγκας. Ἔνιοι δε και δι'
ημερων τριων υπομιμνησκονται τροφης, οις πλειων ο ποθος της επιστημης
ενιδρυται. Τινες δε ουτως ενευ φραινονται και τρυφωσιν υπο σοφιας εστιωμε νοι,
πλουσιως και αφθονως τωι σωματι χωρηγου 110.397 σης, ως και προς διπλασιονα
χρονον αντεχειν, μογις δι' ημερων εξ απογευεσθαι τροφης (αναγκαιας) εθισθεντας.
Αι δε εξηγησεις των ιερων λογιων γινονται αυτοις δι' υπονοιων εν αλληγοριαις·
πασα γαρ η νομοθεσια δοκει τοις ανδρασι τουτοις ζωωι εοικεναι και σωμα μεν εχειν
τας ρητας διαλεξεις, ψυχην δε τον εναποκειμενον ταις λεξεσιν αορατον νουν.
Ὡσαυτως δε της αυτης εισιν ιερας πολι τειας και καταστασεως και γυναικες, 248 “ων
αι πλεισται γηραλεαι τυγχανουσι και παρθενοι και την αγνειαν ουκ αναγκηι,
καθαπερ ενιαι των παρ' Ἕλλησιν ιερειων, φυλαξασαι δια προσκαιρον επαινον, αλλ'
εκουσιως και εκ προαιρεσεως αγαθης ορεχθεισαι τα μελλοντα αγαθα και αιωνια. ̣8̣
Ὅτι δε τους πρωτους κηρυκας της κατα το Ευαγγελιον διδασκαλιας, τα τε αρχηθεν
προς των αποστολων εθη παραδεδομενα καταλαβων ο Φιλων εγραψε ταυτα, παντι
που δηλον. (Πολυς γε μην τωι λογωι και πλατυς ταις διανοιαις, υψηλος τε ων και
μετεωρος εν ταις θεωριαις της θειας Γρα φης, ποικιλος και πολυτροπος των ιερων
λογιων την υφηγησιν πεποιηται.”) Και ταυτα μεν Ευσε βιος εν τηι εκκλησιαστικηι
ιστοριαι διεξηλθε, εν δε τοις προς Μαρινον τοιαδε παλιν φησιν. ΡΙΘʹ. Περι μοναδικης
πολιτειας. “Και γαρ η του Χριστου Ἐκκλησια δυο βιους νο μοθετει και τροπους, τον
μεν υπερφυη και της κοινης ̣66a και ανθρωπινης ουσιας επεκεινα, ου γα μους, ου
παιδοποιΐας, ου περιουσιας υπαρξιν παρα δεχομενον, αλλ' ολον δι' ολου της κοινης
και συνηθους των βιωτικων ανθρωπων αγωγης παρηλλαγμενον και μονον τηι του
Θεου θεραπειαι προσοικειωμενον καθ' υπερβολην ερωτος ουρανιου· οι γαρ τονδε
μετριων τες τον τροπον, τεθναναι δοκουντες τον θνητον βιον και αυτο μονον το
σωμα περιφεροντες επι γης, φρονηματι δε την ψυχην εις ουρανους μετενενηγμε νοι,
οια τινες ουρανιοι, τον των ανθρωπων υφορωσι βιον, υπερ του παντος γενους
αφιερωμενοι τωι επι παντων Θεωι, ου βοοθυσιαις και αιμασιν ουδε σπον δαις και
κνισσαις, αλλα δογμασιν ορθοις αληθους ευσεβειας, και ψυχης διαθεσιν
κεκαθαρμενοι· και προσετι τοις κατ' αρετην εργοις τε και λογοις, οις το Θειον
εξιλεουμενοι 249 την υπερ αυτων και των ομογενων αποτελουσιν ιερουργιαν. Και ο
μεν ατελης και πρωτος της κατα Χριστιανισμον πολιτειας τρο πος τοιοσδε
καθεστηκεν. Ὁ δε δευτερος και υποβε βηκως ανθρωπινωτερος και του πρωτου λιαν
ασυγ κριτος. ος και γαμοις συγκατιεναι σωφροσι και παιδοποιιαις, οικονομια τε τοις
κατα το δικαιον επι μελεισθαι, στρατευομενοι τε και τα πρακτεα υπο τιθεσθαι,
αγρων τε και εμποριας και της αλλης πολιτικωτερας αγωγης μετα του θεοσεβους
φροντι 110.400 ζειν, οις και ασκησεων καιροι, μαθητειας τε και των θειων λογιων
ακροασεως ημεραι αφορισθησαν· και δευτερος ευσεβειας απενεμηθη βαθμος
καταλλη λον τωι τοιωιδε βιωι παρεχων την ωφελειαν.” ̣2̣ Ὡσαυτως και ο θειος
Ἀθανασιος εφη· “∆υο γαρ οδων και πολιτειων ουσων εν τωι βιωι, μιας μεν
μετριωτερας και βιωτικης, του γαμου λεγω, ετερας δε αγγελικης, αποστολικης τε και
ανυπερβλητου, της παρθενιας ητοι της μοναδικης πολιτειας, ει μεν τις την
 
 

114

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοσμικην, τουτεστι τον γαμον ελοιτο, μεμψιν μεν ουκ εχει, τοσαυτα δε χαρισματα ου
ληψεταιληψεται γαρ επειδη φερει και αυτος καρπον τον τριακοντα· ει δε την αγνην
και υπερκοσμιον ασπασοιτο τις, ει και τραχεια περι την αρχην μαλιστα και δυσκατ
ορθωτος φαινεται, αλλ' εχει, μετα την εννομον αθλησιν και καρτεριαν, χαρισματα
θαυμασιωτερα και ενδοξα· τον γαρ τελειον και πληρεστατον καρ πον, την
εκατονταδα λεγω, φαιδρον και αγιοπρεπη φανερως παντως εβλαστησε. Ουκουν
ωσπερ ο πα λαιος νομος εις δυο βιους ην διηιρημενος, εις τε τον Φαρισαικον και
υψηλον, και εις τον επιδεεστερον κοσμικον, ουτω δη και ο κατα Χριστιανισμον νεος
θεσμος εις μοναδικον υπερφερη και βιωτικον.” ̣3̣ Φαρισαιοι τοινυν οι ερμηνευομενοι
αφωρι σμενοι και μεμερισμενοι, παρα το μεριζειν και αφοριζειν εαυτους των αλλων
απαντων, ελεγοντο εις τε το καθαρωτατον του βιου και ακριβεστατον, 250 και εις τα
του νομου ενταλματα. Τον δ' αυτον βιον μετηρχοντο και οι Γραμματεις, παρ' οις και
πολιτεια η αυτη, εγκρατεια τε και παρθενια, και νηστεια δις του Σαββατου, ξεστων
και πινακων, και ποτηριων καθαρισμοι, αποδεκατωσεις τε και απαρχαι και
ενδελεχεις ευχαι και τα λοιπα παντα, υπεξαιρουμενων ̣66b δηλονοτι των θαυμασιων
Ἐσ σαιων ως υπερτερων σφοδρα και λιαν υπερκειμενων. Ἣν δη Φαρισαικην, ως
αριστον πολιτειαν, ο Παυλος ζηλωσας, ευ μαλα σεμνυνεται φασκων· “Ἰσρα ηλιτης
ειμι, φυλης Βενιαμιν, Ἑβραιος εξ Ἑβραιων, κατα νομον Φαρισαιος.” Ὅθεν εικοτως
και ο Κυ ριος ημων τον τελειοτερον και ευαγγελικον υπο τιθεμενος εναργως βιον,
εφασκε προς τους εραστας της ουρανιου κληρουχιας· “Ἐαν μη περισσευσηι η
δικαιοσυνη υμων πλεον των Φαρισαιων και Γραμ ματεων, ου μη εισελθητε εις την
βασιλειαν των ουρανων.” ̣4̣ Ἔνθεν γε τοι και ο αποστολικος ∆ιονυσιος, (ως εοικεν)
αποσεμνυνων την ιεραν των μοναχων ταξιν, ουτω φασκει· “Ἡ δε των τε λουμενων
απασων υψηλοτερα ταξις, η των μοναχων, εστιν ιερα διακοσμησις, πασαν μεν
αποκεκαθαρ μενη καθαρσιν ολικηι δυναμει και παντελει των οικειων ενεργειων
αγνοτητι (πασης δε οσης θεμι τον θεωρειν αυτην ιερουργιαν, εν νοεραι θεωριαι
110.401 και κοινωνιαι γεγενημενη και ταις των ιεραρχων τελειωτικαις δυναμεσιν
εγχειριζομενη και ταις ενθεοις αυτων ελλαμψεσι και ιερουργικαις παραδοσε σιν
εκδιδασκομενη και τας εποπτευθεισας των κατ' αυτην ιερων τελετων ιερουργιας,
και προς της ιερας αυτων επιστημης, αναλογως εις τελειοτατην αναγομενη
τελειωσιν). Ἔνθεν οι θειοι καθηγεμονες ημων επωνυμιων αυτους ιερων ηξιωσαν
(και) οι μεν θεραπευτας, οι δε μοναχους ονομασαντες εκ της του Θεου καθαρας
υπηρεσιας και θεραπειας (και) της αμεριστου και ενιαιας ζωης ως ενοποιουσης
αυτους εν ταις των αρετων ιεραις συμπτυξεσιν εις θεοειδη μοναδα και φιλοθεον
τελειωσιν· δι' ον και τελεστικην 251 αυτην ιεραι θεσμοθεσιαι χαριν εκαλεσε και τινος
αυτους ηξιωσεν αφιερωτικης επι κλησεως, ουχι θεραπευτικης· εκεινη γαρ επι μοναις
εκειναις γινεται ταις ιερατικαις ταξεσιν, αλλ' ιερουργικης υπο των οσιων αρχιερεων
τηι ιεραρχικηι τελειουργιαι δευτερως ιερουργουμενης.” ̣5̣ Ταυτα (δε) εκ πολλων
ερευνησαμενος ολιγα, αναγκαιως, οιμαι, συντεθεικα δια τους επαπορουντας πως και
που και ποθεν η των μοναχων ηρξατο διαγωγη τε και ασκησις, και ταξις, που τοινυν
εισιν οι την μοναδικην πολιτειαν μετα των αλλων της αποστολικης Ἐκκλησιας
θειων παραδοσεων τε και θεσμων, εικονομαχοι δυσσεβως και ανοητως αποβαλ
λομενοι και διαπτυοντες, αρτιφανεις Ἰουδαιοι και κατα τον ασεβη και θεοστυγη
μυσταγωγον αυτων Κοπρωνυμον, νεον και προσφατον δογματιζον τες εξ ακρας
απονοιας τε και αμελειας, και αβελ τηριας, “μη νοουντες α λεγουσι, μητε περι τινων
διαβεβαιουνται.” Ἡμεις δε ταις διδασκαλιαις των αγιων Πατερων επομενοι και
αρχαιαν ταυτην και παλαιαν πιστευομεν υπαρχειν. ̣6̣ Και ου θαυμαστον περι της
μοναδικης ουσιας, οτι λεγουσιν πολλωι μαλ λον περι των λοιπων απαντων·
δυσωπειτω ουν αυ τους, ει και μη ο θεσπεσιος και αποστολικος ∆ιονυ σιος, αλλα γε
 
 

115

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καν ουτος ο μεγας και αποστολικος Ευσεβιος μαλα περι αυτης δι' ακριβειας εξηγουμε
νος· και παυσασθωσαν οι ανοηταινοντες, οι αμα και αλογιστοι. Ἰδου γαρ προφανως
εκ περιουσιας δια βεβαιουται και Φιλωνα προαγει μαρτυρα φιλαληθη τε και
αξιοχρεον, ως αποστολικη ̣67a ταξις υπαρ χει και παραδοσις αρχαιοτατη και
θεοφιλεστατη· ισχυραι γαρ αι παρα των εχθρων μαρτυριαι πεφυ κασι, βεβαιουσαι
την παρ' ημων αληθειαν, μηδαμως το αμφηριστον υποδεχεσθαι· ακουετωσαν δε γε,
προς τοις παλαιοις τουτοις εξηγηταις, οι παναθλιοι και παλαιοι την κακιαν, και
αλλων μεταγενεστερων θειων Πατερων περι των αυτων εν επιτομωι διεξιοντων και
συμφωνουντων εκεινοις, ινα καν ουτως δυνηθωσι ταχα μικρον ανεθηναι της
πολλης μανιας και λυσεως. 110.404 252 ̣7̣ Ὁ γαρ τοι μεγας Βασιλειος περι της
αποταγης και μοναδικης πολιτειας διεξιων, ουτως εφη· “∆ια τουτο ο φιλανθρωπος
Κυριος, κη δομενος ημων της σωτηριας, εις δυο βιους διειλε τα των ανθρωπων,
συζυγιαν και παρθενιαν, ινα ο μη δυναμενος υπενεγκειν τον της παρθενιας και
ασκησεως αθλον ελθηι εις συνοικησιν γυναικος, εκεινο ειδως ως απαιτηθησεται
λογον σωφροσυνης και αγιασμου και της προς τους εν συζυγιαις και τεκνοτροφιαις
αγιους ομοιωσεως· (οιος ην εν μεν τηι Παλαιαι ∆ιαθηκηι Ἀβρααμ, ος τηι του Θεου
προτιμησει τον μονογενη θυσιαζων απαθως, εμε γαλαυχει και τας της σκηνης αυτου
θυρας διαπεπε τασμενας ειχε προς υποδοχην των επιξενουσθαι μελ λοντων
ετοιμαζομενος. Ει γαρ ηκουσεν· “Πω λησον σου τα υπαρχοντα και δος τοις πτωχοις,”
και τα μειζονα τουτων επεδειξατο Ἀβρααμ, και Ἰωβ, και Σαμουηλ, και ∆αυιδ, και
ετεροι πλειστοι· εν δε τηι νεαι ∆ιαθηκηι Πετρος και οι λοιποι των απο στολων.
Ἀπαιτηθησεται γαρ πας τους καρπους της προς Θεον αγαπης και τον πλησιον και της
παρα τροπης των εντολων τουτων· φησι γαρ ο Κυ ριος· “Ὁ αγαπων πατερα η μητερα
υπερ εμε, ουκ εστι μου αξιος.” Και· “Ὃς ου μισει τον πα τερα και την μητερα αυτου,
και την γυναικα, και τα τεκνα, ετι δε και την εαυτου ψυχην, ου δυναται μου ειναι
μαθητης.” Ἆρα σοι ου δοκει και υπο γυναιοις τεθηναι τα Ευαγγελια; ιδου σεσαφηνι
σται σοι ως) απαντες ανθρωποι απαιτηθησομεθα την προς το Ευαγγελιον υπακοην,
μοναχοι τε και οι εν συζυγιαι· αρκεσει γαρ τωι επι γαμον ελθοντι η συγγνωμη της
ακρασιας και της προς το θηλυ επιθυμιας τε και συνουσιας· τα δε λοιπα των εν
τολων πασιν ομοιως νενομοθετημενα ουκ ακινδυνα τοις παραβαινουσιν. (Και γαρ
ευαγγελιζομενος ο Χριστος τα του Πατρος ενταλματα, τοις εν τωι κο σμωι διελεγετο·)
ει δε που συνεβη αυτον 253 και κατ' ιδιαν επερωτηθεντα τοις εαυτου μαθηταις απο
κρινεσθαι, διεμαρτυρετο λεγων· “Ὃ δε υμιν λεγω, πασι λεγων” (Μη τοινυν
αποπεσηις, ω ου τος, ο προς κοινωνιαν γυναικος προηιρημενος, ως υπ' εξουσιας εχων
τον κοσμον περιβαλλεσθαι· πλειο νων γαρ σοι πονων και φυλακης χρεια προς την
της σωτηριας επιτυχιαν, ατε δη και εν μεσωι παγι δων και του κρατους των
αποστατικων δυναμεων οι κειν εκλεξαμενωι και τους ερεθισμους των αμαρτιων επ'
οψιν εχοντι και προς την αυτων επιθυμιαν νυκτωρ τε και μεθ' ημεραν
εκμεμοχλευμενωι πασας σου τας αισθησεις. Γινωσκε ουν ως ουκ αποδρα 110.405 σεις
την προς τον αποστατην παλαιστραν ουδε της τουτου νικης καθαψηι ανευ πονων
πολλων των επι φυλακηι των ευαγγελικων διδαγματων.” ̣8̣ Και ταυτα μεν εν
παραδρομωι προς τους εν συζυγιαι ακινδυνως την των εντολων του Χριστου
φυλακην καταμελουντας ειρησθω. Συ δε ̣67b ο των ουρανιων πολιτευματων
εραστης, και της αγγελικης διαγωγης πραγματευτης, και των αγιων μαθητων του
Χριστου συστρατιωτης γενεσθαι επιθυμων, το νωσον σεαυτον προς υπομονην
θλιψεων, καν ανδρειως προσελθηις τηι συγκλητωι των μοναχων, ιδου τοινυν, και ο
θειος διδασκαλος εις δυο βιους τον Χριστον διε λεσθαι τα των ανθρωπων φασκει·
και τον μεν κο σμιον και γεωδη, τον δε ουρανιον, αγγελικον τε και αποστολικον· ως
και ετεροθεν παλιν φησι· Μαθε, διδαχθητι αποστολικην πολιτειαν, τουτεστιν οφθαλ
 
 

116

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μων ακριβειαν, γλωσσης εγκρατειαν, σωματος δου λαγωγιαν, φρονημα ταπεινον,
εννοιας καθαρο τητα, οργης αφανισμον· αγγαρευομενος προσ στηθι,
αποστερουμενος μη δικαζου, μισουμενος αγαπησον, διωκομενος ανεχου,
βλασφημουμενος παρακαλει, νεκρωθητι τηι αμαρτιαι, συσταυρωθητι τωι Χριστωι,
ολην την αγαπην μεταθες επι τον Κυ ριον. Ἀλλα χαλεπα ταυτα· τι των αγαθων
ευκολω τερον; τις καθευδων τροπαιον εστηκεν; τις τρυφων και καταυλουμενος τοις
της καρτεριας κατεκοσμηθη στεφανοις; Ουδεις 254 μη δραμων ανειλε το βρα βειον·
πονοι γεννωσι δοξαν· καματοι προξενουσι στεφανον. “∆ια πολλων θλιψεων δει
υμας εισελθειν εις την βασιλειαν των ουρανων.” φημι καγω, αλλα τας μεν θλιψεις
ταυτας η βασιλεια των ουρανων και μακαριοτης εκδεχεται, τους δε της αμαρτιας
καματους το της γεεννης επιπονον και σκυθρωπον πυρ ασβεστον αναμενει. Ταυτηι
τοι και ο θεηγορος Νειλος εφη· “Φιλοσο φειν επετηδευσαν μεν Ἑλληνων και
Ἰουδαιων ουκ ολιγοι, μονοι δε την αληθινην σοφιαν εζηλωσαν οι Χρι στου μαθηται,
επει και μονοι την οντως σοφιαν εσχον διδασκαλον. Οι μεν γαρ προτεροι καθαπερ εν
σκηνη δραμα υποκρινομενοι, αλλοτριωι εαυτους κατεκοσμη σαν προσωπειωι, ονομα
κενον υποδυντες, αληθους φιλοσοφιας εστερημενοι· εν μεν τωι τριβωνι, και τηι
υπηνηι, και τηι βακτηριαι τον φιλοσοφον ενδεικνυμενοι, περιεποντες και το σωμα, και
ταις επιθυμιαις ως δεσποιναις υπηρετουμενοι, γαστρος οντες δουλοι, και τας
υπογαστριους ηδονας ως φυσεως εργον αποδε χομενοι, ταις λαμπραις τραπεζαις
κυνιδιων δικην λιχνων εφαλλομενοι, ουκ ειδοτες οτι προ παντων ελευθερον δει
ειναι τον φιλοσοφον και μαλλον φευ γειν το δουλον ειναι παθων η αργυρονητον
και οικο τριβα· το γαρ ανθρωπων ειναι δουλον ουδεν ισως εβλαψε τον ορθως
βεβιωκοτα, το δε παθεσιν ως δεσποταις χρωμενον υπηρετειν ταις ηδοναις, αισχυ νην
ηνεγκεν και γελωτα πολυν. Εισι μεν ουν παρ' αυτοις καθολου της πραξεως
ημεληκοτες, λογικην 110.408 δε φιλοσοφιαν, ως δοκουσιν, επανηιρημενοι, μετεω
ρολεσχαι τινες οντες και των αναποδεικτων εξηγη ται, μεγεθος ουρανου και ηλιου
μετρα και αστερων ενεργειαν ειδεναι κατεπαγγελλομενοι, εστι δ' οτε και θεολογειν
μεν επιχειρουντες, οπου και η αλη θεια ανεφικτος και ο στοχασμος επικινδυνος,
ζωντες δε των εν βορβορωι κυλινδουμενων χοιρων ατιμοτεροι. Ει δε και τινες
εγενοντο πρακτικοι, τουτων εγενοντο χειρους, δοξαις τε και επαινοις τους ̣68a
πονους πεπραχοτες· ουδενος γαρ ετερου χαριν η επιδειξεως και φιλοδοξιας
επετηδευον οι δειλαιοι τα πολλα· μισθον ευτελη και 255 ευωνον της τοιαυτης
καταλλαττομενοι ταλαιπωριας· το γαρ σιωπησαι δια παντος κατα την Πυθαγορικην
νομο θεσιαν και χορτωι τρεφεσθαι, τριχινοις ρακιοις σκε παζεσθαι και εν πιθωι
κατακεκλεισθαι και διαβιωναι μηδεμιαν αμοιβην μετα θανατον προσδοκαιν, πασης
ανοιας εστιν επεκεινα, τωι βιωι τουτωι συγκαταλυειν της αρετης τα επαθλα. –̣10̣
Ἰουδαιοι δε οσοι τουτον ετιμησαν τον βιον, εισι μεν του Ἰωναδαβ απογονοι· παντας
δε τους ωσαυτως βιουν εθελοντας προιεμεν εις την αυτην εναγουσαν πολιτειαν, οι
τινες εν σκηναις κατοικουσι διαπαντος, οινου τε και των προς το αβροδιαιτον
παντων απεχομενοι και διαιταν εχοντες ευτελη και την χρειαν συμμεμετρη μενην
του σωματος· και σφοδρα μεν ουν επιμελουν τες της ηθικης εξεως, θεωριαι δε τα
πολλα προσμε νουσιν· ενθεν γαρ και Ἐσσαιοι καλουνται, τουτο δη λουντος του
ονοματος, και απλως εστιν αυτοις παν τοθεν κατορθουμενος ο της φιλοσοφιας
σκοπος, ου δαμου των πραγματων διαμαχομενων τωι επαγγελ ματι. Ἀλλα τι των
αγωνων οφελος αυτοις και της επιπονου αθλησεως τον αγωνοθετην Χριστον ανηιρη
κοσι; και τουτων γαρ ομοιως ο των πονων οιχε ται μισθος, αρνησαμενων τον των
επαθλων διανο μεα· και της αληθους ζωης και φιλοσοφιας απεσφα λησαν. ̣11̣
Φιλοσοφια γαρ εστιν ηθων κατορθωσις μετα δοξης της περι του οντος γνωσεως
αληθους· ταυτης δε απεσφαλησαν αμφω και Ἰουδαιοι και Ἕλληνες, την απ' ουρανου
 
 

117

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραγενομενην σοφιαν παραιτησαμενοι και χωρις Χριστου φιλοσοφειν επιχει
ρησαντες, του μονου παραδειξαντος εργωι και λογωι την αληθη φιλοσοφιαν. Ουτος
γαρ πρωτος και μο νος ετεμε τωι βιωι, την ταυτης πολιτειαν επιδει ξαμενος καθαραν,
ανωτεραν αει φερων την ψυχην των παθων του σωματος· εσχατον δε και αυτης κα
ταφρονησας, οτε η παρ' αυτου οικονομουμενη σω τηρια των ανθρωπων απηιτει
θανατον, διδασκων δια τουτου, οτι δει τον φιλοσοφον ορθως προαιρουμενον
αρνησασθαι μεν τα ηδεα παντα του βιου, πονων δε και παθων ευ μαλα επικρατειν,
καταφρονουντα του σωματος, εχειν δε μηδε την ψυχην τιμιαν, αλλα και ταυτην
προθυμως προεσθαι, οταν δι' αρετης απο δειξιν αποθεσθαι 256 δεοι. Και ταυτην
παραλα βοντες οι αποστολοι αυτου και μαθηται γνησιως την διαγωγην εμιμησαντο·
αμα γαρ τωι κληθηναι απο ταξαμενοι μεν τωι βιωι και υπεριδοντες πατριδος 110.409
και γενους και υπαρξεως προς τον σκληρον και επιπονον ευθυς μετεταξαντο βιον,
δια παντων χωρη σαντες των δυσχερων και τεθλιμμενων, διωκομενοι,
κακουχουμενοι, υστερουμενοι, ελαυνομενοι, γυμνη τευοντες, υβριζομενοι,
εμπτυομενοι, αυτων των αναγκαιων ενδεεις· υστερον δε και θανατου κατ
εφρονησαν καλως δια παντων μιμησαμενοι τον διδα σκαλον, τωι βιωι καταλιποντες
πολιτειας αριστης ει κονα. Ἀλλα επειδη γραφειν απο ̣68b της εικονος ταυτης παντες
Χριστιανοι τον εαυτων βιον οφει λονται, η ουκ ηβουληθησαν, η ητονησαν προς την
μιμησιν· ολιγοι δε τινες ηδυνηθησαν τας κοσμι κας υπερκυψαι ταραχας και φυγειν
την εν ταις πολεσι ζαλην και την του ματαιου βιου φροντιδα τε και προσπαθειαν·
και ουτως εξω γενομενοι των κοσμι κων θορυβων, τον μοναδικον ασπασαμενοι
βιον, εκμαγειον της αποστολικης αρετης εποιησαντο, του μεν κεκτησθαι την
ακτημοσυνην προκριναντες δια το απερισπαστον, τροφης δε κεκαρυκευμενης την
εσχεδιασμενην προτιμησαντες, δια τας των παθων επαναστασεις τηι παρατυχουσηι
τροφηι την χρειαν του σωματος εκπληρουντες, ενδυματων τε μαλακων και της
χρειας εξω, ως ανθρωπινης χλιδης επι νοιαν αλογησαντες, λιτηι και απεριεργωι
στοληι δια την του σωματος αναγκην εχρησαντο. ̣12̣ Και γαρ ο Κυριος τωι πλουσιωι
την τελειοτατην του κατα Θεον ακροτατου βιου τουτου σαφεστατα υποτιθεμενος
“πωλησαι τα υπαρχοντα και διαδουναι πτωχοις,” και ουτως αμεριμνως και
απερισπαστως ακολου θειν “τον σταυρον αραντα” προσεταξε, και τον τουτο μη
ποιουντα αναξιον εαυτου εκρινεν· “Ὅστις γαρ, φησιν, ουκ αφησει πατερα η μητερα,
η αδελφους η γυναικα, η τεκνα, η αγρους ενεκεν του ονοματος μου και αρει τον
σταυρον αυτου, και ακο λουθησει μοι, ουκ εστι μου αξιος.” Τοιγαρουν ουκ εστιν
αλλως της αξιας ταυτης και της τελειοτη τος επιτυχειν ει μη καθ' ον τροπον ο
υπερτελης και προτελειος εδιδαξε 257 Κυριος. Θαυμαστεον τοιγαρουν ημιν και
σφοδρα τιμητεον, τους απαρνη σαμενους πασαν προσκαιρον ηδονην τε και προσπα
θειαν κατα την εντολην του Κυριου και προς την μοναδικην πολιτειαν
μεταχωρησαντας και πασαν την γην πληρωσανταςκαι γαρ μεμεστωται του των
Αιγυπτος, και Λιβυη, και Αιθιοπεια, και Ἰνδια, Μαυριτανια τε και αι Θηβαΐδες·
τουτων Συρια πλη ρης, και Κιλικια, και Γαλατια, Ποντος τε και Ἀρμενια,
Μεσοποταμια, και η Περσις απασα τουτων αναπλεως, Παλαιστινη και Ἀραβια και
Κυπρος, Ἀσια τε και αι Κυκλαδες νησοι, και η Ἑλλας πασα, καιμην και Ῥωμη, και
Ἱσπανια, και Γαλατια μεχρι του περατος της γης πεπλησται μοναστηριων και
ασκητων, και πασα η γη κατευλογηται και αγιαζεται προδηλως ταις τουτων
χοροστασιαις τε και ψαλμωιδιαις. ̣13̣ Και δη Γρηγοριος ο πανσοφος και της Θεολογου
επωνυμιας αποσεμνυνων αυτος λεγει “Οι ψαλλοντες, οι δοξαζοντες, οι μελετωντες
τον νομον Κυριου ημερας και νυκτος, οι τας υψωσεις του 110.412 Θεου εν ταις
λαρυγξι φεροντες· και ταυτα δη τα καλα του κατα Θεον βιου προγραμματα και μηνυ
ματα, οι σιωπωντες κηρυκες, αυχμωσα και πιναρα κομη, ποδες γυμνοι και τοις
 
 

118

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποστολικοις επομενοι, μηδεν νεκρον φεροντες, κουρα συμμετρος, περιβολη τυφον
κολαζουσα, ζωνη τωι ακοσμωι κοσμια, μικρον τι του χιτωνος αναστελλουσα και οσον
μη αναστελ λειν, βαδισμα ευσταθες, οφθαλμος ου πλανωμενος, μειδιαμα προσηνες,
μαλλον δε ορμη μειδιαματος, ακρασιαν γελωτος σωφρονιζουσα, λογος τωι λογωι
κινουμενος, οδηγιαν του κρειττονος, επιπληξις ευφημιας ποθεινοτερα, μετρα
κατηφειας ̣69a και ανεσεως και η δι' αμφοτερων μιξις και κρασις.” “Και α μειζω
τουτων ετι και υψηλοτερα, ο εν πενιαι πλουτος, η εν παροικιαι κατασχεσις, η εν ατι
μιαι δοξα, η εν ασθενειαι δυναμις, η εν αγαμιαι καλ λιτεκνια, ειπερ κρειττονα των απο
σαρκος ερχομε νων τα κατα Θεον γεννηματα, οι τρυφωντες το μη τρυφαιν, οι
ταπεινοι υπερ τον κοσμον, οι σαρκος εξω και εν σαρκι, 258 ων μερις Κυριος, οι
πτωχοι δια βασιλειαν και δια πτωχειαν βασι λευοντες· ουτοι με και παροντες
λαμπρον ποιου σιν, η εμη περιουσια, το εμον εντρυφημα, και αποντες συστελλουσι.”
Τινες δε εισιν ουτοι; “Οι κοσμωι χωρησαντες εαυτους και τωι Θεωι τον βιον
καθιερωσαντες· και την ερημον ασπαζομενοι ζωσι Θεωι παντων μαλλον των
στρεφομενων εν σω ματι·” λεγω δη τους καθ' ημας Ναζηραιους “οι μεν τον παντη
μοναδικον και αμικτον διαθλουν τες βιον, εαυτοις μονοις προσλαλουντες και τωι
Θεωι οι δε αγαπαις μονον τηι κοινωνιαι στεργοντες, ερημικοι τε ομου και μιγαδες· και
τουτον μο νον κοσμον ειδοτες ως τηι ερημωι γνωριζουσιν, τοις μεν αλλοις
τεθνηκοτες ανθρωποις και πραγμα σιν, οσα εν μεσωι περιφθειρεται, στροβουντα τε
και στροβουμενοι και παιζοντα ημας ταις αγχιστρο φοις μεταβολαις, αλληλοις τε
κοσμος οντες και τηι παραθεσει την αρετην θηγοντες.” Και ταυτα μεν Γρηγοριος. Ὁ
δε θεοῤρημων Χρυσοστομος εν τηι κατα Ματθαιον ερμηνειαι περι των εν Αιγυπτωι
μοναχων φησιν· “Ουχ ουτως εστι λαμπρος ο ουρα νος τωι ποικιλωι των αστρων χορωι,
ως η ερημος Αιγυπτου τας σκηνας παντοθεν ημιν των μοναχων δεικνυουσα, οιτινες
το πυρ του Χριστου δεξαμενοι, προς ουρανον αθροοι μεθωρμησαντο και θερμο τεροι
των αλλων οντες προς ευσεβειαν, τας ασω ματους δυναμεις τηιτης φιλοσοφιας
απαθειαι μιμουνται. Και ει τις εν τηι χωραι γεγονεν, οιδεν α λεγω· ει δε τις ουκ επεβη
των αγιων σκηνων εκεινων, εννοειτω τον μεχρι νυν εν τοις απαντων στομασιν
ᾀδομενον, ον μετα τους αποστολους η 110.413 Αιγυπτος ηνεγκεν, τον μεγαν και
μακαριον Ἀν τωνιον, και οιων οψεων θειων ηξιωθη και βιον θεοπρεπη τε και
αγγελικον επεδειξατο. Και τουτο εισεται τις αναγνους 259 αυτου τον βιον μετα
ακριβειας, εν ωι και πολλην οψεται την προφητειαν. Και γαρ των περι τα Ἀρειου
νοσουντων, προανεφωνησε τε και ειπεν την εκεινοις μελλουσαν γινεσθαι βλαβην,
του Θεου δειξαντος αυτωι και προ των οφθαλμων τα μελλοντα”Ἀληθειας εστιν
αποδειξις, το μηδενα των αιρετικων ανδρα τοιουτον εχειν. ̣15̣ “∆ιο δη και θαυμαζω
σφοδρα και τελειαν επαινω τους τας ερημους κατειληφοτας μοναχους των τε αλλων
αρετων ενεκα και την με ταβολην της εσθητος· βουλει γαρ, σοι δειξω τους οντας
εστολισμενους και το ενδυμα του γαμου εχοντας, του γαμου εκεινου, και ως εν
ουρανωι εν γηι διατριβοντας· ουδεν γαρ αυτων τα καταγωγια χει ρον των ουρανων
διακεινται· και γαρ αγγελοι κατ αγονται προς αυτους και ο των αγγελων ∆εσποτης·
ει γαρ προς τον Ἀβρααμ ηλθον, ανδρα γυναικα εχοντα και παιδια διατρεφοντα,
επειδη φιλοξενον ειδον, οταν πολλωι πλειονα ευρωσιν αρετην και αν θρωπον
σωματος καταφρονουντα και σαρκι σαρκος υπερορωντα, πολλωι μαλλον ενταυθα
διατριβουσι και χορευουσι την αυτην πρεπουσαν χορειαν· και γαρ τραπεζα ̣69b παρ'
εκεινοις πασης πλεονεξιας κα θαρα και φιλοσοφιας μεστη· ουχ αιματος χειμαῤροι
παρ' αυτοις, ουδε κρεων κατακοπαι, ουδε καρυκειαι και κνισεις αηδεις, ουδε καπνος
ατερπης, και δρομοι και θορυβοι, και ταραχαι, και κραυγαι επαχθεις, αλλ' αρτος και
υδωρ, το μεν εκ πηγης καθαρας, το δε απο δικαιων πονων. Ει δε που και
φιλοτιμωτερον εστιασθαι βουληθειεν, ακροδρυα η φιλοτιμια γινεται, και μειζων
 
 

119

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενταυθα η ηδονη η εν ταις βασιλικαις τραπεζαις. Ταυτην και αγγελοι την τραπεζαν
εκ του ουρανου θεωρουντες κατατρεπον ται και ηδονται· ει γαρ επι αμαρτωλωι μετα
νοουντι χαιρουσιν, επι δικαιοις τοσουτοις μιμου μενοις αυτους τι ουκ εργασονται;
Και ημεις μεν των θηριων χειρους εσμεν και των αλογων, εκεινοι δε των αγγελων
ισοι, ξενοι και παρεπιδημοι των εν ταυθα οντες· και παντα αυτοις ενηλλακται τα
προς ημας, και ενδυμα, και τροπος, και οικημα, και υπο δημα, και ομιλια· και ει τις
εκεινων ηκουσε διαλε γομενων 260 και ημων, τοτε αν εγνω καλως πως οι μεν
ουρανοπολιται, ημεις δε ουδε της γης αξιοι· Ἴδωμεν δε και τας εκ της τρυφης ημων
επιθυμιας, τας εκ των οψοποιων, των μαγειρων, των τραπεζο ποιων, των
πλακουντοποιων και την περι των τοιου των αμιλλαν· και υπερ ποιοτητος και υπερ
ταξεως και υπερ πληθους, οπερ ουδεν τοιουτον παρα τοις αγγελοις εκεινοις· ου γαρ
εις πλησμονην και τρυ φην, αλλ' εις χρειαν αυτοις η τροφη και μετρωι και 110.416
καιρωι κανονισμενη· μονοσιτια γαρ παρ' αυτοις εστι παντοτε, και αριστον ουδεποτε
ει εστιν ισασιν, αλλα δειπνον γινωσκοντες, οτι πενθος ο παρων βιος και νηστειας
και αγωνος, πληρουντες εν τουτωι και το προς τον προφητην Ἰεζεκιηλ ειρημενον
απο του Θεου· Υιε ανθρωπου, τον αρτον σου μετ' οδυνης φαγει και το υδωρ σου μετα
βασανου και θλιψεως πιει· και το βρωμα σου εν σταθμωι φαγεσαι απο καιρου εως
καιρου· και το πομα σου μετα εντροπης πιεσαι της ημερας.” Ἀναῤρηξον ουν τωι λογωι
την γαστερα των εκεινα τα πολλα σιτουμε νων και οψει τον πολυν φορτον και τον
ακαθαρτον οχετον και τον κεκονιαμενον και σαπρον ταφον· τα δε μετα ταυτα
αισχυνομαι και ειπειν, τας αει δεις και δυσωδεις ερυγας, τους εμετους, την ζα λην,
την σκοτωσιν της ψυχης και το βαρος του σωματος, τας κατωθεν τε και ανωθεν
εκρησεις, και τους επι τουτοις σφοδροτερους των αφροδισιων ερωτας. Κακεινη μεν η
τραπεζα, εις ουρανους τους αγγελους παραπεμπει· αυτη δε εις γεενναν πυρος ελκει
τους κοιλιοδουλους, ωσπερ και τον πλουσιον εκεινον· και την μεν υπνος θανατωι
προσεοικυια διαδεχεται, την δε νηψις και αγρυπνια, και την μεν κολασις, την δε
ουρανων βασιλεια· μετα γαρ την απαξ εστιασιν και την ευχαριστιαν πολλης εμπλη
σθεντες κατανυξεως και θερμων δακρυων, ουτω προς υπνον βαδιζουσιν, τοσουτον
αυτου μεταλαγ χανονται οσον μικρον αναπαυσασθαι· και παλιν τας νυκτας ημερας
ποιουσιν, εν ευχαριστιαι και ψαλμωι διαι αει διαγοντες. Ἄπελθε τοινυν προς τους
αγιους τουτους και μαθε τι παρ' αυτων χρησιμον και φωτισθητι· λυχνοι γαρ εισιν
οντως και φωστηρες, λογον ζωης επεχοντες, και πανταχου 261 της οικουμενης
οντες και πασιν την γην καταλαμπρυνοντες. Ουκουν βαδιζε συνεχως προς αυτους,
ινα τας εν σοι κηλιδας ̣70a εκκαθαρας ταις εκεινων ευχαις και παραι νεσεσιν,
αριστον αναδειξηι του λοιπου βιον και των μελλοντων αγαθων επιτυχηις.” ̣15̣ Ου μην
δε αλλα και Θεοδωρητος ουτως εφη· Την γαρ δη των αγγελων εκμιμουντες
προδηλως πολιτειαν οσοι των ανθρωπων την του Θεου θεραπειαν ησπασαντο,
οιτινες εφυγον μεν την του σωματος αναπαυσιν και την εννομον κοι νωνιαν ως των
θειων αφελκουσαν και των επουρα νιων αορατων τρυφηματων, κατελιπον δε και
πα τριδα και γενος αμα και πλουτον, ινα πασαν εις τα θεια μεταθωσιν την μεριμναν,
και μηδεις τον νουν επεχηι δεσμος εις ουρανον αναπτηναι. Του των πληρεις και
πολεις, και κωμαι, και αι των ορεων ακρωριαι και φαραγγες.” ̣16̣ Ἀφ' ου γαρ ο
Χριστος την παρθενιαν ετιμησεν, υπο παρ θενου τεχθεις, τους της παρθενιας
λειμωνας η φυσις εβλαστησε και τα ευωδη των μοναχων ανθη και αμαραντα
προσφερει τωι Ποιητηι και ∆εσποτηι. Και γαρ πανταχου μοναστηρια γεγονασιν, ου
παρ' ημιν μονον, αλλα και εν Συριαι πασηι, και Παλαιστινηι 110.417 και εν Κιλικιαι, και
εν Μεσοποταμιαι· εν Αιγυπτωι δε φασι και ανα εʹ χιλιαδας ανδρων εχειν ενια φρον
τιστηρια, μεταξυ τον Θεον υμνουντων εν προσευχαις και ψαλμωιδιαις αγρυπνουντες,
και μετα σκληρα γωγιας πολλης ζωντων, και την οντως Χριστου φιλοσοφιαν εις
 
 

120

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακρον αναδεικνυμενων. Και οι μεν κατα συμμοριαν, ως εφην, οικουντες,
δημιουργουσιν εν ταις ψυχαις τα της φιλοσοφιας αγαλματα, οι δε και δυο και τρεις
διαγοντες, οι δε και μονοι καθ ειργμενοι και ησυχαζοντες και τον οφθαλμον τωι
καλλει των ορωμενων επιτερπεσθαι κωλυοντες, σχολην τωι νωι παρεχουσιν
επεντρυφαιν τηι θεωριαι των νοητων μετα φρονησεως και γνωσεως· μεγιστον μεν γαρ
αληθως και παμμεγεθες αγαθον των θειων η γνωσις· ουκ αποχρη δε τελειον
αποφηναι τον ταυτης ηξιωμενον· δει γαρ που την αγαθην πραξιν συν αφθηναι τηι
γνωσει· 262 οπερ γαρ εστι δενδρων ριζα και οφθαλμος σωματος, τουτο ταις ψυχαις
της αληθειας η γνωσις, εξ ης η βεβαια και ορθοδοξος γινεται πιστις. Χρη τοινυν ου
μονον ειδεναι τι προσηκει περι Θεου δοξαζειν, αλλα γε και κατα τους εκεινου καλως
και απλως πολιτευεσθαι νομους· δει γαρ τους της ευσεβειας εραστας μη μονον θεολο
γιαν και φυσιολογιαν εκπαιδευεσθαι, αλλα και τους της πρακτικης αρετης
εκμανθανειν ακριβεις νομους· ωστε ουν η γνωσις δειται της πρακτικης, ως και η
πρακτικη της γνωσεως. Ὅθεν φησιν ο Κυριος· “Ὃς αν ποιησηι και διδαξηι, ουτος
μεγας κληθησεται εν τηι βασιλειαι των ουρανων·” ουκ ειπεν· “Ὃς αν ποιησηι” μονον,
αλλα και “διδαξηι·” ει γαρ ηρκει προς τελειοτητα το ποιησαι μονον και χωρις του
διδαξαι η το διδαξαι μονον ανευ του ποιησαι μεγαν, ουκ αν αμφω συνεζευξε λεγων·
“Ὃς αν ποιησηι και διδαξηι·” απερ δη κατορθωσας αυτος αραροτως καν τουτωι
προσφορως ημιν υπογραμμος και τυπος αριστος γενομενος, εμαρτυρησεν ο μαθητης
αυτου λεγων εναργως· “Ὧν ηρξατο Ἰησους ποιειν τε και διδασκειν.” Ὁ γαρ δη ουτω
ρυθμιζων και δια μορφων την ψυχην ου μονον των θειων νομων τους χαρακτηρας
̣70b εκματτει, αλλα και του νομοθετου ζωσα τις εικων γινεται. Καντευθεν φησιν ο
μεν Ἀποστολος· “Γινεσθε μιμηται του Θεου,” ο δε Κυριος· “Γινεσθε μιμηται του
Πατρος υμων του εν τοις ουρανοις·” και· “Ἐαν μη περισσευσηι η δικαιοσυνη υμων
πλειον των Φαρισαιων και Γραμματεων, ου μη εισελθητε εις την βασιλειαν των ου
ρανων.” ̣17̣ Εικοτως ουν Πλατων υπεμφαινων των τελειων το σπανιον εφασκεν· “Ου
μοι δοκει δυνα τον ανθρωποις μακαριοις τε και ευδαιμοσι γε νεσθαι πλην ολιγων·
μεχρι περ αν ζωμεν, τουτο διοριζομαι·” ”ναρθηκοφοροι μεν γαρ πολλοι, φιλοσοφοι
δε σπανιοι και ολιγοι.” Καλλιον δε πιστις και πραξις τελευτησαντος τυχειν 263 παν
των· οθεν επηγαγεν “ανδρα απλουν και γενναιον 110.420 κατ' Αισχυλον (ου δοκειν
αλλ' ειναι αγαθον εθε λοντα· αφαιρετεον δε το δοκειν. Ει γαρ δοξει δικαιος ειναι)
εσονται τιμαι αυτωι και δωρεαι δοκουντι τοιουτον ειναι· αδηλον ουν, ειτε του δι
καιου, ειτε των δωρεων και τιμων εινεκα τοιουτος ειη· γυμνωτεος δη παντων πλην
δικαιοσυνης και ποιητεος εναντιως διακειμενος τωι προτερωι μηδεν γαρ εχων δοξαν
εχετω μεγιστης αδικιας, ινα βε βασανισμενος ηι εις δικαιοσυνην, το μη τεγγεσθαι υπο
κακοδοξιας η φιλοδοξιας και υπ' αυτης γιγνο μενων, αλλ' εστω αμεταστατος μεχρι
θανατου δοκων αδικος ειναι δια βιου.” Και δη και Σωκρατης, ο διδασκαλος αυτου,
προς αυτον εφη· “Ποτερον τηι των πολλων δοξηι δει ημας πειθεσθαι και φο βεισθαι
ταυτην η την του ενος, ει τις εστιν επαΐων ον δει και φοβεισθαι και αισχυνεσθαι
μαλλον η ξυμπαντας τους αλλους; ωι ει μη ακολου θησομεν, δεινως λωβησομεθα·
ουκ αρα γε, ω βελτιστε, φροντιστεον ημιν τι ερουσιν ημας οι πολλοι, αλλα τι το
επαΐον τωι δικαιωι και αδικωι, ητις εστιν η αληθεια.” Ταυτα δε φανερως εοικασιν τοις
ημετεροις μαλ λον ιεροις και αποστολικοις λογοις, εν οις φησιν ο Χριστοφορος· “∆ια
των οπλων της δικαιοσυνης των δεξιων και αριστερων, δια δοξης και ατιμιας, δια
δυσφημιας και ευφημιας, ως πλανοι και αληθεις. ως αγνοουμενοι και
επιγινωσκομενοι, ως αποθνησκον τες και ιδου ζωμεν, ως παιδευομενοι και μη θανα
τουμενοι, ως λυπουμενοι, αει δε χαιροντες, ως πτωχοι, πολλους δε πλουτιζοντες, ως
μηδεν εχοντες και παντα κατεχοντες.” Τοιαυτην μεν ουν περι δικαιοσυνης και
θεαρεστου πολιτειας πανυ Σωκρατης και Πλατων διδασκαλιαν εποιησαντο,
 
 

121

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαυμαστην ον τως και αξιεπαινον τηι φυσει τηι λογικηι των ανθρω πων
συμβαινουσαν· τα γαρ ηθικα μαθηματα παντας ανθρωπους η φυσις επαιδευσεν·
διαπλασας γαρ ανθρωπων γενος 264 ο Θεος ενεθηκε τηι φυσει των αγαθων και των
εναντιων την διαγνωσιν, ο και παιδευων εθνη και διδασκων ανθρωπον γνωσιν. ∆ιο
περ ου μονον Σωκρατης και Πλατων και αλλοι τινες των Ἑλληνων τον αδικον
εβδελυξαντο βιον, αλλα και (αλλοι) πολλοι των βαρβαρων· και γαρ τους
Ὑπερβορεους οικειν μεν επι τα Ῥιπαια ορη φασιν, ασκειν δε δικαιοσυνην μη
κρεωφαγουντας, αλλα ακροδρυοις και υδατι χρωμενους, και τους Βραχ μανας εν
ταις υλαις διαγειν, φυλλοις το σωμα καλυπτοντας και υπερ ανθρωπον ασκουντας.
Και Ἀναχαρσιν δε τον Σκυθην, φιλοσοφον ̣71a γεγε νησθαι λεγουσιν, και ουτως
αυτον ο της φιλοσοφιας ενεπυρωσεν ερως, ως ονομαστοτερον δια πολλην ασκησιν
και σωφροσυνην γενεσθαι· ου γαρ μονον 110.421 γρηγορων προς τα της ψυχης
ηγωνιζετο παθη σιω πων και ησυχαζων, αλλα και καθευδων τα της εγκρα τειας και
σωφροσυνης εδηλου σημεια· ειωθει γαρ τηι μεν λαιαι χειρι τα αιδοια κατεχειν, τηι
δεξιαι δε τα χειλη συνεχειν, υπεμφαινων ως πολλωι μειζων εστιν η αγωνια της
γλωττης και πλειονος επικου ριας εις ασφαλειαν δειται. ̣18̣ Και τον Χειρωνα δε
κενταυρον ιστορουσιν Ἕλληνες δικαιοσυνης και αγνειας γενεσθαι διδασκαλον, ως
και Ὅμηρος μαρ τυρει τουτον δικαιοτατον πεφηνεναι κενταυρων, δια πολλην
δηπουθεν καρτεριαν και εγκρατειαν, και σωματος δουλαγωγιαν, και συμμετρον
επιμελειαν· οθεν δη Πλατων αυθις εναργως διδασκων φησιν· “Ἐπιμελεισθαι σωμα
δει ψυχης εινεκεν αρμο νιας,” δι' ου βιουν τε εστιν και ορθως βιουν και
καταγγελλειν της αληθειας το κηρυγμα. Τουτο δε ο θειος εφη Παυλος· “Ὑπωπιαζω
μου το σωμα και δουλαγωγω·” τουτεστι προς ασκησιν και συστα σιν αυτο μετ'
επιστημης και φρονησεως γυμναζω προς την των κρειττονων συνεργιαν, ου προς
ασελ γειαν προνοουμαι. (Ταυτηι τοινυν και παραινει φασκων· “Ἐνδυσασθε τον
Κυριον Ἰησουν και της σαρκος προνοιαν μη ποιειτε εις επιθυμιαν·” ου την
συμμετρον και αναγκαιαν 265 επιμελειαν την προς συστασιν απηγορευσεν, αλλα την
ακολασιας μητερα γαστριμαργιαν, επηγαγεν εις επιθυμιας δηλαδη βλαβερας και
ανοητους· ου γαρ τοσαυτην αυτωι προσφερει θεραπειαν ως κατασκιρταιν της ψυχης,
αλλ' ινα συνεργηι και καθυπουργηι τοις εκει νοις αριστοις επιτηδευμασιν.)
Συμπεφωνηκε τοινυν καν τουτοις ο Πλατων ευ μαλα τοις ημετεροις, την αναγκαιαν
και δεουσαν επιμελειαν ποιεισθαι παρεγγυησας του σωματος· υπεδειξε παλιν και
διεσαφησεν (και) οπως αρ χεται και αυξεται της φαυλης επιθυμιας και κα κιστης
συνηθειας το παθος, φασκων ουτως· “Ἀρχη μεν ερωτος ορασις, αυξει δε το παθος
ελπις, τρεφει δε μνημη, τηρει δε συνηθεια·” διο και Σωκρατης τα βλεμματα και τα
φιληματα των ευμορφων ως χαλεπωτερον σκορπιων και οψεων ιον ενιεναι
αποφευγειν εδιδασκεν. Ὅθεν ιδων τινα φιλησαντα νειν ευοπτον· “Ουτος, εφη,
ραιδιως αν και εις μαχαιρας κυβιστησειεν και εις πυρ εμπεσειεν,” ο τοσαυτην
δηλονοτι πυραν εν αυτωι κατατολμησας αναψαι. ∆ιογενης δε θεασαμενος μειρακιον
ασελ γεστερον η κατα ανδρα κεκοσμημενον, ειπεν· “Ει μεν προς ανδρας, ατυχεις, ει
δε προς γυναικας, αδικεις.” Θηρωσι δια του καλλωπισμου οι μεν ανδρες τας
γυναικας και οι ανδρογυνοι τους ανδρας· και μεντοι και Ἀρκεσιλαος ευμορφου ηρα
παιδος και βουλομενος αυτον φιλησαι, διεκωλυεν εαυτον φευγων την βλαβην. Ὁ δε
Ἀλεξανδρος ουδε ιδειν 110.424 τας ∆αρειου θυγατερας ηνεσχετο ευειδεις αγαν και
παρθενους ουσας, αισχρον ειπων ειναι και λιαν ατοπον τον ανδρας ελοντα υπο
γυναικων ηττηθη ναι. Και Κυρος, ο Περσων βασιλευς, ουδε θεα σασθαι κορην τινα
θαυμασιαν αφορισθεισαν αυτωι και αμηχανον καλλος ̣71b εχειν μαρτυρουμενην
κατεδεξατο, αλλα γε και τωι ορωντι συνεχως και μηδεν εκ τουτου πασχειν δεινον
λεγοντι παρηινει μητε λεγειν τουτο μητε πραττειν. “Το μεν γαρ πυρ φησιν τους
 
 

122

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πλησιον οντας καιειν, το 266 δε καλλος και τους ποῤρωθεν εστωτας. Ἐπει ουν εκ του
οραιν το εραιν τικτεται, και εκ του εραιν η συγκαταθεσις γινεται, και εκ της
συγκαταθεσεως η πραξις τελειται, δια τουτο ο Χριστος τον ακο λαστως εστιωντα τας
οψεις μοιχον εκρινεν, ου την πραξιν μονον, αλλα και εννοιαν αναστελλων. (Ὅπερ
ουν Ἀμβακουμ αινιττομενος ελεγε· “Καθαρος ο οφθαλμος σου του μη οραιν πονηρα
και επι βλεπειν επι πονους οδυνης.”) Ἔτι δε παλιν Σω κρατης φυλαττεσθαι σφοδρα
και παρατηρεισθαι την ακρασιαν διδασκων εφη, μη πεινωντας λιαν εσθιειν και μη
διψωντας πολλα πινειν. Και γαρ ο Κυριος εμακαρισε τους τοιουτους (φασκων·
“Μακαριοι οι πτωχοι, οτι αυτων εστιν η βασιλεια των ουρανων· μακαριοι οι
πεινωντες νυν και διψων τες, οτι χορτασθησεσθε· και μακαριοι οι κλαιοντες νυν, οτι
γελασετε”). ̣19̣ Που τοινυν εισιν οι τον αβροδιαιτον και τρυ φηλον τε και ανειμενον
μεταδιωκοντες βιον, και ωσπερ επ' εξουσιας τον κοσμον εχοντες αδεως παντα,
λοιπον μεθ' ηδονης, και γελωτος, και αισχρολογιας, και διαχυσεως, και αφοβιας
Θεου χρωνται προς κο ρον, και τρυφης αυτοις καιρος απας, τηι γαρ ορεξει τον καιρον
οριζονται· καν εωθεν η πεινα προσβαλληι, παραυτικα την τροφην προσφερουσιν· ου
γαρ ωρισται τουτο μεν εσθιειν, εκεινο δε παραιτεισθαι, αλλα παντων ακρατως και
αδιαφορως και απερισκεπτως απολαυσουσιν ως τραπεζολατραι και κοιλιοδουλοι,
ητις γε τραπεζα εικοτως αν κληθειη κυριως καθεδρα λοιμων και αλογων φατνη. Ει
γαρ μη εκ πολλης αλογιας και απροσεξιας απεκτηνωθησαν, επιλαθο μενοι τον
συνιοντα εις παντα τα εργα ημων και μεχρι ψιλου ρηματος και ενθυμηματος δικας
εισ πραττειν, ουκ αν δηπουθεν μετα φλυαριων, και κακονοιας, και γελωτος, και
βλασφημιας την θεοσδο τον τροφην μετελαμβανον, αμνημονησαντες του λε γοντος,
οτι και “υπερ αργου λογου λογον δω σομεν εν ημεραι κρισεως και απολογιας, και εκ
των λογων ημων των φαυλων κατακριθησομεθα·” και· “Ἐκ του στοματος σου κρινω
σε, πονηρε δουλε.” 267 ̣20̣ Ουκουν εματαιωθησαν εξ επιμετρου σφοδρα τινες των
αφελεστερων κοσμικων, φασκοντες επι καταστροφηι των ακουοντων και
πειθομενων αυ τοις, οτι φησι, Μοναχοις μονοις ο απεχθεστερος 110.425 και
βαρυτερος μεν δεδοται ζυγος, κοσμικοις δε ο ελαφροτατος και ανειμενος· εδει γαρ
τους ασυνε τους συνιδειν οπερ και ο παλαιος νομος τοις παλαι Ἰουδαιοις
αδιαστολως ενομοθετησεν, μικροις τε και μειζοσιν, και η παραβασις επικινδυνος
αγαν και ολεθριος· διο φησιν ο ∆αυιδ· “Ἐπικαταρατοι οι εκκλινοντες απο των
εντολων σου, Κυριε.” Και ο της χαριτος ομοιως εξ ισου τεθεσπισται και αρχουσι και
ιδιωταις, πλουσιοις και πενησι, και απλως κο σμικοις τε πασι και μοναχοις, του ουν
Κυριου και Θεου ημων λεγοντος· “Μακαριοι οι πεινωντες οτι χορτασθησεσθε,” και·
“Μακαριοι οι κλαιοντες, οτι γελασονται,” και· “Ουαι υμιν τοις πλουσιοις, οτι
απεχετε την παρακλησιν ̣72a υμων,” και. “Ουαι οι εμπεπλησμενοι, οτι πεινασετε,”
και· “Ει τις ερχεται προς με, και ου μισει τον πατερα αυτου, και την μητερα, και την
γυναικα, και τα τεκνα, και τους αδελφους, ετι δε και την εαυτου ψυ χην, ουκ εστι
μου αξιος·” και· “Πας ος ουκ αποτασσεται πασι ταις υπαρχουσιν αυτου, ου δυ ναται
μου ειναι μαθητης·” και· “Σπουδασατε εισελθειν δια της στενης πυλης, οτι πλατεια η
πυλη και ευρυχωρος η οδος η απαγουσα εις την απωλειαν, και πολλοι εισιν οι
διερχομενοι δι' αυτης·” και· “Τι στενη η οδος η απαγουσα εις την ζωην, και ολι γοι
εισιν οι ευρισκοντες αυτην.” Ταυτα δη, ταυτα και τα τουτοις παραπλησια παντα ου
προς μοναχους ειρηται, αλλα και προς κοσμικους, και βιωτικους, και τον προσυλον
και γεωδη βιον επανηιρημενους· επει αν αρα προς μοναχους και μονον εῤρεθη, ελεει
νοτεροι παντων ανθρωπων εισιν οι κοσμικοι, τοιου των μακαρισμων και θειων
εντολων απεστερημενοι· ει δε γε κοινος ο νομος και ο ζυγος, κοινος και ο
μακαρισμος, και ο ταλανισμος, και ο βασανισμος, ευδηλον οτι οι και
αναγινωσκοντες ουκ επιγινωσκου σιν το παραπαν, επει ουκ αν τους 268 αναιτιους
 
 

123

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και θεοφιλεις μοναχους κατεδικαζον επ' ολεθρωι της και γνωμης αγνωμονος. ̣21̣ Ἐπι
Κλαυδιου Ἀγριππας ο και “Ἡρωδης ανειλε Ἰακωβον τον αδελφον Ἰωαννου
μαχαιραι,” και Πετρον “εθετο εν φυλακηι” ως αναιρησων αυτον. ̣22̣ Σιμων δε ο μαγος
τον Χριστιανισμον απο βαλλομενος και μαγοις προσομιλησας, εν Ῥωμηι κατ ελθων
ως θεος ετιματο και εσεβετο δια τας υπ' αυ του γοητειας. ̣23̣ Πετρου δε δια ταυτα
επιδημη σαντος τηι Ῥωμηι, η μεν του Σιμωνος κατελυθη και απεσβη και παραχρημα
συν αυτωι καταλελυται δυ ναμις· παρακλησει δε απαντων Μαρκον προετρεψατο
Πετρος εκ της δια λογου διδαχης Ῥωμαιοις το Ευαγγελιον γραψαι· ο δη Μαρκος και
εν τηι Αιγυπτωι στειλας, πρωτος επισκοπος και κηρυξ Ἀλεξανδρειας καθισταται.
110.428 ̣24̣ Ἀγριππας δε λαμπραν και χρυσουφη εσθητα περιβαλλομενος και
δημηγορησας Ἰουδαιοις, των δε φησαντων· “Θεου φωνη και ουκ ανθρωπου,” ησθεις
επι τουτωι, αυτικα παρ' αγγελου ρομφαιαι πλη γεις τελειουται.
ΡΚʹ. Βασιλεια Νερωνος. ̣1̣ Μετα δε Κλαυδιον εβασιλευσε Νερων, υιος αυτου,
ετη ιδʹ, ος την μητερα και την μνηστην αν ελων, ευνουχον εγημεν. Ουτος ανειλε
τους αγιους αποστολους Πετρον και Παυλον, πολλους δε των προς γενους και
ετερους πολλους των 269 πρωτων της συγκλητου απωλεσε.
ΡΚΑʹ. Περι του κυνος Σιμωνος. ̣2̣ Ἐφ' ου Σιμων ο μαγος εν Ῥωμηι πολλα
σημεια δια γοητειας (και φαντασιας τινος) εκτελων και εαυτον θεον ονομαζων, και
του μεγαλου απο στολου Πετρου την Ῥωμην καταλαβοντος, ευρε κυνα παμμεγεθη
δεδεμενον αλυσεσιν εν τωι πυλωνι, ον ο Σιμων δεσμευσας, εκωλυε παντας ους ουκ
ηθελε, προς αυτον εισιεναι. Και τουτο ην πρωτον θαυμα Πετρου εν τωι μελλειν προς
Σιμωνα εισερχεσθαι. Ὁ γαρ Πετρος ιδων τον κυνα ουτω με γαν και απηγριωμενον,
και μαθων οτι πολλους ανει λεν επιχειρησαντας εισελθειν προ της επιτροπης
Σιμωνος, κρατησας ελυσεν αυτον λεγων· “Εισελθε προς Σιμωνα και ειπε αυτωι
ανθρωπινηι φωνηι· Πε τρος, ο δουλος Χριστου, εισελθειν προς σε θελει.” Και του
κυνος δρομαιως ̣72b εισελθοντος και ουτως λαλησαντος κατεπλαγησαν οι μετα
Σιμωνος λεγον τες· “Τις εστι Πετρος, και τις η τοσαυτη δυνα μις αυτου;” Προς ους
φησιν ο Σιμων· “Τουτο υμας μη ξενιζετω, οπερ καγω ποιησω.” Και προσ
καλεσαμενος τον κυνα και ωσαυτως προσταξας ειπειν ανθρωπινηι φωνηι τωι Πετρωι
εισελθειν, και τουτο ποιησας παλιν ο κυων, εισηλθε Πετρος προς Σιμωνα. Και
συμβαλων μετ' αυτου Σιμων εις θαυ ματουργιαν, ενικησε Πετρος ιασεις ποιων· και
πολ λοι πιστευσαντες εβαπτισθησαν. Και ην εν τηι Ῥωμηι ταραχη πολλη και συγχυσις
ενεκα Πετρου και Σιμωνος, οτι κατεναντι αλληλων εποιουν θαυμα. Ἅπερ (μαθων
Ἀγριππας) ο υπαρχος ανηγαγε τωι βασιλει Νερωνι λεγων· “∆υο τινες ει σιν ανδρες εν
τηι πολει θαυματοποιουντες απεν αντι αλληλων. Και ο μεν λεγει εαυτον ειναι τον
Χριστον, ο δε αλλον ειναι, τον εσταυρωμενον Ἰησουν, ου και μαθητην ειναι εαυτον
διισχυριζεται.” Ους κελευσας ο Νερων αχθηναι κατενωπιον αυτου, 110.429 λεγει
προς Σιμωνα· “Συ ει ον λεγουσι Χριστον;” Ὁ δε φησιν· “Ἐγω ειμι.” Ὁμοιως δε και
τον Πετρον επερωτησαντος, ει 270 αληθως εστιν ο Χρι στος· “Ουκ εστιν ουτος· μη
γενοιτο,” απεκριθη Πετρος· “εγω γαρ ειμι εκεινου μαθητης του σταυ ρωθεντος και
ανασταντος, και εις ουρανους αναληφθεντος.” Ὁ δε Νερων ως τερατολογους
αμφοτερους ευθυς ατιμως αυτους εκ προσωπου αυτου θαττον εξηλασεν, οι και
διαγοντες εν Ῥωμηι εποιουν θαυματα κατεναντι αλληλων. Μιαι γουν των ημερων
προσταξαντος του Σιμωνος αχθηναι αυ τωι ταυρον παμμεγεθη, ελαλησεν εις το ους
αυτου, και παρευθυ τεθνηκεν ο ταυρος. Ὁ δε Πετρος ευ ξαμενος ανεστησεν αυτον. Οι
δε λαοι ιδοντες εθαυ μασαν λεγοντες· “Ἀληθως το ζωογονησαι υπερ το θανατωσαι
μειζον εστι θαυμα.” Και μεντοι και αλλα σημεια πολλα εποιησαν (και λογους
δογματι κους ελαλησαν απεναντι αλληλων) ου μονον εν Ῥωμηι, αλλα και εν Συριαι
προτερον, ατινα Κλημης ο Ῥω μαιος και πανσοφος μαθητης Πετρου και συνεκδη μος
 
 

124

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(επεξεργαστικοτερως) διηγησατο ουτως λε γων· ̣3̣ “Του μακαριου Πετρου του
αποστολου διδασκοντος τον λαον σεβεσθαι και προσκυνειν τον επι παντων μονον
Θεον αληθινον,” ο Σιμων εξω του οχλου εστως εξεβοησεν· “Τι ψευδομενος απαταιν
θε λεις (τους ανθρωπους και) τον παρεστωτα σοι ιδιωτην οχλον, πειθων αυτον,
θεους μητε νομιζειν μητε ειναι, καιπερ των παρ' Ἑβραιοις βιβλων λε γουσων
πολλους θεους ειναι; Πλην ουν περι ου εφης Θεου δειξας εγω μη αυτον ειναι τον
ανωτατω και παντοδυναμιν Θεον, καθο απρογνωστος εστι, και ατελης και ενδεης,
και ουκ αγαθος και πολλοις υποκειμενος παθεσι, κατα την υμετεραν Γρα φην, ετερος
παντως περιλειπεται προγνωστικος, τε λειος, ανενδεης, αγαθος και παντος παθους
απηλ λαγμενος, ον δε συ φης 271 δημιουργον και υπερ θεον, τοις εναντιοις
αντικειμενος ευρισκεται. Αυτικα γουν ο καθ' ομοιωσιν αυτου γενομενος Ἀδαμ και
τυφλος κτιζεται, και γνωσιν αγαθου η κα του μη εχων, παραβατης ευρισκεται, και
του πα ραδεισου εκβαλλεται, και θανατωι καταδικαζεται, ομοιως τε ο πλασας αυτον
επει μη πανταχου παρηι, επι τηι των Σοδομων καταστροφηι λεγει· “Καταβας οψομαι ει
κατα την κραυγην αυτων την 110.432 ερχομενην προς με συντελουνται, ει δε μη, ινα
γνω·” και εαυτον αγνοουντα δεικνυσιν. Και το ει πειν περι του Ἀδαμ· “Ἐκβαλωμεν
αυτον, μηπως εκτεινας ̣73a την χειρα αυτου αψηται του ξυλου της ζωης και φαγων
ζησεται εις τον αιωνα·” αγνοουν τος και φθονουντος εστι συμβολον, ωσπερ και το·
“Ἐνεθυμηθη ο Θεος, οτι εποιησε τον ανθρωπον,” με ταμελειας εστι και αγνοιας
τεκμηριον των μελλον των. Και το· “Ὠσφρανθη Κυριος οσμην ευωδιας,” ενδεους
εστι σημειον, ως και το πειραζειν τον Ἀβ ρααμ και αλλους, ουκ αγαθου εστιν
αποδειξις και το τελος της υπομονης (μη) προειδοτος.” Ὁ δε Πε τρος εφη προς τον
Σιμωνα· “Ει τυφλος επλασθη ο Ἀδαμ, ως λεγεις, πως εντελλομενος αυτωι ο Θεος
εδεικνυεν αυτωι λεγων· Ἀπο δε του ξυλου του γινωσκειν καλον και πονηρον ου
φαγεσθε.” Και ο Σιμων φησι· “Τυφλος ην ο νους αυτου.” Και ο Πετρος· “Πως τον
νουν τυφλος ην ο, προ του γευσασθαι του φυτου, προσφορως πασι τοις ζωοις επιθεις
ονοματα;” οτι γαρ και τους της ψυχης και του σωματος οφθαλμους ειχεν
ανεωιγμενους, και βλεποντες ησαν ο τε Ἀδαμ και η Ευα, δηλον. “Ἰδουσα γαρ, φησιν,
η γυνη, οτι καλον το ξυλον εις βρωσιν και αρεστον τοις οφθαλμοις ιδειν και ωραιον
(εστι) του κατανοησαι, λαβουσα του καρ που αυτου εφαγε και εδωκε και τωι ανδρι
αυτης (μετ' αυτης).” Ει ουν καλον θεασαμενοι το δενδρον και τον 272 καρπον
εφαγον, ευδηλον οτι και προ της του καρπου βρωσεως, γνωσιν μεν ειχον καλου τε
και κακου, και οψιν οξυδερκεστατην οραιν εκα στα δυναμενην. Ουκουν ως μετα την
βρωσιν και την παραβασιν αναβλεψαντων, ειρηται το· “∆ιηνοιχθησαν αυτων οι
οφθαλμοι·” δεικνυνται γαρ και προ της βρωσεως ορωντες, ως εφην· αλλ', ως το
απειροκακον αποθεμενων δια της παραβασεως, ο και την γνωσιν αδιαφορον
παρεσχεν, εῤρεθη, οτι “∆ιηνοιχθησαν αυτων οι οφθαλμοι·” πεφυκε γαρ ο οφθαλμος
υπο του λογισμου διεγειρεσθαι προς α βλε πει, διοτι συνεσιν αυτος καθ' εαυτον ουκ
εχει· καν τευθεν πολλακις προς ετερα, της διανοιας ασχολου μενης, τυφλου δικην
εσθ' οτε παρερχομεθα και τα πανυ γνωριμα, και επειδαν εγκληθωμεν, τηι α σχολιαι
του λογισμου το αιτιον ανατιθεντες απολογου μεθα· ουτω και ο Ἀδαμ και η Ευα τηι
αισθησει του νου προς την οψιν διηγερθησαν· το γαρ, “∆ιηνοι χθησαν (αυτων) οι
οφθαλμοι και εγνωσαν οτι γυμνοι ησαν”, αποκαλυψιν δηλοι την εγγενομενην τωι λο
γισμωι, ουκ αναβλεψιν οφθαλμου, ωστε την μετα την αμαρτιαν αισθησιν ουτω
κεκληκεν η Γραφη· παρευ θυ γαρ μετα την αμαρτιαν το συνειδος πληττεται. Και ο
Σιμων φησιν· “Ει προγνωσιν ειχεν ο Ἀδαμ, 110.433 δια τι ου προεγνω την δια του
οφεως και της γυ ναικος απατην;” Και ο Πετρος· “Ει προγνω σιν ουκ ειχεν, πως τοις
υιοις αυτου προς τας επο μενας πραξεις, αμα τωι γεννηθηναι, επεθηκεν ονοματα; Τον
γαρ πρωτοτοκον ωνομασε Καιν, ο εστι ζηλος, ος και ζηλωσας ανειλε τον αδελφον
 
 

125

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου Ἄβελ, ο ερμηνευεται πενθος· επ' αυτωι γαρ πρωτωι φονευθεντι επενθησαν οι
γονεις. Ει δε Ἀδαμ, εργον Θεου και ποιημα, προγνωσιν ειχεν, πολλωι μαλλον ο
δημιουργησας αυτον Θεος· οτι γαρ οντως προ γινωσκει ο Θεος, φησι προς τον
Ἀβρααμ· “Γι νωσκων γινωσκε, οτι παροικον εσται το σπερ μα σου εν γηι αλλοτριαι,
και δουλωσουσιν αυτο ετη υʹ, το δε εθνος, ωι εαν ̣73b δουλευσωσι, κρινω εγω. Μετα
δε ταυτα εξελευσονται ωδε μετα 273 αποσκευης πολλης· συ δε απελευσηι προς τους
πατερας σου μετ' ειρηνης, ταφεις εν γηρει καλωι· τεταρτηι δε γενεαι αποστραφησονται
ωδε· ουπω γαρ αναπεπληρωνται αι αμαρτιαι των Ἀμοῤραιων εως του νυν.” Τι δε;
ουχι Μωυσης και οι λοιποι προφηται τα αμαρτηματα του Ἰσραηλ και την απειθειαν
αυτου (την) προς τον Χριστον και εις τα εθνη παντα διασποραν αυτου προεδηλω
σαν; Ει δε Μωυσης και οι αλλοι προφηται εκ της του Θεου χαριτος τα μελλοντα
προεγινωσκον, πως αυτος ο εν αυτοις λαλησας Θεος ου προγινωσκει τα μελλοντα;
Ὥστε ουν οικονομικως ειρηται το, “Ἐνεθυμηθη,” τουτεστιν μετεμεληθη, και το,
“Καταβας οψομαι,” και μεν γε και το, “Ἐπειραζε τον Ἀβρααμ,” και, “Ὠσφρανθη,” και
οσα τοιαυτα, συγκα ταβατικως δια την ασθενειαν ημων λελεκται, εκει οτι γε θυσιων
ουκ ορεγεται, δια του προφητου ∆αυιδ υπεμφαινει λεγων· “Μη φαγομαι κρεατα
ταυρων, η αιμα τραγων πιομαι;” Ὅθεν ο εξ αυτου προ των αιωνων γεννηθεις και επ'
εσχατων εκ της Παρθενου δια την ημετεραν σωτηριαν τεχθεις ταυτα και τα τοιαυτα
ωσπερ διερμηνευων τοις. αγνοουσιν οτι ο Θεος και Πατηρ παντων προγινωσκει,
ελεγεν· “Οιδε γαρ ο Πατηρ υμων ο ουρανιος, οτι χρηιζετε τουτων απαντων, πριν
αυτον αιτησασθαι.” Και τοις νομιζουσιν οτι μη παντα βλεπει, εφασκε· “Προσευχεσθε
εν τωι κρυπτωι, και ο Πατηρ υμων ο βλεπων εν τωι κρυπτωι, αποδωσει εν τωι φανερωι.”
Και τοις οιομενοις αυτον μη αγαθον ειναι, επε 110.436 πληττε λεγων· “Ει ουν υμεις,
πονηροι οντες, οι δατε δοματα αγαθα διδοναι τοις τεκνοις υμων, ποσωι μαλλον ο
Πατηρ υμων ο ουρανιος δωσει αγαθα τοις αιτουσιν αυτον;” ”Και τοις δοκουσιν
αυτον θυσιων ορεγεσθαι, διηγορευσεν ο Θεος· Ἔλεον θελω και ου θυσιαν. Και τοις
υπολαμβανουσι κακον αυ τον ειναι παραινων εβοα· 274 “Γινεσθε οικτιρμο νες, ως ο
Πατηρ υμων ο ουρανιος.” ∆ια δε τους απατωμενους και υπολαμβανοντας πολλους
θεους υπαρχειν εφη· “Ἵνα γινωσκωσι σε τον μονον αλη θινον Θεον και ον
απεστειλας Ἰησουν Χριστον· και· “Ἐξομολογουμαι σοι, Πατερ, Κυριε του ου ρανου
και της γης.” Και μεντοι προς τον ερωτη σαντα Γραμματεα· “Ποια εστι πρωτη
παντων εντολων;” απεκριθη· “Ἄκουε, Ἰσραηλ, Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστιν.”
̣4̣ Ὁ δε Σιμων συνιδων, οτι Πετρος αυτον συναγει (εν) ταις Γραφαις εις τον περι Θεου
λογον εξετασμον γενεσθαι μη θελησας, ανεχωρησε μετα πολλης αισχυνης και ητ
της· ην γαρ ο εξαγιστος πολυπειρος μεν εν ταις πνευματικαις διδασκαλιαις, και γαρ
ουτως ην εξησκημενος εν ταις μαγειαις και μεθοδειας του Σαταν, ως ουκ αλλος τις
των προ αυτου, σχεδον επι ταις διαβολικαις επινοιαις και κακουργιαις
διαβεβοημενος”ανδριαντας γαρ εποιει περι πατειν, (και) εις πυρ κυλιομενος ουκ
εκαιετο, εις αερα ιπτατο, και εκ λιθων αρτους εποιησε· δρακων εγινετο, και εις ετερα
ζωα μετεμορφουτο, διπροσ ωπος εγινετο, (και) εις χρυσον μετεβαλετο, θυρας
κεκλεισμενας και μεμοχλευμενας ηνοιγε (και) σι δηρα δεσμα διελυεν· εν δειπνοις
ειδωλα παντοδα πων ειδεων παριστα· τα εν οικιαι σκευη αυτομα τως φερεσθαι προς
υπηρεσιαν, των φεροντων μη ορωμενων·” σκιας πολλας προηγεισθαι ̣74a αυτου
παρεσκευαζεν, ασπερ ψυχας των τεθνεωτων εφα σκεν ειναι. Πολλους δε γοητα και
πλανον αυτον ελεγχειν πειρωμενους, διαλλαξας προς εαυτον, επειτα προφασει
ευωχιας βουν θυσας και εστια σας αυτους, διαφοροις και δυσιατοις νοσοις και
δαιμοσιν υπεβαλεν· και αλλα πλειστα ειργασατο, καθυπουργουντων αυτωι των
δαιμονων. (Καντευ θεν ου μονον εαυτον εις ετερας μορφας ανθρωπων και αλογων,
ως 275 εφην, μετεσχηματιζεν, αλλα και ους ηθελεν ουτως εποιει.) Και γουν ποτε
 
 

126

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ζητου μενος υπο του Καισαρος ως πλανος, απεδρα, την 110.437 μορφην αυτου
περιθεις Φαυστωι μαθητηι Πετρου. Ουτος επανελθων προς Πετρον εδιωκετο υπο
παντων δια την ανοσιον ειδεαν, ην περιεκειτο. Ἐμβλεψας δε ο Πετρος εις αυτον και
ιδων λυ πουμενον και δακρυσι συνεχομενον εφη· “Ὑπο Σιμωνος του μαγου, Φαυστε,
η παραλλαγη της μορφης σου γεγονεν· υπο γαρ Καισαρος ζητου μενος και φοβηθεις
εφυγε, την εαυτου μορφην σοι περιθεις, ινα, σου συσχεθεντος και αναιρεθεντος,
λυπην μεγαλην ημιν προξενησηι και θλιψιν· αλλ' ο Θεος της του λαοπλανου και
εχθρου της αληθειας Σιμωνος απαλλαξας σε μορφης την προτεραν ιδεαν παρεξει
ταχιον,” οπερ δη και συν τωι λογωι γεγονε, παντων ημων θεωρουντων. ̣5̣ Ταυτα
μεντοι και ετερα τοιαυτα γεγραφηκεν, ως εφην, Κλημης λεχθηναι και πραχθηναι εν
Συριαι. Ἐν δε τηι Ῥωμηι μετα το εκβληθηναι απο προσωπου Νερωνος, ως ειρηται, ειπε
Σιμων τωι Πετρωι· “Ἔφης οτι (ο) Χριστος και Θεος σου ανεληφθη· ιδου καγω
αναλαμβανομαι.” Και ιδων αυτον (ο) Πετρος κουφιζομενον δια της μαγειας εις τον
αερα εν μεσωι της πολεως Ῥωμης, ηυξατο· και ευθυς ποσων ο Σιμων και συντριβεις
απεθανεν. Ὁ δε τοπος εκτοτε ο δεξαμενος αυτου το παμβεβηλον και παμμιαρον
σωμα εκληθη Σιμωνιον· περι ου εν ταις αποστολικαις διαταξεσιν ο μεγας απο στολος
Πετρος ουτως φασκει· “Ἡ δε καταρχη των αιρεσεων των νεων γεγονεν απο Σιμωνος
του μαγου, ος και εν Συριαι πολλα διαπραξαμενος ατοπα και εν Ῥωμηι γενομενος,
πολυ την Ἐκκλησιαν εσαλευσε δια μαγειας και διαβολικης ενεργειας και εμπειριας.
Ἐν μεν γαρ Καισαρειαι τηι Στρα τωνος εμοι Πετρωι συντυχων επειρατο διαστρεφειν
τον λογον του Θεου, συμπαροντων μοι των ιερων τεκνων, Ζακχαιου του ποτε
τελωνου, 276 και Βαρναβα (και Νικητου), και Ἀκυλα, αδελφου Κλημεντος του
Ῥωμαιων επισκοπου τε και πολιτου, μαθητευθεντος δε και Παυλωι τωι συναπο στολωι
ημων και συνεργωι εν τωι Ευαγγελιωι· και τριτον επ' αυτων διαλεχθεις αυτωι εκ των
περι των προφητων λογων και περι Θεου μοναρχιας, ηττησα αυτον δυναμει του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου, και εις αφωνιαν καταβαλων, φυγαδα τε αυτον εις την
Ἰταλιαν κατεστησα. Γενομενος δε, ως εφην, εν Ῥωμηι, πολυ την Ἐκκλησιαν εταραξε,
110.440 πολλους ανατρεπων και εαυτωι περιποιουμενος, τα δε εθνη εξιστανων,
μαγικηι τεχνηι και δαι μονων ενεργειαι· ος ποτε, μεσουσης ημερας, προσελθων εις το
θεατρον επηγγειλατο δι' αερος αναπτηναι. Παντων δε θαυμαζοντων επι τουτωι, εγω
Πετρος καθ' εαυτον ηυχομην. Και δη μετεω ρισθεις υπο δαιμονων ιπτατο μεταρσιος
74b εις τον αερα, λεγων, εις τους ουρανους ανιεναι, κακειθεν τοις λαοις τα αγαθα
επιχορηγειν. Των δε δημων επευφημουντων αυτον ως θεον, εκτει νας εγω τας
χειρας εις υψος, ικετευσα τον Θεον καταῤραξαι τον λυμεωνα (και την ισχυν των δαι
μονων περικοψαι). “Ἀτενισας ουν ειπον τωι Σι μωνι· Ει αποστολος Ἰησου Χριστου
ειμι και ουχι πλανος ωσπερ συ, Σιμων, προστασσω ταις πονηραις δυναμεσιναφειναι
σε της κρατη σεως.” ”Και ταυτα ειποντος μου, (παρα χρημα) κατηνεχθη μετα ηχου
πολλου και συν ετριβη, του οχλου βοησαντος· “Εις Θεος, ον (ο) Πετρος καταγγελει.
“Ουτως η πρωτη κατελυθη των Σιμωνιανων αιρεσις εν Ῥωμηι και τελειον
απεσβεσθη. ̣6̣ ∆ιο 277 δη και την ημεραν εκεινου του Σαββατου, επισημον αγουσιν οι
Ῥω μαιοι. Σαββατον γαρ ην εν ωι ετελειτο προσευχη και νηστεια τοις πιστοις· εθος
γαρ το προσευχεσθαι την Ἐκκλησιαν υπερ των διδασκαλων, ως και εν ταις Πραξεσι
των αποστολων γεγραπται· οτι “Προσευχη ην εκτενης γινομενη υπο της Ἐκκλη σιας
προς τον Θεον υπερ του Πετρου.” Ὡς ουν εν εκεινηι τηι ημεραι του Σαββατου
γενομενης της Χριστου νικης και της πτωσεως του αντιχρι στου Σιμωνος επι
φανεροις, Σαββασι το μνημο συνον εκτελουντες Ῥωμαιοι νηστευουσι και συναξεις
φαιδρας ποιουσι, μεχρι νυν την παραδοσιν εκεινην φυλαττοντες· και γαρ και αλλαι
τινες Ἐκκλησιαι διαφορα παραφυλαττουσιν εθη, καθως οι τας ιστο ριας
ανεγραψαντο. Παρα Σκυθαις μεν γαρ, φησιν, αι πολεις επισκοπον εχουσιν ενα και μο
 
 

127

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νον· παρα δε Κυπριοις και Ἄραψι, και εν ταις κωμαις εισιν επισκοποι, ωσπερ ουν και
παρα τοις εν Φρυγιαις Ναυατιανοις και Μοντανισταις. Και παρα μεν τηι Ἐκκλησιαι
Ῥωμης επτα μονοι διακονοι γινονται, παρα δε πασι τοις αλλοις αδιαφορος ο τουτων
αριθμος εστιν. Και εν Ῥωμηι παλιν απαξ του ενιαυτου λεγεται το Ἀλληλουια εν τηι αʹ
ημεραι του Πασχα μονον· και ουδεις εις εκκλησιαν 110.441 διδασκει ποτε, ουδ' αυτος
ο επισκοπος, εν δε Ἀλεξανδρειαι διδασκει μεν ο επισκοπος επ' εκκλη σιας· των δε
Ευαγγελιων αναγινωσκομενων, ουκ ανισταται του θρονου. Και την μʹ των νηστειων
οι μεν εβδομαδας ʹ νηστευουσιν ως εν τωι Ἰλλυρικωι, και Λιβυηι και Αιγυπτωι, και
πασηι τηι ∆υσει, και Παλαιστινηι, εν δε ΚΠ. και περιξ αχρι Φοινικης, εβδομαδας ζʹ
νηστευουσι, αλλοι δε τρεις μονας ημερας εν ταις εξ η επτα σποραδην νηστευουσι·
ετεροι δε τρεις εβδομαδας εφεξης προ του Πασχα συναπτουσι, αλλοι δε δυο ως οι 278
τα Μοντανου φρονουντες. Ἔν τισι δε πολεσι της Αιγυπτου, προς εσπεραν
ηριστηκοτες, των μυστηριων καταλαμβανουσι.” Ταυτα μεν Σωκρατης ιστορησεν ως
εικος φυλαττομενα παντα· νυν δε πλειστως και κατα μερος εναλλαγη γεγονεν εν
τοις ειρημενοις ηθεσιν.
ΡΚΒʹ. Περι του αγιου Πετρου. Ὁ μεντοι Νερων, ακουσας οτι πεφονευται υπο
Πετρου και αγανακτησας, εκελευσεν αυτον σταυρω θηναι. Ὁ δε Πετρος παρακαλεσας
τον υπαρχον, ινα μη ορθιος σταυρωθηι ως ο Κυριος (αυτου), κατα κεφαλης
εσταυρωθη (καθως ηξιωσεν εκ πολ λης μετριοφροσυνης). Μετα δε γε την Πετρου τε
λευτην, ως φησιν Ευσεβιος, Παυλος ο αποστολος κατα μεν την αʹ απολογιαν ελθων
απο της Ἰουδαιας δεσμιος (και) απολογησαμενος Νερωνι, επι την δια κονιαν του
κηρυγματος εσταλη. ̣75a Καντευ θεν, ως εοικε, τας των αποστολων Πραξεις επ'
εκεινον τον χρονον Λουκας περιεγραψε μεχρις οτε συνην τωι Παυλωι· καθ' ον δε
καιρον εμαρ τυρησεν, ου συμπαρην αυτωι, του Ἀποστολου σαφως τουτο λεγοντος,
οτι “Ουδεις μοι εν τηι πρωτηι απολογιαι συμπαρεγενετο, αλλα παντες με εγκατ ελιπον·
μη αυτοις λογισθειη·” ην δη προς Τι μοθεον δευτεραν επιστολην (δεσμοις)
κατεχομενος εγραψεν “ομου σημαινων την τε προτεραν αυτωι γενομενην
απολογιαν” προς Νερωνα, ον και λεοντα δια το απανθρωπον και θηριωδες του
τροπου καλως ωνομασε, “και την παρα ποδας τελειωσιν,” επ αγει φασκων·
“Ἐῤρυσθην εκ στοματος λεοντος, αλλα και (ετι) ρυσεται Κυριος απο παντος εργου
πονηρου, και σωσει εις την βασιλειαν αυτου την επουρανιον,” υπεμφαινων το
παραυτικα μαρτυριον, ο και σαφεστερον εν τηι αυτηι προσαγο ρευει Γραφηι λεγων·
“Ἐγω γαρ ηδη σπενδομαι, και ο καιρος 279 της αναλυσεως μου εφεστηκεν.”
Ἀπολογησαμενος τοινυν την πρωτην απολο γιαν και αυθις επι την του κηρυγματος
διακονιαν στειλαμενος, ειτα παλιν το δευτερον επιβας τηι Ῥωμηι” δεσμιος και
ωσαυτως Νερωνι παραδο θεις τον δια ξιφους του μαρτυριου στεφανον ανεδη
110.444 σατο μηνι Ἰουνιωι κθʹ, καθ' ην ημεραν και Πετρος εσταυρωθη, καθαπερ και
Μαρκος και Λουκας οι ευαγγελισται, και Ἰακωβος ο αδελφοθεος. Ὁ ουν Λουκας επι
ελαιας καρποφορου σταυρωθεις, μη ευρισκομενου ξυλου ξηρου προς το γενεσθαι
σταυρον εν τωι τοπωι, λαβων τις το σωμα και μεταξυ πολλων μνημειων θαψας,
αδηλον εποιησε τον ταφον. Των δε μαθητων αναζητουντων μετ επειτα και μη
ευρισκοντων αυτου τον ταφον δια το πληθος των μνηματων, προσευξαμενων
αυτων τηι νυκτι εκεινηι, κολλουρια εβρεξεν ο Θεος ια τρικα επανω του ταφου,
συμβολα της επιστημης αυτου· και εκ τουτου του σημειου εγενετο γνωριμος ο ταφος,
ου το τιμιον και αγιον λειψανον (υστερον) ανακομισας Κωνσταντιος, ο υιος του
Μεγαλου Κωνσταντινου, κατεθηκεν εν τωι ναωι των Ἁγιων Ἀποστολων.
ΡΚΓʹ. Περι Ἰακωβου του αδελφοθεου. Ὁ δε μεγας Ἰακωβος ο αδελφοθεος,
αγνος υπαρχων εκ κοιλιας μητρος αυτου, οινον και σι κερα ουκ επιεν, ουδε εμψυχον
εφαγεν, ουτε βαλα νειωι εχρησατο· τα δε γονατα απεσκληκοτα δικην καμηλων
 
 

128

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γεγονασιν εκ του αει καμπτειν επι γο νατων και τωι Θεωι προσκυνειν, 280 οθεν δια
την υπερβολην της δικαιοσυνης αυτου και θαυμα στης πολιτειας εκαλειτο δικαιος
και ωβλιας, ο εστι περιοχη του λαου και δικαιοσυνη. ̣2̣ Ἐπει ουν αιδεσιμος και
σεβασμιος ην, και σφοδρα πε ριβοητος ο ισαγγελος Ἰακωβος, εορτης γενομενης του
Πασχα και πολλων μυριαδων συνελθοντων (εν τωι ναωι) των Ἰουδαιων, (και) τουτον
ανενεγκαντες οι Γραμματεις επι το πτερυγιον του ιερου, διασκε δασαι βουλομενοι το
κηρυγμα του Χριστου, ειπον μεγαληι τηι φωνηι· “Ἀξιουμεν σε, δικαιε, ειπειν τωι λαωι,
ινα μη πλανωνται οπισω του λεγομενου Χρι στου· σοι γαρ παντες πειθομεθα
γινωσκοντες σε (ειναι) δικαιον και απροσωποληπτον.” Ὁ δε 110.445 αποκριθεις
ειπεν· “Τι με επερωτατε περι του Χριστου, και αυτος καθεζεται εν δεξιαι του Θεου εν
τωι ουρανωι·” Οι δε παρανομοι· αρχιερεις και Φαρισαιοι εκραξαν· “Ὤ! ω! και δικαιος
πεπλανηται.” Και (ειπον προς αλληλους· “Κα κως εποιησαμεν τοις αυτου μαρτυριοις
καθ' εαυ των υπερ του Χριστου παρασχοντες, πολλους ποιησαντες πιστευσαι εις
αυτον·” και δη) μανεν τες οι εξαγιστοι ̣75b και τουτον κατακρημνισαν τες, κλινας τα
γονατα υπερ αυτων προσηυχετο· και προσεγγισας τις των υιων Ῥηχαβ και ακουσας
αυτου, λεγει αυτοις· “Τι ποιειτε; ο δικαιος μαλ λον υπερ ημων ευχεται·” και δραμων
τις γνα φευς εδωκεν εις την κεφαλην αυτου μετα του ξυλου εν ωι τα ιματια εκπιεζειν
ειωθασιν· και παρα χρημα ετελευτησεν ο δικαιος. Θαψαντες δε αυτον εν τωι ναωι,
ανηγειραν αυτου στηλην. ̣3̣ Μετα δε (το) μαρτυριον αυτου παρα ποδας Ἱερουσαλημ
πολιορκειται· φησι γαρ Ἰωσηπος ταυτα συμ βεβηκεναι τοις Ἰουδαιοις κατ' εκδικησιν
Ἰακωβου του δικαιου, “ος εστιν αδελφος (του) Ἰησου, του λεγομενου Χριστου,”
επειδηπερ δικαιοτατον 281 (αυτον) οντα Ἰουδαιοι απεκτειναν. ̣4̣ Οι τοινυν Ἰουδαιοι
μετα την του Κυριου αναληψιν απολεμητοι ετη μʹ διεμειναν (του Χριστου
μακροθυμουντος επι τηι παρανομιαι και θεομαχιαι αυτων), οπως γνωσιμαχη σαντες
επι τηι τοιαυτηι αυτων πλημμελειαι ισχυραν ποιησωνται την μετανοιαν, οθεν αυτοις
φοβερα ση μεια επεδεικνυντο, την μελλουσαν καταλαμβανειν αυτους αλωσιν
προμηνυοντα. Ἐν γαρ τηι των Ἀζυμων εορτηι περι ωραν θʹ της νυκτος τοσουτον φως
τον ναον και τον βωμον περιελαμψεν επι ωραν μιαν, ως δοκειν ημεραν γενεσθαι.
Μετα τουτο εφανη αστρον υπερ την πολιν, ρομφαιαι παρα πλησιον· και αλλοτε η
ανατολικη χαλκη πυλη της πολεως, σιδηροδετοις κλειομενη μοχλοις και μολις υπο
ανδρων λʹ ανοιγομενη, ωφθη περι ωραν ηʹ της νυκτος ανεωιγμενη· (και) παλιν
(αλλοτε) ωραθησαν προ ηλιου δυσεως ωσει αρματα μετεωρα και στρα τοπεδα
ενοπλα διατρεχοντα περι τον αερα και τας πολεις περιστοιχιζοντα. Μετα δε ταυτα εν
ταις ημεραις της Σκηνοπηγιας εορτης προ δʹ ετων του πολεμου, ειρηνευουσης και
ευνομουσης της πολεως, ανθρωπος τις Ἰησους τουνομα, ελθων εν τηι εορτηι, 110.448
εξαιφνης ανεκραξεν εν τωι ιερωι λεγων· “Φωνη απο δυσμων, φωνη απο ανατολων,
φωνη απο των δʹ ανεμων, φωνη επι Ἱεροσολυμα και παντα τον λαον.” Και ταυτα επι
πολλαις ημεραις (και νυξι) πε ριερχομενος εν τηι πολει ανενδοτως εβοα, διο και τινες
των δημοτων αγανακτησαντες μαστιξιν αυτον ᾔκιζον, επι πλειον κραζοντα μετα
δακρυων και λεγοντα προς εκαστην πληγην “Ουαι, ουαι, Ἱεροσολυμα!” Κατα δε την
αυτην εορτην βους προς θυσιαν αχθεισα, παραδοξως ετεκεν αρνα εν μεσωι του ιερου,
ητις, οιμαι (παρα 282 μεν του παρα φυσιν τοκετου, προεδηλωσε την τε υπερφυΐαν
και βοην της πολεως, δια δε του αρνου την προς τον αμνον του Θεου τον Χριστον
αρνησιν των Ἰουδαιων), εναργως υπεφηνεν και την γενησομενην αυτοις αρδην (και
αργαλεωτατην αναιρεσιν τε και) πανολεθριαν. ̣5̣ Των Ἰουδαιων τοινυν την προς
Ῥωμαιους υποταγην τε και φορολογιαν αθετησαντων (και του Ἀγριππα φυγοντος εν
Ῥωμηι, εν θυμωι και οργηι) εγραψε Νερων (τωι της ευας στρατηγωιΟυεσπα σιανος δε
τωι τηνικαυτα ηνκελευων αυτωι συν εγειραι πασαν την υπ' αυτον στρατιαν και
καταλαμ βανειν την Ἰουδαιων γην και αρδην) απολεσαι αυτην. Ἐν δε ταις ημεραις
 
 

129

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της εορτης του Πασχα παντες απο της Ἰουδαιας εις Ἱεροσολυμα παρεγενοντο και υπο
Ῥωμαιων εν τηι μητροπολει κατειρχθησαν μο νοι, προυπεξελθοντων ̣76a δια θειας
αποκαλυψεως των εις Χριστον πιστευοντων, και απομειναντων ωσπερ εν ειρκτηι
(των δυσσεβων και αλιτηριων κατα τους παλαι ομοτροπους αυτων τρισκαταρατους
Σοδομιτας. Και γαρ περι των παλαι Σοδομων πρε σβευων ο θειος Ἀβρααμ φησι· “Μη
απολεσηις δικαιον μετα ασεβους, και εσται ο δικαιος ως ο ασε βης;” διο και ο
φιλανθρωπος Θεος επηγγειλατο· “Ει ευρεθωσιν εν Σοδομοις δεκα δικαιοι,” την επ'
αυτοις οργην καταληγειν, αλλ' ουχ ευρηνται, οθεν και αρδην απωλοντο. ̣6̣ Περι δε
της Ἱερουσαλημ εκλιπαρων ο θεσπεσιος Ἱερεμιας, εφη προς αυτον παλιν ο Θεος·
“Περιδραμετε εν ταις οδοις Ἱερου σαλημ, ιδετε, και γνωτε, και ζητησατε εν ταις πλα
τειαις αυτης· εαν ευρητε ανδρα και εστι ποιων κριμα, ζητων πιστιν, ιλεως εσομαι
αυτηι, λεγει Κυριος.” Ἀλλ' αγε και αυτη τουτων σπανιζουσα, της θεομηνιας
απηλαυσε, και ουκ εν αλλωι χρονωι, αλλ' εν 283 ταις της εορτης ημεραις· και μαλα γε
δικαιως· εχρην γαρ αυτους εν αις ημεραις εις τον Κυριον εξημαρτον, εν αυταις και τα
επιχειρα της χριστοκτονιας υποστηναι). ̣7̣ Ὁ δε γε Νερων κραταιουμενης αυτωι της
αρ χης, εις ανοσιους πραξεις εξωκειλε και αλλοτρια της βασιλειας επετηδευσε
πραγματα, κιθαριζων, και τραγωιδων, και ορχουμενος επι των θεατρων· και προς
τουτοις και πασαις αυτου ταις αθεμιτουρ γιαις και το της θεομαχιας μισος
προσεθηκε, διωκτης. πρωτος γενομενος του θειου λογου. ̣8̣ Μετα δε 110.449 ταυτα
επιβουλης κατ' αυτου μηνυθεισης αυτωι και εις ακρον μανιας ελθων, ανειλε μεν την
ιδιαν μη τερα, και την αδελφην, και την γυναικα αυτου, και αλλους μυριους των
γενει αυτωι προσηκοντων, και μεντοι και τους εν Ῥωμηι επισημους (την εξ αυτων
επαναστασιν υφορωμενος· και ουτως εκ της αγαν μανιας αποκτηνωθεις, εις
προαστειον εξελθων, εαυ τον διεχειρισατο· αλλοι δε φασιν, οτι) επεθεντο αυτωι τινες
αναιρησοντες· ο δε παρεκαλει τους συνοντας αυτωι ανελειν αυτον· ως δε ουδεις
τουτο ηνεσχετο πραξαι· “Ἐγω μονος, εφη, ουτε φιλον εχω τον σωζοντα, ουτε εχθρον
τον αναιρουντα με· αποθανειν θελει η ψυχη, και η χειρ ουχ υπηρετει.” Τελευταιον
δε ειπων· Ὦ Ζευ, οιος τεχνιτης κιθαρωιδος απολλυται, εαυτον ανειλεν. ̣9̣ Ἄλλοι φα
σιν, οτι εν τηι Ῥωμηι ανηιρεθη υπο του λαου. Ἱστορουσι δε ταυτα Ἕλληνες οι τας
Ὀλυμπιαδας αμα τοις κατα χρονους πεπραγμενοις αναγραψαντες. 284
ΡΚ∆ʹ. Βασιλεια Γαλβα. Μετα δε Νερωνα εβασιλευσε Γαλβας των ευ πατριδων
γεγονως μηνας θʹ, ειχε δε παραδυναστευ οντα τον Ὄθωνα, ος ιδων τον Γαλβαν
Λουκιον εις υιοθεσιαν παραλαβοντα, φθονησας και το στρατευμα κατ' αυτου
κινησας, απεκτεινεν αυτον· απαιτουμε νος δε Ὄθων χρηματα παρα των στρατιωτων,
εφη· “Ου δει αυτοκρατορα αναγκαζεσθαι.”
ΡΚΕʹ. Βασιλεια Ὄθωνος. Ὄθων εβασιλευσε μηνας γʹ, ημερας ηʹ (ειτα Λουκιου
αυτωι επανασταντος, μανεις, εαυτον απε κτεινεν). ̣2̣ Ἦν δε γενους ασημου· θυων δε
ποτε εν τωι ιερωι, τα της Ἀφροδιτιδος αισματα τοις ιεροις παρεμιξε· και δια τουτο
Βιτελιου αυτωι επανασταν τος, ξιφιδιωι εαυτον διεχειρισατο ειπων· “Τι γαρ με εδει
μακροις αυλοις αυλειν;” ̣3̣ Γαλβας δε, ̣76b και Ὄθων, και Βιτελιος, εν πολεμοις οντες,
υπο στρατιωτων ανηιρεθησαν, Ουεσπασιανον δε τα Ἱεροσολυμα εκπορθουντα η των
Ῥωμαιων συγκλητος ανηγορευσε βασιλεα.
ΡΚς ʹ. Βασιλεια Βιτελιου. Βιτελιος εβασιλευσεν ετος αʹ, γενους περιφα νους
ων. Ουτος αστρολογους και αστρονομους και γοητας (αθροισας, προειπον αυτου την
σφαγην· και) παντας αναχωρησαι της Ἰταλιας προσεταξε, οι και προγραμματα
εῤριψαν εντος ημερας ρη της απαλλαγησεσθαι αυτον του βιου, ο δη και γεγονε, και
εσφαγη υπο στρατιωτων. 110.452 285
ΡΚΖʹ. Βασιλεια Ουεσπασιανου. Μετα δε Βιτελιον εβασιλευσεν Ουεσπασιανος
ετη ιʹ, ημερας ηʹ (ην δε γονεων ασημων)· αυτο κρατωρ τε γεγονως εν Παλαιστινηι, ετι
 
 

130

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(τε) τας πολεις των Ἰουδαιων πολιορκων, οστις και Ἰωσηπον τον συγγραφεα
υποχειριον εποιησεν· ανηχθη δε εν Ῥωμηι αναγορευθεις υπο του στρατου βασιλευς,
καταλιπων Τιτον, τον υιον αυτου, πολιορκειν την Παλαιστινην. ̣2̣ Ἐπανελθων δε εις
Ῥωμην τους υιους αυτου Τιτον και ∆ομετιανον Καισαρας αναδειξας, τον μεν Τιτον
πολιορκειν τα Ἱεροσολυμα κατελιπεν, ∆ομετιανον δε απεστειλεν εις εκστρατειαν επι
τους Βαρ βαρους. Ἐγγιζοντος δε αυτου εν τηι Ῥωμηι, ο εκεισε στρατος μετα της
συγκλητου ανελων τον ανταρτην, συν ευωχιαι πολληι και κροτοις υπηντησεν αυτωι.
ΡΚΗʹ. Περι της αλωσεως Ἱερουσαλημ. Ὁ δε Τιτος πυργον κατασκευασας ανα πη χεων
νʹ το υψος εν Ἱερουσαλημ και πολλους και διαφορους ελεπολεις παραστησας και
διχοθεν τυπτεσθαι το τειχος παρασκευασας, τους Ἰουδαιους εκ του αʹ τειχους τοις
λιθοβολοις και τοις λοιποις εξηλασε μηχανημασιν. Και προς το δευτερον τειχος
καταφυγοντες κακειθεν παλιν ομοιως εξελασθεντες μεχρι του γʹ τειχους,
επολεμησαν ισχυρως εκειθεν. Και γενομενης καρτερας μαχης επιπτεν εξ εκατε ρας
παραταξεως πληθος απειρον. ̣2̣ Οι δε πονη ροτεροι των Ἰουδαιων, οι και στασιασται
κληθεντες, δεινως την πολιν απασαν κατετρεχον· ει που γαρ κεκλεισμενας θυρας
ευρον, ταυτας συντριψαντες εισεπηδων και εκ των φαρυγγων τον ψωμον αναθλι
βοντες ηρπαζον· και γεροντας μεν 286 εβασανιζον (αντεχομενους τροφης), γυναικας
δε (απο της κομης) εσπαραττον, τα νηπια επι γης ηρασσον, οροβοις δε τους πορους
των αιδοιων (αυτων) εμφραττον τες, ραβδοις οξειαις τας εδρας των αθλιων διαπε
ρωντες, ηναγκαζον, (προς το) δρακα μιαν αλφι του καταμηνυσαι κεκρυμμενην.
(Ουτω γαρ δεινος παντων κατεκρατησε λιμος, ωστε οι μεν ακατ εργαστον ησθιον τον
αρτον, οι δε ζυμην επιφλε γοντες ολιγωι τωι πυρι, θαττον ανηρπαζον.) Οι δε
απορωτεροι χορτου σπαραγματα διεμασσωντο, αι δε γυναικες εν χερσι μαραινομενα
αυτων τα βρεφη παρελογιζοντο αυτα δια την υπερβαλλουσαν βιαν τε και αναγκην
του λιμου. ̣3̣ Γεροντες δε, και νεος, και νηπιοι, ωσπερ ειδωλα παρερχομενοι, και λιμωι
τηκομενοι, και καταπιπτοντες, τους μεν καταπα τουντες οι στασιασται εφονευον,
τους δε ετι 110.453 εμπνεοντας και εῤριμμενους δια ξιφους απεκτεινον. Ὁ δε Τιτος
περι τας φαραγγας τους Ἰουδαιους αγριαν ποαν εις τροφην συλλεγοντας
συλλαβομενος, τους μεν πλησιον του τειχους εκρεμασεν, τους δε χειροκοπησας εις
την πολιν απεστειλε, καταπληξαι τους στασιαστας βουλομενος. ̣4̣ Πασα δε οικια (εκ
της ενδειας) νεκρων επληρουτο αποζουσα, και λοιμος τηι πολει χαλεπος επεκρατησε
(οθεν οι στασιασται την δυσωδιαν μη φεροντες, εῤριπτον απο του τειχους αυτους επι
τας φαραγγας, ετι πολ λους αυτων εμπνεοντας) ̣77a. ̣5̣ Οι τοινυν στα σιασται υπο
λιμου πιεζομενοι λαθρα προς το ορος των Ἐλαιων εξωρμησαν, ους οι Ῥωμαιοι
καταδιωξαντες εις φυγην ετρεψαν. Ῥωμαιος δε τις των ιπ πεων ο δοκιμωτατος τους
Ἰουδαιους ωθουμενους κατα της φαραγγος θεασαμενος, εκ πλαγιου παρελαυνων
τον ιππον, αρπαζει τινα νεανιαν, των στασιαστων φευγοντων, στιβαρον κατα το
σωμα και ωπλισμε νον, εκ του σφυρου δραξαμενος, εαυτον επικλινει, του ιππου
τρεχοντος και τον Ἰουδαιον εφιππον 287 καταδιωκοντος· και τοσουτον της δεξιας το
νον και του λοιπου σωματος επιδειξαμενος, και της ιππικης τεχνης την αρετην,
ωσπερ τι κειμηλιον ηκε τωι Καισαρι κομιζων τον αιχμαλωτον. Ὁ δε Τιτος
υπερθαυμασας τουτου την ισχυν και της δυναμεως το αηττητον, δωροις αυτον
αμειβει, τον δε ληφθεντα προσεταξεν αναιρεθηναι. ̣6̣ Της δε γε πολεως υπο
Ῥωμαιων σφοδρως πορθουμενης, ο λιμος τους κατα την πολιν πλειους του πολεμου
διεφθειρεν, διο δη και αδελφοι κατα αδελφων, και συγγενεις κατα συγγενων,
ξιφηρεις εις τους οικους εχωρουν, τας αλληλων τροφας αρπαζοντες· και μεν γε
γυναικες ανδρων και παιδες πατερων· καιτο ελεεινοτερονμητερες νηπιων ηρπαζον
εξ αυτων των στοματων τας τροφας. Και παντελως των φιλτατων ουκ εφειδοντο.
Και αλλοι μεν υπ' ενδειας κεχηνοτες ωσπερ κυνες λυττωντες εφαλλοντο και
 
 

131

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιεφεροντο μεθυοντων δικην, ως δια σπλαγχνων και μυελων του λιμου
χωρουντος και προς θανατον βιαιον την ψυχην ελαυνοντος· αλλοι δε των αθεμιτων
εφηπτοντο, ως ουδε τα ρυπαρα των αλογων εφειδοντο· τελευταιον δε ζωστηρας
διεμασσωντο, και υποδηματα, και δερματα των θυρεων ησθιον απεκδεροντες. ̣7̣ Γυνη
δε τις Μαρια τουνομα, γενει και πλουτωι περιφανης και περιβλεπτος, εκ της χωρας
προς την πολιν καταφυγουσα, πασαν αυτης την υπαρξιν και τας διατροφας οι
στασιασται καθ' ημε ραν εισπηδωντες διηρπαζον και λοιπον τροφης απο ρουσα και
παιδιον υπομαζιον εχουσα, τουτο καταθυει και οπτησασα το μεν ημισυ βεβρωκεν, το
δε λοι πον καλυψασα διετηρει. Οι δε (στασιασται, καθως ειωθασιν, εισελθοντες και)
της κνισσης αισθομενοι ηπειλουν αναιρησειν αυτην, ει μη οπερ εκρυψεν, επιδειξειε·
η δε τα λειψανα του παιδαριου προαγα 110.456 γουσα· “Τουτο δη, φησιν, το εμον
ποτε γνησιον τεκνον και νυν παναθλιον, φαγετε και υμεις, και γαρ καγω βεβρωκα,
ει δε αποστρεφεσθε, (και) το λοιπον εμοι καταλειψατε.” Οι δε τας οψεις 288 εαυτων
ικανως τυψαντες υπεξηλθον του δωματιου καταπε πληγμενοι και τρεμοντες. Και
ουτως το καλως εκ κοιλιας εξελθον βρεφος εις την αυτην παλιν κακως υπεστρεψε
(αθλιαν) γαστεραν (οπερ ακουσαντες οι εν τηι πολει παντες αποθανειν εν ταχει
προσηυχοντο). ̣8̣ Μενουνγε και αλλα τοιαυτα, και χειρονα, και δυσδιηγητα
γεγονασιν εν τηι πολει τοτε· εν δε τηι περιχωρωι και τωι πολεμωι γινεται τοις Ἰουδαιοις
θυελλα εξαιφνης σφοδροτατη, ητις τα μεν εις αυτους παρα των Ῥωμαιων
πεμπομενα βελη ευστοχως εφερεν, τα δε παρ' αυτων εις εκεινους πλαγια πα
ραχρημα συνεσυρεν. Οι δε Ῥωμαιοι θεασαμενοι τας οψεις των Ἰουδαιων εκ της
θυελλης αμαυρωθεισας, λαθραιως αυτοις επαναβαινοντες ευτονως αυτους
κατεκτεινον· καντευθεν ̣77b ᾔσθοντο πολλοι, οτι θεηλατος εστιν η πληγη, και κατα
θεομηνιαν ταυτα πασχουσιν. ̣9̣ Και ουτως εν δυσιν ετεσιν πα ραλαβων ο Τιτος την
Ἱερουσαλημ, πασαν κατελυσε και ενεπρησε μετα του αυτης ναου, κατα την του
Κυριου προαγορευσιν (και προφητειαν). Ειποντων γαρ των μαθητων περι του ιερου,
οτι “Λιθοις κα λοις και αναθημασιν κεκοσμηται”, εφη· “Ταυτα, α θεωρειτε παντα,
ελευσονται ημεραι, εν αις ουκ αφεθησεται λιθος επι λιθωι, ος ου καταλυθησεται.”
”Ὅταν δε ιδητε κυκλουμενην την πολιν υπο των στρατοπεδων, τοτε γνωτε οτι
ηγγικεν η ερημωσις αυτης.” ”Ουαι δε ταις εν γαστρι εχουσαις και ταις θηλαζουσαις
εν εκειναις ταις ημεραις· εσται γαρ αναγκη μεγαλη και οργη τωι λαωι τουτωι, και
πεσουνται εν στοματι ρομφαιας και αιχμαλωτισθησονται εις παντα τα εθνη· και
εσται Ἱερουσαλημ 289 πατουμενη υπο εθνων αχρι πληρωθωσι καιροι εθνων.” Και
“Ἔσται θλιψις τοιαυτη, οια ου γεγονε πωποτε ουδε μη γενησεται.” Ταυτα δε παντα
πεπονθασιν οι εχθροι της ζωης αυτων Ἰουδαιοι, κυριευθεντες υπο των Ῥωμαιων ως
απωσαμενοι Χριστον, τον Βασιλεα του παντος, και τον των Ῥωμαιων βασιλεα
δυσσεβως επισπα σαμενοι, κραζοντες· “Ουκ εχομεν βασιλεα ει μη Καισαρα,” και· “Το
αιμα αυτου εφ' ημας και επι τα τεκνα ημων,” διο μεχρι της συντελειας την εις τα
εθνη παντα διασποραν και ταλαιπωριαν εξου σιν αυτων τα τεκνα, καθαπερ τινες
δραπεται (και) μαστιγιαι (τε και παραπληγες) μηδεν των νομιμων 110.457 επιτελειν
δυναμενοι· υποφορους γαρ εχοντες αυτους οι Ῥωμαιοι ουκ εωσι τοις ιδιοις χρασθαι
δικαιω μασιν, επειδηπερ εκουσιως επεσπασαντο την δου λειαν ειποντες· “Ουκ
εχομεν βασιλεα ει μη Και σαρα·” και· “Ἐαν μη αποκτεινωμεν τον Χριστον, παντες εις
αυτον πιστευσουσι, και ελευσονται οι Ῥωμαιοι, και αρουσι τον τοπον ημων και το
εθνος,” οι γε και ακοντες προεφητευσαν· και γαρ επιστευ σαν εις αυτον τα εθνη, και
αυτοι την εξουσιαν υπο Ῥωμαιων αφηιρεθησαν, και της νομικης λα τρειας
κεκωλυμενοι εισι και αναιρειν ου συγχω ρουνται και θυειν οτε βουλονται· διο και
επικατα ρατοι εισι, μη δυναμενοι ποιειν τα διατεταγμενα· “Ἐπικαταρατος γαρ,
φησιν, πας ος ουκ εμμενει πασι τοις γεγραμμενοις εν τωι βιβλιωι του νομου του ποι
 
 

132

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ησαι αυτα.” Ἀδυνατον δε εστιν, εν διασποραι μεταξυ των εθνων οντας, παντα αυτους
επιτελειν τα του νομου και την λατρειαν εν ενι τοπωι περιγεγραμ μενην, ως εν λογωι
Κυριου Μωυσης διεταξατο. ̣10̣ Τι ουν προς ταυτα φατε, ω Ἰουδαιοι; και τι το αιτιον
των τοσουτων και τηλικουτων υμας κατειλη φοτων κακων; Ἆρα γε συνηκατε, οτι
ουκ εις ομο δουλον, αλλ' εις Θεον προσκεκρουκοτες εικοτως ταυτα πεπονθατε και
ασυγνωστα πασχετε; εις αυτον γαρ οντως εκεινον 290 τον ποιητην και ευεργετην
εξημαρτετε, ω εμβροντητοι και παρανομοι, καθως αυτος δια Ἡσαΐου αναφωνων
λεγει· “Υιους εγεν νησα και υψωσα, αυτοι δε με ηθετησαν,” και· “Τι εδει ποιησαι τωι
αμπελωνι μου και ουκ εποιησα αυτωι; διοτι εμεινα, ινα ποιησηι σταφυλην, εποιησε δε
ακανθας·” και· “Ἔμεινα του ποιησαι κρισιν, εποιησε δε ανομιαν, και ου δικαιοσυνην,
αλλα κραυγην.” Ποιας δε ακανθας λεγει και ποιαν ανο μιαν και κραυγην; η δηλον,
οτι αισπερ εστεφανω σατε αυτον επι του παθους ανομως κραζοντες· ̣78a “Ἆρον,
αρον, σταυρωσον αυτον,” ως και δια Ἱερεμιου (περι της θεομαχιας και μιαρας υμων
συναγωγης παλιν φησιν)· “Ἐγενετο η κληρονο μια μου εμοι ως λεων εν δρυμωι·
εδωκεν επ' εμε την φωνην αυτης, και δια τουτο εμισησα αυτην.” (Ἣν δη βεβηλον
συναγωγην και θεηλατον ως τουτο δρασασαν) και Σολομων (θριαμβευων) φασκει·
“Ἐξελθετε, θυγατερες Σιων, και ιδετε εν τωι στε φανωι, ωι εστεφανωσεν αυτον η
μητηρ αυτου εν ημεραι νυμφευσεως αυτου.” Μητερα μεν ουν λεγει κατα σαρκα την
των Ἰουδαιων συναγωγην· “Σαρξ μου γαρ, φησιν, εξ αυτων·” ημεραν δε νυμφευσεως
αυτου (δηλοι) καθ' ην (ο μεν) την εξ εθνων Ἐκκλη σιαν ενυμφευσατο· η δε
(πεφενακισμενη και) ματαιοφρων εκεινη συναγωγη στεφανον εξ ακανθων επι την
κεφαλην αυτου θεισα (και ως επευφραινο 110.460 μενη και) εμπαιζουσα αυτωι
ελεγεν· “Χαιρε, ο βασιλευς των Ἰουδαιων,” προς ους αποτεινομενος Ἡσαΐας
πληκτικωτερον εφη· “Ἐν τινι ετρυφησατε και επι τινα εχαλασατε την γλωσσαν
υμων, τεκνα απωλειας και σπερμα ανομον;” Ὅθεν αυτος ο Κυριος δι' Ὠσηε του
προφητου σχετλιαστικως ειπεν· “Ουαι αυτοις, οτι απεπηδησαν απ' εμου, δειλαιοι
εισιν, οτι ησεβησαν εις εμεκαι πονηρα εις εμε ελογισαντο.” “∆ια τουτο κατεποθη
Ἰσραηλ, και εις ουδεν εγενετο, και εστιν ωσπερ σκευος αχρη στον εν 291 τοις
εθνεσιν.” (Ὁμοιως δε) και δια Ἱερεμιου φησιν· “Παιδευσει σε η αποστασια σου, και η
κακια σου ελεγξει σε, και γνωσηι, οτι πικρον σοι το εγκαταλιπειν σε εμε (και ουκ ηυ
δοκησα εν σοι).” Ὁ δε γε θειος ∆αυιδ, ωσπερ δια πριομενος καθ' υμων, επαραται προς
τον παροινη θεντα Κυριον λεγων· “Σκοτισθητωσαν οι οφθαλ μοι αυτων του μη
βλεπειν, και τον νωτον αυτων δια παντος συγκαμψον· εκχεον επ' αυτους την οργην
σου, και ο θυμος της οργης σου καταλαβοι αυτους· (και) προσθες ανομιαν επι την
ανομιαν αυτων, και μη εισελθετωσαν εν δικαιοσυνηι σου· εξαλειφθητω σαν εκ
βιβλου ζωντων, και μετα δικαιων μη γραφη τωσαν·” και· “∆ιασκορπισον αυτους εν
τηι δικαιοσυνηι σου και καταβαλε αυτους, ο υπερασπιστης μου, Κυριε.” ”Και
συλληφθητωσαν εν τηι υπερη φανιαι αυτωνεν οργηι συντελειας, και ου μη υπαρ
ξουσι, και γνωσονται, οτι ο Θεος δεσποζει του Ἰα κωβ και των περατων της γης·” εφ'
ηι δηπουθεν (και) διασπαρεντες ενδικως επιγνωσονται παντως, οτι (ο) Θεος εστι
Χριστος του πατρος αυτων Ἰακωβ (και κυριευει τα συμπαντα, και αποδιδωσιν
εκαστωι κατα τα εργα αυτου). Ουτω γε μην και ο θεοφαν τωρ Μωυσης
(προκαθαπτομενος και) στηλιτευων υμας ως βδελυρους και αφρονας και αγνωμονας
εφη· “Τεκνα μωμητα, γενεα σκολια και διεστραμμενη, ταυτα Κριωι ανταποδιδωσιν;
ουτος λαος μωρος και ουχι σοφος· ουκ αυτος, ουτος σου Πατηρ εκτη σατο σε και
εποιησε και επλασε σε;” Καντευθεν εικοτως φησιν ο Θεος· “Ειπον, ∆ιασπερω αυτους,
παυσω δη εξ ανθρωπων το μνημοσυνον αυτων.” Και μεντοι και ο κλεινος Ἱερεμιας
μαλλον σαφηνιζων τις ουτος εστιν ο ταυτα πεπονθως αφ' υμων, εκβοαι λεγων·
“Πνευμα προ προσωπου υμων, Χριστος (ο) Κυριος, συνεληφθη εν ταις διαφθοραις
 
 

133

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υμων, περι ου ειπαμεν· Ἐν τηι σκιαι αυτου ζησομεθα.” Τοιαυτα γουν και Σολομων
αυθις εκ ̣78b προσωπου υμων των θεομαχων διαῤρηδην προαγορευει, φασκων·
“Ἐνεδρευσωμεν 292 τον δικαιον οτι δυσχρηστος ημιν εστι και εναντιουται τοις
εργοις ημων και ονειδιζει ημιν αμαρτηματα νομου και επαγγελλε ται γνωσιν εχειν
Θεου και παιδιον Κυριου εαυτον 110.461 ονομαζει· εγενετο ημιν εις ελεγχον εννοιων
ημων και βαρυς εστιν ημιν και βλεπομενος, οτι ανομοιος τοις αλλοις εστιν ο βιος
αυτου και εξηλλαγμεναι αι τριβοι αυτου· εις κιβδηλον ελογισθημεν αυτωι, και
απεχεται των οδων ημων ως απο ακαθαρσιων· μακαριζει δε εσχατα δικαιων και
αλαζονευεται Πα τερα Θεον. Ἴδωμεν ει οι λογοι αυτου εισιν αληθεις και πειρασωμεν
τα εκβασια αυτου. Ει γαρ εστι δικαιος και Υιος Θεου, αντιληψεται αυτου και ρυσε ται
αυτον εκ χειρος ανθεστηκοτων. Ὕβρει και βα σανωι ετασωμεν αυτον, ινα γνωμεν
την επιεικειαν αυτου και δοκιμασωμεν την ανεξικακιαν αυτου· θανατωι ασχημονι
καταδικασωμεν αυτον και ιδωμεν ει εσται αυτωι επισκοπη εκ λογων αυτου.” Ὧν την
παρανοιαν και δυσμενειαν ευ μαλα κατακερ τομων επηγαγε· “Ταυτα ελογισαντο και
επλα νηθησαν, απετυφλωσε γαρ αυτους η κακια αυτων· και ουκ εγνωσαν μυστηρια
Θεου.” Ους δη και ο θεσπεσιος Ἡσαΐας θρηνων συναιδοντως λεγει· “Ουαι τηι ψυχηι
αυτων, διοτι εβουλευσαντο βουλην πονηραν καθ' εαυτων, ειποντες· ∆ησωμεν τον δι
καιον, οτι δυσχρηστος ημιν εστιν.” ∆εδεικται τοινυν εναργεστατα (ω θεομαχοι), η
αιτια της υμων απο Θεου αλλοτριωσεως και εγκαταλειψεως και της δι ηνεκους και
απεραντου ταλαιπωριας, ειπερ βου λεσθε ακουοντες επιγνωναι. ̣11̣ Και περι μεν της
εν Βαβυλωνι αιχμαλωσιας υμων ωρισμενους χρο νους ειπον οι προφηται, και μεν γε
την επανοδον και την οικοδομην της πολεως κατηγγειλαν. Ἀκου σατε γαρ Ἱερεμιου
προς υμας λεγοντος· “∆ια τας αμαρτιας, ας ημαρτηκατε εναντιον του Θεου,
αχθησεσθε εις Βαβυλωνα αιχμαλωτοι υπο Ναβουχο δονοσορ βασιλεως Βαβυλωνος.
Εισελθοντες ουν εις Βαβυλωνα, εσεσθε εκει ετη οʹ. Μετα δε τουτο εξαξω υμας
εκειθεν μετ' ειρηνης, λεγει Κυριος.” Και παλιν· “∆ουλευσουσιν εν τοις 293 εθνεσιν
ετη οʹ και εν τωι πληρωθηναι τα οʹ ετη, αποκαταστησω τον Ἰσραηλ εις τον τοπον
αυτου, λεγει Κυριος.” Και περι της οικοδομης της πολεως Ἡσαΐας εφη· “Ουτω λεγει
Κυριος τωι χριστωι μου Κυρωι, ου εκρα τησα της δεξιας επακουσαι εμπροσθεν αυτου
εθνη· Αυτος οικοδομησει την πολιν μου και την αιχμαλωσιαν του λαου επιστρεψει.”
Περι ης οικο δομης και Ἀγγαιος φασκει· “Τωι δευτερωι ετει επι ∆αρειουελαλησε
Κυριοςπρος με λεγων· Ειπον δη προς Ζοροβαβελ, και προς Ἰησουν τον ιερεα, και
προς παντας τους καταλοιπους του λαου λεγων· Τις εξ υμων, ος ειδε τον οικον
τουτον εν τηι δοξηι αυτου τηι εμπροσθεν; και πως νυν βλεπετε αυτον ως ουχ
υπαρχοντα ενωπιον υμων; Και νυν κατι σχυε, Ζοροβαβελ, και Ἰησου, και πας ο λαος,
και 110.464 οικοδομησατε τον οικον, και ευδοκησω εν αυτωι” “και εσται η δοξα του
οικου τουτου η εσχατη υπερ την πρωτην, λεγει Κυριος.” Ὥσπερ τοινυν Σολομων της
πρωτης του ναου οικοδομης γεγονε δομητωρ, ουτω και “Ζοροβαβελ εθεμελιωσε τον
οικον τουτον· και αι χειρες αυτου επιτελεσουσιν αυ τον.” Ει μεν ουν εμελλε παλιν
αναστησεσθαι, ειπεν αν ο προφητης· “Και εσται η δοξα του οικου του του ̣79a η
εσχατη υπερ την εμπροσθεν.” Τωι δε ειπειν “υπερ την πρωτην,” την δευτεραν
εσχατην υπεφηνε και τελευταιαν. Ὡς γαρ ουκ εστι της πρωτης προτερα, ουτως ουδε
της εσχατης εσχατωτερα· ωστε ουν, ει μεν ειπεν· “Ἡ δευτερα υπερ την πρωτην, εικος
ην” τριτην οικοδομην προσδοκαιν· ει δε την δευτεραν εσχατην εκαλεσε, (την)
τελευταιαν εκεινην οικοδομην προφανως της πολεως και του ναου παρεδηλωσε. ̣12̣
Και ματην απατασθε, ω Ἰουδαιοι, την παλιγγενεσιαν τουτων, μετα την
Ουεσπασιανου και Τιτου καθαιρεσιν, αποκαραδοκουντες· αλλα μην και ο
ιεροψαλτης ∆αυιδ προ τουτων εκ προσωπου της αιχμαλωσιας φησιν· “Ἐπι των
ποταμων 294 Βαβυλωνος, εκει εκαθισαμεν και εκλαυσαμεν εν τωι μνησθηναι ημας
 
 

134

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την Σιων,” ”οτι εκει επηρω τησαν ημας οι αιχμαλωτισαντες ημας (λογους ωιδων και
οι απαγαγοντες ημας) υμνους.” Και επαγει ετερωθι περι της πολεως λεγων·
“Οικοδομων Ἱερουσαλημ ο Κυριος, τας διασπορας του Ἰσραηλ επισυναξει.” Και
παλιν εκ προσωπου του λαου φα σκει· “Ἐν τωι επιστρεψαι Κυριον την αιχμαλωσιαν
του λαου αυτου, αγαλλιασεται Ἰακωβ και ευφραν θησεται Ἰσραηλ.” Ουκουν υμεις
πολυ “πλα νασθε, μη ειδοτες τας Γραφας” μηδε την αποκειμενην μυστικην και
θεοπνευστον (διδασκαλιαν και) προῤρησιν εν αυταις. ̣13̣ Περι δε της εσχατης
αιχμαλωσιας ταυτης ουτε χρονον ωρισεν ο Θεος, ουτε αποκαταστασιν εδηλωσαν οι
προφηται, αλλα την μεν αιχμαλωσιαν, και της βασιλειας υμων καταπαυσιν, και της
πολεως ερημωσιν παντες οι προφηται προανηγγει λαν, την δε επανοδον και την της
πολεως ανορθωσιν ουδαμως, πλην μονον τον παντελη ταυτης αφανισμον και τον
ολεθρον υμων, και την διηνεκη τιμωριαν και διασποραν εις τα εθνη παντα. Φησι γαρ
ο αρχαγγελος προς τον ∆ανιηλ· “Ἐξολοθρευθησε ται χρισμα, και κριμα ουκ εσται,
και την πολιν και το Ἅγιον διαφθερει συν τωι ηγουμενωι τωι ερχομενωι, και
εκκοπησονται ως εν κατακλυσμωι.” ”Και αρθησεται θυσια και σπονδη, επι το ιερον
βδε λυγμα ερημωσεων, και εως συντελειας καιρου συντελεια δοθησεται επι την
ερημωσιν.” ∆ια μεν γαρ του χρισματος την ιερωσυνην εδηλωσε, δια δε του κριματος
την βασιλικην και (την) πολιτικην κα ταστασιν και των αλλων απαντων την
αναιρεσιν υπεφηνε, δια δε του κατακλυσμου και της εκκοπης και της συντελειας την
αρδην εκπτωσιν και πανω λεθριαν εσημανεν. ̣14̣ Ὅταν ουν ακουσηις, ω Ἰουδαιε
τυφλε, συντελειαν, τι λοιπον ετερον προσδοκαις; Ει δε αναγι νωσκων ουκ
επιγινωσκεις, ωσπερ ουν ουδε επιγι 110.465 νωσκεις οντως, περι της απροσδοκητου
σου 295 ανακλησεως και δια τουτο προς την αληθειαν απο μαχομενος, ου νοεις·
ακουσον (ουν) εν παρεκβα σει τας φωνας των προφητων, και παυσαι του λοιπου
φιλονεικων και ανοηταινων. Ὁ προφητης Ὠσηε ουτως λεγει· “Και καταπαυσω
βασιλειαν οικου Ἰσραηλ· και συντριψω τοξον Ἰσραηλ·” και· “Ου μη προσθω ετι
ελεησαι τον οικον Ἰσραηλ, αλλ' η αντιτασσομενος αντιταξομαι αυτοις, λεγει Κυ
ριος·” και· “Ἐμισησα αυτους δια τας κακιας των επιτηδευματων αυτων και εκ του
οικου μου εκβαλω αυτους, και ου προσθησω του αγαπησαι αυ τους, λεγει Κυριος·
επονεσεν Ἐφραιμ τας ριζας αυτου και εξηρανθη και καρπον ουκετι ου μη ενεγκηι· και
απωσεται αυτους ο Θεος, οτι ουκ ̣79b εισηκου σαν αυτου, και εσονται πλανηται εν
τοις εθνεσιν.” Ἔφη γουν και Μαλαχιας· “Ουκ εστι μοι θελημα εν υμιν, λεγει Κυριος
παντοκρατωρ, και θυσιαν ου προσδεξομαι εκ των χειρων υμων, διοτι απο ανατολων
ηλιου εως δυσμων το ονομα μου δεδο ξασται εν τοις εθνεσιν· και εν παντι τοπωι
θυμιαμα προσαγεται τωι ονοματι μου και θυσια καθαρα, διοτι μεγα το ονομα μου εν
τοις εθνεσιν, λεγει Κυριος παντοκρατωρ· υμεις δε βεβηλουτε αυτο.” ”∆ια τουτο
δωσω υμας εξουθενημενους εις παντα τα εθνη, ανθ' ων ουκ εφυλαξατε τας εντολας
μου.” ∆ιο φησι (και) Ἱερεμιας· “Ταδε λεγει Κυριος παντοκρατωρ· Ἰδου ωμοσα τωι
ονοματι μου τωι με γαλωι· ει εσται του λοιπου ονομαζομενον το ονομα μου εν παντι
στοματι Ἰουδα.” Ει δε το ονομα αυτου εφη περιαιρησειν απο Ἰουδαιων, ευδηλον, οτι
και τον νομον και τας θυσιας. –̣15̣ Ου τοινυν προηγουμενως κατα (την) θειαν
γνωμην η περι των θυσιων εδοθη νομοθεσια; Καντευθεν μετα ταυτα δια των
προφητων εφη· “Τις γαρ εξεζη τησε ταυτα εκ των χειρων υμων;” και· “Μη ευχαι και
κρεα αφαιρουσι τας αμαρτιας σου;” και· “Μη σφαγια και θυσιας προσηνεγκατε μοι εν
τηι ερημωι ετη μʹ;” και· “Ἵνα τι μοι λι βανον 296 εκ Σαβα φερετε και κιναμωμον εκ
γης μακροθεν;” ∆ιο φησιν· “Θυσιαν και προσ φοραν ουκ εθελησας·” και· “Μη
ολοκαυτωματα και θυσιας θελει ο Θεος, η το υπακουειν αυτου;” και· “Ἀκοη αγαθη
υπερ θυσιαν·” και· “Ει ηθελησας θυσιαν, εδωκα αν.” Και δη και τας εορτας εκβαλλων
επαγει λεγων· “Μεμισηκα, απωσμαι τας εορτας υμων, αποστησον απ' εμου ηχον
 
 

135

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωιδων σου, και ψαλμον οργανων (σου) ουκ εισακουσομαι·” και· “Ἡμεραν μεγαλην
ουκ ανεχομαι, νηστειαν και αργιανμισει η ψυχη μου·” και· “Ου τοι αυτην νηστειαν
(εγω) εξελεξαμην· και· “∆ωσω υμιν προσταγματα ου καλα, εν οις ου ζησεσθε δι'
110.468 αυτων.” Ὥστε ουν κατα την σκληροκαρδιαν υμων, και ου κατα την
αγαθοτητα (αυτου), εδωκεν υμιν τα προσταγματα αυτου εκεινα παντως, και
αλλοιωσις ουκ εστιν. ̣16̣ Ἐπει ουν αγνωμων (σφοδρα) και λιαν αχαριστος ο Ἰσραηλ
εκπαλαι γενομενος και κατα λειψας τον οντως οντα και προοντα Θεον, τον ποι
ησαντα και “ευεργετησαντα αυτον” πολυμερως και πολυτροπως, “και τελειον
αποστας απο Θεου Σωτηρος αυτου, “εθυσε τους υιους αυτου και τας θυγατερας
αυτου τοις δαιμονιοις· “και ελατρευσαν προσκυνησαντες τηι κτισει παρα τον
κτισαντα, “λεγων τωι ξυλωι και τωι λιθωι· Θεος μου ει, και συ με εγεννησας·” ουκ
εφριξεν ο ταλας και αποπλη κτος αρνησασθαι τον γεννησαντα αυτον Θεον ζωντα
και αληθινον, και επιλαθεσθαι του τρεφοντος αυτον Θεου. ∆ιο δη λοιπον ως
αχρηστωι (και ανηκεστωι) προσωχθισεν αυτωι ο Θεος και απεστραφη (αυτον)
παντελως, δια του μεγαλου ∆αυιδ φασκων· “Και ουκ ηκουσεν ο λαος μου της φωνης
μου, και Ἰσραηλ ου προσεσχε μοι, και εξαπεστειλα αυτους κατα τα επιτηδευματα των
καρδιων αυτων πορευεσθαι.” Ὡσαυτως και Ζαχαριας φησιν· “Ειπον· Ου ποι μανω
αυτους, αλλα το αποθνησκον 297 αποθνη σκετω, και το απολλυμενον απολλυεσθω,
και τα καταλοιπα κατεσθιεσθω εκαστος τας σαρκας του πλησιον αυτου.” Και ουτω
μισητον και διεφθαρμε νον και ̣80a εις απαν εβδελλυγμενον δια των αισχι στων και
θεοστυγων επιτηδευματων εαυτον αποφη νας, εικοτως ευ μαλα (και πανυ δικαιως)
εις τελος κατελειφθη και απεβληθη, καθως παλιν ο θειος Μαλαχιας φησιν· “Ἔπεσεν
Ἰσραηλ και (ουκετι)ου μη προσθησει του αναστηναι.” Ουτω και Ἡσαΐας φησιν· “Τις
φεισεται επι σοι, Ἱερουσαλημ, η τις ανακαμψει σε εις ειρηνην σοι; λεγει Κυριος.
Ὀπισω πορευσηι· και εκτενω την χειρα μου, και διαφθερω σε, και διασπερω σε, και
ουκετι ανησω σε.” ”Ἰδου, εγω λαμβανω και ρασσω υμας και την πολιν; ην εδωκα
υμιν, και δωσω υμας ονειδισμον αιωνιον και ατιμιαν αιωνιον, ητις ουκ
επιλησθησεται.” ̣17̣ Της τοινυν εσχα της αλωσεως ταυτης και τελευταιας τα δεινα
και φοβερα διαγορευοντες, ο τε μεγας θεοῤρημων πα λιν Μωυσης και οι μετ' αυτον
θεηγοροι Ἰεζεκιηλ και Ἱερεμιας, ευκρινη λιαν και σφοδρα δηλα τοις πασι και τοις
αγαν ιδιωταις αυτα πεποιηνται. Ὁ μεν γαρ Μωυσης εν τωι ∆ευτερονομιωι φησι· “Και
επαξει Κυριος εθνος επι σε μακροθεν απ' εσχατου της γης, ωσει ορμημα αετου, εθνος
αναιδες προσω πωι.” ”Και εκθλιψει σε εν πασαις ταις πολεσι σου εως αν καθαιρεθωσι
τα τειχη σου τα υψηλα και 110.469 οχυρα, εν οις συ πεποιθας εν αυτοις.” ”Και φαγηι
τα εκγονα της κοιλιας σου, κρεα υιων και θυγατερων σου,” ”δια το μη
καταλελειφθαι υμιν μηδεν εν τηι στενοχωριαι και θλιψει, ηι θλιψει σε ο εχθρος σου εν
πασαις ταις πολεσι σου· και η απαλη εν υμιν και η τρυφερα””γυνη το εξελ θον εκ
των μηρων αυτης και το τεκνον, ο εαν τεκηι, καταφαγεται””κρυφηι δια την ενδειαν
παντων εν τηι στενοχωριαι και θλιψει.” ”Και εσηι εν αινιγματι, και εν 298 παραβοληι,
και εν διηγη ματι πασι τοις εθνεσιν εις ους αν απαγαγηι σε Κυριος εκει””εως αν
εξολοθρευσηι σε” “και καταλειφθησεσθε εν αριθμωι βραχει ανθ' ων, οτι ητε ωσει τα
αστρα του ουρανου τωι πλη θει, και ουκ εισηκουσατε της φωνης Κυριου του Θεου
υμων. Και εσται ον τροπον ευφρανθη Κυριος εφ' υμιν ευ ποιησαι και πληθυναι υμας,
ουτως ευφραν θησεται Κυριος εφ' υμιν εξολοθρευσαι υμας. Και εξαρθησεσθε εκ της
αγαθης γης εκεινης, και δια σπερει σε Κυριος ο Θεος σου εις παντα τα εθνη απ' ακρου
της γης εως ακρων αυτης””αλλα και εν τοις εθνεσιν εκεινοις ουκ αναπαυσεται, ουδε
μη γενηται στασις τωι ιχνει των ποδων υμων· και δω σει σοι Κυριος εκει καρδιαν
αθυμουσαν, και εκλειποντας οφθαλμους, και τηκομενην ψυχην και φοβηθησηι
ημερας και νυκτος.” ”Και ερεις το πρωι απο του φοβου της καρδιας σου· Πως αν
 
 

136

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γενοιτο εσπερα; και το εσπερας ερεις· Πως αν γενοιτο πρωΐ;” Ὁ δε γε Ἐζεκιηλ εφη·
“Ταδε λεγει Ἀδωναι Κυριος· Ἰδου εγω επι σε, Ἱερουσαλημ, και ποιησω εν μεσωι σου
κριμα ενωπιον των εθνων, και ποιησω εν σοι α ου πεποιηκα και ου μη ποιησω
αυτοις ομοια ετι δια τα βδελυγματα σου παντα. ∆ια τουτο πατερες φαγονται τεκνα
αυτων εν μεσωι σου, και τεκνα φαγονται πατερας αυ των· και ποιησω εν σοι κριματα,
και διασπερω παντας τους καταλοιπους (σου) εις παντα ανεμον,” ”ανθ' ων τα αγια
μου εμιανας εν πασι τοις προσ οχθισμασι σου· καγω απωσομαι σε και ου ̣80b μη
ελεησω ετι· το τεταρτον σου εν θανατωι αναλω θησεται, και το τεταρτον σου εν λιμωι
συντελεσθη σεται εν μεσωι σου, και το τεταρτον σου εν ρομ φαιαι πεσουνται κυκλωι
σου, και το τεταρτον σου εις παντα ανεμον διασκορπιω.” ”Και ο μεν πολεμος και η
ρομφαια εξωθεν, ο δε λιμος και ο θανατος εσωθεν ολοθρευσει (και ο μεν εν τωι
πεδιωι ρομφαιαι τελευτησει, τους δε εν τηι πολει λιμος και 299 θανατος συντελεσει)·
οι δε εξ αυτων ανασωζομενοι αναλωθησονται.” ”Και υπολειψομαι εξ αυτων εκ
ρομφαιας και λιμου και θανατου, οπως αν εκδιηγωνται τας ανομιας αυτων πασας εν
τοις εθνεσι· και γνωσονται, οτι εγω Κυριος ο τυπτων.” ∆ια δη τουτο φησιν ο ιερος
Χρυσοστομος· “Ουκ αναιρει παντας αρδην, αλλα σκορπιζει· τουτο γαρ
προυπεμφαινων ο θειος ∆αυιδ εφη προς αυτον· “Μηπως αποκτεινηις αυτους ητοι
παντας, αλλα διασκορπισον εξ αυτων δηπουθεν εν τηι δυναμει σου.” 110.472 ̣8̣ Περι
δε της βʹ ελευσεως αυτου, και φανε ρωσεως, και πολλης και απαραμυθητου θλιψεως
αυτων ειπε Ζαχαριας· “Τοτε ηξει Κυριος ο Θεος ημων, και εσται κοπετος μεγας εν
Ἱερουσαλημ.” ”Ὄψονται γαρ εις ον εξεκεντησαν” (τουτ εστιν εν οις ηλοις
προσηλωσαν· ουκ ειπεν, ον εξε κεντησαν, αλλ', εις ον εξεκεντησαν). Τι δε εστιν το
“εις ον;” Σταυρος ην εις ον εξεκεντησαν· προ γαρ της φοβερας παρουσιας του Κυριου
καθαπερ βασιλικον σημειον το λεγομενον σιγνον κατα κοινην συνηθειαν προτρεχει
της Χριστου παρουσιας υπο των αγγελων δοξαζομενον και προευαγγελιζομενον· και
φανησεται ο σταυρος επι της γης αποκρυπτων τον ηλιον και αμβλυνων την
σεληνην, ως φησιν ο Κυριος· “Τοτε φανησεται το σημειον του Υιου του ανθρωπου εν
τωι ουρανωι.” Και ινα πληρωθηι το ρημα Ζαχαριου, την λεξιν αυτην λαβων ο Χριστος
μετηγαγεν εις αληθη λεγων· “Ὄψονται εις ον εξεκεντησαν.” ̣19̣ Ὁ δε γε Ἱερεμιας
ομοιως φασκει· Ταδε λεγει Κυριος, ο Θεος Ἰσραηλ· Ἰδου εγω επαγω επι τον τοπον
τουτον κακα, ωστε παντος ακουοντος αυτα ηχησει αμφοτερα τα ωτα αυτου, ανθ' ων
εγκατελειπον με και απηλλο τριωσαν τον τοπον τουτον· και σφαξω την φυλην
Ἱερουσαλημ εν 300 τωι τοπωι τουτωι, και κατα βαλω αυτους εν μαχαιραι εναντιον των
εχθρων αυτων, και δωσω τους νεκρους αυτων εις βρωσιν τοις πετεινοις του
ουρανου και τοις θηριοις της γης· και ταξω την πολιν ταυτην εις αφανισμον και εις
συρισμον αιωνιον, ινα παντες οι διαπορευομενοι δι' αυτης εκστησωνται, και
σκυθρωπασωσι, και κινησωσι τας κεφαλας αυτων επι πασης της πληγης αυτης·” και·
“Ὡς ανεμον και καυσωνα δια σπερω αυτους κατα προσωπον των εχθρων, και δειξω
αυτοις ημεραν απωλειας.” ”Και εδονται τας σαρκας των υιων αυτων και των
θυγατερων (αυτων), και εκαστος τας σαρκας του πλησιον αυτου εδεται εν τηι περιοχηι
και εν τηι πολιορκιαι, ηι πολιορκησουσιν αυτους οι εχθροι αυτων·” και· “Συντριψω
τον λαον τουτον και την πολιν ταυτην καθως συντριβεται αγγος οστρακινον, ο ου
δυνα ται ιαθηναι ετι· ουτω ποιησω, λεγει Κυριος, τωι τοπωι τουτωι και τοις
κατοικουσιν εν αυτωι, του δοθηναι την πολιν ταυτην ως την διαπιπτουσαν.” ”Και
δωσω αυτους εις διασκορπισμον πασαις ταις βασιλειαις της γης, και εσονται εις ονει
δισμον, και εις παραβολην, και εις μισος ̣81a, και εις καταραν εν παντι τοπωι, ου αν
εξωσω αυτους εκει.” ̣20̣ Τι ουν λοιπον των θειων τουτων ρημα των εμφαντικωτερον
η αληθεστερον γενοιτ' αν; Ὅρα γαρ, ω ανοητε και αλογιστε Ἰουδαιε, ει 110.473 ου
πεπληρωται ταυτα απαραλειπτως κατα τας ιερας προῤρησεις εις υμας· και μεντοι και
 
 

137

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα υπο Χριστου προκατηγγελμενα και προηπειλημενα· φησι γαρ περι της
Ἱερουσαλημ και του εν αυτηι ναου, οτι “Ου μη μεινηι λιθος επι λιθον.” Ἆρα
μεμενηκεν; Ουδαμως. Και· “Ἰδου, αφιεται ο οικος υμων ερημος.” Ἆρα ουκ ερημωται;
Και σφοδρα γε. Και· “Ἔσται θλιψις οια ου γεγο νεν.” Ἆρα ουκ εγενετο; Ἀναγνωθι την
ιστοριαν Ἰωσηπου ανδρος (υμετερου) Ἰουδαιου και φιλαληθους· και ουδε
αναπνευσαι λοιπον δυνησηι, 301 μονον ακουων οια επαθον οι αθλιοι το τοτε
Ἰουδαιοι δια την κατα του Κυριου μανιαν και λυσσαν. Ἵνα γαρ μηδεις των Ἰουδαιων
απιστησηι, ουκ αλλοφυλον τινα, αλλ' ομοφυλον, και ομοπιστον, και ζη λωτην
παρεσκευασεν η αληθεια τα ελεεινα εκεινα και δυσεξηγητα εκτραγωιδησαι παθη·
τοιαυτην γαρ θεηλατον υπεστησαν αλωσιν, οιαν ουδε ο συμπας οιδε χρονος, αφ' ου
γεγονεν επι της γης ανθρωπος, και εικοτως· εως μεν γαρ εις τους ομοδουλους
ημαρτανον, συγγνωμης ετυγχανον· ηνικα δε εις τον κοινον ∆εσποτην εξημαρτον,
ασυγγνωστως εκολα σθησαν. Ὅτι δε ο Χριστος πεποιηκεν αυτοις ταυτα, ακουσον
αυτου παλιν και δια παραβολης φασκοντος· “Τους δε μη βουληθεντας με βασιλευσαι
επ' αυ τους, αγαγετε ωδε και κατασφαξατε.” ∆ιο και προς αυτους ελεγεν· “Ἀρθησεται
αφ' υμων η βασιλεια και δοθησεται εθνει ποιουντι τους καρπους αυτης.” Και προς
μεν την Ἱερουσαλημ φησιν· “Ἥξουσινεπι σε ημεραι, και περιβαλουσι σοι οι εχθροι
σου χαρακα, και κυκλωσουσι σε, και συνεξουσι σε παντοθεν, και εδαφιουσι τα τεκνα
σου εν σοι.” Προς δε τους απειθεις Ἰουδαιους επαγει λεγων· “Ἰδου αφιεται ο οικος
υμων ερημος,” οπερ ουν και ο θειος ∆ανιηλ προδηλων εφη· “Την πολιν και το αγιον
διαφθερει συν τωι ηγουμενωι τωι ερχομενωι,” τουτεστιν ο Θεος και Πατηρ παντων
Ἰουδαιων τα σεμνα και περιβλεπτα ανατρεψει, αλλα και ο Υιος και Χριστος, ο παρ'
αυτων ως λυτρωτης προσδο κωμενος και σωτηρ. Ου γαρ ειπε, ∆ιαφθαρησεται η
πολις και ο ναος συν τωι ηγουμενωι, καθως αλογως οιονται τινες, αλλα. “∆ιαφθερει ο
Πατηρ τον ναον και την πολιν,” συμπραττοντος δηλονοτι και του παροινηθεντος υπ'
αυτων ηγουμενου, περι ου φησιν Ἰακωβ προς την Βηθλεεμ· “Ἐκ σου εξελευσεται
ηγουμενος,” και τα εξης. Και μεντοι και προς τους αποστολους (ο Κυριος) ουτως
διηγο ρευσεν· “Ὅταν ιδητε το βδελυγμα της ερημω σεως (το ρηθεν δια ∆ανιηλ του
προφητου) εστως εν τοπωι αγιωιο αναγινωσκων νοειτω,” ο δη και πεπληρωτο,
πρωτον μεν κατα (τον) καιρον της αλω σεως και ερημωσεως, εις τε το Ῥωμαικον 302
στρατοπεδον επεισελθον εν τωι ναωι και την πολιν ελον κατα την ερημωσιν, ως τινες
το ρηθεν βδελυγμα 110.476 ουτως εξειληφασιν· αποτροπαιοι γαρ και βδελυκτοι κατα
τον νομον υπαρχοντες, εικοτως προειρηται βδελυγμα ερημωσεως· επειτα δε και εις
οπερ (υστερον) εστησεν Ἀδριανος ο βασιλευς ειδωλον εαυτου και την πολιν τελειον
ηρημωσεν. ̣21̣ Περι ης ουν αιχμαλωσιας εσχατης των τα λαιπωρων Ἰουδαιων και η
θεολογος εφη γλωττα (στηλιτευουσα την ανηκεστον ερημωσον αυτων δια την κατα
του ̣81b Χριστου τολμαν)· φησι γαρ· “Του σταυρου προς την εσχατην αυτους συνελαυ
νοντος απονοιαν, ην κατα του Θεου και Σωτηρος ημων υπενοηθησαν, τον εν
ανθρωπωι Θεον αγνοησαν τες και την ραβδον την σιδηραν ποῤρωθεν απειλου μενην
αυτοις, εφ' εαυτους ειλκυσαν, την νυν επικρα τουσαν αρχην λεγω και
βασιλειαν””και την τελευταιαν αυτων απαγωγην και μεταναστασιν και τον νυν
επικειμενον αυτοις της δουλειας ζυγον και την περιβοητον υπο Ῥωμαιοις
ταπεινωσιν” και διασποραν, ην τε νυν εχουσι και ην επι πλειστον εξουσι· πειθομαι
γαρ ταις περι αυτων προῤρησεσιν· “Τις θρηνησει προς αξιαν των θρηνους γραφειν ει
δοτων και λογον εξισουν παθεσι; ποιαι βιβλοι ταυτα χωρουσι; Μια στηλη τουτοις
της συμφορας η οικουμενη πασα, καθ' ην διεσπαρησαν, και η λατρεια πεπαυμενη και
αυτης της Ἱερουσαλημ το εδαφος μολις γινωσκομενον (ης τοσουτον αυτοις επιβατον
εστι μονον, και τοσουτον απολαυουσι της ποτε δοξης αυτων, οσον εν ημεραι
φανεντες θρη νησαι την ερημιαν).” ̣22̣ Ὁ ουν Ἰωσηπος εν Ἱερουσαλημ παρωντωι
 
 

138

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεμωι συνεγραψε μυριαδας τʹ ανδρων απολε σθαι τοτε (τους μεν λιμωι
διαφθαρεντας, τους δε υπ' αλληλων εν τωι συγκλεισμωι αποσφαγεντας και τους μεν
υπο Ῥωμαιων αναιρεθεντας, τους δε υπο πυρος τεφρωθεντας, τους δε εν ακμηι της
ηλικιας 303 υψηλοτατους και καλλει σωματος διαφεροντας τωι θριαμβωι εν Ῥωμηι
πεμφθηναι προς θηριομαχιαν· του δε λοιπου πληθους τους υπερ ιζʹ ετη, τους μεν
δεσμιους εις τα κατ' Αιγυπτον εργα παραπεμφθηναι, τους δε πλειους εις τας
επαρχιας διανεμηθηναι διαφθαρησομενους εν τοις θεατροις σιδηροις και θη ριοις,
τους δε εντος των ιζʹ ετων, αιχμαλωτους αχθεντας διαπιπρασκεσθαι· τουτων δε
μονον τον αριθμον εις μυριαδας ανδρων θʹ συναχθηναι. Και δη και περι της
καταστροφης Ἱερουσαλημ εφη. Την δε ερημωσιν της τε πολεως και του ναου συνεβη
γενεσθαι κατα την ∆ανιηλ προφητειαν προ υηʹ γενο μενην ετων. Και ουτω λοιπον η
γʹ αλωσις γεγονε της Ἱερουσαλημ και παντελης ερημωσις επι Ουεσ πασιανου και
Τιτου μετα μʹ ετη της του Κυριου ημων αναληψεως). ̣23̣ Ἅπερ δη και ο θειος
Χρυσοστο μος επεξεργαστικωτερον αναπτυσσων, διελεγχων τουτους ευ μαλα
φασκει· “Ει δε φιλονεικεις, ω 110.477 Ἰουδαιε, περι του τελους, απο των φθασαντων
μανθανε και τα παροντα. Σκοπει γαρ· Κατεβης εις Αιγυπτον, αλλ' εγενοντο ετη υʹ,
και ταχεως ο Θεος της δουλειας εκεινης απηλλαξε, καιπερ ασεβουντα και
πορνευοντα πορνειαν την χαλεπωτατην. Ἀπηλ λαγης Αιγυπτου και προσεκυνησας
μοσχωι, εθυσας τους υιους σου και τας θυγατερας σου τοις δαι μονιοις, τον ναον
εμολυνας, την φυσιν ηγνοησας, τα ορη, τας ναπας, τους βουνους, τας πηγας, τους
ποταμους, τους κηπους των μυσαρων θυσιων επλη ρωσας, προφητας εσφαξας,
θυσιαστηρια κατεστρε ψας, παν ειδος κακιας επηλθες και πασαν υπερ βολην
επεδειξω πονηριας και ασεβειας· αλλ' ομως, οʹ ετη σε παραδους (τοις) Βαβυλωνιοις,
παλιν επι την προτεραν επανηγαγεν ελευθεριαν, και την πατριδα και τον ναον ̣82a
απεδωκε, και το παλαιον της προφητειας χαρισμα, και παλιν προφηται και Πνευ
ματος αγιου χαρις· μαλλον δε εν τωι καιρωι της αιχμαλωσιας ουκ εγκατελειφθης,
αλλα και ∆ανιηλ εκει και Ἰεζεκιηλ, και εν Αιγυπτωι Ἱερεμιας, και μεντοι και προ
τουτων Μωυσης και Ἀαρων εν τηι ερημωι. Και μετ' εκεινα παλιν επι την προτεραν
επανηλθες κακιαν 304 και εξεβακχευθης, και προς την Ἑλληνικην μετεταξω
πολιτειαν επι του ασεβους Ἀντιοχου· αλλα γε τοτε παραδοθεντες Ἀντιοχωι ετη γʹ, τα
λαμπρα δια των Μακκα βαιων αυθις εστησατε τροπαια. Ἀλλα και τοιουτον ουδεν,
αλλα τουναντιον απαν γεγονεν, ο και μαλιστα εστι θαυμασαι, οτι τα μεν της κακιας
εληξε, τα δε της τιμωριας επιτεταται και ουδε ελπιδα τινα με ταβολης εχει· ου γαρ οʹ
ετη μονον παρηλθε, αλλα και πολλωι πλειονα· και ουδε σκιαν ελπιδος εστιν ευρειν,
και ταυτα ουδε ειδωλολατρουντων υμων (νυν ως τοτε) ουτε αλλο τι ποιουντων,
απερ εμ προσθεν ετολματε.” ̣24̣ Ἵνα δε σαφεστερον και διεξοδικωτερον τα περι
τουτων ειπωμεν, ανωθεν παλιν αρξωμεθα. Τρεις ουν δουλειας υπεστησαν οι
Ἰουδαιοι χαλεπωτατας και ουδεμιαν χωρις προῤρησεως αυτοις επη γαγεν η θεια
δικη, αλλα προλεχθηναι παρεσκευασεν αυτοις και τοπον, και χρονον, και κακωσιν,
και την επανοδον, και ταλλα παντα μετα πολλης (της) ακρι βειας. Και περι μεν της
εν Αιγυπτωι αʹ διαλεγομε νος ο Θεος ουτως εφη προς τον Ἀβρααμ· “Γι νωσκων γνωθι,
οτι παροικον εσται το σπερμα σου εν γηι αλλοτριαι, και δουλωσουσιν αυτους και κα
κωσουσιν ετη υʹ (το δε εθνος, ωι εαν δουλευσωσι, κρινω εγω” ειπεν ο Θεος)· τεταρτηι
δε γενεαι “ελευσονται ωδε (μετα αποσκευης πολλης).” ̣25̣ Περι δε της βʹ ειπεν
Ἱερεμιας· “Ουτως ειπε Κυριος· Ὅταν μελληι πληρουσθαι τηι Βαβυλωνι οʹ ετη,
επισκεψομαι υμας και επιστησω εφ' υμας τους αγαθους λογους μου του αποστρεψαι
εις τον τοπον τουτον.” ”Και επιστρεψω την αιχμαλωσιαν υμων· και αθροισω υμας εκ
των εθνων παντων και εκ των τοπων παντων ων διεσπειρα υμας εκει, φησι Κυριος·
και επιστρεψω υμας εις τον το πον οθεν απυκισα υμας εκειθεν.” 110.480 ̣26̣ ∆υο μεν
 
 

139

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοιαυτας δουλειας ο λογος απε δειξεν συντομως μετα προφητειας επελθουσας αυ
τοις, και ουχ απλως ουδε απροσδοκητως· 304 λειπεται ουν την γʹ επαγαγειν· ειτα και
περι της νυν τεταρτης κατεχουσης αυτους ειπειν, και δειξαι σαφως, οπως ουδε εις
προφητης επηγγειλατο λυσιν εσεσθαι των κατεχοντων αυτους κακων ουτε μην
απαλλαγην το συνολον. 27̣ Τις ουν εστιν η τριτη; Ἡ επι Ἀντιοχου του Ἐπιφανους.
̣
Ἐπειδη γαρ Ἀλεξανδρος, ο Μακεδονων βασιλευς, ∆αρειον, τον βασιλεα Περσων,
καθελων, εις εαυτον περιεστησε την αρχην, τελευ τησαντος τουτου, δʹ μετ' εκεινον
εγενοντο βασιλεις, ειτα εξ ενος των δʹ τουτων γενομενος ο Ἀντιοχος μετα πολυν
υστερον χρονον το τε ιερον ενεπρησε, τα τε Ἅγια των αγιων ηρημωσε, τας τε θυσιας
καθειλε, τους τε Ἰουδαιους υπεταξε και την πολι τειαν αυτων κατελυσε πασαν. Και
ταυτα παντα μετα ακριβειας απασης και μεχρι μιας ημερας προ ηγορευετο παρα του
∆ανιηλ, και ποτε εσται, και πως, και παρα τινι, και τινι τροπωι, και που τελευτησει,
και τινα ληψεται μεταβολην. Εισεσθε σαφεστε ρον ̣82b ακουσαντες αυτης της
ορασεως, ην δια παραβολης ημιν ο προφητης ανηγγειλε, κριον μεν καλων τον των
Περσων βασιλεα ∆αρειον, τραγον τε τον των Ἑλληνων Ἀλεξανδρον βασιλεα, τον
Μακεδονα· τεσσαρα δε κερατα λεγει τους μετ' εκεινον ανασταντας, αφ' ων υστερον
κερας αυτος εφυ· φησι γαρ· “Ειδον εν οραματι, και ιδου κριος (εις) εστηκως και αυτωι
κερατα υψηλα και το εν υψηλοτερον του ετερου· και το υψηλοτε ρον ανεβαινεν επ'
εσχατων· και ειδον τον κριον κερατιζοντα κατα θαλασσαν, και βοῤραν, και νοτον,
και τα θηρια παντα ου στησεται ενωπιον αυτου· και ουκ ην ο εξαιρουμενος εκ χειρος
αυτου· και εποιησε κατα το θελημα αυτου και εμεγαλυνθη·” την δυναμιν λεγει την
Περσικην, η πασαν επεδραμε την γην. Ειτα περι του Μακεδονος Ἀλεξανδρου
διαλεγομενος φησιν· “Και ιδου τραγος αιγων ηρ χετο απο λιβος επι 305 προσωπον
πασης της γης, και ουκ ην απτομενος της γης, και τωι τραγωι εκεινωι κερατα
εθεωρειτο αναμεσον των οφθαλμων αυτου.” Ειτα λεγων την προς ∆αρειον
συμβολην αυτου γεγενημενην και την κατα κρατος νικην· “Ἦλθε, φησιν, ο τραγος
εως του κριου του τα κερατα εχοντος.” ”Και ηγριωθη και επαισε τον κριον, και
συνετριψεν αμφοτερα τα κερατα αυτου· και ουκ ην ο εξαιρουμενος εκ χειρος αυτου.”
Ἔ πειτα διηγουμενος την Ἀλεξανδρου τελευτην και την των δʹ βασιλεων διαδοχην
επαγει λεγων· “Και εν τωι ισχυσαι αυτον, συνετριβη το κερας το 110.481 μεγα· και
ανεβη κερατα δ' υποκατωθεν αυτου εις τους δʹ ανεμους του ουρανου.” Ἐντευθεν
λοιπον επι την Ἀντιοχου βασιλειαν ελθων, και δεικνυς, οτι εξ ενος εκεινων των δʹ
εστιν, παλιν φησι· “Και εξηλθεν εκ του ενος ισχυρον, και εμεγαλυνθη περισ σως
προς νοτον και προς ανατολην.” Και ση μαινων, οτι την Ἰουδαικην πολιτειαν
καθελει, φα σκει· “Και δι' αυτον θυσια εταραχθη παραπτω ματι και εγενηθη και
κατευωδωθη αυτωι, και το αγιον ερημωθησεται, και δοθησεται επι την θυσιαν
αμαρτια.” Του γαρ βωμου καθαιρεθεντος και των αγιων καταπατηθεντων, ειδωλον
εστησεν ενδον και θυσιας επετελει τοις δαιμοσι παρανομως· οθεν φησιν· “(Και)
εῤριφη χαμαι η δικαιοσυνη, και εποιησε, και ευωδωθη.” Ειτα παλιν εκ δευτερου την
αυτην βασιλειαν Ἀντιοχου (του) Ἐπιφανους λεγων και την αιχμαλωσιαν, και την
αλωσιν, και την ερη μωσιν του ιερου, προστιθησι και τον χρονον. Ἀρ ξαμενος γαρ
απο της Ἀλεξανδρου τελευτης, αυθις προς τωι τελει του βιβλιου και τα μεταξυ παντα
διηγησαμενος οσα οι Πτολεμαιοι και οι Σε λευκοι συῤραγεντες αλληλοις εποιησαν,
και οι στρα τηγοι τουτων ειργασαντο, τους δολους, τας 306 νικας, τας στρατειας, τας
ναυμαχιας, τας πεζομαχιας προιων, εις Ἀντιοχον τελευται παλιν και φησιν·
“Βραχιονες εξ αυτου στησονται και βεβηλωσουσι το αγιασμα και μεταστησουσι τον
ενδελεχισμον,” τας συνηθεις λεγων θυσιας και καθημερινας, “και δω σουσιν εις
αυτον βδελυγμα (ηφανισμενον)· και τους ανομουντας διαθηκην,” τουτεστι τους
παρα βαινοντας των Ἰουδαιων, “απαξουσιν εν ολισθη μασι” μεθ' εαυτων και
 
 

140

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταστησουσι· “και λαος γινωσκων τον Θεον αυτου κατισχυσουσι,” τα επι των
Μακκαβαιων λεγων και τα επι Ἰουδα και Σιμω νος και Ἰωαννου. “Και οι συνετοι
(του) λαου συνησουσιν εις πολλα· και ασθενησουσιν εν ρομφαιαι και εν φλογι,” ̣83a
τον εμπρησμον της πολεως εξηγουμενος παλιν. “Και εν αιχμαλωσιαι και εν αρπαγηι
ημερων, και εν τωι ασθενησαι αυτους, βοηθησονται βοηθειαν μικραν,” εμφαινων, οτι
με ταξυ των κακων εκεινων δυνησονται αναπνευσαι και ανενεγκειν εκ των
κατειληφοτων αυτους κακων. “Και προστεθησονται προς αυτους πολλοι εν ολι
σθημασι. Και απο των συνιεντων ασθενησουσι,” δεικνυς οτι πολλοι και των
εστωτων πεσουνται. Ειτα και την αιτιαν, δι' ην συνεχωρησεν αυτους ο Θεος εν
τοσουτοις κακοις γενεσθαι. Τις δε αυτη; “Του πυρωσαι, φησιν, εν αυτοις, και του
εκλεξασθαι, και του λευκαναι εως καιρου περας.” Ταυτα γαρ, φησιν, ο Θεος
συνεχωρησεν ωστε αυτους εκκαθαραι 110.484 και δειξαι τους εν αυτοις δοκιμους. ̣28̣
Ειτα δι ηγουμενος αυτου εκεινου την δυναμιν εφη· “Και ποιησει κατα το θελημα
αυτου, και υψωθησεται, και μεγαλυνθησεται.” Και μεντοι και την βλασφη μον αυτου
γνωμην προσεθηκεν, οτι “Ἐπι τον Θεον των θεων λαλησει υπερογκα και κατευθυνει
μεχρι συντελεσθηναι την οργην,” δεικνυς, οτι ουκ απο της οικειας γνωμης, αλλα δια
την οργην του Θεου την κατα των Ἰουδαιων ουτως εκεινος εκρα τει και ισχυεν.
Ειπων ουν δι' ετερων 307 πλειονων, οσα κακα εργασεται την Αιγυπτον και την
Παλαιστι νην, και πως επανηξει και τινος καλουντος και ποιας αιτιας
καταναγκαζουσης, λεγει λοιπον και την μεταβολην των πραγματων τουτων, και οτι
δικην δοντες οι Ἰουδαιοι δια τουτων απαντων, τευ ξονται τινος αντιληψεως,
αγγελου πεμφθεντος εις την εκεινων βοηθειαν· “Ἐν τωι καιρωι γαρ, φησιν, εκεινωι
αναστησεται Μιχαηλ, ο μεγας αρχων, ο εφεστηκως επι τους υιους του λαου σου· και
εσται καιρος θλιψεως οιος ου γεγονεν αφ' ου γεγενηται εθνος επι της γης εως του
καιρου εκεινου· και εν τωι καιρωι εκεινωι σωθησεται πας ο γεγραμμενος εν τηι βιβλωι,”
τουτεστιν οι (της) σωτηριας οντες αξιοι. ̣29̣ Ἀλλα το ζητουμενον ουπω και νυν αποδε
δεικται· τι δε τουτο εστιν; Ὅτι και χρονους ωρι σεν εν τοις κακοις τουτοις ωσπερ
εκει υʹ και μετα ταυτα οʹ. Ἴδωμεν τοινυν και ενταυθα, ει τινα χρο νον οριζει. (Και)
που δη τουτο εστιν ευρειν; Ἐν τοις μετα ταυτα λεχθησομενοις· επειδη γαρ τα πολλα
και μεγαλα ηκουσε κακα, τον εμπρησμον της πο λεως, την ανατροπην του νομου,
την αιχμαλωσιαν, επιθυμει γαρ και το τελος αυτων μαθειν και ει τις εσται των
συμφορων τουτων μεταβολη· και διερω των ελεγεν ουτως· “Κυριε, τι τα εσχατα
τουτων; Και ειπε· ∆ευρο, ∆ανιηλ, οτι εμπεφραγμενοι (και εσφραγισμενοι) εισιν οι
λογοι εως καιρου περας,” το ασαφες των ειρημενων αινιττομενος, ειτα και την
αιτιαν της συγχωρησεως των κακων, εως αν “εκλεγωσι και εκλευκανθωσι και
πυρωθωσι πολλοι, και ανομησουσιν ανομοι, και ου συνησουσι παντες (οι) ασεβεις
και (οι) νοημονες συνησουσιν.” Ειτα τον καιρον προλεγων, οσον μελλει κατεχειν
αυτους τα δεινα, φησιν· “Ἀπο καιρου παραλλαξεως ενδελε χες·” το δε ενδελεχες το
πυκνον και συνεχες εστιν. Τοις γαρ Ἰουδαιοις εθος εστιν και εν πρωι και εν εσπεραι
και καθ' εκαστην 308 ημεραν τωι Θεωι θυειν· και δια τουτο η θυσια εκεινη
ενδελεχισμος ελεγετο. (Ἐπει ουν ελθων ο Ἀντιοχος κατελυσε το εθος τουτο) και
ηλλαξε, δια τουτο φησιν ο αγγελος, οτι “Ἀπο καιρου αλλαξεως του ενδελεχι σμου,”
̣83b τουτεστιν απο της καταλυσεως της θυσιας, εισι δε ημεραι #22α και ς ʹ, οπερ εστιν
ετη γʹ ημισυ (τουτο επι του Ἀντιχριστου). Ειτα δηλων οτι λυσις των κακων τουτων
εσται και απαλλαγη, επηγαγεν (ομοιως και τουτο επι του υπο Ἀντιχρι στου ληπτεον·
τας γαρ #22ας ʹ ημερας ουχ αρμοττε· ταττειν επι του Ἀντιοχου, αλλ' η τας δισχιλιους
τʹ, ας ειρηκεν ο αυτος προφητης ∆ανιηλ εν τηι θʹ ορασει, αιτινες ψηφιζομεναι
ποιουσιν εξ ετων αριθμον και 110.485 εξ μηνων κατα την των Ἑβραιων ψηφον)·
“Μα καριος ο υπομεινας και φθασας εις ημερας #22ατλεʹ,” ταις χιλιαις ς ʹ μεʹ
 
 

141

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσθεις, επειδη εν μηνι και ημισυ μηνος την συμβολην συνεβη γενε σθαι, εν ηι
γεγονε καθαρα η νικη και παντελης των επικειμενων κακων απαλλαγη. Ειπων γαρ·
“Μακαριος ο υπομεινας και φθασας εις ημερας #22ατλεʹ,” την απαλλαγην εδηλωσε·
και ουχ απλως ειπεν, “ο φθασας·” επει γαρ πολλοι των ασε βησαντων ειδον την
μεταβολη· (αλλ') ουκ εκεινους μακαριζει, αλλα τους εν καιροις των κακων υπο
μειναντας και μη προδοντας την ευσεβειαν και της ανεσεως τυχοντας· Ἆρα τι
τουτων σαφεστερον γενοιτ' αν; ̣30̣ Ὥρα δη λοιπον επι το ζητουμενον ελ θειν και την
παρουσαν αιχμαλωσιαν και δουλειαν, δι' ην και παντα κεκινηκαμεν, απανταιν. Ὅτι
μεν ουν αι τρεις προανηγορευθησαν αιχμαλωσιαι, η μεν ετη εχουσα υʹ, η δε οʹ, η δε
εξ ημισυ, ικανως εν τευθεν ημιν ως οιον τε αποδεδεκται· φερε δη λοιπον και περι
ταυτης ειπωμεν. Ὅτι δε και περι της δʹ αιχμαλωσιας της εσχατης και τελευταιας προ
ανεφωνησεν ο προφητης ουτος, αυτον παρεξομεν μαρτυρα Ἰωσηπον, τον τα εκεινων
φρονουντα. Ἐπειδη γαρ ειπε τα περι της Ἀντιοχου αιχμαλωσιας και μαρτυρα τον
προφητην παρηγαγεν, 309 επαγει και περι ταυτης και φησι· “Τον αυτον γε τροπον
∆ανιηλ και περι της Ῥωμαιων ηγεμονιας ανεγραψε, και οτι υπ' αυτων
ερημωθησεται” τα Ἱεροσολυμα και ο ναος καταλυθησεται. Συ δε μοι σκοπει το φι
λαληθες του ανδρος, ος, ει και Ἰουδαιος εστι, αλλ' ουκ ηνεσχετο ζηλωσαι την
Ἰουδαικην φιλονει κιαν τε και ψευδηγοριαν· ειπων γαρ, οτι ερημωθη σεται τα
Ἱεροσολυμα και ο ναος, εγραψεν· οτι δε στησεται που τα της ερημωσεως, ουκετι
προσ εθηκεν, επειδη ουδε τον προφητην ευρε τοιουτον τι προστεθεντα. Που τοινυν
ειπεν (ο) ∆ανιηλ, οτι ο ναος ερημωθησεται, ακουσον. Ἐπειδη την προσ ευχην
εκεινην την εν σακκωι και σποδωι εποιη σατο, ηλθε Γαβριηλ προς αυτον και φησιν·
“Οʹ εβδομαδες συνετμηθησαν επι τον λαον σου και επι την πολιν την αγιαν.” Ἰδου
και ενταυθα χρονος ειρηται, ου της αιχμαλωσιας, αλλα μεθ' οσον χρονον ημελλεν η
αιχμαλωσια απαντησεσθαι. Ειτα παλιν φησιν ακριβεστερον· “Και γνωσηι και
συνησεις, απο εξοδου λογων του αποκριθηναι και του οικοδο μησαι Ἱερουσαλημ εως
Χριστου ηγουμενου εβδο μαδες ζʹ και εβδομαδες ξβʹ.” Ἐνταυθα μοι νουνεχως
προσεχε· το γαρ παν ενταυθα εστι το ζητουμενον· εβδομαδες ουν ζʹ και εβδομαδες ξβʹ
υπγʹ ετη εισιν. Ἑβδομαδας γαρ ουχ ημερων ενταυθα λεγει ουδε μη νων, αλλ'
εβδομαδας ενιαυτων· απο δε ̣84a Κυρου επι Ἀντιοχον τον Ἐπιφανη και την
αιχμαλωσιαν εκεινου ετη εισιν τ δʹ. Ειτα διδασκει ημας πο θεν αριθμειν δει, οτι ουκ
απο της ημερας της επανοδου, αλλ' “απο εξοδου λογων του αποκριθηναι 110.488
Ἱερουσαλημ· ουκ επι Κυρου δε ωικοδομηθη, αλλ' επι του Ἀρταξερξου του
Μακροχειρος. Μετα γαρ την καθοδον επανηλθε Καμβυσης, ειτα οι Μαγοι και μετ'
εκεινους ∆αρειος Ὑστασπου, μεθ' ον Ξερξης ο ∆αρειου και Ἀρταβανης· ειτα
Ἀρταξερξης ο Μακροχειρ εβασιλευσε της Περσιδος. Ἐν (δε) τωι κʹ ετει της βασιλειας
αυτου Νεεμιας ανελθων, την πολιν ανεστησεν, απερ ο Ἔσδρας ακριβως ημιν
διηγησατο. Ἂν τοινυν εντευθεν υπγʹ ετη 310 θωμεν, ηξομεν παντως επι την
κατασκαφην ταυτην, ως και Ἰω σηπος αυθις μαρτυρει λεγων· “Την δε της πολεως
ερημωσιν και του ναου συνεβη γενεσθαι κατα την ∆ανιηλ προφητειαν προ υʹ και
οκτω γενομενην ετων. ∆ια τουτο φησιν· “Οικοδομηθησεται πλατεια και περιτειχος.”
̣31̣ Ἐπειδαν ουν αναστηι και το οικειον απολαβηι σχημα, απ' εκεινου τας οʹ εβδομαδας
αριθμει (και οψηι την αιχμαλωσιαν την ουκετι τελος εχουσαν, οπερ δηλων
σαφεστερον, οτι ουχ εξει τινα λυσιν τα κατεχοντα αυτους κακα, ουτω φησιν)· “Μετα
δε τας οʹ εβδομαδας εξολο θρευθησεται χρισμα, και κριμα ουκ εσται εν αυτωι (και την
πολιν και το αγιον διαφθερει συν τωι ηγου μενωι τωι ερχομενωι, και συγκοπησονται
ως εν κατα κλυσμωι, και εως τελους πολεμου συντετμημενοι ταξει αφανισμοις.” Και
παλιν την αιχμαλωσιαν ταυτην λεγων φησι· “Ἀρθησεται θυσια και σπονδη, και επι
το ιερον βδελυγμα της ερημωσεως συντελεια δοθησεται επι την ερημωσιν.”
 
 

142

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βδελυγμα δε λεγει ερημωσεως τον ανδριαντα, ον εστησεν Ἀδριανος ο βασιλευς εν
τωι ναωι, ος και την πολιν καθειλεν αρδην). Μετα γαρ την Ουεσπασιανου και Τιτου
γενομενην ερημωσιν επι Ἀδριανου συστησαντες οι Ἰουδαιοι, εσπουδαζον επι την
προτεραν πολιτειαν επανελθειν οι ματαιοι θεομαχουντες (και μη ακουοντες του
προφητου λεγοντος· “α ο Θεος ο αγιος βεβουλευται, τις διασκεδασει, και την χειρα
αυτου την υψηλην τις αποστρεψει;” Στασιασαντες ουν παλιν εαυτους εις τελος
ερημωσεως κατεστησαν)· χειρωσαμενος γαρ αυτους ο βασιλευς και την πο λιν πασαν
καταστρεψας και τα λειψανα αφανισας παντα (ινα μηδε αναισχυντως εχωσι λοιπον,
εστησε τον εαυτου ανδριαντα. Ειτα συνιδων, οτι συμβαινει χρονον ποτε καταπεσειν
τουτον, ωστε αυτοις ενθειναι καυτηρα και πληγην ανιατον της αναισχυντιας
εκεινης και ηττης ελεγχον) το εαυτου ονομα τηι πο λει επεθηκεν. Ἐπειδη γαρ Αιλιος
Ἀδριανος εχρηματιζε, ουτω και την 311 πολιν ενομοθετησε κα λεισθαι, διο και μεχρι
νυν Αιλια προσαγορευεται κατα την επωνυμιαν (του κρατησαντος αυτην και
καθελοντος)· οθεν ο Χριστος μετα Ἀντιοχον τον Ἐπιφανη παραγενομενος και
προαναφωνων την μελλουσαν εσεσθαι αιχμαλωσιαν και δεικνυς, οτι περι αυτης ο
∆ανιηλ προειπεν, φησιν· “Ὅταν ιδητε το βδελυγμα της ερημωσεως εστως εν τοπωι
αγιωι ο αναγινωσκων νοειτω.” Ἐπει γαρ απαν ειδωλον και παν εκτυπωμα ανθρωπου
βδελυγμα παρα 110.489 τοις Ἰουδαιοις εκαλειτο, αινιγματωδως εμφαινων τον
ανδριαντα εκεινον, ομου και ̣84b ποτε και υπο τινος η αιχμαλωσια εσται,
προανηγγειλεν. Ὅτι δε περι των Ῥωμαιων ειρηται ταυτα, και Ἰωσηπος μαρτυρει,
καθως προεφημεν. ̣32̣ Τις ουν αυτοις υπολειπεται λοιπον λογος; Ὅταν τας μεν
(αλλας) αιχμαλωσιας οι προφηται φαινωνται μετα διωρισμενων χρονων ειποντες,
οτι “Μεχρι συντελειας εσται η ερημωσις.” Ὅτι μεν (ουν), ει τελος εμελλεν η παρουσα
δουλεια ληψεσθαι, και ταυτην αν προειπον οι προφηται και ουκ εσιγησαν, ικανως
απεδειξαμεν, τας αιχμαλωσιας πασας μετα προῤρησεως δειξαντες αυτοις επενεχθει
σας (την εν Αιγυπτωι, την εν Βαβυλωνι, την επ' Ἀντιοχου)· εκαστης γαρ τουτων και
τοπους και χρονους προανακηρυχθεντας δια των θειων Γραφων απεδειξαμεν· τηι
παρουσηι δε ουδεις προ φητης ωρισε χρονον, αλλ' οτι μεν ηξει και ερημω σει παντα
και μεταστησει την πολιτειαν και μετα ποσον χρονον, της εκ Βαβυλωνος επανοδου
συμβη σεται, προειπεν ο ∆ανιηλ· οτι δε τελος εξει και στησεται που τα κακα ταυτα,
ουτε εκεινος εδηλωσε, ουτε αλλος τις προφητης, αλλα και τουναντιον, ως ειρηται,
προειπεν. “εως συντελειας” καθεξει αυτους η ταλαιπωρια αυτη. Και μαλα εικοτως.
Και γαρ μαρτυρει τοις ειρημενοις ο τοσουτος γενομενος χρονος· και ουτε ιχνος, ουτε
προοιμιον χρηστης επαγγελιας ενδειξαμενος, και ταυτα πολλακις επιχειρησαντων
αυτων αναστηναι 312 τον ναον επι Ἀδριανου, και Κωνσταντιου, και Ἰουλιανου, και
κωλυθεντων, πρωτον μεν υπο στρατιωτων, υστερον δε επι του παραβατου, πυρος
των θεμελιων εκπηδησαντος και κατασχοντος αυτους της ακαιρου φιλονεικιας και
παραβασεως. Ὅθεν τοινυν λεγετωσαν ημιν· Τινος ενεκα εν Αιγυπτωι μεν τοσουτον
διατριψαντες χρονον εν κα κουχιαι, ελεους ετυχετε, και εις Βαβυλωνα παλιν
απενεχθεντες, αυθις προς το προτερον επανηλθετε (σχημα τε και) αξιωμα, νυν δε
ουδεν τοιουτον γεγενηται, αλλα φʹ ετων εξ εκεινου διελθοντων, ουδε αινιγμα
τοιαυτης μεταβολης ορωμεν οιον το προτερον; ̣33̣ Ει δε τας αμαρτιας αυτων προ
βαλλοιντο και λεγοιεν, οτι, Ἐπει ημαρτομεν τωι Θεωι (και) δια τουτο ουκ
απολαμβανομεν την ιδιαν χωραν, παλιν δ' αν εικοτως αυτους ειρησομαι. ∆ια τας
αμαρτιας υμων, ω Ἰουδαιοι, της Ἱερουσαλημ εξω διατριβετε χρονον τοσουτον; και τι
το καινον και παραδοξον; Μη γαρ νυν εν αμαρτιαις ζητε μονον, παρα δε την αρχην
εν δικαιοσυνηι και κατορθωμασιν; ουκ ανωθεν και εξ αρχης (μυριαις) συνετραφητε
παρανομιαις; Ουχι, της θαλασσης σχιζομενης και των πετρων ρηγνυμενων, και
τοσου των θαυματων γενομενων, επι της ερημου προσ 110.492 εκυνησατε μοσχωι; Ου
 
 

143

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον Μωυσεα λιθοις βαλοντες και ετεροις μυριοις τροποις ανελειν επεχειρησατε
πολλακις, και τον Θεον παρωργιζετε βλασφημουντες; Ου τωι Βεελφεγωρ ετελεσθητε;
Ου τους υιους υμων και τας θυγατερας εθυσατε δαιμονιοις, και τους αλλοτριους
θεους εθεραπευσατε; Ου παν ειδος αμαρ τιας και κακιας επεδειξασθε; Πως ουν υμας
ουκ απεστραφη τοτε ο Θεος, αλλα μετα τας παιδοκτο νιας, μετα τας ειδωλολατριας,
μετα την πολλην αγνωμοσυνην προφητας αφηκεν εν υμιν ειναι διαφορους, σημεια
ειργασατο και θαυματα παραδοξα; Τινος ουν ενεκεν τοτε μεν ασεβουντες 313 και ̣85a
δεινα μυρια διαπραττομενοι τοσαυτης ευνοιας απηλαυετε παρα (του) Θεου και
προστασιας και προμηθειας, νυν δε ουτε ειδωλολατρουντες ουτε παιδοκτονουντες,
εν αιχμαλωσιαι (διηνεκει) και τα λαιπωριαι τυγχανετε; Μη γαρ ετερος ο Θεος ην τοτε
και ετερος νυν; Ουκ αυτος εστιν ο και εκεινα οικονομων και τα νυν εργαζομενος;
∆ιατι, οτε μειζονα μεν ην τα αμαρτηματα, πολλη δοξα υμιν ην παρα Θεου, οτε δε
ελαττονα πλημμελειτε νυν, παντελως υμας απεστραφη και ατιμιαι παρεδωκεν
απεραντωι; Ἀλλα “καν υμεις σιγησητε, οι λιθοι κεκραξονται.” Ἐπειδη γαρ κατα του
∆εσποτου τας χειρας εξετεινατε, δια τουτο ουκ εστιν υμιν διορ θωσις ουδε συγγνωμη
λοιπον ουδε απολογια· τοτε μεν γαρ εις δουλους ην το τολμωμενον, νυν δε παντα
εκεινα τα παλαια σαφως απεκρυψατε δια της εις τον κοινον ∆εσποτην μανιας, οθεν
και μειζο νως κολαζεσθε. Και ουδε ουτως απεχεσθε της πα τρικης εμβροντησιας τε
και λυσσης, πλανον αυτον και παρανομον αποκαλουντες. Ει ουν πλανος ην ο
Χριστος, ως φατε, και παρανομος, εχρην μαλλον υμας ευδοκιμησαι, οτι αυτον
απεκτεινατε· ει γαρ (ο) Φινεες ενα τινα παρανομουντα ανελων, ολοκλη ρον την
κατα του εθνους οργην επαυσεν”εστη γαρ (φησιν) Φινεες και εξιλασατο, και
εκοπασεν η θραυσις και ελογισθη αυτωι εις δικαιοσυνην·” πολλωι μαλλον εφ' υμων
εδει τουτο γενεσθαι, ει γε παρανομος ην ο υφ' υμων σταυρωθεις. Και ποθεν δηλον,
φησιν, οτι τελειον απεστραφη υμας ο Θεος; (Ἀπο) των πραγματων υμων βοωντων
και σαλπιγγος λαμπροτεραν αφιεντων φωνην, δια της καταστροφης της πολεως, δια
της ερημωσεως του ναου, δια των αλλων απαντων. Ἀλλ' ανθρωποι, φησιν,
επηγαγον (ημιν ταυτα και) ουχ ο Θεος. Ει ουν ανθρωπων ην εργα ταυτα και ου της
οργης του Θεου, εδει μεχρι της αλωσεως τα υμετερα στη ναι και μη ποῤροτερω
προελθειν υμιν την ατιμιαν τε και (την) κακωσιν· πλην, εστω κατα τον υμετε ρον
λογον, 314 οτι τα τειχη κατεστρεψαν (οι) αν θρωποι, και την πολιν καθειλον, και τον
βωμον 110.493 ανεστρεψαν, μη και τους προφητας ανθρωποι κατ επαυσαν; μη την
του Πνευματος χαριν και ταλλα τα σεμνα αυτοι κατελυσαν, το φωνην εκ του ιλα
στηριου φερεσθαι, την επι τωι χρισματι γενομενην ενεργειαν, την επι των λιθων του
ιερεως δηλωσιν; και γαρ η Ἰουδαικη πολιτεια ουχι κατωθεν ειχε τας αρχας απασας,
αλλα τας πλειους και σεμνοτερας ουρανοθεν· οιον τι λεγω; θυσιας γενεσθαι συγχω
ρησας, ο μεν βωμος ην κατω, και τα ξυλα, και η μαχαιρα, και ο ιερευς, το δε πυρ το
μελλον εν τοις αδυτοις εκεινοις ειναι και δαπαναιν τας θυσιας, ανωθεν την αρχην
ειχεν. Ου γαρ ανθρωπος εις τον ναον εισηγαγε πυρ, αλλα φλοξ ανωθεν κατενεχθεισα
την επι της διακονιας επληρου θυσιαν. Παλιν ει ποτε εδει τι μαθειν, αναμεσον των
Χερουβιμ εκ του ιλαστηριου φωνη τις εφερετο και τα μελλοντα προυλεγε. Ὡσαυτως
επι των λιθων των επι του στηθους του αρχιερεως, οπερ εκαλουν δηλωσιν, εγινετο
τις ελλαμψις, και τα μελλοντα προεσημαινεν. Ὁμοιως (και) ηνικα χριεσθαι εδει τινα,
Πνευματος εφιπτατο χαρις και το ελαιον ανεπηδα, και προφηται διηκονουν τοις
πραγμασι τουτοις, και νεφελη πολλακις και καπνος τα αδυτα κατελαμβανεν. ̣35b ̣34̣
Ἵνα τοινυν μη αναισχυνθητε μηδε ανθρωποις λογιζησθε την ερημωσιν αυτων, ουχι
την πολιν μονον αφηκε πεσειν και τον ναον ερημωθηναι, αλλα και τα πραγματα
εκεινα (απαντα), απερ εκ των ουρανων ειχον τας αρχας, εκποδων γενεσθαι
πεποιηκε. Τινος ουν ενεκεν ουκ εχετε νυν προφητας, ουδε τι των λοιπων εκεινων
 
 

144

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(και) θειων; ουκ ευδηλον, οτι του Θεου τα καθ' υμας αποστρα φεντος; Και ποθεν
τουτο δηλον; Ἀφ' ων προ τουτου μεν ασεβουντες επετυγχανετε παντως, νυν δε
δοκουντες επιεικεστερον ζηιν μετα τον σταυ ρον, μειζονα τιμωριαν υπομενετε, και
ουδενος απο λαυετε των προτερων, ουτε μην αποληψεσθε, καθως αι θειαι
προῤρησεις 315 εναργως δηλουσιν. Ει δε βου λεσθε, και ετερους προφητας
εφοπλισομεν λεγοντας φανερως, οτι τα μεν υμετερα τελος ληψεται, τα δε ημετερα
ανθησει, και πανταχου της οικουμενης εκ ταθησεται το κηρυγμα, και θυσιας ετερας
εισενεχθη σεται τροπος, εκεινων, των παρ' υμιν, κατα λυθεισων· ουδε γαρ Ἡσαΐαν
παραγω τεως μαρτυρα, ουτε Ἱερεμιαν, ουτε τους αλλους (τους) προ της αιχμα
λωσιας, ινα μη λεγητε, οτι τα δεινα εκεινα, α ελεγον, περι της αιχμαλωσιας εξεβη,
αλλα Μαλαχιαν, τον μετα την εκ Βαβυλωνος επανοδον και την της πο λεως
αποκαταστασιν σαφως περι των πραγματων υμων προφητευσαντα. Ἐπειδη γαρ
επανηλθον, και την πολιν απελαβον, και τον ναον ωικοδομουν, και τας θυσιας
επετελουν, την μελλουσαν παντελη ταυτην και τελευταιαν ερημωσιν και την
αναιρεσιν των θυσιων προλεγων φησιν· “Ει ληψομαι εκ των θυσιων υμων; λεγει
Κυριος παντοκρατωρ·” “οτι απο ανατολων μεχρι δυσμων το ονομα μου δεδοξασται
εν τοις εθνεσι; και εν παντι τοπωι θυ μιαμα προσαγεται τωι ονοματι μου και θυσια
110.496 καθαρα, υμεις δε βεβηλουτε αυτο.” Ποτε ουν ταυτα πεπληρωται, ω Ἰουδαιε,
και ποτε εν παντι τοπωι θυμιαμα προσηνεχθη τωι Θεωι και θυσια κα θαρα; Ουκ αν
εχεις ειπειν ετερον καιρον αλλ' η τουτον (δη) τον μετα την Χριστου παρουσιαν· ως ει
μη τουτον προλεγει τον καιρον, μηδε την ημετεραν θυσιαν, αλλα την Ἰουδαικην,
παρανομος η προφητεια. Ει γαρ, του Μωυσεως κελευοντος εις μηδενα τοπον
αναγεσθαι θυσιαν, αλλ' η εις τον τοπον, ον αν εκλεξηται Κυριος ο Θεος, και εις εν
χωριον εν Ἱερουσαλημ συγκλειοντος τας θυσιας εκεινας, ο προφητης λεγων· “Ἐν
παντι τοπωι θυμιαμα μελλει προσαγεσθαι και θυσια καθαρα,” εναντιουται και
μαχεται τωι Μωυσει. Ἀλλα μη γενοιτο· περι γαρ ετερας εκεινος ειπε θυσιας, και περι
ετερας ουτος. Ἀκουσατε δη (και) Σοφωνιου (συμ)φωνουντος τα αυτα και λεγοντος·
“Ἐπιφα νησεται Κυριος επι παντα τα εθνη 316 και εξολο θρευσει παντας τους θεους
των εθνων, και προσκυ νησουσιν αυτωι εκαστος εκ του τοπου αυτων.” Καιτοι γε
τουτο ουκ εφειτο, αλλ' εις ενα τοπον εθεσπισε Μωυσης λατρευειν. Ὅταν ουν
ακουσητε των προφητων προλεγοντων και προαναφωνουντων, οτι ουκετι εις μιαν
πολιν ουδε εις ενα τοπον αναγ κασθησονται (οι) ανθρωποι παντοθεν· συναγεσθαι,
αλλ' οικοι καθημενοι εκαστος θεραπευσει το Θειον, τινα αν εχοιτε ειπειν ετερον
καιρον αλλ' η τον παροντα τουτον, καθ' ον τα μεν ημετερα διαλαμπουσιν εις πασαν
την οικουμενην, τα δε υμετερα κατεσβεσθησαν, και εν σκοτει διαπορευεσθε; ̣35̣ Ὅτι
δε παλιν ουδε παρα την αρχην υμιν ̣86a δουναι τας τοιαυτας ηβουλετο θυσιας,
ακουσατε τι φησιν Ἡσαΐας· “Τι μοι πληθος των θυσιων υμων; λεγει Κυριος·” και·
“Τις εξ εζητησε ταυτα εκ των χειρων υμων;” Ει γαρ ταυτα παρα την αρχην εζητει,
και τους παλαιους παντας, τους παρ' υμιν λαμψαντας, πρωτους αν εις την πο λιτειαν
εισηγαγε ταυτην. Πως ουν ταυτα επε τρεψε; φησι. Τηι υμετεραι συγκαταβαινων ασθε
νειαι· και καθαπερ ιατρος πυρεττοντα ορων αν θρωπον, δυσαῤρωστον και
ακαρτερητον, επιθυ μουντα ψυχροποσιας και απειλουντα, ει μη λαβοι, εαυτον
αναιρησειν, βουλομενος μειζον κωλυσαι κακον, το ελαττον διδωσι προς απαλλαγην
τελευ ταιας βιας, ουτω δη και ο Θεος εποιησε. Ἐπειδη γαρ ειδε μαινομενους,
αγχομενους, επιθυμουντας θυσιων και παρεσκευασμενους, ει μη λαβοιεν, αυτο
μολησειν προς τα ειδωλα, μαλλον δε ου παρεσκευ ασμενους, αλλα και
αυτομολησαντας ηδη, επετρεψε τας θυσιας. Και οτι αυτη εστιν η αιτια, δηλον εν
τευθεν· μετα γαρ την μυσαραν εορτην, ην επετε λεσαν τοις δαιμονιοις
μοσχοποιησαντες, τοτε τας θυσιας επετρεψε, μονον ουχι λεγων· “Μαινεσθε,
 
 

145

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βουλεσθε θυειν; ουκουν εμοι θυετε.” Ἀλλ' ομως και τουτο επιτρεψας, ου μεχρι
τελους αφηκεν, αλλα δια σοφωτατης 317 μεθοδου παλιν επηγαγεν· 110.497 και,
ωσπερ ο ιατρος εκεινος, συγχωρησας τηι επι θυμιαι του καμνοντος, ειτα φιαλην
οικοθεν κομισας κελευσειεν (εν) ταυτηι μονηι της ψυχροποσιας με ταλαμβανειν και
του καμνοντος πεισθεντος, λαθρα τοις επιτηδειοις επιταξειε συντριψαι την φιαλην
αυ την, ινα λανθανοντως και ανυποπτως αυτον απα γαγηι της επιθυμιας εκεινης,
ουτω και ο Θεος εποιησε· θυειν επιτρεψας, εν ουδενι τοπωι της οι κουμενης ειασε
τουτο γενεσθαι, αλλ' η εν τοις Ἱερο σολυμοις μονον. Ὅθεν φησιν ο ∆αυιδ· “Σοι
πρεπει, ο Θεος, υμνος εν Σιων, και σοι αποδοθησε ται ευχη εν Ἱερουσαλημ.” Ειτα
επειδη χρονους τινας εθυσαν, καθειλε την πολιν, και ωσπερ δια της του σκευους
συντριβης, ουτω και ο Θεος δια της κατα την πολιν καταστροφης και ακοντας
αυτους απηγαγε του πραγματος· επειδη γαρ, ει φανερως ειπεν· Ἀποστητε, ουκ αν
ηνεσχοντο ραιδιως, δια της κατα τον τοπον αναγκης λανθανοντως αυτους απηγαγεν
της περι το πραγμα μανιας. Ἔστω τοινυν ο μεν ιατρος ο Θεος, η δε φιαλη η πολις, ο
δε νοσων ο δυσαρεστος δημος των Ἰουδαιων, η δε ψυ χροποσια, η των θυσιων
επιτροπη και εξουσια· ει γαρ μη τουτο ηβουλετο κατασκευασαι, τινος ενεκεν εις
τοπον ενα συνεκλεισε την τοιαυτην θυσιαν ο πανταχου παρων και τα παντα
πληρων; τινος χαριν την μεν λατρειαν εις θυσιας, τας δε θυσιας εις τοπον, τον δε
τοπον εις καιρον, τον δε καιρον εις μιαν πολιν συναγαγων, αυτην παλιν κατεστρεψε
την πολιν; Και το δη θαυμαστον και παραδοξον, οτι πασα μεν η οικουμενη τοις
Ἰουδαιοις ανειται, ενθα ουκ εστι θυειν, μονη δε Ἱερουσαλημ, εν ηι και μονηι (θυειν)
εξην, αβατος και ερημος (αυτοις μονοις) γεγονεν. ̣36̣ Περι ων μεντοι γε εν ταις
αποστολικαις ∆ιαταξεσι φησιν ο θειος λογος· “Ἤδη δε και προ της ενσαρκου
οικονομιας εναρ γως ο Θεος ευ μαλα παρηιτειτο τας των Ἰουδαιων θυσιας
εξαμαρτουντων εις 318 αυτον πολλα κις και οιομενων δια θυσιας και ου δια ̣86b με
τανοιας αυτον εξευμενιζεσθαι· φησι γαρ δια των προφητων. “Ἵνα τι μοι φερετε
λιβανον εκ Σαβα και κινναμωμον εκ γης μακροθεν; τα ολοκαυτωματα υμων ουκ εισι
δεκτα, και αι θυσιαι υμων ουχ ηδυναν μοι.” ”Συναγαγετε τα ολοκαυτωματα υμων
μετα των θυσιων υμων και φαγετε κρεα, οτι ουκ ενετειλαμην υμιν, ηνικα εξηγαγον
υμας εκ γης Αιγυπτου, περι θυσιων και ολοκαυτοματων·” και· “Τι μοι πληθος των
θυσιων υμων; πλη ρης ειμι ολοκαυτωματων κριων, και στεαρ αρνων και αιμα
ταυρων και τραγων ου βουλομαι· ουδ' αν ερχησθε οφθηναι μοι· τις γαρ εξεζητησε
ταυτα 110.500 εκ των χειρων υμων; πατειν την αυλην μου ου προσ θησεσθε ετι· εαν
φερητε σεμιδαλιν, ματαιον· θυμιαμα βδελυγμα μοι εστι· τας νεομηνιας υμων και τα
Σαββατα, και ημεραν μεγαλην ουκ ανεχο μαι· νηστειαν, και αργιαν, και τας εορτας
υμων μισει η ψυχη μου· εγενηθητε μοι εις πλησμονην·” και (αλλαχου)· “Ἀποστησον
απ' εμου ηχον ωι δων σου, και ψαλμον οργανων σου ουκ εισακου σομαι·” και (παλιν)·
“Ου δεξομαι εκ του οικου σου μοσχους ουδε εκ των ποιμνιων σου χιμα ρους·” ”Ἐμη
γαρ εστιν η οικουμενη και το πληρωμα αυτης· μη φαγομαι κρεα ταυρων η αιμα
τραγων πιομαι; θυσον τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως (και αποδος τωι Ὑψιστωι τας ευχας
σου).” Και· “Θυσια τωι Θεωι πνευμα συντετριμμενον.” Και απλως εν πασαις ταις
Γραφαις ομοιως τας θυ σιας απαναινεται δια το εξαμαρτανειν αυτους εις αυτον εξ
ακρας κακιας, απειθειας τε και σκληροκαρ διας· “Θυσιαι γαρ ασεβων βδελυγμα τωι
319 Θεωι· και γαρ παρανομως προσφερουσιν αυτας·” και· “Θυσιαι αυτων ως αρτος
πενθους αυτοις·” και· “Παντες οι εσθιοντες αυτας μολυνθησονται.” ∆ιο δη και τωι
Σαουλ ο θειος Σαμουηλ ελεγεν· “Ἀγαθον ακοη υπερ θυσιας, και ακροαμα υπερ στεαρ
κριων.” ”Ἰδου γαρ ου θελει Κυριος θυσιας ως το ακουειν αυτου”Ει τοινυν και προ
της παρουσιας αυτου υπερ θυσιας καρ διαν καθαραν επεζητει και πνευμα
συντετριμμε νον, πολλωι μαλλον ελθων επαυσε τας δι' αιματων θυσιας· ουδε παλιν
 
 

146

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεομενος αυτων, ως ειρηται, αλλ' ει βουληθωσι συγχωρων και ει απο γνωμης ορθης
προσοισουσιν (οθεν φησι)· “Ει θυειν επιθυ μεις, ου δεομενωι μοι θυε.” ̣37̣ Ὁποτε δε
του του αμνημονες εγενοντο και μοσχον αντι Θεου θεον επεκαλεσαντο και τουτωι
την αιτιαν της εξ Αιγυ πτου πορειας επεγραψαντο λεγοντες· “Ουτοι οι θεοι σου,
Ἰσραηλ, οι εξαγαγοντες σε εκ γης Αιγυ πτου,” και απαρνησαμενοι Θεον, τον δια
Μωυσεως επισκεψαμενον αυτους εν τηι θλιψει αυτων, τον τα σημεια επι χειρος και
ραβδου ποιησαμενον, τον Αιγυπτιους δεκαπληγωι παταξαντα, τον Ἐρυθραν
θαλασσαν εις διαιρεσεις διελοντα και διαγαγοντα αυτους εν μεσωι του υδατος ως δια
ξηρας, τον τους εχθρους αυτων βυθισαντα, τον (εις) Μεῤραν την πικραν πηγην
γλυκαναντα, τον εκ πετρας ακρο τομου υδωρ εις πλησμονην αναβλυσαντα, τον
στυλωι νεφελης και στυλωι πυρος σκιαζοντα αυτους δια θαλπος αμετρον και
φωτιζοντα και οδηγουντα τους 110.501 ουκ ειδοτας οθεν πορευθωσι, τον εξ ουρανου
μαννοδοτησαντα αυτους και εκ θαλασσης κρεωδο τησαντα ορτυγομητραν, τον εν τωι
ορει νομοθετησαντα αυτοις, ου της θειας και βροντοφορου φω νης ηξιωθησαν
ακουσαι· τουτον απηρνησαντο ειποντες τωι Ἀαρων· “Ποιησον ημιν θεους, οι 320321
προπορευσονται ημων·” και εμοσχοποιησαν χωνευτον, και εθυσαν τωι ειδωλωι·
καντευθεν ουν ̣87a οργισθεις ο μακροθυμος Κυριος, ατε δη αχαριστηθεις υπ' αυτων,
εδησεν αυτους δεσμοις αλυτοις, στιβασι φορτισμου και σκληροτητι κλοιου· και
ουκετι ειπεν· “Ἐαν (δε) ποιησηις,” ως προ της μοσχοποιιας, αλλα· “Ποιησον
θυσιαστηριον και θυε διηνεκως· επιλησμων γαρ υπαρχεις και αχα ριστος, ινα
συνεχως υπομιμνησκηι μου.” ̣38̣ Ἐπει ουν τηι εξουσιαι κακως υπεχρησαντο οι ταλανες
και αγνωμονες, αναγκην επεθηκε λοιπον θυειν και βρωματων απεχεσθαι τινων, και
ζωων διαφορας, καθαρων και ακαθαρτων, διεστειλε, και τοι παντος ζωου καθαρου
τυγχανοντες· παντα γαρ οσα εποιησεν ο Θεος καθαρα λιαν. Και δη αφο ρισμους
προσεταξε, και καθαρμους και ραντι σμους, και αγνειας, και αργιας διαφορους, ων
παρακουοντι τιμωριαν ωρισατο, ινα πιεζομενοι υπο του κλοιου και αγχομενοι, της
πολυθεου πλα νης εκστησωνται. Ουκουν δια την σκληροκαρδιαν αυτων επεδησεν
αυτους, οπως δια του θυειν, και αργειν, και αγνιζεσθαι, και τα τοιαδε παρατη
ρεισθαι, εις εννοιαν ερχωνται Θεου του ταυτα διατα ξαμενου αυτοις και
νομοθετησαντος, οιγε μοχθηριαι τροπου και γνωμης αγνωμονος ου διελιμπανον ανω
θεν και εξ αρχης μεχρι τελους επιλαθομενοι του Θεου, και παρατρεπομενοι
προσεκυνουν αντι του Κτιστου την κτισιν, και ποτε μεν, ως ειρηται,
μοσχοποιησαντες, ποτε δε τωι Βεελφεγωρ προσκυ νησαντες, αλλοτε δε τον Βααλ, και
τον Θαμουζ, και την Σιδωνιαν Ἀσταρτην, και τον Μολοχ, και τον Χαμως, ποτε μεν
τον ηλιον, και την σεληνην, και τους αστερας, α ο Θεος εις φαυσιν ανθρωπων
πεποιηκεν και ουκ εις προσκυνησιν, ποτε δε και τα αλογα ζωα, ως παρ' Αιγυπτιοις
τον Ἆπιν βουν, και τον Μενδησιον τραγον, και 322 θεους αργυρους και χρυσους εν
τηι Ἰουδαιαι. Ταυτηι τοι προδηλως απειλων αυτοις ο Θεος ελεγε δια του προφητου·
“Μη μικρον τουτο τωι οικωι Ἰουδα, ποιειν τα βδελυγματα ταυτα, α εποιησαν;” Ὅτι
ενεπλησαν την γην ανομιας του παροργισαι με.” ∆ιο τοινυν εικοτως
εξωλοθρευθησαν ως τον Θεον παροργισαντες και την αγιαν γην εκεινην
καταμιαναντες απ' αρχης εως της εσχατης και τελευταιας αλωσεως ταυτης επι
Ουεσπασιανου και Τιτου. ̣39̣ Και γαρ διαφορων ταυτην ελοντων, φησιν Θεοδωρητος,
παλιν εις το αρχαιον ο Θεος απ εκατεστησεν αξιωμα και σχημα· αλλα νυν ουκετι.
Πρωτος μεν γαρ Θειγλαφαλασαρ δορυαλωτον 110.504 ελαβε των ιʹ φυλων το
πλειστον. ∆ευτερος δε Σαλ μανασαρ (και) την Σαμαρειαν και τας περι αυτην
εξηνδραποδισε πολεις. Τριτος δε ο Σεναχηρειμ τας μεν αλλας της Ἰουδαιας
επολιορκησε πολεις και πολλους μετυκισεν αιχμαλωτους· επιστρατευσας δε τοις
Ἱεροσολυμοις αλαζονικως τε και δυσσεβως, εκομισατο δικαιως της βλασφημιας τα
 
 

147

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιχειρα, θεηλατου πληγης την στρατιαν απολεσασης· και μετ' αισχυνης αναζευξας
υπο των ιδιων τεκνων αναιρειται. Μετα δε τουτον Ναβουχοδονοσορ εν τωι γʹ ετει
της βασιλειας Ἰωακειμ υιου Ἰωσιου, μετα δυναμεως εις την Ἰουδαιαν αφικομενος,
και πολλα ταλαντα χρυσιου και αργυριου λαβων, και εκ του βασιλικου γενους
αιχμαλωτους πολλους και μερος εκ των ιερων σκευων, υπεστρεψε δασμον επιθεις
(τωι λαωι)· και μετ' ολιγον χρονον ο μεν Ἰωακειμ τον φορον ηθετησεν ̣87b, ο δε
Ναβουχο δονοσορ τωι ιʹ ετει της αυτου βασιλειας, ογδοωι δε της οικειας ηγεμονιας,
παλιν επιστρατευει τοις Ἱεροσολυμοις και τον μεν Ἰωακειμ ανελων και απο του
τειχους ριφηναι κελευσας, αταφον επι πολυν κατελιπε χρονον περι ου φησιν Ἱερε
μιας· “Ταδε λεγει Κυριος επι Ἰωακειμ, 323 υιον Ἰωσιου, βασιλεως· Ἰουδα· Ουαι επι
τον ανδρα τουτον! ου μη κοψονται αυτον, ω αδελφε, ουδε μη κλαυσονται αυτον·
οιμοι, Κυριε, οιμοι, αδελφε· αλλα ταφον ου ταφησεται και συμψη φισθεις ριφησεται
επεκεινα της πυλης Ἱερουσα λημ.” Τους δε εν τελει παντας αιχμαλωτους λαβων και
τοις υπολειφθεισι χειροτονησας βασιλεα Ἰεχω νιαν, υιον Ἐλιακειμ, απηρεν εις
Βαβυλωνα. Ειτα και τουτον μαθων στασιασαντα, μετα μηνας γʹ πα λιν επερχεται, και
τουτον πεδησας μετα πολ λων νεωτερων δορυαλωτον απαγει, καταστησας αντ'
αυτου βασιλευειν των υπολοιπων Σεδεκιαν πατραδελφον αυτου, ορκοις κατα Θεου
περι του μη αναστηναι καταδεσμησας. Ἀλλα και τουτου παραβαντος τους ορκους και
μητε τον δασμον απο δουναι θελησαντος μητε μην ευνοιαν φυλαξαντος, αλλ'
Αιγυπτιοις προφυγοντος, αυθις παρεγενετο· και τον Σεδεκιαν χειρωσαμενος
εκτυφλοι και την πολιν αυτανδρον ειληφως, τα τε θεμελια και τον θειον ναον και
πασαν εμπρησας οικιαν, αιχμα λωτους απηγαγε τους διασωθεντας εκ (τε) του λι μου
και του πολεμου, και τα διαφεροντα σκευη του ναου Κυριου. Το πληθος τοινυν των
συμφορων αυ των και Ἰωηλ διηγουμενος πρωτην μεν επ ελευσεσθαι καμπην λεγει,
τα δε υπ' αυτης μη διαφθα ρεντα υπο ακριδος αναλωθησεσθαι, οσα δε ταυτην
διαφευξεται, δαπανησειν τον βρουχον, εσχατην δε την ερυσιβην επαχθεισαν μηδεν
παντελως κα ταλειψειν αλωβητον. Φησι γαρ· “Τα καταλοιπα 110.505 της καμπης
καταφαγεται ακρις, και τα καταλοιπα της ακριδος καταφαγεται ο βρουχος, και τα
κατα λοιπα του βρουχου καταφαγεται η ερυσιβη.” Ταυτα γαρ τροπικως εις (τε) τον
Ἀσσυριον και Βαβυλωνιον εκληπτεον· καμπην μεν τον Θειγλαφαλασαρ ονομαζων,
ακριδα δε τον Σαλμανασαρ, βρουχον δε τον Σεναχηρειμ, ερυσιβην δε τον
Ναβουχοδονοσορ τελευταιον επιστρατευσαντα και την Ἰουδαιαν αρδην δηιωσαντα
και τους τον θανατον διαφυγοντας αιχμαλωτευσαντα, καθως ειρηται.” 324 ̣40̣
Πλειστακις μεν ουν συμβεβηκεν αλωναι την Ἰουδαιαν, ως φησι παλιν ο μεγας Κυ
ριλλος, υπο τε Ἀσσυριων και Αιγυπτιων, Συρων τε και Μωαβιτων, Ἰδουμαιων (δε)
και των λεγο μενων Φυλιστειμ,” τουτεστι Παλαιστινων· αλλ' ολιγα παθουσαν και
συμμετροις εσθ' οτε περι πεσουσαν συμφοραις, παλιν ανηκεν, επαμυναντος Θεου του
και παιδευσαντος. Ἀπολωλε δε νυν ολοσχερως μετα την του Κυριου σταυρωσιν. ̣41̣
Ὥσπερ τοινυν η μεν των Ἀσσυριων βασιλεια κατελυθη υπο Βαβυλωνιων, η δε των
Βαβυλωνιων υπο Περσων, η δε των Περσων υπο Μακεδονων, η δε Μακεδονων υπο
Ῥωμαιων, ουτω; η Ῥωμαιων υπο Ἀντιχριστου καταλυθησεται και η του Ἀντιχριστου
υπο Χριστου διαφθαρησεται· δια μεν ουν των δʹ ανεμων τας μεγαλας δʹ βασιλειας ο
μεγας διδασκει Ζαχαριας, των Χαλδαιων, και την Περσων και την Μακεδονων και
την Ῥωμαιων, τα δε δυο ορη τα βʹ κλιματα της οικουμενης ̣88a φησιν· εις δυο γαρ
τεμνεται, εις Ἀσιαν τε και Ευρωπην· και οι μεν πυῤροι ιπποι το μιαιφονον των
Χαλδαιων δηλουσι, οι δε μελανες τον επενε χθεντα παρα Περσων και Μηδων τοις
Βαβυλωνιοις θανατον, οι δε λευκοι το σαφες της δοξης των Μα κεδονων. Ου γαρ
ωσπερ αι αλλαι βασιλειαι, και αυτη· οι δε ψαροι και ποικιλοι το ισχυρον και ευ τονον
της Ῥωμαιων βασιλειας δηλουσιν. Ἐπειδη δε κατεστρατευοντο Περσαι και Μηδοι
 
 

148

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα Βαβυλωνιων, τουτου χαριν πορευομενοι και διανα παυσαι λεγονται τον θυμον
Κυριου· επει γαρ σκληροι γεγονασι κατα του λαου του Θεου, δια τουτο παρεδοθησαν
εις χειρας Κυρου του Περσου. Το δε και τους λευκους ιππους, τουτεστι τους
Μακεδονας “κατοπισθεν των μελανων πορευεσθαι” σημαινει, ως και οι Μακεδονες
την Περσων βασιλειαν χειρω σονται· το δε τους ψαρους επι νοτον ερχεσθαι, δηλοι
ως εμελλον οι Ῥωμαιοι στρατευειν κατα της Ἰερουσαλημ· εν γαρ τωι νοτωι η πολις
κειται, το δε προσταχθεντας 325 αυτους “περιοδευσαι την γην,” διδασκει παλιν ως
δια του Θεου πασα βασιλεια συνισταται.
ΡΚΘʹ. Περι αριθμων χρονων απο Ἀδαμ μεχρι Ἀλεξανδρου και των καθεξης
βασιλευσαν των. Γινονται ουν απο (μεν) του Ἀδαμ εως της εσχατης αλωσεως
Ἱερουσαλημ ετη #22εφοεʹ, απο δε της αʹ οικοδομης του Σολομοντιου ναου και της
πολεως ετη #22απηʹ, απο δε της βʹ οικοδομης ετη 110.508 φ βʹ, απο δε της κατα
Ἀντιοχον πολιορκιας σμηʹ, απο δε της αναληψεως του Χριστου μβʹ. ̣2̣ Ὁ τοινυν
πολυμαθης Ευσεβιος εν τοις χρονικοις κανοσι περι των Ἀντιοχων και Σελευκων και
Πτολεμαιων και των μετα την εκ Βαβυλωνος επανοδον καθηγησαμενων αρχιερεων
διεξιων εν επιτομηι τοιαδε φησιν· “Ὁ ουν Ἀλεξανδρος ο των Μακεδονων βασιλευς,
εκτον αγων ετος της βασι λειας, ∆αρειον τον Ἀρσαμου χειρωσαμενος, καθειλε την
Περσων βασιλειαν διαρκεσασαν απο Κυρου μεχρι ∆αρειου ετη σνβʹ. Της δε των Μα
κεδονων βασιλειας κατασχουσης απο Κραναου εως Ἀλεξανδρου ετη φιηʹ και τουτου
τελευτησαντος εν Βαβυλωνι, διαδεχεται την αρχην της Μακεδονιας Φιλιππος, της δε
Ἀσιας Ἀντιγονος, της δε Αιγυπτου Πτολεμαιος ο Λαγου, της δε Συριας Σελευ κος.” ̣3̣
Και οι μεν της Συριας βασιλευσαντες μετα Ἀλεξανδρον εισιν ουτοι· Σελευκος ο
Νικανωρ, Ἀντιοχος ο επικληθεις Σωτηρ, Ἀντιοχος ο Νοθος, Σελευκος ο Καλλινικος,
Σελευκος Ἀλεξανδρος, Ἀντιοχος ο Ἐπιφανης, ο Κεραυνος, Ἀντιοχος ο Μεγας,
Σελευκος ο Φιλοπατωρ, Ἀντιοχος, ος Ὀνιαν τον αρχιερεα των Ἰουδαιων 326 παυσας
της ιερωσυνης ωρμηθη μεταστησαι το παν εθνος της πατρυου θρησκειας, και το μεν
ιερον μιανας, Ὀλυμπιου ναον προσηγορευσε, τωι δε εθνει κολα σεις ανηκεστους
επαγαγων, ελληνιζειν ηναγκα ζεν· εφ' ου και οι Μακκαβαιοι εμαρτυρησαν· το δε
ιερον ετεσι τρισι μολυνθεν Ἰουδας ο επικληθεις Μακκαβαιος, καθαρας των ασεβειων
την χωραν, ανενεωσατο. Ειτα εβασιλευσεν Ἀντιοχος ο Ευπα τωρ, ∆ημητριος
Σελευκος, Ἀλεξανδρος ο του Βαλα, ∆ημητριος ο Νικανωρ, Ἀντιοχος και Τρυφων,
Πτολεμαιος, Ἀντιοχος ο Σιδητης, Ἀντιοχος ο Γρυπος, Ἀντιοχος ο Κυζικηνος,
Σελευκος ο του Γρυπου, εφ' ου Ἀντιοχεια υπο Ῥωμαιων ηλω και η Συριας αρχη
κατελυθη διαρκεσασα ετη σνʹ. ̣4̣ Οι δε της Αιγυπτου βασιλευσαντες μετα Ἀλεξανδρον
εισιν οιδε· Πτολεμαιος ο Λαγου, εφ' ου Μενανδρος ο κωμωιδοποιος εγνωριζετο και
Θεοφρα στος ο φιλοσοφος ̣88b, Πτολεμαιος ο Φιλαδελφος, εφ' ου οι Ἑβραιων σοφοι
τον νομον ηρμηνευ σαν, Πτολεμαιος ο Ευεργετης, εφ' ου ο την παν αρετον Σοφιαν
συνταξας Ἑβραιοις Ἰησους ο του Σιραχ εγνωριζετο, Πτολεμαιος ο Φιλοπατωρ (ο υιος
αυτου), εφ' ου ο των Ἑβραιων λαος αιχμαλωτος αχθεις εν Αιγυπτωι τοιουτον τι
πεπονθε· προσταξας γαρ ουτος τοις εαυτου υπασπισταις ελεφαντας φʹ 110.509
ευτρεπισαι, και τουτους ποτισαι οινον λιβανωτον, ινα μεθυσθεντες τους Ἰουδαιους
αποκτεινωσιν, των δε προσευξαμενων, οι ελεφαντες εις τους εαυ του στρατιωτας
και δημους εξορμησαντες, πο λυν οχλον εν τηι περιεχουσηι μανιαι διεφθειραν· και
ουτω παραδοξως οι Ἰουδαιοι περισωθεντες, αβλαβεις απελυθησαν εις τα ιδια, τωι
ευεργετηι Θεωι ευχαριστουντες. Ειτα βασιλευει Πτολεμαιος ο Ἐπι φανης, υιος αυτου,
Πτολεμαιος ο Φιλομητωρ, υιος αυτου, Πτολεμαιος ο βʹ Ευεργετης, αδελφος αυτου,
Πτολεμαιος ο Φυσκων, Πτολεμαιος ο (και) Ἀλεξανδρος, Πτολεμαιος ο αδελφος
αυτου, Πτολεμαιος 327 ο ∆ιονυσιος, Κλεοπατρα, η θυγατηρ αυτου, ην Αυγουστος
ανελων εν ετει ιδʹ εαυτου βασιλειας, εκρατησε της Αιγυπτου, καθελων την
 
 

149

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλειαν των Πτολεμαιων, διαρκεσασαν ετη ς ʹ. ̣5̣ Οι δε μετα την εκ Βαβυλωνος
επανοδον καθηγησαμενοι αρχιερεις εισιν ουτοι· Ἰησους (ο υιος) Ἰωσεδεκ αμα
Ζοροβαβελ, Ἰακιμος υιος Ἰησου, Ἐλιασιμος Ἰακιμου, Ἰωδαε ἸασιμοἸωαννης ο του
Ἰωδαε, Ἰαδδους εφ' ου Ἀλεξανδροεις Ἱερουσαλημ τωι Θεωι προσεκυνησε (και την
Ἀλεξανδρειαν εκτισε), Ἰωνιας Ἰαδδου, Ἐλεαζρος, Ἰωνιας, Σιμων, Ἰωανας, Σιμων,
Ἰαννης ο καιὙρκανος, Ἀριστοβουλος, ος πρωτος επεθετο διαδημα βασιλικον προς τηι
αρχιερωσυνηι, Ἰανναιος ο και Ἀλεξανδρος, βασιλευς αμα και αρχιερευς· μεχρι τουτου
οι απο Κυρου χριστοι ηγουμενοι, διαρκεσαντες ετη υπγʹ, α εισιν εβδομαδες ετων ξθʹ,
καθως εφη ∆ανιηλ· “Και γνωσηι και συνησεις απο εξοδου λογων του αποκριθηναι
και του οικοδο μησαι Ἱερουσαλημ εως Χριστου ηγουμενου εβδομα δες ζʹ και
εβδομαδες ξβʹ.”
ΡΛʹ. Ἀρχη της βασιλειας Τιτου. Μετα (δε) Ουεσπασιανον εβασιλευσε Τιτος,
υιος αυτου, ετη γʹ. ̣2̣ Και ωραι θερινηι πανημε ρον οδοιπορησας και αιμοῤραγησας δια
των μυκτη ρων, υπο (του) ηλιου συμφλεχθεις και πανυ λει ποθυμησας, ετι
εμπνεοντα αυτον ενεβαλεν εις τον ταφον ∆ομετιανος, ο αδελφος αυτου (κατ' επι
τροπην της γυναικος αυτου). ̣3̣ Ὁ ουν θαυ μασιος (ουτο,) Τιτος φιλοσοφωτατος και
ευγλωττο τατος (τε) και πολεμικωτατος (αμα) και μετριος αγαν υπαρχων και
αγαθουργιαι πολληι και σωφρο συνηι και δικαιοσυνηι και φρονησει κοσμουμενος, 328
εκδηλοτεραν απασι πεποιηκε την εαυτου συμ παθειαν εν τηι αλωσει της Ἱερουσαλημ·
σφοδρα γαρ επενθησε τους θεηλατους Ἰουδαιους τοτε, και μαλλον τον θειον ναον
ορων πυρπολουμενον εδα κρυσε και τον Θεον εδυσωπησε τυχειν ελεους και
συγγνωμης, ως ου κατα την εαυτου προαιρεσιν 110.512 ταυτα γεγονασιν, αλλα δια
την εκεινων θεοστυγη δυστροπιαν, οθεν δη μετα την αλωσιν προς τους
ανακηρυττοντας αυτον νικητην και τροπαιουχον διωθειτο τας αναῤρησεις, ως ουκ
αυτος ειργασθαι τουτο σαφησας, αλλα θεηλατωι και θειαι οργηι καθυπουργησαι και
τας χειρας επιδεδωκεναι. ̣4̣ Καντευθεν τοινυν δια την αρετην αυτου και
ταπεινοφροσυνην παγγεραστος και πανεπεραστος γενομενος, ουτως ετελευτησε. ̣89a
Τοσουτον δε θρηνος εν τηι τελευτηι αυτου κατεσχε την Ῥωμην, ως εν χρονωι πολλωι
τουτον απομνημονευοντες και τας αρετας αυτου διαλογιζομενοι δημοσιαι και κατ'
οικους κατεκλαιον ωσπερ οικειωι παθει κατεχομενοι εκαστος. ̣5̣ Ἐφ' ου το Βεσβιον
ορος εν τηι δυσει, κατα κορυφης ραγεν, πυρ ανεβλυσεν τοσουτον, ως κα ταφλεξαι
την παρακειμενην χωραν συν ταις πο λεσιν· οπερ θεασαμενοι οι Ἕλληνες και
σφοδρα καταπλαγεντες ηρωτησαν τινας των ελλογιμων Χριστιανων πως και ποθεν
εξηλθε το πυρ εκ των μυχαιτατων της γης. Οι δε φασιν· Ἐξ ετοιμασμενης τωι
διαβολωι και τοις αγγελοις αυτου, και πασι τοις αμαρτωλοις και ασεβεσιν ανθρωποις
(εκ) της γεεν νης ανεδοθη προς σωφρονισμον και επιγνωσιν των αμαρτανοντων· και
δηλον εξ ων ο περιβοητος υμων διδασκαλος Πλατων εφη, διεξερχομενος εν τωι
Φαιδωνι περι των ληξεων και αποπληρωσεων των ψυχων, οτι οι 329 κακως
βεβιωκοτες κολαζονται εν τωι Κωκυτωι, και εν Πυριφλεγεθοντι, και εν τωι Ταρταρωι,
ατινα εισιν εν τωι της γης βαθει· και ταυτα μεν εκεινοι προς τους κατ' εκεινο καιρου
διαπορουντας Ἕλληνας. ̣6̣ Ὁ δε (γε) θειος Πατρικιος, ο Προυσης της πολεως
επισκοπος και μαρτυς, προς τον δικα στην ανθυπατον ερωτηθεις επι δημου και λαου
περι των αυτοφυων (θερμων υδατων) ποθεν αναγον ται, ουτως απεκριθη· “Ὁ κτισας
Θεος πυρ και υδωρ εξ ουκ οντων ουσιων, εκ μεν του πυρος φως, ηλιον και λοιπους
φωστηρας εποιησε και κατ εσκευασε λογωι (μονωι και) προσεταξεν αυτους ημερας και
νυκτας δαιδουχειν· τοσαυτη γαρ αυτου η δυνα μις οσον και το θελημα. Ἐκ δε του
υδατος το στερε ωμα του ουρανου συμπηξας και (την) γην επανω των υδατων
εδρασας εποιησε τα εν αυτοις παντα προγνωστικηι ενεργειαι, ινα ο μελλων δι' αυτου
ανα πλαττεσθαι ανθρωπος μηδενος των αναγκαιων και συμφεροντων εις χρησιν
 
 

150

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιδεηται· εν οις δυο τοπους ευτρεπισας παλιν αιδιους, τον μεν φωτι καταλαμπεσθαι
και απεραντων αγαθων εμπλεον κατεσκευασε, το δε σκοτους και κολαστικου πυρος
αιωνιου πεποιηκεν, οπως οι μεν ευαρεστησαντες 110.513 αυτωι και προς την του
διαβολου μη κατολισθησαντες απατην τον των φωσφορων αγαθων μετα την ανα
στασιν απολαυοντες τοπον, αιωνιως συμβασιλευ σωσιν, οι δε παροργισαντες αυτον
και τωι κοινωι εχθρωι εξακολουθησαντες, συν αυτωι τον σκοτει νοφορον κολαστηριου
χωρον απειληφοτες (αιωνιως και) ατελευτητως απολαυσωσι. ∆ιαχωρισας δε (γε) το
πυρ και το υδωρ ωσπερ το φως και το σκοτος, κατεκερματισε ταυτα κατα πασης
αυτου της κτι σεως· και εστιν υδωρ (και πυρ) υπερανω του στε ρεωματος, ο εστιν
αιθηρ· και εστιν υδωρ και πυρ υποκατω της γης· και το μεν επανω της γης υδωρ
συναχθεν εις συναγωγην μιαν 330 θαλασσα προσ ηγορευθη· το δε υποκατω της γης
απομειναν αβυσ σος εκληθη, εξ ου καθαπερ σιφωνες τινες αναπεμ πονται προς ζωην
ημων αι πηγαι και παντος ζωου, αφ' ου και τα θερμα (υδατα) αναγονται· και τα μεν
ποῤρωτερω του κατω πυρος απεχοντα, προνοιαι Θεου αναδιδονται ψυχροτερα, τα δε
πλησιον του πυρος, εκειθεν εκπυρουμενα, ̣89b ζεοντα λιαν αναφερονται· οσα δε ου
πλησιαζουσι (τωι πυρι υδατα,) χλια ρα εν τισι τοποις εξαλλονται. Και το μεν υποκατω
της γης πυρ κολαστηριον εστι δαιμονων και αμαρτωλων ανθρωπων· το δε
κατωτατον υδωρ, ψυχροτατον ον και εις βωλους κρυσταλλου πεπηγος, ο και
Ταρταρος λεγεται, βασανιστηριον εστιν ωσαυτως και τουτο των μη φυλαξαντων τας
εντολας Κυριου. Ὅτι δε πυρ εστιν υποκατω της γης, πειθετω σε το εν Σικελιαι πυρ,
και εν Λυκιαι προφανως αναδιδομενον, και μεντοι και αλλοι τοποι διαφοροι ομοιως
παραδεικνυμενοι πυρ, εις την φοβεραν γεενναν προδηλως παντας κατακαιον οσοι
τα του πυρος εργα πεπραχασιν, περι ου και ο μεγας Μωυσης εκ προσωπου του Θεου
φη σιν οτι, “Πυρ εκκεκαυται εκ του θυμου μου και καυθησεται εως ᾅδου κατωτατου·
καταφαγεται γην και τα γεννηματα αυτης· φλεξει θεμελια ορεων.” Ουτω δε και
Ἡσαΐας προφαινων διαῤρηδην τοις αμαρτωλοις την εσομενην και ητοιμασμενην
αυτοις δια του πυρος κολασιν εκβοαι· “Τις αναγγελει υμιν, οτι πυρ καιεται, και τις
αναγγελει υμιν τοπον αιωνιον;” ”Πορευεσθε τωι φωτι του πυρος υμων και τηι φλογι
ηι εξεκαυσατε.” Και εξελευσονται και οψονται τα κωλα των ανθρωπων των
παραβεβηκοτων εν εμοι, λεγει Κυριος· ο γαρ σκωληξ αυτων ου τελευτησει, και το
πυρ ου σβεσθησεται, και εσον ται εις ορασιν πασηι σαρκι.” Και δη και ο θεηγορος
Χρυσοστομος φησιν· “Ὅρα παραδοξον ετερον αυθις, εναντιας φυσεις συνιουσας·
ουτε γαρ αστραπης τι πυρωδεστερον ουτε υδατος ψυχροτερον, αλλ' ομως
αναμιγνυται, και ου συγχειται ουδε κεραννυται, 331 αλλα τους οικειους εκαστον
διατηρει ορους, το πυρ εν τωι υδατι και το υδωρ εν τωι πυρι· και ουτε 110.516 τουτο
εκεινο ανεξηρανεν, ουτε εκεινο τουτο κατε σβεσεν, καιτοι η αστραπη του ηλιακου
πυρος οξυ τερον και φανοτερον (και τομωτερον). Και μαρ τυρουσιν αι οψεις αι ταις
ακτισι διηνεκως κατα λαμπομεναι, εκεινης δε την φοραν ουδε προς βραχυ
δυναμεναι υπομειναι η υπενεγκειν. Και ο μεν ηλιος δια πασης ημερας διατρεχει τον
ουρανον, αυτη δε μιαι καιρου ροπηι την οικουμενην απασαν, ως και (ο) Χριστος
μαρτυρει λεγων· “Ὥσπερ η αστραπη εξ ανατολων πορευεται και φαινεται εως
δυσμων.” Ειτα φησιν· “Ὁ εξαγων ανεμους εκ θησαυρων αυτου.” Αυτη παλιν ετερα
φυσις, ου μικραν ημιν παρεχουσα χρειαν, αλλα τοσαυτην ωστε εις το πολυ της ζωης
ημων συντελειν κε κμηκοτας ανακτασθαι τα σωματα· τουτο γαρ εργον ανεμων,
αναῤριπιζειν τον αερα, ωστε μη ακι νητον οντα φθειρεσθαι, πεπαινειν τε τους καρ
πους και τρεφειν τα σωματα. Τι αν τις ειποι τας εν ναυτιλιαι χρειας αυτων και τους
καιρους, κα θως τεταγμενως εφιστανται και παραχωρουσιν αλληλοις, χορευοντες εν
τωι πελαγει και τους πλω τηρας διαβιβαζοντες; και ο μεν παρεπεμψεν, ο δε
διεδεξατο, και εναντιας οδευουσιν οδους, και δια κονουνται, και η μαχη αυτων
 
 

151

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλιν τωι βιωι γινε ται χρησιμος. Και μυρια (ετερα) αν τις ειποι των ̣90a ανεμων εργα.
Ἀλλ' ομως ταυτα παντα πα ραδραμων ο προφητης και καταλιπων (τον ακροα την)
αναλεγεσθαι, αυτος μονον την ευκολιαν της δημιουργιας παρεστησεν· το γαρ ειπειν,
“εκ θησαυρων αυτου,” ου τουτο δηλουντος εστιν, οτι θησαυροι τινες εισιν ανεμων,
αλλα το ευκολον του επιταττοντος και 332 ετοιμον της βουλης και παρ
εσκευασμενον. Ὥσπερ γαρ ο εχων θησαυρον μετα αδειας εξαγει παντα και, οτε
βουλεται, παλιν εισαγει, ουτω (και) ο του παντος ∆ημιουργος παντα ευκολως
εποιησε και τηι φυσει παρεδωκε. Ειδες ποση και εν αερι διαφορα, καθαπερ και εν
υδατι, και εν πυρι πολλαι (αι) εναλλαγαι. Και γαρ του υδατος το μεν εστι πηγαιον, το
δε θαλαττιον, το δε αεριον, το δε εν νεφελαις, το δε υπερουρανιον, το δε υπογειον,
αφ' ου και τα θερμα υδατα εν δια φοροις τοποις αναγονται, δια του υπογειου πυρος
θερμανθεντα παραδοξως. Και του πυρος το μεν εστιν εν ηλιωι, το δε εν σεληνηι, το δε
εν αστραπαις, το δε εν αερι, το δε απο ξυλων, το περι ημας το λυχνιαιον, το δε απο
γηςκαι γαρ εστι πολλα χου τοιουτο απο γης αναδιδομενον ωσπερ αι πηγαι των
υδατωνκαι το μεν εν λιθοις παρατριβο 110.517 μενοις, το δε εν κομαις δενδρων και
αυτων παρατρι βομενων, το δε εν κεραυνοις, (το δε) εκ του αερος, το δε εξ υδατων
και υελων διαυγεστατων και καθαρωτατων εξαλλεσθαι πεφυκεν. Και εν αερι παλιν·
ο μεν εστι παχυτερος ο περι ημας και φθοροποιος και νοσηματων ποικιλων
γενητικος, ο δε λεπτοτερος και σωματων ευκρασιας και ευρω στιας προξενος, ο δε
ανωτερος, πυρωδεστερος· ωσπερ και των ανεμων πολλαι διαφοραι. Ὁ μεν γαρ εστι
λεπτοτερος, ο δε παχυτερος, (και) ο μεν ψυχροτερος, ο δε θερμοτερος, ο μεν
υγροτερος, ο δε ξηροτερος.” Ὅθεν ουν ο προφητης εμπεσων εις την αβυσσον των
τοιουτων ευεργετηματων, εν οις η του Θεου δυναμις και σοφια δεικνυται, και ιδων
το αχανες πελαγος, απεπηδησε μεγα βοησας· “Ὡς εμεγαλυνθη τα εργα σου, Κυριε,
παντα εν σοφιαι εποιησας” και ενεπλησας σοφιας τα αψυχα και τα εμψυχα.
ΡΛΑʹ. Περι της βασιλειας ∆ομετιανου. 333 Μετα δε Τιτον εβασιλευσε
∆ομετιανος ο αδελφος αυτου ετη ιεʹ, και εσφαγη εν τωι ναωι Ῥω μης, κατ' επιβουλην
της εαυτου γυναικος. Ουτος γαρ διαδοχος του ιδιου αδελφου γενομενος, ου την
πατρικην και αδελφικην εζηλωσεν αριστην πολι τειαν, αλλα την του Τιβεριου και
Νερωνος ανο σιουργιαν εκ διαμετρου. Και δη παν ειδος κακιας επελθων, μιαιφονιας
τε και γυναικομανιας αμα και ανδρομανιας αναπλεως γενομενος, εαυτον ο αθλιος
τελευταιον απεθεωσεν· καντευθεν (ουν) εχθιστον απασι και αποβλητον, δια το
φονικον τε και θηριω δες της μιαρας γνωμης, εαυτον ο ταλας αποφηνας, εικοτως
μαλα τα επιχειρα της οικειας δυσμενειας κομισαμενος, αισχιστωι μορωι τον μυσαρον
και βε βηλον κατεστρεφε βιον, ως ειρηται. ̣2̣ Ἐφ' ου Τιμοθεος ο αποστολος και
Ὀνησιμος εμαρτυρησαν, και Ἰωαννης ο (Θεολογος και) ευαγγελιστης εν Πατμωι τηι
νησωι εξορι ζεται.
ΡΛΒʹ. Περι Ἀπολλωνιου του Τυανεως. Και Ἀπολλωνιος ο Τυανευς
(εγνωριζετο περιπολων ̣90b και πανταχου ποιων εις τας πολεις και χωρας δαιμονικα
αποτελεσματα)· απο Ῥωμης (δε) ελθων προς το Βυζαντιον και παρακληθεις υπο των
εντοπιων, εποιησε ταυτα, φυγαδευσας το πληθος των 334 οφεων και σκορπιων εκ
της πολεως, ωστε μη αδικεισθαι υπ' αυτων τους ανθρωπους, και των ιππων την
αταξιαν χαλινωσας εν ταις συνελευσεσι των αρχοντων. ̣2̣ Ὡσαυτως (δε) και εις
Ἀντιοχειαν παραγενομενος εποιησε· τυ ραννουμενοι γαρ οι Ἀντιοχεις υπο των
σκορπιων 110.520 και (των) κωνωπωνποιησας χαλκουν σκορπιον και χωσας αυτον
εν τηι γηι και μικρον επιστησας επανω κιονα, προσεταξε καλαμους βασταζειν τον
λαον και περιερχομενους κραζειν τους καλαμους επισειοντας· “Ἀκωνωπα τηι πολει·”
και ουτως εξηφανισθησαν εκ της πολεως οι τε σκορπιοι και οι κωνωπες. Αιτηθεις δε
και περι των σεισμων των επικειμενων τηι πολει και στεναξας εγραψεν εν διπτυχωι
 
 

152

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα· “Ουαι σοι, ταλαινα πολις, οτι σει σμοις πολλοις και πυρσοις κατενεχθειης·
κλαυ σεται δε σε και ο παρ' αιγιαλοις Ὀροντης.” ̣3̣ Περι ου μεντοι και ο μεγας
Ἀναστασιος Θεουπολεως φησιν· “Ἀπολλωνιου μεχρι νυν εν τισι το ποις ενεργουσι
τα αποτελεσματα ισταμενα, τα μεν εις αποτροπην ζωων τετραποδων και πετεινων
βλα πτειν δυναμενων ανθρωπους, τα δε εις εποχην ρευ ματων ποταμων ατακτως
φερομενων, και αλλα εις ετερα (τινα) επι φθοραι και βλαβηι ανθρωπων υπαρχοντα
αποτροπαια ιστανται. Και (γουν) ου μο νον εν τηι ζωηι αυτου ταυτα και τα ομοια
ειργα σαντο οι δαιμονες δι' αυτου, αλλα γε και μετα την τελευτην αυτου
παραμενοντες τωι μνηματι αυτου, σημεια τινα επετελεσαν εξ ονοματος αυτου προς
απατην των ελεεινων ανθρωπων των ευκολως υποκλεπτομενων εις τα τοιαυτα υπο
του διαβολου.
ΡΛΓʹ. Περι του Μανεθωνος Μαγου και των μαγι κων αυτου εργων. Τι αν τις
ειποι περι των κατα Νερωνα μαγικων εργων; ος τοιουτος ακρος γεγονε τηι μαγικηι
απατηι, οτι αει εσκωπτε προδηλως 335 τον Ἀπολλωνιον ως μη ακριβη την κατ' αυτου
φιλοσοφικην εμπει ριαν εσχηκοτα· εδει γαρ αυτον, φησιν, ωσπερ εγω, λογωι μονωι
ποιειν απερ εβουλετο, και μη αποτελεσμασιν επιτρεπειν τα παρ' αυτου πραττο μενα.
̣2̣ Ταυτα δε παντα συγχωρησει του Θεου και ενεργειαι (των) δαιμονων γινονται προς
το δια των τοιουτων πραγματων δοκιμαζεσθαι την ημετε ραν ορθοδοξον πιστιν, ει
εδραια εστι και παγια προσμενουσα τωι Κυριωι, μη υποσυρομενη δια του εχθρου υπο
των φαντασιωδων τερατων και σατα νικων εργων των πραττομενων υπο των
δουλων και υπηρετων της κακιας. Ου μην δε αλλα και το ονομα Κυριου
προεφητευσαν τινες, ως Βαλααμ, Σαουλ και Καιαφας, και δαιμονια παλιν εξεβα λον,
ως ο Ἰουδας και οι υιοι Σκευα. ̣5̣ Ουκουν και εις αναξιους η χαρις ενεργει πολλακις,
ινα ετε ρους ευεργετησηι· και γαρ Βαλααμ αμφοτερων αλ λοτριος ην, βιου αριστου
και πιστεως· αλλ' ομως ενηργησεν εις αυτον η χαρις δια την ετερων οικονο μιαν. Και
Φαραω τοιουτος ην· αλλα κακεινωι τα μελ λοντα προεδειξε. Και ο Ναβουχοδονοσορ
παρανομω τερος· αλλα γε και τουτωι (παλιν) τα (μελλοντα πολλωι) υστερον μετα
πολλας γενεας γενησεσθαι, 110.521 απεκαλυψεν· οθεν δηλον, οτι πολλοι των
εναντιον εχοντων φρονημα, επι τωι προσχηματι του Χριστου τεραστια ̣91a ποιουσιν
ετεραι τεχνηι τινι προς απα την ανθρωπων απειροκαλων· οιος εγενετο Σιμων ο
Μαγος, και Μενανδρος μετ' εκεινον, και αλλοι τοιου τοι, δι' ους εικοτως εφη μη
θαυμασιν απατασθαι προσηκειν, μητε μην επαγγελιαι ψιληι, δοκιμαζειν δε των
λεγομενων την αληθειαν.
ΡΛ∆ʹ. Βασιλεια Νερβα. Μετα ∆ομετιανον εβασιλευσε Νερβας ετος εν. Σωφρων
(δε) ων και επιεικης ανακαλεσαμενος Ἰωαννην τον Θεολογον 336 εκ της νησου ης
ην εξοριστος, απελυσεν αυτον εν Ἐφεσωι· μονος πε ριων εν τωι βιωι εκ των ιβʹ
μαθητων και συγγραψα μενος το κατ' αυτον Ευαγγελιον, εν ειρηνηι ανεπαυ σατο. ̣2̣
Περι ου, ο πολυΐστωρ Ευσεβιος εν τηι Ἐκκλησιαστικηι Ἱστοριαι φησι· “Θωμας μεν την
Παρθιαν ειληχεν, Ἰωαννης δε την Ἀσιαν, προς ην και διατριψας ετελευτησεν εν
Ἐφεσωι,” ̣3̣ Παλιν· “Ἐπι τουτοις ων και Ἰωαννης ο ευαγγελιστης εν Ἐφεσωι της Ἀσιας
τελευται και θαπτεται προς των αυτοθι πιστων.” Ὁμοιως δε και Φιλιππος, ο εκ των ζʹ
διακονων, εν Ἱεραπολει τελειουται και θαπτεται μετα των θυγατερων αυτου. Περι
ων και Πολυκαρπος, ο της εν Σμυρνηι Ἐκκλησιας επισκοπος, Ουικτορι, τωι επισκοπω
Ῥωμης, γρα φων ουτως φασκει· “Και γαρ κατα την Ἀσιαν μεγαλα στοιχεια
κεκοιμηνται, ατινα αναστη σονται τηι εσχατηι ημεραι της παρουσιας Κυριου·”
”Ἰωαννης ο επιστηθιος Χριστου, ος και το πεταλον πεφορηκως και διδασκαλος εν
Ἐφεσωι γενομενος κεκοιμηται·” ”και Φιλιππος, ο εκ των ζʹ διακονων, εν Ἱεραπολει
τελειουται·” ουτος εστιν ο και τον ευνουχον βαπτισας και τον Σιμωνα κατηχησας. ̣4̣
Ου μην δε αλλα και ο θειος Ἱππο λυτος Ῥωμης περι του κηρυγματος και της τε
 
 

153

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λειωσεως των αποστολων διεξιων εφη· “Ἰωαννης (δε), ο αδελφος Ἰακωβου,
κηρυσσων εν τηι Ἀσιαι τον λογον (του Ευαγγελιου), εξωρισθη εν Πατμωι τηι νησωι υπο
∆ομετιανου βασιλεως Ῥωμης, κακει θεν παλιν εις Ἔφεσον εκ της εξοριας
ανακληθεις υπο Νερβα, και το κατ' αυτον Ευαγγελιον συγγρα ψαμενος, ενθα και την
Ἀποκαλυψιν θεασαμενος, ετελευτησε, ου το λειψανον ζητηθεν ουχ ευρεθη.” ̣5̣ Ὁ δε
του μεγαλου Γρηγοριου αδελφος 337 Καισαρειος επι σεκρετου εν
Κωνσταντινουπολει ερω τηθεις περι τουτου απεκρινατο λεγων· “Αυτος Ἰωαννης εν
τωι κατ' αυτον Ευαγγελιωι προς τωι τε 110.524 λει διεσαφησε τουτο φασκων· Και
τουτο ειπων ο Ἰη σους λεγει αυτωι, τουτεστι τωι Πετρωι· “Ἀκολουθει μοι. Ἐπιστραφεις
δε ο Πετρος βλεπει τον μαθητην, ον ηγαπα ο Ἰησους, ακολουθουντακαι φησι· Κυριε,
ουτος δε τι; Λεγει αυτωι ο Ἰησους· Ἐαναυτον θελω μενειν εως ερχωμαι, τι προς σε;
(εξηλθεν ουν ο λογος ουτος εις τους αδελφους, οτι ο μαθητης εκεινος ουκ
αποθνησκειαλλ' εαν αυτον θελω μενειν εως ερχωμαι, τι προς σε;) Ἐπει ουν
αλιευοντας αυτους κατειληφε, τωι Πετρωι μονωι προσ εταξεν επεσθαι αυτωι· ο δε και
τον Ἰωαννην συμπο ρευεσθαι βουλομενος εφη· Κυριε, ουτος δε τι; Ὃν θεσπισας ο
Ἰησους προσμενειν επι της αλειας φη σιν· Ἐαν θελω αυτον μενειν ενταυθα και
αλιευειν εως αν υποστρεψας ερχωμαι παλιν ωδε, τι προς σε; ̣6̣ Ὥστε ουν αριστα
διορθουμενος την εσφαλμενην αυτων υπονοιαν, εικοτως εφη· Και ουκ ειπεν αυτωι ο
Ἰησους, οτι ουκ αποθνησκει. Και γαρ εν πολλοις πολλακις διεσφαλλοντο προς τας
πευ σεις Χριστου και αποκρισεις, ως και ̣91b ακουειν “ασυνετους και βραδεις τηι
καρδιαι,” εως ελ θον το Πνευμα το αγιον εδιδαξεν αυτους και “ωδηγησεν εις πασαν
την αληθειαν,” κατα τον λογον του Κυριου. Ει δε τινες εριστικως (τε) και προ πετως
αποκρουομενοι τας ιερας ταυτας φωνας και μαρτυριας ακαιρως δηθεν
συλλογιζομενοι ειπωσι προς το καταγγειλαι την δευτεραν Χριστου παρου σιαν·
Κατελειφθη ζων εν σαρκι μετα Ἐνωχ και Ἡλια, ακουετωσαν, οτιπερ μονους (τους
δυο) δια της αποκαλυψεως αυτος ουτως φησιν, εκ προσ ωπου Κυριου λεγων, τους
δυο μαρτυρας γενησεσθαι Ἐνωχ και Ἡλιαν, τοιαδε φασκων· “Και δωσω τοις δυσι
μαρτυσι μου, και προφητευσουσιν ημερας #22ασξʹ, περιβεβλημενους 338 σακκους.
Ουτοι εισιν αι δυο ελαιαι, και αι δυο λυχνιαι (αι ενωπιον Κυριου πασης της γης
εστωτες. Και ει τις θελει αυτους αδικησαι), πυρ εκπορευεται εκ του στοματος αυτων
και κατεσθιει τους εχθρους αυτων. Και οταν τελεσωσι την μαρτυριαν αυτων, ποιησει
το αναβαινον θηριον εκ της αβυσσου πολεμον μετ' αυτων, και νικησει, και
αποκτενει αυτους. Και τα πτωματα αυτων επι της πλατειας της μεγαλης πολεως
εσονται αταφα γʹ ημερας οπου ο Κυριος αυτων εσταυρωθη.” Ματην ουν
παραληρουσι τινες φασκοντες αυτον ετι ζηιν εν σαρκι, “μη νοουντες μητε α λεγουσι
τωι οντι μητε περι τινων διαβε βαιουνται,” οικοθεν τουτο και ουκ εκ τινων ιερων
εξηγητων ριψοκινδυνως τε και τολμηρως οντως τε ρατευομενοι. ̣7̣ Ουτος ο Νερβας
εκ Παιονιας αγγελιας επινικιων ακουσας παρα Τραιανου, ανελθων εν τωι
Καπετωλιωι και λιβανωτον θυσας, στας επι βη ματος, μεγαλα βοων, της τε βουλης
και του δη μου Ῥωμαιων παροντων εφη· “Ἀγαθηι τυχηι· (Μαρκος) Νερβας Τραιανον
υιοποιουμαι.” 110.525 ̣8̣ Ουτος απηγορευσε του εκτεμνειν τινων τα αιδοια εν Ῥωμηι,
και νοσωι τελευται
ΡΛΕʹ. Βασιλεια Τραιανου Μετα δε Νερβαν εβασιλευσε Τραιανος ετη κʹ, και
υδεριασας απεθανεν. (Ουτος διωγμον επι πολυ κατα Χριστιανων κινησας μαρτυρας
πολλους εφο νευσε, αλλ' υστερον επαυσε τον διωγμον. ̣2̣ Ὅστις αγαθος, και
μισοπονηρος, και φιλοδικαιος τοσουτος υπηρχε, ωστε γυμνωσας ποτε ρομφαιαν εν
ωπιον των μεγιστανων επεδωκε τωι επαρχωι 339 λεγων· ∆εξαι το ξιφος τουτο, και ει
μεν καλως πραττω, υπερ εμου, ει δε μη καλως, κατ' εμου αυτωι χρησαι. ̣3̣
Προεχειρισθη δε υπο Νερβα δια την αρετην αυτου ως πολεμικωτατος, και πολλα
 
 

154

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατορθωματα εν τε Ῥωμηι και πανταχου πεποιηκως. ̣4̣ Φιλου δε τινος αυτωι ποτε
διαβληθεντος ως επιβουλου και τους τε οφθαλμους (αυτου) εκκεντη θεντος και το
γενειον αποκειραμενου, επει τυφλος προς Τραιανον εισηχθη, πολλα λυπηθεις επι
τουτωι Τραιανος, πολιν κτισας επι τωι ονοματι αυτου την νυν Τραιανουπολιν
(ονομαζομενην και) τουτον κατοικισας εν αυτηι ως δεσποτην ταυτης, εκεισε
απεστειλεν εως της τελευτης αυτου. ̣5̣ Θνησκει δε Ἀδριανον προχειρισαμενος
βασιλεα. ̣6̣ Ἐπι αυτου Συμεων ο του Κλεοπα ο εν Ἱεροσολυμοις επισκοπος και
Ἰγνατιος ο θεοφορος εμαρ τυρησαν. ̣7̣ Και Βασιλειδης, και Μενανδρος, και Κηρινθος,
και ̣92a Νικολαος, εις των ζʹ διακο νων, οι αιρεσιαρχαι, εχθροι της αληθειας εγνω
ριζοντο. (Ὁ ρηθεις Νικολαος ο εις των ζʹ διακονων και Ἐβιωναιος.)
ΡΛς ʹ. Βασιλεια Ἀδριανου. Μετα δε Τραιανον εβασιλευσεν Ἀδριανος (γαμ
βρος αυτου) ετη κʹ· ην δε Ἄφρος τωι γενει φιλολο γος, επιτηδειος εν τε 340 τωι πεζωι
λογωι και τωι συμμετρωι, συγγενης και υιοπεποιημενος Τραιανωι (και υδεριασας
απεθανεν). ̣2̣ Ουτος εν Μυσιαι ενθα εθηρασεν, ωικοδομησε πολιν και εκαλεσεν αυτην
Ἀδριανουπολιν, και ετεραν εν (τηι) Θραικηι και επωνομασε και αυτην Ἀδριανουπολιν.
110.528 ̣3̣ Ἐφ' ου στασιασαντες Ἰουδαιοι και τον εν Ἱεροσολυμοις ναον οικοδομησαι
βουληθεντες, οργι ζεται κατ' αυτων σφοδρα (σημειον δε γεγονε προ της αλωσεως
αυτων ως το του Σολομωντος μνημειον αυτοματον διανοιχθηναι)· πολεμου δε
γενομε νου μεταξυ, ανειλεν εξ αυτων εν ημεραι μιαι μυ ριαδας ιηʹ (και παραλαβων
αυτους μετα θυμου τους υπολειφθεντας παντας, και καταγαγων αυτους εν τηι
πανηγυρει τηι εν Χεβρων γενομενηι, επωλησεν αυτους ανα δ' εις μοδιον κριθης). Και
τα μεν πα λαια λειψανα της πολεως και τον ναον κατερειπω σας, κτιζει το δευτερον
την αγιαν πολιν, ην δη και μετωνομασεν Αιλιαν (εις το ιδιον ονομα δια το ειναι
αυτον και λωβον, οπως ευρηι ελεον)· και στησας το εαυτου ειδωλον εν τωι ναωι,
οικειν Ἕλλη νας εν τηι πολει προσεταξε. ̣4̣ Κτισας δε ναον εν Κυζικωι και πολιν εν τηι
Θραικη προσηγορευσεν αυτην Ἀδριανουπολιν. ̣5̣ Ἐφ' ου (Κερδων, και Ουαλεντινος,
και Μαρ κιων, και Μοντανος, και) Σατορνιλος, και Καρ ποκρατης, οι αιρεσιαρχαι
(και Ἀκυλας) εγνωρι ζοντο. 341 ̣6̣ Ἐπι τουτου Πλουταρχος ο Χαιρονευς και Φλεγων ο
χρονογραφος εγνωριζοντο. ̣7̣ Θνησκει δε Ἀδριανος Ἀντωνινον προχειρισαμενος. ̣8̣
Ουτος Ἀδριανος ειχεν ανδρα τινα ονοματι Σιμιλον, εν τε φρονησει, και (ανδρειαι,
και) επιει κειαι, και αρεταις πολλαις κεκοσμημενον, και πανυ αυτον ετιμα και εν
μεγαληι αρχηι κατεστησεν· αλλ' επ' ολιγον της αρχης κρατησας, δεηθεις εξ εστη αυτης
και εν αγρωι επτα ετη διατριψας, ετελευ τησεν, επιγραφην προσταξας εν τωι μνηματι
αυτου περιεχουσαν ουτως· “Σιμιλος ενταυθα κα τακειται, βιωσας μεν ετη πολλα,
ζησας δε ετη επτα. ̣9̣ Ὁ δε Ἀδριανος βιαι απεθανεν (υπο) της νοσου κραζων· “Ὦ Ζευ,
ποσον κακον εστιν επι θυμουντα τινα αποθανειν και μη τυγχανοντα.” ΡΛΖʹ.
Βασιλεια Ἀντωνινου. Μετα Ἀδριανον εβασιλευσεν Ἀντωνινος ο Ευσεβης ετη κβʹ,
υιοποιηθεις τωι Ἀδριανωι, και πρω τος των αυτοκρατορων Ευσεβης επεκληθη. ̣2̣
Θνησκει δε προβαλων εις βασιλεα Μαρκον Ἀντωνινον, τον ιδιον γαμβρον. 110.529 ̣3̣
Ἐφ' ου Πολυκαρπος, ο μαθητης Ἰωαννου του Θεολογου και Ἰουστινος ο φιλοσοφος,
και ∆ιονυσιος ο επισκοπος Κορινθου, εμαρτυρησαν. 342 ̣4̣ Και Τατιανος και
Βαρδισανης (οι αιρετικοι), και Πρισκιλλα και Μαξιμινα αι ψευ δοπροφητιδες των
κατα Φρυγας εγνωριζοντο. ̣5̣ Ἐπι τουτου Γαληνος ο ιατρος εθαυμαζετο και
Βαρδισανης τις Συρος διαλεκτικωτατος και σοφος ην. ̣6̣ Ἐπι αυτου Ουαλεντινος, και
Κερδων, και Μαρκιων επι της Ῥωμης αιρεσιαρχαι εγνωριζοντο. ̣7̣ Πολυκαρπος δε, (ο)
επισκοπος Σμυρνης, εις οψιν ελθων Μαρκιωνι, προς αυτον φησιν ο ̣92b Μαρ κιων.
“Ἐπιγινωσκεις ημας, ω καλε Πολυ καρπε;” Ὁ δε· “Ἐπιγινωσκω σε, εφη, τον
πρωτοτοκον υιον του Σατανα.”
 
 

155

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΡΛΗʹ. Βασιλεια Μαρκου. Μετα δε Ἀντωνινον εβασιλευσε Μαρκος ο υιος
αυτου ετη ιθʹ. ̣2̣ ∆ιωγμου δε κινηθεντος πολλοι γεγονασι μαρ τυρες. ̣3̣ Αυρηλιανος ο
Βηρος ο και Ἀντωνινος, ο υιος αυτου, συν και Λουκιωι αδελφωι αυτου. ̣4̣ Ἐφ' ων πυρ
απ' ουρανου απο δυσμων επι ανατολας φερομενον ωφθη. ̣5̣ Ἐπι τουτου Ὀπιανος ο
την Ἁλιευτικην συγγεγραφως (και Σεκστος ηκμαζον). 343 ̣6̣ Τουτον φασι
πεφονευκεναι λεοντας ιβʹ εν μιαι ημεραι. ̣7̣ Ουτος ο Μαρκος σοφος ην και εναρετος,
και την Ῥωμην εκ πολλων πολεμων διασωσαμενος και αγαπηθεις υπο των πολιτων
σφοδρα, απεθανε φαρμακευθεις υπο Κομοδου του ιδιου υιου. Την δε μνημην της
αρετης αυτου η βουλη εχουσα μετα την αυτου τελευτην χρυσωι ανδριαντι αυτον
ετιμησεν. ̣8̣ Πολεμουντος (αυτου ποτε) Γερμανους και Σαυροματας, διψει της
στρατιας πιεζομενης και δια τουτο κινδυνευουσης, τους επι της Μελιτινης ουτω
καλουμενης λεγεωνος Χριστιανους οντας, δι' ευχης εκτενους προς Θεον γενομενης,
τους μεν πολε μιους κεραυνωι βαλειν, ομβρωι δε τους Ῥωμαιους 110.532
παραμυθησασθαι. Ὅπερ (ως φασι) σφοδρως κατα πληξαν τον Μαρκον, γραφει
τιμασθαι Χριστια νους, την δε λεγεωνα Κεραυνοβολον προσαγορευσαι.
ΡΛΘʹ. Βασιλεια Βηρου. Μετα δε Μαρκον εβασιλευσε Βηρος, ο υιος αυ του, ετη
ηʹ, και εσφαγη εν προκενσωι.
ΡΜʹ. Βασιλεια Κομοδου. Μετα Βηρον εβασιλευσε Κομοδος (ο αδελφος αυτου)
ετη ιβʹ. ̣2̣ Γεγονε δε ποδαλγος και καταβαρης (και υπο αναγωγης αιματος και χολης
αθροως απ εθνησκε). 344 ̣3̣ Ναρκισσος δε τις των οικειων αυτου απεπνιξεν αυτον εν
τωι λουτρωι. ̣4̣ Ἐφ' ου Θεοδοτος, ο και πρωτος της κατα Παυλον τον Σαμοσατεα και
Νεστοριον πλανης αρξα μενος, και Θεοδοτιων, οι αιρεσιαρχαι, εγνωριζοντο. ̣5̣ Και
Κλημης ο Στρωματευς εν Ἀλεξαν δρειαι ην. ̣6̣ Κλημεντος δε φοιτητης Ὠριγενης
εγενετο. ̣7̣ Ἀλλα και Μοντανος αιρεσιαρχης τοτε ην, ος εαυτον Παρακλητον ελεγεν
ειναι. ̣8̣ Ἦν δε (Κομοδος) φιλοκυνηγος· τουτον φασιν εν μιαι ημεραι (τους) ιβʹ λεοντας
πεφονευκε ναι (και ουχι Μαρκον, ως προεγραφη).
ΡΜΑʹ. Βασιλεια Περτινακος. Μετα Κομοδον εβασιλευσε Περτιναξ (Ἑλωιος)
μηνας ʹ, μητε την γυναικα μητε τα τεκνα εισαγα γων εις το παλατιον, αλλ' εασας
παρα τωι παππωι διαιτασθαι. ̣2̣ Και εσφαγη υπο των στρατιωτων. ̣3̣ Ἐπι αυτου
Συμμαχος, εις των ερμηνευ των, ην Ἑβραιος, και Πορφυριος φιλοσοφος, ο κατα
Χριστιανων γραψας.
ΡΜΒʹ. Βασιλεια ∆ιδιου. Μετα δε Περτινακα εβασιλευσε ∆ιδιος μηνας δʹ. ̣2̣ Και
εσφαγη υπο κουβικουλαριων εις την πη γην του παλατιου, 345 θεωρων τους ιχθυας,
ψηφωι της βουλης, μεγαλα επιβοωμενος· “Τι γαρ δεινον εποιησα;” ̣3̣ Ουτος ην
φαυλοτατος τοις εργοις και τροποις, και ανοσιουργος, και χρηματων ερα στης. ̣4̣ Ἐπι
τουτου εμαρτυρησαν Ευγενιος και 110.533 Μακαριος. ̣5̣ Και Σαβελλιος ο Λιβυκος και
αθεω τατος αιρετικος ην.
ΡΜΓʹ. Βασιλεια Σεβηρου. Μετα τουτον εβασιλευσε Σευηρος (ο Σεπτιμιος) ετη
ιζʹ. ̣2̣ Ὃς τον εν Βρετταννιαι νικησας πο λεμον, απο θαλασσης εως θαλασσης
περιετειχισε την νησον σταδιοις #22α· και το Βυζαντιον παραλα βων, τα τειχη αυτου
καθειλεν· ειχε δε πυργους ζʹ, εκ των Θραικικων πυλων αρχομενους και επι την
αρκτυαν θαλασσαν καθηκοντας, ων ̣93a ει τις εν ενι των πυργων προσηλθεν,
ουδεμια αισθησις τοις αλλοις εγινετο· ει δε εν τωι πρωτωι πυργωι ενεβοησεν η λιθον
εσαλευσεν, αυτος τε ηχει και τοις λοιποις απασι μετεδιδου της ηχης. ̣3̣ Ουτος και το
Ζευξιππον λουτρον εκτισε Βυ ζαντιοις, και το πρωτον κτισμα τωι ιπποδρομωι
παρεδωκε, και κυνηγιον και θεατρον αυτοις κατ εσκευασεν. ̣4̣ Ἐπι τουτου Λεωνιδης,
ο πατηρ Ὠριγενους, εμαρτυρησεν (επισκοπος ων). ̣5̣ Και Ὠριγενης εγνωριζετο, οστις
346 (Ὠριγενης) εις Ἀλεξανδρειαν ακμαζων μεγιστην εις τον θειον λογον σπου δην
καταβαλλομενος, ου μονον τοις πιστοις προξενος ωφελειας εγινετο μεγαλης, αλλα
 
 

156

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και των αιρετικων ουκ ολιγοις· υπ' αυτου γαρ τα υγιη της πιστεως παραλαβοντες
δογματα, ζηλωται της αλη θειας εγινοντο· εξ ων υπηρχε διαφεροντως Ἀμβρω σιος,
ανηρ επισημων και φιλολογος, ος εις γνωσιν του ανδρος αφικεσθαι σπουδασας,
απεστη της Ουα λεντινου και Μαρκιωνος αιρεσεως, πειραν της ενθεου παιδειας
αυτου αρκουσαν κτησαμενος. Πλειστοι δε των εξωθεν φιλοσοφων προς αυτον
φοιτωντες, μεγιστην και αυτοι προς τα οικεια μαθηματα την ωφελειαν
εκαρπωσαντο, μεγας γαρ παρ' αυτοις εγνωριζετοπαραδιδους γεωμετριαν και αριθμη
τικην, και ταλλα προπαιδευματα· διοπερ ουκ ολιγοι των παρ' Ἕλλησι σοφων
μαρτυρουσιν αυτωι, μνημην εν τοις ιδιοις ποιουμενοι συγγραμμασιν ως διδασκαλου·
και γαρ ευφυης παιδοθεν υπηρχε σφο δρα και ζητητικος αγαν, ου εν τηι παιδικηι
ηλικιαι το της θειας Γραφης βουλημα πυνθανομενου, ως βαθυτερα διανοουμενου,
επεπληττεν ο πατηρ (αυ του), μηδεν υπερ ηλικιαν παρ' ετερων ζητειν· (νυκτωρ δε
επιστας, ευδοντος τα στερνα ως θειου Πνευματος ενδον εν αυτοις ιερωμενου,
κατεφιλει) και της ευτεκνιας εαυτον εμακαριζεν. Ἁγνειαν δε 110.536 και εγκρατειαν
τοσαυτην ησκησεν εκ νεου του σωματος, ως οβολοις δʹ μονον προς διατροφην καθ'
εκαστην ημεραν αρκουμενος· και μεντοι και εν πολλοις ετεσι τουτο ποιων διετελει·
και επι εδα φους και ψιαθιου εκαθευδεν, και ολιγον καιρον της νυκτος
αναπαυομενος, το πλειον αει μελετην των ιερων λογιων διηνυεν· (και) εν τουτοις
επεκτεινομε νος, επι τε ασιτιαι, και αγρυπνιαι, και γυμνοτητι εαυτον υπωπιαζων
τοσουτον 347 κατεδαμασε την ακμην του σωματος ως ορασθαι παντελως αυτον
απεσκληκοτα. Οινου γαρ και ελαιου και των λοι πων απεχομενος, ανατροπην του
θωρακος μεγιστην υπεμεινεν· ενθεν τοι γε διαβοητος γενομενος ως διαπρεπων εργωι
και λογωι, (και) πολλους Ἕλληνας την ειδωλομανιαν βδελυττεσθαι παρασκευασας.
Πολλης ουν φημης περι αυτου τρεχουσης και πολ λων μακροθεν προς αυτον
συῤρεοντων, ου μονον Ἕλληνας φιλοσοφους και αιρετικους ελλογιμους προς (την)
ευσεβειαν ειλκυσεν, αλλα και τους οντας Χριστιανους μαλλον στοιχειωσας
επεβεβαιωσεν. Ὃν ο προλεχθεις Ἀμβρωσιος ικετευσας πολλα και πα ραβιασαμενος
εν Καισαρειαι, και ταχυγραφους μεν παραστησας αυτωι ζʹ, πλειους δε καλλιγραφους,
ερμηνευσαι τας θειας Γραφας αυτον πεποιηκε· και ο μεν την δεουσαν χρειαν
παρειχεν· ο δε επι σχολης γενομενος, υπηγορευε τοις ταχυγραφοις· και οι
καλλιγραφοι συν γυναιξιν εγραφον, (οι επι τωι) καλλιγραφειν εξησκημενοι, πασαν
τε θειαν ̣93b Γραφην ερμηνευσεν επι ετη ιηʹ. Λεγεται δε οτι εξα κις χιλιας βιβλους
συνεταξεν. Τοσουτον γαρ ζηλον εις την εξηγησιν των θειων Βιβλιων ο Ἀμβρωσιος
επεδεικνυτο, ωστε την πολλην αυτου σπουδην Ὠρι γενης μαρτυρων γραφει προς
τινα λεγων· “Ὁ ιερος Ἀμβρωσιος ο τωι Θεωι γνησιως ανακειμενος πολλα
προσαγορευει σε, οστις νομιζων με φιλο πονον ειναι και πανυ διψαιν του θειου
λογου, ηλεγξε τηι ιδιαι φιλοπονιαι τωι προς τα αγια μαθηματα ερωτι, οθεν επι
τοσουτον με παρεληλυθεν, ωστε κινδυνευειν απαυδαιν προς τας αυτου προτασεις·
ουτε γαρ δειπνησαι εστιν ει μη αντιβαλλοντας, ουτε δειπνη σαντι εξεστι περιπατησαι
και διαναπαυσαι το σωματιον· αλλα και εν τοις καιροις εκεινοις φιλο λογειν και
ακριβουν τα αντιγραφα αναγκαζομεθα ουτε μην ολην επι θεραπειαι του σωματος την
νυκτα εξεστιν ημιν κοιμασθαι, επι πολυ της εσπερας φι λολογιαις παρατεινοντες.
Ἐω δε λεγειν και τα εωθεν μεχρι της θʹ, εσθ' οτε 348 και δεκατης ωρας· παντες γαρ οι
θελοντες φιλοπονειν τους και ρους εκεινους τηι εξετασει των θειων λογιων και ταις
αναγνωσεσιν ανατιθεασιν.” Πασαν τοινυν ερμηνευ σας την θειαν Γραφην,
ετελευτησεν ετων ξθʹ. 110.537 ̣6̣ Περι ου και ο μεγας Ἐπιφανιος εν τοις Παναριοις
λεγει· “Του μεν Ἀμβρωσιου τα προς τροφας αυτωι τε και τοις οξυγραφοις και τοις
υπηρετουσιν επαρκουντος, χαρτας τε και ταλλα αναλωματα, του δε Ὠριγενους εν τε
αγρυπνιαις και πολιτειαι υπερβαλλουσηι και σχοληι μεγιστηι τον περι της Γραφης
 
 

157

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διανυοντος καματον,” και “πασαν την καλουμενην των Ἑξαπλων πραγμα τειαν και
των λοιπων ο ανηρ μετα καματου πε φιλοτιμητο.” Ου μονον γαρ τας επισημους (δʹ)
εκδοσεις κατ' αυτον συνηγαγεν, αλλα εʹ και εξ, κατα τους χρονους τουτους εν
Ἱεριχω περιτυχων εν τινι πιθωι, ταυτα συνεταξεν. Ἐπι ταυτο ουν πασαν συναγαγων,
διελων δε και αντιπαραθεις αλληλαις μετα (και) αυτης της Ἑβραιων σημειω σεως,
τα των λεγομενων Ἑξαπλων αντιγραφα, ευφυως μαλα και επιστημονως εκ
πολυπειριας κατ εσκευασεν. “Ἀλλ' ουκ εις τελος ασβεστον αυτου το κλεος διεμεινεν·
συμβεβηκε γαρ αυτωι το της πολυπειριας δραστηριον· και μεντοι σκανδαλον πολλοις
και απωλειας προξενος γεγονεν. Βουλομενος γαρ μη δεν της θειας Γραφης εασαι
ανερμηνευτον, εις επαγωγην εαυτον περιεβαλεν αμαρτιας, και θανα σιμα ρηματα
εξηγησατο.” Ἐξ αυτου γαρ Ἄρειος τας αφορμας ειληχεν και οι καθ' εξης ανομοιοι τε
και ανοσιοι, και οι λοιποι παντες. “Φασκει γαρ ου τος τολμησας κατα την αρχην, οτι
ο μονογε νης Υιος οραιν τον Πατερα ου δυναται, 349 ουτε το Πνευμα το αγιον (τον
Υιον), ουτε οι αγγελοι το Πνευμα, ουτε οι ανθρωποι τους αγγε λους.” ”Και εκ της
ουσιας του Πατρος ου θε λει ειναι τον Υιον, αλλα κτισμα, και κατα χαριν λεγεσθαι
Υιον, την δε ανθρωπινην ψυχην προυπαρ χειν,” και τα εξης των βλασφημιων αυτου.
Πολλην γουν πεποιηκε συνταξιν εις εκαστην Γρα φην και οσα μεν εν προσομιλιαις
και δια προοι μιων εις ηθη τε και φυσεις ζωων τε και αλογων ειρηκε μεσος
φερομενος, πολλακις χαριεντα τα ̣94a διηγηματα· οσα δε περι πιστεως εδογμα τισε,
των παντων ατοπωτερος ευρισκεται. “Ἔδοξε δε (αυτωι) ασκητικον βιον επανηρη
σθαι (τοιουτον, διο) τον θωρακα αυτου δι' υπερ βολης ασιτιας τε και σκληραγωγιας
ανατραπη 110.540 ναι),” ”επινενοηκεναι δε και κατα το σωμα τιον, οι μεν οτι νευρον
αποτετμηκεναι δια το μη τηι ηδονηι παρενοχλεισθαι, οι δε φαρμακον επι τεθηναι τοις
μοριοις ειπον και αποξηραναι· αλλοι δε αλλα εις αυτον αναφερουσιν, ως οτι και
βοτανην ιατρικην ευρε μνημης ενεκα.” Ουτος “πολλα λεγεται πεπονθεναι υπερ (του)
Χρι στου,” λογιος ων σφοδρα και εν τηι Ἐκκλησιαι ανα τεθραμμενος. “Φθονωι δε
διαβληθεις (υπο του διω γμου) προς τους της εξουσιας αρχοντας, κακομηχανιαι
διαβολικης επινοιας εις αισχροτατον ανδρα, φησιν, επινοηθηναι παρα των της
κακιας εργατων. Αιθιοπα γαρ αυτωι παρεσκευασαν εις παραχρησιν του σωματος
αυτου. Ὁ 350 δε μη φερων την τοιαυτην τολμηραν επινοιαν, εῤρηξε φωνην,
αμφοτερων προτεθεντων αυτωι πραγματων.” “Ἐπει δε τουτο καθωμολογησε θυσαι,
βαλον τες επι χειρας αυτου λιβανωτον, εις την του βωμου πυραν καθηκε· και ουτω
του μαρτυριου αποκριθεις απελυθη και της Ἐκκλησιας εξεωσθη.” Την δε
Ἀλεξανδρειαν καταλιπων δια το ονειδος, την Ἰουδαιαν κατελαβεν. “Ἀνελθων δε εις
Ἱεροσολυμα, ως εξηγητης και λογιος προετρεπετο απο της ιερατειας””επι της
εκκλησιας ειπειν· πρεσβυτερος γαρ ην· και πολλα καταναγκασθεις υπο των ιερεων,
αναστας (και αναπτυξας το βιβλιον) και μονον τουτο ευρων· “Τωι δε αμαρτωλωι
ειπεν ο Θεος· Ἵνα τι συ εκδιηγηι τα δικαιωματα μου και αναλαμβανεις την διαθηκην
μου δια στοματος σου;” πτυξας το βιβλιον εκαθισε μετα κλαυ θμου και δακρυων,
παντων ομου συγκλαιοντων αυτωι. ̣7̣ Εισι δε πολλα και ετερα περι αυτου λε γομενα
τε και ᾀδομενα δια το πληθος της γνωσεως αυτου και συνταξεως των βιβλιων, μη
ακουων, ως εοικε, του σοφωτατου Σολομωντος φασκοντος· “Υιε, φυλαξον του
ποιησαι βιβλια πολλα,” και, “Μη σπευδε επι στοματι σου, και (η) καρδια σου μη
ταχυνατω του εξενεγκαι λογον απο προσ ωπου του Θεου, οτι ο Θεος εν (τωι) ουρανωι
ανω και συ επι της γης κατω· δια τουτο εστωσαν οι λογοι σου ολιγοι.” ”Εισι γαρ
λογοι πολλοι πλη θυνοντες ματαιοτητα·” και· “Μη γινου δι καιος πολυ.” ”Ἔστι
δικαιος απολλυμενος εν δικαιωι αυτου·” και· “Μη σοφιζου περισσα, μηποτε
ασεβησηις.” Ταυτας 351 τοινυν παραγρα 110.541 ψαμενος τας ιερας παραινεσεις και
παραγκωνισα μενος ουδε του χριστοφορου προσεσχε τηι εννοιαι τε και συνεσει εν τοις
 
 

158

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συνταγμασιν· ο γαρ θεσπε σιος Παυλος εν παρασκευηι λογων παντοιων (δυ
νατωτατος ων, νοημασι τε ικανωτατος γεγονως, ος) ου πλειον των βραχυτατων
επιστολων γραφηι πα ραδεδωκεν, καιτοι μυρια αποῤρητα λεγειν εχων, αχρις των
μεχρις ουρανου τριτου φθασας θεω ρηματα, επ' αυτον δε τον θεοπρεπη παραδεισον
αρπασθεις και των εκεισε ρηματων ανεκφραστων αξιωθεις ακουσαι. Και μεντοι ουδ'
οι λοιποι του Χριστου φοιτηται, ιβʹ μεν αποστολοι, οʹ δε μαθη ται, και αλλοι προ
τουτων μυριου, ουκ απειροι ̣94b λογων ετυγχανον· και ομως ουν εξ απαντων του
των του Κυριου διατριβων υπομνηματα Ματθαιος ημιν και Ἰωαννης μονοι
καταλελοιπασιν, ους και επαναγκες επι το γραφειν ελθειν εχει λογος, ωσπερ (δη) και
Μαρκον και Λουκαν υστερον. ∆ιο φησιν ο μεγας Μαξιμος· “Ὁ λογους
συγγραφομενος η προς την εαυτου υπομνησιν συγγραφεται, η προς ωφελειαν
ετερων, η και αμφω, η (και) προς βλαβην τινων, η επιδειξιν, η εξ αναγκης.” ̣8̣
Νοσηλευθεις δε Σευηρος ετελευτησεν. ̣9̣ Ἐπι Σευηρου Παυλος ο Σαμοσατευς την
Ἀρτεμωνος αιρεσιν ανενεωσατο.
ΡΜ∆ʹ. Βασιλεια Καρακαλλα. Μετα Σευηρον (τον Σεπτιμιον) εβασιλευσεν
Ἀντωνινος, ο υιος αυτου, ο Καρακαλλας, και Γε τας ο αδελφος αυτου. ̣2̣ Και σφαξας
(τον αδελφον αυτου, και την μητρυιαν λαβων εις γυναικα, και κρατησας ετη ζʹ,
ανταναιρειται υπο των ιδιων, 352 αυτος) τον ιδιον αδελφον εν τωι κολπωι της μητρος
κατεσφαξεν. ̣3̣ Σαραπιων δε τις μαθηματικος ελεγεν, ως τεθνηξαντα Ἀντωνινον και
Μακρινον αυτον δια δεχεσθαι, και εδειξεν αυτον δακτυλωι παρεστωτα μετα της
συγκλητου. Ὁ δε υπο θυμου, μαλλον δε υπο της τυχης, ου συνηκε τωι προσωπωι
Μακρινου, αλλ' ετερον τον πλησιον εκελευσεν αποκτανθηναι. Ὁ δε Μακρινος
εσπουδαζε τον Ἀντωνινον προκατα λαβειν, και του Ἀντωνινου απο του ιππου κατελ
θοντος εν κυνηγιωι εις αποπατον, εκατονταρχον αποστειλας, τουτον τωι ξιφει
ανειλεν, ειπων προς αυτον· “Ὡς συ τον αδελφον απεσφαξας, ουτως καγω σε.” ̣4̣ Ἐπι
αυτου Ὠριγενης διαφορα συγγραμματα καταλελοιπε μετα και της των Ἑβραιων
σημει ωσεως, τα λεγομενα Ἑξαπλα. 110.544
ΡΜΕʹ. Βασιλεια Μακρινου. Μετα Ἀντωνινον εβασιλευσε Μακρινος ετος αʹ,
μηνας βʹ. ̣2̣ Ευτυχιανος δε τις προλαβων τον Ἀβιτον ως Ἀντωνινου υιον μοιχειον,
περιεθηκε διαδημα και αυτοκρατορα ανηγορευσεν· και δους χρυσιον τοις
στρατιωταις συνεβαλε πολεμον μετα Μακρι νου· και ηττηθεις Μακρινος εφυγε και
απεσφαγη μετα του υιου αυτου. 353
ΡΜ ʹ. Βασιλεια Ἀβιτου. Μετα Μακρινον εβασιλευσεν Ἀβιτος ο Ἡλιογαβαλος
ετη γʹ, μηνας θʹ. ̣2̣ Ουτος γυναικωδης ην, ωστε Ἱεροκλεα εν νομον αυτου ανδρα
ποιησαι. ̣3̣ Ἐσφαγη δε δια τας ακαθαρσιας αυτου, και εβασιλευσεν Ἀλεξανδρος
εξαδελφος αυτου. ̣4̣ Ἀβιτος τον ιατρον παρεκαλεσε διφυη αυ τον δι' ανατομης ποιειν
εμπροσθιου.
ΡΜΖʹ. Βασιλεια Ἀλεξανδρου. Μετα δε Ἀντωνινον τον και Ἀβιτον
εβασιλευσεν Ἀλεξανδρος ο Μαμαιας ετη ιγʹ, μηνας ηʹ, και εσφαγη συν τηι μητρι
αυτου (Μαμαιαι εξ επι βουλης Μαξιμου στρατηγου). ̣2̣ Ἐπι αυτου γεγονε λιμος εν
Ῥωμηι, ωστε κρεων ανθρωπινων αυτους αψασθαι. ̣3̣ Ουτος στρατευσας κατα Περσων
ητ τηθη κατα κρατος και καταφρονηθεις εσφαγη (και προεβαλοντο οι στρατιωται
Μαξιμινον). ̣4̣ Μαμμαια, η Ἀλεξανδρου μητηρ, θεοσεβης ετυγχανε, και τον Ὀριγενην
εν Ἀντιοχειαι διατριβουσα μετεπεμψατο προς εαυτην, του διδαχθη ναι το κατα
Χριστον μυστηριον. (∆ιο και ειρηνη πολλη υπηρχε ταις αγιαις Ἐκκλησιαις δι' αυτης.)
354 ̣5̣ Ἐφ' ου Ναρκισσος, επισκοπος Ἱεροσολυμων, εν τωι βαπτιζειν, ελαιου του
χρισματος λειψαντος, εκελευσε υδωρ εν τωι κρατηρι βληθηναι, και ευξαμενος ελαιον
πεποιηκεν.
 
 

159

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΡΜΗʹ. Βασιλεια Μαξιμινου. Μετα Ἀλεξανδρον εβασιλευσε Μαξιμινος ετη ʹ.
Ουτος ποιμην ων και μετα ταυτα στρατιωτης γεγονως, υπο του δημου και της
βουλης ̣95a προεβληθη βασιλευς. ̣2̣ Μετα δε ταυτα εσφαγη δολιως παρα (Που πινου)
Μαξιμου και Βαλβινου. ̣3̣ Ουτος κακως τωι Ἀλεξανδρου οικωι χρησα 110.545 μενος,
δια το τους Χριστιανους τιμαιν ο Ἀλεξαν δρος, διωγμον μεγαν κατα των Χριστιανων
ηγειρεν. ̣4̣ Ἐφ' ου Λαυρεντιος και Κυπριανος, Βαλ βινος, Ευλαμπιος και Ευλαμπια,
και ο αγιος Σωζων, εμαρτυρησαν.
ΡΜΘʹ. Βασιλεια Πουπινου. Μετα Μαξιμινον εβασιλευσε Πουπινος Που
πλιανος μηνας γʹ. ̣2̣ Τωι αυτωι δε τροπωι απεσφαγησαν και ουτοι υπο των στρατιωτων.
̣3̣ Ὁμοιως και Γορδιανος, ο γεγονως Καισαρ παρα Μαξιμινου, και αυτος βασιλευσας
ανηιρεθη, ως κωλυσαντος Φιλιππου του επαρχου τον σιτον διακομισθηναι τωι
στρατωι. 355 Ουτος δε (ο Φιλιπ πος) ην (ο) πατηρ της αγιας Ευγενιας. ̣4̣ Ἐπι Μαξιμου
και Γορδιανου Ἀφρικανος ο συγγραφευς εγνωριζετο.
ΡΝʹ. Βασιλεια Βαλβινου. Μετα δε Πουπλιον εβασιλευσε Βαλβινος Ἰου νιωρ
μηνας γʹ, ος πρωτος εποιησε κανδιδατους και προτηκτορας· και το ταγμα των
σχολαριων συστησαμενος εκαλεσεν αυτο Ἰουνιωρων εις το ιδιον ονομα.
ΡΝΑʹ. Βασιλεια Γορδιανου. Μετα δε Βαλβινον εβασιλευσε Γορδιανος, υιος
αυτου, ετη ʹ, και εν (τωι) πολεμωι συμπεσων τωι ιππωι και μηροκλασθεις απεθανεν. ̣2̣
Μετα Γορδιανον εβασιλευσε Ἰουνιωρ, ο υιος αυτου, ετη βʹ, και υδεριασας απεθανε. ̣3̣
Ἐφ' ου Ἑβραιος τις Χριστιανοις συνοδοιπορων εν ερημωι τοπωι (εν Συριαι) και
αῤρωστη σας, ωστε μη δυνασθαι αυτον κινεισθαι παντελως, συνεβουλευσαντο οι συν
αυτωι Χριστιανοι μετα πολ λων δακρυων καταλειψαι αυτον, υφορωμενοι μη και
αυτοι συνδιαφθαρωσιν εκ της ανυδριας του τοπου και ερημιας. Ους ιδων απιεναι
μελλοντας ο Ἰουδαιος ηρξατο μετα κλαυθμου προς αυτους λεγειν· “Ὁρ κιζω υμας
τον ποιησαντα τον ουρανον και την γην, και κατελθοντα επι σωτηριαι των
ανθρωπων, και μελλοντα κριναι ζωντας και νεκρους, μη εασητε με αποθανειν
Ἑβραιον, αλλα βαπτισατε με, 356 και ουτως απελθατε.” Οι δε φασιν· “Ουκ εξεστιν
ημιν τουτο ποιησαι κοσμικοις ουσι και χειροτονιαν μη εχουσιν, αλλ' ουδε παλιν
υδωρ εστιν ενταυθα, καθως οραις.” Ὁ δε μαλλον επεμενε τοις αυτοις ορκοις
εκβιαζομενος αυτους και κατακρινων. Ἐν 110.548 πολληι ουν αποριαι γενομενοι,
ειπεν εις εξ αυτων προς τους λοιπους· “Ἐγειρατε αυτον και εκδυσατε.” Και μετα
πολλου κοπου τουτον ορθωσαντες και αποδυσαντες, εκεινος τας χειρας αυτου
ψαμμου πλησας, κατεχεεν επι της κεφαλης του Ἰουδαιου λεγων εκ τριτου·
“Βαπτιζεται Θεοδωρος εις το ονομα του Πατρος, και του Υιου, και του αγιου
Πνευματος” (αποκρινομενων των αλλων καθ' εκα στον ονομα το Ἀμην). Και
παραχρημα τοσουτον ενισχυσεν ωστε συν πολληι προθυμιαι και ευῤρω στιαι βαδιζειν
μετ' αυτων. Ἐλθοντων δε αυτων εν Ἀλεξανδρειαι, και ταυτα διηγησαντων τωι αρχιε
πισκοπωι ∆ιονυσιωι και τουτον εκθαμβησαντων, ευθυς παντα τον κληρον
συναθροιζει και ανατιθεται αυτοις το πραγμα, ειτε αρα ελογισθη τωι Ἰουδαιωι εις
βαπτισμα η της ψαμμου επιχυσις, ειτε ου. Και οι μεν ελεγον· “Ἐλογισθη,
μαρτυρουσης της αθροας αυτου υγιειας.” Οι δε ου παρεδεχοντο δια το μη τοιαυτην
εχειν την Ἐκκλησιαν παραδοσιν, και μαλιστα γε του Κυριου προς τον Νικοδημον
ειρη κοτος “Ἐαν μη τις γεννηθηι εξ υδατος και Πνευ ματος, ̣95b ου μη εισελθηι εις την
βασιλειαν των ουρανων.” Τουτων τοινυν και ετερων λαληθεντων, εδοξε τωι αγιωι
∆ιονυσιωι βαπτισθηναι αυτον, και αποστειλας αυτον εις τον Ἰορδανην ποταμον
εβαπτι σεν· τον δε προβαπτισαντα αυτον δια της ψαμμου, αξιον αυτον υπαρχοντα,
διακονον εχειροτονησεν. Εικοτως ουν και ο μεγας Γρηγοριος απαριθμησας τα
βαπτισματα παντα φησιν· “Ἐβαπτισε Μωυσης (αλλ') εν υδατι, και προ τουτου εν
νεφεληι και (εν) θαλασσηι.” ”Ἐβαπτισε και Ἰωαννης, ουκετι μεν ιουδαικως· ου γαρ εν
 
 

160

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υδατι μονον, αλλα και εις μετανοιαν.” ”Βαπτιζει και Ἰησους, αλλ' εν Πνευματι·
τουτο η τελειοτης.” ”Οιδα δε και τεταρτον βαπτισμα, το δια μαρτυριου και αιματος·”
”οιδα και εʹ (ετι), το δια δακρυων.” Ουκουν 357 δικαιως ου παρεδεξαντο και λιαν
αρμοδιως εκεινο το βαπτισμα. (Ποιον γαρ ενταυθα εβαπτισατο, ινα ως βεβαιον και
θειον κυρωθηι; Που νυν εισιν οι κοσμικους τινας και γυναικας λεγοντες βαπτισαι
ποτε κατα περιστασιν, μη παροντος ιε ρεως, και εις βαπτισμα θειον και τελειον
αυτοις φιλονεικουντες, μαλλον δε τερατολογουντες και βλασφημουντες εκ πολλης
αγνωσιας και αυθαδειας, μηδε της ιερας των αποστολων διδασκαλιας και
παραγγελιας ακουοντες της λεγουσης· “Ουκ επιτρεπομεν λαικον ποιειν τι των
ιερατικων, οιον θυσιας, η βαπτισμα, η χειροθεσιαν, η ευλογιαν μικραν η μεγαλην·”
και· “Ουχ εαυτωι τις λαμ βανει την τιμην, αλλα καλουμενος υπο Θεου· δια γαρ της
επιθεσεως των χειρων του επισκοπου διδοται η τοιαυτη αξια. Ὁ δε μη εγχειρισθεις
ταυ την, αλλ' αρπασας και τυραννησας αυτην εαυτωι, 110.549 την αμαρτιαν και την
τιμωριαν του Σαουλ και Ὀζιου υποστησεται.” Ου μην δε, “αλλ' ουδε τοις λοιποις
κληρικοις επιτρεπομεν βαπτιζειν, οιον διακονοις, η αναγνωσταις, η ψαλταις, η
υπηρεταις, αλλ' η μονοις επισκοποις και πρεσβυτεροις, εξυπη ρετουμενων αυτοις
των διακονων· οι δε τολμωντες τουτο, των Κορητων υποισουσι την δικην· και
μεντοι ουδε πρεσβυτεροις χειροτονειν διακονον, η διακονισσαν, η αναγνωστας, η
υπηρετας, η πυλω ρους, αλλ' η μονοις τοις επισκοποις. Αυτη γαρ εστιν η ταξις η
εννομος εκκλησιαστικη και θεα ρεστος αρμονια και καταστασις.” Ματην ουν ερε
σχελουσιν η, τογε αληθεστερον ειπειν, θεομαχου σιν οι τα της ιερωσυνης χαρισματα
και ενεργηματα κοσμικοις ανδρασι και γυναιξιν απονεμοντες επι καταστροφηι των
ακουοντων και πειθομενοι τηι ματαιολογιαι και φλυαριαι των μηδε οτι ποτε εστιν
ιερωσυνη και διαφορα κοσμικου τε και ιερεως παμπαν ειδοτες.)
ΡΝΒʹ. Βασιλεια Ἰουστιλλιανου. Μετα Ἰουνωρον εβασιλευσε Ἰουστιλλιανος
ετη βʹ, και φλεβοτομηθεις εξεχυθη το αιμα αυτου εν τωι καθευδειν και λειποθυμησας
απεθανε.
ΡΝΓʹ. Βασιλεια Φιλιππου. 358 Μετα Ἰουστιλλιανον εβασιλευσε Φιλιππος (συν
υιωι αυτου) ετη εʹ. Ουτος γνησιως επι στευσεν εις τον Χριστον, συνεσει και επιεικειαι
κεκοσμημενος· ωρματο δε απο Βοστρων. ̣2̣ Κτισας δε πολιν εν τηι Ευρωπηι εκαλεσεν
αυτην επι τωι ιδιωι ονοματι Φιλιππουπολιν. ̣3̣ Ουτος σπονδας ειρηνικας ̣96a εποιησε
μετα Σαπωρου, του Περσων βασιλεως, ος εθαυ μαζετο επι μεγεθει σωματος· μεχρι
γαρ εκεινου ουκ ην ανθρωπος τοιουτος φανερωθεις. ̣4̣ Ἀνηιρεθη δε αμα τωι υιωι (ο
Φιλιππος) αγωνιζομενος υπερ Χριστιανων υπο ∆εκιου, (ος και κατεσχε την
βασιλειαν ετη βʹ. ̣5̣ Ἐπι τουτου διωγμου μεγαλου γεγονοτος, πολλοι εμαρτυρησαν. ̣6̣
Τουτον διαδεχεται Γαλλος και Βολοσιανος ετη βʹ.
ΡΝ∆ʹ. Βασιλεια Ουαλεριανου. Τουτους Ουαλεριανος και Γαλλιανος
διαδεχονται ετη ιεʹ. Μετα δε Φιλιππον εβασιλευσε Ουαλεριανος ετος αʹ και εσφαγη
υπο του λαου.
ΡΝΕʹ. Περι της λοιμικης νοσου. Ἐφ' ου επι πασαν την οικουμενην του Θεου
οργην μεγαλην εκπεμψαντος, λοιμωδης νοσος το αν θρωπινον γενος διεφθειρεν (εις
359 εξαλειψιν)· απο γαρ της γης και της θαλασσης ατμοι τινες 110.552 ανηιεσαν· και
προς τουτοις ανεμοι και αυραι των ποταμων και λιμνων ανιμησεις ανεπνεον, ως
νομιζειν νεκρων ιχωρας ειναι τας δροσους. Συνεχως ουν εκ του τοιουτου λοιμου την
γην συν ειχε βαρεα και ανιατα νοσηματα, ως απειρον και αναριθμητον γενεσθαι των
ανθρωπων τον ολε θρον· θρηνοι τε και οιμωγαι δια το πληθος των ολλυμενων
εγινετο πανταχου και, ουδεν των επι θανατου των πρωτοτοκων Αιγυπτου
απολειπομενον· ου γαρ ην οικια, εν ηι ουκ ην τεθνηκως αποζων· και οι μεν των
εθνων απηνεις ανθρωποι την του νοσηματος εκτρεπομενοι βλαβην και την του
 
 

161

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θανατους μεταδοσιν, αταφους και ημιθανεις εῤριπτον τους ανθρωπους, ου
συγγενων, ου φιλων, ουκ αλλων τινων εγγυτερων φειδομενοι, ει και την οργην και
τον ολεθρον ουκ εξεφυγον. Οι δε πλειστοι των φο βουμενων τον Κυριον,
απαραφυλακτως τους νοσουν τας θεραπευοντες (και του παθους μεταλαμβανοντες.
του βιου απηλλαττοντο· αλλοι δε ετερους νοσοκο μισαντες και ανεθηναι της νοσου
ποιησαντες, απε γενοντο) εις αυτους τον εκεινων θανατον επισπασα μενοι.
ΡΝςʹ. Βασιλεια Γαλλου. Μετα δε Ουαλεριανον εβασιλευσε Γαλλος υιος αυτου,
μηνα ενα· ̣2̣ και εσφαγη καθευδων υπο της ιδιας γυναικος.
ΡΝΖʹ. Βασιλεια ∆εκιου. Μετα δε Γαλλον εβασιλευσε ∆εκιος ετη βʹ, και εσφαγη
(εν τωι πολεμωι συν τοις αυτου παισιν) υπο Σκυθων υποθηκαις 360 Γαλλου (και
Βολοσια νου) εν τελματι αποπνιγεντες, αξιαν τιμωριαν της εαυτων θηριωδιας
ευροντες, ως μηδε μερος τι των σωματων αυτων ευρεθηναι. ̣2̣ Ἐπι τουτου ην Κλημης
ο Στρωματευς, Ἀφρικανος, και Γρηγοριος ο Θαυματουργος και Ναυατος
πρεσβυτερος, ος τους επιθυσαντας και μετανοουντας ουκ εδεχετο. ̣3̣ Ἐπι ∆εκιου ο
αγιος Κυπριανος εμαρτυ ρησε, και οι ζʹ παιδες οι εν Ἐφεσωι, και (οι δʹ εν Κρητηι),
Βαβυλας Ἀντιοχειας, και Φλαυιανος Ῥωμης, και Ἀλεξανδρος Ἱεροσολυμων, και
∆ιονυσιος Ἀλεξανδρειας, εμαρτυρησαν (και αλλοι αναριθμη τοι)· και Ἐλκεσαιος ο
αιρεσιαρχης εγνωριζετο. ̣4̣ Ουτος (ο ∆εκιος) εθεσπισεν εν Ῥωμηι τας Χριστιανας
γυναικας μη εξειναι κατακαλυπτεσθαι την κεφαλην, οιομενος δια της νομιζομενης
αισχυ νης ταυτης εις ειδωλολατρειαν (αυτας) ελκυσαι· αι δε μαλλον (προθυμως)
ακατακαλυπτοι προηιε 110.553 σαν ̣96b οθεν αχρι του νυν αι μεν ακριβεις
Χριστιανων γυναικες ακατακαλυπτοι προερχονται, αι δε Ἰουδαιαι και απιστοι
κατακαλυπτονται.
ΡΝΗʹ. Βασιλεια Αιμιλιανου. Μετα δε ∆εκιον εβασιλευσεν Αιμιλιανος ετος αʹ,
και εσφαγη εν τωι πολεμωι.
ΡΝΘʹ. Βασιλεια Γαλλιηνου και Ουαλεριανου. Μετα Αιμιλιανον εβασιλευσε
Γαλλιηνος ετη ιεʹ, και εσφαγη εν τωι πολεμωι. 361 ̣2̣ Ἐφ' ου Ἀρτεμων και Συνεπων οι
αιρεσιαρχαι εγνωριζοντο, και Γρηγοριος ο Θαυ ματουργος (και μαθητης Ὠριγενους)
διεπρεπεν.
ΡΞʹ. Βασιλεια Κλαυδιου. Μετα Ουαλεριανον εβασιλευσε Κλαυδιος ετη βʹ.
Ουτος παππος γεγονε Κωνσταντιου, του πα τρος Κωνσταντινου του Μεγαλου. ̣2̣ Ἐπι
αυτου οι Σκυθαι περασαντες και τας πολεις πορθησαντες, απελθοντες εις Ἀθηνας
παρελαβον αυτας, και συναγαγοντες παντα τα βιβλια εβουλοντο καυσαι· ως φρονων
δε τις εξ αυ των εκωλυσεν αυτους, ειπων, οτι περι ταυτα οι Ῥωμαιοι σχολαζοντες
των πολεμων αμελουσιν. ̣3̣ Ουτος Αυρηλιανον εις την βασιλειαν προα γαγων (νοσωι)
τελευται. ̣4̣ Ἐπι Κλαυδιου εμαρτυρησαν οι αγιοι Μα μας, Ἀειθαλευς, και Ἰουλια, και
Φιλιππος.
ΡΞΑʹ. Βασιλεια Κυντιλιανου. Μετα Κλαυδιον εβασιλευσε Κυντιλιανος ημε ρας
ζʹ.
ΡΞΒʹ. Βασιλεια Αυρηλιανου. (Μετα τουτον) εβασιλευσεν Αυρηλιανος ετη ʹ,
ανηιρεθη δε υπο στρατιωτων μεταξυ Ἡρακλειας και Βυζαντιου εν τωι καλουμενωι
Καινωι Φρουριωι, και εκει εταφη. Αυρηλιανος 362 γαρ ωτακου στην εσχεν
αναφεροντα αυτωι παντα τα γενομενα και λεγομενα, ος απειληθεις ποτε παρ' αυτου
δια τινα αιτιαν και φοβηθεις, εμιμησατο την χειρα του βασιλεως και εν γραφηι
ποιησαμενος ονομα σιας δυναστων ως επι θανατον αχθησομενων, οι φοβηθεντες
ανειλον αυτον. ̣2̣ Ἐπι τουτου ο αγιος Χαριτων ωμολογησε, και Μανης ο μιαρος και
τρισκαταρατος ανεφυη, Χριστον εαυτον και Πνευμα αγιον (ο δαιμονιωδης)
μορφαζομενος, (διο και μαθητας ιβʹ ως ο Χριστος επαγομενος), και εκ πασης
 
 

162

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αιρεσεως ει τι κακον 110.556 ερανισαμενος, εκ Περσιδος εις την Ῥωμαιων γην κατα
Θεου συγχωρησιν εισεφρησεν. Ουτος ουν ο μεμηνως Μανης, ο και Σκυθιανος
λεγομενος, Βραχμανης ων το γενος, διδασκαλον δε εσχε Βουδαν τον πρωην
καλουμενον Τερεβινθον, ος (και) παιδευθεις υπο Σκυθιανου τα Ἑλληνων δοξα
ζοντος, την Ἐμπεδοκλεους ηγαπησεν αιρεσιν, δυο αρχας λεγοντος αντικειμενας
αλληλοις. Εισελθων δε εν Περσιδι εκ παρθενου εαυτον εφασκε γεγεννη σθαι και εν
τοις ορεσιν ανατραφηναι· και συγγρα ψαμενος βιβλια δʹ, το μεν επωνομασε
Μυστηριον, το δε Ευαγγελιον, το δε Θησαυρον, το δε Κεφα λην. Και ο μεν Βουδαν
ουτος ο και Τερεβινθος υπο πνευματος ακαθαρτου συντριβεις απωλετο· γυνη δε τις,
παρ' ηι (και) κατελυσε και κατελυθη, τα χρη ματα και τας βεβηλους βιβλους (αυτου
εξαγιστους) κληρονομησασα, ωνειται παιδαριον ετων ζʹ, τουνομα Κουρβικον, ον και
διδαξασα γραμματα και ελευ θερωσασα κληρονομον των εαυτης παντων καθιστη
σιν. Ὁ δε λαβων τα βιβλια του Βουδα και τα χρη ματα, διηρχετο την Περσιδα Μανην
εαυτον ονομα ζων (κατα την των Περσων γλωσσαν, οιονει τινα διαλεκτικον)· και
της πλανης του Βουδα συνιστωρ γενομενος, και τα βιβλια πονηματα ιδια ελεγεν
ειναι. 363 Ὃν ο βασιλευς Περσων εξεδειρε ζωντα ως θανατου γενομενον αιτιον του
υιου αυτου. Του γαρ βασιλικου παιδος νοσουντος και πολλης ιατρι κης επιμελειας
απολαυοντος, επηγγειλατο Μανης χωρις ιa97aτρειας αναστησαι τουτον· και ουτω
τους ιατρους αποστησας εθανατωσε το παιδιον (τηι) αμελειαι και τερατολογιαι· υπερ
δε τουτου μισθον επαξιον εικοτως κομιζεται την εκδοραν του παναθλιου αυτου
σωματος. (Τουτου δε μαθηται γεγονασι τρεις· Θωμας, και Βουδδας, και Ἑρμας, εξ ων
ουτος ο Θωμας βιβλον εξεδωκε λεγομενην Ευαγγελιον κατα Θωμαν· μηδεις τοινυν
αναγινωσκετω το κατα Θωμαν Ευαγγελιον. Ου γαρ εστιν ενος των ιβʹ, αλλ' ενος των
τριων κακων του Μανη μαθητων). Ὁ τοινυν εμβροντητος ουτος Μανης αποβαλλο
μενος την Παλαιαν ∆ιαθηκην και την κτισιν πασαν και την του ανθρωπου
κατασκευην, ουκ αγαθου τινος γεγονεναι Θεου βλασφημων υπο φθοραν και
αλλοιωσιν ουσαν, την νεαν ως αγαθου δηθεν προσιεται Θεου, και κατα φαντασιαν
και δοκησιν τον Χριστον πεφηνεναι τερατευεται· και προς τουτοις καταδυσεις τινας
εναγεις, και νυκτερινας τελευτας, και παρανομους επιτηδευσας μιξεις, και
αῤρητοποιιας, και ειμαρμενην, και μετενσωμα τωσεις, και αλλα πλειστα φλυαρησας
(και δρα σας,) και διδαξας, τα των Ἑλληνων πονηρα και 110.557 αθεα δογματα
κρατυνειν εσπουδαζεν ο θεομισης και θεηλατος. ̣3̣ Περι ου φησι και Θεοδωρος
πρεσβυτερος ο της Ῥαιθου· “Μανης ο του αντιθετου σκοτους εφευρε της, μαλλον δε
της εξουσιας του σκοτους αναπλα σμα, φαντασιαι ψιληι και σχηματι διακενωι σωμα
τος ανθρωπειου πεφανερωσθαι τον Κυριον εφαντα σθη και ωνειρωξεν· ωστε, φησι,
πασχειν μεν δο κειν αυτον και πραττειν απερ εδρα και πεπονθε καθ' ημας, μηδεν δε
τουτων αληθειαι και πραγματι 364 υπαρξαι, αλλα δοκησει μονον και απατηι
αποβουκολειν τους ανθρωπους, οις και συνανετρα φθαι νενομισται. ∆ια τουτο και
φυσεις δυο παραι τειται λεγειν περι του Κυριου, αλλα μιαν της θεοτητος.” ̣4̣ “Παυλος
δε τις τωι Μανεντι τουτωι συγχρο νος γεγονως, το γενος μεν Σαμοσατευς, Ἀντιοχειας
δε της μεγαλης προεδρος, ψιλον ειναι ανθρωπον τον Κυριον εδυσφημησεν· ωσπερ δε
εις εκαστον των προφητων, ουτω και εν αυτωι γεγενησθαι του Θεου Λογου την
οικησιν· ενθεν και δυο φυσεις διηιρημενως εχουσας και ακοινωνητους προς εαυτας
ειναι πανταπασιν εν Χριστωι, ως αλλου οντος αυ του του Χριστου, και αλλου του εν
αυτωι κατοι κουντος Θεου Λογου. Αυται μεν ουν αι πρωται φωναι του μιαν φυσιν και
τας δυο κακως και δυσφη μως επι Χριστου λεγεσθαι, το μεν επ' αναιρεσει της
θεοτητος, το δε ανθρωποτητος.”
ΡΞΓʹ. Περι Ἀπολλιναριου. “Ἐν δε τοις εξης χρονοις Ἀπολλιναριος τις
ανεφυη, προεδρος Λαοδικειας της Συριας, ματαιο φροσυνης ετερας ηγησαμενος· των
 
 

163

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ Ἀρεια νων αψυχον παντη λεγοντων την του Κυριου σαρκα, αυτος εφη, οτι
σαρκα μεν εμψυχωμενη ψυχηι ζω τικηι ανελαβεν ο Κυριος, νουν δε τον ημετερον ου
προσηκατο, μηδε γαρ δεηθηναι φησιν εκεινην ανθρωπειου νοος, ηγεμονευομενην
υπο του αυτην ενδεδυκοτος Θεου Λογου, αλλα μηδε χωρειν αυτην αλλην νοεραν
δυναμιν παρα την θειαν. Ταυτα υπο θεμενος διατεινεται μιαν φυσιν ειναι του Λογου
και της σαρκος, ως ατε της σαρκος ατελους ουσης εις τον ανθρωπον, και δια τουτο
μη αξιαν φυσιν ονομαζεσθαι.”
ΡΞ∆ʹ. Περι Θεοδωρου Μοψουεστιας. 365 “Μεθ' ον αναφαινεται τις Θεοδωρος,
της Μομψουεστιας, πολεως εν τηι Κιλικιαι, την ηγεμονιαν λαχων· ̣97b και εκ
διαμετρου τωι Ἀπολλιναριωι φε ρομενος υβρεις ου τας τυχουσας τολμηραι ψυχηι και
αφοβωι καρδιαι καταχεει του ∆εσποτου Χριστου, αν 110.560 θρωπον ενα των καθ'
ημας και κοινον αποκαλων, εκ προκοπης λαβοντα την χαριν του Θεου, Θεον ονο
μαζεσθαι, και εκ του εν Ἰορδανηι βαπτισματος αξιωθηναι της του αγιου Πνευματος
δωρεας, εν πρωτοις εις ονομα Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος βαπτι σθεντα,
τον δε Θεον Λογον δια την υπερβαλλουσαν αρε την αυτου κατ' ευδοκιαν εαυτου
κατοικησαντα μετα δουναι της θεικης αξιας αυτωι και προσκυνησεως εις υστερον
μετα την τελειωσιν. Ταυτα και ετερα πολλα τοιαυτα δυσφημησας, δυο φυσεις
ιδιοπεριοριστως εδογματισεν επι Χριστου, σχεσει τινι και μονον αλληλαις
οικειωμενας· δευτερα και αυτη βλαστη σις του μιαν φυσιν και δυο φυσεις εν Χριστωι
μη κατα τον ορθον λογον ομολογεισθαι.” ̣2̣ Μετα δε τουτους γεγονε τις Νεστοριος
ονο ματι, απο Γερμανικειας της Συριας, του θρο νου Κωνσταντινουπολεως
δραξαμενος· ομοιως τηι φωνηι των εν Χριστωι δυο φυσεων κακοφρονως απε χρησατο,
Παυλωι και Θεοδωρωι, τοις εαυτου προγο νοις, επομενος· υιος μεν γαρ ην του
Κιλικος, απογονος δε του Σαμοσατεως· και δια τουτο προς την αγιαν Παρθενον
ασπονδον ηρατο πολεμον, εξαρ νουμενος τον εαυτου Κυριον και ατιμαζων την
εαυτου ∆εσποιναν, ο δειλαιος δουλος και αναισχυντος. Ουτος ουν ο δεινος
Νεστοριος (τριτος) πρωτοστα της γεγονε της Ἰουδαικης ταυτης αιρεσεως, αλλον
ειναι παρ' εαυτωι τον Χριστον και αλλον τον Θεον Λογον κατα την πατρικην αυτου
πλανην εδογματισε.”
ΡΞΕʹ. Περι Ευτυχους. 366 “Της δε κατα Μανην και Ἀπολλινα ριον αντιθετου
μοιρας τριτος παλιν υπασπιστης Ευτυχης, ηγουμενος μοναστηριου
Κωνσταντινουπολεως, ανεδειχθη, ος μη ανεχομενος ομοουσιον ημιν και ομοφυη
την σαρκα του Κυριου διομολογειν, απηρ νησατο, σωζεσθαι λεγων εν τωι Χριστωι δυο
φυσεις μετα της τουτων ενωσεως και συμφυιιας· ου μην δε, αλλα και τερατωδη τινα
και αλλοκοτα παρ επλαττεν, εξ ουρανου λεγων κατιεναι το σωμα του Κυριου, και,
ως δια σωληνος της Παρθενου, παραδραμειν τον Θεον Λογον, ουρανοθεν τουτο
ενδεδυμενον, ινα δοξηι γεγενησθαι εκ γυναικος, και περ μη γεγενημενος. Μανιχαιος
ουτος ο λογος και πεφαντασμενος πολλωι μαλλον εκεινου μιαν φυσιν και ουτος
διεστραμμενηι καρδιαι τον Χριστον επρε σβευσεν.” ̣2̣ Ειτα Σευηρος τις λεγομενος,
αρπασας τον θρονον Ἀντιοχειας, την κατα Μανην αυθις, Ἀπολλιναριον τε και
Ευτυχεα διεκδικειν αιρεσιν επει ρατο, κυκων, οση δυναμις αυτωι, την της Ἐκκλησιας
ειρηνην. Ἐξελαθεις δε της Ἀντιοχεων ως στασιωδης και ταραξιας, την Ἀλεξανδρεων
κουφοτα 110.561 την, λαιλαπος και θυελλης δικην, ενεσκηψεν· ενθα και ετερας
καταιγιδος αντιπνευσασης αυτωι τε και τωι λαωι, συνεχεε παντας και εθορυβησε. ̣3̣
∆ιεσκεδασε γαρ αυτους Ἰουλιανος τις κα λουμενος, Ἁλικαρνασσου μεν της Ἀσιας
επισκοπος, της δε Ευτυχιανης κακοδοξιας προστατης ευθυμοτα τος. Σευηρου γαρ
μιαν φυσιν λεγοντος ειναι τον Χριστον και την εν Χριστωι διαφοραν δεχομενου,
Ἰουλιανου δε μιαν μεν κατα Σευηρον φασκοντος φυσιν, αναιρουντος δε την
διαφοραν, αιτιοι πασης ταραχης ̣98a και ζαλης γεγονασιν οι ανοσιοι, “μη νοουντες,
 
 

164

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα το δη λεγομενον, μητε α λε γουσι, μητε περι τινων διαβεβαιουνται,” οιτινες
προς ημας διαμαχονται 367 λαμβανοντας εις παρα δειγμα της θειας ενωσεως τον εκ
ψυχης και σωμα τος ανθρωπον, και φασιν· “Ουκουν τρεις ομολογειτε φυσεις;” ̣4̣
Ἀλλ' ιστωσαν οι αμαθεις και απαι δευτοι, οτι δυο φυσεις ημεις λεγομεν, ου Θεου και
σαρκος, ουτε μην Θεου και ψυχης, αλλα Θεου και ανθρωπου· ουδε γαρ εστι κυριως
ανθρωπου φυσις η του μερους φυσις· μερη μεν γαρ ανθρωπου, ψυχη και σωμα, μερη
δε των μερων αι περι αυτων διαιρεσεις τε και υποδιαιρεσεις· και μερη μεν Χριστου
ασυγχυτα θεοτης και ανθρωποτης, ψυχη δε και σωμα (ου μερη Χριστου), αλλα μερη
του μερους· μερη μεν των μερων του ανθρωπου επι μεν ψυχης, ουσια λογικη και
ποιοτης ασωματος, ων το μεν ηγεμονικον, το δε θυμικον, το δε επιθυμη τικον· (και)
τουτων το μεν εννοηματικον (και) δια νοητικον, μνημονευτικον τε και
βουλευτικον, το δε ορεκτικον και ελκτικον, το δε αμυντικον· και πολλα ετερα
τουτοις υποδιαιρουνται. Ἀφεισθω (δε) τα νυν ζητειν ποτερον ως μερη ταυτα εισιν εν
τηι ψυχηι η ως(ει) δυναμεις· επι δε του σωματος παλιν διαι ρεσεις γινονται ισομοιρη,
και τουτων ετι εις κε φαλην και χειρας και ποδας και ταυτα εις οστεα και σαρκα και
νευρα, και ταυτα εις δʹ στοιχεια, και ταυτα εις υλην και ειδος. Πολλα δε και ετερα
φιλοσοφουσιν ιατρων παιδες περι δυναμεων φυσι κων, ων την μεν ελκτικην (την δε
καθεκτικην), την δε αλλοιωτικην, την δε αποκριτικην ονομαζουσιν, πολλα δε περι
αισθησεως και φαντασιας και του συνεχοντος το ζωον ζωτικου και οργανικου
πνευμα τος ετερου παρα το λογικον, ως φασιν, υπαρχοντος. Ὥσπερ τοινυν αποχρη
προς το παραστησαι ταυτα παντα δια το σαρκα ειπειν η σωμα ανθρωπου· και αποχρη
παλιν δια της λογικης ψυχης το, εις α διαιρειται μερη, δηλωσαι· (ουτως αποχρη
ανθρωπον η φυσιν ανθρωπου ειρηκοτα, παντα δηλωσαι) τε και παραστησαι τα εξ ων
συνεστηκε (και) εν οις γνωρι ζεται. Οι δε ουχ ινα τον ανθρωπον τελειον αποφη
νωσιν, αλλ' ινα τον Κυριον συκοφαντησωσι και της ημετερας αυτον αλλοτριωσωσι
φυσεως, και η 368 110.564 μη ειληφοτα την αρχην το ημετερον η μη σωον
φυλαξαντα οπερ εσχε παρ' ημων. Ταυτα και τα τοιαυτα σοφιζομενοι και παρα το
παραδειγμα κακουργουντες, εις αφυκτους και αδιεξοδευτους καταπεπτωκασι
λαβυρινθους. Ἀμελει γε τοι και Θεοδωρητος εφη περι του των και των τοιουτων
ανοσιων ουτως· “Εισι μεντοι γε τινες οι και Χριστιανων μεν προσηγοριαν εχον τες,
αντικρυς δε τοις της αληθειας δογμασι πο λεμουσιν· (αʹ) οι μεν γαρ το αγεννητον εις
τρια τεμνουσι, και το μεν καλουσιν αγαθον, το δε κακον, το δε δικαιον· (βʹ) οι δε δυο
αρχας αγεννητους ζω γραφουσι τωι λογωι αλληλαις εναντιας εκ διαμετρου· (γʹ) αλλοι
μεν τοις ασεβεσι τουτοις πολεμειν επαγγελλονται δογμασιν, ετεραν ̣98b δε δυσσε
βειας επινοουσιν οδον· τον γαρ του Θεου Μονογενη, Λογον ομολογουντες Υιον, ως
ποιημα τηι κτισει συναριθμουσι, και (δʹ) τον Κτιστην ιστωσι μετα της κτισεως, και (εʹ)
το αγιον Πνευμα τωι δυσσεβει λογωι της θειας εξοριζουσι φυσεως. Ἄλλοι δε αλλως
την θειαν οδον απολεσαντες, ποῤρω που της αληθειας εγενοντο· ( ʹ) και οι μεν την
υπερ ημων γεγενημενην οικονομιαν παντελως απηρνησαντο· (ζʹ) οι δε ομολογουσι
μεν ενανθρωπησαι τον Θεον Λογον, σωμα δε μονον ανειληφεναι. (ηʹ) Οι δε εμψυχον
μεν καλουσι την ληφθεισαν σαρκα, ου την λογικην τε και νοεραν εν ταυτηι
γεγενησθαι ψυχην, ισως την οικειαν ανοιαν τουτου τεκμηριον εχοντες· ημετε ραν δε
ανθρωπου ψυχην ουδεμιαν ισμεν ετεραν η την λογικην και αθανατον. (θʹ) Και αλλοι
δε πα λιν εις δυο τον ενα Χριστον διατεμνουσιν, ετερον ειναι διατεινομενοι τον εκ
Παρθενου τεχθεντα τε λειον ανθρωπον, ετερον δε τον εκ Θεου Πατρος Λο γον· και
τον μεν ως ανθρωπον, ιδιαι τιθεντες και ανα μερος, τον δε ως Θεον φυσει τε και
αληθειαι Υιον ονομαζουσιν. (ιʹ) 369 Ἄλλοι δε παρατετραφθαι φασιν τον εκ Θεου
Πατρος Λογον εις οστεων και νευρων και σαρκος φυσιν.”
 
 

165

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΡΞ ʹ. Βασιλεια Τακιτου. Μετα Αυρηλιανον εβασιλευσε Τακιτος ετη βʹ. Ουτος
Μαξιμινον συγγενη αυτου (οντα) επεστησε τηι Ἀσσυριων· ̣3̣ ον δια τας υπ' αυτου
γενομε νας αδικιας ανελοντες οι στρατιωται, φοβηθεντες μη εκδικησηι αυτον ο
Τακιτος, απεκτειναν αυτον· και γεγονασι δυο βασιλεις, Προβος και Φλωριανος.
ΡΞΖʹ. Βασιλεια Φλωριανου. Μετα Τακιτον εβασιλευσαν Προβος και Φλω
ριανος ετη βʹ, μηνας βʹ. ̣2̣ Ουτος (ουν) ο Προβος παραφρονα εαυτον ποιη σας ανειλε
τον Φλωριανον. 110.565
ΡΞΗʹ Βασιλεια Προβου. Ἐπι αυτου βροχης γεγονυιας, σιτος κατηνεχθη πολυς,
ον (και) συναγαγοντες σωρους μεγαλους εποιησαν· ωσαυτως και (επι Αυρηλιανου,
ως ειρη ται, ανωθεν) ψεκαδας αργυρας κατενεχθηναι φασι. ̣2̣ Βικτωρινος δε φιλος
του Προβου ᾔτησε φι λον αυτου γενεσθαι αρχοντα εις Βρεττανιαν· ο δε απελθων
αντηρεν. 370 Ὀνειδιζομενος ουν ο Βικτωρινος απεσταλη παυσαι την ανταρσιαν.
Προσποιησαμενος ουν (ως) απο προσωπου φευγειν του βασιλεως (ο Βικτωρινος),
φιλος ων του ανταρ του, απεδεχθη (υπ' αυτου, ος) και ανειλεν αυτον. Ὑποστρεψας
δε, ως εξηιει του πλοιου, λυσας την ζωνην εῤριψεν εις την θαλασσαν, και εισηλθε
λυσι ζωνος προς τον βασιλεα. Ὁ δε ωργισθη, νομι ζων υφ' ετερου αυτον τουτο
πεπονθεναι. Βικτω ρινος δε εφη, υφ' εαυτου τουτο γενεσθαι, δεηθεις μηκετι αρξαι
πραγματος· αρχη γαρ πασα μετα κινδυνων και κλιμακτηρων. Ὁ δε και ησυχιαν αυτωι
εχαρισατο και δωρεας πολλας παρεσχεν. ̣3̣ Ἀπεκτεινε δε παντας τους αποκτειναντας
Τακιτον και Αυρηλιανον, εν τηι Πειρινθωι επι αρι στον αυτους καλεσας. ̣4̣ Ἀνηιρεθη δε
και αυτος (υπο των περι αυ τον, και βασιλευει Καρος, Καρινος και Νουμεριανος).
ΡΞΘʹ. Βασιλεια Καρου. Μετα δε τουτους εβασιλευσαν Καρος, και Κα ρινος, και
Νουμεριανος ετη βʹ. ̣2̣ Ουτος ο Καρος την Περσιδος Κτησιφωντα παρελαβε, τουτων
ηδη τεταρτον αλωθεντων υπο Τραιανου (και) υπο Ουηρου, Σευηρου και Καρου. ̣3̣
Τελευτησαντος δε Καρου υπο λοιμικης και Νουμεριανου τυφλωθεντος, ανειλεν
αυτον Ἄπρος· και εβασιλευσε Καρινος. 371
ΡΟʹ. Βασιλεια Κυρινου. Ἐπι Καρινου ̣99a εμαρτυρησαν Χρυσανθος και ∆αρεια,
Θαλλελαιος, Ἰουλιανος και οι εν Ῥωμηι αγιοι αναργυροι.
ΡΟΑʹ. Βασιλεια Νουμεριανου. Μετα τουτον εβασιλευσε Νουμεριανος,
αδελφος Καρινου, ετος αʹ, και πολεμησας Περσας και ηττη θεις, τουτον
χειρωσαμενοι εξεδειραν ζωντα.
ΡΟΒʹ. Βασιλεια ∆ιοκλητιανου. Μετα δε Νουμεριανον εβασιλευσεν (ο υιος του
Σα τανα) ∆ιοκλητιανος ετη κʹ. 110.568 ̣2̣ (Μη) περιγενομενος δε των πραγματων προ
βαλλεται (βασιλεα) Μαξιμιανον Ἑρκουλιον, γαμβρον και φιλον αυτου οντα. ̣3̣ Ὑφ'
ων μεγας διωγμος κατα Χριστιανων εκινηθη (και φρικωδεστατος)· προσεταξαν γαρ
κατα πολιν και χωραν τας μεν εκκλησιας των Χριστιανων καταστρεφεσθαι και τας
θειας αυτων Γραφας κατακαιεσθαι, τους δε Χριστιανους αναγ καζεσθαι θυειν τοις
δαιμοσι. ̣4̣ Το τοιουτον συνιδοντες διαταγμα ∆ιοκλητιανος μεν απο της Ἰταλιας την
επ' Αιγυπτον πορειαν εποιησατο· εκαλει γαρ αυτον η τοτε συμβασα εν Ἀλεξανδρειαι
τηι προς Αιγυπτον στασις· Μαξιμιανον δε εις τα επεκεινα των Ἄλπεων εθνη εκπεμπει
παυσοντα τους εκεισε θορυβους. 372 ̣5̣ ∆εισθαι επι μειζονος προνοιας τα πραγματα
κρινας, Καισαρας αναδεικνυσι βʹ, Μαξιμιανον τον επικλην Γαλεριον και
Κωνσταντιον, τον του Μεγαλου Κωνσταντινου πατερα, ος απο της Κλαυδιου
θυγατρος ετυγχανεν. ̣6̣ Κατεγγυαται Κωνσταντιωι μεν Θεοδωραν της του Ἑρκουλιου
Μαξιμιανου γαμετης θυγατερα, Μαξιμιανωι δε, τωι και Γαλεριωι καλουμενωι, Βαλε
ριαν την αυτου θυγατερα, απωσαμενους τας προτε ρας αυτων γαμετας. ̣7̣ Και ταυτα
διαθεις κατα Περσων μεν εκπεμ πει Μαξιμιανον τον Γαλεριον, αυτος δε τας δυνα
μεις αυτου αναλαβων προς Αιγυπτον παραγινεται και Ἀχιλλεα τροπωσαμενος τον
ανταρτην και τους αυτου παντας απεκτεινε και την τυραννιδα διελυσεν. ̣8̣ ∆ιο και
 
 

166

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλοι τον της αθλησεως ανεδησαντο στεφανον, εξ ων εισι Πετρος Ἀλεξανδρειας
και Ἄνθιμος Νικομηδειας, Προκοπιος και Γεωργιος οι αοιδιμοι μαρτυρες. ̣9̣ Και οι
τρεις χιλιοι εν Νικομηδειαι, Σαβιανος και Ἀλεξανδρος, ∆ιονυσιος και Ἀρτεμιος,
Ἀθηνοδωρος, ∆ιοδωρος, Ῥωδιανος, Ἀκυλινος, Φεβρωνια, Ὀνησιμος, Ἀθηνογνωτος,
Μαρινος ο γερων, Φωτιος, Ἀνικητος, ∆ιομηδης, Φιλονιδης, Κλημης και
Ἀγαθαγγελος, Μηνας, Καλλιστρατος, Γρηγοριος Ἀρμενιας, Ῥιψιμια, Γαιανης υπο του
βασιλεως Τιριδατου του Ἀρμηνιας. ̣10̣ Και γυνη τις γενει, και πλουτωι, και καλλει
σωματος, συν δυσι θυγατρασι παρθενοις μετα πολ λας καταφυγας κατασχεθεισαι,
φοβωι του μη διαφθα ρηναι την παρθενιαν αυτων, εις ρειθρον 373 του 110.569
ποταμου εαυτας εῤριψαν, περι ων ζητητεον ει αριθ μουνται εις μαρτυρας.
ΡΟΓʹ. Περι της σωφρονος γυναικος. Και ετερα δε παλιν ιερα τις γυνη και
θαυμασια τον βιον αει παρθενος και ωραια πανυ, κατασχε θεισα, και πολλαις
μηχαναις θυσαι των τυραν νων αναγκαζοντων, μη ηττηθεισα, προσεταξαν δοθηναι
στρατιωτηι προς αισχραν μιξιν, και μηδ' ουτως πειθομενην υποβαλεσθαι κεφαλικηι
τιμωριαι, (η) και περιστατηθεισα λιαν, εδειτο του (αγιου) Ἀνθιμου Νικομηδειας μηπω
τελειωθεντος δια μαρτυ ριου, συμβουλευσαι αυτηι τι αν αιρησοιτο. Ὁ δε χρη στος
οντως ανηρ και οικονομος πιστος εν κρισει τα λογια Κυριου ταμιευομενος φησι·
“Καλον μεν, ω τεκνον, και θεοπρεπες το κατορθωμα της αγ νειας, μειζων δε η της
̣99b πιστεως εντολη, κρηπις υπαρχουσα των καλων της ευσεβειας. Μη ουν
προ̣99bκρινηις των κρειττονων τα δευτερα· ωσπερ γαρ εν περιστασει τινα γενομενον
αιρετωτερον εστιν υπερ του σωματος διαρπαγηναι το ιματιον, ουτως εστι μαλλον εν
τοις πειρασμοις ασπιλον τηρησαντα την ψυχην, προδουναι την σαρκα τοις παντοιως
ενυ βρισαι εθελουσιν η απολεσαι της ψυχης την ευγε νειαν.” Ἡ δε τουτο ακουσασα
απηιει ταλαντευομενη τον νουν, ως δυο καλων αντιποιουμενη· αλλ' η θεια χαρις (η
εν τοις αμηχανοις προφασιν επικουριας παρεχουσα εφευρεν αυτηι σωτηριαν· και
πως, ακουε δια ποιας επινοιας σοφωτατον ασυλον) την σωφρο συνην εφυλαξε. Ὡς
γαρ υφ' ενος οικου συνεκλει σθη, κατασοφιζεται τον στρατιωτην λεγουσα· “Μηδεν
ατοπον εις εμε πραξηις, ανθρωπε, και παρεξω σοι μισθον (της ευεργεσιας ταυτης)
επαξιον· δωσω γαρ σοι φαρμακον, ουσα φαρμακις, αθανασιας 374 προξενον, οπερ
ολον το σωμα χριομενος εν τοις πολεμιοις υπαρξεις ατρωτος. Ει δε θελεις αρτι
πειραν λαβειν, επιτρεψον με τουτο κατασκευασαι. Του δε μετα πολλης χαρας
επιτρεψαντος, λαβουσα η γυνη κηρον και ελαιωι συμμιξασα και επι πολυ ταις χερσι
διαμαλαξασα και τον εαυτης αυχενα πε ριχρισασα· “Παταξον, ως δυνηι (και οψει την
δυναμιν της αλοιφης,” φησι τωι στρατιωτηι, “και οτι ουτε πληξεις ουτε θανατωσεις
με.” Ὁ δε εις υψος επαρας το ξιφος και κατ' αυτης επενεγκων απετεμεν ευθεως την
τιμιαν αυτης κεφαλην· και ουτω νικησασα των δυσμενων την κακουργιαν διπλουν
τον στεφανον του (τε) μαρτυριου και της αγνειας ανεδησατο.
ΡΟ∆ʹ. Περι ετερας παρθενου. Ὡσαυτως δε και αλλη τις ευπρεπεστατη κορη
παρθενιαν ασκουσα, διεβληθη ως βλασφημουσα τους βασιλεις και τα ειδωλα, ην
(και) συλλαβομενοι και (πολλα) μαστιγωσαντες, μη υπακουσασαν τηι 110.572 τουτων
δυσσεβειαι, παρεδωκαν εις πορνειον, εντειλα μενοι τωι ταυτην νεμοντι (δεξασθαι
αυτην και) κο μιζειν υπερ αυτης καθ' ημεραν νομισματα γʹ. Ὁ δε (ως μελλων
εισπραττεσθαι το χρυσιον) εκδοτον αυτην εστησε τοις βουλομενοις· (οπερ γνοντες οι
γυναικομανεις παρηδρευον τωι εργαστηριωι της ανο μιας) προς αυτην εισπηδωντες
(και το αργυριον αποδιδοντες)· ους παρακαλουσα ελεγεν· “Ἕλκος εχω (δυσωδες) εις
τον κεκρυμμενον τοπον και δε δοικα μη και υμας της νοσου μεταδωσω· αλλα ανα
μεινατε ολιγας ημερας εως υγιανω και εξουσιαν μου εχετε παντοτε.” Ουτως ουν
τουτους αποβουκο λησασα, δεησει τον Θεον ικετευεν (απαλλαγηναι του τοιουτου
μυσους και) ασπιλον την παρθενιαν αυτης φυλαξαι. Και 375 δη υπακουσας ο Θεος
 
 

167

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της δεησεως αυτης, ερχεται νεανισκος τις περιφα νης και λιαν ευσεβης προς τον
πορνοβοσκον εσπερας βαθειας και διδωσιν αυτωι νομισματα εʹ λεγων· “Ἔασον μοι
ταυτην την κορην (εως πρωΐ.” Και εισ ελθων εις τον αποκρυφον τοπον λεγει προς
αυτην· “Ἀναστα και πορευου εις ειρηνην.” Και ενδυσας αυτην) τα ιματια αυτου και
περικαλυψας την κεφα λην αυτης, εξηλθεν αφθορος και ανεπαφος η γυνη και
διεσωθη εκ του αισχρου μυσους. Ἡμερας δε γε νομενης ̣100a και του δραματος
γνωσθεντος, εκριθη ο νεανιας αναιρεθηναι· και τουτου γενομενου επλη ρωσε το
Κυριακον λογιον το φασκον· “Μειζονα ταυτης αγαπην ουδεις εχει, ινα τις την ψυχην
αυτου θηι υπερ των φιλων αυτου.”
ΡΟΕʹ. Περι του μοναζοντος. Ὁμοιως και αλλος τις μοναζων κατασχεθεις υπο
των (ανοσιων εκεινων και) ασεβων, μετα πολ λων ποινων και μαστιγων, τελευταιον
επενοησαν πονηραν επινοιαν εις φθοραν της σωφροσυνης του δικαιου (τοιανδε)·
Κλινην γαρ εν τινι κηπωι στρω σαντες και τον αγιον εν αυτηι δεσμησαντες επαφη καν
αυτωι γυναιον ασεμνον, ως αν (εκ της του τοπου ηδυτητος και μονοτητος) εκ του μη
δυνασθαι την επιχειρησιν (του ακολαστου γυναιου) διαφυγειν (πανταχοθεν) και
ακων προς την παρανομον καθ ελκυσθειη πραξιν. (Ἀλλ' ογε θειος ανηρ) του γυ
ναιου δια φιληματων (ηδη και ρηματων αισχρων και επιτηδευματων)
περιπλεκομενου (και την αιδω του αγιου μιαραις χερσιν απτομενου και τας ηδονας
αναφλεγον, μη εχων ο αγιος πως αμυνηται το καταρατον και αναιδες εκεινο
γυναιον), την εαυτου γλωσσαν τοις οδουσιν αποτεμων, προσεπτυσεν εις το
προσωπον 376 αυτης, και εαυτωι μεν πονους και αλγηδονας αντι ηδονων
επεισηγαγεν, εκεινην 110.573 δε σφοδρα κατεπληξεν και αηδιας ενεπλησε τωι
ρευματι του αιματος. Οι δε Ἕλληνες ταυτα με μαθηκοτες εθαυμασαν των
μοναζοντων την σωφρο συνην.
ΡΟς ʹ. Βασιλεια Κωνσταντιου. Ἡττηθεντες ουν οι δυσσεβεις τυραννοι ∆ιοκλη
τιανος και Μαξιμιανος τωι πληθει των αναιρουμενων (Χριστιανων), εξεθεντο δογμα,
ωστε τους ευρισκο μενους Χριστιανους εξορυττεσθαι τον δεξιον οφθαλ μον, ου
μονον δια το οδυνηρον, αλλα και δια το ατιμον (τε) και προδηλον και της των
Ῥωμαιων πολιτειας αλλοτριον. ̣2̣ Ους η θεια δικη ενδικως μετελθουσα δικαιως
εξεκοψε. Και ο μεν υπο νοσωι δεινηι περιπεσων και ογκωθεις απεθανεν· ο δε
απηγξατο. Τον γαρ ∆ιοκλητιανον, φασιν, εν ∆αλματιαι διαγοντα κατελαβε θεηλατος
οργη, και ογκωθεις το σωμα εις πολλα διαῤρηγνυτο· της δε βλασφημου αυτου
γλωσσης σαπεισης εν τωι λαρυγγι αυτου και πληθος σκωλη κων αναβρασασης,
(ουτως) απεῤρηξε το πνευμα. Ὁ δε Ἑρκουλιος Μαξιμιανος εν Ταρσωι της Κιλικιας
κατεστρεψε τον βιον. ̣3̣ Ὁ δε Κωνσταντινος, ο υιος Κωνσταντιου, ετι παις υπαρχων
παρα τωι της Ἑυας τυραννωι ετρε φετο τωι ∆ιοκλητιανωι (αποστειλαντι παρα του πα
τρος αυτου διαγειν αυτοθι, δια το μη δολοφονηθηναι παρα της μητρυιας,
παιδευομενωι την Ἑλληνικην σοφιαν· οθεν αυτωι εν Παλαιστινηι οντι και ορωντι οσα
πασχουσιν οι του Χριστου δουλοι, εδακνετο την ψυχην· ην γαρ μισοπονηρος εκ
παιδοθεν). 377 Βλεπων δε τον παιδα Κωνσταντινον ο ∆ιοκλητια νος εις μεγεθος
ηλικιας και συνεσει κεκοσμημενον και υποπτευσας, μαλλον δε μαντευσαμενος κατα
λυτην (μελλειν) εσεσθαι της τυραννιδος αυτου, δολωι αυτον θανατωσαι διενοειτο·
αλλα θειαι προ μηθειαι (μαθων ο νεος τον δολον, ως ο ∆αυιδ) φυγηι την σωτηριαν
επορισατο, διασωθεις προς τον εαυ του πατερα. ̣4̣ Ὁ γαρ πατηρ αυτου εσταλη προς
Περσας πολεμησων αυτους, ους και νικησας προς ∆ιο κλητιανον εισηλθε, βαλαντια
̣100b πεπληρωμενα φερων λιθων τιμιων και μαργαριτων, αφ' ων πρω τος
∆ιοκλητιανος εσθητι και υποδημασι λιθοις τι μιοις και χρυσωι κεκοσμημενοις
εχρησατο, προσκυ νεισθαι τε αυτον παρα το εθος εκελευσε και 110.576 θριαμβον
απετελεσεν· ωνομασθη δε θριαμβος δια την (παρα) των ποιητων λεγομενην θριασιν,
 
 

168

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηγουν μανιαν, η απο του θρια τα φυλλα της συκης ονο μαζεσθαι. ̣5̣ Τωι δε κʹ ετει της
αυτου βασιλειας ∆ιο κλητιανος και Μαξιμιανος εν μιαι ημεραι την βα σιλειαν
απεθεντο, προφασει θεοποιιας· ως δε ιστορει ο Ευσεβιος, ∆ιοκλητιανος παραφρων
γενομενος και συν αυτωι Ἑρκουλιος την βασιλειαν αποθεμενοι, ιδιωτικον ανελαβον
βιον· και ο μεν αγχονηι τον βιον κατεστρεψε, ∆ιοκλητιανος δε θεηλα του οργης
πειραθεις και αυτος τον βιον κατελυσε. 378 ̣6̣ Γελασιος δε ο Καισαρειας φησι, οτι
μεταμεληθεντες και παλιν λαβειν την βασιλειαν βουληθεντες ψηφωι της συγκλητου
αναιρουνται. ̣7̣ Θεοτεκνος δε τις υποθηκηι Μαξιμιανου τα επι Χριστου δηθεν παρα
Πιλατου πραχθεντα πλα σαμενος υπομνηματα πασης βλασφημιας αναπλεα, κατα
πολιν και κωμην εσταλκεν, Μαξιμιανου προσ ταξαντος τοις γραμματοδιδασκαλοις
ταυτα τους παιδας εκδιδασκειν, ως αν διαγελωσι το καθ' ημας μυστηριον. ̣8̣ Μετα δε
∆ιοκλητιανον και Μαξιμιανον τον Ἑρκουλιον εβασιλευσε κατα τους αυτους χρονους
Ῥωμαιων και Ἑλληνων Κωνσταντιος ο Χλωρος ο του Μεγαλου Κωνσταντινου
πατηρ, ος εξ Ἑλενης αυτωι εγεννηθη περι την της ∆ακιας πολιν. ̣9̣ Συνεβασιλευον δε
αυτωι Σευηρος και Μα ξιμιανος ο λεγομενος Γαλεριος συν τωι υιωι Μαξι μινωι και
Μαξεντιος, ο υιος Ἑρκουλιου, αδελφος δε Θεοδωρας γαμετης Κωνσταντιου του
πατρος Κωνσταντινου του Μεγαλου, τουτου δε θειος. ̣10̣ Και ο μεν Κωνσταντινος και
Σευηρος την Γαλλιαν και Βρεττανιαν εκρατησαν, ο δε Μα ξεντιος και Μαξιμινος την
Ῥωμην, ο δε Μαξιμιανος ο Γαλεριος την Ἑυαν, ος πολλα μιαρα τε και ατοπα καθ'
υπερβολην διαπραξαμενος, γυναικομανους γενομενου αυτου, αγωνα εσχον οι υπ'
αυτον τε λουντες που κρυψωσι τας ιδιας γαμετας και τας θυγατερας αυτων απο
προσωπου του τυραννου, ου μονον δια την ασεβειαν αυτου, αλλα και δια το
αρπαζειν τα υπαρχοντα αυτων· και προς τουτοις 110.577 διωγμον απηνη και
απανθρωπον 379 κατα πα σαν την ανατολην εις τους Χριστιανους ενδειξαμε νος,
καθ' ον και πλειστοι των ευδοκιμων εμαρτυρησαν. ̣11̣ Ἄξια δε της δυσσεβειας αυτου
και προοιμια της μελλουσης αυτον διαδεχεσθαι κολασεως εικοτως πεπονθε· νοσωι
γαρ δεινοτατηι περι πεσων, (και ελκος αυτωι χαλεπον κατα των της ακολασιας αυτου
κρυπτων μοριων αναφυεν, κρειτ τονα πασης τεχνης σηψιν επηγαγε· σκωληκων γαρ
πληθος αναδιδομενονην γαρ και πολυσαρκος ο δειλαιος)αλγηδονας ισχυρας την
σαρκα πα σαν ελυμαινοντο. Και τα μεν εγκατα διεφθειροντο υπο της (ενδομυχουσης)
σφοδροτατης φλογος· η δε σαρξ πασα κηρου δικην εξετηκετο· λαβροτερως δε
φλογιζομενος και τηγανιζομενος, και αυτα συνε φρυγη τα οστα, ωστε εξαλειφηναι
τον χαρακτηρα της ανθρωπινης μορφης· καντευθεν ελεεινως δια φθειρομενος και
δεινως κατασηπομενος τοσαυτην δυσωδιαν εξεπεμπεν ως ουδεν των εν (τοις)
ταφοις διαλυθεντων νεκρων διαφερειν. ̣101a Ὁ δε εν τουτοις εμπνεων, βαθυ
στεναξας θανατον επ εκαλειτο· και προς τωι τελει εγγιζοντα αυτον ο αλι τηριος
γνους τοιαδε φησι· “Οιμοι τωι ελεεινωι και θρηνων αξιωι, οποιαν εις τους Χριστιανους
μοι τετολμημενων ασεβειων αξιαν υπεχω την τιμω ριαν!” ̣12̣ Και ταυτα μετα πολλης
οδυνης ειπων, ευ θεως κατεπεμψε προσταγματα κατα πασαν πολιν απολυεσθαι τους
Χριστιανους, παρακαλειν τε αυ τους ευχεσθαι υπερ του αυτοκρατορος. Και ευθεως η
θεια φιλανθρωπια εδεικνυτο, και ο εν εσχαταις αναπνοαις γεγονως αυθις υγιης και
ρωμαλεος υπηρχε, του χαλεπωτατου εκεινου ελκους τηι ευχηι των Χριστιανων
παραδοξως υγιασθεντος. Ἀλλα μηπω του τραυματος καλως συνουλωσαντος, εις
μειζοτε ραν μανιαν 380 κινηθεις, προσταγματα εγραψεν απανθρωπα, εν οις εκελευσε
μη ζηιν Χριστιανους μητε οικειν εν πασηι τηι οικουμενηι. Ἀλλ' ο αγαθος Θεος ουδεπω
επελαθετο των δουλων αυτου· ην γαρ ιδειν αγεληδον συρομενους Χριστιανους
παντας πανδημει συν γυναιξι και τεκνοις επι τον θανατον· αλλ' η θεια δικη
επελθουσα τας βουλας των ανομων διεσκεδασεν. ̣13̣ ∆ια γαρ την απειρον
κακουργιαν αυτου, 110.580 λιμος αυτου τηι χωραι δεινος ενεσκηπτε και λοιμος, και
 
 

169

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινος ετερου νοσηματος μοιρα· ελκος δε ην φερωνυμως του πυρωδους ανθρακος
λεγομενον, καθ' ολον μεν ερπον το σωμα, σφαλερους δε τοις πε πονθοσι επονει
κινδυνους· ου μην δε, αλλα και κατα των οφθαλμων εξαιρετως επι πλειστον
γενομενον μυριους οσους ανδρας αμα γυναιξι και παισι πηρους απειργασατο· και
συν τουτοις επανισταται τωι τυραννωι ο προς Ἀρμενιους πολεμος· αθροως υφ' ενα
και τον αυτον συῤρευσαντα καιρον, της του δυσσεβους θρασυτητος την κατα του
Θεου μεγαλαυχιαν (διηλεγξεν), οτι δη της περι τα ειδωλα σπουδης αυτου και της
καθ' ημων ενεκα πολιορκιας, μη λιμον μηδε λοιμον, μητε μην πολεμον επι των
αυτου συμβηναι καιρων εναμβρυνετο. Ταυτα δ' ουν αμα κατ' αυτον επηλθε και της
κατ' αυτον καταστροφης περιειληφει τα προοιμια· τους δε λοιπους των τας υπ'
αυτον πολεις και χωρας οι κουντων δεινως ο λιμος (τε) αμα και ο λοιμος κατ ετρυχε·
και μυριοι μεν υπηρχον οι κατα πολεις θνησκοντες, πλειστοι δε οι κατα αγρους και
κω μας, απαντων σχεδον τροφης ενδειαι και λοιμωδει νοσωι διεφθαρμενων. Και γαρ
οι μεν χορτον δια μασσωμενοι και την εξιν λυμαινομενοι διωλλυντο οι δε
απεσκληκοτες ωσπερ ειδωλα νεκρα, ωδε κα κεισε ψυχοῤραγουντες, ενσειομενοι τε
και περιο λισθαινοντες κατεπιπτον εν ταις πλατειαις, οθεν νεκρα και γυμνα σωματα
εφ' ημερας πλειονας αταφα διεῤριμμενα, 381 θεαν οικτραν (τε) και ελεεινην τοις
ορωσι παρειχεν· ηδη δε τοι και κυνων τινες εγενοντο βρωμα. Ουχ ηκιστα δε ο λοιμος
παντας οικους επενεμετο. ̣14̣ Τοιαυτα τοινυν της Μαξιμιανου μεγαλαυ χιας τα
επιχειρα, και τοιουτον αυτου το δυσμορον τελος· εν στηληι γαρ καθ' ημων
ανεγραψεν, ως Χρι στιανων παντων αναιρεθεντων (ως ᾤετο), πασης ευθηνιας (τε)
και ευκρασιας η Ῥωμαιων πολιτεια πλησθησεται. ̣15̣ ∆ιο και (ταυτα συνεβη, ο τε)
λιμος και λοιμος και αυχμοι· και τα λοιπα κακα κατει ληφε τους ανθρωπους,
(κεραυνοι τε και φοβητρα επεμποντο, ωστε εκαστον τα εαυτου μονον μερι μναιν·
̣101b και ουτως απρακτα εμειναν τα προσ ταγματα του τυραννου). ̣16̣ Κωνσταντιος
δε ο επικληθεις Χλωρος δια την ωχροτητα του προσωπουην γαρ ευσεβης και τον
υιον Κωνσταντινον ομοιως επαιδευσε και τωι καθ' ημων διωγμωι ουδαμως
εκοινωνει, αλλα και τους 110.581 υπ' αυτον χριστιανιζειν (βουλομενους) αδεως και
ακωλυτως επετρεπεν, (Κωνσταντινον τον υιον αυτου Σεβαστον και βασιλεα ζων
ανεδειξεν, ον εκ πορνειας γεγενησθαι τινες τουτον ειπον, οι και ελεγχονται σαφως
υπο διαφορων εξηγητων ως ψευδολογοι και ματαιοφρονες). ̣17̣ Ὡσαυτως ουν και
Σευηρου τεθνηκοτος Λικιννιος ο γαμβρος Κωνσταντινου αντεισαγεται, μηπω λαβων
αυτην, και στεφεται Καισαρ υπο της συγκλητου, οια δη μελλοντος γενεσθαι
γαμβρου, τωι μεγαλωι Κωνσταντινωι, υποκρινομενος δολωι την καθ' ημας ευσεβειαν.
382
ΡΟΖʹ. Περι του αγιου Κωνσταντινου. Τον δε Κωνσταντινον μετα την του
πατρος τελευτην και καταλυσιν Μαξεντιου και εισελευ σιν της πολεως Ῥωμης
συνεβη νοσησαι, ωστε μητε μαγων προγνωσις και μυθολογια μητε ιατρων επι στημαι
η σκευασιαι βοηθηματων δυνασθαι το παθος αυτου θεραπευσαι· προς ον οι των
ειδωλων ιερεις ελθοντες, υπεθεντο κολυμβηθραν τινα πλησθεισαν αιματος παιδιων
αφθορων και θερμωι τωι αιματι και αφριζοντι βαπτισθεντα αυτον υγιαναι.
Συναχθεντων ουν των παιδιων εκ πασης επαρχιας δια βασιλικων προσταγματων και
του βασιλεως εξω παραπορευο μενου, προσυπηντησαν αυτωι πασαι των πολεων
εκεινων των παιδιων αι μητερες διαλελυμενων των πλοκαμων και των μαζων
γεγυμνωμενων μετα πολλων οδυρμων και δακρυων, περι ων ο βασιλευς διερωτησας
και μαθων, οτι αι μητερες εισι των μελλοντων αναιρεισθαι παιδιων, δακρυσας ειπε·
“Καλον μοι μαλλον εστιν υπερ της σωτηριας των αναιτιων αποθανειν παιδιων η εκ
της εκεινων ωμοτατης σφαγης ωμοτατην και απανθρωπον ζωην επιλεξασθαι, και
μαλιστα της εκ τουτων υγιειας αμφιβαλλομενης.” Και ταυτα προς την συγκλητον
 
 

170

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηκως εισηλθεν εις το παλατιον, και ου μονον τους παιδας ταις οικειαις μητρασι
εκελευσεν αποδουναι, αλλα και οχηματα και αναλωματα προσεταξε δοθηναι αυταις
εν τωι υποστρεφειν. ̣2̣ Τουτου δε γενομενου, εν αυτηι τηι νυκτι οναρ εθεασατο ο
βασιλευς, εν ωι ωφθησαν αυτωι οι του Χριστου αποστολοι λεγοντες· “Ἡμεις εσμεν
Πετρος και Παυλος αποσταλεντες παρα Θεου 110.584 παρασχειν 383 σοι υγειαν και
σωτηριαν δια την προς τους παιδας ελεημοσυνην τε και συμπαθειαν. Πεμψον ουν,
μετακαλεσαι Σιλβεστρον εκ του Σεραπειου ορους, και υποδειξει σοι την οντως θειαν
και σωτηριον πηγην, εν ηι λουσαμενος ου μονον σωματικην εξεις υγειαν, αλλα
ψυχικην οτι μαλιστα.” Ἡμερας δε γενομενης αποστειλας προς τον θειον Σιλβεστρον,
μετα πολλης τιμης ηγα γεν αυτον εν τωι παλατιωι· και αναστας ο βασιλευς
προσεκυνησεν αυτον λεγων· “Καλως ηλθες, Σιλβεστρε.” Και ο επισκοπος ειπε·
“Ειρηνη σοι και σωτηρια παρασχεθειη υπο Θεου.” Και φησιν ο βασιλευς· “Παρακαλω
σε ειπειν μοι ει εχετε τινας θεους Πετρον και Παυλον καλουμενους.” Και ο
επισκοπος εφη· “Ἡμεις ενα Θεον εχομεν ποιητην ουρανου και γης, ου Πετρος και
Παυλος δουλοι γνησιοι τυγχανουσιν.” Ὁ δε βασιλευς εφη· “∆υ νασαι, ω επισκοπε,
φανερωσαι μοι τας οψεις αυτων δια τινος ζωγραφιας ̣102a, οπως επιγνω σαφεστερον
ει αυτοι εισιν οι αποσταλεντες απο Θεου προς με·” Και παραχρημα κελευσας ο
επισκοπος τωι ιδιωι διακονωι επενεγκειν τα στηθαρια των ομοιωματων εν σανισιν,
ηνεχθη· και θεασαμενος ο βασιλευς αν εκραξε φωνηι μεγαληι λεγων· “Ουτοι εισιν
αληθως οι κατ' οναρ οφθεντες μοι και παρακελευσαμενοι με ανακαλεσασθαι σε, ω
Σιλβεστρε. Και νυν δει ξον μοι την πηγην, ην εφησαν, δι' ης ψυχηι και σωματι
σωθησομαι.” Και ο επισκοπος αυτικα προσταξας κολυμβηθραν υδατος γενεσθαι,
εβαπτισε τον βασιλεα. Και αυτικα εξηλθεν εκ της κολυμβηθρας ολος υγιης,
καταλιπων τα του σωματος ελκη εν τωι υδατι καθαπερ λεπιδας ιχθυων. ̣3̣ Ὃν η
συγκλητος ιδουσα και πας ο δημος (απολαβοντα την υγειαν) εξεβοησαν (λεγοντες)·
“Εις Θεος, ο των Χριστιανων, μεγας και φοβερος· και παντες απο του νυν πιστευομεν
και βαπτιζομεθα, 384 οτι ειδομεν σημερον μεγαλα θαυμασια.” Προς ους φησιν ο
βασιλευς· “Τα μεν ανθρωπινα αναγκαστα, τα δε θεια προαιρετικα τυγχανει. Ὁ μεντοι
Θεος αγαθηι προαιρεσει και διαθεσει θρη σκευεται· οθεν ουκ εξ αναγκης, αλλα κρισει
ελευ θεριας βουλομεθα γινεσθαι Χριστιανους τους θελον τας και μη φοβωι
ανθρωπινωι προσαγεσθαι τηι του Θεου λατρειαι.” Και ταυτα παντες ακουσαντες προς
την πιστιν ποθωι εξηφθησαν, μαλλον αποδεξαμενοι την του βασιλεως επιεικειαν και
την του δογματος καθαροτητα. Αυτικα γουν συν αυτωι εβαπτισθη και Κρισπος ο
(πρωτος) αυτου 110.585 υιος (ον και φασι υστερον κατηγορηθεντα ψευδως υπο της
μητρυιας, αποκτανθηναι παρα του πατρος ως βουλευσαμενον κοιμηθηναι μετ'
αυτης· υστερον δε μαθων ο βασιλευς ψευδος ειναι τουτο, και αυτην απεκτεινεν ως
συκοφαντησασαν τον αναιτιον. Ἐβαπτισθη δε και η μητηρ αυτου Ἑλενη και οι του
βασιλεως συγγενεις τε και φιλοι). ̣4̣ Ἐν τωι Καπετωλιωι Ῥωμης εφανη δρακων
παμμεγεθης· ειτα Σιλβεστρος τουτον απ εκτεινεν. ̣5̣ Συνηθροισε δε ο βασιλευς ιερεις
και Γραμ ματεις των Ἰουδαιων διαλεχθηναι τωι αγιωι Σιλ βεστρωι περι του Χριστου,
ους και εις τελος ενικη σεν ο αγιος, δυναμει Χριστου απελεγξας αυτους, ετι τε των
προφητων και λοιπων αποδειξεων της εαυτων Γραφης. ̣6̣ Ὁ δε Μαξεντιος,
πονηροτατος παντων των προ αυτου, γεγονως τους την Ῥωμην οικουντας επετριβε
και μαλιστα τους Χριστιανους· πολλους γουν των πρωτων εφονευσε και αλλους
εξορισας τας ουσιας αυτων διηρπαζεν· τηι δε του Γαλεριου χρωμενος ακολασιαι
πολλας των ελευθερων γυναικων εμιανεν, ετερας τε μυριας ανοσιουργιας και αῤρη
τοποιιας επιτηδευων, αφορητος τοις πασιν υπηρχε γοητικαις κακομαγγανειαις
χρωμενος. ̣7̣ Του δε Μεγαλου Κωνσταντινου τα βορεια και δυτικα μερη εως του
Ὠκεανου υποταξαντος εν ειρηνηι πολληι και ευμενιαι και καταστασει εν οληι τηι κατ'
 
 

171

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτον οικουμενηι), οι δε Ῥωμαιοι οικητορες 385 δεησιν προς αυτον εστειλαντο μη
παριδειν την μητερα των βασιλειων υπο απεινους τυραννου, μαλλον δε σαρκοβορου
θηριου απολλυμε νην. Ταυτα ακουσας ο μεγιστος Κωνσταντινος εφροντιζε του
ελευθερωσαι αυτους εκ της τουτου δουλειας· εδεδιει δε τουτο δια τας γοητικας
αυτου κακογνωμιας· ηδη γαρ πολλους ανετεμε παιδας προφασει της αθεμιτου
γοητειας. Ἐν πολληι ουν σκεψει και φροντιδι υπαρχοντι ωφθη αυτωι ̣102b εν Καμπωι
διαγοντι μετα των στρατιωτων περι μεσημβριαν στυλοειδης σταυρος εκ φωτος κατ
εσκευασμενος, εν ωι επεγεγραπτο· “Ἐν τουτωι νικα.” (Ἔμφοβος δε γενομενος ο
βασιλευς ηρωτησεν τους συν αυτωι, ει και αυτοι τι εθεα σαντο. Οι δε ωμολογησαν
την αυτην αυτωι εωρα κεναι οπτασιαν. Τοτε ο βασιλευς αναῤρωσθεις τωι φρονηματι
και θαρσους και προθυμιας αναπλεως 110.588 ην.) Τηι δε επιουσηι νυκτι επιστας ο
Κυριος ειπεν αυτωι· “Χρησαι τωι δειχθεντι σοι σημειωι εις βοηθειαν, και εσηι νικων
παντας τους εχθρους σου.” Ἡμερας δε γενομενης, (αμελλητι) σχεδιασας σταυρον,
οστις μεχρι της σημερον εν τοις βασιλειοις φυλατ τεται, εκελευσε προαγεσθαι αυτον
εις τον πολεμον. Ὁ δε δυσσεβης τυραννος, θαῤρησας τοις δαιμο σιν αυτου και
γεφυρωσας τον παραῤρεοντα ποτα μον, (πολλαις) ναυσιν εξηλθεν εις παραταξιν του
πολεμου. Συμβολης δε γενομενης, συνετριβησαν υπο της του σταυρου δυναμεως οι
υπεναντιοι και κατακοπεντες οι πλειστοι, οι λοιποι συν τωι τυραννωι επι την πολιν
εφευγον. Της δε γεφυρας κρειττονι δυναμει διαῤραγεισης, κατεποντισθη εν τωι
ποταμωι (κατα τον Φαραω, πανστρατει ο τυραννος. Και ην ιδειν τον ποταμον ολον
πεπληρωμενον ιππων συν αναβαταις). Οι δε πολιται της πολεως 386 στεφανωσαντες
την πολιν εισεδεξαντο αυτον μετα χαρας μεγαλης και ευφημιων, τον τε νικοποιον
σταυρον και τον νικηφορον βασιλεα σωτηρα επ εκαλουντο. ̣8̣ Τοτε ο βασιλευς
εκελευσε συναχθηναι τα λειψανα των αγιων μαρτυρων και οσιαι ταφηι παραδοθηναι,
και τας ουσιας τοις αδικηθεισι απο δοθηναι. (Και ησαν αγοντες επινικιον εορτην ζʹ
ημερας, γεραιροντες τον σταυρον του Χριστου.) Τουτο ην εβδομος ενιαυτος της
βασιλειας Κωνσταντινου· τοτε δε και λεπρωθεις εβαπτισθη υπο Σιλβεστρου εν
Ῥωμηι. ̣9̣ Ταυτα ακουσας ο Γαλεριος Μαξιμιανος εξεληλυθειεξεδεχετο γαρ και αυτος
τον αυτον μορονκαι μικρον απεστη της κατα Χριστιανων απειλης. ̣10̣ Ὁ δε μεγιστος
Κωνσταντινος θαῤρων τωι ανικητωι οπλωι του σταυρου ωρμησεν επ' αυτον, ειχε δε
και Λικινιον Καισαρα τηνικαυτα συμπολεμουντα αυτωι (κατα των τυραννων),
προσποιουμε νον χαιρεσθαι τοις Χριστιανων δογμασιν. Ὁ δε τυραννος ταις γοητειαις
και μαντειαις και απαταις επερειδομενος παραταξασθαι την ευσεβη βασι λειαν
εξεληλυθεν, τωι αναριθμητωι πληθει των στρα τοπεδων φανταζομενος. Γενομενης δε
συμβολης, και του τιμιου σταυρου φανεντος, οι του τυραννου 110.589 υπασπισται
την προσβολην μη υπενεγκοντες ετραπησαν (εις φυγην· και οι μεν εφυγον κατα
ταχος, οι δε ακρατως εδιωκον)· πολλων δε χιλιαδων καταπεσοντων (οι λοιποι
καταλιποντες τον τυραννον προσεχωρησαν τωι αυτοκρατορι). Ὁ δε (δυσσεβης) ριψας
το βασιλειον (ως αν μη επιγνωσθηι, εις ην του στρατου), περιερχομενος δε απο
κωμης εις χω ραν (και κρυπταζομενος) μετα ολιγων των ευνου στατων διεσωθη
(γυμνος). (Συναγαγων 387 δε) τους ιερεις των λεγομενων θεων, και προφητας, και
τους μαντεις (και τους επι μαντειαι βεβοημε νους, ους πρωην αγαπων ετιμα), ως
απατεωνας (και πλανους και επιβουλους της αυτου βασιλειας) κατεσφαξε. ̣11̣
Μελλων δε εις τας χειρας των του αυτοκρα τορος εμπεσειν (επεκειτο γαρ αυτωι ετι ο
πολεμος), προλαβουσα θεηλατος οργη (ουτως) αυτον διεθηκεν (ως κεισθαι αυτον
πρηνη επι του εδαφους δεομενον επικουριας και μη τυγχανοντα)· φλοξ δε εκ βαθους
σπλαγχνων και μυελων αυτου αναφθεισα (αν υποιστους αυτωι τας οδυνας
ασθμαινοντι, και ωδε κακεισε περιστρεφο̣103aμενωι, ωστε και) αμφο τερα τα ομματα
αυτου εκπηδησαι (επι την γην και καταλιπειν αυτον τυφλον· τηι δε ενδον φλογι εις
 
 

172

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απειρον εξαπτομεναι) αι σαρκες αυτου συνεσα πησαν και των οστεων διεχωριζοντο
(ωστε αυτον εφ' εαυτον επικαλεισθαι τον θανατον)· ουτως δε κατασαπεισης δι'
ολου, επεῤρηξε την ψυχην. ̣12̣ Ταυτα ακουσας και τα περι Μαξεντιου γενομενα εν
Ῥωμηι χαλεπα τε και ατοπα, περι ου και πρεσβειαν δεξαμενος εστρατευσε κατ' αυτου
και το σημειον του σταυρου εν ουρανωι φωτοειδες θεασαμενος επιγραφοντος· “Ἐν
τουτωι νικα,” παρευθυ χρυσοκολλητοις εκτυπωσας λιθοις και επι δορατος αναρτησας
καθηγεισθαι τηι εαυτου στρατιαι προσεταξεν, δι' ου και τροπωσαμενος Μαξεντιον εν
τωι ποταμωι, ουτως εισηλθε και της Ῥωμης εκρα τησεν, αποπνιγεντος Μαξεντιου εν
τωι ποταμωι, περι ου και ο πολυΐστωρ Ευσεβιος εφη· “Ευθυς αυθις και πεπληρωται
σαφως το ρητον· “Ἅρματα Φαραω και την δυναμιν αυτου εῤριψεν εις θαλασσαν·
επιλεκτους αναβατας, τριστατας κατεποντισεν εν Ἐρυθραι θαλασσηι, ποντωι
εκαλυψεν αυτους.” Ου τως γαρ και Μαξεντιος και οι περι αυτον οπλιται 388 και
δορυφοροι κατεδυσαν εις βυθον ωσει λιθος, οπηνικα, δους νωτα τηι εκ Θεου μετα
Κων σταντινου δυναμει και προς τον ποταμον, ον 110.592 αυτος μηχανικως ζευξας
και γεφυρωσας, μη χανην ολεθριον εαυτου συνεστησατο, και εις λακκον, ον ωρυξεν
εισπεπτωκεν, και “Ἐπεστρε ψεν ο πονος αυτου εις κεφαλην αυτου, και επι κο ρυφην
αυτου η αδικια αυτου κατηλθε.” ”Και ουτως μεν ο δυσσεβης και οι ομοιοι αυτου
εδυσαν ωσει μολυβδος εν υδατι σφοδρως.” Ὁ δε θειος Κωνσταντινος Θεον τοις
εργοις ανυμνησας, επι Ῥωμην μετ' επινικιων εισελαυνει, παντων αθροως αυτον αμα
γυναιξι και κομιδηι νηπιων και συν παντι δημωι Ῥωμαιων φαιδροις ομμασιν οια
λυτρωτην και σωτηρα τε και ευεργετην μετ' ευ φημιων και απληστου χαρας
υποδεχομενων. Ὁ δε ωσπερ εμφυτον την εις Θεον ευσεβειαν κεκτημε νος μηδ' ολως
επι ταις βοαις υποσαλευομενος μηδε τοις επαινοις επαιρομενος, ευ μαλα της εκ Θεου
συναισθομενος βοηθειας, αυτικα του σωτη ριου παθους το τροπαιον υπο χειρος ιδιας
επι κιονος ανατεθηναι προσταττει, “και την Παρα σκευην και την Κυριακην τιμασθαι
προσεταξεν, την μεν δια τον σταυρον, την δε δια την αναστασιν και σταυρωι μηκετι
καταδικαζεσθαι ανθρωπον.

ΒΙΒΛΟΣ ∆ʹ. ΑΡΧΗ ΣΥΝ ΘΕΩ ΤΗΣ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΚΑΙ
ΠΕΡΙ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ. 389
ΡΟΗʹ. Βασιλεια Κωνσταντινου του Μεγαλου. Μετα Μαξεντιον εβασιλευσε
Κωνσταντινος ο Μεγας ετη λαʹ, ος ευθεως διαταγματα εις πασαν την οικουμενην
εξεπεμψε τους εν εξοριαι Χριστιανους μετα τιμης επανερχεσθαι εις τα ιδια (και) τους
μεν ναους των ειδωλων καταστρε 110.593 φεσθαι, τας δε του Χριστου εκκλησιας
οικοδο μεισθαι και τους ετι ειδωλολατρουντας κεφαλι καις υποκεισθαι τιμωριαις. ̣2̣
(Και προς τουτοις εξεθετο και νομους καθο λικους, ωστε) αποδιδοσθαι τους των
ειδωλων ναους και τας τουτων προσοδους τοις τωι Χριστωι ιε ρωμενοις, και
Χριστιανους μονους αρχειν και στρα τευεσθαι (και τετραδα και παρασκευην παντας
νη στευειν και την Κυριακην αργειν και τιμαιν, τας μεν δια το παθος, την δε δια την
αναστασιν του Κυριου) και απρακτους ειναι τας δυο (της) πασχαλιας εβδομαδας,
μιαν προ της εορτης και αλλην μετα την εορτην, ̣103b την μεν δια του Κυ ριου το
παθος και τον σταυρον, την δε δια την αναστασιν, 390 και Ἰουδαιους οικετας μη ωνα
σθαι μητε θυσιας προδηλους ποιεισθαι, και σταυρωι μηκετι καταδικαζεσθαι τινα δια
τον σταυρον του Κυριου, τοις τε νομισμασιν αυτου την του Χριστου εικονα και τον
του σταυρου τυπον συνεκτυπουσθαι παντοτε. ̣3̣ Γυναικα δε ειχε Μαξιμιναν θυγατερα
 
 

173

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ιοκλη τιανου, εξ ης εγεννησεν υιους γʹ, Κωνσταντινον, και Κωνσταντα, και
Κωνσταντιον αδελφους δε δυο, ∆αλματιον και Κωνσταντιον, και μιαν αδελφην
Κωνσταντιαν, την γυναικα Λικινιου, γεννηθεντας εκ (της πρωτης γαμετης του
πατρος αυτου Κωνσταντιου, της) Θεοδωρας, θυγατρος (γεγονυιας Μαξιμιανου του)
Ἑρκουλιου. ̣4̣ Ὁ δε Κωνσταντινος μονος γενναται εξ Ἑλενης, οι δε αδελφοι αυτου
εσχον υιους, ∆αλματιος μεν αλλον ∆αλματιον, Κωνστας δε Γαλλον και Ἰου λιανον.
ΡΟΘʹ. Ἐκ του βιου του αγιου Σιλβεστρου. Ἐν δε τωι Καπετωλιωι Ῥωμης εν τινι
καταδυσει βαθμους εχουσηι τξεʹ δρακων ην παμμεγεθης, ος εξαιφνης πολλακις
(παρακυπτων 391 της καταδυσεως) ελυμαινετο σφοδρα τους εν τηι πολει (τωι
φυσηματι και μαλιστα τους παιδας, περι ου τινες των ελληνιζοντων αξιωσαντες τον
θειον Σιλβεστρον ειπον· “Κατελθε, ω επισκοπε, προς τον δρακοντα και ποιησον εις
το ονομα του Θεου σου 110.596 σχολασαι αυτον επι χρονον ενα της φθορας των
ανθρωπων, και πιστευομεν παντες και βαπτιζο μεθα).” Ὁ δε Σιλβεστρος κατελθων
και οικισκον μικρον ευρων εχοντα θυραν χαλκην, ενθα ο δρακων υπηρχε, και
ταυτην επι τωι ονοματι Χριστου κλεισας και απελθων, ουκετι εξηλθεν ο δρακων.
∆ιελθοντων δε χρονων βʹ, παντες οι πρωην δια θυσιων τον δρακοντα θεραπευοντες
και αλλοι πολλοι προσελθοντες τωι αγιωι Σιλβεστρωι εβαπτιζοντο. ̣2̣ Του δε θειου
Κωνσταντινου συναθροισαντος Ἰουδαιους, ιερεις τε και γραμματεις ρκʹ προς το
διαλεχθηναι μετα Σιλβεστρου εις τελειαν φανερωσιν της αληθειας και ανατροπην
της Ἰουδαικης αν αισχυντιας και φλυαριας, συνηλθε πασα σχεδον η πολις εμπροσθεν
του βασιλεως, ακουσαι της δια λεξεως αμφοτερων περι της Χριστου πιστεως. Και οι
μεν Ἰουδαιοι απηρξαντο προς Σιλβεστρον λεγειν ουτως· “Ποια Γραφη περι του Υιου
της Μαριας προειπε, και ποιος αυτον προφητης Θεον εκ Μαριας γεννησομενον
προανηγγειλε;” Ὁ δε Σιλβεστρος αποκριθεις ειπε· (“Πανυ πλανασθε μη ειδοτες
αληθως τας Γραφας μητε την εν αυταις εγκειμενην μυστικην διδασκαλιαν.) περι γαρ
τινος ειπεν ο μεγας Ἡσαΐας· “Ἰδου η παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται υιον, και
καλεσουσι το ονομα αυτου Ἐμμανουηλ”ο εστι μεθερμηνευομενον Μεθ' ημων ο
Θεος·” και· “Πριν η γνωναι το παιδιον καλειν πατερα η μητερα, ληψεται 392 δυναμιν
∆αμασκου και τα σκυλα Σαμαρειας εναντι βασιλεως Ἀσσυριων;” Και αλλος·
“Ἀνατελει αστρον εξ Ἰακωβ, και αναστησεται ανθρωπος εξ Ἰσραηλ και συντριψει
τους αρχοντας Μωαβ·” και· “Ἐξελευσεται ανθρωπος εκ του σπερματος αυτου και
κυριευσει εθνων πολλων.” ̣104a Ὅτι μεν ουν ανθρωπος φανησεται, δια του των
προκαταγγελλεται, οτι δε Κυριος παντων, προ σημαινουσι παλιν φασκοντες· “Ἰδου
Κυριος καθηται επι νεφελης κουφης και ηξει εις Αιγυπτον· και σεισθησονται τα
χειροποιητα Αιγυπτου·” και· “Ἰδου Κυριος, ο Θεος ημων, ηξει και σωσει ημας, και
τοτε ανοιχθησονται οφθαλμοι τυφλων, και ωτα κωφων ακουσονται, και αλειται ως
ελαφος ο χωλος, και τρανη εσται γλωσσα μογιλαλων.” Ἡ μεν ουν προφητεια Θεον
επιδημειν (προ)λεγει· τα δε σημεια και τον χρονον της παρουσιας γνωριζει. Τοτε γαρ
ταυτα πεπληρωνται, απερ ουδεποτε γεγο 110.597 νασι προτερον (υπο τινος) εν τωι
Ἰσραηλ. Περι δε του παθους αυτου παλιν φησιν· “Ἄνθρωπος εν πληγηι ων και ειδως
φερειν μαλακιανητιμασθη και ουκ ελογισθη. Ουτος τας αμαρτιας ημων φερει και
περι ημων οδυναται· και ημεις ελογισαμεθα αυτον ειναι εν πονωι, και εν πληγηι, και
εν κακωσει· αυτος δε ετραυματισθη δια τας αμαρτιας ημων· παιδεια ειρηνης ημων
επ' αυτωι· τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθημεν·” και· “Ὅτι αιρεται απο της γης η ζωη
αυτου· την δε γενεαν αυτου τις διηγησε ται;” Και Μωσης· “Ὄψεσθε την ζωην υμων
κρεμαμενην απεναντι των οφθαλμων υμων, και ου μη πιστευσητε.” Και ∆αυιδ λεγει
εκ προσωπου του Χριστου· “Ὤρυξαν χειρας μου και ποδας μου·” και. “∆ιεμερισαντο
τα ιματια μου εαυτοις,” και τα εξης. 393 Ὅτι δε και των εθνων ελπις ην, ο μεν Ἰακωβ
(προ)ειπεν· “Ουκ εκλειψει αρχων εξ Ἰουδα και ηγουμενος εκ των μηρων αυτου εως
 
 

174

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αν ελθηι ο αποκειται, και αυτος προσ δοκια εθνων·” ο δε Ἡσαΐας εφη· “Και εσται η
ριζα του Ἰεσσαι και ο ανισταμενος αρχειν εθνων. επ' αυτωι εθνη ελπιουσιν.” Και
ταυτα μεν ολιγα προς αποδειξιν των γενομενων· πασα δε Γραφη πεπλησται
διελεγχουσα την υμετεραν απιστιαν. Τις γαρ (πω)ποτε των εν ταις θειαις Γραφαις
ιστορηθεν των δικαιων και προφητων αγιων εκ παρθενου μονης εσχε την του
σωματος συστασιν; Τινος δε της γεννησεως προεδραμεν αστηρ εν ουρανοις και τον
γεννηθεντα διεσημανε τηι οικουμενηι; Τις παλιν βασιλευς πριν ισχυσαι καλειν
πατερα η μητερα, εβασιλευσε και τροπαια κατα των εχθρων ειληφε; Τις αρα γεγονε
βασιλευς Ἰσραηλ, εφ' ον τα εθνη παντα την ελπιδα τεθεινται και ουχι μαλλον αυτοις
ηναντιουντο πανταχοθεν; εως γαρ συνιστατο Ἱερουσαλημ, πολεμος ασπονδος ην
αυτοις, και διεμαχοντο προς τον Ἰσραηλ, Ἀσσυριοι μεν θλιβοντες, Αιγυπτιοι δε
διωκοντες, (Βα βυλωνιοι κατατρυχοντες, Συροι δε αντι)πολε μουντες. Ἣ ουχ ο μεν
∆αυιδ τους Μωαβιτας (και τους Συρους) επολεμει και επολεμειτο, ο δε Ἰω σιας τους
πλησιον παρεφυλαττετο; Και μεντοι και Ἐζεκιας εδειλια την αλαζονειαν του
Σεναχειριμ· και τωι μεν Ἰησου οι Χαναναιοι ηναντιουντο, τωι δε Μωσει Ἀμαληκ
κατεστρατευετο. Και ολως ασπονδον ην τοις εθνεσι προς τον Ἰσραηλ τα της φιλιας,
ως μεχρι νυν μαρτυρουσι τα πραγματα. 110.600 Τοτε αποκριθεντες οι Γραμματεις
ειπον· “Ουκ αρνουμεθα ως 394 ταυτα γεγραπται· προσδο κωμεν δε τον μηδεπω
παραγενομενον Θεον Λογον.” Ὁ δε Σιλβεστρος εφη· “Και πως ουκ ηκουσατε του
∆ανιηλ προλεγοντος φανερως και τον καιρον και την θειαν του Σωτηρος επιδημιαν;
φησι γαρ ο προσδιαλεγομενος αυτωι αγγελος· “Οʹ εβδομαδες συνετμηθησαν επι τον
λαον σου και επι την πολιν την αγιαν του συντελεσθηναι αμαρτιαν,” ”και του
εξιλασασθαι αδικιαν, και του σφραγισαι αμαρτιας και απαλειψαι αδικιας, και του
αγαγειν δικαιοσυνην αιωνιον και του σφραγισαι ορασιν και του χρισαι Ἅγιον αγιων.
̣104b Και γνω σηι και συνησεις, απο εξοδου λογων του αποκριθηναι και του
οικοδομησαι Ἱερουσαλημ εως Χριστου ηγου μενου εβδομαδες ζʹ και εβδομαδες ξβʹ.”
Και προς μεν τοις αλλοις ισως προφασιζομενοι εις μελλοντα χρο νον αναβαλλεσθε
τα γεγραμμενα. Τι δε προς ταυτα λεγειν η οντως αντωπησαι δυνασθε, οπου γε και ο
χριων δηλουται και ο χριομενος ουκ ανθρω πος, αλλα Ἅγιος αγιων ειναι
καταγγελλεται, και εως της παρουσιας αυτου Ἱερουσαλημ συν ιστατο, (απο δε της
παρουσιας Χριστου κατελυθη) και λοιπον απας προφητης πεπαυται και ορασις εν τωι
Ἰσραηλ; Ἐχρισθησαν μεντοι παλαι ∆αυιδ, και Σολομων, και Ἐζεκιας· αλλ'
Ἱερουσαλημ και ο τοπος συνεστηκει, και οι προφηται προεφητευον· αλλως δε και
αυτοι οι χρισθεντες αγιοι ανθρωποι, και ουχ αγιοι αγιων εκληθησαν. Ποτε δε και
προφητης επαυσατο και ορασις απο του Ἰσραηλ, ει μη νυν, οτε ο προφητευομενος
395 και Ἅγιος των αγιων Χριστος παρεγενετο; Σημειον ουν οντως μεγα προδηλον
της του Θεου Λογου και της αυτου παρουσιας το μηκετι την Ἱερουσαλημ εσταναι
μητε προφητην εγερθηναι μητε ορασιν αποκαλυπτεσθαι τουτοις· εικοτως. Ἐλθοντος
γαρ του σημαινομενου και προφητευομενου, τις η χρεια των σημαινοντων και
προφητευοντων; ∆ια γαρ τουτο προεφητευον εως ου ελθηι ο προφητευομενος και
λυτρουμενος τας αμαρτιας παντων. Ποιος τοινυν ηγουμενος””εξηλθεν εκ
Βηθλεεμ””και τον Ἰσραηλ εποιμανεν,” ”ου η εξοδος απ' αρχης εξ ημερων αιωνος·”
και· “Προ του ηλιου διαμενει το ονομα αυτου·” και· “Ἀνεκδιηγητος η γενεα,” καθως
γεγραπται; Των γαρ αγιων παντων ισμεν την γενεαν ιστορουμενην και των
αρξαντων του Ἰσραηλ παρ ιστωσαν την γενεσιν και τον θανατον.” ̣3̣ ∆ιαλεχθεντες
ουν επι πολλας ωρας, και του Σιλβεστρου μετα πολλης ακριβειας εκ των θειων
110.601 Γραφων αποδειξαντος τα περι Χριστου, και των Ἰουδαιων μεγαλως
ηττηθεντων, εφη τις εξ αυτων ονοματι Ζαμβρης προς τους λοιπους Ἰουδαιους· “Ει
Σιλβεστρου λογοις προσεχετε, αναγκη τους πατρυους νομους καταλιπειν και
 
 

175

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακολουθειν αν θρωπωι ματαιωι, ον οι πατερες ημων κατεδικασαν. Ἀλλ' ακουσατω
μου ο βασιλευς και ενεχθητω ταυρος αγριος, ωστε με δειξαι σημερον ενωπιον αυτου
την δυναμιν του ονοματος του Θεου ημων· ου θελω γαρ δια ρηματων, αλλα δια
πραγματων 396 δει ξαι την αληθειαν.” Ὁ δε Σιλβεστρος παρακαλεσας (τον βασιλεα)
τοιουτον ενεχθηναι ταυρον, ηρωτησε μεταξυ τον Ζαμβρη· “Τινος ενεκεν επιζητεις
τον ταυρον;” Και φησιν· “Ἐπειδη το ονομα του ημε τερου Θεου ουδεμια κτιστη φυσις
ακουσασα ζησε ται, βουλομαι δια του ταυρου την ισχυν (τουτου) σαφως αποδειξαι.”
Προς ον ο Σιλβεστρος εφη· “Και συ ποιωι τροπωι το ονομα τουτο μεμαθη κας; αρα
παρα τινος ακουσας η αναγνους;” Ὁ δε ειπεν· “Ουτε χαρτης, ουτε ξυλον, ουτε λιθος
υπο δεξασθαι το ονομα τουτο δυναται· εγω γαρ νηστευσας και εις λεκανην υδωρ
βαλων, εκει τουτο μεμαθηκα.” Και τουτων λεγομενων, ιδου και ο ταυρος ηλθεν υπο
πολλων ανδρων ελκομενος, σχοινιοις παντοθεν δεδεμενος και αγριωτατος και
μεγας υπαρχων. Και ο Ζαμβρης επιγαυρων τωι Σιλβεστρωι ειπε· “Νυν τα ρηματα και
αι υπο θεσεις των λογων σου περας εξουσιν· ει μεν ουν θαῤρεις εις το ονομα του
Θεου σου, ειπε τουτο κατα την ακοην του ταυρου και δειχθησηι Παντοκρατορι
πιστευων· ει δε μηγε, λεξω εγω, και παντες τηι εμηι πιστει συνδραμουσιν.” Των δε
Ἰουδαιων ̣105a και των αλλων παρορμησαντων ειπειν τον Ζαμβρη το ονομα υπο την
ακοην του ταυρου, και τουτου ειποντος, ευθυς ο ταυρος μυκηθμον απο τελεσας
μεγαν και των οφθαλμων αυτου εξελθον των απεθανεν. Ἀνασκιρτωντων ουν των
Ἰουδαιων και μεγαλαυχουντων κατα Σιλβεστρου, και των Χριστιανων λυπουμενων
σφοδρα, παρακαλει τον βασιλεα ο Σιλβεστρος κελευσαι τωι λαωι ησυχασαι. Και
τουτου γενομενου, εφ' υψηλου τοπου ανελ θοντος 397 του Σιλβεστρου, ειπε φωνηι
μεγαληι· 110.604 “Ἀκουσατε μου, οι μεγιστανες και παντες οι νυν θαυμασαντες
Χριστιανοι τον θανατον του ταυρου. Ἐγω τον ∆εσποτην μου Χριστον, ον υμιν ευηγ
γελισαμην, εγνων τυφλους αναβλεψαι ποιησαντα, κωφους ακουσαι, αλαλους
λαλησαι, νεκρους εγειραι επι τωι ονοματι αυτου· καντευθεν ουν φανερον εστι πασιν
ως διαβολου εστιν ονομα το θανατω σαι τον ταυρον, ονπερ αναστησαι ου δυναται.”
Και τουτο ακουσας ο Ζαμβρης και τα ιματια διαῤρη ξας, εφη προς τον βασιλεα· “Ἐγω,
δεσποτα, επι τωι ονοματι του παντοκρατορος Θεου ταυρον εθα νατωσα, και ουτος
βλασφημων εν λογοις μονον κομ παζει· διο δη πρεπον εστι μηκετι διδοσθαι αυτωι
χωραν του λεγειν.” Ὁ δε Σιλβεστρος ειπεν· “Ἄκουσον, ω Ἰουδαιε, των σων Γραφων
(και εξ αυτων επιστομιζου παλιν)· γεγραπται “Κυριος θανατοι και ζωογονει·” και·
“Ἐγω αποκτενω και ζηιν ποιησω.” Τοινυν επικαλεσαι παλιν εις την ακοην του βοος
εκεινο το ονομα, και ει ζησεται, γνωσομεθα παντες εις το ονομα τουτο πιστευειν· ει
δε μη, εγω τον ∆εσποτην μου Χριστον επικαλεσομαι, και αναστησω αυτον.” Και ο
Ζαμβρης φησιν· “Ει τουτο ποιησεις, μα την κεφαλην του βασιλεως, 398 απαντες οι
Ἰουδαιοι καταλειψαντες τον νομον τηι των Χριστια νων θρησκειαι προσδραμουμεθα.”
Τοτε δη ο Σιλ βεστρος εκτεινας εις τον ουρανον τας χειρας και μετα δακρυων ευχην
ποιησας και προς τον ταυ ρον απελθων, ειπε μετα φωνης μεγαλης· “Ἐγω το ονομα
σου επι παντων επικαλουμαι, ∆εσποτα Χριστε, (μετα κραυγης) ινα μαθηι (πας) ο λαος
ου τος, οτι διαβολου μεν ονομα εφονευσε τον ταυρον, τηι δε του αγιου και
φανερωτατου σου ονοματος επικλησει εζωοποιηθη.” Και πλησιασας τωι ταυρωι λεγει
μετα κραυγης μεγαλης· “Ἐν ονοματι Ἰησου Χριστου, ον οι παρανομοι Ἰουδαιοι
εσταυρωσαν,αναστηθι μετα σεμνοτητος.” Και ευθυς εαυτον ο ταυρος κινησας και
εγερθεις, ελυσεν αυτου τα δεσμα Σιλβεστρος και απελυσε λεγων· “Πορευου οθεν
εξηλθες, και μηδενα κατα την οδον αδικησηις.” Ὅπερ μεγα θαυμα οι Ἰουδαιοι
θεασαμενοι και σφοδρα καταπλαγεντες, αυτικα προσεπεσον εις τους ποδας του θειου
Σιλβεστρου παντες, αιτουμενοι το αγιον βαπτισμα. Και γεγονε χαρα μεγαλη τωι
 
 

176

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλει και παντι τωι λαωι, επι ωρας βʹ κραζοντων· “Μεγας ο Θεος των Χριστιανων.”
110.605
ΡΠʹ. Περι Κωνσταντινουπολεως. Μετα ταυτα βουλομενος ο Μεγας
Κωνσταντινος κτισαι εις ιδιον ονομα εν τωι προ του Ἰλιου πεδιωι υπερ τον Αιαντος
399 ταφον, ενθα φασι τον ναυ σταθμον τους επι Τροιαν στρατευσαντας Ἕλλη νας,
κατ' οναρ ο Θεος αυτωι επετρεψεν εν τωι Βυζαντιωι κτισαι. Και τωι ιβʹ ετει της
βασιλειας αυτου εν Ῥωμηι ποιησας Κωνσταντιον και Κων σταν, τους υιους αυτου,
Καισαρας, Κωνσταντινον μεν τον πρεσβυτατον αρχειν εθεσπισε προς δυομενον
ηλιον, τον δε Κωνσταν εν Ῥωμηι, και ∆αλματιον, ανεψιον αυτου, εν Βρεττανιαι, κατα
λειψας αυτοις τα δυτικα μερη, ανηλθεν εις Βυ ζαντιον συν τηι μητρι Ἑλενηι, και υιωι
Κωνσταντιωι, και Λικινιωι, γαμβρωι, επι αδελφηι αυτου. ̣105b Και ανανεωσας το
πρωην υπο Βυζαντιου, του βασιλεως της Θραικης, τειχος κτισθεν και προσ θεις αλλο
διαστημα, προσηγορευσεν αυτην εις το ιδιον ονομα Κωνσταντινουπολιν. Ὀλιγους δε
τους οικητορας προς το μεγεθος πολεως ορων, απο τε Ῥωμης τους αξιολογωτερους
εκλεξαμενος, απο τε τοπων ετερων συναθροισας και οικους μεγιστους οικοδομησας
αυτοις και χαρισαμενος οικειν την πολιν εποιησεν. 400 ̣2̣ Κτισας δε παλατιον και
ιππικον και τους βʹ μεγαλους εμβολους και τον φορον εν ωι τοπωι την κορτην αυτου
ιστησιν επανελθων απο Ῥωμης, εν ωι και κιονα μονολιθον και ολοπορφυ ρον
στησας, ον απο Ῥωμης εκομιζε αξιαγαστον σφοδρα, ιδρυσεν επανω αυτου
ανδριαντα, ον ηνεγ κεν απο Ἡλιουπολεως της Φρυγιας εχοντα επι την 110.608
κεφαλην ακτινας ζʹ· τον δε κιονα τρισιν ετεσι πλωι ζομενον ηγαγε δια την
υπερβολην του μεγεθους και του βαρους· απο δε της θαλασσης μεχρι του φορου δι'
ενιαυτου ηλθε, καιπερ του βασιλεως συνεχως φοιτωντος και χρυσιον απειρον τωι
πληθει διανε μοντος. Ειτα θεμενος εις τα θεμελια τους ιβʹ κοφινους, ους ο Χριστος
ηυλογησε, και ξυλα τιμια και αγια λειψανα προς στηριγμον και φυλακην, εστησεν
αυτον δια πολλης τεχνης, δυναμεως τε και σο φιας ο θαυμασιος εκεινος ανηρ τον
πανθαυμαστον μονολιθον κιονα· εξεπατησαν δε τινας των αφελε στερων και
ιδιωτων η μαλλον ειπειν των αλογωτε ρων, μη ειναι τουτον μονολιθον αι προς
διακοσμη σιν και ευπρεπειαν αυτου χαλκαι ζωναι και οι πλειστοι λωροι. Και προς
τουτοις εκτισε ναους των τε Ἁγιων Ἀποστολων, 401 και της αγιας Ειρηνης, και του
αγιου Μωκιου, και του αρχαγγελου Μιχαηλ εν τωι Ἀναπλωι. Προς τουτοις κτιζει και
την Ἁγιαν Σοφιαν ̣106a (πλησιον της Ἁγιας Ειρηνης, εκκλησιαν περικαλλη, αλλ' ου
κατα το νυν ορωμε νον σχημα, και καλλος, και μεγεθος. Και ταυτης τα εγκαινια
ποιει επι Ευδοξιου πατριαρχου, μαθη του Ευνομιου, μηνι Μαιωι ιαʹ εγκαινισθεισα
παρα της αʹ συνοδου των τιηʹ αγιων θεοφορων Πατε ρων. Ειτα ποιησας Καισαρα
Κωνσταντιον, υιον αυτου, εν Κωνσταντινουπολει, και Λικινιον, τον γαμβρον αυτου,
εν Νικομηδειαι της Βιθυνιας, κατα Περσων εστρατευσε, υφ' ων παρακληθεις υπο
φορους αυτους εποιησεν και υπεστρεψε. Και μαθων εν Νικομηδειαι, οτι Λικινιος τιμω
ρων εφονευσε τους Χριστιανους, συγχυθεις τηι λυπηι εγραφεν αυτωι παρακελευων
402 αποστηναι αυτον της κατα των εκκλησιων του Χριστου μανιας. 110.609 Ὁ δε
καταφρονησας μανικωτερωι τωι διωγμωι εχρησατο και (λοιπον κρυπτως) κατα του
ευεργε του επιβουλας επενοει· υστερον δε και δημοσιον πολεμον επεκροτει κατα του
υπο θειας δυναμεως φρουρουμενου. Και συμβολης γενομενης κατα τα μερη της
Βιθυνιας (και του ενδοξου σταυρου προα γοντος), Κωνσταντινωι υποχειριος γεγονεν
ο δειλαιος ζων συλληφθεις. (Φιλανθρωπιαι δε χρησαμενος ο κατα παντας πραοτατος
βασιλευς τωι δυσμενει), εκελευσεν αυτον εν Θεσσαλονικηι διαγειν ησυχα ζοντα. Ὁ δε
μικρον εφησυχασας, εφωραθη βαρβαρους τινας μισθωσαμενος προς το αυθις αναμα
χησασθαι. Και μαθων τουτο ο Κωνσταντινος εκε λευσε κεφαλικην αυτον υποστηναι
τιμωριαν. ̣3̣ Ἡ δε μακαρια Ἑλενη εις Ἱερουσαλημαπελθουσα προς αναζητησιν του
 
 

177

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τιμιου σταυρου, και τουτον ευρουσα, εκτισεν εκκλησιας θαυμασιας, καταλυσασα τον
επι τωι ∆εσποτικωι ταφωι κτισθεντα ναον υπο των αθεων τηι Ἀφροδιτηι. Και
υποστρεψασα και πολλα τωι υιωι περι της εις Χριστον πιστεως εντειλαμενη,
ετελευτησεν ετων 403 πʹ, ην εθαψαν εν τωι ναωι των Ἁγιων Ἀποστολων. Πασαις
τοινυν αρεταις η μακαρια κε κοσμημενη ειχε και την χριστομιμητον ταπεινοφρο
συνην προς παντας μεν, διαφεροντως δε προς το ιερον των μοναχων σχημα. Τας γαρ
τοι δια βιου την παρθενιαν ασκουσας συναγειρουσα πολλακις και επι στιβαδων
κατακλινουσα, αυτη δι' εαυτης καθυπουργει, οψα παρατιθεισα, και κυλικας ορε
γουσα και υδωρ ταις χερσιν αυτων επιχεουσα, θερα παινης εργον επληρου. Ουτω δε
και τον αειμνη στον υιον αυτης εξεπαιδευσεν, ατυφον εχειν φρονημα, αρετης και
πολιτειας ακριβους επι μελεισθαι, δουλευειν τωι Θεωι, κατα την Γραφην, “μετα
φοβου και τρομου,” ̣106b ος (και αυτος) φυλαττων ακριβως τας αυτης εντολας
εκαρποφορει εκατονταπλασιως. Ἐπι τουτου γαρ του μακαριου οι ενδοτεροι 110.612
Ἰνδοι και Ἴβηρες προσηλθον τωι αγιωι βαπτισματι· και οι Ἀρμενιοι επιστευσαν
τελειως μετα του βασιλεως αυτων Τηριδατου δια του πολυαθλου μαρ τυρος και
μεγαλου Γρηγοριου αρχιεπισκοπου αυ των. ̣4̣ Ἐγενετο δε και σεισμος εν Καμπανιαι,
και κατεπεσαν πολεις ιγʹ· και εκλειψις ηλιου γεγονεν ωραι γʹ της ημερας, ωστε και
αστερας εν ουρανωι φανηναι. 404 ̣5̣ Και περι την Μελιτινην χωραν οφεων παντοιον
γενος, εκτειναντες επι διαστη ματα εʹ· και μαχεσαμενοι κατεκτειναν αλληλους ως
και την χωραν (εκ των σωματων αυτων) απο ζεσαι. ̣6̣ Και οι Ἰουδαιοι στασιασαντες
προς το οι κοδομησαι τον εν Ἱεροσολυμοις ναον, πολλους ο θειος Κωνσταντινος
τιμωρησαμενος διεσκορπι σεν (εν οις και τα ωτα αυτων αποτεμων και το της
προπετειας ενθεις αυτοις τωι σωματι συμβολον, περιηγε πανταχου σωφρονιζων και
τους αλλους παντας μηκετι τοις αυτοις επιχειρειν πραγμασιν).
ΡΠΑʹ. Περι της αʹ συνοδου. Και η εν Νικαιαι συνοδος των τιηʹ αγιων Πα τερων
εγενετο δια προφασεως τοιασδε. Ὁρων ο με γας ουτος βασιλευς Κωνσταντινος την
Ἐκκλησιαν υπο Ἀρειου ταραττομενην, συνοδον οικουμενικην συνεκροτησε. ̣2̣ Και
τους μεν επισκοπους πανταχοθεν δη μοσιοις ιπποις και ημιονοις εις την ελευσιν της
συνοδου χρησασθαι εκελευσεν, αυτος δε εις την Νι καιαν αφικετο, ιδειν εφιεμενος
την πληθυν των αρχιερεων (και την ομονοιαν αυτοις πρυτανευσαι). 405 ̣3̣
Συνεληλυθοτων ουν παντων, οικον με γιστον εν τοις βασιλειοις εκελευσεν ευτρε
πισθηναι, και θρονους εν αυτωι τεθηναι, και ουτως εισελθειν αυτους επετρεψεν·
εισελθοντος δε αυτου εσχατον συν ολιγοις και εστωτος εν τωι μεσωι, προετρεψατο
παντας καθισαι. Ειτα θρονου μικρου τεθεντος, κελευσθεις υπ' αυτων εκαθισε (και
αυτος) εσχατον παντων· τοσαυτη τις ευλαβεια και αιδως των ανδρων κατειχε τον
βασιλεα. Και οι μεν τοις ανθεσι των εγκωμιων την κεφαλην αυ 110.613 του
στεφανωσαντες, την περι τα θεια σπουδην ευλογιαις ημειψαντο. Ὁ δε τους περι την
ομο νοιαν και συμφωνιαν προσαγαγων λογους, πολλους μεν εσωφρονησατο και
λογοις και δωροις· πολλας δε στιβαδας ευτρεπισθηναι προσταξας, επι το αυτο
παντας εστιασε· τους μεν αξιωτερους ομοτραπεζους λαβων, τους δε λοιπους εις τας
αλλας τραπεζας διειλεν. ̣4̣ Θεασαμενος δε τινας τους δεξιους οφθαλμους
εκκεκομμενους και μαθων ως υπο Μαξιμιανου και ∆ιοκλητιανου δια την εις
Χριστον πιστιν και ομολογιαν τουτο πεπονθασι, τα χειλη τοις τραυμασι προσενηνοχε
κατασπαζομενος, ελκυσειν εκειθεν ευλογιαν τωι φιληματι πιστευων. Ουτως ην ο
θαυμασιος εκεινος ανηρ ευλαβειαι και πιστει και μετριοφροσυνηι λελαμπρυσμενος. ̣5̣
Τηι δε επαυριον οι επισκοποι και ο βασιλευς εις ενα τοπον συνελθοντες καλουσι τον
Ἄρειον συν τοις ομοφροσιν αυτου εις την συνοδον, επιτρεποντες αυτωι συστηναι
τοις οικειοις δογμασιν. Ἦν δε τα δογματα του ασεβους και τρισκαταρατου τοιαυτα·
“Ουκ αει ο Θεος Πατηρ ην, αλλ' ην οτε ο Θεος Πατηρ ουκ ην· ουκ αει δε ην ο του
 
 

178

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεου Λογος, αλλ' εξ ουκ ̣107a οντων γεγονεν· ο γαρ ων Θεος τον μη οντα εκ του μη
οντος πεποιηκε· διο ην ποτε, οτε ουκ 406 ην· κτισμα γαρ εστι και ποιημα ο Υιος· ουτε
δε ομοιος εστιν ο Υιος κατ' ουσιαν τωι Πατρι, ουτε δη αληθινος και φυσει του Πατρος
Λογος εστιν, ουτε αληθινη σοφια αυτου εστιν· αλλ' εις μεν των ποιηματων και γεν
νητος εστι, καταχρηστικως δε λεγεται Λογος και Σοφια γενομενος και αυτος τωι ιδιωι
του Θεου Λογωι και εν τωι Θεωι σοφιαι, εν ηι και τα παντα και αυτον πεποιηκεν ο Θεος·
διο και τρεπτος εστι και αλ λοιωτος την φυσιν, ως και παντα τα λογικα· ξε νος τε και
αλλοτριος και απεσχοινισμενος εστιν ο Λογος της (του) Θεου ουσιας, και αορατος
(εστιν) ο Πατηρ τωι Υιωι· ουτε γαρ τελειως και ακριβως γινωσκει ο Λογος τον Πατερα,
ουτε τελειως οραιν αυτον δυναται· και γαρ εαυτου την ουσιαν ουκ ειδε· δι' ημας γαρ
πεποιηται, ινα ημας δι' αυτου ως δι' οργανου κτισηι ο Θεος· και ουκ αν υπεστη, ει μη
ημας ηθελησεν ο Θεος ποιησαι. Ἠρωτησεν ουν τις αυτους, ει δυναται ο του Θεου
Λογος τραπηναι ως ετραπη ο διαβολος; και ουκ εφοβηθησαν ειπειν, οτι Ναι, δυναται
τραπηναι· τρεπτης γαρ εστι φυσεως, γεννητος και κτιστος υπαρχων. ̣6̣ Ἀλλα το κατα
την συνοδον γεγονος θαυμα ου δικαιον σιωπηι παραπεμψασθαι· προς γαρ 110.616 το
παραδοξον του βασιλικου διαταγματος και φι λοσοφοι και ρητορες εν τηι συνοδωι
παρησαν διαλε κτικης εμπειροτατοι, εν οις υπηρχε τις Ἕλλην, και αυτος παρα
παντων θαυμαζομενος, ωστε με γαλην ακροασιν εκ της συμβολης γενεσθαι, πληθους
επισυντρεχοντος. Ουδε γαρ οιοι τε ησαν οι επισκοποι τον φιλοσοφον τε και ρητορα
περιτρε ψαι τεως διαλεγομενον, οτι πασι τοις επαγομε νοις ραιστα προσεφερετο
επιλυων ευφυως τα προ τεινομενα και δικην εγχελους ακατασχετος ευρισκο μενος
(και μηδενι λογωι κρατουμενος)· εν οις γαρ εδοκει συνεχεσθαι, διολισθαινων 407
επικρατεστε ρος ανεφαινετο τηι των νοηματων δεινοτητι και ρηματων ευγλωττιαι τε
και στωμυλιαι. Ἀλλ' ινα δειξηι ο Θεος, οτι ουκ εν λογοις η βασιλεια των ουρανων,
αλλ' εν δυναμει, ανθρωπος τις εκ των αγιων (Κυπριος μεν τωι γενει και της πολεως
Τρι μιθουντων επισκοπος) ονοματι Σπυριδιων, απλουστατος δε την φυσιν και
ιδιωτης τον λο γον (σφοδρα), αιτειται χωραν αυτωι διαλεξεως επιδοθηναι προς τον
φιλοσοφον. Οι δε Πατερες το απλουν τε και ιδιωτικον του ανδρος ειδοτες εκω λυον
αυτον (μηποτε παρα τοις μοχθηροις καταγε λασθωσι). Του δε μη ανεχομενου,
προσεισι τωι ανδρι και φησιν· “Ἐν ονοματι Ἰησου Χριστου, ακουσον, ω φιλοσοφε, τα
της αληθειας δογματα.” (Ὁ δε προς αυτον εφη· “Ὃ εαν ειπηις ακουω.” Κακεινος ειπε·
“Γινωσκε οτι) Θεος εις εστιν ο τον ου ρανον και την γην δημιουργησας ο και (τον)
ανθρω πον εκ γης διαπλασας και τα ορατα παντα και αορατα τωι Λογωι αυτου και τωι
Πνευματι συστησα μενος. Τουτον (ουν) τον Λογον ημεις Υιον Θεου ειδοτες
προσκυνουμεν, πιστευοντες δια την ημε τεραν σωτηριαν επ' εσχατων εκ της
Παρθενου τεχθηναι και δια σταυρου, και θανατου, και ανα στασεως (αυτου)
ελευθερωκεναι το γενος των ανθρωπων, ον και ελπιζομεν ελθοντα κριναι παντας εν
δικαιοσυνηι. Πιστευεις τουτο, φιλο σοφε;” Ὁ δε ως αν τις πειραν λογων μηδεποτε
εχων εις αντιθεσιν, απηνεωθη και ως κωφος και αλαλος αποσιωπησας, τουτο μονον
εφθεγξατο, οτι Ταυτα καμοι ουτως εχειν δοκει. Και ο γερων ̣107b φησιν· “Ουκουν
αναστας ακολουθει μοι προς την εκκλησιαν και ληψηι το σημειον της πι στεως
ταυτης.” Ὁ δε φιλοσοφος επιστραφεις λεγει τοις μαθηταις αυτου· “Ἀκουσατε μου, ω
ανδρες· εως οτε λογων εποιησαμην σπουδην, λογους 408 λογοις αντετιθουν και τα
προσφερομενα τεχνηι του λεγειν ανετρεπον. Ὅτε δε αντι λογων δυναμις 110.617 τις
εξηλθεν εκ του στοματος τουδε του γεροντος, ουκ ισχυσαν οι λογοι την δυναμιν
αντιταξασθαι· ουδε γαρ οιος τε εστιν ανθρωπος αντιστηναι Θεωι. ∆ια τοι τουτο, ει τις
υμων δυναται συνιεναι ως καγω νενοηκα, πιστευσει εις τον Χριστον και
ακολουθειτω συν εμοι τωι γεροντι τουτωι, εν ωι ελαλησεν ο Θεος.” Τουτω ουν τωι
τροπωι γενομενος ο φιλοσοφος Χριστιανος, εχαιρεν ηττηθεις υπο του γερον τος. ̣7̣
 
 

179

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Παρην δε τηνικαυτα και ο θειος Παφνουτιος (ανηρ Αιγυπτιος) και θαυματουργος και
ομολο γητης, ου τον δεξιον οφθαλμον Μαξιμιανος εξωρυξεν, ος (και), της συνοδου
κανονισαι θελουσης, ωστε κληρικον μη συνερχεσθαι (τηι) προς γαμον (αυτου)
γυναικι, ως βαρυν τον λογον ανετρεψε και μονοις επισκοποις ετυπωσε τουτο
παραφυλαττεσθαι. ̣8̣ Μετα γουν πολλην (την) της σκεψεως ακρι βειαν, εδοξε πασιν
ομου δειν ορισασθαι το ομοουσιον επι της ορθοδοξου πιστεως, τουτεστι της αυτης
ουσιας και φυσεως τωι Πατρι και τον Υιον ομολογειν, ην δη και κατα κρατος και
συμφωνως εβεβαιωσαν παρεκτος Ἀρειου του ασεβους και αλλων εξ ομοφρονων
αυτωι, ους αναθεματι σαντες οι θειοι Πατερες οι τιηʹ, ο βασιλευς εξωρισεν.
ΡΠΒʹ. Περι του μη κατακρινειν ιερεα
Μετα δε ταυτα φιλαπεχθημονες ανδρες κατα τινων επισκοπων εγγραφους
επεδωκαν τωι βασιλει κατηγοριας. Ὁ δε ταυτας 409 δεξαμενος και δεσμησας και τωι
δακτυλιωι σημηναμενος, εκελευσε φυλαττεσθαι. Ειτα προς ειρηνην αυτους και ομο
νοιαν συμβιβασας, ταυτας (κομισας), ενωπιον παντων κατεκαυσεν, ορκωι
πληροφορησας αυτους μηδεν αναγνωναι των εν αυτοις γεγραμμενων· ουδε γαρ εφη
χρηναι τα πλημμεληματα των ιερεων δηλα γενεσθαι τοις πολλοις, ινα μη
σκανδαλου προ φασιν εντευθεν λαμβανοντες, αδεως αμαρτανωσιν· εγω δε, ει
αυτοπτης εγενομην επισκοπου γαμον αλλοτριον διορυττοντος, συνεκαλυψα αν τηι
πορ φυριδι μου ταυτηι το παρανομως γινομενον, ως αν μη βλαψειε τους θεωμενους
των δρωμενων η οψις. Ουτω τοινυν τους μεν ευ λεγοντας ανακηρυττων, τους δε
αντιλεγοντας παρακλητικως εις ομονοιαν ελαυνων, τους παντας ομογνωμονας
εποιησε και ομοδοξους (επι) τοις αμφισβητουμενοις απασι. Και ουτωι παραινεσας
απαντας και πολλης τιμης τε και δωρεας αξιωσας, εκαστον παρηγγυησε καταλαβειν
την ιδιαν ποιμνην 110.620 ̣108a
ΡΠΓʹ. Περι της ευρεσεως του σταυρου. Μετα γουν το συναθροισθηναι την εν
Νικαιαι συνοδον και παντων των αγιων επισκοπων εις εν δεδραμηκοτων και τα κατα
Ἄρειον 410 επρα χθη, παρεκελευσατο ο βασιλευς τωι της Αιλιας επισκοπωι Μακαριωι
παροντι εν τηι συνοδωι και των αποστολικων δογματων υπερμαχουντι αναζητησαι
και τον ζωοποιον σταυρον και το θεοδοχον μνημα και παντας τους αγιους τοπους·
ην δε εννατος και δεκατος ενιαυτος της βασιλειας αυτου, οτε εγε νετο η εν Νικαιαι
συνοδος. ̣2̣ Μετα δε ταυτα απεστειλεν ο βασιλευς την εαυτου μητερα Ἑλενην εις
Ἱεροσολυμα μετα γραμματων και χρηματων αφθονιας προς τον φερωνυμον
Μακαριον, τον της Αιλιας επισκοπον, επι αναζητησει του ζωοποιου ξυλου του
ενδοξου σταυρου και οικοδομηι των αγιων τοπων αυτης, τουτο αιτη σαμενης της
βασιλιδος, φασκουσης οπτασιαν τινα θειαν εωρακεναι, κελευουσαν αυτην τα
Ἱεροσολυμα καταλαβειν και τους αγιους τοπους εις φως αγαγειν χωσθεντας υπο
των ανομων και αφανεις γενο μενους επι τοσουτου χρονου. Μαθων δε ο επισκοπος
αφικομενην την βασιλιδα, συναγαγων τους της επαρχιας επισκοπους, μετα της
δεουσης τιμης υπηντησεν αυτηι. Ευθεως δε παρεκελευσε τους επισκοπους την
ζητησιν του ποθεινου ξυλου ποιη σασθαι. Ἀπορουντων δε παντων περι τουτου και
αλλου αλλα εξ υποψιας διηγουμενου, ο της πολεως επισκοπος παντας παρεκαλει
ησυχιαν αγειν και σπουδαιοτεραν ευχην υπερ τουτου τωι Θεωι προσφε ρειν. Τουτου
δε γενομενου, ευθεως εδειχθη ο τοπος θεοθεν τωι επισκοπωι, εν ωι ιδρυτο της
ακαθαρτου δαιμονος Ἀφροδιτης ο ναος και το αγαλμα. Τοτε η βασιλισσα τηι βασιλικηι
αυθεντιαι χρωμενη, συνα γαγουσα πληθος πολυ τεχνιτων και εργατων, εκε λευσεν
εκ βαθρων ανατραπηναι το μυσαρον οικοδομημα και τον χουν ποῤρω που
αποῤριφηναι. Τουτου δε γεναμενου, ανεφανη το θειον μνημα και ο τοπος του
κρανιου και ου μηκοθεν 411 τρεις σταυροι εχωσμενοι. Ἐπιμελως δε διερευνησαντες,
ευρον και τους ηλους. Ἐκειθεν λοιπον αμηχανια πολλη και θλιψις κατελαβε την
 
 

180

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλισσαν επιζη τουσαν ποιος αρα ειη ο ∆εσποτικος σταυρος. Ὁ δε επισκοπος μετα
πιστεως την διακρισιν ελυσεν· γυναικι γαρ αῤρωστουσηι των επιφανων και
απεγνωσμενηι υπο παντων, και τα τελευταια 110.621 πνεουσηι προσαγαγων εκατερον
των σταυρων, το ζητουμενον ευρε· μονον γαρ ηγγισεν η σκια του σωτηριου σταυρου
τηι ασθενουσηι, ευθυς η απνους και ακινητος θειαι δυναμει παραχρημα ανεπηδησε
μεγαληι φωνηι βοωσα και δοξαζουσα τον Θεον. Ἡ δε βασιλισσα Ἑλενη μετα χαρας
μεγαλης και φοβου ανελομενη τον σταυρον, μερος μεντοι συν τοις ηλοις,
ανεκομισατο προς τον παιδα· το δε λοιπον, γλωσσοκομον αργυρουν ποιησασα,
παρεδωκε τωι επισκοπωι της πολεως εις μνημοσυνον πα σαις γενεαις και θεσπισασα
εκκλησιας γενεσθαι εν τωι ζωοποιωι μνηματι και εν τωι αγιωι Γολγοθαι και εν τηι
Βηθλεεμ εν τωι σπηλαιωι, ενθα ο Κυριος ημων Ἰησους Χριστος την κατα σαρκα
γεννησιν υπεμεινε, και εν τωι ορει των ελαιων, ̣108b ενθα ευλογησας τους μαθητας
ανεληφθη. Και αλλα καλα και αξιεπαινα ποιησασα εν Ἱεροσολυμοις ανεστρεψε προς
τον παιδα. ̣3̣ Ὁ δε μετα χαρας αυτην υποδεξαμενος την μεν του τιμιου σταυρου
μεριδα χρυσηι θηκηι απο θεμενος, παρεδωκε τωι επισκοπωι εις τηρησιν, ενιαυ σιαιαις
μνημαις εορταζειν την αναδειξιν του σταυ ρου προσταξας. Των δε ηλων τους μεν εις
την ιδιαν περικεφαλαιαν εχαλκευσε, τους δε ανεμιξε τωι σαλβαριωι του ιππου αυτου,
ινα πληρωθηι το ρηθεν υπο του προφητου Ζαχαριου δια του Κυ ριου λεγοντος· “Ἐν
τηι ημεραι εκεινηι εσται το επι τωι χαλινωι του ιππου του βασιλεως αγιον τωι Κυριωι
παντοκρατορι.” 412 ̣4̣ Ὁ δε βασιλευς εκελευσε τωι επισκοπωι Κωνσταντινουπολεως
καταλαβειν την Αιλιαν και συγκροτησαι συνοδον πλειονων επισκοπων και εγκαι
νισαι τους αγιους τοπους. Ουτος δε ην Ευσεβιος ο Νικομηδειας ο των Ἀρειανικων
δογματων γενο μενος προμαχος· ουτος αναθεματισθεις εν τηι Νικαεων μετα των
συμφρονων αυτου και εξορισθεις, μετα χρονον την φιλανθρωπιαν του βασιλεως εις
εφοδον εξ απατης λαβοντες, χαρτιον δεητικον ανηνεγκαν τωι βασιλει ομνυοντες, οτι
περ “Ὑπογραφομεν τηι εκθεσει της πιστεως και εν πασιν ακολουθουμεν τοις αγιοις
Πατρασι.” Πεισθεις δε τουτοις ο βασιλευς ανεκαλεσατο αυτους εκ της εξοριας και
τιμης μαλι στα πλειστης ηξιωσε. Σχολαζοντος δε του Κων σταντινουπολεως θρονου,
ταις οικειαις κακομηχανιαις χρωμενος τυραννικως, κατεσχε τον θρονον της βασι
λευουσης πολεως ο Ευσεβιος. Ἐπιλαβομενος δε της μειζονος εξουσιας τους
συμφρονας αυτου κατεστησε ταις οικειαις παροικιαις, εξεωσας τους χει
ροτονηθεντας αντ' αυτων. ̣5̣ Τουτου δε γεναμενου, κατα Ἀθανασιου λοιπον του
Ἀλεξανδρειας εσχολαζον πολλας κατ' αυτου σκαιωριας επινοουντες. Ὁ δε βασιλευς
δικαιον ηγησατο και Ἀθανασιον καλεσαι εις τα εγκαινια 110.624 των αγιων τοπων.
Κελευει ουν πρωτον εν Τυρωι συνελθειν την συνοδον και τα κατα Ἀθανασιον δια
σκεψασθαι και ουτως διχα πασης διχονοιας ορ μησασθαι παντας εις την εορτην.
Ἀπεστειλε δε και τον αδελφιδουν αυτου ∆αλματιον εποπτην γενεσθαι της
συναθροιζομενης συνοδου την καταστασιν. ̣6̣ Συνελθοντων δε των επισκοπων εν
Τυρω, παρην συν αυτοις και ο Αιλιας επισκοπος Μαξι μονας αγνοων πανταπασι τα
κατα Ἀθανασιου τυρευομενα. Ὡς δε εισηλθεν Ἀθανασιος εις το συνεδριον,
περιεστησαν αυτωι οι κατηγοροι, μεγαλα και βαρεα εγκληματα 413 φεροντες κατ'
αυτου, απερ υπεθεντο αυτοις οι παροντες δικασται, Ευ σεβιος Νικομηδειας, και οι
περι αυτον, αλλ' ουκ ισχυσαν αποδειξαι, Ἀθανασιου απολογουμενου και αραχνης
δικην διασπωντος τας συκοφαντιας αυτων Εις μανιαν δε τραπεντες οι κατηγοροι,
συνεχεον απαν το συνεδριον βοωντες· “Ἄρατε τον γοητα· γοητειαι γαρ τινι
χρησαμενος παντας εφιμωσε.” Και εφονευθη αν Ἀθανασιος, ει μη ο ανεψιος του
βασιλεως εξηγαγεν αυτον δια στρατιωτων εκ των χειρων αυτων. ̣7̣ Λογος δε κρατει,
οτι Ἀθανασιος εκειθεν φυγων ανηλθεν εις την αγιαν πολιν και ποιησας ευχην και
τωι αγιωι μυρωι χρισας τους ευκτηριους τοπους προ της των λοιπων επισκοπων παρου
 
 

181

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σιας, ουτω κατελαβε τον βασιλεα και παντα τα κατ' αυτον ανεδιδαξεν αυτον. Ὁ δε
ακουσας και θαυμασας των αντιδικων αυτου την πονηριαν και μεγιστης ̣109a τιμης
αξιωσας αυτον, μετα γραμ ματων ευμενων απεστειλεν επι την Ἀλεξανδρειαν· ην δε
τριακοστον ετος της βασιλειας Κωνσταντι νου. ̣6̣ Την γουν σεβασμιον ημεραν των
εγκαινιων των αγιων τοπων και της υψωσεως του τιμιου σταυρου ωρισαντο οι
Πατερες μετα βασιλικου προσ ταγματος γινεσθαι ανα εκαστον ετος τηι ιδʹ του
Σεπτεμβριου μηνος. ̣7̣ Ἡ δε αʹ συνοδος γεγονεν εν Νικαιαι τηι μητροπολει
συνελθοντων τιηʹ αγιων (θεοφορων) Πα τερων, ετει της βασιλειας Κωνσταντινου
414 κʹ. Ταυτης ηγουντο Σιλβεστρου του της πρεσβυτερας Ῥωμης τοποτηρηται Βιτων
και Βικεντιος πρεσ βυτεροι, Μητροφανης του Βυζαντιου, Ἀλεξανδρος Ἀλεξανδρειας,
Ευσταθιος Ἀντιοχειας, Μακαριος 110.625 Ἱεροσολυμων, κατα Ἀρειου πρεσβυτερου
γεγονοτος Ἀλεξανδρειας, βλασφημουντος (δε) τον Θεον Λογον κτισμα και
ετεροουσιον του Πατρος, και οτι ην ποτε, οτε ουκ ην, δοξαζοντος. Ὃν καθελουσα
ανεθεματισε συν τοις ομοφροσιν αυτου, τον δε Υιον ομοουσιον και συναναρχον τωι
Πατρι και Θεον αλη θινον και κτιστην παντων (ορθοδοξως) εδογματισε (κατα τον
Προφητην τον λεγοντα· “Ἐκ γαστρος προ εωσφορου εγεννησα σε”). ̣8̣ Ἐτυπωσε δε
και το αγιον Πασχα εορταζειν ημας κατα την κρατουσαν συνηθειαν· τινες γαρ των
πρωην κατα την ιδʹ της σεληνης εωρταζον. ̣9̣ Μετα δε τινα χρονον παρακληθεις ο
Κων σταντινος υπο της αδελφης Κωνσταντιας, ανηκε τον Ἄρειον εκ της εξοριας, ως
δηθεν μετανοη σαντα· ου παραγενομενου και ερωτηθεντος υπο του βασιλεως ει
στοιχει τοις οροις και τηι εκθεσει της εν Νικαιαι συνοδου, παρευθυ κατεθετο πιστευειν
ου τως. Ὁ δε θαυμασας και ορκον απηιτησε. Και ο Ἄρειος τουτον σοφιζομενος, ως
ενομιζε, και τον ορκον αποκρουομενος εφη· “Ουτω φρονω ως και εγγραφως”. Ἦν
γαρ ο αθλιος καταγραψας την εαυτου αιρεσιν εν χαρτηι, και 415 εν κολπωι φε ρων
ωμνυεν αληθως ουτω φρονειν ως και εγγραφως ειη δηλαδη πεποιηκως. Ὀμοσαντα
δε μη φρονειν εναντια τηι συνοδωι απελυσεν αυτον ο βασιλευς ει ρηκως· “Ει μεν ορθη
σου εστιν η πιστις, καλως ωμοσας, ει δε ασεβης και διεστραμμενη, κρινει Κυριος ο
Θεος τα κατα σε θαττον.”
ΡΠ∆ʹ. Περι παντων των κριτων. (Ὁ δε μεγας Κωνσταντινος, ως ειρηται, πει
σθεις τηι υποκρισει αυτου και τωι ορκωι προσεταξε δεχθηναι αυτον, αλλα) και τον
μεγαν Ἀθανασιον δεξασθαι αυτον εις κοινωνιαν εκελευσεν ως ατε με τανοησαντα.
Του δε μη καταδεχομενου, γινωσκον τος ακριβως την Ἀρειου δυστροπιαν, εξοριζει
(του θρονου) τον αγιον, πιστευσας και τας κατ' αυτου γενομενας υπο των Ἀρειανων
λοιδοριας. 110.628 ̣100b ̣2̣ Και ου θαυμα· πολλακις γαρ και θειοι ανδρες κατα τινων
ευσεβων διαβολας ακριτως πα ραδεξαμενοι παρετραπησαν της αληθειας και τους
ευσεβεις παρεβλαψαν τε και παρελυπησαν, ωσπερ ουν και ο θεσπεσιος ∆αυιδ
εξαπατηθεις υπο του οικετου Σιβαι 416 κατα του δεσποτου Μεμφιβοσεθ ως
συμφωνησαντος μετα του Ἀβεσαλωμ του ανταρτου, τουτον παρεβλαψε και των
ιδιων αποστε ρησας τωι οικετηι προσεκληρωσεν. ̣3̣ Ὅθεν χρη μετα πολλης ακριβειας
και σκεψεως ερευναιν τας κατηγοριας και μη ως ετυχε τοις κατηγορουσι πιστευειν,
καν αγαν ωσιν αξιο χρεοι· διο δη και Νικοδημος προς τους παρα νομους Ἰουδαιους
καταφορικως τε και εντρε πτικως εφη· “Μη ο νομος ημων κρινει τον ανθρωπον, εαν
μη ακουσηι παρ' αυτου και γνωι τι ποιει;” ̣4̣ Ἀμελει γε τοι και οι των εξω σοφοι τουτο
προδηλως υπεμφαινοντες ουτω φασιν· “Ἡ μεν αμφισβητησις κρισεις αναρτασθω· η
δε κρισις τους ελεγχους βασανιζετω· η δε βασανος το δεον οριζετω· ο δε ορος
γεγραφθω· τα δε γεγραμ μενα κυρουσθω· τα δε κυρωθεντα βεβαιουσθω τοις εργοις,
και πασα αψιμαχια οιχεσθω, και παλιν φιλια χορευετω.”
ΡΠΕʹ. Περι του πως οφειλει ειναι τον κριτην. Ουκουν ου δει απερισκεπτως
και αβασανιστως λε γειν η καταψηφιζεσθαι και ριψοκινδυνως εκφερειν τας
 
 

182

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποφασεις κατα των κατηγορουμενων, αλλα μετα πλειστης ερευνης και ζητησεως
ακριβεστατης. ̣2̣ Ὡς εν ταις αποστολικαις ∆ιαταξεσι φησιν ο λογος· “Ἔστω δε ο
κριτης απροσωποληπτος, μητε πλουσιον εντρεπομενος η κολακευων 417 παρα το
προσηκον, μητε πενητος φειδομενος· “Ου ληψηι γαρ, φησι, προσωπον δυναστου,”
“και πενητα ουκ ελεησεις εν κρισει·” οτι του Κυριου η κρισις, και “δικαιως το
δικαιον διωξεται,” και· “Ουκ αρεσει τωι δικαιωι ουδεν αδικον.” Ὅθεν ου δει
πιστευειν, ως ετυχε, τοις κατηγορουσιν ακριτως και αβασανιστως· εγχωρει γαρ τινας
και δια ζηλον η φθονον κατα τινος αδελφου ενστησασθαι κατηγοριαν, ως οι δυο
πρεσβυτεροι κατα Σωσαννης και η Αιγυπτια επι του Ἰωσηφ. Συ ουν, ως Θεου
ανθρωπος, τα τοιαυτα μη προχειρως παραδεχου, ινα μη ανεληις τον αθωον και απο
κτεινηις τον δικαιον. “Ἀθωον γαρ και δικαιον 110.629 ουκ αποκτενει,) ουδε ληψηι
δωρα ψυχην παταξαι· τα γαρ δωρα εκτυφλουσιν οφθαλμους σοφων και λυ
μαινονται ρηματα δικαια.” Ει ουν απροσωποληπτως κρινετε, επιγνωσεσθε τον
κατηγορουντα κατα του πλησιον αυτου μαρτυριαν ψευδη· και αποδειξαντες αυτον
συκοφαντην (και ψευδολογον) ποιησατε αυτωι καθ' ον τροπον επονηρευσατο τωι
πλησιον, και “Ἐξαρειτε τον πονηρον εξ υμων αυ των” (κατα ̣110a τον θειον νομον
Κυριου)· οσον γαρ επ' αυτωι, εφονευσατο τον αδελφον προλαβων τα ωτα του κριτου·
γεγραπται γαρ· “Ὁ εκχεων αιμα ανθρωπου, αντι του αιματος εκεινου εκχυθη σεται
το αιμα αυτου” (και· “Ἐξαρεις το αναιτιον απο σου αιμα.” ”Ουκουν ερευνατε μετα
πολλης ακριβειας περι των ενεχομενων, και πρωτον περι του κατηγορουντος οποια
τις εστιν η αναστροφη αυτου), και εαν ευσυνειδητος και αξιοπιστος ευρεθηι, μη
πιστευεσθω μονος· (πα ρανομον γαρ το τοιουτον· αλλ' εχετω και ετερους μαρτυρας
ευλαβεις και ομοτροπους, ινα) “επι στοματος δυο και τριων μαρτυρων” αξιοχρεων
σταθησεται παν ρημα.” 418 ̣3̣ ∆ια τι δε ειπομεν τον τροπον αυτων ζητεισθαι; ∆ιοτι
πολλακις εγχωρει και τους δυο και τους πλειονας επι κακωι μαρτυρησαι και
συμφρονως ψευδηγορησαι ως τους δυο πρεσβυτερους κατα Σωσαννης εν Βαβυλωνι,
και τους υιους των πα ρανομων κατα Ναβουθε εν Σαμαρειαι, και το πληθος των
Ἰουδαιων κατα του Κυριου εν Ἱερουσαλημ και κατα Στεφανου του πρωτομαρτυρος
αυτου. Ἔστωσαν ουν οι μαρτυρες πραεις, αοργητοι, επιει κεις, αγαπητικοι,
σωφρονες, εγκρατεις, απεριεργοι, θεοσεβεις· η γαρ των τοιουτων μαρτυρια βεβαια
παντως υπαρχει· των δε μη τοιουτων μη παραδεχεσθε τας μαρτυριας, καν
συμφωνειν δοκωσιν επι τηι μαρτυριαι· προστετακται γαρ εν τοις νομοις· “Ουκ εσηι
μετα πολλων εν κακιαι· ου παραδεξηι ακοην ματαιαν· ου συγκαταθησηι μετα πληθους
εκκλιναι το δικαιον.” Ἐν μερει δε και τον κρι νομενον ειδεναι οφειλετε οποιος εστι
τηι του βιου συνηθειαι και αναστροφηι, ει μεμαρτυρημενος τον βιον, ει ανεγκλητος
και αδιαβλητος, ει οσιος και φιλοξενος και φιλοπτωχος, ει σωφρων και ψευδους
καθαρος, ει απεχομενος παντος πονηρου πραγμα τος.” Μακαριος γαρ ο τοιουτος εαν
πειρασθηι, και δοκιμος φανηι· Ἀνηρ γαρ, φησιν, απειραστος, αδοκιμος παρα Θεωι· και
ουτω δοκιμασθεις επι ψευσματι λεγει και αυτος εικοτως· “Ειδες, Κυριε, μη
παρασιωπησηις,” ”οτι επανεστη σαν μοι μαρτυρες αδικοι, και εψευσατο η αδικια
εαυτηι.” 110.632 ̣4̣ Ἴδετε και τα κοσμικα δικαστηρια, ων τηι εξουσιαι ορωμεν
αγομενους φονεις, μοιχους, φαρ μακους, τυμβωρυχους, ληιστας και τας ανακρισεις
αυτων λαμβανοντες υπο των προσαγοντων· οι ηγουμενοι λεγουσι τωι κακουργω· “Ει
ταυτα ουτως εχει;” Κακεινου συγκατατιθεμενου και ομο λογουντος, ουκ ευθεως επι
την κολασιν αυτον εκπεμπουσιν, αλλα πλειοσιν ημεραις την εξετασιν αυτου 419
ποιουνται μετα συμβουλιας και σκεψεως και πολλης ζητησεως. Και ουτω τελευταιον
ορον και ψηφον θανατου ο μελλων εκφερειν κατ' αυτου, προς τον ηλιον επαρας τας
χειρας επι παντων δια μαρτυρεται, αθωος υπαρχειν του αιματος του αν θρωπου·
καιτοι οντες εθνικοι” και αθεοι, και μονην εχοντες την φυσιν διδασκαλον ̣5̣ “Ὑμεις
 
 

183

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε γινωσκοντες Θεον τον ετα ζοντα καρδιας και νεφρους και συνιοντα εις παντα τα
εργα ημων, ποσωι μαλλον οφειλετε μετα πολλης ερευνης την δικαιαν κρισιν κρινειν;
οτι του Κυ ριου η κρισις του μελλοντος αποδουναι εκαστωι κατα τα εργα αυτου.” ∆ια
δη τουτο ̣110b παραινει και προμαρτυρεται διαῤρηδην Σολομων λεγων· “Ἀκουσατε
και ενωτισασθε. οι κρατουντες πλη θους,” ”οτι παρα του Κυριου εδοθη η κρατησις
υμων, και η δυναμις παρα Ὑψιστου, ος εξετασει υμων τα εργα και τας βουλας
διερευνη σει· οτι υπηρεται οντες της αυτου βασιλειας, ουκ εκρινατε ορθως, ουδε
εφυλαξατε νομον, ουδε κατα την βουλην του Θεου επορευθητε, φρικτως και τα χεως
επιστησεται υμιν” ερευνα, “οτι κρισις αποτομος εν τοις υπερεχουσι γινεται. Ὁ γαρ
ελα χιστος, συγγνωστος εστι ελεους· δυνατοι δε δυ νατως ετασθησονται.” Και ο
Κυριος φησιν· Ὧ μεν γαρ ολιγον δοθησεται, ολιγον απαιτησουσι παρ' αυτου, ωι δε
πολυ, πολυ και απαιτησουσι παρ' αυτου.” ̣6̣ Και μεντοι ο μεγας Ἰσιδωρος εφη· “Χρη
τους των πραγματων κριτας οξυτατους ειναι και περιεσκεμμενους αγαν περι το
νοειν και ανακρινειν και διακρινειν απαθως και απροσωποληπτως· του γαρ Κυριου
η κρισις· ινα και την των λεγοντων δεινοτητα και την των λογων πιθανοτητα 420
παρεντες, εις αυτο το βαθος των νοηματων χωρησαι δυνηθειεν κακειθεν μετα
πολλης εξε τασεως και περιοδου και μη θαττον κατα συναρπα γην, αλλα μετα
πλειστης μακροθυμιας και ανεξικα κιας θηρευσαντες ανιμησασθαι την αληθειαν.”
110.633 ̣7̣ Οι μεν γαρ των ανθρωπων δια βραδυτητα νου του δικαιου καλως ουκ
εφικνουνται· οι δε δι' οξυτητα μεν εφικνουνται, δια δε φιλοχρηματιαν καπηλευουσι
χρυσωι προπινοντες την ψηφον και τον της δικαιοσυνης ζυγον λημματι
παρασαλευον τες. Εισι δε ετεροι, οι και αιδοι και κολακειαι και φοβωι και φιλιαι η
εχθραι διαφθειροντες τουτο. ∆ια δη ταυτα χρη τον κριτην συνετον ειναι και
αδεκαστον και χρηματων και αιδους και κολακειας και φοβου και φιλιας και εχθρας
κρειτ τονα· ει γαρ οποτερωι των τοιουτων παθων χει ρωθειη, τα παντα διαφθειρει
και απολλυσιν. Ει τοινυν το μεν ευρειν το δικαιον, εργον, το δε μη διαφθειρειν
ευροντας εργωδεστερον, ου δει επιῤριπτειν τινα εαυτον τωι κρινειν.” ̣8̣ Τοτε γουν ο
ορθος ορος της δικαιοσυνης σωζεται, οταν τηι μεν αιτιαι η κρισις, τηι δε κρισει ο
ελεγχος, τωι δε ελεγχωι η ψηφος η προς (την) ποιοτητα του αμαρτηματος την
τιμωριαν ορι ζουσα.
ΡΠς ʹ. Περι του αγιου Ἀθανασιου. Ὁ τοινυν μεγας Ἀθανασιος ου μονον υπο
του βασιλεως Κωνσταντινου δια τας των Ἀρειανων κακουργιας εξωρισθη, αλλα γε
421 και υπο του υιου αυτου Κωνσταντιου και διαδοχου της βασι λειας αυτου· φησι
γαρ ο μεγας Ἀθανασιος, γνους παλιν και τον βασιλεα Κωνσταντιον τα των Ἀρεια
νων κρατυνειν βουλομενον, και τους Ἀρειανους συσκευαζομενους αθεμιτα αυτου
κατηγορειν επι διεφθαρμενου δικαστηριου, μηδενι θαῤρησας, αιφνι διον εν
μεσαιτατηι νυκτι ζητουμενος, κατεφυγε προς τινα παρθενον αγιαν, ητις επι τωι
πραγματι ξενισθεισα διηπορει την αφιξιν. Ὁ δε μακαριος λεγει προς αυτην·
“Ἐπιζητουμαι παρα των Ἀρειανων και αθεμιτα λοιδορουμαι· ινα δε μη καγω δοξαν
απενεγκομενος εις τιμωριαν εμ βαλω τους τιμωρησασθαι με βουλομενους, φυγειν
ενεθυμηθην· απεκαλυψεν ουν μοι ο Θεος ταυτηι τηι νυκτι λεγων· “Παρ' ουδενι
σωθηναι μελλεις ει μη παρ' εκεινηι τηι παρθενωι.” Και γαρ αει τας κατ' αυτου
γινωσκων επιβουλας εκ θειας αποκαλυψεως ο θεοφορος ουτος απεδιδρασκεν, οθεν
ως γοητα και φαρμακον αυτον οι της αληθειας εχθροι διεβαλλον· Ἡ ουν παρθενος
απωσαμενη παντα ̣111a λογισμον ως εκ Θεου πεμφθεντα κατεκρυψεν αυτον ετη ʹ·
110.636 μεχρι της Κωνσταντιου ζωης, ητις και μονη πε ρινιπτουσα τους ποδας αυτου
και τα περιττω ματα διακονουσα και τας χρειας αυτωι πασας οικονομουσα και βιβλια
κιχρωμενη και παρεχουσα διετελεσε. Και ουδεις ανθρωπων Ἀλεξανδρειας πασης εν
τοις εξ ετεσιν εγνω που εστιν ο πατριαρχης. ̣2̣ Ἰουλιανου δε το κρατος περιθεμενου
 
 

184

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και σπου δαζοντος τα παρα Κωνσταντιου διαπραχθεντα ανα τρεπειν, τους
εξορισθεντας απαντας ανεκαλεσατο, οπερ γνους ο μεγας Ἀθανασιος και εξελθων εκ
του οικου της παρθενου παλιν εν νυκτι προς την εκκλη σιαν παρεγενετο, ον οι
Ἀλεξανδρεις θεασαμενοι και τον Θεον δοξασαντες, ως εκ νεκρων εδεξαντο ζωντα.
Και δη τοις γνησιοις αυτου φιλοις 422 απελογησατο λεγων· “Τουτου χαριν προς
υμας ου κατεφυγον, οπως ευορκον υμων και αταραχον ποιησω την υπο χωρησιν
μου· διο προς εκεινην απηλθον, προς ην υποψιας αφορμην ουδεις ελαμβανε, δυο
μνηστευ σαμενος, την σωτηριαν εκεινης, ωφελησα γαρ αυτην σφοδρα, και την εμην
δοξαν.” ̣3̣ Ὁ δε γε Ἰουλιανος επιτερπομενος τοις ειδωλοις αυθις την Ἐκκλησιαν
εταραττε, τα των ει δωλων ανοιγων ιερα και θυσιας επιτελων τηι εν
Κωνσταντινουπολει Τυχηι δημοσιαι εν τηι βασιλικηι, ενθα της αυτης κακης Τυχης το
αγαλμα ιστατο· καντευθεν οι τηι πλανηι των ειδωλων δεδουλωμενοι βουλην
εισηγησαντο προς τον Ἰουλιανον ως ουκ αλλως περιεσεσθαι των Χριστιανων, ει μη
Ἀθανα σιου απαλλαγειεν, ατε δη θεμελιου οντος της κατ' αυτων Ἐκκλησιας. ∆ια
τουτο γουν παλιν δικα στων κινησεις, παλιν λαοι, παλιν στρατιωται, παλιν βουλαι
και δημοι εκμαινομενοι και ταρασσομενοι Ἀθανασιον απαιτουμενοι. ∆ιο δη παλιν
νυκτωρ αποδρασας και περι τον Νειλον γενομενος, μελ λοντα εις πλοιον
εισερχεσθαι παρασταντες οι γνησιοι φιλοι μετα δακρυων προς αυτον ελεγον· “Που
παλιν αναχωρεις, ο ποιμην ο καλος, και τινι καταλιμπανεις ημας, ως προβατα μη
εχοντα ποιμενα;” Προς ους φησιν ο μεγας· “Μη κλαιετε, τεκνα, μη κλαιετε· νεφιδιον
εστι φθινο πωρινον ουτος ο ταραχος, προς ολιγον μεν φαινομε νος, οξεως δε
διαλυομενος· μη ραιθυμειτε, τεκνα· ταχιον ελευσομαι προς υμας, Θεου θελοντος.”
Ὅπερ δη και γεγονε. Μετα γαρ ολιγον χρονον, των Ἑλληνων ορωντων κορωνας
περιιπταμενας επι τον ναον του Σεραπιδος εν Ἀλεξανδρειαι και κρωζου σας σφοδρως,
ελεγον οι Ἕλληνες εμπαικτικως προς τον αγιον· “Ειπε ημιν, κακογηρε, τι κρωζου
σιν αι κορωναι;” 423 Ὁ δε αγιος προς αυτους· “Αι κορωναι φωνουσι κρα, κρα· το δε
κρα τηι “Αυ 110.637 σονιων φωνηι αυριον εστιν, οθεν αυριον οψεσθε την του Θεου
προνοιαν και την ημετεραν δοξαν.” Και τηι επαυριον ηγγελθη ο θανατος του
αποστατου Ἰουλιανου· επανηλθε γαρ εκ Περσιδος νεκρος εβδε λυγμενος, μητε
ελεουμενος, μητε οικτειρομενος, ως δε πολλοις διαῤρηδην η φημη, μητε τωι ταφωι
προσδεχομενος, και πολλης ταραχης και θορυ βου επληρωσε τους Ἕλληνας. ̣4̣ Τον
μεντοι μεγαν Ἀθανασιον ουκ ελιπε εξ ορια, και φυγη και βασανος· μικρον γουν ανα
πνευσας εκ τουτου ̣111b παλιν ο του Ουαλεντος επεστη αυτωι πολεμος, οθεν και
τουτον τροπωσαμε νος δια της καλης φυγης, ως πληρωθηναι μηνας δʹ την φυγην
αυτωι, του βιου υπεξερχεται, διαρ κεσας επι της ιερωσυνης ετη μ ʹ, πολλα προ θα
νατου ειρηκως, μαλλον δε προγνωστικως προ αγορευσας Παυλωι, τωι μετ' αυτον
επισκοπωι, οια και οσα παρα των Ἀρειανων υποστησεται. ̣5̣ Περι δε των εαυτου
ποικιλων και διαφορων αγωνων, φυγων τε και αποκρυψεων αναριθμητων
απολογουμενος, ακουσον οια γραφει ο μακαριος· “Ει γαρ λοιδορουσι τους
κρυπτομενους απο των ζητουντων ανελειν και διαβαλλουσι τους φευγοντας απο
των διωκοντων, τι ποιησωσιν ορωντες τον μεν Ἰακωβ φευγοντα τον αδελφον, τον
δε Μωυσην εν Μαδιαμ υποχωρησαντα δια τον Φαραω; Τι δε τοιαυτα φλυαρουντες
απολογησονται τωι ∆αυιδ απο διδρασκοντι τωι Σαουλ και κρυπτομενωι τουτον εν τωι
σπηλαιωι, αλλοιουντι δε το προσωπον εαυτου εως αν παρελθηι τον Ἀγχους και την
424 επι βουλην εκκλινηι; Τι δ' αν ειποιεν οι παντα λεγοντες ευχερως και παντα
λιθον, κατα το δη λεγομενον, κινουντες, τον Ἠλιαν τον μεγαν κρυπτομενον τον
Ἀχααβ και φευγοντα δια τας απειλας της Ἰεζαβελ; Και μεντοι και οι υιοι των
προφητων ζητου μενοι τοτε εκρυπτοντο λανθανοντες εν τωι σπη λαιωι παρα τωι
Ἀβδιου.” Ποιαν ουν και προς Ἡσαΐαν επινοουσιν αντιθεσιν παρακελευομενοι
 
 

185

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκαστον υπερ ευσεβειας διωκομενον κατα Θεου συγ χωρησιν λεγοντα· “Ἀποκρυβηθι
μικρον οσον οσον εως αν παρελθηι η οργη Κυριου.” Και γαρ οι μεν ευσεβως ζωντες εν
Χριστωι, διωχθησονται, αδικως δηλονοτι· οι δε ανομοι, δικαιως εκ προσωπου Κυ ριου
εκδιωχθησονται, “και σπερμα ασεβων εξολοθρευθησεται.” Ουτω δε και οι της
χαριτος τροφιμοι δια τον φοβον των Ἰουδαιων υπανεχωρουν κρυπτομενοι· και ο
μεν Πετρος εκ της φυλακης απο 110.640 δρασας εξεφυγε τας χειρας Ἡρωδου και τας
προσδοκιας των Ἰουδαιων. Ὁ δε Παυλος εν ∆αμασκωι παρα του εθναρχου
ζητουμενος, απο του τειχους εν σαργανηι κεχαλασται και διεφυγε του ζητουντος την
μανιαν. Της τοινυν Γραφης τοιαυτα λεγουσης περι των αγιων, ποιαν αρα προ φασιν
της εαυτων προπετειας και περι της Γραφων αγνοιας εξευρειν οι φιλοσκωπται
δυνησον ται; ”Ἐν μεν γαρ τωι νομωι προσταξις ην αφο ρισθηναι πολεις
φυγαδευτηριους υπερ τους ζη τουμενους εις θανατον, οπως δηποτε δυνασθαι
διασωζεσθαι· επ' εσχατων δε παραγενομενος ο πα λαι τωι Μωσει χρηματισας εκεινα
Θεος Λογος αυθις εντολην διδωσι λεγων· “Ὅταν διωκωσιν υμας εκ της πολεως
ταυτης, φευγετε εις ετεραν·” και· ”Τοτε οι εν τηι Ἰουδαιαι φευγετωσαν εις τα ορη, και
ο επι του δωματος, μη καταβητω 425 αραι τι εκ της οικιας αυτου, και ο εν τωι αγρωι
μη επιστραφετω αραι τα ιματια αυτου.” ”∆ια τουτο και ο Θεος Λογος ανθρωπος
γενομενος κατηξιωσε ζητουμενος, ως ημεις, κρυβηναι και παλιν διωκομενος
φευγειν και την επιβουλην εκκλιναι” των εναντιων, ημας διδασκων μη επιῤ ριπτειν
εαυτους εις κινδυνους. “∆ια δη τουτο και οι θειοι μαρτυρες εν τοις διωγμοις
διωκομενοι μεν εφευγον, ευρι̣112aσκομενοι δε εμαρτυρουν.” ̣6̣ Ἀλλ' ειποι δ' αν τις·
Ὁ μεγας και αποστολικος ∆ιονυσιος φησιν· “Ουκ εστι δικαιον, οσιους ανδρας εαιν
αβοηθητους υπο των φαυλων εκτρυχομενους·” προς ον ρητεον· Ὅσοι μεν αγα
πωσιν, ους φησιν αγιους, τα επι γης υπο των προσ υλων ζηλουμενα, του θειου
παντως εκπεπτωκα σιν ερωτος· ουκ οιδ' οπως οσιοι κληθησονται αδικουντες τα
οντως εραστα και θεια τοις αζηλωτοις και ανεραστοις υπ' αυτων ουκ ευαγως
παρευδοκι μουμενα· ει δε των οντως οντων ερωσιν, ευφραινεσθαι χρη τους τινων
εφιεμενους, ηνικα των εφετων τυγχανουσιν· η ουκ εν τουτωι μαλλον πλησιαζουσι
ταις ευαγγελικαις αρεταις, οταν, ως δυνατον, αφ εσει των θειων αναχωρουσι της
των υλικων προσ παθειας, εγυμνασμενοι προς τουτο λιαν ανδρι κως εν ταις υπερ
του καλου περιστασεσιν· ωστε ουν αληθες ειπειν, οτι τουτο μαλλον εστι της θειας
δικαιοσυνης ιδιον το μη θελγειν και απολλυειν των αριστων την αριστοτητα ταις
των υλικων δοσεσι, μηδε, ει τις επιχειροιη τουτο ποιειν, εαιν αβοη 110.641 θητους,
αλλ' ενιδρυειν αυτους εν τηι καληι και αμειλικτωι στασει και απονεμειν αυτοις
τοιουτοις ουσι τα κατ' αξιαν. 426 ̣7̣ Κωνσταντινου δε του Μεγαλου υπο Ἑλληνων
φιλοσοφων ονειδισθεντος εις το Βυζαντιον, ως ου πραττοι καλως παρα τα εθη των
παρα Ῥωμαιοις βασιλευσαντων διαγενομενος, αλλα νεωτεριζων την θρησκειαν
μεταθεμενος, εδοξεν ενα των φιλοσοφων διαλεχθηναι Ἀλεξανδρωι τωι Βυζαντιου
περι της πιστεως. Λογων δε απειρος ων ο Ἀλεξανδρος, αλλα θειος ων, εν τηι ημεραι
της διαλεξεως ειπε τωι διαλεκτικωι φιλοσοφωι· “Ἐν ονο ματι Ἰησου Χριστου του Θεου
μου επιταττω σοι σιωπαι και μη φθεγγεσθαι.” Ἅμα δε τωι λογωι εφιμωθη και
διεμεινεν αλαλος.
ΡΠΖʹ. Περι του αγιου Ἀντωνιου. Ἐν τοις χρονοις αυτου Ἀντωνιος ο μεγας ην
εν πολλαις αρεταις και μεγαλαις διαπρεπων· και ακουστος εγενετο τωι βασιλει, και
γραφει αυτωι παρακλητικην επιστολην, του σκυλληναι 427 αυτον εως
Κωνσταντινουπολεως, οπως των ευχων αυτου απολαυσηι. Ὁ δε αγιος γενομενος εν
πολληι φροντιδι λεγει τωι μαθητηι αυτου Παυλωι· “Τι λεγεις, τεκνον, απερχομαι προς
τον βασιλεα κατα την παρακλησιν αυτου;” Ὁ δε αποκριθεις ειπεν· “Ἐαν απελθηις,
Ἀντωνιος υπαρχεις· εαν δε μη απελθηις, αββας Ἀντωνιος.” Και ο αγιος εφη· “Ουκουν
 
 

186

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δια της δοξης ταυτης, εαν μη λεγω μαι αββας, οντως ουκ απερχομαι.” Και τουτο
μαθων ο διακριτικωτατος βασιλευς, ωφεληθη μαλ λον εις το μετριον και
αφιλοδοξον. ̣2̣ Περι ου και ο μεγας Ἀθανασιος εφη· “Ἔφθασε και μεχρι βασιλεων η
εναρετος πολιτεια Ἀντωνιου· και μαθοντες Κωνσταντινος ο μεγας, και Κωνσταντιος
και Κωνστας οι Αυγουστοι, εγρα φον αυτωι ως πατρι και ηξιουν αντιγραφας ̣112b
παρ' αυτου δεχεσθαι· αλλ' ουτε γραμματα δεχο μενος λογον τινος η φροντιδα
εποιειτο· ουτε μην, ως οι πολλοι, επι ταις επιστολαις εγεγηθει. Ὅτε 110.644 ουν
εκομιζετο αυτωι γραμματα, εκαλει τους μοναχους και ελεγε· “Μη θαυμαζετε, ει
βασιλευς γραφει προς ημας· ανθρωπος γαρ εστι και αυτος, αλλα θαυμαζετε, οτι ο
Θεος τον νομον εγραψε και δια του ιδιου Υιου ελαλησεν ημιν.” Βουλομενου ουν
αυτου μη δεχεσθαι τας επιστολας, εκωλυθη παρα των μοναχων λεγοντων αυτωι, οτι
Χριστιανοι εισιν οι βασιλεις, και μη ως αποῤριφεντες σκαν δαλισθωσιν. Ἐπετρεπεν
ουν αναγινωσκεσθαι τας επιστολας και αντεγραφεν αποδεχομενος αυτους, οτι τον
Χριστον προσκυνουσι, συνεβουλευε δε τα προς σωτηριαν και μη μεγαλα τα παροντα
ηγεισθαι, αλλα μνημονευειν αει του θανατου και της μελλου σης κρισεως και
ανταποδοσεως και ειδεναι μονον Θεον αληθινον, βασιλεα αιωνιον· φιλανθρωπους
τε ειναι αυτους ηξιου και του δικαιου φροντιζειν και των πτωχων ως μελλοντας
περι της αρχης αυτων 428 δουναι λογον τωι Θεωι· απερ οι βασιλεις δεχο μενοι λιαν
εχαιρον” επι τηι παραινεσει του δικαιου. ̣3̣ Του ουν θειου Κωνσταντινου
βασιλευσαντος εν Ῥωμηι ετη ιβʹ και εν Κωνσταντινουπολει ετη κʹ και εν προαστειωι
τινι βασιλικωι Νικομηδειας ολι γον χρονον αῤρωστησας ετελευτησε, καταλιπων
κληρονομους της βασιλειας αυτου τους γʹ παιδας αυτου, Κωνσταν, Κωνσταντιον και
Κωνσταντινον τον νεωτερον, καταλειψας και μιαν θυγατερα ονο ματι Ἑλενην,
γαμετην γεναμενην Ἰουλιανου του Παραβατου, ην εσχεν εκ Φαυστης ανεψιας, θυ
γατρος Ἑρκουλιου. 110.645 429 ̣4̣ Ουτοι οι τρεις υιοι αυτου εκρατησαν των
βασιλικων σκηπτρων, της μεν ανατολης Κων σταντιος, της δε δυσεως Κωνσταντινος
και Κων στας, ος και φονευσας τον αδελφον αυτου Κων σταντιον και βασιλευσας
μονος ετη κʹ εσφαγη και αυτος υπο του δημου. ̣5̣ Ἐματαιωθησαν τοινυν οι
καταψευδομενοι του μεγαλου Κωνσταντινου και φασκοντες, οτι εν τηι τελευτηι
εβαπτισθη και μεχρι τοτε αβαπτιστος υπηρχε. Πως γαρ αν ο τοιουτος ανηρ, θεοσεβης,
και φιλοχριστος, και περι την πιστιν θερμοτατος, ηνε σχετο χρονους τοσουτους
κεχωρισθαι της θειας μεταληψεως των μυστηριων, και μαλιστα γε τοιου τοις
Πατρασιν αγιοις συνδιαιτωμενος και της ιερας αυτων διδασκαλιας και νουθεσιας
επομενος ασπασιως και γνησιως; Πως δε και τοις απιστοις εφαινετο Χριστιανος
τελειος μηπω τελειωθεις δια του βαπτισματος; Πως δε και ο κατεπειγων και
αναγκαζων τους αλλους απαντας απιστους δηλονοτι πιστευσαι, και βαπτισθηναι, και
την αγιαν Τριαδα ομολογησαι καθαροτερον τε και τηλαυγεστερον, αυ τος εν
τοσουτωι σκοτωι ετυγχανεν; Ἀληθως ψευ δος τουτο υπαρχει και αναπλασμα της
Ἀρειανι κης και αθεου αιρεσεως και της αυτων απιστιας και ασεβειας κακουργημα
βουλομενων 430 της οικειας αιρεσεως υπασπιστην αποδειξαι τον μεγαν
Κωνσταντινον και υπο Ἀρειανων δηθεν αυτον βα πτισθηναι αναπλαττοντων. ̣6̣ Και
γαρ τοι και ο μεγας Ἰσιδωρος τοιαδε φησι· “∆ει τοινυν ακολουθειν και πειθαρχειν τηι
συγκροτηθεισηι μεγαληι και αγιαι συνοδωι εν Νικαιαι κατα Ἀρειου του δυσσεβους των
τιηʹ αγιων Πα τερων· εκεινη γαρ θεοθεν εμπνευσθεισα ταληθες εδογματισεν.” ̣7̣
Ἰστεον τοινυν ως εν τηι Παλαιαι ∆ιαθηκηι περι της αγιας και ομοουσιου Τριαδος
μυστικως η δι δασκαλια εγκατεσπαρται, ως και Φιλωνα, καιτοι Ἰουδαιον ανδρα
υπαρχοντα και ζηλωτην, δι' ων κα ταλελοιπε συγγραμματων, απομαχεσθαι τηι οικειαι
θρησκειαι. Βασανιζων γαρ το ειρημενον· “Ἐν εικονι Θεου εποιησα τον ανθρωπον,”
ηναγ κασθη υπο της αληθειας, και εξεβιασθη και τον του Θεου Λογον θεολογησαι. Τι
 
 

187

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γαρ; Ει και δευτε ρον τον συναΐδιον τωι Πατρι και αριθμου και χρο 110.648 νων
ανωτερον οντα καλει, της αληθειας μη εφικνουμενος, ομως εννοιαν εσχε και ετερου
προσ ωπου. Ουκ ενταυθα δε μονον επαθε τουτο, αλλα και το· “Θεος” και το·
“Κυριος,” ερμηνευσαι πειρωμενος, της βασιλικωτατης Τριαδος εννοιαν εσχε.
Φασκων γαρ, οτι εις εστιν ο Θεος, ου προς τον αριθμον κατεδραμε της μοναδος, αλλα
προς το μυστηριον της αγιας Τριαδος, το των μεν παντη διαιρετων ενικωτερον, των
δε οντως μοναδικων αφθονωτερον· και ουτω κατα κρατος ειλεν αυτου την ψυχην,
ως αναγκασθηναι διαῤρηδην τουτο (και) φαναι και εν γραμμασι 431 καταλειψαι.
∆υο μεν γαρ (ειπεν) ειναι τας του οντως οντος δυναμεις, ων η μεν ποιητικη και
τιμωρητικη Κυριος, ου Θεος, η δε βασιλικη και τιμωρητικη Κυριος, ου ποῤρω βαινων
του φησαντος· “Χριστος Θεου δυναμις και Θεου σοφια, δυναμις ουκ ανυποστατος,
αλλ' ενυποστατος, και παντοδυναμος, και υποστασεως δημιουργος, και ισοσθενης
εκεινου, ου δυναμις εστι. Και παλιν ο αυτος Φιλων περι του θεαματος, ου ειδε
Μωυσης, εκραζων εφη· “Θεαμα εκπληκτικω τατον οραι· ειτα μετ' ολιγον κατα μεσην
την φλογα μορφην τινα περικαλλεστατην εμφερη ουδενι των ορατων,
θεοειδεστατον αγαλμα, φως αυγοειδεστε ρον του πυρος απαστραπτουσαν, ην εαν τις
υπετοπη σεν εικονα του οντως ειναι, καλως υπειληφεν.” Ει δε τις περι της εικονος
ακριβως μαθειν βουλεται. ακουετω Παυλου φραζοντος περι του Υιου· “Ὅς εστιν
εικων του Θεου του αορατου.” Ουκουν κακεινος θεολογιας ορθοδοξου απτεται; μη
γαρ την ακριβειαν ζητει παρα του δυνηθεντος ολως δια συνεσιν ειλικρινη
κατοπτευσαι την αληθειαν και τηι οικειαι θρησκειαι απομαχεσθαι· αλλ' εκεινο εν νοει,
οτι εις εν προσωπον ου συνεκλεισε την θεο λογιαν ως οι απαιδευτοι των Ἰουδαιων
καθηγηται, προληψει τινι κατεχομενοι, δογματιζουσιν. Ουκ εκ τουτων δε μονον
πληκτικωτατων οντων, εις τοσαυ την προηχθη, ως γε ηγουμαι, την εννοιαν, αλλα
και εκ του· “Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' εικονα ημετεραν και καθ' ομοιωσιν·” και εκ
του· “Ἔβρεξε Κυριος πυρ παρα Κυριου·” και εκ του· “Ἐκαλεσε Κυριος εν ονοματι
Κυριου” και 432 εκ του· “Ειπεν ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου·” και εκ
του· “Ἐν σοι 110.649 ο Θεος, και συ ει ο Θεος.” Τους γαρ λεγον τας, οτι μυριακις εστιν
αγιος ο Θεος, και το· “Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος, Κυριος Σαβαωθ,” παρερμηνευσαι
τολμωντας λαμπρως ελεγχει το· “Ἐξε ζητησα το προσωπον σου, Κυριε, ζητησω· μη
αποστρεψηις το προσωπον απ' εμου.” Ει μη γαρ την αγιαν Τριαδα ανεκηρυττεν, ο
φρασας περιττο λογιας δικαιος αν ειη απαιτηθηναι δικας· ου μονον δε εν τουτωι,
χρηναι γαρ οιμαι επι σαφεστερον ορμησαι ρητον· αλλα και εν τωι· “Θυσον τωι Θεωι
θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι Ὑψιστωι τας ευχας σου· και επικαλεσαι με εν ημεραι
θλιψεως, και εξελουμαι σε, και δοξασεις με.” Ει μη γαρ η Τριας ενταυθα σαφως
εκηρυττετο, εχρην ρηθηναι· Θυσον τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως και αποδος αυτωι τας
ευχας σου, και επικαλεσαι αυτον εν ημεραι θλι ψεως σου, και εξελειται σε, και
δοξασεις αυτον. Ἀλλ' ουτω μεν ουκ εῤρεθη· ειρηται δε ως ειρη ται. Σαφως δια
τουτων και δι' αλλων πολλων (απερ, ινα μη μακρον ποιησω τον λογον, νυν παρα
λειψω τοις ακουειν δυναμενοις) κηρυττει η Παλαια ∆ιαθηκη, οτι ουχ ενος προσωπου
σημαινει δεσπο τειαν, αλλα τριων μεν υποστασεων, μιας δε ου σιας, ινα και
Ἰουδαιων στηλιτευσηι την ως εφ' ενος προσωπου ουχ υγιη εννοιαν, οις και
Σαβελλιος ηκολουθησεν, ισως εκ της αγαν του Υιου προς τον Πατερα ισοτητος, εις το
μιαν υποστασιν δογμα τισαι νευρωθεις και Ἑλληνων εξοστρακισαι την πολυθειαν,
ων Ἄρειος και Ευνομιος εαλωσαν ειναι φοιτηται, την των υποστασεων διαφοραν εις
την ου σιαν παραλογως ελκυσαντες. Ει δε τις φαιη· ∆ια τι γαρ μη σαφως και
διαῤρηδην 433 εξ αρχης ταυτα κεκηρυκται; φαιην οτι μαλιστα μεν τοις συνετως
ακουουσιν λαμπρα εστιν αυτη και απο δειξις και διδασκαλια, ως και τωι σοφωι εδοξε
Φιλωνι. Ει δε και συνεσκιασμενως εῤρεθη, εκεινο λογιζε σθαι χρη, οτι Ἰουδαιοις τοις
 
 

188

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εις πολυθεΐαν ρεπουσι νομοθετων ουκ εδοκιμασε διαφοραν προσωπων εισαγαγειν,
ινα και μη διαφορον ̣113a φυσιν εν ταις υποστασεσιν ειναι δογματισαντες, εις
ειδωλο λατριαν ελκυσθωσιν, αλλα της μοναρχιας εξ αρχης μαθοντες μαθημα, κατα
μικρον το των υπο στασεων αναδιδαχθωσι δογμα, το παλιν εις ενο τητα φυσεως
ανατρεχον, ως ειναι τα μεν ενικως λεγομενα της ταυτοτητος της φυσεως
παραστατικα, τα δε υπερβαινοντα τον ενικον αριθμον, της των 110.652 υποστασεων
ιδιοτητος της εις μιαν ουσιαν συναγομενης· το μεν γαρ διαφορους φυσεις
υποτιθεσθαι, Ἑλληνικον· το δε εν προσωπον ηγουν μιαν υποστασιν, Ἰουδαικον· το
δε πλατυνοντας εις την αγιαν και ομοουσιον Τριαδα υποστασεις εις μιαν ουσιαν
συναγειν, ορθοτατον εστι και αληθινον το δογμα.” ̣8̣ Κεφαλαιον δε επι τοις
λεγομενοις, οτι ουκ εστι φυσικηι αποδειξει κατα παντα παραστησαι των υπερ φυσιν
πραγματων. Ει γαρ και σαρξ αληθης ο Λογος εγενετο, αλλ' ου φιλος ανθρωπος
Χριστος ο ενανθρωπησας, μαλλον δε Θεος εξ εκατερων των φυσεων εις υπαρχων
Υιος Θεου, Θεος υπερουσιος, ει και διαῤρηγνυνται οι το μει ζον και ελαττον επι του
Πατρος και του Υιου συγκρινοντες, ετερουσιον του Πατρος τον Υιον και ανομοιον
δογματιζοντες· 434 ου γαρ ισασιν, ως εοικεν, οτι μειζον και ελαττον επι των ομο
γενων ζητειται και κρινεται, ως ανθρωπος αν θρωπου μειζων, και βους βοος, και
ιππος ιππου, και απαξ απλως ο κανων της συγκρισεως τοις ομο γενεσιν αρμοζει. Ὁ
τοινυν τα του Θεου τολμηρως περιεργαζομενος και μειζονα λεγων του Υιου τον
Πατερα, την συγκρισιν ως ομοουσιον προσιεται, καν μη βουληται· ετερουσια γαρ
αλληλοις συγκρι νεσθαι ου δυναται, ουτε λεγεται μειζων ανθρωπος βοος, η μειζων
ιππος καμηλου, η μειζων ονος ιχθυος. Τα μεντοι γε τον ενικον αριθμον υπερβαι
νοντα εν τηι θειαι Γραφηι της των υποστασεων εισι διαφορας παραστατικα· τα δε
γενικως εξενηνεγ μενα, της ταυτοτητος της φυσεως. Τα μεν γαρ ειρηται, ινα
Σαβελλιος και Ἰουδαιοι επιστομισθωσι, τα δε, ινα Ἄρειος και Ευνομιος και Ἕλληνες
στηλιτευθωσιν. Οι γαρ πλατυνοντες μεν εις την αγιαν Τριαδα τον των ιδιοτητων
αριθμον, συστελλοντες δε εις μιαν ουσιαν, ορθοτητα δογματιζουσιν και ταις των
ουρανιων χρησμων επονται διδασκαλιαις, μητε εις πολυθεΐαν δια την της φυσεως
διαφοραν εκπιπτοντες, μητε εις Ἰουδαισμον δια την του ενος προσωπου συστασιν
ολισθαινοντες. Πως δε ουκ ερυθριωσιν οι κτισμασι προσκυνουντες και ταις εαυτων
μαχομενοι ψηφοις; Ἀπαγορευοντες γαρ το μη τηι κτισει προσκυνειν ως Ἑλληνικον,
αυτοι τουτο δρωντες εαυτους λανθανουσι. Χρη δε και τουτο ειδεναι, ως ου τα αυτα
ονοματα παντως και τα αυτα μηνυει πραγματα, ουτε η ομωνυμια συν ωνυμιαν εκ
παντος τροπου εμφαινει· επι μεν γαρ του Υιου κυριως λεγεται η γεννησις, επι δε των
κτισματων καταχρηστικως· επ' εκεινου μεν, της αληθειας ενεκεν και της
ομοουσιοτητος, επι δε του των, τιμης χαριν και υιοθεσιας· “Βουληθεις γαρ
απεκυησεν ημας λογωι αληθειας.” Μη τοινυν 110.653 η ομωνυμια την ομοτιμιαν
ενταυθα τικτετω, μηδε τα καταχρηστικως ειρημενα κυριως λελεχθαι 435 νομιζεσθω,
επει και τον θυμον και την οργην και τα αλλα παντα τα τηι θειαι μη πρεποντα φυσει
καταχρηστικως λελεγμενα, ουκ αν τις ευ φρονων κυ ριως περιπεφρασθαι φαιη·
δηλον γαρ εστιν, οτι εκαστωι ̣113b χωριωι και εκαστηι λεξει η προσ ηκουσα και
αρμοζουσα διασαφησις προσαγομενη την αληθειαν ωδινει. ̣9̣ Ειπατωσαν δε γε και οι
εις το αγιον Πνευμα βλασφημουντες και της θειας ουσιας αυτο χωριζον τες, πως ο
Θεος και Σωτηρ ημων ενανθρωπησας παρεδωκε συμπληρωτικον ειναι της αγιας
Τριαδος το παναγιον Πνευμα, και εν τηι επικλησει του θειου βαπτισματος συν Πατρι
και Υιωι ως ελευθε ρουν των αμαρτηματων τους ανθρωπους αριθμου μενον, και επι
της μυστικης τραπεζης το σωμα ιδικον της του Υιου σαρκωσεως αποφαινον, πως αν
ειη ποιητον η κτιστον η της δουλικης φυσεως, αλλ' ου της ∆εσποτικης και
δημιουργου και βασιλι δος ουσιας συγγενες και ομοουσιον το αγιον Πνευμα; Ει γαρ
 
 

189

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δουλον, μη συναριθμεισθω (μετα του ∆εσπο του· ει δε κτισμα, μη συναριθμεισθω) τωι
Κτι στηι· ηνωται γαρ και συνηριθμηται, επειδη τωι ακριβει των τοιουτων δογματιστηι
Χριστωι πειθεσθαι προσηκει βεβαιως και ασφαλως τα περι της οικειας ουσιας
διδασκοντι· ει και τοις πνευματομαχοις δοκει σοφωτεροις ειναι, και τα ουρανια
πλεον ειδε ναι Θεου, κομπαζοντας η μαλλον τολμηρως τε και δυσσεβως
ρητορευοντας. Ει ουν ο θειος ∆ανιηλ αγ γελον θεασαμενος και θαυμασας το καλλος
και το μεγεθος του οφθεντος πρηνης επεσεν, εκπλαγεις το παραδοξον της θεας,
ποιαν εξουσιν απολογιαν οι Πατρι και Υιωι και αγιωι Πνευματι μεσιτευειν τολ μωντες
και την αῤρητον φυσιν λογοις ζυγοστατειν επιχειρουντες και φυσιολογουντες; Την
τοινυν αχρο νον και αΐδιον και αμεσιτευτον και παντος λογου και νου κρειττονα
προοδον του Υιου απο του Πατρος γεννησιν καλουσιν αι Γραφαι, ουχ ινα παθος υπο
γραψωσιν, αλλ' ινα το ομοουσιον υποδειξωσιν· ομο ουσια γαρ τωι οντι τα τικτομενα
436 τοις τι κτουσιν. Ἵνα δε μη φαντασιαν παθους επικομισηι, Λογον
προσαγορευουσιν, και ινα μη νεωτερος επι νοηθηι· “Ἐν αρχηι ην ο Λογος” φησι· ειτα
και την προς τον Πατερα σχεσιν κηρυττουσαι· “Και ο Λογος ην προς τον Θεον·” ειτα
και την αξιαν· “Και Θεος ην ο Λογος·” εκ μεν του Υιου το ομοουσιον, εκ δε του Λογου
το απαθες, και εκ μεν του εν αρχηι ειναι το συναΐδιον, εκ δε του προς τον Πατερα
ειναι την προς αυτον οικειοτητα, δια δε του Θεου ειναι την αξιαν αυτου
καταμαθοντες, και εξ εκαστου ονοματος το μη εφορμουν και απρεπες
αποπεμψαμενοι, οιον απο μεν του Υιου το νεωτερον, απο δε του Λογου το
ανυποστατον Θεον αΐδιον, ομοουσιον απαθως και αχρονως εκ του Πατρος
προελθοντα, ειδειημεν τε και προσκυνησαιμεν. 110.656
ΡΠΗʹ. Περι της βασιλειας Κωνσταντιου υιου του Μεγαλου Κωνσταντινου.
Μετα δε Κωνσταντινον τον Μεγαν εβασι λευσε Κωνσταντιος, ο υιος αυτου, εν
Κωνσταντι νουπολει ετη καʹ, ος μετα την του πατρος τελευτην εις το Ἀρειανικον
φρονημα παρασυρεις, υπο Ευ σεβιου του Παμφιλου διδαχθεις, κατεβιαζετο τον θειον
Ἀλεξανδρον Κωνσταντινουπολεως δεξασθαι τον Ἄρειον εις κοινωνιαν. Του δε μηδε
ολως ανεχομενου, αλλα φασκοντος· “Ἐγω, βασιλευ, τον υπο των τιηʹ Πατερων
κατακριθεντα και αναθε ματισθεντα δεξασθαι ου δυναμαι,” εφη ο βασιλευς· “Ὅρα, ω
επισκοπε, μη και ακων δεξηι αυτον· ̣114a ιδου γαρ και συνοδον εκελευσα γενεσθαι
προς το γυμνασθηναι τα παρ' εκατερων υμων ακριβεστε ρον.” Ὁ δε αγιος 437
Ἀλεξανδρος ο επισκοπος ανεστη ευθυς και εξηλθεν απο προσωπου του βασιλεως,
λεγων· “Το θελημα του Κυριου γενεσθω.” Και ελθων εις την εκκλησιαν και
επιπεσων τωι αγιωι θυσιαστηριωι δι' ολης της νυκτος εβοα προς τον Θεον μετα
δακρυων λεγων· “Κυριε ο Θεος, μη συγχωρησηις τωι αναιδει λυκωι και αρπαγι εισελ
θειν εις την αγιαν Ἐκκλησιαν σου, αλλα δικασον ενδικως τον αδικον εν ταχει.” Τηι
δε επαυριον της συνοδου συγκροτηθεισης εν τηι εκκλησιαι, ο Ἄρειος ερχομενος μετα
παντων των ομοφρονων αυτου, εισηλθεν ως δια χρειαν της γαστρος εις οικον τινος
οπισθεν του φορου, εν ωι δη τοπωι, κατα το ᾀδομε νον, πρηνης γενομενος, εξελακησε
και εξεχυθη παντα τα σπλαγχνα αυτου, και αμφοτερων διημαρ τεν ο δειλαιος, της τε
κοινωνιας και της παρουσης ζωης. Και ο μεν Ἄρειος ουτω κατεστρεψε τον βιον· οι δε
ομοφρονες αυτου μεγαλως ηισχυνθησαν και διεσκορπισθησαν. Ὁ δε ποιμην ο καλος,
ο μακαρι της Ἀλεξανδρος, της Ἐκκλησιας χαιρουσης, την αγιαν συναξιν επετελεσεν.
̣2̣ Οι δε του Μεγαλου Κωνσταντινου ανεψιοι, Γαλλος και Ἰουλιανος, αναγνωσται
γεγονασιν εν Ἀντιοχειαι· εκκλησιαν δε τωι μαρτυρι Μαμαντι κτι σαι προθυμηθεντων,
εν ωι μερει κτιζειν Ἰουλιανος ελαχεν, η γη τουτο ουκ εδεχετο· πανημεριος γαρ
οικοδομη εδαφισμενη τηι επιουσηι ηυρισκετο, και την διαστροφην της γνωμης του
ταλαιπωρου η αψυχος υλη προεδηλου. ̣3̣ Ὃς και την κομην αποκειραμενος και μονα
δικην ασκησιν υποκριναμενος εις Ἀθηνας κατηλθε, της βασιλειας εφιεμενος και την
 
 

190

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἑλλαδα περιερχο μενος, μαντεις επεζητει και χρησμολογους ει τευ ξεται του
ποθουμενου. Και δη περιτυγχανει αν 110.657 θρωπωι δυσσεβει 438 ταυτα προλεγειν
υπισχνου μενωι, ος τουτον εις τινα των ειδωλικων καταδυ σεων καταγαγων, τους
απατεωνας εκαλεσε δαιμονας· εκεινων δε μετα της συνηθους φαντασιας επιφανεν
των, ηναγκασε τουτον ο φοβος επιθειναι τωι μετωπωι το του σταυρου σημειον, οπερ
ιδοντες αφανεις εγενοντο. Συνεις ουν ο γοης εκεινος της φυγης αυτων την αιτιαν
επεμεμψατο τουτωι λεγω· “Ου φοβηθεντες, ως συ νομιζεις, αλλα βδελυξαμε νοι το
παρα σου γενομενον ανεχωρησαν.” Ουτω βουκολησας τον αιχμαλωτον εμυησε τε
και του μυ σους ενεπλησε· αιμασι γαρ μυσαροις απολουσαμενον το θειον βαπτισμα
και η της βασιλειας επιθυμια της ευσεβειας εγυμνωσε τον αθλιον. ̣4̣ Ειτα
Κωνσταντιος τουτον μεταστειλαμενος και αναγορευσας τουτον Καισαρα συν αυτωι
κατα Περσων εξωρμησε· υποστρεφων τουτον αυτοκρα τορα καταλειψας, απεθανεν
εν Κιλικιαι. ̣5̣ Ἐφ' ου Ευνομιος και Φωτεινος και Μακεδο νιος και Ἀπολλιναριος, οι
αιρεσιαρχαι, εγνωριζοντο. ̣6̣ Και τα λειψανα των αγιων αποστολων Ἀν δρεου, και
Λουκα, και Τιμοθεου ανεκομισθησαν εν Κωνσταντινουπολει. ̣7̣ Και Φλαβιανος
Ἀντιοχειας διχηι τους των ψαλλοντων χορους διελων, εκ διαδοχης την ∆αυιδικην
εδιδαξε πρωτος αιδειν μελωιδιαν (οπερ εν Ἀντιοχειαι πρωτον αρξαμενον παντοσε
διεδραμε της οικου μενης τα περατα). ̣8̣ Και η εν Σαρδικηι και η εν Γαγγραις εγε νοντο
συνοδοι, η μεν κατα Μαρκελλου και Φωτει νου, ψιλον ανθρωπον τον Χριστον
βλασφημουντος, η δε κατα των μαθητων Ευσταθιου του Σεβαστειας, οι και
Μa114bσαλιανοι λεγομενοι. 439 ̣9̣ Και ο μεγας Ἐφραιμ εργωι και λογωι διεπρεπε, ος
και πολλα συγγραμματα καταλελοιπε, εν οις, φασι, και τριακοσιας μυριαδας
εκδεδωκε στι χων εις το ψαλλειν Συριστι και τους εκ της πλανης του Βαρδησιανου
προσεπισπασασθαι δια του μελους και της ηδυτατης συμφωνιας· εκβιασθεις δε και
πρεσβυτερος εχειροτονηθη υπο του μεγαλου Βασιλειου. ος και εποιησεν αυτον δι'
αιτησεως λαλη σαι την Ἑλληνιδα γλωτταν ακωλυτως. ̣10̣ Και το σημειον του
σταυρου εφανη εν τωι ουρανωι, απο του τοπου του αγιου Κρανιου μεχρι του ορους
των Ἐλαιων διηκον, περι ου και φερεται προς Κωνσταντιον υπο Κυριλλου
Ἱεροσολυμων ανα φορα.
ΡΠΘʹ. Περι της των Μασσαλιανων αιρεσεως. Οι τοινυν Μασσαλιανοι,
τουτεστιν Ευχιται και 110.660 Ἐνθουσιασται λεγομενοι απο Ἀδελφιου, και ∆αδωη
και Σαβα και Συμεωνος και Ἑρμα, των αιρε σιαρχων (την πονηραν και ψυχωλεθρον
αιρεσιν ταυ την μετελαβον)· αφ' ων ο μεγας Φλαβιανος Ἀντιο χειας επισκοπος (επι
το αυτο) μοναχους συναθροι σας πολλους την αιρεσιν εξαρνουμενους, τονδε τροπον
διηλεγξε. Ἐπισημον γαρ τινα παρ' αυτοις γεροντα, ονοματι Ἀδελφιον παραλαβων
κατ' ιδιαν, εφη προς αυτον μετα πανουργιας· “Ἡμεις μεν, ω πρεσβυτα, τον πλειον
βεβιωκοτες βιον, ακριβε στερον και την ανθρωπειαν εμαθομεν φυσιν. και τα των
αντιπαλων δαιμονων εγνωμεν ευ μαλα μηχα νηματα· πειραι δε και την της χαριτος
εδιδαχθημεν χορηγιαν· ουτοι δε νεοι 440 οντες και τουτων ακριβως ουδεν
επισταμενοι πνευματικωτερον επα κουσαι λογον ου φερουσιν· ουκουν ειπε μοι, πως
φατε και το εναντιον πνευμα υποχωρειν και του παναγιου Πνευματος την χαριν
επιφοιταιν δια της υμετερας ευχης και επιτηδευσεως;” Ὁ δε τοις λογοις τουτοις
καταθελχθεις εξημεσεν απαντα τον κεκρυμμενον ιον και ψυχοφθορον, και φησιν·
“Ουδε μιαν μεν εκ του βαπτισματος ισμεν ωφελειαν τοις αξιουμενοις εγγινεσθαι,
μονην δε την σπουδαιαν ευχην τον ενοικον και συνουσιωμενον δαιμονα εξε
λαυνειν· ελκει γαρ εκαστος των τικτομενων εκ του πρωπατορος (ελεγεν), ωσπερ την
φυσιν, ουτω δη και την των δαιμονων δουλειαν, ων υπο της σπου δαιας ευχης
ελαυνομενων επιφοιται λοιπον το αγιον Πνευμα ορατως και αισθητως και την
οικειαν παρου σιαν φανερωτατα σημαινον. Και το μεν σωμα της εμ παθους κινησεως
 
 

191

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευθυς ελευθερουται παντελως· η δε ψυχης της επι το χειρω τροπης τελειον
απαλλαττεται, ως μηκετι δεισθαι λοιπον μητε νηστειας πιεζουσης το σωμα μητε
διδασκαλιας χαλινουσης την ψυχην και τον νουν (και βαινειν ευτακτα παιδευουσης
απο πασης ενεργειας πονηρας και ενθυμησεως· ου μονον δε ο των τοιουτων
τετυχηκως, των του σωματος και της ψυχης ο τοιουτος απαλλαττεται παθων και
αισχιστων σκιρτηματων, αλλα και τα μελλοντα σαφως προβλεπει και την αγιαν
Τριαδα οφθαλμο φανως θεωρει και θεολογιας και θειων μυστηριων αξιουται.”
Ουτως ο θειος Φλαβιανος την (μυσα ροτατην και) δαιμονιωδη αιρεσιν ανορυξας (και
γυ μνωσας) εφη προς τον δυσσεβεστατον γεροντα· “Πεπαλαιωμενε ̣115̣ κακων
ημερων, ηλεγξε σε το σον μιαρωτατον στομα, και ουκ εγω, και τα σα διεφθαρμενα
και ακαθαρτα χειλη καταμαρτυρουσι σου.” Φανερωθεισης δε της σατανικης και
βδελυρας απατης και αιρεσεως ταυτης, της μεν Συριας εξηλαθησαν, εις δε την
Παμφυλιαν εχωρησαν, και ταυτην της λωβης επληρωσαν 110.661 441 ̣2̣ Ἐν δε ταις
ημεραις Κωνσταντιου ην ταραχος ουκ ολιγος εν οληι τηι οικουμενηι δια το βου
ληθηναι περιαιρειν το Ὁμοουσιον εκ του συμβολου της πιστεως. Κατ' εκεινον δε τον
καιρον θαυμα γεγονεν εν Ἱεροσολυμοις παντα λογον υπερβαινον. Ἐπειδη γαρ εν τηι
των δογματων διαφωνιαι εκκοπη γεγονε των προσερχομενων τηι πιστει σκανδαλιζο
μενων επι τηι των ιερεων διαφωνιαι και φιλονεικιαι, ουρανοθεν εδειξεν ο των
θαυμασιων Θεος, οτι ουχ ο λογος της εις αυτον πιστεως αιτιος των σκανδαλων,
αλλα των αδοκιμων ιερεων η σκαιοτης και της κακιας της αυτων γνωμης η
αδιακρισια· τοιγαρουν φαινεται επανω του αγιου Γολγοθα, ημερας μεν ουσης και της
Πεντηκοστης περι τριτην ωραν, παμ μεγεστατος σταυρος εκ φωτος
κατεσκευασμενος, κα λυπτων την του ηλιου λαμπροτητα τηι υπερβοληι του φωτος, εν
οφθαλμοις παντων των την πολιν οικουν των, μικρων τε και μεγαλων, πιστων τε
και απι στων. Κυριλλος δε ην ο σοφωτατος τηνικαυτα της Αιλιας επισκοπος, τον
ομολογητην Μαξιμον διαδε ξαμενος. Τουτου σωζονται κατηχησεις ιηʹ ευδοκι μως
συγγεγραμμεναι, εν αις το συμβολον των αγιων Πατερων κατα λεξιν συνετως
ερμηνευσας, μνημην της του ομοουσιου λεξεως ουκ εποιησατο, των παρα
δυναστευοντων τοτε τας αφορμας υφορωμενος· εμεινε δε ομως εκ των αγραφων
συνηγορων τηι ορθο δοξιαι. Ουτος εγραψε τωι βασιλει Κωνσταντιωι περι του
γενομενου σημειου. Ἄμεινον δε τα περι τουτου διδαξει αυτα του επισκοπου τα
γραμματα εχοντα ταδε· “Ἐπι μεν γαρ του θεοφιλεστατουΚων σταντινου, του σου
πατρος, το σωτηριον του σταυρου ξυλον εν Ἱεροσολυμοις ηυρηταιεπι δε σου,
δεσποτα πανευσεβεστατε, ουκ εκ γης λοιπον, αλλ' εξ ουρανου τα θαυματουργηματα
και του Κυ ριου ημων Ἰησου Χριστου, του μονογενους Υιου του Θεου, το 442 κατα
του θανατου τροπαιον, ο μακαριος, λεγω, σταυρος, φωτος μαρμαρυγαις
απαστραπτων εν Ἱεροσολυμοις ωφθη. Ἐν γαρ ταις αγιαις ημεραις ταυταις της αγιας
Πεντηκο στης, νωναις Μαΐαις, περι τριτην ωραν παμμε γεστατος σταυρος εκ φωτος
κατεσκευασμενος εν ουρανωι υπερανω του αγιου Γολγοθα μεχρι του αγιου ορους
των ελαιων εκτεινομενος εφαινετο, ουχ ενι και δευτερωι μονωι φανεις, αλλα παντι
τωι της πολεως πληθει φανερωτατος δειχθεις, ουδ' ως αν τις νομισειεν, οξεως, κατα
φαντασιαν παραδρα μων, αλλ' επι πλειοσιν ωραις υπερ γην οφθαλμοφα νως
θεωρουμενος και ταις απαστραπτουσαις μαρμα 110.664 ρυγαις τας ηλιακας ακτινας
νικησας ου γαρ αν υπ' αυτου νικωμενος εκαλυπτετο, ει μη δυνατω τερας ηλιου τοις
ορωσιν παρειχε τας λαμπηδονας, ως απαντας μεν εξαυτης εις την αγιαν εκκλη σιαν
συνδραμειν την πολιν τωι της θεοπτιας φοβωι, νεων τε αμα και πρεσβυτερων,
ανδρων ̣115b τε και γυναικων εκ πασης ηλικιας και μεχρις αυτων ηδη των
θαλαμευομενων νεανιδων, εντοπιων τε και ξενων, Χριστιανων τε και Ἑλληνων και
αλλα χοθεν επιδημουντων εθνικων, ομοθυμαδον τε παντων ως εξ ενος στοματος
 
 

192

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἰησουν Χριστον τον Κυριον ανυμνουντων, τον Υιον του Θεου τον μονογενη, τον
θαυματοποιον, εργωι τε και πειραι παραλαβοντες, οτι το Χριστιανων δογμα “ουκ εν
πειθοις σοφιας εστι λογοις, αλλ' εν αποδειξει Πνευματος και δυναμεως”, ουχ υπ'
ανθρωπων 443 μονον καταγγελλομενον, αλλ' εξ ουρανου θεοθεν μαρ τυρουμενον.”
Και ταυτα μεν ο επισκοπος· εκ δε ταυτης της παραδοξοποιιας πολλαι χιλιαδες προ
σετεθησαν τωι λογωι της πιστεως.
Ρ ʹ. Βασιλεια Ἰουλιανου του Παραβατου. Μετα δε Κωνσταντιον εβασιλευσεν
Ἰουλιανος ετη βʹ, Καισαρ δε γεγονεν ετη δʹ και μηνας ʹ, εξαδελφος ων Κωνσταντιου,
ος ετραφη υπο Ευσε βιου του Νικομηδειας επισκοπου. Ἦν δε βραχυς το σωμα, και
υπνου μεν, και τροφης, και αφροδι σιων οτι μαλιστα εγκρατης, τωι δε αλλωι τροπωι
σκαιος και προς ευσεβειαν πονηρος· (τοις γαρ Χριστιανων μυηθεις μυστηριοις,
υστερον αυτα παριδων) το των Ἑλληνων προειλετο και το αγιον βαπτισμα αιματι
θυσιων απεπλυνατο (ος κατα συγ χωρησιν Θεου παραλαβων την βασιλειαν) εποιει
και τα λοιπα οσα οι (τουτον κινουντες) δαιμονες εθεραπευοντο (οθεν οι των
ειδωλων υπασπισται αναθαῤρησαντες, ανεωιξαν μεν τους ειδωλων ναους και τας
μυσαρας επετελεσαν τελετας, τους δε θειους ναους κατεστρεψαν και τους
Χριστιανους δεινως εμαστιζον). ̣2̣ Ἐφ' ων χρονων και Πορφυριος ο Τυριος υπαρ χων
πολλα κατα της πιστεως ημων εμμανεις, ελυττησε· Χριστιανος γαρ γενομενος 444
και τυφθεις υπο τινος Χριστιανου εν Παλαιστινηι, θυμωθεις απηλθε παλιν εις τον
Ἑλληνισμον, ο ταλας, και κατα της πιστεως εδογματισεν. ̣3̣ Ὁποια τοινυν και οσα
κατ' εκεινον ετολμηθη τον καιρον και επραχθη υπο των του ασεβους υπη 110.665
ρετων και ομοφρονων, παμπολλα μεν εστι και συγγραφης ιδιας επιδεομενα· ημεις δε
εκ πολλων ολιγα διηγησομεθα. Ἐν Ἀσκαλωνι μεν και Γαζηι ανδρων ιερων και
γυναικων αγιων δια βιου την παρθενιαν επειλημμενων αναῤρηξαντες τας γα στερας
και κριθων εμπλησαντες προυθηκαν χοιροις βοραν (ως και των ηπατων και των
αιματων απ εγευσαντο παρανομοι). ̣4̣ Ἐν δε τηι Σεβαστειαι πολει του Προδρο μου την
θηκην ανοιξαντες πυρι παρεδωκαν τα λειψανα, και την κονιν εις αερα ελικμησαν.
Ρ Αʹ. Περι της αιμοῤροουσης. Ἐν δε Καισαρειαι της Φιλιππου τηι νυν Πανεαδι
ανδριας ην του Κυριου, ον η αιμοῤρους ευχαριστη ριον προ του οικου αυτης εστησεν·
βοτανη δε τις εφυετο εν τηι βασει, εν ηι προτερον ο χαλκους αν δριας ιστατο του
Χριστου, πασι μεν ανθρωποις αγνωστος πελουσα, παντος δε παθους αλεξητηριος
τυγχανουσα, ονπερ ανδριαντα Ἰουλιανος ο ασεβης καταγαγειν προς εμπαιγμον
δηθεν και συρηναι προσταξας, ιδιον αντ' εκεινου ξοανον ιδρυσε· πυρ δε 445
κατελθον ουρανοθεν τουτο κατεκαυσε. (Τον δε του Κυριου ανδριαντα υφ' Ἑλληνων
τοτε συν τριβεντα οι Χριστιανοι συλλεξαντες επιμελως εις εκκλησιαν απεθεντο.) ̣2̣ Ὁ
δε εμβροντητος Ἰουλιανος προφανως λοιπον και αναιδως κατα ̣116a της ευσεβειας
ωπλι ζετο· και πρωτον μεν τας εν τηι πολει και τας εν ∆αφνηι πηγας ταις μυσαραις
θυσιαις εμολυνεν, οπως εκαστος μεταλαμβανων του ναματος, μετα λαγχανηι και του
μυσους· επειτα δε τα κατα την αγοραν προκειμενα του μιασματος εμπιπλησι·
περιεῤραινοντο γαρ αρτοι, και κρεα, και οπωραι, και λαχανα, και τα αλλα οσα
εδωδιμα. Ταυτ' ουν ορωντες οι Χριστιανοι εστενον μεν και ωλολυζον επι τοις
γενομενοις, μετελαμβανον δ' ομως, αποστο λικωι νομωι πειθομενοι τωι φασκοντι·
“Παν το εν μακελλωι πωλουμενον εσθιετε, μηδεν ανακρινοντες δια την συνειδησιν.”
3̣ Ἔτι μην και ετερον εξευρε κατα της ευ σεβειας μηχανημα· τοις γαρ στρατιωτικοις
̣
κα ταλογοις χρυσιον διανεμων κατα το παλαιον εθος καθισταμενος αυτος επι
θρονου βασιλικου, πρου θηκε δε παρα το εθος βωμον ανθρακων πληρη και
λιβανωτον επι της κατα προσωπον αυτου τρα 110.668 πεζης, προσεταξε δε τον το
χρυσιον κομιζομενον εκαστον προτερον επιβαλλειν τωι βωμωι τον λι βανωτον, ειτα
προσερχεσθαι και το χρυσιον παρα της χειρος αυτου δεχεσθαι. ̣4̣ Και προς τουτοις
 
 

193

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκελευσε και ταις μυσα ραις εικοσιν αυτου συγγραφεσθαι ∆ια και Ἄρεα (και ουτως ο
ανοσιος εσπευδε καταμιαινειν παντας). ̣5̣ Ἐξεθετο δε κανονας ωστε Χριστιανους μη
στρατευεσθαι μητε ποιητικων, η ρητορικων, η φι λοσοφικων απτεσθαι μαθηματων·
446 “Ἐκ γαρ των ημετερων, φησιν, οπλιζομενοι γραμματων, τον καθ' ημων
αναδεχονται πολεμον.” ̣6̣ Ὃν Γρηγοριος ο της θεολογιας επωνυμος ευ μαλα
στηλιτευων φασκει· “Σον το ελληνιζειν; ειπε μοι· τι δε; ου Φοινικων τα γραμματα;
ως δε τινες, Αιγυπτιων η των επι τουτων σοφωτερων Ἑβραιων, οι και πλαξι
θεοχαρακτοις εγγραφηναι τον νομον παρα Θεου πιστευουσιν. Σον το αττικι ζειν, το
αριθμειν η και λογιζεσθαι δακτυλοις, μετρα τε και σταθμα; ουκ Ευβοιεων, ειπερ Ευ
βοιευς ο Παλαμηδης ο πολλων ευρετης και δια τουτο επιφθονος;” ”Σα τα ποιηματα;
τι δε; ου της γραος μαλλον εκεινης, η τον ωμον σεισθεισα παρα τινος συντονως, ως
λογος, ειτα ενυβριζουσα τωι σφοδρωι της ορμης επος εφθεγξατο, και τουτο αρεσαν τωι
νεανιαι λιαν και φιλοπονωτερον μετρη θεν την θαυμασιαν σου ταυτην εδημιουργησε
ποι ησιν;” ”Αυτο δε ποθεν σοι το μυεισθαι, και μυειν, και θρησκευειν; ου παρα
Θραικων; και η κλησις πειθετω σε. Το δε θυειν ου παρα Χαλ δαιων η των Κυπριων; το
δε γεωμετρειν ουκ Αιγυπτιων; το δε μαγευειν ου Περσικον; Την δε ονειρων
μαντικην τινων η Τελμησεων ακουεις; την οιωνιστικην δε ποιων; ουκ αλλων η
Φρυγων των πρωτον περιεργασαμενων ορνιθων πτησιν τε και κινηματα. Και ινα μη
μακρολογω, ποθεν σοι το καθ' εκαστον; ουχ εν εξ εκαστου, ων απαντων εις αυτο
συνελθοντων εν δεισιδαιμονιας μυστηριον συνεστη; Τι ουν; δεξομεθα, παντων
αποχωρησαν των εις τους πρωτους ευραμενους. μηδεν ετερον εχειν πλην 447 της
κακιας και της περι το Θειον ταυτης καινοτομιας;” η γαρ του λογου δυναμις τοις μεν
επιεικεσιν οπλον, τοις δε μοχθηροις πεν τρον κακιας γινεται.” ̣7̣ Και μεντοι και τους
Ἰουδαιους κατα των Χριστιανων εξοπλιζων ηρετο τουτους· “∆ια τι, θυειν του νομου
κελευοντος, ου θυετε;” Των δε τον 110.669 εν Ἱεροσολυμοις ναον και την εκεισε
περιγεγραμ μενην αυτων λατρειαν προβαλλομενων, αυτικα προς̣116bεταξεν ο
θεομαχος ανεγειραι τον κατ' οργην και γνωμην Θεου ναον καταλυθεντα· και τουτο
μετα πολλης χαρας ακουσαντες απασι τα προστε ταγμενα τοις κατα την οικουμενην
ομοφυλοις εδη λωσαν. Και οι μεν πανταχοθεν συνετρεχον και χρηματα και
προθυμιαν εις την οικοδομην του ναου προεισφεροντες· ο δε Παραβατης συν
απεστειλεν αυτοις και αρχοντας και πολλην παῤ ρησιαν και συνδρομην· σκαπανας
γαρ και αμ μας αργυρας κατασκευασας συνεπεμψε τοις αθε οις Ἰουδαιοις. Και επει
ορυττειν κατηρξαντο (και τον χουν εκφορειν πολλαι μυριαδες), εξαπινης ανεμοι
(ραγδαιοι) βιαιοι (τε και στροβιλοι) πνευσαν τες αθροως απαντας διεσκεδασαν.
(Ἐκεινων δε με μηνοτων ετι και τηι θειαι μακροθυμιαι μη σωφρονι ζομενων, αλλα του
εργου παλιν απτομενων, πρωτον μεν σεισμος γεγονε μεγιστος και φοβερωτατος,
επειτα δε) πυρ εκ των ορυττομενων θεμελιων ανα δραμον κατεκαυσε πλειστους.
Κατα δε την αυτην νυκτα (και την μετ' αυτην) ωφθη εν τωι ουρανωι του σταυρου το
σχημα πασαν φωτοειδως καταυγαζον την γην εκεινην· (οπερ οι ματαιοφρονες
θεασαμενοι και την κατ' αυτων θεο μηνιαν εναργεστερον επαισθομενοι, προς τα ιδια
μετ' αισχυνης απεδρασαν.) 448 ̣8̣ Ὁ δε βαρυκαρδιος Ἰουλιανος ταυτα μεμαθηκως
παραπλησιως και αυτος τωι Φαραω την καρδιαν εσκληρυνε. Μετα δε ταυτα Περσαι
κατα την Ῥωμαιων εξελθοντες γην, εδοξεν αυτωι τουτοις παραταξασθαι· και τους
μαντεις επερω τησας, εκελευον αυτωι και υπισχνουντο την νικην, ως παρα των
δαιμονων ειληφοτες, οθεν και χρησμον τωι δυσσεβει επανεγινωσκον εχοντα ταδε·
“Νυν παντες ορμωμεθα θεοι νικης τροπαια κομισασθαι παρα θηρι ποταμωι. Των δ'
εγω ηγε μονευς θουρος πολεμοκλονος Ἄρης.” Τουτοις πεισθεις ο πεφενακισμενος,
και πολλα, και μεγαλα, και δυσδιηγητα κατα Χριστιανων ποιησας, και αλλα πλειονα
ποιειν μετα τον πολεμον και την νικην επαγγειλαμενος, κατα Περσων εκινησε, και
 
 

194

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαβας τον οριζοντα ποταμον απο της Περσων την Ῥωμαιων χωραν, και υπο τινος
απατηθεις Περσι κου λεγοντος ως εν τρισιν ημεραις παραδωσειν αυτωι την
Βαβυλωνα και μη χρηζειν πολλων αναλωματων, ευθυς τας μεν την τροφην
κομιζουσας ναυς ενε πρησεν, αυτος δε δια γης απηιει δυσβατου ποδη 110.672
γουμενος υπο του απατεωνος Περσου, ος εξαιφνης αποδρασας κατελιπε τον
ευριπιστον και κουφοτατον, πλανωμενον μετα του λαου και τρυχομενον υπο τε της
ερημιας και της των τροφων αποριας· τοσαυτη γαρ ενδεια περιεσχεν αυτους ως και
ιππων και ημιο νων απογευσασθαι. Πλανωμενος ουν ο λαος και σφοδρα
διαφθειρομενος ευρον εξαπινα κειμενον τον θεη λατον· εξ αφανους γαρ ακοντιον
φερεται κατ' αυτου, και δια του βραχιονος εις την πλευραν διαδραμον εισεδυ, εξ ης
πληγης τον βιον κατεστρε ψεν, αδηλου του ανελοντος αυτον γενομενου. Και τον
μεν την δικαιαν εκεινην επενεγκοντα πληγην ουδεις 449 εγνω μεχρι και τημερον·
ομως δε, ειτε ανθρωπος, ειτε αγγελος τουτο δεδρακε, του θειου νευματος υπηρετης
γεγονεν· εκεινον δε φασι δε ξαμενον την πληγην, ευθυς πλησαι την χειρα του
αιματος και ριψαι εις τον α̣̣117aερα και φαναι· “Ἐνικησας, Γαλιλαιε· αρκεσθητι,
Ναζαρηνε.” ̣9̣ Και ανακομισθεν το μιαρον αυτου σωμα εν Ταρσωι και ταφεν
ανεβρασθη απο της γης και απεῤριφη, καθως εφη παλιν Γρηγοριος ο της θεο λογιας
επωνυμος· “Μικρον το εν μεσωι· και Περσαις μεν η δικη δουσα τον αλιτηριον, εκει δι
καζει καινεκρον επαναγει μη ελεουμενον, ως δε εγω τινος ηκουσα, μηδε τωι ταφωι
προσδεχομε νον, αλλ' υπο της σεισθεισης δι' αυτον γης απο σειομενον και
αναβρασσομενον, προοιμιον οιμαι της εκεισε κολασεως.” Μετα δε ταυτα
εφωραθησαν αι της εκεινου γοητειας μαγγανειαι. ̣10̣ Ἐν μεν γαρ τηι Περσιδι
τυγχανων, πεμψας δαιμονα προς την δυσιν προς το ενεγκειν εκειθεν αποκρισιν δια
ταχους, εκωλυθη της προσω πορειας υπο τινος μοναζοντος, επι ημερας ιʹ μη
δυναμενος προβηναι· υποστρεψας δε προς τον αποστατην και την αιτιαν της
βραδυτητος ερωτηθεις απεκρι νατο· “Και εβραδυνα και απρακτος επανηλθον·
εκδεχομενος γαρ Πουπλιον μοναζοντα, ει πως παυ σηται της προσευχης, και μη
παυσαμενου αυτου ημερας ιʹ, διεκωλυσε με ποιησαι το θελημα σου.” Και τουτο
ακουσας Ἰουλιανος 450 και αγανακτησας σφοδρα, προσηπειλησε μετα την
επιστροφην εξολοθρευσαι το των μοναχων γενος, οπερ μαθων τις των μεγιστανων
αυτου και θαυμασας, επανελθων, διενειμε τα υπαρχοντα αυτου πενησι και απηλθε
προς τον γεροντα, και γενομενος δοκιμος μοναχος πασιν ελεγε την ισχυν των
μοναζοντων, ην ελαβον κατα των σκοτεινομορφων δαιμονων. 110.673 ̣11̣ Ἐν δε
Καραις, τηι παρα Καρου βασι λεως κτισθεισηι πολει, την προς Περσας ποιουμενος
πορειαν, εξελθων και εν τινι καταδυσει θυσιας ακαθαρτους ποιων, κλειθρα και
σημαντρα ταις θυραις επεθηκε και φυλακας επεστησε, μηδενα εσω των θυρων
κελευσας γενεσθαι μεχρι της αυτου επανοδου, ηνπερ ανοιξαντες μετα την εκεινου
πτω σιν, ευρον γυναιον εκ των τριχων κρεμαμενον και εκτεταμενας εχον τας χειρας,
ης ανασχισας ο ασπλαγχνος την γαστερα την κατα Περσων δηπου θεν εγνω δια του
ηπατος νικην. ̣12̣ Ἐν δε Ἀντιοχειαι πολλας μεν κιβωτους εν τοις βασιλειοις κεφαλων
ανθρωπων πεπληρωμενας, πολλα δε φρεατα νεκρων σωματων ευρον πεπληρω
μενα· και γαρ μυριας μεν γυναικας εν γαστρι εχουσας ανατεμων και εν τοις εμβρυοις
ηπατοσκο πων και πολλους παιδας κατασφαξας υπο τα ειδωλα κατωρυξεν ο
φιλειδωλος ειδωλιανος. Πολ λην δε και αλλην λογικην αγελην εκ ποικιλων ηλι
κιων διαφοροις υπεβαλε θανατοις επ' ονοματι Πο σειδωνος και των λοιπων
δαιμονων ο δαιμονιωδης και θεομισητος· ου μην δε, αλλα και ιππους λευ κους τε και
πυῤρους εθυε, τους μεν τωι ηλιωι, τους δε τωι πυρι και τοις ανεμοις· και προς τουτοις
κυ νας, και πιθηκους, και κορακας, και παν σχεδον ερπετων ειδος και τετραποδων,
θηριων τε και των αλλων πτηνων και νηκτων ου διελειπε κατα σφαττων και
 
 

195

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελετας παντοιας επινοων, πλειους και χειρους των 451 παρ' Ἕλλησι νενομισμενων,
προς το παντας τους προ αυτου ̣117b Ἕλληνας υπερακοντισαι, δια των τοιουτων
οιομενος ο αθεος αποθεωθηναι και θεος νομισθηναι. ̣13̣ Τοιαυτα των δυσωνυμων
θεων και ακαθαρτων δαιμονων τα επιταγματα και μαντευματα, και τοιαυτα του
ματαιοφρονος και αποστατου και θεηλα του τα αποτελεσματα. Και τουτων μεν η
ψευδο μαντεια τε και απατη πεφωραται· εκεινος δε τηι τουτων πλανηι δεδουλωμενος
απωλετο ψυχηι και σωματι, ετων υπαρχων λʹ, και εξελιπον εν ματαιο τητι αι ημεραι
αυτου και τα ετη αυτου μετα σπου δης, και απωλετο δια την ανομιαν αυτου· πολλην
γαρ “αδικιαν εις το υψος ελαλησεν και εθετο εις ουρανον το στομα αυτου, και η
γλωσσα αυτου διηλθεν επι της γης,” ως γεγραπται. Και πανδεινα και δυσεξηγητα
πραξας, και μεγαλα μεγαλαυχη σας, την εαυτου προτεραν πιστιν και ταξιν μη
τηρησας, πεπτωκε πτωμα εξαισιον και δυσεξηγη τον, ωσπερ και ο τουτον απατησας
και απολεσας παγκακιστος διαβολος. 110.676
Ρ Βʹ. Βασιλεια Ἰοβιανου. Μετα δε τουτον εβασιλευσε Ἰοβιανος μηνας ηʹ.
(Μετα την Ἰουλιανου σφαγην μολις ποτε πραον ημιν το βασιλειον το Ἰοβιανου
ανενεωθη· ουτος γαρ εν ενι και τωι αυτωι καιρωι βασιλευς και ομολογητης και της
κακως επενεχθεισης πλανης ωθητης απε φανθη· επειδη γαρ εν τοις οπλοις ο στρατος
ετυγ χανε και ο βαρβαρος επεκειτο, οι ημετεροι στρατη γοι περι των ακρων
βουλευομενοι πραγματων, Ἰοβιανωι την ψηφον δεδωκασιν)· εκεινος δε (κατασχε
θεις εις το υποδεξασθαι τα της βασιλειας συμβολα, προς το στρατοπεδον το
μολυνθεν ταις Ἰουλιανου ιεροσυλιαις) λεγεται ειρηκεναι, μη δυνασθαι αυτον
βασιλευειν τουτων, επειδη Χριστιανος αυτος ην· 452 τοτε παντας ομου τηι αυτηι
φωνηι αποκριθη ναι λεγοντας (οτι “Και ημεις) Χριστιανοι εσμεν·” (πριν δε ακουσαι
την φωνην ταυτην, ουκ ηνεσχετο εφησυχασαι του δεξασθαι την βασιλειαν). ̣2̣
Τοιγαρουν αυτωι θεια τις φιλανθρωπια παρε γενετο, και, παρ' ελπιδα πασαν,
συγκειμενης των ημετερων πανταχοθεν παρα των πολεμιων της φα λαγγος, και
μηδεμιας προσδοκιας ουσης του διαφυ γειν, αφνω πρεσβευται πεμφθεντες παρα των
βαρ βαρων παραγινονται και εξαιτουσιν ειρηνην, και τωι στρατοπεδωι ηδη υπο του
λιμου καταναλωθεντι τρο φας και τα αναγκαια και τα λοιπα συναλλαττειν
επαγγελλονται, και πασηι φιλανθρωπιαι την ημετεραν διορθουσι προπετειαν. ̣5̣ Κθʹ δε
ετη συνθεμενος ειρηνην εις την Ῥω μαιων επανηλθε γην συν τοις στρατευμασιν·
ηναγ κασθη δε και την Νισιβιν πολιν μεγιστην ουσαν Περσαις παραχωρησαι. ̣4̣ Ουτος
πολλην φροντιδα και επιμελειαν των εκκλησιων ποιουμενος τους εν εξοριαις
επισκοπους παντας ανεκαλεσατο· τωι δε μεγαλωι Ἀθανασιωι απε στειλε της αμωμητου
πιστεως αυτωι εγγραφως σημαναι την ακριβειαν, οπερ και πεπραχεν Ἀθανα σιοςκαι
γεγραφεν Ἰοβιανωι επιστολην πληρη ορθοδοξιας. ̣5̣ Ἀλλ' ο ουτως ευσεβης και
θαυμασιος μετα ηʹ μηνας της αυτου βασιλειας (εν τηι Κιλικιαι) μυκητα
πεφαρμαγμενον φαγων, ετελευτησεν εν χωριωι ∆α δαστανα της Γαλατιας, μεγα
πενθος καταλειψας τηι Ἐκκλησιαι και λαοις πασιν. ̣6̣ Ουτος γαρ γνωστος ων τωι
Ἰουλιανωι και εν τωι στρατωι Χριστιανον εαυτον ωμολογει· ποτε δε οπισθεν
Ἰουλιανου 453 περιπατων, την χλαμυδα 110.677 αυτου πεπατηκε, προς ονπερ
επιστραφεις Ἰουλια νος και ιδων ουκ αλλον, αλλα αυτον, ειπε την βασι λειαν
διαδεξασθαι, “Ειθε γουν ανθρωπος·” ην δε ̣118a ευσεβης, και πραυς, και επιεικης.
Ρ Γʹ. Βασιλεια Ουαλεντινιανου και Ουαλεντος. Μετα δε Ἰοβιανον
εβασιλευσεν Ουαλεντινια νος ετη ι ʹ, αναγορευθεις εν Νικαιαι της Βιθυνιας, οστις
υπερ της ημετερας πιστεως παρα Ἰουλιανου ετυγχανε της στρατιας εκβληθεις· (αλλ'
επληρω σεν εν αυτωι ο Θεος, οπερ υπεσχετο, υπερ τα “εκα τονταπλασιονα εν τωι
παροντι αιωνι” αποδεδωκως αυτωι· επειδη γαρ υπερ της πιστεως την στρατιαν
καταλελοιπε, και την βασιλειαν εδεξατο). ̣2̣ Ουτος εις την βασιλειαν κοινωνον
 
 

196

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προεβα λετο μετα λʹ ημερας της εαυτου αναγορευσεως τον εαυτου αδελφον
Ουαλεντα· εισελθων γαρ εν Κωνσταντινουπολει, μεταπεμψαμενος αυτον εκ
Παιωνιας πολεως Κιβαληςεκειθεν γαρ ωρμητο κοινωνον αυτον της βασιλειας
προσελαβετο, και εαυτωι μεν τα της δυσεως επελεξατο μερη, εκεινωι δε τα της
ανατολης κατελιπε. Ουαλης δε συγκροτων τους αιρετικους εις την οδον των ιδιων
πατερων επορευετο· και γαρ επι σκοπους εις εξοριαν επεμψεν, και πρεσβυτερους, και
μοναχους, Τατιανου τοτε αρχοντος της Ἀλεξαν δρειας, επι τοσουτον, ωστε και τινας
εις βασανους αγαγειν και τωι πυρι παραδουναι και πλειστα αθε μιτα και ωμοτατα
κατα της του Θεου Ἐκκλησιας μηχανησασθαι. Ταυτα παντα μετα τελευτην Ἀθα
νασιου διεπραττετο· ωσπερ γαρ θειαι τηι αυτου 454 κωλυθεις αρετηι, καιτοι κατα των
αλλων βακχευων, ουδεν κατ' εκεινου λυπηρον ετολμησεν. ̣4̣ Οι δε (εν
Κωνσταντινουπολει) ορθοδοξοι (ελε εισθαι νομισαντες υπο Ουαλεντος) πρεσβειαν
εστει λαν προς αυτον (εν Νικομηδειαι πεμψαντες) ογδοη κοντα ιερατικους ανδρας
(ων ηγουντο Θεοδωρος και Ουρβανος και Βενεδημος), ους απαντας συν αυτωι τωι
πλοιωι υφαφθηναι προσταξας, παντες συν τηι νηι κατεφλεχθησαν, μεχρι ∆ακιβυζων
πλοιου διαρκε σαντος κακεισε διαλυθεντος.) ̣5̣ Ουαλης δε πασαν Ἐκκλησιαν
πορθησας και εις Καισαρειαν απο ανατολης κατα Βασιλειου του μεγαλου
κινουμενος, τοτε και τα κατα τον υιον αυτου εγενετο, καθως φησιν ο Θεολογος Γρη
γοριος. ̣8̣ ∆ημοσθενους, ενος των οψοποιων του Ουα λεντος, εν τηι προς Ουαλεντα
συντυχιαι καταδρα 110.680 μοντος Βασιλειωι και βαρβαρισαντος, μικρον μει διασας ο
αγιος εφη· “Ἰδου, εθεασαμεθα και ∆ημο σθενην αγραμματον.” ̣7̣ Οι δε Γοτθοι τοτε
κακως εχρωντο Ουαλεντι· ο δε αιτει τον θειον Ουαλεντινιανον, τον αδελφον αυτου,
πεμψαι αυτωι στρατιαν εις βοηθειαν· αυτος δε ουκ εδωκεν αυτωι, αλλα και
επωνειδισεν ως αιρετικον και κακοφρονα, ειπων, οτι ου χρη επα μυνειν ανδρι
πολεμουντι Θεωι. ̣8̣ Ἐν εκεινωι δε τωι χρονωι μετα μ ʹ ετη της ιερωσυνης Ἀθανασιου
του μεγαλου, μετα πολλους αγωνας και πολλους της εγκρατειας στεφανους
Ἀθανασιος εκοιμηθη, Πετρον αυτον διαδεξασθαι προειπων τον κοινωνησαντα αυτωι
των θλιψεων. (Λου κιος δε επισκοπος ων της των Ἀρειανων αιρεσεως παραχρημα ως
λυκος 455 επι προβατα ωρμησε. Και ο μεν Πετρος ευθεως εις την Ῥωμην απεφυγε,
Λου κιος δε ουτως εις το αιμα των ανθρωπων επορευετο, ως μηδε σχημα της
θρησκειας δοκειν φυλαττειν.)
Ρ ∆ʹ. Περι μοναχων των εν τηι ερημωι. Ἐν τηι αρχηι δε της επιβασεως αυτου,
τοσαυτα και ουτος αισχρα κατα των παρθενων της Ἐκκλη σιας και των
εγκρατευομενων εποιησεν, οια ουδε εν τοις διωγμοις των Ἑλληνων γενεσθαι μνημο
νευεται. ̣2̣ Ου μονον δε ̣118b, αλλα και την ερημον επορ θει και πολεμον τοις
ησυχαζουσιν επηγαγεν· τρεις γαρ χιλιαδας ομου κατα την ερημον απεστειλε τους
μοναχους πολεμειν. Οι δε ερχομενοι καινον ειδος πολεμου εωρων· οι γαρ αντιπαλοι
καθως επεβαινον, οι αγιοι τους αυχενας αυτων τοις ξιφεσι προετεινον και ουδεν
αλλο ηκουον ει μη τουτο· “Ὦ φιλε, δι' ο παρεγενου;” ̣3̣ Κατ' αυτον γαρ τον καιρον οι
των μοναχων Πατερες τωι βιωι και τηι αξιαι της αρχαιοτητος Μακα ριος, και Ἰσιδωρος,
και Μακαριος ετερος, και Ἡρακλειδης, και Παμμω, Ἀντωνιου μαθηται, κατα την
Αιγυπτον ηκμαζον· και μαλιστα εν τοις ερη μοις τοποις της Νιτριας υπηρχον ανδρες,
οιτινες την κοινωνιαν ειχον της ζωης και της πραξεως, ουδ' εις των αλλων
ανθρωπων τον τροπον, αλλα μετα των ουρανιων αγγελων πιστευοντες, απερ παρ
ων εωρακα ηδη εγω, και ταυτας τας πραξεις ανα φερω, ων και τοις παθεσι κοινωνος
ειναι κατηξιω θην. ̣4̣ Ουτοι εν τοις ιδιοις οικημασι κειμενοι και ευχομενοι
εξεδεχοντο τους εαυτων φονευτας. Ἐπη νεχθη δε αυτοις ανθρωπος εκ πολλου τα
μελη παν τος του σωματος και μαλιστα τους ποδας ξηρους εχων· ελαιωι δε χρισαντες
αυτον ειπον· “Ἐν ονο ματι Ἰησου 456 Χριστου, ον διωκει Λουκιος. 110.681 αναστα
 
 

197

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και περιπατει τοις ποσιν,” ος παραχρημα αναστας, ευχαριστων τωι Θεωι απηλθε εις
τον οικον αυτου. ̣5̣ Προ ολιγου δε χρονου τυφλος ηξιωσεν απενε χθηναι εις το
οικιδιον Μακαριου, οπερ ην εν τηι ερημωι απο ημερων τριων. Ἐλθων δε εκεισε ο τυ
φλος πολλωι καματωι των αγοντων αυτον, και τον Μακαριον μη ευρων εν τηι οικιαι,
πανυ αθυμησας ελυπειτο· της πιστεως δε τηι υπερβοληι εκθερμαν θεις εφη τοις
αγουσιν· “Παρακαλω υμας, αγαγετε με εν τωι μερει της κελλης του τοιχου εν ωι
ειωθει καθευδειν ο γερων.” Ὅτε δε προσηνεχθη, μικρον εκ του ξηρου πηλου λαβων,
οθεν ο τοιχος εκεχριστο, ταις ιδιαις επεθηκε χερσι, και παρεκαλεσε ωστε και υδωρ
αντληθηναι εκ του φρεατος, αφ' ουπερ επιεν ο πρεσβυτης. Ἐκεινωι δε τωι υδατι τον
πηλον αναλυσας και τουτωι επιχρισας τους οφθαλμους και αποπλυνων εκ του
αντληθεντος υδατος, εξαιφνης την θεαν απελαβεν ουτως, ωστε μηδενος χρηιζειν
υπηρετου, και εις τα ιδια επανηλθε χαιρων, ος μετα ταυτα συν πασηι τηι οικιαι αυτου
επανελθων προς τον γεροντα και τωι Θεωι χαριν ωμολογει και το πραγμα ως εγενετο
απεμνημονευεν. ̣6̣ Ὁ αυτος δε ουτος Μακαριος σπηλαιον ειχε πλησιον υαινης. Ἔν
τινι δε ημεραι τους σκυλακας αυτης τυφλους υπαρχοντας απηνεγκε το θηριον και
προς τους ποδας αυτου εθηκε. Νοησας δε εκεινος, οτι περι της τυφλωσεως των
σκυλακων το θηριον παρεκαλει, ηξιωσε τον ∆εσποτην Θεον, ινα το βλε πειν αυτοις
αποδωι· αποδοθεισης δε αυτοις, επ ανηλθον ακολουθουντες επι το σπηλαιον τηι
μητρι· και μετ' ολιγον αυτη μετα των ιδιων σκυλακων υπο δωρα υπερ της εις αυτους
χαριτος απηγαγε τωι γε ροντι, τοις οδουσι τας δορας βασταζουσα και ταυτας προ των
θυρων θεμενη ανεχωρησεν. ̣7̣ Τουτους τους θειους Πατερας Λουκιος εις νη σον των
της Αιγυπτου λιμνων εξωρισεν, ενθα ου δεις Χριστιανων κατοικει. Του δε πλοιου τηι
νησωι μετα των μοναχων ̣119a προσεγγισαντος, η θυγα τηρ του ιερεως των ειδωλων
της χωρας εκεινης υπο δαιμονος 457 ελαυνομενη, δι' ανεμων αρπαζο μενη ερχεται
εως του πλοιου κραζουσα βοαις ατα κτοις οια δαιμονωσα. Ἐπιτιμησαντες δε τωι πνευ
ματι τωι ακαθαρτωι την μεν παιδα υγιη τοις γονευ σιν απεδωκαν, τους δε τον τοπον
οικουντας Χριστια νους παντας θερμους και διαπυρους εποιησαν. Τουτο μαθων
Λουκιος και φοβηθεις μη παντας ορθοδοξους ποιησωσιν, λαθρα αυτους επανελθειν
προς τα οικεια εν ταις ιδιαις σκηναις εν τηι ερημωι εποιησεν.
Ρ Εʹ. Περι του Μαβια και των ορθοδοξων. ̣1̣ Μετα ταυτα Μαυΐας, ο των
Σαρακηνων βα σιλευς, Χριστιανος ην εκ γενους Ῥωμαιων, και λη φθεις αιχμαλωτος
ηρεσε δια καλλος τωι βασιλει των 110.684 Σαρακηνων· και τωι χρονωι εις βασιλεα
προκοψας πολλα κακα τοις Ῥωμαιοις εδρασε, ωστε και τον στρατον εκτριψαι
σφοδροτατωι πολεμωι, και πολεις πολλας εν Παλαιστινηι και Ἀραβιαι πορθησαι. Πα
ρακληθεις ουν ειρηνην ποιησασθαι· “Ουκ αλλως, εφη, τουτο γενησεται ει μη
Μωυσης τις τωι ονοματι μοναχος τωι εθνει αυτου χειροτονηθηι επισκοπος,” ος εν τηι
Ῥωμηι τοις γειτνιαζουσιν τοις μερεσιν αυτης διαγων, ταις αρεταις και τοις θαυμασιν
εξ ηστραψεν. Τουτου η αιτησις εμηνυθη τωι βασιλει των Ῥωμαιων, ος κελευει τοις
στρατηγοις μετα πολλου του ταχους τουτο ποιησαι. Ἀγαγοντες δε αυτον εν
Ἀλεξανδρειαι χειροτονησαι υπο Λουκιου, αυτος ου κατεδεξατο ειπων, οτι “Λουκιος
τας χειρας αυτου ουκ επιβαλει μοι· πεφυρμεναι γαρ εισι τοις των αγιων αιμασι.”
Καταισχυνθεντος δε του ασε βους Λουκιου, της δημοσιας χρειας επικειμενης,
ηναγκασθη ησυχασαι, ινα παρα των επισκοπων των υπ' αυτου εξορισθεντων
Μωυσης την χειροτονιαν δεξηται, οπερ και γεγονε· και ουτως χειροτονηθεις εδοθη
Μαυΐαι και πολλους του φυλου Χριστιανους πεποιηκε· ιστορει δε πολλα περι του 458
εθνους οθεν τε ηρξατο και οθεν επονομαζεται και οτι ιγʹ ετων περιτεμνονται εν
Ἐδεσσηι της Μεσοποταμιας, ενθα Θωμας ο αποστολος εδιδαξεν. ̣2̣ Ἐλθων δε ο
βασιλευς Ουαλης και ιδων τους οχλους των ορθοδοξων τους εκβληθεντας και εν τωι
πεδιωι ποιουμενους την συναξιν, εις τοσαυτην οργην ανηφθη, ωστε οικειαις χερσι
 
 

198

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυπτησαι τον επαρχον κατα του προσωπου, επειδηπερ ουκ εδιωχθησαν κα κειθεν οι
οχλοι, καθαπερ αυτος προσεταξεν. Ἐκει νος δε, καιπερ Ἕλλην ων και παρα του
βασιλεως υβρισθεις, ομως σκοπωι φιλανθρωπιας τηι εξης μελ λων επι πορθησιν των
Χριστιανων εξιεναι, τουτο αυτος δηλον τοις πολιταις πεποιηκε δια λαθραιων
μηνυματων, ωστε μη απελθειν εις την συναξιν. Ἕωθεν δε προιων μεγιστωι φοβωι
υπερ του εθνους δια της αυτου ταξεως εστωτος, και παντα εποιει ωστε μηδενα
κινδυνευσαι του λαου· εωρα δε ομως το πληθος του λαου πλειον της συνηθειας επι
τον τοπον εκεινον πορευεσθαι και συντρεχειν και πολ λους επιταχυνειν ωσανει
φοβουμενους μητις εκ της απειλης του θανατου απολειφθειη· εν δε τωι μεταξυ και τι
γυναιον οραι ουτως επιταχυνον και σπευδον ως μηδε, εξιον της οικιας, προσκλεισαι
τας θυρας μητε περιμειναι ευπρεπως το σχημα των γυναικων περιβαλεσθαι, καθαπερ
εχρην ̣119b επιμελως. Ἔφερε και μεθ' εαυτης η γυνη και παιδιον νη πιον
σφοδροτατωι δρομωι την ταξιν του υπατου διαῤρηξασα εσπευδεν. Ἐκεινος δε λοιπον
ου φερων· “Κατασχετε, εφη, το γυναιον και ενταυθα αγαγετε.” Ὡς δε κατασχεθεισα
ηνεχθη προς τον επαρχον· “Που, φησιν, ω δυστυχες γυναιον, επιταχυνουσα
σπευδεις;” Ἡ δε· “Εις το πεδιον, εφη, ενθα ο των καθολικων οχλος συναγεται.” ”Ουκ
ακου 110.685 εις, εφη, οτι ο υπαρχος εκεισε πορευεται, ινα παντας ανελει, ους αν
ευρηι;” Ἡ δε ειπεν· “Ἀκηκοα και δια τουτο σπευδω, ινα εκει ευρεθω.” “Τουτι δε το
παιδιον που ελκεις;” εκεινος εφη. Ἡ δε απεκρινατο· “Ἵνα και αυτο μαρτυριου
αξιωθηι.” Ταυτα δε ουτως ακουσας επανελθειν εκελευσε την ταξιν και το οχημα εις
το παλατιον υποστρεψαι· 459 εισελθων δε προς τον βασιλεα ειπεν· “Ὦ βασιλευ,
αποθανειν μεν, ει προσταττεις, ετοιμος ειμι· το δε εργον οπερ εκελευσας, ου δυναμαι
εκ πληρωσαι.” ∆ιδαξας δε παντα και τα περι της γυναικος κατεσχε την του βασιλεως
ορμην. ̣3̣ Κατ' εκεινον δε τον καιρον οι πολεμοι του ασεβους βασιλεως Ουαλεντος,
ους κατα των του Θεου Ἐκκλησιων επηγαγε, κατα των πολεμιων εστραφησαν. Των
γαρ Γοτθων εκ των ιδιων τοπων εξελθοντων, δια πασης ομου της Θραικης εξεχεαν
εαυτους και τοις οπλοις τας πολεις και τους αγρους πορθειν αγριως ηρξαντο. ̣4̣ Τοτε
κατα του Ουαλεντος ρημασιν αισχροις οι πολιται εχρωντο και υβρεσι χαλεπαις μη εξ
ιοντος εις πολεμον. ̣5̣ Ἐξερχομενου δε αυτου, Ἰσαακιος ο ιερος κρατησας του
χαλινου του ιππου αυτου εφη προς αυτον· “Που βαδιζεις, ω βασιλευ, κατα Θεου
στρατευομενος και Θεον εχων αντιπαλον;” Προς ον οργισθεις Ουαλης φρουρεισθαι
προσεταξεν απειλησας (αυτωι) θανατον, ει επανελθοι (καθαπερ Ἀχααβ τωι Μιχαιαι. Ὁ
δε της αυτης προφητικης χαριτος πλησθεις ομοιως εκεινωι την αντιφρασιν επι
παντος του λαου δεδωκεν ειπων· “Ὅτι επιστρε φων επιστρεψεις, ου λελαληκεν εν
εμοι ο Θεος”). ̣6̣ Ειτα συμβολης γενομενης εν Ἀδριανουπο λει και ηττηθεις κατα
κρατος φευγει συν ολιγοις εις οικημα, οπερ αισθομενοι οι πολεμιοι κατεκαυσαν
αυτον συν τοις συνουσιν αυτωι συν αυτωι τωι οικη ματι (βασιλευσαντος ανοσιως ετη
ιδʹ). ̣7̣ Ουαλεντινιανος δε ο μεγας τηι πιστει και τηι ευσεβειαι τελειος και ακεραιος τηι
παλαιαι της των Ῥωμαιων βασιλειας αυθεντιαι την πολιτειαν εκυβερνα καλως·
συνοδον γαρ εν τωι Ἰλλυρικωι 460 εκελευσε γενεσθαι, ητις την εν Νικαιαι πιστιν
εβεβαιωσεν· ινδικτον δε γραψας τοις εν Ἀσιαι και Καριαι επι σκοποις εμμενειν τοις
δοξασι παρεγγυησε, κοινωνον εν τωι ινδικτωι προσλαβομενος τον αδελφον αυτου
Ουαλεντα και Γρατιανον τον υιον αυτου. ̣8̣ Ἔγραψε δε και τα ομοια και εν τωι
Ἰλλυρικωι. Συνελθοντων ουν επισκοπων εν Ἰταλιαι, απο 110.688 θανοντος εν
Μεδιολανωι Αυξεντιου, του των αιρετι κων επισκοπου, οι εκατερου μερους οχλοι
υπο διαφορου σπουδην εποιουντο· και ην τις αυτοις μεγιστη διχονοια και
επικινδυνος στασις· και εκατε ρον μερος ολεθρον τηι ιδιαι παρεσκευαζε πολει, ει μη γε
η αυτου κρατησειε γνωμη και εις εργον αγα γοι το βουλημα, καιτοι εναντιων των
προθεσεων αυτοις ουσων. Τοτε δε της επαρχιας εκεινης Ἀμ βροσιος τις την αρχην
 
 

199

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διιθυνεν, ανηρ αξιεπαινος εν τηι των Ῥωμαιων ̣120a συγκλητωι εν πλειστοις
αξιωμασι διαπρεψας, ος και την ηγεμονιαν επεπι στευτο πασης της Ἰταλιας παρα
των ασεβων βασιλεων Κωνσταντιου και Κωνσταντος, υιων του μεγαλου
Κωνσταντινου, ου μην αλλα και παρα του ευσεβους βασιλεως Ουαλεντινιανου, ος
και παραχρημα εις την εκκλησιαν εισηλθε κωλυων την στασιν. Ὁ δε δημος της προς
αλληλους αφεμενος εριδος μιαι φωνηι τον Ἀμβροσιον επεζητησαν, κατηχουμενον
οντα, μεγα λως λεγοντες ενωθησεσθαι και μιαν αμφοτεροις τοις μερεσι την πιστιν
εσεσθαι, ει Ἀμβροσιος επισκο πος αυτοις δοθειη ̣9̣ Ὅπερ γνους ο θεοσεβης
Ουαλεντινιανος εκελευσε μυηθηναι και χειροτονηθηναι Ἀμβροσιον, πολλα περι
αρετης μαρτυρησας αυτον. Χειροτονη θεντος δε αυτου, τουτον τον υμνον ο βασιλευς
τωι Θεωι αναπεμψαι· “Χαρις σοι, ∆εσποτα παντοκρα τορ και Σωτερ ημετερε, 461 οτι
τωιδε τωι ανδρι εγω μεν σωματα, συ δε ψυχας ενεχειρισας και τας εμας ψηφους
δικαιας απεφηνας.” ̣10̣ Φασι δε, οτι τους αρχοντας αδικουντας γεν ναιως Ἀμβροσιος
επι του βασιλεως διηλεγχεν. ̣11̣ Ἐν δε τωι μεταξυ, επι των πολεμων των
Σαυροματων, Ουαλεντινιανος ο μεγας εκ των μερων της Γαλλιας εις το Ἰλλυρικον
ελθειν βουλομενος και του πολεμου αρχην λαβοντος, αῤρωστιαι αιφνιδιωι συσχεθεις
ετελευτησε. Πρεσβεις γαρ Σαυρομαται εξαπεστειλαν εξαιτουμενοι ειρηνην· ους
Ουαλεντι νιανος θεασαμενος ηρετο ει παντες Σαυρομαται τοιουτοι τυγχανουσιν
οντες τα σωματα· των δε ειποντων, οτι τους παρ' αυτοις αριστους απεστειλαν,
ανακραξας μεγα, δεινα την βασιλειαν Ῥωμαιων υπομενειν, ει Σαυροματων οι
αριστοι τοιουτοι Ῥω μαιους τολμασθαι πολεμειν. Ἐκ δε της διατασεως του θυμου
φλεβος ραγεισης και αιματος πολλου εκχυθεντος, τελευτησαι αυτον εν τινι φρουριωι
Γαλλιας.
Ρς ʹ. Βασιλεια Γρατιανου και Ουαλεντινιανου των υιων του Μεγαλου
Ουαλεντινιανου. ̣1̣ Ὀρθοδοξοτατος ων και δουλος Κυριου κληρο νομους καταλειπει
της βασιλειας αυτου Γρατιανον, τον υιον αυτου, Αυγουστον οντα, και
Ουαλεντινιανον, 110.689 νεον κομιδηι τυγχανοντα και μηπω των βασιλικων
συμβολων καταξιωθεντα, ον η αναγκη των επιχει ρουντων τον τοπον της βασιλειας
αφαρπαζειν, ως σχολαζοντα, παρεσκευασεν αυτον και, αποντος του αδελφου, την
πορφυραν ενδυσασθαι, Προβου τωι τη νικαυτα πιστως το πραγμα μεταχειρισαμενου.
462 ̣2̣ Ὅστις εβασιλευσεν ετη γʹ και μετα Θεοδοσιου ετη γʹ· ουτος γαρ τον μεγαν
Θεοδοσιον προεχειρισατο βασιλεα εν Βυζαντιωι, αγαγων εξ Ἱσπα νιας προς το
πολεμειν τους Σκυθας· αυτος δε εν Ῥωμηι διετριβεν. ̣3̣ Μαξιμος δε τις Βρετανος
δυσανασχετων, οτι Θεοδοσιος υπο Γρατιανου βασιλειας ηξιωται, ως μηδεμιας τυχων
τιμης, διηγειρε τους εν Βρετανιαι ανταραι Γρατιανωι, οντινα και ανειλε. Μετετεθη δε
υπο Θεοδοσιου Γρατιανος εις τους βασι λικους ταφους, οστις τοσουτον ευστοχως επι
πολυ ετοξευεν, ως λεγειν τινας τα Γρατιανου βελη φρενας εχειν. ̣4̣ Κατ' εκεινους δε
τους καιρους σεισμος (με γας και φοβερωτατος) γεγονεν, ως εν Ἀλεξανδρειαι
υποχωρησαι (μεν) την θαλασσαν επι πολυ, τα δε πλοια ως επι ξηρας ευρεθηναι
κειμενα. Πληθους δε λαου συνδραμοντος εις θεαν του παραδοξου θαυ ματος και του
υδατος παλιν υποστρεψαντος ̣120b και εκβεβληκοτος μακροτερον του συνηθους
τοπου, κατεποντισθησαν ανθρωπων μυριαδες εʹ· (και τας μεν εκειθεν
προσορμιζουσας ναυς το υδωρ κατεκα λυψεν, τας δε εν τωι ποταμωι Νειλωι
ευρεθεισας απεῤριψεν ο ποταμος εις ξηραν μετα πολλης της ρυμης μεχρι σταδιων
ρπʹ· αλλα μην) και της Κρητης και της Ἀχαΐας και της Βοιωτιας και της Ἠπειρου και
Σικελιας τα πλειστα μερη (συνεβη τοτε) απολεσθηναι, της θαλασσης ανελθουσης· και
πολλα πλοια, υψωθεντος του υδατος, επι ορεων εῤριφη αχρι σταδιων ρʹ (τας τε
Βρετανικας νησους και της Ἀφρικης τα αυτα και χειρονα υποστηναι· και σχεδον
πασης 463 της οικουμενης τα προς τηι θαλασσηι τα μεν υπο των σεισμων, τα δε υπο
 
 

200

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της θαλασσης κατεποντισθη· και μεντοι εν τοις βυθοις και εν τοις μεγαλοις πελαγεσι
τα αμφι το Ἀδριαν και Αιγαιον πελαγος και αλλα πλειστα υπεχωρησε και διεστη
ωσει τειχος ενθεν και ενθεν τα υδατα, και εφανη η ξηρα· και πολλα τοτε πλοια
ευρεθησαν πλεοντα και εις τον πυθμενα καθισαντα και παλιν ανηχθησαν τηι του
υδατος καταστασει. Συνεχων δε και επαλληλων των σεισμων γενομενων, η μεν
Νικαια της Βιθυνιας πολις πασα συνεπεσε και τα κυκλωι των προαστειων αγροι και
εργα πλειστα. Ἡ δε Γερμη καλουμενη πολις του Ἑλλησποντου πασα εκ θεμελιων
κατεποντισθη· και προς τουτοις 110.692 χασματα πολλα κατα διαφορους τοπους
εγενοντο, ως εκ του φοβου εν τοις ορεσι μενειν τους ανθρωπους· εκ δε της αβροχιας
πολλα ζωα τε και ανθρωποι διεφθαρησαν). ̣5̣ Ὁ δε προειρημενος Γρατιανος
εβασιλευσεν ετη ʹ· ο δε Ουαλεντινιανος εβασιλευσεν ετη γʹ και απεθανε.
Ρ Ζʹ. Βασιλεια Θεοδοσιου του Μεγαλου. ̣1̣ Μετα δε τουτον εβασιλευσε
Θεοδοσιος ο Μεγας ετη ι ʹ. Τοτε ο πατηρ Θεοδοσιου, και αυτος Θεοδο σιος
καλουμενος, τοις των μεγαλων τροπαιοις περιπνεων, τηι εκκοπηι των βαρβαρικων
εθνων, τους Ῥωμαιων ορους ευπορωτερους εποιησεν. Ὁρων δε τον εαυτου υιον τηι
μεν ελπιδι μεγαν, τωι δε χρονωι μικρον, μολις γαρ ην του βαθμου της νεοτητος
επιβεβηκως, συγκλητικωι τινι αμαξοβιωι, κοι νωνωι αυτου τυγχανοντι της γνωμης
και των πονων, παρεδωκεν εκπαιδευειν, οστις αμαξοβιος εγχει ρισθεντα αυτωι τον
νεον πραυτατηι διδασκαλιαι και αυστηροτεραι κολακειαι εις λαμπραν ασκησιν της
ζωης εστερεωσεν, Ἐκεισε τοινυν οντος Θεοδοσιου, καθ' υπνους εαυτον ειδεναι
λεγεται βασιλικηι χλαμυδι και πορφυραι κεκοσμημενον. 464 Ουαλεντινιανου δε του
γεροντος τελευτησαντος, Μαξιμος ο δημιος την υπαρχοτητα των Γαλλιων εις
μανιαν ετρεψε και τινα συσκευην πεποιηκως Θεοδοσιον τον πρε σβυτερον τροπαιοις
κεκορεσμενον σφαγηναι προσ εταξε, ος πριν τελευτησαι το θειον βαπτισμα δεξα
μενος και εις την αθανασιαν αναγεννηθεις ετελευτησε. Κατα δε τον αυτον καιρον ο
νεωτερος Θεοδοσιος εν τηι του δουκος αξιαι ετυγχανε· τωι δε αυτωι βελει του φθονου,
οπερ και ο πατηρ, δια Μαξιμον ομοιως αδικως υπεπιπτεν· ̣121a αλλ' ο Θεος αυτον
διεσωσατο, μεινασης παρ' αυτωι της αξιας και της ουσιας ανα δοθεισης, εις την
πατρυαν γην των Σπανιων, εν ηι εγεννηθη, εφοιτησε προσταγματι βασιλικωι, εκεισε
ησυχως και πραως τον βιον διαγων. Πλακιλλαν δε την γενομενην Αυγουσταν
ηγαγετο τοτε, και βασιλεας εξ αυτης ποιησας, ητις την φυσιν τωι λογισμωι και την
φημην τοις εγκωμιοις ενικα. ̣2̣ Ἐν δε τωι μεταξυ Ουαλης γραμματα εκ πεμπει προς
τον βασιλεα Γρατιανον προσταξας Θεοδοσιον αποσταληναι προς αυτον. Ἀρξαμενος
δε της οδοιποριας Θεοδοσιος, και γνους την Ουαλεντος τελευτην ερχεται εις πολιν
καλουμενην Σερμιον. Των δε Γοτθων πασαν πολιν και χωραν αφειδως
λυμαινομενων και των Ῥωμαικων στρατοπεδων φευγοντων απο προσωπου αυτων,
τοτε Θεοδοσιον εν τωι Σερμιωι διαγοντα Γρατιανος προσκαλειται βουληι της
συγκλητου Ῥωμαιων φθονουσης αυτωι, η συν ολιγοις στρατιωταις εις τοσουτον
ωμον πολεμον απο σταληναι Θεοδοσιον πειθει, επικινδυνωι αξιωματι 110.693
τιμηθεντα στρατηλατου αξιαι, τον βασιλεα παρεπεισε. Και ο μεν βασιλευς των
επιβουλων και του φθονου ουδεν εγνω· κατα κρατος δε τους νομιζομενους
αηττητους ειναι Γοτθους νικησας Θεοδοσιος συν ταχει πολλωι, τωι βασιλει
τροπαιοφορος παραστας θειαι ψηφωι 465 το βασιλικον διαδημα περιβαλλεται.
Γρατιανου χειροτονουντος αυτον, καινηι τινι και θαυμαστηι περιεβληθη πορφυραι ως
αρχαιος βασιλευς· και επειδη τους ωμους αυτου υπερ ανθρωπον υψηλους οντας
διαφοροις βασιλικοις χλαμυσιν ενδυειν ουκ ηδυνατο, παντας γαρ υπερειχε τωι
μεγεθει· πασαν εσθητα δια το υψος μικραν απεφηνεν, τελος Κωνσταντινου του
ευσεβεστατου βασιλεως τηι πορφυραι κοσμηθεις εξελαμψεν, εκ τετραγωνου
αρμοσασης αυτωι. ̣3̣ Ουτος Γρατιανος τα της ∆υσεως μερη επ' αυτωι και τωι αδελφωι
 
 

201

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διεφυλαξεν, Θεοδοσιωι δε την της Ἀνατολης φροντιδα επετρεψεν. Πολλα δε ευσε
βως και γενναιως κατορθωσας ο Γρατιανος παρα Μαξιμου του τυραννου εν ταις
Βρεττανιαις επανα σταντος, δι' Ἀνδραγαθιου του δουκος εν Λουγδουνωι παρα των
ιδιων προδοθεις, μαλλον δε βιαι των πο λεμιων συσχεθεις, ανηιρεθη. ̣4̣
Ουαλεντινιανος δε ο νεωτερος τουτου αδελφος εν Ἰταλιαι διαγων υπο της σφαγης
του αδελ φου και του φοβου πολεμου πτοηθεις, ειρηνης αυτωι καθ' υποκρισιν
προταθεισης παρα Μαξιμου, και αυτος υποκριναμενος ηδεως εδεξατο. ̣5̣ Ἰουστινα δε
τοτε η μητηρ αυτου της Ἀρειανων αιρεσεως τα φαρμακα της ασεβειας, α περιον τος
του ανδρος εκρυπτεν, ευμαρως απατηθεντι τωι υιωι μετα θαρσους απεκαλυψε και
πειθει αυτον δια στρατιωτικης χειρος τον μεν Ἀμβροσιον ανθιστα μενον αυτωι τωι
ορθωι λογωι της εκκλησιας Μεδιολανων εξωσαι και εις εξοριαν πεμψαι, την εκκλη
σιαν δε διαῤρηξαι και πολεμειν τα αγια. Βενιβολος δε τοτε εν αξιωματι ταις
υποσχεσεσι της βασιλιδος μη ειξας, της στρατιωτικης ζωνης και των αξιω ματων την
ορθοδοξον πιστιν προκρινας τοις ποσι των βασιλεων την ̣121b εαυτου ζωνην απεῤ
ριψεν. ̣6̣ Μαξιμος δε ο τυραννος θελων το του τυραννου ατιμον ονομα εκδυσασθαι
και νομιμον επιδειξασθαι εαυτον βασιλεα, γραμματα 466 εκπεμψας το ασε βες επι
της Ἰουστινης απεφαυλιζε και το πολεμει σθαι την πιστιν του Θεου και την
καταστασιν της καθολικης Ἐκκλησιας ανατρεπεσθαι απηγορευσεν· και ουτω
πλησιαζειν της Ἰταλιας ηρξατο. ̣7̣ Τουτο δε Ἰουστινα μαθουσα, του τε πολεμιου αμα
και της συνειδησεως της ασεβους επικειμενων αυτηι, εις φυγην τραπεισα, πρωτη την
εξοριαν εκληρωσατο, ην τοις ιερευσιν αυτη ητοιμασεν. Τοι 110.696 γαρουν μετα της
αθεμιτου μητρος πεφευγως ο βα σιλευς Ουαλεντινιανος ο νεος της Ἰταλιας εστερηθη
και της οικειας εξεβληθη βασιλειας. ̣8̣ Ἐλθων ουν εν τηι Ἀνατοληι ουτως επεδεχθη
παρα του ευσεβους βασιλεως Θεοδοσιου, ωστε δοκειν αυτον μαλλον των μερων
εκεινων βασιλευειν η εν εξοριαι διαγειν. Παραχρημα δε δια Θεοδοσιου κα θαρθεις
απο της φαυλοτητος της αιρεσεως της ακα θαρτου τον ιον εξεχεεν, εν ωιπερ αυτον η
ανοητος εβλαψε μητηρ, και τον Χριστον ανεδεξατο πιστοτατηι προτροπηι Θεοδοσιου.
Πολλακις γαρ εις την ελπιδα της πιστεως δια Θεοδοσιου εκπαιδευθεις, εμαθε την
βασιλικην παραταξιν ου δι' οπλων εσταναι, αλλ' εξ αγαθων προφασεων. Τοιουτος δε
ην ο λογος ο παρα Θεοδοσιου προς τον Ουαλεντινιανον· “Οιδα, φησιν, πολλακις,
Ουαλεντινιανε, παρα των ευσεβεστατων βασιλεων, ησυχαζοντος του στρατοπεδου,
την νικην κατορθωθεισαν και τους πολεμιους υποταγεντας υποτελεις γενεσθαι του
προλαβοντος κινδυνου· ουτως ο ενθεος Κωνσταντινος ταις βοηθειαις του Θεου ανορ
θωθεις και Λικινιον τον του Θεου τυραννον εν ναυα γιωι διεφθειρεν· ουτως ο
ενδοξος Ουαλεντινιανος ο σος πατηρ ευτυχεστερον την βασιλειαν αβλαβη παρα των
πολεμιων ιθυνων ετελευτησε, του Θεου εκδι κουντος αυτον και μαχας
αναριθμητους και νικας ανεδειξατο, πολλους βαρβαρους και διαφορους ανε λων.
Ουαλης δε ο θειος ο σος τωι Θεωι αντιπαρατατ των εμιανε την Ἐκκλησιαν ο βεβηλος
δια της σφα γης των αγιων και της εξοριας των ιερεων, ος τηι του Θεου βουλησει υπο
των Γοτθων πολιορκηθεις και ηττηθεις εκαυθη. Συ ουν αιρετικου ονομα λα βειν
ανεξηι απιων εις πολεμον; ορθως τον Χριστον σεβεται ο αδικως σε εκβαλων· η ση
απιστια ευκαι ριαν Μαξιμωι συνεισηνεγκεν· εκεινος μονον 467 του βασιλευειν εστι
τυραννος, συ δε πολεμιος ηρξω του Θεου καθεσταναι· δωσω σοι στρατον και παρεξω
σοι βοηθειαν· αλλ' ει τον Χριστον βλαπτομεν, τινα παρακαλεσωμεν μαχομενοι;”
Ταυτα και τα τουτων πλειονα νουθετησας Θεοδοσιος Ουαλεντινιανον εις την
ορθοδοξον πιστιν μετηγαγεν. ̣9̣ Ἐν δε τωι μεσωι της μητρος αυτου τελευτη σασης,
Θεοδοσιος δια την πιστιν και την χρηστοτητα του βασιλεως Γρατιανου, και των
ευεργεσιων αυτου μεμνημενος εις αμυναν πασας τας της Ἀνατολικης δυναμεις
εξαξας, εξεδικησε το δικαιον αιμα και τον Ουαλεντινιανον κατεστησεν επι την
 
 

202

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλειαν, εκ βαλων την τυραννιδα ̣122a. ̣10̣ Αυτος δε μετα ταυτα εισελθων εις την
Ῥωμην και θριαμβευσας την νικην εις την βασι λιδα επανηλθε των πολεων.
Ρ Ηʹ. Περι του αγιου Ἀρσενιου. ̣1̣ Ἐν ταις ημεραις ουν, εν αις ο αγαθος Θεος
εξηγειρε Θεοδοσιον βασιλεα τον Μεγαν και ενεπι στευσεν αυτωι τον θρονον της
βασιλειας Ῥωμαιων, 110.697 ηγαγετο εις γυναικα την θυγατερα του προ αυτου
βασιλεως, Πλακιλλαν ονοματι, και ετεκεν εξ αυτης δυο υιους Ἀρκαδιον και
Ὀνωριον. ̣2̣ Αυξησαντων δε των παιδων, ηλθον εις ηλικιαν του εκμανθανειν
γραμματα· και εξαπεστειλεν εις πασαν την υπ' αυτον βασιλειαν ζητησαι ανδρα ελλο
γιμον και ασκητην, κεκοσμημενον εν αληθειαι τον φοβον του Θεου, εχοντα
θεογνωσιαν εις ακρον, ως οφειλων παραδουναι αυτωι τους υιους αυτου. Ουκ
ηβουλετο γαρ εις σχολειον αυτους εμβαλειν η υπο ατακτων διδασκαλων
παιδευθηναι, ινα μη μαθωσιν υπο αλλων παιδιων, α ο Θεος ου θελει, και τυπωθω σιν
εν λογοις ανωφελεσιν. Ταυτα ο βασιλευς λογισα μενος σπουδην πασαν 468 εποιειτο
του ευρειν ανδρα τοιουτον· και των διαταγματων εκπεμφθεν των κατα πασαν την
υπ' αυτον βασιλειαν ουκ ηδυνη θησαν ευρειν τινα τοιουτον κατα τον ενισταμενον
αυτωι λογισμον, αλλα ποτε μεν ανδρα φιλοσοφον, αλλ' ου φιλοθεον, ποτε δε παλιν
φιλοθεον, αλλ' ου φιλοσο φον· ηυξησαν δε οι παιδες· και ουκ ηνεσχετο εις σχολειον
εκδουναι αυτους δι' ον ειρηται τροπον. ̣3̣ Και μη ευρων καθως εζητει, απεστειλεν εν
τηι Ῥωμηι προς τον εν αυτηι βασιλεα του ευρειν παρ' αυτου τοιουτον ανδρα, γραψας
αυτωι, οτι “Μεγαλως μοι χαριζηι τουτο ποιων.” Ὁ ουν βασιλευς προσκα λεσαμενος
τον παπαν δεικνυσιν αυτωι τα γραμματα Θεοδοσιου του βασιλεως ειπων, οτι
“Ἀνενδεκτον εστι μη ποιησαι τωι συμβασιλευοντι ημιν την αιτη σιν ταυτην· αισχυνη
γαρ εστι του ημετερου κρα τους μη ευρεθηναι εν τηι μεγιστηι Ῥωμηι ανθρωπον
τοιουτον. “Και ερευνησαντες και επιζητησαντες ουχ ευρον. Ἐπι πολυ ουν
διερευνωντων αυτων, και δια λογιζομενων, και αδολεσχουντων περι τουτου, ειπεν
ο παπας τωι βασιλει· “Ἔστι παρ' ημιν διακονος τις παρθενος μετα της ιδιας αδελφης
ονοματι Ἀρ σενιος· ομοιος γαρ αυτωι αλλος ουκ εστιν ο οφει λων, καθως επιθυμει ο
βασιλευς Θεοδοσιος, παι δευσαι τε τα τεκνα αυτου πασηι γνωσει θειαι τε και αν
θρωπινηι· αλλ' ουκ οιδα ει καταδεξηται, διοτι εχει καιρον αποταξαμενος της
εγκυκλιου παιδευσεως· αλλ' ισως, εαν κελευσηι το υμετερον κρατος, καλε σομεν
αυτον και πληροφορουμεν αυτον περι του του.” Ταυτα ακουσας ο βασιλευς εχαρη
λιαν· και πεμψαντες μετεστειλαντο τον Ἀρσενιον. Εισελθον τος δε αυτου λεγει προς
αυτον ο βασιλευς· “Ου λεληθε το ημετερον κρατος η κατα Θεον σου πολι τεια και ο
εναρετος σου βιος· αλλα διηνεκως ακου οντες την καλην σου αναστροφην, πανυ
ευφραινο μεθα επι τουτοις· επει δε ο συμβασιλευς ημων Θεοδοσιος απεστειλεν ημιν
πρεσβειαν αιτουμενος στειλαι αυτωι ανθρωπον τοιουτον δυναμενον παιδευ σαι τα
τεκνα αυτου εν πασηι θεοσεβειαι και φιλοσο φιαι, τουτου χαριν μετεστειλαμεθα σε ως
κατα Θεον οντα. ινα απελθηις προς αυτον και την χαριν την δοθεισαν σοι εκ Θεου
παιδευσηις αυτους· ̣122b ου 110.700 γαρ εκριναμεν απλως και ως ετυχεν εγχειρισαι
τουτο το πραγμα τινι ει 469 μη τηι σηι ευλαβειαι.” Ὁ δε Ἀρσενιος ειπε τωι βασιλει· “Ουκ
αγνοει, θεοσεβεστατε βασιλευ, ο αγιωτατος Πατηρ ημων παπας την εμην ευτελειαν,
οτι εχω καιρον μη παρ ελθων δια της εξω φιλοσοφιας, εξαιρετως δε αφ' ου την
χειροτονιαν ταυτην ο αναξιος εδεξαμην, ουτε εις βιβλιον ενεκυψα των τοιουτων
επιστημων.” Ὑπολαβων δε ο παπας ειπε προς αυτον, οτι μεν “Ἀληθη εισι τα παρα
σου λεγομενα, επισταμεθα ταυτα ουτως εχειν· πανυ γαρ επηινεσαμεν την εναρετον
σου πολιτειαν εν τουτωι· αλλ' επειδη θεια και βασιλικη κελευσις εστι, και θεαρεστον
εστι το πραγματευομενον, εκλιπαρουμεν σε επιδουναι εαυ τον εις το τοιουτον
αγαθον επιχειρημα. ∆υνηι γαρ δια της χαριτος του Θεου της δοθεισης σοι ευσεβως και
θεαρεστως αυτους παιδευσαι· ου μην, αλλα και επι τηι φιλοσοφιαι μεγαλως αυτους
 
 

203

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωφελησαι δεικνυων αυτοις τας πομπας και αισχροτητας των δυσσεβων ειδωλων,
ους θεους αποκαλουσιν οι αλιτηριοι Ἕλ ληνες, και του μη πιστευειν, τοις παρ'
αυτων μυθευομενοις, αλλα δαιμονας αυτους αποκαλειν, και θρησκευειν τα
μιασματα αυτων και φαντασματα.” ̣4̣ Τουτοις και τοις τοιουτοις λογοις πεισαντες
Ἀρσενιον απεστειλαν προς τον βασιλεα μετα πασης δοξης και τιμης, γραψαντες
αυτωι, ο τε βασιλευς και ο παπας, οτι “Κατα την κελευσιν υμων απε στειλαμεν υμιν
ανθρωπον, ος δυνησεται μετα της του Θεου χαριτος αναξαι τα φιλτατα τεκνα της
υμων γαληνοτητος εν πασηι σοφιαι και αρετηι.” Ὁ ουν Ἀρσενιος, παραδους την
αδελφην εις παρθενωνα, απηλ θεν εν Κωνσταντινουπολει. ∆εξαμενος δε ο βασιλευς
Θεοδοσιος τα γραμματα και αναγνους, προσκαλεσα μενος τε τον Ἀρσενιον, σχημα τε
και ηθος ευλαβες θεασαμενος εν αυτωι, σεμνον μεν εχοντα το σχημα, ωχρον το
χρωμα, ευτακτον το βλεμμα, ταπεινον το φρονημα, την λαλιαν συμμετρον και περι
τα θεια και ανθρωπινα σοφωτατον και απλως ειπειν πασηι τηι κατα Θεον αρετηι
κεκοσμημενον, εχαρη χαραν μεγαλην και δη προς αυτον ο βασιλευς· “∆ηλοις μεν δια
του σχηματος, ηθους τε και απολογιας, εν αρετον σε και θεοσεβη ειναι, και, καθως
γεγραφη κασιν ημιν ο τε 470 συμβασιλευς ημων και ο της Ῥωμαιων αγιωτατος
παπας, ουτω και ειδομεν· αληθηι γαρ εγραψαν. Νυν ουν παντως ουκ αγνοεις δι' ην
αιτιαν εστειλαν σε προς ημας· αλλα και το ημε τερον κρατος αυτοψι διαλεχθησεται
σοι, οτι χαριν των ημετερων τεκνων, ινα πασηι θεοσεβειαι και φοβωι Θεου τουτους
εκπαιδευσηις, ετι μην και την φιλο σοφιαν πασαν εις ακρον αυτους διδαξηις. Ἀλλα μη
υποσταληις μηδε διακριθηις προς αυτους υπονοων, οτι τεκνα ημων υπαρχουσιν, μητε
παλιν ως βασι λευσιν αυτοις προσχηις η τιμησεις, αλλ' ως τεκνα και μαθητας εχε
αυτους και οτε παραπεσωσιν, επ εξελθε αυτοις.” Και ταυτα ειπων ο βασιλευς Θεο
δοσιος και ενεγκας τον τε Ἀρκαδιον και Ὁνωριον παραδιδωσιν αυτους εις τας χειρας
αυτου, ̣123a λεγων· “Ἰδου, απο της σημερον, ουτος εστιν εμου τε και υμων πατηρ και
διδασκαλος. Ὑπακουσατε 110.701 αυτωι ως πατρι και μη παρακουσητε αυτου μητε
αντιταξησθε· παρηγγειλα γαρ αυτωι, ινα εαν παρα κουσητε αυτωι η παραπεσειε τις εξ
υμων, επεξελθηι αυτωι ως μαθητηι.” ̣5̣ Και ταυτα ειπων αφοριζει αυτοις πλησιον του
βασιλικου κοιτωνος τρικλινιον μεγα και εν αυτωι δια γειν παρακελευεται. Τουτο δε
επενοησεν ο βασιλευς, ινα συχνοτερον επισκεπτηται αυτους· μεγαλως δε τιμησας
τον Ἀρσενιον εποιησεν αυτον μειζον παντων των εν τωι παλατιωι, ωστε μη ειναι τινα
των εκεισε λαμπροτεραν αυτου εσθητα περικειμενον· και, απλως ειπειν, ην πατηρ
του βασιλεως και των τεκνων αυτου. ̣6̣ Ὁ ουν Ἀρσενιος παραλαβων τους υιους του
βασιλεως τον τε Ὁνωριον και Ἀρκαδιον ανηγεν αυτους θεοσεβως, διδασκων πασαν
σοφιαν θειαν τε και ανθρωπινην. Ταπεινοφρων δε υπαρχων ο εν αγιοις Ἀρσενιος
ουκ εχρατο αυτοις ως μαθηταις, αλλ' ως βασιλευσι· καθιζων γαρ αυτους επι δυο
θρονων, αυτος παρισταμενος εδιδασκεν αυτους. Ἐν μιαι ουν των ημερων
εισελθοντος του βασιλεως αφνω προς αυτους, οραι Ἀρσενιον μεν ισταμενον, τα δε
τεκνα αυτου καθεζομενα· και ελυπηθη σφοδρα κατα Ἀρσενιου και λεγει προς αυτον·
“Ουτως παρ ηγγειλα υμιν, ινα βασιλικως και μη μαλλον ως μα θηταις χρησηι τοις
παιδιοις; και τι τουτο πεποιη κας; πανυ γαρ 471 ελυπησας το ημετερον κρατος εν
τουτωι.” Ὁ δε Ἀρσενιος προς τον βασιλεα φησιν· “Ουχ ηγησαμην πρεπον ειναι,
θεοστηρικτε βασιλευ, εμε καθεζεσθαι, βασιλεις δε παραστηκειν μοι.” Ὁ δε βασιλευς
οργισθεις επι τωι λογωι τουτωι απεκριθη βλοσυρωι τωι βλεμματι προς Ἀρσενιον λεγων·
“Συ καθισταις αυτους βασιλεις· ουχ ως δουλους παρε δωκα σοι αυτους; ινα τι ταυτα
φθεγγηι;” Και ταυτα ειπων ο βασιλευς παραχρημα επαρας τα διαδη ματα, απερ ειχον
επι τας κεφαλας αυτων, και ρι ψας αυτα εις την γην, ποιει αυτους εις τους ποδας
αυτου προσκυνησαι, και καθισας τον Ἀρσενιον επι θρονου, εκεινους παριστασθαι
αυτωι εκελευσεν, ει πων, οτι Ει μεν φοβηθωσι τον Θεον και εν τωι νομωι αυτου
 
 

204

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θελησωσι πορευεσθαι και φυλασσειν τας εν τολας αυτου, δυνατος εστιν ο
παμβασιλευς των αιωνων, ειπερ θελημα αυτου εστιν, παρασχειν αυτοις την αξιαν
ταυτην· ει δε μη εχωσι τον φοβον του Θεου, ευχομαι αυτωι, μαλλον εκριζωθηναι
αυτους νηπιοθεν· κρεισσον ηγουμαι τεθναναι αυτους ευ σεβως η βασιλευειν
ασεβως.” Ταυτα ειπων ο βασιλευς εισηλθεν εις τον κοιτωνα αυτου. ̣7̣ Ἐκ τοτε ουν ο
Ἀρσενιος δεδιως τον βασιλεα ουκετι εποιει αυτους καθεσθηναι, αλλα μαλλον παρ
ιστασθαι αυτωι και εκμανθανειν. Ἐν τουτοις ουν διαγων ο ηγιασμενος Ἀρσενιος
πανυ εδυσφορει και ελυπειτο· ην γαρ μισοδοξος και φιλοθεοςκαι επεθυμησε μαλλον
τον μονηρη βιον και ησυχιον μετελθειν, ωστε παρακαλειν τον Θεον συχνως υπερ
τουτου μετα δακρυων, ποιησαι τροπον του ιδιασαι αυτον εκ του κοσμου. ̣8̣ Ἐν μιαι
ουν των ημερων ευρων ο αγιος Ἀρσενιος τον Ἀρκαδιον περιπεσοντα εις παι̣123b
δικον πταισμα, ενεγκας και εμβριμησαμενος επι 110.704 τιθησιν αυτωι δεινην
πληγην, ωστε σχεδον εως θα νατου τους τυπους των πληγων φερειν εν τωι σωματι
αυτου. Ὁ ουν Ἀρκαδιος αφ' ης ημερας εδαρη, εμεινεν εχων κατα Ἀρσενιου κακιαν
πολλην και προσκαλεσαμενος τον σπαθαριον αυτου επιτρεπει αυτωι κατ' ιδιαν
λεγων· “Ὁποιωι τροπωι δυνηθηις αποκτεινον μοι τον Ἀρσενιον, μηδενος γινωσκον
τος.” Ὁ δε σπαθαριος ακουσας την ελεεινη 472 αποφασιν ταυτην και φοβον του Θεου
εν καρδιαι εχων, θαῤρει τωι Ἀρσενιωι την μιαιφονον του Ἀρκαδιου επιτροπην. Ὁ δε
Ἀρσενιος λυπηι τε και φοβωι συσχεθεις παρεκαλει τον Θεον λεγων· “Κυριε, οδηγησον
με πως σωθω·” και μετεμελησατο επι τηι πληγηι ηι ην τυψας τον Ἀρκαδιον. Ειτα
ολιγων ημερων διελθουσων και του Ἀρσενιου κατεπειγον τος τον σπαθαριον του δι'
οιου δηποτε τροπου σωσαι αυτον και τουτου αδιαλειπτως ευχομενου, ηλθεν αυτωι
φωνη λεγουσα· “Ἀρσενιε, φευγε τους ανθρω πους, και σωζηι.” ̣9̣ Ταυτης ουν της
φωνης ακουσας μηδενι μηδεν ειρηκως, αλλ' εσθητα ευτελη ενδυσαμενος κατηλθεν
εις τον λιμενα και κατ' οικονομιαν Θεου, ευρων εκεισε πλοιον, εμβας εν αυτωι ηλθεν
εν Ἀλεξανδρειαι και αποθρηξαμενος ωρμησεν εις την ερημον της σκητεως και εκει
διεπρεπεν εν διαφοροις κατορθω μασιν· ηκουσε δε παλιν φωνην λεγουσαν αυτωι·
“Ἀρσενιε, φευγε, σιωπα, ησυχαζε, αυται γαρ εισιν αι ριζαι της αναμαρτησιας.” ̣10̣ Ὁ
δε βασιλευς Θεοδοσιος πανυ λυπηθεις επι τηι αναχωρησει Ἀρσενιου εγραψε παντι και
παντα χου αναζητησαι αυτον, και ουκ ηδυνηθησαν αυτον ευρειν αχρι της τελευτης
αυτου. Βασιλευσαντων δε Ἀρκαδιου και Ὁνωριου, εγνωσθη αυτοις, οτι Ἀρσενιος εν
Αιγυπτωι διαγει τον μονηρη βιον καλως πολιτευομενος· και εγραψαν αυτωι πλειστας
επιστο λας παρακαλουντες αυτον ωστε ευχεσθαι υπερ των ιδιων μαθητων και
τεκνων. Ἔγραψε δε αυτωι πα λιν Ἀρκαδιος δυσωπων αυτον ωστε συγχωρησαι αυτωι
το πταισμα, ο ημαρτεν εις Ἀρσενιον ανελειν αυτον βουληθεις, ως τε θελων αυτον
πληροφορησαι γραφει αυτωι εν ωμοτητι λαβειν παρα του υπαρ χου Ἀλεξανδρειας
αυγουσταλιου τα δημοσια της Αιγυπτου και ταυτα διανειμαι οπου αν κελευηι, και
μονον συγχωρησηι αυτωι και ευξηται υπερ της βασι λειας αυτου τε και Ὁνωριου του
αδελφου αυτου, και αντιγραψαι αυτοις καν απαξ. Ὁ δε εν αγιοις Πατηρ ημων
Ἀρσενιος γραψαι αυτοις ουκ ηνεσχετο, δηλοι δε αυτοις ουτως· “Ὁ Θεος, τεκνα, πασιν
υμιν συγχωρησει και αξιωσει ποιειν τα θεια αυτου 473 θεληματα· περι δε ων
γεγραφηκατε χρημα των, εγω ηδη τωι κοσμωι απεθανον· μηδεν λογισητε με ολως
ειναι εις τους ζωντας.” ̣11̣ Ἐν δε ταις ημεραις εκειναις Θεοδοσιος μεγας βασιλευς
εδηλωσε ∆ημοφιλωι η της Ἀρειου πλανης αποστηναι η των εκκλησιων εκστηναι·
εξηλ θεν ουν, μʹ ετη των Ἀρειανων κατασχοντων τας εκκλησιας. Ἡ συνοδος ουν και
ο βασιλευς Γρηγοριωι 110.705 τωι Θεολογωι την επισκοπην εκυρωσαν Κωνσταντινου
πολεως και μη θελοντα τουτον τωι θρονωι ενιδρυσαν βιασαμενοι ως πολλα καμοντα
και της πλανης των αιρεσεων την πολιν ελευθερωσαντα. ̣12̣ Ευρων γαρ μονην την
αγιαν Ἀναστασιαν σμικροτατην ουσαν και υπο των ορθοδοξων κρατου μενην, ̣124a
 
 

205

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεισε τας συναξεις ποιων και την ορθοδοξον πιστιν διδασκων, παντας μετεστρεψεν
απο της αιρεσεως· υστερον δε υπο Μαρκιανου οικονομου της Μεγαλης Ἐκκλησιας
εις ο νυν οραται μεγεθος ανεδομηθη και Ἁγια Ἀναστασια μετωνομασθη η δια το
γυναικα (εγγονον) εκ των ανωθεν καταπεσου σαν και αποθανειν, κοινης δε
γενομενης υπο των ορθοδοξων ευχης (και) ταυτην αναστηναι, μητε του εμβρυου
θανεντοςη και δια της ορθοδοξιας την αναστασιν εν αυτηι γενεσθαι. ̣13̣ Μετα δε το
ενιδρυθηναι τον Θεολογον επι του θρονου, ως ειρηται, Κωνσταντινουπολεως, μα
θων παρ' Αιγυπτιων τωι λογωι φθονηθηναι, τον συντακτηριον λογον σχεδιασας και
αναγνους, εκου σιως της εκκλησιας και του θρονου αποταξαμενος, υπεχωρησε. 474
̣14̣ Νεκταριον δε ο βασιλευς και η συνοδος προχειριζεται πατριαρχην, Ταρσεα μεν τωι
γενει, την του πραιτορος αρχην τοτε διεποντα, αβαπτι στον δε μεχρι τοτε υπαρχοντα,
σεμνος δε και ευ λαβης και περι τον βιον θαυμασιος. ̣15̣ Ὁ δε μεγας Γρηγοριος προς
Ναζιανζον το χωριον Καππαδοκιας επανελθων, οπερ εκεκτητο εκ πατρικου κληρου,
ηρεμησας εν αυτωι και ησυχασας τινα χρονον και εν θεωριαι μειζονων γενομενος τον
βιον μεταλλαττει πρεσβυτης και πληρης ημερων και πασης αρετης εμπλεως
γενομενος.
Ρ Θʹ. Περι της βʹ συνοδου. ̣1̣ Ἡ δε δευτερα συνοδος γεγονεν εν Κωνσταντι
νουπολει το αʹ των ρνʹ αγιων Πατερων (επι Θεοδο σιου του Μεγαλου), επι ∆αμασου
παπα Ῥωμης, ης ηγουντο Τιμοθεος Ἀλεξανδρειας, Μελετιος Ἀντιοχειας, Κυριλλος
Ἱεροσολυμων, Γρηγοριος ο Θεο λογος, κατα Μακεδονιου γεγονοτος επισκοπου Κων
σταντινουπολεως, ος ετι περιων ωσαυτως τωι Ἀρειωι εβλασφημει, ομοιως δε το
Πνευμα το αγιον, μη ειναι Θεον αληθινον, αλλα κτισμα και αυτο υπ ελαμβανεν. ̣2̣
Αυτη συνελθουσα χειροτονει μεν εν Κων σταντινουπολει τον συγκλητικον
Νεκταριον, Μακεδο νιον δε αναθεματιζει και συν αυτωι Σαβελλιον τον Λιβυν, εν
προσωπον επι της αγιας Τριαδος δοξαζοντα, 110.708 ετι δε και Ἀπολιναριον τον
Λαοδικειας, λε γοντα τον ενανθρωπησαντα Λογον ανουν ειναι, αντι δε νου τον
λογον εν τηι ψυχηι γεγενησθαι. Το δε Πνευμα το αγιον Θεον ειναι ζωοποιον και
ομοου σιον τωι Πατρι και τωι Υιωι εκηρυξε προστεθηκυια εις το 475 εκτεθεν παρα των
εν Νικαιαι αγιων Πατερων Συμβολον το Κυριον και το ζωοποιον και τα εξης. ̣3̣ Τοτε
(δε) ο μεγας Ἀμφιλοχιος παρακαλει τον βασιλεα τους Ἀρειανους εκ πασων των
πολεων εξελθειν· ο δε απηνεστεραν υπολαβων την αιτησιν ουχ υπηκουσεν αυτωι·
και ο σοφωτατος Ἀμφιλο χιος τοτε μεν εσιγησε, εξευρε δε υστερον υποθεσιν
αξιομνημονευτον. Ἐντος γαρ παλιν των βασιλειων γενομενος (και τωι βασιλει
συγκαθημενον τον υιον Ἀρκαδιον θεασαμενος) τον μεν πατερα ησπα σατο, τον δε
υιον κατελιπεν απροσκυνητον· και ο βασιλευς νομισας επιλησθηναι τον Ἀμφιλοχιον
ασπασασθαι τον υιον προσεταξεν. Ὁ δε απο χρην εφη την αυτωι προσενεχθεισαν
τιμην (και μη επιζητειν και του υιου ως εν διαιρεσει· προς) ον ο βασιλευς χαλεπηνας
οικειαν εκαλει παροινιαν την του υιου ατιμιαν. Και ο Ἀμφιλοχιος εξεβοησε (προς
τον βασιλεα λεγων)· “Ὁραις, ω βασιλευ, πως ου φερεις την του παιδος ατιμιαν·
πιστευσον (δη) ουν και τον Θεον τους τον Υιον αυτου βλασφημουν τας βδελυττεσθαι
και αποστρεφεσθαι.” Τουτο ακουσας ̣124b ο βασιλευς και σφοδρα θαυμασας νομον
ευθεως εγραψε τους των αιρετικων συλλο γους κωλυοντα. ̣4̣ Τουτωι τωι αγαθωι
φθονησας ο μισοκαλος δαιμων ωμον τι και απανθρωπον παρεσκευασε γενεσθαι· απο
γαρ Κωνσταντινουπολεως εξελθων ο βασιλευς επι Ῥωμην την οδοιποριαν εποιειτο·
εν δε τηι Θεσσαλονικηι γενομενος κατα παροδον και των στρατιωτων αυτου
παραταξαντων τηι πολει δια μιτατα, εστασιασαν οι Θεσσαλονικεις 476 και τον
βασιλεα μεν υβρισαν, τινας δε των αρχον των αυτου ελιθοβολησαν. Ὁ δε υπο των
αγγελ θεντων εξαφθεις και μη ενεγκων του θυμου την ρυμην, τωι υπαρχωι της
πολεως εκεινης την ψηφον της τιμωριας (εξενεγκειν) επετρεψεν, ος τοιαυτην
 
 

206

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξουσιαν λαβων, οια δη αυτονομος (και) τυραννος, αδικα ξιφη κατα παντων
εγυμνωσε και τους αθωους μετα των υπευθυνων κατεκτεινε χιλιαδας ζʹ. ̣5̣ Ταυτην
(ουν) την συμφοραν μαθων Ἀμ 110.709 βροσιος ο επισκοπος Μεδιολανων· πολις δε
αυτη της Ἰταλιας· εις ην αφικομενου του βασιλεως και συνηθως εις τον ναον
βουληθεντος εισελθειν, υπαντησας εξω των θυρων διεκωλυσεν αυτον μετα
παῤρησιας βοων· “Ουκ οισθα, ως εοικεν, ω βασιλευ, της γενομενης μιαιφονιας το
μεγεθος· ουκ εαι γαρ σε της βασιλειας η δυναστεια την αμαρτιαν επι γινωσκειν· υπο
της αλουργιδος απατωμενος α γνοεις του καλυπτομενου σωματος την ασθενειαν·
αλλ' ισθι, ως φθαρτος ων και ρευστος, φθαρτον σου και ρευστον υπαρχει το κρατος
και η δυναστεια, περι ης μικρον υστερον λογον αποδωσεις τωι βασιλει των
βασιλευοντων. Ποιοις τοινυν οφθαλμοις οψηι τον του κοινου ∆εσποτου ναον; ποιοις
δε ποσι το δαπεδον εκεινο πατησεις το αγιον; πως δε τας χειρας εκτενεις
αποσταζουσας ετι του αδικου φο νου το αιμα; πως δε και τοιαυταις υποδεξηι χερσι το
αχραντον του ∆εσποτου σωμα; πως δε και τωι στοματι παροισεις το τιμιον αιμα
τοσουτον δια του θυμου εκχεαντι παρανομον αιμα; λοιπον απιθι και μη πειρω τοις
δευτεροις την προτεραν αυξειν παρανομιαν, και δεχου τον δεσμον, ου ο Θεος
ανωθεν γινεται συμψηφος.” Τουτοις ουν ειξας ο 477 βασιλευς τοις λογοις
υπεστρεψεν εις τα βασιλεια δακρυων και στενων. ̣6̣ ∆ιελθοντων δε μηνων ηʹ και του
βασιλεως μη εξελθοντος, αλλα σφοδρως μετανοουντος, κατ ελαβεν η του Κυριου
γενεθλιος εορτη· και θεασα μενος Ῥουφινος ο μαγιστρος, οτι ουδε την συνηθη
προελευσιν ποιησαι βουλεται ο βασιλευς, λεγει προς αυτον· “∆ραμουμαι, δεσποτα,
και τον αρ χιεπισκοπον πεισω λυσαι σε του δεσμου, ει κελευεις.” Ὁ δε φησιν· “Οιδα
εγω την Ἀμβροσιου ακριβειαν (οτι ου πεισθησεται).” Ἐπει δε πλειοσι λογοις
χρησαμενος ο Ῥουφινος πειθειν υπεσχετο (τον Ἀμβροσιον), απελθειν (αυτον) εκε
λευσεν· υπο δε της ελπιδος θαῤρησας ηκολουθη σεν αυτος μετ' ολιγον. Αυτικα δε
τον Ῥουφινον ιδων ο Ἀμβροσιος· “Την κυνων, ειπεν, αναιδειαν, ω Ῥουφινε, ζηλοις,
τοσαυτης μιαιφονιας γενομενος μετοχος τε και συμβουλος· αλλ' εγω ουκ εασω
αυτον των ιερων επιβηναι προθυρων.” Ταυτα ακου σας (ο) Ῥουφινος εμηνυσε δια
ταχυδρομου τωι βασιλει· ο δε βασιλευς κατα μεσην μαθων την οδον· “Ἀπελθω,”
φησι, “και τας δικαιας δε ξομαι παροινιας.” Ειτα παραγενομενος εις την εκκλησιαν,
εδυσωπει τον αρχιερεα του δεσμου λυθηναι. Και ο μεν τυραννικην απεκαλει την παρ
ουσιαν (εκεινην) και κατα Θεου μεμηνεναι. 110.712 ̣125a Ὁ δε μετα σκυθρωποτητος
και πολλης κα τανυξεως· “Ου θρασυνομενος,” εφη, “κατα των αγιων κανονων, αλλα
λυσαι με των δεσμων δεηθη ναι εληλυθα.” ”Και ποιαν,” φησι, “μετα νοιαν ανεδειξας
μετα παρανομιαν τοσαυτην; η ποιοις αξιως φαρμακοις εθεραπευσας τα δυσιατα
τραυματα;” Και ο βασιλευς (απεκρινατο)· “Σον εργον το δειξαι μεν και κερασαι τα
φαρ μακα· εμον δε το δεξασθαι (προσφερομενα).” Τοτε Ἀμβροσιος λεγει· “Ἐπειδη τωι
θυμωιδικαζειν επιτρεπεις, 478 γραψον νομον του θυμου τας ψηφους αργας ειναι, και
εν ημεραις λʹ αι φονικαι τε και δημευτικαι μενετωσαν γνωσεις εν γραμματι, την του
ορθου λογισμου προσδεχομε ναι κρισιν.” Ὡς ευθυς ο βασιλευς γραφηναι κελευσας
και δια της οικειας χειρος βεβαιωσας, διελυσε τον δεσμον Ἀμβροσιος και εισελθειν
αυτον εν τηι εκκλησιαι επετρεψεν. Ὁ δε εισελθων (ουκετι εστως εδεετο του Θεου ουδε
τα γονατα κλινας, αλλα) πρηνης επ' εδαφους κειμενος εβοα μετα κραυγης·
“Ἐκολληθη τωι εδαφει η ψυχη μου, ζησον με κατα τον λογον σου, Κυριε·” και ταις
χερσι τιλλων τας τριχας της κεφαλης (και του πω γωνος), και το μετωπον τυπτων,
και δακρυσι την γην βρεχων (ως τους ορωντας μεγαλως ωφελεισθαι και συμπενθειν
αυτωι), και ου διελιπεν ουτως δυσ ωπειν τον Θεον μεχρις ωρας της κοινωνιας. Και
τοτε διαναστας και πλησιον των κιγκλιδων ελθων, βουλομενος εισελθειν εκωλυθη
παρα Ἀμβροσιου δηλωσαντος αυτωι· “Ἴσθι, βασιλευ, ως μονοις τοις ιερευσιν
 
 

207

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπαρχουσι τα ενδον εισιτητα, τοις δ' αλλοις απασιν αθηκτα τε και αψαυστα· εξιθι
τοινυν και τοις αλλοις κοινωνει της στασεως· αλουργις γαρ βασιλεις, ουχ ιερεις
ποιειν ειωθεν.” Ὁ δε και τουτο δεξομενος ασμενως αντεδηλωσεν· “Ουκ αυθαδειαι
χρωμενος τουτο πεποιηκα, αλλ' εν Κωνσταντινουπολει το εθος ειναι τουτο
μεμαθηκα· χαριν δε οφειλω και τησδε της ιατρειας.” Τοσαυτηι γουν και τηλικαυτηι
διελαμπον αρετηι ο τε βασιλευς και ο αρχιερευς. ̣7̣ Ἀπελθων δε ο βασιλευς εν
Κωνσταντινου πολει και εορτης γενομενης και εις το θυσιαστηριον μη εισελθοντος
αυτου, Νεκταριου 479 του πα τριαρχου δεδηλωκοτος μαθειν την αιτιαν· “Μογις”
εφη, “βασιλεως και ιερεως διαφοραν εδιδαχθην· Ἀμβροσιον γαρ μονον οιδα
επισκοπον καλουμε νον.” (Ἐν Κωνσταντινουπολει ελθων ετυπωσε τουτο, προ
τουτου των βασιλεων ενδοθεν του θυ σιαστηριου ισταμενων, μη ιστασθαι.) 110.713
Σʹ. Περι των ανδριαντων καταστραφεντων εν Ἀντιοχειαι. Ἐν ταυταις δε ταις
ημεραις εν Ἀντιοχειαι κατεσυρη η της γυναικος του βασιλεως Θεοδοσιου Πλα κιλλης
εικων φορων ενεκα πλειστων· δι' ην οργι σθεις ο βασιλευς ολεθρον αρδην ηπειλησε
τηι πολει· εκεκωλυτο δε δια τον του θυμου νομον, ον Ἀμβρο σιος γραψαι πεποιηκε
τουτον. ̣2̣ Τοτε και Ἰωαννης ο Χρυσοστομος πρεσβυ τερος εν Ἀντιοχειαι ων τους
ανδριαντας εγραψε. ̣3̣ Ἐν δε ταυταις ταις ημεραις παρανομοι τινες ανδρες εν
Ἀντιοχειαι τους βασιλικους ανδριαν τας καταστρεψαμενοι εις μεγαλην οργην
εκινησαν τον βασιλεα· και θυμωθεις απεστειλεν αρχοντας προς το τιμωρησασθαι
τους εν τηι πολει, ων την εφοδον οι της πολεως αισθομενοι και φυγηι χρη σαμενοι,
κατηλθον εκ των ̣125b ορεων οι μοναχοι και τον θυμον εις οικτον μετεβαλον. ̣4̣ Περι
ων και ο Χρυσοστομος ταυτα φασκει ο Ἐπειδη τινες μιαροι και παμμιαροι τους
νομους κατεπατησαντο, το εσχατον καθειλον τους ανδριαντας και πασαν πολιν
επεκροτησαν κινδυνου.” ”Ὅτε (και) οι παρα του βασιλεως αποσταλεντες επι τηι των
γεγενημενων εξετασει το φοβερον εκεινο συν εκροτησαν δικαστηριον και παντας
επι τας ευθυνας των τετολμημενων εκαλουν, και θανατων διαφορων προσδοκια
πασιν ην, τοτε οι τας ακρωρειας των ορεων κατοικουντες 480 μοναχοι την οικειαν
(εαυ των) επεδειξαντο φιλοσοφιαν. Τοσουτοις γαρ ετεσιν εν ταις εαυτων
συγκεκλεισμενοι καλυβαις, ουδενος παρακελευσαντος η συμβουλευσαντος, επειδη
τοσου τον νεφος ειδον την πολιν περιισταμενον, και λοιπον λιποντες αυτων τα
σπηλαια και τας σκηνας, παντοθεν συνεῤρευσαν, ως εξ ουρανου τινες αγγελοι
παραγενομενοι· και ην ιδειν την πολιν εοικυιαν ουρανωι, τοτε πανταχου των αγιων
φαινομενων εκεινων και απο της οψεως μονον παρακαλουντας τους οδυνωμενους,
και προς πασαν υπεροψιαν συμ φορας αγοντων. Τις γαρ ιδων εκεινους ουκ αν ευθυς
κατεφρονησε θανατου και της ζωης υπερειδεν;” “Οι και τοις αρχουσι μετα
παῤρησιας διελεχθησαν υπερ των υπευθυνων το εαυτων αιμα παρασκευα σθεντες
εκχεειν, ωστε τους αλοντας εξαρπασαι των προσδοκωμενων δεινων,” οπερ και
γεγονε. “Που (τοι) νυν εισιν οι τους τριβωνας αναβεβλημενοι και (το) βαθυ γενειον
δεικνυντες και ροπαλον τηι δεξιαι φεροντες ψευδωνυμοι φιλοσοφοι, τα κυνικα καθ
αρματα, οι των επιτραπεζιων κυνων αθλιωτερον διακειμενοι και γαστρος ενεκα
παντα ποιουντες;” Οι γαρ της πολεως απαντες εις τας ερημους αποφυγοντες και
κατακρυβεντες, “ουτοι μονοι δια 110.716 των εργων αληθως την φιλοσοφιαν
απεδειξαντο και παντων δεδεικοτων και κατεπτηχοτων, εις το μεσον σταντες το
δεινον ελυσαν ουκ εν πολλαις ημεραις·” ”αλλ' εν μιαι καταβαντες και διαλεχθεντες
και την συμφοραν λυσαντες προς τα ιδια (παλιν) ανεβησαν καταγωγια. Τοσουτον
εστιν η παρα του Χρι στου τοις ανθρωποις δειχθεισα φιλοσοφια.” ̣5̣ Ἐπι Θεοδοσιου το
σωμα Παυλου του ομολο γητου εις την πολιν εισηχθη και εν τηι Παυλου
ονομαζομενηι εκκλησιαι απετεθη, ην ωικοδομησε Μα κεδονιος Παυλωι επιβουλευων. ̣6̣
Ἐπι τουτου Ἡλιοδωρος ο γραψας τα Αιθιοπικα 481 επισκοπος ην Τρικκης· γραφει δε
 
 

208

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και δια στιχων ιαμβων την του χρυσου ποιησιν προς τον αυτον Θεοδοσιον. ̣7̣ Και τα
λειψανα των αγιων μαρτυρων Τερεν τιου και Ἀφρικανου διεκομισθησαν και
απετεθη σαν εις την αγιαν Ευφημιαν εν τηι πετραι. ̣8̣ Και η τιμια κεφαλη του
Βαπτιστου Ἰωαν νου εν Κωνσταντινουπολει διεκομισθη, ευρεθεισα μεν προτερον
παρα τισι μοναχοις της Μακεδονιου αιρεσεως, οιτινες εξ Ἱεροσολυμων ελθοντες εις
Κιλικιαν διετριψαν. Μαρδονιου δε του ευνουχου τουτο μαθοντος και μηνυσαντος
Ουαλεντι, μετεκο μιζετο εκ προσταξεως αυτου εν Κωνσταντινουπολει. Ὡς δε οι εις
τουτο σταλεντες επιθεντες οχηματι ηλθον εις πανδοχειον, και ουκ ετι μετηλθον τον
τοπον αι το οχημα ελκουσαι ημιονοι, καιπερ πολλα μαστιγουμεναι ̣126a. Και τοτε
μεν ουν απετεθη η αγια κεφαλη εν Κοσιλαου κωμηι, μη κριναντος του Θεου τοιουτου
δωρου αξιωθηναι τον Ἀρειανον Ουαλεντα· Θεοδοσιον δε της ευσεβειας ο Θεος
αμειβομενος μεταγαγειν αυτην τωι βασιλει συνεχω ρησεν· και εν τωι Ἑβδομωι αυτην
απεθετο, ναον περικαλλη και μεγιστον τωι Προδρομωι οικοδομησας. ̣9̣ Το δε εν
Ἀλεξανδρειαι ιερον των Ἑλληνων Θεοφιλος ο αρχιεπισκοπος αιτησας Θεοδοσιον
εξεκα θηρε (και εις εκκλησιαν μετεσκευασε και τα των Ἑλληνων εδημοσιευσεν
οργια, φαλλους και ει τι τουτων ασελγεστερον τε και βεβηλον, οπερ καταπλα γεντες
το πληθος των Ἑλληνων μυριους φονους ειργασαντο. Τουτο δε μαθων ο Θεοδοσιος
τους μεν αναιρεθεντας Χριστιανους εμακαρισεν ως υπερ ευ σεβειας αναιρεθεντας,
τοις δε Ἕλλησι παραχω ρειν επηγγειλατο, ει Χριστιανοι γενωνται)· τα μεντοι ιερα τα
Ἑλληνικα καθαιρεθηναι 482 προσ εταξε και τους θεους χωνευθηναι και εις δαπανην
δοθηναι πενησιν. ̣10̣ Και του ναου του Σεραπιδος λυομενου, γραμματα ιερογλυφικα
ευρεθη σταυρου εχοντα 110.717 τυπους, απερ θεασαμενοι οι εξ Ἑλληνων χριστια
νησαντες εφασαν σημαινειν τον σταυρον παρα τοις ιερογλυφικα γινωσκουσιν
γραμματα ζωην επερχο μενην. ̣11̣ Περι δε του ναου Σεραπιδος (ου καθειλε Θεοφιλος
ο αρχιεπισκοπος συν τωι ξοανωι αυτου) τουτο οι μεν ∆ια εφασκον ειναι, οι δε τον Νει
λον δια το μοδιον εχειν εν τηι κεφαληι και πη χυν (εν τηι χειρι ητοι το του υδατος
μετρον, αλλοι δε τον ημετερον Ἰωσηφ), ετεροι δε Ἆπιν τινα γεγονεναι ανθρωπον
εμπορον ηγουν βασιλεα εν Μεμ φιτιδι πολει της Αιγυπτου. Λιμου γαρ γενομενου
τοις Ἀλεξανδρευσι πολιταις εκ των ιδιων τροφην παρειχε· τελευτηκοτι δε αυτωι
ναον ανεστησαν, εν ωι ναωι βους ετρεφετο συμβολον φερων του γεωργου (και τινα
εχων εν τηι χροιαι επισημα)· οστις εκ της προσηγοριας αυτου και αυτος Ἆπις εκαλειτο.
(Την δε σωρον τουτου του Ἄπιδος, εν ηι το σωμα εκειτο αυτου, εν Ἀλεξανδρειαι
μετηνεγκαν και απο της σωρου και του Ἄπιδος συνθετον ονομα πεποιηκοτες)
εκαλουν αυτον (Σωραπιν, οι δε μετα ταυτα) Σεραπιν. ̣12̣ (Τουτου ναος ην υπο
Ἀλεξανδρεων κτι σθεις παμμεγεθης και υπο κιονων πολυτιμητων και μαρμαρου
εσωθεν και εξωθεν πανυ λαμπρως κεκαλλωπισμενος). Ἐν τωι μεσωι δε του ναου το
483 αγαλμα αυτου υπηρχε μεγα και φοβερον, ωστε τηι μεν δεξιαι χειρι τον ενα τοιχον,
τηι δε αρι στεραι τον ετερον συνεχειν, οπερ τερας απο παντος γενους και υλης, απο
χρυσων πεταλων και αργυρων υπηρχεν ενδεδυμενον, εν ωι (πλανης ετερον ει δος
ετυγχανεν κακουργηθεν τοιουτον· λιθος τις εστι μαγνητης λεγομενος, ος εχει
φυσικην ενερ γειαν ελκειν προς εαυτον τον σιδηρον)· ξοανον (δε) κατασκευασαντες
εκ χαλκου ου μεγα και εν τηι κεφαληι σιδηρον ενδοθεν καθηλωσαντες τον λιθον
τουτον εν τοις φατνωμασιν ανωθεν της στεγης ε πηξαν απο διαμετρου· το δε υπο της
φυσικης βιας ανελκομενον του λιθουμετεωρον γαρ εκρεματο δια πολλην τεχνηνκαι
εκρατειτο μεσον εδαφους και οροφου θαυμαζομενον και μη παντελως κατα
σπωμενον. ̣13̣ Τουτου καταλυθεντος ̣126b και εδαφι σθεντος και του Νειλου κατα το
ειωθος μη ανελθον τος, εχαιρον Ἕλληνες λεγοντες δια ταυτην την αι τιαν μη
αναβαινειν τον ποταμον. Ὅπερ μαθων ο βα 110.720 σιλευς Θεοδοσιος ευσεβως
απεκρινατο· “Μη γενοιτο ποταμον (ναοις δαιμονων και) θυσιαις χαιροντα και επι
 
 

209

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την γην ποτε υδωρ αναγειν.” Θεος δε τουτου την πιστιν αποδεξαμενος υπερ το δεον
εκε λευσε πλημμυρησαι, οπερ εις φοβον ηγαγε ου τον τυχοντα την Αιγυπτον, μη και
την Ἀλεξανδρειαν αυτην κατακλυσηι το υδωρ. ̣14̣ Ὅπερ δη και περι της Ἀρτεμιδος
προς τινας φησιν ο μεγας Ἰσιδωρος· “Ἐπειδηπερ ηθελησας μαθειν το· “Τις ουκ οιδε
την Ἐφεσιων πολιν νεωκορον ουσαν της μεγαλης Ἀρτεμιδος και του ∆ιοπετους;”
ισθι, οτι ουκ εστι της Γραφης ο λογος, αλλα του γραμματεως της Ἐφεσιων· περιτ τον
ουν ηγουμαι λογοποιιας αγυρτικας 484 ερμη νευειν· περι ων οιμαι και τον
ιεροψαλτην ∆αυιδ ειρηκεναι· “∆ιηγησαντο μοι παρανομοι αδολε σχιας, αλλ' ουχ ως
ο νομος σου, Κυριε.” ̣15̣ “Ἐπει ουν φιλομαθης ων, πολυμαθης εθε λεις ειναι, και
τουτο φρασω σοι· οι παρ' Ἕλ λησι τα ξοανα κατασκευασαντες (και) φοβον βουλο
μενοι ποιησαι τοις ορωσιν εφασκον, οτι (το αγαλμα) εξ ουρανου παρα του ∆ιος
επεμφθη και κατεπτη κρειττον υπαρχον πασης ανθρωπινης χειρος και αναλωτον,
οθεν και ∆ιοπετες και ουρανιον βρετας εκαλουν· βρετας δε παρα το βροτωι εοικεναι·
οπερ ουχ ουτως ην ως η περι των αγαλματων ματαιως δοξα πεπλανημενων δοξα·
αλλα τους αγαλματο ποιους η αποκτεινοντες η φυγαδευοντες, ινα μηδεις ειπειν
εχοι, οτι χειροποιητον εστι το ξοανον ην δη φημην πλασαντες εν ταις ακοαις των
(πεφενακι σμενων) ανθρωπων ηφιεσαν, ητις και την Ἐφεσιων επλανα πολιν.” ”Ὅτι
αληθες εστιν, οτι απε κτεινον τους αγαλματοποιους, μαρτυρει το χθες και πρωην εν
Ἀλεξανδρειαι τηι προς Αιγυπτον γεγενη μενον. Πτολεμαιος γαρ συναγαγων τεχνιτας
ωστε τον της Ἀρτεμιδος ανδριαντα ποιησαι, μετα το ερ γον βοθρον μεγαν ορυξας και
τον δολον κρυψας εκελευσε τους τεχνιτας εν αυτωι δειπνησαι, οιτινες δειπνουντες
εκεισε κατεχωσθησαν και απεθανον, αξιον μισθον της κακουργιας κομισαμενοι·
πλην ους εκεινος βουλομενος αφανισαι τεχνιτας, ινα δοξηι αχει ροποιητος
ονομαζομενος Θεος, ον και αχειρομιαν τον κεκληκε, τουτο δεδρακεν. Ἀλλ' ο
ημετερος ∆εσποτης και Θεος εν ταξει εφανερωσε την παμ βεβηλον αυτου
μιαιφονιαν· σκηπτου γαρ και σει σμου γεγονοτος μεγαλου, και του ναου
καταπεσοντος αμα και του βοθρου αναβοθρευθεντος, εφοραθη τα της απατης
κατασκευασματα. 485 ̣16̣ Ἐν δε τωι Κανωπωι μαλλον της ολης 110.721 Αιγυπτου
κατειδωλωι οντι φασι τεραστειον τι ειναι τοιουτον· Ποτε Χαλδαιοι τον ιδιον θεον,
οπερ εστι το πυρ αποσεμνυνοντες, πανταχου περιεφερον, ωστε τοις θεοις πασων των
επαρχιων συμβεβληκεναι και τον νικωντα εκεινον παρα παντων νομιζεσθαι θεον.
Των ουν αλλων επαρχιων οι θεοι, η απο χαλκου, η απο χρυσου, η αργυρου, η ξυλου,
η λιθου, η αλλης τοιαυτης υλης αναμφιβολως ευχερως δια του πυ ρος εφθειρετο,
ωστε πανταχου το πυρ αναγκαιως νι καιν. Τουτο ακηκοως ο του Κανωπου ιερευς
̣127a πανουργον τι τοιουτον ενεθυμηθη· Ὑδριαι εν τοις μερεσιν Αιγυπτου ειωθασι
γινεσθαι οστρακιναι, τρησεις εχουσαι λεπτας και συνεχεις, ωστε δια των τρησεων
εκεινων το τεθολωμενον υδωρ διυλιζομενον αποδιδοσθαι καθαρωτερον. Ἐκ τουτων
των υδριων μιαν λαβων ο ιερευς του Κανωπος και τας τρησεις εκεινας αναφραξας
κηρωι και διαφοροις ζωγραφησας χρωμασι, πληρωσας τε υδατος, εστησεν ως θεον·
και αποτεμων παλαιου αγαλματος την κεφαλην, οπερ ελεγετο Ἐλαου τινος
κυβερνητου γεγενησθαι, επι μελως επιθεις ηρμοσεν αυτην τωι αγαλματι. Παρ
εγενοντο δε μετα ταυτα οι Χαλδαιοι, και ανηφθη παρα την υδριαν το πυρ και ο
κηρος, δι' ου αι τρη σεις ετυγχανον πεφραγμεναι, διελυετο· της δε υδριας ιδρουσης
και το υδωρ δια των τρησεων εκ βαλλουσης, εσβεννυτο το πυρ· ουτω τε τηι
πανουργιαι του ιερεως ο Κανωπος των Χαλδαιων νικητης ανεδειχθη και απο τοτε
λοιπον ετιματο ως θεος παντων νικητης ο Κανωπος. ̣17̣ Νυν δε παραγενομενου
Θεοφιλου του αρχιε ρεως του παντων Θεου, ουδε εις ωφελησεν ιδρως, ουδε η απο
κηρου κατασκευασθεισα πανουργια συν εβαλετο τι αυτωι· αλλα παντα τα αυτων
επορθηθη και εις εδαφος κατηνεχθη. Ὅτε δε ταυτα ουτως γενεσθαι απηγγελη τωι
 
 

210

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευσεβεστατωι βασιλει, οτι τα ειδωλα της Αιγυπτου κατηνεχθη 486 και εκκλη σιαι αντ'
αυτων ωικοδομηθησαν, εκτεινας τας χειρας εις τον ουρανον ειπεν· “Ευχαριστω,
∆εσποτα Χρι στε, ο Θεος μου, οτι, χωρις απωλειας της πολεως εκεινης της μεγαλης, η
ουτως παλαια κατεσβεσθη πλανη.” ̣18̣ Ἐν δε τωι μεταξυ Ουαλεντινιανος εν τοις της
∆υσεως μερεσι την πολιτειαν διοικων, βροχωι χρησαμενος το τελος επληρωσε του
βιου, δι' ην αι τιαν, μεχρι του παροντος ουκ ισμεν. Τινες μεν γαρ ελεγον επιβουληι
του στρατηγου Ἀρβογαστου γεγε νησθαι τουτο· και τοιαυτη παρα πασιν εκρατει
υποληψις· αλλοι μεντοι αθωον ειναι τον στρατ ηγον απο του τοιουτου μυσους
ελεγον, αιτιαν δε παρ εσχηκεναι τουτου νεανιαν αγανακτησαντα εις τουτο
πραχθηναι, επειπερ, φασιν, ου συνεχωρειτο παρ' αυτου ως νεωτερος, ει μηδεπω
βεβηκως κατ' εξου σιαν δια παντων την βασιλειαν διοικειν. 110.724 ̣19̣ Θεοδοσιος δε
ουδεν ηττον αναφθεις οπλα κατα Ευγενιου του εις τον τοπον αυτου κατασταν τος εις
εκδικησιν ηρπασε, την τουτου γνωμην δια Ἰωαννου μοναχου ησυχαστου Αιγυπτιου
μεμαθηκως. Ὁ γαρ τοι θειος ουτος ανηρ ενενηκονταετης πελων την ηλικιαν εν
σπηλαιωι κατεμενε μονος, μητε αυτος εξερχομενος της κελλης, μητε αλλον
εισδεχομενος ενδον· ηυλογει γαρ μονον δια θυριδος και ησπαζετο τους προς αυτον
παραβαλλοντας· και τουτους ου δια παντος, αλλα δις της εβδομαδος, Σαββατωι και
Κυριακηι· τας δε λοιπας ημερας απροιτος υπηρχε παντι ανθρωπωι, νηστειαις και
αγρυπνιαις και προσ ευχαις σχολαζων. Και ην ιδειν τον μακαριον ολον ειναι
εκτετηγμενον τωι σωματι δι' ακραν σκληραγω γιαν· και γαρ ησθιεν ουδεν ετερον η
λαχανα και ολιγας οπωρας ̣127b μετα δυσιν ηλιου· περι γαρ αρτου οινου τε και
ελαιου και των λοιπων οσα δια πυρος εχει την χρησιν, περιττον εστι και λεγειν.
Τουτοις και τοις τοιουτοις θειοις κατορθωμασι δια νυκτερευων και διημερευων 487
ο οσιος εκδηλος εγενετο και προφητικων χαρισματων εμπλεως, προ σημαινων εσθ'
οτε τα μελλοντα και τα κρυφιως εκα στωι πεπραγμενα και διανοουμενα. Και μεντοι
και περι του Νειλου και της ευφοριας αυτου, η και αφοριας του χρονου, η απειλην, η
ετεραν επερχεσθαι μελ λουσαν παρα Θεου προηγορευε και τους αμαρτα νοντας
παρῤρησιαι διηλεγχεν. Και τι δη πολλα λε γειν; αδυνατει γαρ στομα και νους
ανθρωπων αρι θμειν των θαυματων αυτου η των αρετων το πε λαγος. Προς τουτον
ουν τον θεοφορον απεστειλεν ο βασιλευς Θεοδοσιος σκυληναι αυτον παρακαλων
και εκδυσωπων εως αυτου, οπως ταις εκεινου προσευ χαις εφοδιαζομενος της προς
τους αντιπαλους κατ αρξειε μαχης. Ὁ δε την παρουσιαν μεν υπερ ευ λαβειας
ανεβαλετο, ευχην δε επι τηι βακτηριαι εφ' ηι επεστηρικτο και τωι περιβολαιωι, ο
περιαυχενιον εφερε, ποιησαμενος, ταυτα προς αυτον εκπεμπει, παραγγειλας, ινα το
μεν περιβολαιον αντι κορυθος επι την κεφαλην περιβαλειται, τηι δε βακτηριαι αντι
δορατος τηι δεξιαι χειρι χρησηται και πρωτος του στρατιωτικου αυτου
προπορευσηται. Ὁ δε βασιλευς Θεοδοσιος πιστως και ευλαβως τα παρα του αγιου
σταλεντα δεξαμενος εις τον πολεμον παρασκευαζεται, ουχ ουτως τηι των οπλων και
των βελων και του λαου τωι πληθει οσον τηι των νηστειων και τηι των ευχων του
αγιου πεποιθως· ουτος γαρ καινην επηγγειλατο αυτωι την νικην, αναιμακτον προβη
σεσθαι εις το κατ' αυτον, και απο εκατερου μερους πλειστον εκχεισθαι μελλειν αιμα.
Περιηρχετο δε μετα επισκοπων και μετα πληθους παντας τους των ευχων τοπους και
εῤριπτεν εαυτον προ των θυρων των Μαρτυρων και των Ἁγιων Ἀποστολων επι
κιλικιου, εξαπλων εαυτον, και τηι πρεσβειαι των 110.725 αγιων πιστοτατην αυτωι
παρα Θεου βοηθειαν εζη τει. Οι δε Ἕλληνες κατα την Ῥωμην θυειν ηρξαντο και
σπλαγχνοκοπιας απο θρεμματων ποιει σθαι, νικην αφροντι απαγγελοντες Ευγενιωι,
Φλα βιανου τοτε του υπαρχου σπουδαιοτερον των αλλων ταυτα πραττοντος, και
παντας επειθεν Ευγενιον νι κητην αποφανεισθαι, πολλην εχων φρονησεως 488
οιησιν. Ὅτε δε Θεοδοσιος ο αληθως τηι αληθειαι της ευσεβειας πεποιθως τα στομια
 
 

211

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των Ἄλπεων κατ ελαβεν, πρωτοι εκεινοι οι δαιμονες εις φυγην ετρα πησαν υπο
φαυλου συνειδοτος πτοηθεντες· στας γαρ εφ' υψηλης πετρας Θεοδοσιος, οθεν και
οραιν και ορασθαι παρ' εκατερου στρατοπεδου ηδυνατο, επι την εξ εθους επετρεψεν
εαυτον βοηθειαν και απλωσας εαυτον ενωπιον του Θεου· “Θεε παντο κρατωρ, εφη,
συ οιδας, οτι εν τωι ονοματι του Χρι στου και Υιου σου εκδικησεως μου ενεκα δι
καιας τον πολεμον τουτον ανεδεξαμην· και ει μεν ψευδομαι, τιμωρησον με· ει δε
μετα δικαιας αιτιας και σοι πεποιθως ηλθον ενταυθα, εκτεινον την δεξιαν σου τοις
σοις, μηποτε ̣128a ειπωσι τα εθνη· Που εστιν ο Θεος αυτων;” Ἥντινα ευχην του
πιστοτατου βασιλεως πιστευθεντες οι στρατηγοι παρα Θεου προσδεδεχθαι, εις τον
πολεμον ανεψυχωθησαν, εξαιρετως δε Βακουριος, ανηρ τηι πιστει, και τηι ευσεβειαι,
και τηι αρετηι της ψυχης και του σωματος ενδοξος παρα παντας τους πλησιον
τυγχανοντας, τουτωι μεν τωι κοντωι, τουτωι δε τοις βελεσιν, εστι δ' οτε και τωι ξιφει
εστρωννυε και τα ταγματα των πολεμιων συνεζευγμενα και συγκεκροτημενα
διεῤρηξε και δια μεσου του πληθους των πεπτωκοτων τας ταξεις διασχισας και τους
σωρους των νεκρων παριων προς αυτον επορευετο τον τυραννον· και του πολεμου
σφοδρου γενομενου, Ευγενιος προς τους ποδας του βασιλεως οπισω δεδεμενων
αυτου των χειρων ηχθη· κακεισε της αυτου ζωης και του πολεμου το τελος εγενετο.
̣20̣ Τοτε τοινυν ως τα μελλοντα προειδως ο βασιλευς και φροντιζων, ωστε την
πολιτειαν διατυ πωσαι, ει τα της Ἑυας μερη παραχρημα απεστει λεν, οπου τα εαυτου
παρεθετο τεκνα φυλακηι ασφα λεστατηι μελλων επι τον πολεμον εξιεναι· και εν μεν
τηι Ἀνατοληι τον βασιλεα Ἀρκαδιον προσεταξε την παλαι παραδοθεισαν αυτωι
βασιλειαν φυλαττειν· Ὁνωριον δε τηι αυτηι τιμησας αξιαι επι την της ∆υ σεως
βασιλειαν κατελθειν ταχεως προσεταξε, Ἐλ θοντα δε αυτον περιπτυξαμενος και
φιλησας, παρ εδωκεν αυτωι τα σκηπτρα 489 της βασιλειας της ∆υσεως, αυτος επι
δεκα και ζʹ καιρους διιθυνας την βασιλειαν ευτυχως εις τον βελτιονα μετηλθε βιον
μετα των ευσεβων βασιλεων αποληψομενος τα γερα των αθλων, εν Μεδιολανωι
τελευτησαντος και του σωματος αυτου παρα Ἀρκαδιου υιου αυτου εν τηι πολει
αποκομισθεντος. ΣΑʹ. Βασιλεια Ἀρκαδιου. Μετα δε Θεοδοσιον εβασιλευσεν Ἀρκαδιος,
ο υιος αυτου, ετη ιγʹ, βασιλευσας εν τηι Ῥωμηι Ὁνωριος. ̣2̣ Ὃς τον κιονα του
Ξηρολοφου στησας, αυτος εαυτου καθιδρυσεν ανδριαντα. ̣3̣ Και πολιν εν τηι Θραικηι
κτισας εκαλεσεν αυτην Ἀρκαδιουπολιν. 110.728 ̣4̣ Ἐφ' ου η γη εμυκησατο σφοδρα επι
ημε ρας ζʹ, και σεισμος εγενετο μεγας και παγκο σμιος. ΣΒʹ. Περι του μεγαλου
Ἰωαννου του Χρυσοστομου. Νεκταριου δε του αρχιεπισκοπου ΚΠ. τετελευτη κοτος,
κοινηι ψηφωι Ἀρκαδιος εκ της Ἀντιοχεων πολεως Ἰωαννην τον Χρυσοστομον
μεταστειλαμενος χειροτονηθηναι παρεσκευασεν επισκοπον ΚΠ. ̣2̣ Συνεβη δε και
Θεοφιλον Ἀλεξανδρειας ενδη μειν, ος ην βαθυνοημων και δεινος πανυ, και δυνα
μενος εκ της φανερας οψεως το αφανες ανθρωπου βουλημα τε και ιδιωμα συνιδειν
οτι μαλιστα. ̣3̣ Και την μεν Ἰωαννου χειροτονιαν κωλυσαι εσπουδαζεν, Ἰσιδωρον
τινα πρεσβυτερον εαυτου και ξενοδοχον Ἀλεξανδρειας θελων προβαλεσθαι,
Ἰσιδωρον δε, ου τον ασκητην και Πηλουσιωτην, 490 μαθητην γεγονοτα ποτε του
Χρυσοστομου, καθως οιονται τινες, αλλα τον προειρημενον ξενοδοχον. ̣4̣ Ὁ ουν
Ἰωαννης των ευγενων Ἀντιοχεωνυπηρχεν, υιος Σεκουνδου στρατηλατου και μητρος
Ἀνθουσης, ελλογιμος τε ην αγαν και πολυς περι το λεγειν, ωι και Λιβανιος ο
σοφιστης και διδασκα λος αυτου προσεμαρτυρησε· ερωτηθεις γαρ παρα των
προσηκοντων, τινα ανθ' εαυτου προβαλλεται διδασκαλον· “Ἰωαννην, ελεγεν, ει μη
τουτον οι Χριστιανοι ημων απεσυλησαν.” ̣5̣ Ὀκτωκαιδεκατον ετος αγων την
ηλικιαν, αφηνιασεν απ' αυτου ̣128b και υπο Μελετιου, πα τριαρχου Ἀντιοχειας,
βαπτισθεις, χειροτονηθεις (δε) αναγνωστης και παραμεινας τηι εκκλησιαι ετη γʹ και
αναχωρησας απηλθε προς τινα μοναχον και ηγου μενον τουνομα Καρτεριον, και
 
 

212

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσμεινας αυτωι ετη δʹ, γινεται υπ' αυτου μοναχος. ̣6̣ Και τας θειας Γραφας υπ'
αυτου παιδευ θεις και της μοναχικης πολιτειας την ακριβειαν, χρονον τινα
ανεχωρησεν εν σπηλαιωι μονος ετη δυο, ποθωι της ησυχιας· μη αναπεσων δε τον της
ησυχιας χρονον, μητε νυκτωρ, μητε μεθημεριαν, νεκρουται τα υπογαστρια, πληγεις
υπο του κρυους, και τας περι τους νεφρους δυναμεις. ̣7̣ Ουκ επαρκων δε εαυτωι
χρησιμευειν, παλιν καταλαμβανει την εκκλησιαν εκ θειας προμηθειας εις πολλων
σωτηριαν· εντευθεν χειροτονειται δια κονος δια Μελετιου, υπηρετησας τωι
θυσιαστηριωι ετη εʹ. ̣8̣ Ἤδη δε της διδασκαλικης αυτου αρετης διαλαμπουσης,
πρεσβυτερος χειροτονειται δια Φλα βιανου του επισκοπου· και διατριψας 491 δʹ
110.729 ετη εν τηι Ἀντιοχεων εκκλησιαι αποσεμνυνει το εκει ιερατειον τωι βιωι της
ακριβειας. ̣9̣ Ἦν δε ασκητης εις ακρον και πολυαγρυ πνος και φιλησυχος λιαν, και
δια ζηλον σωφροσυνης ευπαῤρησιαστος και ακροχολος και θυμωι μαλλον η αιδοι
εχαριζετο· και ελευθεροστομιαι προς τους εντυγχανοντας αμετρωι εκεχρητο. Και εν
μεν τωι διδασκειν πολυς ην προς ωφελειαν, εν δε ταις συν τυχιαις αλαζονικος τις και
υπεροπτης ενομιζετο τοις (αυτον) αγνοουσιν. ̣10̣ ∆ιο και επι την επισκοπην
προβληθεις, μειζονι οφρυι κατα των υπηκοων εκεχρητο προς διορθωσιν εκαστου και
σωτηριαν· και τους τροπους και τους λογους μεταλλαττων, ου τοινυν, ει μη τις ειη
κολαξ, τουτον αλαζονα ειναι νομιζει, ουδ' αυ παλιν ει κολαξ η αγεννης, τουτον
μετριοφρονα λεκτεον, αλλα τον εν (τηι) προσηκουσηι ταξει τηι ελευθεροις πρεπουσηι
εαυτον φυλαττοντα· μεγαλο ψυχον γαρ ειναι προσηκει τον διδασκαλον, ουχ υπε
ρηφανον, ανδρειον, ου θρασυν, επιεικη, ου δουλο πρεπη, μετριοφρονα, ου
ταπεινοφροσυνην υποκρι νομενον, ελευθερον, ουκ ανδραποδον, ωσπερ δη και αυτος
ουτος ο χρυσους την γλωτταν λεγει ουτως. ̣11̣ “∆ια του ποικιλον ειναι δει τον διδα
σκαλον και ποιμενα· ποικιλον δε λεγω, ουχ υπου λον ουδε κολακα και υβριστην,
αλλα πολλης ελευθεριας και παῤρησιας αναμεστον, ειδοτα και συγκατιεναι
χρησιμως, οταν η των πραγματων υπο θεσις απαιτηι τουτο, και χρηστον ειναι ομου
και αυστηρον· ου γαρ ενι τροπωι χρησασθαι τοις αρχομενοις απασι δεον· επει μηδε
ιατρων παισιν ενι μονωι φαρμακωι πασι τοις καμνουσι προσφε ρεσθαι καλον μηδε
κυβερνητηι μιαν οδον ειδεναι της προς τα πνευματα μαχης.” Ἐννοησον τοινυν
οποιον τινα ειναι χρη τον μελλοντα χειμωνα τοσου τον ανθεξειν και τοιαυτην
ζαλην και τοσαυτα κυ ματα 492 προς το “γενεσθαι τοις πασι τα παντα, ινα παντας
κερδησηι.” Και γαρ σεμνον δει ειναι τον τοιουτον και ατυφον και φοβερον και
προσηνη και αρχικον και κοινωνικον και αδεκαστον και θε ραπευτικον και ταπεινον
και αδουλωτον και φαι δρον και ημερον, ινα προς ταυτα ευκολως μα χεσθαι
δυνηται. Ουκουν δει τον εναρετον και εχεφρονα φευγειν το κολακευειν και
κολακευεσθαι, και μητε αλαζονικον ̣129a ειναι μητε κολακα, αλλ' αμφοτερων των
κακων τουτων κολαζειν την αμετριαν και ελευθερον ειναι, μητε εις δουλοπρεπειαν
κατα πιπτοντα. Προς μεν γαρ χρηστους ταπεινον υπαρ χειν χρη, προς δε θρασεις
υψηλον· επειπερ οι μεν αρετην ειναι την επιεικειαν ηγουνται, οι δε ανδρειαν 110.732
την θρασυτητα, εκεινοις μεν την ταπεινοφροσυνην δεον προσφερειν, τουτοις δε την
ανδρειαν σβεννυου σαν αυτων την απο θρασυτητος δοξαν, ινα τους μεν ωφελησηι,
των δε ταπεινωσηι το φρονημα.” ̣12̣ Ὅπερ ουν και ο μεγας Βασιλειος δηλων ελεγε·
“Του σοφωτατου Σολομωντος φησαντος· “Καιρος τωι παντι πραγματι,” ειδεναι χρη,
οτι και ταπεινοτητος, και εξουσιας, και ελεγχου, και παρακλησεως, και φειδους, και
παῤρησιας, και χρηστοτητος, και αποτομιας, και απαξ απλως παν τος πραγματος
καιρος εστιν ιδιος, ωστε ποτε μεν τα της ταπεινοτητος δεικνυειν και μιμεισθαι τηι τα
πεινωσει τα παιδια κατα την Κυριακην φωνην, ποτε δε τηι εξουσιαι κεχρησθαι “ην
εδωκεν ο Θεος εις οικοδομην και ουκ εις καθαιρεσιν,” οταν η χρεια επιζητηι την
παῤρησιαν· και εν καιρωι μεν παρα κλησεως το χρηστον ενδεικνυσθαι, εν καιρωι δε
 
 

213

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απο τομιας τον ζηλον εμφαινειν και εφ' εκαστου των αλλων ομοιως τον εγκριτον
και δικαιον λογισμον αποφερεσθαι· λογισμοι γαρ δικαιων κριματα.” ̣13̣ Και δη και ο
θεοφορος Ἰσιδωρος και του μακαριου φοιτητης ποτε λεγει· “Τον αρχοντα δε και
αγαθον ειναι δει και φοβερον, ιν' οι μεν ευ βιουντες θαῤροιεν, οι δ' αμαρτανοντες
οκνοιεν· θατε ρον γαρ θατερου χωρις, αναρχιας μαλλον εστιν η αρχης. Ει 493 μεν
γαρ παντες ησαν ευπειθεις και φιλαρετοι, αγαθοτητος εδει μονης, ει δε φιλα
μαρτημονες, φοβου· επειδη δε και αγαθους και πο νηρους αναγκη εν τοις αρχομενοις
ειναι, αμφοτερα μεταχειριστεον τωι αρχοντι και προισταμενωι, ινα η μεν αγαθοτης
στηριζηι τους αγαθους και σωφρονας, ο δε φοβος προαναστελληι των κακιστων τα
πται σματα.” ̣14̣ Ταυτα τοινυν, ως εοικεν, αγνοουντες και τα τουτων ομοια μη καλως
επισταμενοι διακρινειν και συγκρινειν οι εχθροι του θεσπεσιου Ἰωαννου αλογως και
ανοητως εμισουν αυτον και διεβαλλον ως τραχυν τινα και οργιλον. ∆ιο δη και κατα
γυναικων ο μακαριος Ἰωαννης επ' εκκλησιας λογον επεδει ξατο, ον οι δυσμενεις
κατ' Ευδοξιας ειρησθαι θρυλ λησαντες, ταυτηι τον λογον εισηγαγον. Ἡ δε προς
Ἀρκαδιον δεινως πεπονθεναι λεγουσα κατα Ἰωαννου τουτον παρωτρυνεν·
παρασκευαζει δε μεταστα ληναι Θεοφιλον ως προδηλον εχθρον του Ἰωαννου
υπαρχοντα. Ὃς παραγενομενος εν τηι ∆ρυι τηι εν Ῥουφινιαναις την κατα Ἰωαννου
επιβουλην κατειργασατο (και τουτον κατεκρινεν εν εξοριαι στειλαι), οπερ γνους ο
λαος στασιν μεγαλην εποιησε μη συγ χωρων αυτωι εκβληθηναι της πολεως. ̣15̣
Ἐπικαμφθεισα Ευδοξια τοις οδυρμοις του λαου (παρεκαλεσεν υπερ Ἰωαννου τον
Ἀρκαδιον, και) πεμψασα Βρισσωνα τον ευνουχον απο Πραινε του τον Ἰωαννην
εισηγαγεν, ωστε Θεοφιλον και τους 110.733 συν αυτωι φοβηθεντας φυγηι χρησασθαι·
εξηκοντα δε επισκοποι ευρεθεντες συνηλθον και ακυρα ̣129b τα εν τηι ∆ρυι
πραχθεντα απαντα ψηφισαμενοι, Ἰωαννηι την επισκοπην δικαιως εκυρωσαν. ̣16̣
Ἐπισυνεβη δε αυθις τα κατα την αργυραν στηλην της Ευδοξιας τον τε αμπελωνα της
χηρας· παλιν μισος και παλιν οργη, παλιν εχθρα και λο γου επιδειξις, ου η αρχη·
“Παλιν Ἡρωδιας μαινεται.” Καντευθεν οι του μερους αυτου επισκο ποι την εξοριαν
494 αυτου μελλειν εσεσθαι βλε ποντες, συναθροιζονται προς αυτον μετα πολλων
δακρυων λεγοντες· “Ἐπαναγκες ημιν, ω δεσποτα, τας εκκλησιας κατεχοντας
αναγκασθηναι, και κοινωνησαι, και υπογραψαι.” Ὁ δε μακαριος προς αυτους·
“Κοινωνησατε μεν, ινα μη σχισητε την Ἐκκλησιαν· μη υπογραψητε δε· ουδεν γαρ
εμαυτωι συνοιδα αξιον καθαιρεσεως.” ̣17̣ Ειχε δε μαθητας επισκοπους μεν Προκλον,
και Παλλαδιον, και Βρισσωνα, και Θεοδωρητον, ασκητας δε Μαρκον, και Νειλον, και
Ἰσιδωρον τον Πηλουσιωτην. ̣18̣ Ὁ δε μεγας Ἐπιφανιος Κυπρου εν τωι Ἑβδομωι
ελθων, χειροτονιας και συναξεις παρα την Ἰωαννου εποιησε γνωμην. Και του
Ἰωαννου τουτο συγχωρησαι θελησαντος και προτρεψαμενου αυτον συμβηναι αυτωι
εν τωι επισκοπικωι κατα γωγειωι, ουχ ειλατο τουτο ποιησαι Ἐπιφανιος· ταις γαρ του
Θεοφιλου διαβολαις προκατειληπτο. ̣19̣ Ἰωαννου του Χρυσοστομου επισκοπουντος,
ανηρ τις ην Μακεδονιανος γυναικα εχων ομοφρονα αυτου· και ο μεν ανηρ πεισθεις
τηι διδασκαλιαι Ἰωαννου, τηι καθολικηι Ἐκκλησιαι προσελθων εκοινωνησεν· ομοιως δε
και τηι γυναικι κοινωνησαι παρ ηινει· η δε υποκριθεισα πειθεσθαι τωι ανδρι, ηλθεν εν
τηι εκκλησιαι· παιδισκη δε αυτης γνησια κοινωνιαν εκ της Μακεδονιου φερουσα
αιρεσεως δεδωκεν αυτηι· δεξαμενη δε υπο Ἰωαννου την κοινωνιαν, υποκριθεισα
(συγκυπτειν και) ταυτης μεταλαμβανειν, (ην μεν ειχε) δεδωκε τηι παιδισκηι (αυτης),
ελαβε δε εξ αυτης ην εφερεν η παιδισκη της των Μακεδονιανων, ην και
προσαγαγουσα τωι στοματι, ευρεν αυτην λιθον γεγενημενην· (και τουτου
φανερωθεντος) υποτρομος προσελθουσα 495 τοις Ἰωαννου ποσιν, το γεγονος
εξηγγειλε και τηι Ἐκκλησιαι προσηλθε κατα αληθειαν· (ο δε λιθος εν τωι
σκευοφυλακιωι ετεθη φυλαττεσθαι). ̣19̣ Ὁ ουν αοιδιμος Ἰωαννης επισκοπευσας
 
 

214

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

110.736 ετη εʹ, εξωρισθη εις Κουκουσον, κακειθεν μετα ετη γʹ και μηνας βʹ μετηνεχθη
εις Πιτυουντα. Και γενομενος κατα παροδον εν Κομανοις ετελευτησεν εν πολληι
θλιψει και κακωσει υπαρχων, ετων νβʹ.
ΣΓʹ. Περι της επιστολης παπα Ῥωμης προς τον Ἀρκαδιον τον βασιλεα. Ὁ
τοινυν παπας Ῥωμης Ἰννοκεντιος, ακουσαςτην εν εξορια τελευτην αυτου, γραφει
προς Ἀρκα διον τοιαδε· “Φωνη αιματος του αδελφου μου Ἰωαν νου βοαι προς τον
Θεον κατα σου, βασιλευ, ως ποτε Ἄβελ του δικαιου κατα του αδελφοκτονου Καΐν.
Και παντως εκδικηθησεται παντοιοτροπως, οτι διωγ μον αδικον κατα της Ἐκκλησιας
του Θεου και των ιερεων αυτου συνεστησω εξεωσας τον μεγαν της Ἐκκλησιας
φωστηρα τε και διδασκαλον εκ του θρονου της επισκοπης αυτου παρανομως τε και
ακριτως συνεκδιωξας αυτωι και τον Χριστον.” ̣2̣ Τελευτησαντος δε Ἰωαννου,
χειροτονειται πατριαρχης Ἀρσακιος. ̣3̣ Ἡ δε νεα ∆αλιλας Ευδοξια κατα μικρον τωι
ξυρωι της απατης ̣130a ξυρησασα, καταραν επηγαγεν εαυτηι ενδικον τε και
ανεξαλειπτον, δε σμευσασα φορτιον αμαρτηματων δυσβαστακτον, 496 και προσθεισα
τοις πρωην αυτης δεινοις και πολλοις αμαρτημασιν. ̣4̣ Ὁ δε (γε) μεγας Ἰσιδωρος προς
τινα γραφων, ουτως φησιν· “Ἐρωταις την περι τον θεσπε σιον Ἰωαννην τραγωιδιαν·
αλλα φρασαι ταυτην απορω· νικαι γαρ τον νουν η μεθη του πραγμα τος. Μικρα δε
μανθανε, απερ η Αιγυπτος ηγνοησε, Μωσεα μεν παραιτουμενη, τον δε Φαραω
οικειου μενη, τους ταπεινους μαστιζουσα και τους κοπου μενους θλιβουσα, πολεις
οικοδομουσα και τους μι σθους αποστερουσα και μεχρι (του) νυν τουτοις
εμμελετωσα, τον λιθομανη και χρυσολατρην προ βαλλομενη Θεοφιλον, τεσσαρσι
συνεργοις και συν αποσταταις οχυρωθεντα, τον θεοφιλη και θεολογον
κατεπολεμησεν ανθρωπον, την περι τον εμοι ομω νυμον απεχθειαν και δυσμενειαν
ορμητηριον της οικειας ευρηκοτα σκληροτητος· αλλ' “Ὁ μεν οικος ∆αυιδ
κραταιουται και πορευεται· ο δε οικος Σαουλ ασθενει, και καταισχυνεται, και
συμποδιζεται,” καθως οραις, ει και της ζαλης υπεξηλθεν ο ανθρω πος του Θεου
στεφανιτης και νικηφορος, και προς την ανω γαληνην μετεχωρησεν.” ̣5̣
Ὑποστρεφοντι δε Ἐπιφανιωι εν Κυπρωι την εαυτου τελευτην παρα Θεου μεμαθηκως
πλησιαζου 110.737 σαν, λεγεται ειρηκεναι τοις αυτον παραπεμπουσιν· “Σπευδω εγω·
αφιημι δε υμιν τα βασιλεια, και την πολιν, και την υποκρισιν.” Ὅς γε και Ἰωαννου
την εν εξοριαι τελευτην και νικην εδηλωσε, και Ἰωαννης ομοιως Ἐπιφανιωι την εν
τωι πλοιωι κοιμησιν· εκ θειας επιπνοιας ταυτα προμυηθησαν οι μακαριοι, ινα μη τις
εχθραν εχειν αυτους υποπτευσειε κατ' αλληλων· ου γαρ αν οι τοιουτοι θεηγοροι και
θεοφιλεις διδασκαλοι, και του ειρηνοποιου Χρι στου μαθηται γνησιοι, του
φασκοντος· “Ἐν τουτωι γνωσονται παντες, οτι εμοι 497 μαθη ται εστε, εαν αγαπην
εχητε εν αλληλοις,” εχθραν εχοντες ετελευτησαν· απαγε! Ει γαρ και μικρον
σκανδαλον το προῤρηθεν γεγονε μεταξυ, την ανθρω πινην ασθενειαν ελεγχον προς
ολιγον, αλλ' ουν γε θαττον εις την κορυφην των αρετων (αυθις) ανηχθη σαν, την
αγαπην, περι ης λεγει Παυλος ο αποστο λος· “Ἡ αγαπη μακροθυμει, χρηστευεται, ου
παροξυνεται, ου λογιζεται το κακον,” και οτι “Ὁ Θεος αγαπη εστι, και ο μενων εν τηι
αγαπηι εν τωι Θεωι μενει.” ̣6̣ Μετα δε την Ἰωαννου τελευτην επισκοπος τις αγιος,
Ἀδελφιος τουνομα, ελεγεν, οτι· “Λυπην ειχον αφορητον, διοτι ο τοιουτος ανηρ, ο
της οικουμενης διδασκαλος, ο τοις λογοις ευφρανας την Ἐκκλησιαν του Θεου, εξω
του θρονου εκοιμηθη. Ἐδεομην ουν του Θεου μετα πολλων δακρυων, ινα δειξηι μοι
αυτον εν ποιαι καταστασει εστι και ει μετα των πατριαρχων εταγη. Ἐπι πολυν ουν
χρο νον τουτο ευχομενος, εν μιαι γινομαι εν εκστασει, και θεωρω ανδρα πανυ ευειδη
κρατησαντα με της δεξιας χειρος, ος απαγαγων με εις τοπον λαμπρον και
 
 

215

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπερενδοξον, εδεικνυε μοι τους της Ἐκκλησιας διδασκαλους. Ἐγω δε, φησι,
περιεσκοπουν ιδειν ον καταθυμιως ειχον, τον μεγαν Ἰωαννην, τον εμον αγαπητον·
ως ουν εδειξε μοι παντας και εκαστου το ονομα εγνωρισε, κρατησας με παλιν της
χειρος, εξηγαγε με εξω. Ἐγω δε λελυπημενος ηκολουθουν αυτωι ̣130b μη εωρακως
μετα των Πατερων τον εν αγιοις Ἰωαννην (τον Χρυσοστομον). Ὡς ουν εξηρχομην, ο
εφεστως τηι θυραι κατασχων με λεγει μοι· (“Τι εχεις; τι λελυπησαι;” Ἐμου δε μη
αποκριθεντος, παλιν λεγει μοι·) “Ουδεις εισερχο μενος ωδε, λυπουμενος ενθεν
εξερχεται.” Τοτε λεγω αυτωι· “Αυτη μοι εστιν (η) λυπη, οτι τον εμον προσφιλεστατον
Ἰωαννην τον επισκοπον ΚΠ. ουχ εωρακα μετα των αλλων της Ἐκκλησιας διδασκα
λων.” Ὁ δε παλιν λεγει μοι· “Ἄνθρωπος 498 εκεινον εν σαρκι ων ιδειν ου δυναται·
εκει γαρ παρισταται οπου ο θρονος ο ∆εσποτικος.” 110.740 ̣7̣ Ἐπι Ἀρκαδιου αντηραν
οι Ἴσαυροι πραιδευοντες εως Καππαδοκιας. ̣8̣ Ἐπι αυτου εισηλθε και τα λειψανα του
αγιου προφητου Σαμουηλ και απετεθη εν τωι ναωι αυτου πλησιον του Ἑβδομου. ̣9̣
Ἀῤρωστησας δε ο αυτος βασιλευς τελευται.
Σ∆ʹ. Βασιλεια Θεοδοσιου του Μικρου. Μετα δε Ἀρκαδιον εβασιλευσε
Θεοδοσιος, ο υιος αυτου, ετη μβʹ. Και εξελθων ιππασθηναι (εν τωι Καμπωι), συμπεσων
τωι ιππωι ετελευτησεν. ̣2̣ Ουτος εν τοις Χαλκοπρατιοις ναον εκτισε της Θεοτοκου,
προτερον οντα συναγωγην Ἰουδαιων. ̣3̣ Και το χερσαιον τειχος της πολεως κατα
λυει και προσθεις αλλα δυο διαστηματα, ωικοδομη σεν ετερον τειχος δι' ημερων ξʹ. ̣4̣
Ἐπι αυτου και οι εν Ἐφεσωι μαρτυρησαντες παιδες ζʹ επι ∆εκιου, ανεστησαν μετα ετη
τοβʹ. ̣5̣ Και σεισμος μεγας εγενετο εν ΚΠ. και φοβερωτατος, ωστε πεσειν τα τειχη της
πολεως και το πλειστον μερος αυτης 499 εν διαφοροις τοποις· και μεντοι και κωμας
και χωρας της τε Θραικης και Ποντου, Βιθυνιας, και Φρυγιας, και Γαλατιας, και
επεκρατησεν ο σεισμος επι μηνας γʹ· διο και ο βασιλευς συν τωι πατριαρχηι Προκλωι
και παντι τωι πληθει της πολεως ανυποδητος ελιτανευεν επι πολ λας ημερας. ̣6̣ Ἐν
αις, λιτανευοντων αυτων, συνεβη παιδιον αρπαγηναι εκ του λαου εις τον αερα και
μυηθηναι υπ' αγγελικης τινος διδασκαλιας τον τρισαγιον υμνον. Του δε παιδος
απολυθεντος και το μυηθεν απαγγειλαντος, και τουτο μετ' αυτου μελωιδησαν των
των οχλων, παραυτικα εκοπασεν η του σεισμου απωλεια (και το παιδιον απεθανεν).
̣7̣ Ἐπι Θεοδοσιου Ἄσπαρ και Ἀρδαβουριοςπροχειριζονται δομεστικοι Ἀνατολης τε και
∆υ σεως. ̣8̣ Ἀττικου δε πατριαρχουντος Ἰουδαιον τινα παραλυτον νουθετησας, ειτα
βαπτισας, υγιη (πα ραδοξως) εκ της κολυμβηθρας ανηγαγε.
ΣΕʹ. Περι της γʹ Συνοδου. Και η γʹ γεγονε συνοδος των εν Ἐφεσωι ςʹ Πατερων,
συνελθουσα το προτερον εν ετει ιγʹ της Θεοδοσιου του Μικρου βασιλειας, υιου
Ἀρκαδιου. 110.741 ̣2̣ Ἧς ηγουντο Κυριλλος Ἀλεξανδρειας, διεπων και τον τοπον
Κελεστινου του Ῥωμης, Ἰουβεναλιος Ἱεροσολυμων (Ἰωαννης Ἀντιοχειαςκατα
Νεστοριου επισκοπου ΚΠ. παροντος και αυτου εν Ἐφεσωι), λεγοντος μη λεγειν
Θεοτοκον την (αγιαν) 500 Θεοτοκον (Μαριαν), αλλα Χριστοτοκον (και Κυριοτοκον),
και δυο υιους επι Χριστου του Θεου μυθολογουντος και δυο υποστασεις, και αλλον
μεν ειναι τον Λογον τον εκ του Πατρος γεννηθεντα, υστερον δε τον εκ Μαριας
τεχθεντα ανθρωπον, κατα σχεσιν δε ενωθεντα τωι Θεου Λογωι, και ομωνυμως αυτωι
Υιον λεγομενον. ̣3̣ Τουτον προσκληθεντα παρα της συνοδου και μη απαντησαντα
εκκλησιαστικως καθελουσα ως μη θελησαντα τοις ορθοις δογμασι συνθεσθαι,
ανεθεμα τισε, μιαν δε του Χριστου και Θεου ημων καθ' ̣131a ενωσιν υποστασιν και
δυο φυσεις σαφως εδογματισε, τον αυτον ειναι (και) Θεον και ανθρωπον και την
αγιαν Μαριαν κυριως και αληθως Θεοτοκον. ̣4̣ Ἰωαννης δε Ἀντιοχειας επισκοπος
μετα την Νεστοριου καθαιρεσιν καταλαμβανει· και λυ πηθεις οτι χωρις αυτου
καθηιρεθη Νεστοριος, παρα λαβων τους συνελθοντας αυτωι επισκοπους, εν οις ην και
Θεοδωρητος ο Κυρου επισκοπος και Ἴβας Ἐδεσσης, καθαιρεσιν υπαγορευει του εν
 
 

216

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγιοις Κυριλλου και Μεμνονος του Ἐφεσιων επισκοπου ως παρα τον κανονα της
Ἐκκλησιας ποιησαντων την συνοδον. Οι δε περι Κυριλλον μεμφονται ως αθεσμα και
ατοπα τα παρ' αυτων γενομενα. Και ουτως απο της Ἐφεσιων διαφερομενοι αλληλοις
διεστησαν, οι τε Ἀνατολικοι και οι Αιγυπτιοι. ̣5̣ Μετα δε ταυτα σπουδηι του βασιλεως
ηνω θησαν, συμφρονησαντες και οι Ἀνατολικοι τηι εκτε θεισηι εν Ἐφεσωι ορθοδοξωι
πιστει και τηι κατα Νεστοριου καθαιρεσει εγγραφον επιστολην τοις Ἀλεξανδρευσι δια
Παυλου του επισκοπου Ἐμεσσης αποστειλαντες. ̣6̣ Νεστοριος δε εξωρισθη εις Ὄασιν.
̣7̣ Ἀττικου δε τελευτησαντος, Σισινιος πα τριαρχης προχειριζεται· τουτου δε
τελευτησαντος, ο Νεστοριος· τουτου δε καθαιρεθεντος, Προκλος αντ' αυτου
χειροτονειται, 501 οτε και το λειψανον του Χρυσοστομου εν τηι πολει μετεκομισθη.
Ὡσαυ τως και τα λειψανα Στεφανου και Λαυρεντιου. ̣8̣ Ὁ δε των Περσων φυλαρχος
ηλθε πολεμη σαι Θεοδοσιωι· ο δε βασιλευς απεστειλε κατ' αυτου πατρικιον και
στρατον ενοπλον. Του δε παραταξα μενου εις πολεμον, δηλοι αυτωι ο φυλαρχος
λεγων· “Ει ετι εχεις ενα δυνατον εκ του λαου σου ισχυοντα μονομαχησαι και νικησαι
ενα Περσην μονομαχον, ευ 110.744 θεως ποιω τα πακτα της ειρηνης επι χρονους νʹ·
ει δε ηττηθειη, λαμβανειν με κεντηναρια νʹ.” Και ουτως ο μεν Περσης καταφρακτον,
ο δε Γοτθος κομητα ενοπλον μεταξυ του πληθους παραστησαντες εις μονομαχιαν,
πρωτος ο Περσης ορμησας δορυφο ρος· ο δε Γοτθος δεξιον πλαγιασας εσωκισεν
αυτον κατα το Γοτθικον εθος, και τουτον εκ του ιππου καταγαγων, αυτικα ανειλεν.
Και τουτου γεγονο τος, εποιησεν ο Περσων φυλαρχος ειρηνης πακτα κατα την
υποσχεσιν αυτου. ̣9̣ Του δε βασιλεως κυνηγησαι εξελθοντος, τους συν αυτωι παντας
διαλαθων, ηλθε δια μακρας οδου προς τινα μοναχον εν κελλιωι καθεζομενον
πλησιον των προαστειων ΚΠ. ̣10̣ Ὃν ο γερων επεγνω μεν, εδεξατο δε ως ενα των
στρατιωτων. Του δε βασιλεως εκ της οδου και του καυσωνος ολιγωρησαντος,
εβρεξεν αρτους ο γερων και βαλων οξος και ελαιον, εφαγεν ο βασιλευς και επιεν
υδωρ. ̣11̣ Και φησι προς τον μοναχον· “Οιδας τις ειμι, Πατερ;” Ὁ δε μοναχος ειπεν·
“Ὁ Θεος οιδε σε.” Και ο βασιλευς εφη· “Ἐγω ειμι Θεοδοσιος ο βασιλευς.” Και αναστας
ο γερων προσεκυνησεν αυτον. Ειπεν ουν ο βασιλευς· “Μακαριοι εστε οντως υμεις οι
502 μοναχοι και αμεριμνοι του κοσμου· επ' αληθειας γαρ λεγω σοι, Πατερ, εν τωι
παλατιωι εγεννηθην και ουδεποτε μεθ' ηδονης απηλαυσα βρωσεως (τοιαυτης) και
ποσεως, καθως σημερον.” ̣12̣ Του δε λαου φθασαντος, και ενωπιον παν των
αξιοπρεπως τιμησαντος τον γεροντα και παντας αξιωθηναι της ευχης αυτου του
βασιλεως προστα ξαντος, ανεχωρησεν εις την οδον αυτου μετ' ειρη νης· Και απο τοτε
̣131b ετιμα αυτον ο βασιλευς (μεγαλως). Ὁ δε γερων αναστας εφυγε και παλιν ηλθεν
εις Αιγυπτον.
Σςʹ. Περι της Ἀνακομιδης του Χρυσοστομου. Ὁ αυτος βασιλευς αποστειλας
ανεκομισε το λειψανον του Χρυσοστομου εκ Κομανης οπου ην τε λευτησας
εξορισθεις υπο Ευδοξιας της μητρος αυ του, πολλα δεηθεις του βασιλεως ο Προκλος
ο τοτε τον της ΚΠ. ιθανων θρονον, του ανακομισαι αυτο, ο δη και γεγονε· και
απεθετο αυτον εντιμως εν τωι ναωι των Ἁγιων Ἀποστολων. ̣2̣ Περι δε της γυναικος
Θεοδοσιου του βασι λεως Ευδοκιας ουτω συμβεβηκε· Φιλοσοφος εν ταις εν Ἑλλαδι
Ἀθηναις, εχων υιους γʹ και θυγατερα μιαν τελευτων, τοις μεν υιοις κατελειπε
κληρονο 110.745 μιαν και την περιουσιαν αυτου πασαν· τηι δε θυγα τρι νομισματα ρʹ,
ουτως ειρηκως εν τηι διαθηκηι· “Ἀθηναΐδι τηι ποθεινοτατηι θυγατρι θελω δοθηναι
νομισματα ρʹ, και μονον. Ἀρκει γαρ αυτηι η αυτης τυχη.” ̣3̣ Ἥτις μετα την του πατρος
τελευτην μηδεν λαβουσα παρα των αδελφων, ηλθε προς την Πουλ χεριαν την
αδελφην Θεοδοσιου, 503 κατεγκαλουσα τους αδελφους. Ἡ δε θεασαμενη το
ευπρεπες και ελλογιμον αυτης, και μαθουσα παρα της θειας αυ της, οτι παρθενος
 
 

217

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστιν, βαπτιζει ταυτην· ην γαρ Ἑλληνις, και Ευδοκιαν μετωνομασε. ̣4̣ Και συνηψεν
αυτην τωι ιδιωι αδελφωι προς γαμον (συνευδοκουντος και του προσφιλεστατου
Παυλινου, ος γενομενος μαγιστρος ετιμηθη μειζονως ως συνεργος και παρανυμφος.
Και μεντοι και τους αδελφους αυτης μεταστειλαμενος, αξιωματικους εποιησε). ̣5̣
Μετα ταυτα συνεβη προελθειν τον Βασιλεα κατα την ημεραν των Θεοφανιων και
Παυλινον αη δισθεντα μη ευρεθηναι μετα του βασιλεως· και επε δωκε τις πενης τωι
βασιλει μηλον φρυγιατικον μεγα σφοδρα, οπερ δεξαμενος ο βασιλευς και θαυμασας
και πασα η συγκλητος, εδωκε τωι πενητι νομισματα ρʹ, το δε μηλον απεστειλε τηι
βασιλισσηι, η δε τωι Παυλινωι, ο δε τωι βασιλει εισερχομενωι εν τωι παλα τιωι. Ὁ δε
βασιλευς λαβων τουτο και επιγνους εζη τει αυτο παρα της βασιλισσης· η δε ειπεν οτι
“Ἔφαγον αυτο;” και ορκισας αυτην κατα της εαυ του σωτηριας, ηρνησατο
εμμενωτερον. Τοτε υπεδειξεν αυτηι το μηλον. Ἡ δε ιδουσα αυτο κατηισχυνθη και
εμεινεν αφωνος. Ὁ δε βασιλευς οργισθεις κατ' αυτης και οτι ερωσα του Παυλινου το
μηλον επεμψεν αυτωι και δια τουτο ηρνησατο. Και παραυτικα τον Παυλι νον ανειλε.
̣6̣ Ἡ δε βασιλισσα Ευδοκια επι τουτο λυπη θεισα, τον βασιλεα παρεκαλει εις
Ἱεροσολυμα αυτην αποσταληναι ευχης χαριν. Ὁ δε ειξας τηι αυτης αιτησει, την
επιθυμιαν αυτης εξεπληρωσεν. 504 ̣7̣ Της δε παραγενομενης, πολλα και μεγαλα
κατορθωματα πεποιηκεν, ανανεωσασα τα τειχη Ἱερουσαλημ. ̣8̣ Εις λογους δε τινας
ερχομενης αυτης προς τινας, τουτο ελεγεν, οτι “Περι εμου ∆αυιδ ειρηκεν· Ἀγαθυνον,
Κυριε, εν τηι ευδοκιαι σου την Σιων· και οικοδομηθητω τα τειχη Ἱερουσαλημ.”
110.748 ̣9̣ Ἐν δε τωι μελλειν αυτην τελευταιν, εξω μολογησατο μη συνειδεναι τι κατα
της Παυλινου κατηγοριας. ̣10̣ Προκλου δε τελευτησαντος, Φλαβιανος ανηρ
ιερωτατος της Ἐκκλησιας προεστη. ̣11̣ Και εκ των Γοτθων εθνη γεγονασι δʹ, οι τε
Ὑπογοτθοι, Γηπεδες και Ουανδαλοι, εξ ων Ἄραβες, και ηρξαντο διαπεραιν εν τηι
Ῥωμαιων γηι.
ΣΖʹ. Βασιλεια Μαρκιανου. Μετα δε Θεοδοσιον εβασιλευσε Μαρκιανος, ο
γαμβρος αυτου, ετη ʹ. ̣132a Του γαρ Θεοδοσιου τελευτησαντος και μηπω τουτο
γνωσθεντος τινι, μεταστειλαμενη τουτον Πουλχερια η του βασιλεως αδελφη
στρατιωτην οντα και γεροντα και εν σωφρο συνηι και σεμνοτητι βιου διαπρεποντα,
φησι προς αυτον· “Ἐπειδη ο βασιλευς ετελευτησεν, εγω δε εξελεξαμην σε εκ πασης
της συγκλητου ως εναρε τον, δος μοι λογον, οτι φυλασσηι (μου) την παρθενιαν
(ασυλον) ην τωι Θεωι ανεθεμην, και αναγορευω σε βασιλεα.” Του δε συνθεμενου
τουτο μεθ' ορκου, προσκαλειται τον πατριαρχην Ἀνατολιον και την συγκλητον, και
αναγορευει αυτον βασιλεα. ̣2̣ Πολλα ουν, ποιησασα κατορθωματα και πολλους
ευκτηριους 505 οικους ανεγειρασα, και πτωχοτροφεια, και ξενωνας, και ξενοταφια,
και μοναστηρια, εν οις και τον του Ἁγιου Λαυρεντιου ναον ωικοδομησεν, και
ετελευτησε παρθενος καταλει πουσα Μαρκιανον βασιλευειν. ̣3̣ Και γαρ ην αυτη πασηι
αρετηι κεκοσμη μενη· αυτη γαρ και τον αδελφον Θεοδοσιον εξεπαι δευσεν εις παντα,
οιον ηθος τε και λογον, βαδισμα τε και γελωτα και ενδυματων περιβολην και σχημα
καθεδρας και στασιν· προηγουμενως δε την εις το Θειον ευσεβειαν επιμελως αυτον
εδιδαξεν. ̣4̣ Ὁ δε φυσει νωθρος τις και απερισκοπος υπηρχεν εις παντα, μαλιστα εις
τους υποβαλλοντας αυτωι χαρτας, απαραναγνωστως υπεγραφεν, οπερ η σοφωτατη
ποτε γνουσα, σοφως υπηλθεν αυτωι, δω ρεαν υποβαλλουσα δηθεν προς δουλειαν
υποχωρουσαν την εαυτου γαμετην την Ευδοκιαν, ην και καθυπο γραψας μη
προτερον αναγνους, υστερον πικρως ονειδιζεται παρα της ιδιας αδελφης
Πουλχεριας. 110.749 ̣5̣ Ὁ δε γε Μαρκιανος ευσεβης αγαν και δικαιο κριτης υπαρχων,
ταυτα περι αυτου γεγραπται, οτι ετι στρατιωτης ων, στυφθεις τους ποδας και νοση
σας κατελειφθη εν πολει Συδιμα. Ἀναῤρωσθεις ουν ωικειωθη δυσιν ευποροις
αδελφοις. 506 Ἅμα δε αυτοις επι θηραν εξιων μεσημβριαν αναπαυσα μενος
 
 

218

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υπνωσεν· εξυπνοι δε γενομενοι οι αυταδελ φοι ορωσιν υπνουντα αυτον εν ηλιωι,
υπο αετου δε περισκεπομενον. Ἐκπλαγεντες ουν, διυπνισθεντι λεγουσιν αυτωι· “Ει
βασιλευσεις, τι ημιν χα ριεις;” Ὁ δε διαπιστων ομως εφη, “αντι πατρος εχειν υμας.”
∆οντες ουν αυτωι νομισματα ςʹ απεστει λαν εν τηι πολει, φησαντες· “Μεμνησο ημων
εν τηι βασιλειαι σου.” ̣10̣ Ὁ δε εισελθων προσεκολληθη Ἄσπαρι και Ἀρδαβουριωι)· ειθ'
ουτως (μετα Ἄσπαρος) εις Ἀφρικην ελθων εζωγρηθη. Ὑπνουντος δε εν τηι αυληι
Γιζεριχ, αετος αυθις κατελθων επεσκεπασεν αυτον. Ὁραθεις δε παρα Γιζεριχ, τουτον
ανελειν ωιηθη ως βασιλευειν μελλοντα. Λογισαμενος δε ως την του Θεου βουλην
κωλυειν ου δυναται, σπονδας ειρηνικας μετ' αυτου ποιησας απελυσεν αυτον. ̣11̣
Φλαβιανου τελευτησαντος, Ἀνατολιος χει ροτονειται πατριαρχης. ̣12̣ Ὁ ουν
Μαρκιανος της βασιλειας αυτοκρα τωρ και μονος καταλειφθεις εκελευσεν αρχοντα
επι δοσει χρηματων μη γινεσθαι· ου μην δε αλλα και πολλης ελεημοσυνης αναπλεος
ην. ̣13̣ Ἐν δε ταις γινομεναις εν τωι Καμπωι λιταις πεζος εξηρχετο συν τωι πατριαρχηι
Ἀνατολιωι, πολλας δωρεας τοις πενησι παρεχομενος. ̣14̣ Ἐφ' ου επεσον εκ του
ουρανου λιθοι τρεις εν τηι Θραικηι παμμεγεθεις.
ΣΗʹ. Περι της δʹ Συνοδου. Και η δʹ γεγονε συνοδος των χλʹ Πατερων εν
Καλχηδονι ετει της Μαρκιανου ̣132b βασιλειας πρωτωι, ης ηγουντο Λεοντος 507 μεν
του αγιω τατου παπα Ῥωμης, τοποτηρηται Πασχασιος και Λουκινσιος επισκοποι, και
Βονεφατιος πρεσβυτερος, Ἀνατολιος ΚΠ., Ἰουβεναλιος Ἱεροσολυμων, (Μαξιμος
Ἀντιοχειας, εχοντες συναθλουσαν και Ευφη μιαν την μαρτυρα, την μεχρι της
σημερον υπερμα χουσαν τηι πιστει, οι και συνηχθησαν) κατα Ευτυ χους (του
δυστυχους, πρεσβυτερου γεγονοτος και αρχιμανδριτου) και ∆ιοσκορου (γεγονοτος
επισκο που Ἀλεξανδρειας, τοτε υπ' αυτης καθαιρεθεντων ως αντενεχθεντων τοις
ορθως παρ' αυτων εκφωνου μενοις) και λεγοντων, μη ειναι την σαρκα του 110.752
Κυριου ομοουσιον ημιν, αλλ' εκ δυο μεν φυσεων την ενωσιν γενεσθαι, μιαν δε
αποτελεσθηναι μετα την ενωσιν, και ως εν φαντασιαι την σαρκα φορεσαι τον Κυριον
μυθολογουντων και τηι θεοτητι παθος προσ νεμοντων. ̣2̣ Ους καθελοντες ως
βλασφημους ανεθεματι σαν, εξεφωνησαν τε τελειον Θεον και τελειον ανθρω πον
τον αυτον εν δυο φυσεσιν ασυγχυτως (και) αδι αιρετως τον Κυριον ημων και Θεον
Ἰησουν Χριστον· δυο δε ειρηκασι φυσεις τωι λογωι της διαφορας ου τωι λογωι της
διαιρεσεως, την τε του Ῥωμης επι στολην παπα Λεοντος προς Φλαβιανον γραφεισαν
ως στηλην ορθοδοξιας εδεξαντο. ̣3̣ Ἐπικυρουσι δε και την Νεστοριου καθαι ρεσιν,
εδεξαντο δε Θεοδωρητον και Ἴβαν ως ανα θεματισαντας Νεστοριον. ̣4̣ Ἐπι τουτου
Συμεων ο θαυμασιος επιβας τωι στυλωι (η συνοδος επιμεμψαμενη, πρωτος γαρ τουτο
επενοησεν, ακοινωνησιαν αυτωι επεμψεν. Ειτα μαθοντες οι θειοι Πατερες τον βιον
και το ατυ φον του ανδρος, παλιν αυτωι εκοινωνησαν. Προς ον ο βασιλευς
Μαρκιανος εν ιδιωτικωι σχηματι παρα γενομενος, της ιερας ευχης αυτου και θεας
κατη ξιωται). 508 ̣5̣ Περι ου και Θεοδωρητος φησιν· “Ἐπειδη τοινυν αριθμωι
κρειττονες οι αφικνου μενοι, προσψαυειν δε παντες επεθυμουν και τινα ευλογιαν
επεχειρουν τρυγαιν απο των δερματινων εκεινων ιματιων· (πρωτον μεν της τιμης το
υπερ βαλλον ατοπον ειναι νομιζων, επειτα και του πρα γματος το επιπονον
δυσχεραινων, την επι του κιονος εμηχανησατο στασιν, ον) πρωτον μεν εκελευσε
γενεσθαι πηχεων ʹ, ειτα ιβʹ (και) μετα ταυτα κβʹ, νυν δε λ ʹ. Ἐγω δε ουδε της θειας
οικονομιας ανευ ταυτην λαμβανω την στασιν (ουπερ ενεκα τους μεμψιμοιρους
παρακαλω χαλινωσαι την γλωσ σαν και ριψοκινδυνως μη φερεσθαι και σκοπειν ως
πολλακις τα τοιαυτα ο Θεος) των ραιθυμοτερων ενεκα ωφελειας (εμηχανησατο)· και
γαρ τον Ἡσαΐαν γυμνον και ανυποδητον βαδισαι προσεταξε και τον Ἱερεμιαν
περιζωμα τηι οσφΰι περιθειναι και ουτω τοις απειθουσι προσφερειν την προφη τειαν,
και αλλοτε (δε) κλοιους ξυλινους και σιδηρους μετα ταυτα περιβαλειν τωι τραχηλωι,
 
 

219

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τωι Ὠσηε γυναικα πορνην λαβειν και παλιν αγαπησαι γυναικα μοιχαλιδα, και τωι
Ἰεζεκιηλ επι του δε ξιου πλευρου (κεισθαι) ημερας μʹ και επι του αρι στερου (ημερας)
ρνʹ κατακλιθηναι και αυθις διορυξαι 110.753 τον τοιχον και φυγοντα εξελθειν και
αιχμαλωσιαν εαυτωι διαγραψαι, και αλλοτε ξιφος εις ακμην παραθηξαι και ξυρασθαι
τουτωι την κεφαλην και τετραχη τας τριχας διελειν και (απονειμαι ̣133a, τα μεν εις
τοδε, τα δε εις τοδε), ως αν μη παντα λεγω· γινεσθαι τουτων εκαστον προσεταξεν ο
των ολων Πρυτανις, τους λογωι μη πειθομενους (μηδε προφητειαις επαΐειν
ανεχομενους), τωι της θεωριας παραδοξωι συλλεγων (και των θεσπισματων ακουειν
παρασκευαζων. Τις γαρ ουκ αν εξεπλαγη θειον ανθρωπον γυμνον βαδιζοντα ορων;
τις δε ουκ αν ηρετο τι509δηποτε συνοικειν ο προφητης πορνηι γυ ναικι ανεχεται;
Ὥσπερ ουν εκεινων εκαστον ο Θεος γενεσθαι προσεταξεν της των αμελως
συζωντων διορ θουμενος ωφελειαν, ουτω δη και τον καινον τουτον και παραδοξον
τροπον επρυτανευσε θεαμα τωι πα ραδοξωι και ξενωι παντας ελκων εις θεωριαν και
πειθαναγκην τοις αφικνουμενοις παρασκευαζων την προσφερομενην παραινεσιν.)
Το γαρ καινον του θεαματος ενεχυρον αξιοχρεω γινεται του διδαγματος (και ο εις
θεωριαν αφικνουμενος τα θεια παιδευ θεις επανερχεται).” ”Καθαπερ γαρ επι (τινος
λυχνιας τεθεις ο φανοτατος ουτος λυχνος, ηλιου δικην παντοθεν τας ακτινας
εξεπεμψεν, και εστιν ιδειν (και) Ἴβηρας, και Ἀρμενιους, και Περσας αφικνουμενους
και του θειου βαπτισματος απολαυον τας (Ἰσμαηλιται δε κατα συμμοριαν
παραγινομενοι διακοσιοι κατ' αυτο και τριακοσιοι, εστι δ' οτε και χιλιοι)· και
αρνουντες μεν την πατρυαν εξαπα την μετα φωνης και τα υπ' εκεινων σκευασθεντα
ειδωλα, προ του θειου κιονος εκεινου συντριβουσιν (και τοις οργιοις Ἀφροδιτης
αποταττομενοι· του του γαρ ανεκαθεν του δαιμονος κατεδεξαντο την λα τρειαν)·
των θειων απολαυουσι μυστηριων, νομους δε παρα της ιερας εκεινης γλωττης, (τοις
πατρυοις ηθεσι χαιρειν φραζουσι και των αγριων ονων και καμηλων την βρωσιν
αποτασσομενοι. Και τουτων αυτοπτης εγενομην εγω και ακηκοα αυτων την πατριον
ασεβειαν αρνουμενων και τηι ευαγγελικηι διδασκαλιαι συντεθεμενων.” ”Τοσαυτην
ουν υπο των φιλοψογων ο κιων ψεγομενος ωφελειαν ανεβλυσε και τοσαυτην
ακτινα θεογνωσιας εις τας Βαρβαρων διανοιας κατελαμψεν)” ̣6̣ Εικοτως ουν ελεγεν
ο Κυριος· “Ὁ πι στευων εις εμε, τα εργα, α εγω ποιω, κακεινος ποιησει” (ης
επαγγελιας το τελος εναργως 510 εθεασαμεθα. Της γαρ του Κυριου σκιας ουδαμου
θαυμα εργασαμενης, η του μεγαλου Πετρου σκια θανατον ελυσε, και νοσους
εξηλασε, και δαιμονας εφυγαδευσεν· αλλ' ο εκεινα και τα τοιαυτα δια των
αποστολων αυτου δρασας τερατα τοτε), και νυν ο αυτος δια του θεραποντος Συμεων
ενεργει θαυματα τηι του αγιου Πνευματος αιγληι καταλαμπομενος και πανταχου τας
της χαριτος ακτινας εκπεμπων, κατα τον μεγαν Βασιλειον 110.756 ̣7̣ Φησι γαρ·
“Ὥσπερ τα λαμπρα και δια φανη των σωματων, ακτινος αυτοις εμπεσουσης, αυτα τε
γινεται περιλαμπη και ετεραν αυγην (αφ' εαυτων) αποστιλβει, ουτως αι
πνευματοφοροι ψυ χαι ελλαμφθεισαι παρα του Πνευματος, αυται αποτελουνται
πνευματικαι και εις ετερους την χαριν εξαποστελλουσιν. Ἐντευθεν μελλοντων
προγνωσεις, μυστηριων συνεσις, κεκρυμμενων αποκαλυψις, ̣133b χαρισματων
διανομη, το ουρανιον πολιτευμα, η μετ' αγγελων χορεια, η ατελευτητος ευφροσυνη,
η εν Θεωι διαμονη, η προς Θεον ομοιωσις, το ακρο τατον των ορεκτων, Θεον
γενεσθαι.” ̣8̣ Ἐπι Μαρκιανου εισηλθε τα λειψανα Ἠσαΐου ενεχθεντα απο Πανεαδος
και κατετεθη εις τον αγιον Λαυρεντιον. ̣9̣ Τωι δε τριτωι ετει της αυτου βασιλειας Πουλ
χερια η ευσεβης ετελευτησε παρθενος, ητις εκτισε τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου,
τα Χαλκοπρατεια, και τον εν Βλαχερναις. ̣10̣ Στυφθεις δε τους ποδας αυτου και ἀῤρω
στησας επι μηνας εʹ ο βασιλευς Μαρκιανος ετελευ τησεν. ΣΘʹ. Βασιλεια Λεοντος.
Μετα Μαρκιανον εβασιλευσε Λεων ο Μεγας ο Μακελλης ετη ιηʹ· και απεθανε
 
 

220

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυσεντεριασας, ον η συγκλητος προεβαλετο 511 δια το αυτου ορ θοδοξον, Ἄσπαρος
και Ἀρδαβουριου βουληθεντων κρατησαι της βασιλειας, Ἀρειανους οντας η
συγκλητος ουκ εδεξατο· ουσπερ και ο βασιλευς ορων μη ορθως εχειν προς αυτον,
ανειλεν αυτους· και εκ τοτε εκληθη Μακελ, ο εστι Ῥωμαιστι ο σφαγευς. ̣2̣ Ἐφ' ου
(σημειον) εφανη εν τωι ουρανωι νεφελη σαλπιγγοειδης επι ημερας μʹ, και σποδον
εβρεξε εν ΚΠ. Σπιθαμης το παχος· των γαρ νεφων ως πυρ ορωμενων, εδοκει πυρ
ρεειν. ∆ια τουτο παντων λιτανευοντων, τηι φιλανθρωπιαι του Θεου εσβεσθη και εις
κονιν μετεβληθη. ̣3̣ Ζωγραφου δε τινος γραψαι τον Χριστον καθ' ομοιοτητα του ∆ιος
τολμησαντος, παραυτικα η χειρ αυτου εξηρανθη. Ἰασατο δε αυτον Γενναδιος ο
πατριαρχης. Φασι δε τινες των ιστορικων, οτι το ουλον και ολιγοτριχον επι του
Χριστου σχημα οικειοτερον εστιν. ̣4̣ Ὁ δε γε θειος Γενναδιος Ἐλευθεριωι τωι 110.757
μαρτυρι δι' ενα κληρικον του ναου μη καλως δια γοντα εδηλωσε ταδε· “Ἅγιε του
Θεου Ἐλευθεριε· ο στρατιωτης σου ατακτει· και η διορθωσον τουτον η εκκοψον.” Ὁ
δε ευθυς ετελευτησεν. ̣5̣ Ὁ αυτος Γενναδιος νυκτος ελθων εις το αγιον θυσιαστηριον
ευξασθαι, ειδε τι φασμα δαιμο νιον, ωι επιτιμησας ηκουσε κραζοντος· “Ἐν διδωμι σοι,
υστερον δε κρατησας παντως της Ἐκκλησιας” (οπερ δεισας Γενναδιος, πολλα τον
Θεον ικετευσας μετα μικρον ετελευτησεν). 512 ̣6̣ Ἐπι ∆εοντος, Ἀνατολιου
τελευτησαντος, Γενναδιος προεχειρισθη πατριαρχης· προεβαλετο δε Μαρκιανον
οικονομον, της των Καθαρων οντα θρησκειας, εις δε την εκκλησιαν μετελθοντα, ος
εκτισε την Ἁγιαν Ἀναστασιαν, ην και απο του εμπρησμου ἐῤρυσατο δι' ευχης· γεγονε
γαρ τοτε μεγας εμπρησμος απο του Νεωριου λιμενος εως του Ἁγιου Θωμα κατελθων.
Εις τους κεραμους ουν ανελθων της Ἁγιας Ἀναστασιας εχων το Ευαγγελιον επι
χειρας, αβλαβη τον ναον διεσωσατο. ̣7̣ Ἐπι τουτου Στουδης εκτισε τον ναον του
αγιου Ἰωαννου του Προδρομου και μοναχους εκ των Ἀκοιμητων εγκατεστησε. ̣8̣ Και
το του προφητου Ἐλισσαιου σωμα μετετεθη εν Ἀλεξανδρειαι εν τηι μονηι Παυλου του
λεπρου· λεπρον γαρ ιασατο, λεπρον εποιησε και εις (το) του λεπρου ετεθη. ̣9̣ Και τα
λειψανα της αγιας Ἀναστασιας κατετεθη εν τωι ναωι αυτης. ̣10̣ Και ∆ανιηλ ο
θαυμασιος (εκ της μανδρας ελθων του Ἁγιου Συμεων) εν τωι Ἀναπλωι επεβη τωι
στυλωι. ̣11̣ Και της υπεραγιας Θεοτοκου η εσθης ευρεθεισα εν Ἱεροσολυμοις παρα τινι
ευλαβεστατηι γυναικι Ἰουδαιαι και παρθενωι (ιερως διαφυλαττο μενη· και εν ΚΠ.
αποκομισθεισα εν Βλαχερναις ̣134a απετεθη, ενθα ο βασιλευς ναον ωικοδομησε τηι
Θεομητορι και σωρον εκ χρυσου και αργυριου κατασκευασας κατεθετο 513 ταυτην,
ητις εξ εριων αφθαρτως εξυφασμενη, και ο στημων, και η κροκη, και ομοειδης, και
ολοχροος, αδιαφθορος εστι και αλωβητος, μεχρι νυν το θαυμα της Ἀειπαρθενου
κηρυττουσα). ̣12̣ Ἐπι αυτου Ἰσοκασιος κοαιστωρ Ἕλλην 110.760 διαβληθεις, εισηχθη
προς τον υπαρχον της πολεως δεδεμενος οπισθαγκωνα. Ἔφη ουν αυτωι Ποσαιος ο
υπαρχος· “Ὁραις (εαυτον), Ἰσοκασιε, εν ποιωι σχηματι καθεστηκας;” Ὁ δε ειπεν· “Ὁρω
και ου ξενιζομαι· ανθρωπος γαρ ων ανθρωπιναις πε ριεπεσον συμφοραις· αλλα
δικασον επ' εμοι ως εδικαζες συν εμοι. Ταυτα μαθων ο βασιλευς, σπλαγχνισθεις επι
τουτωι, ελευθερον ειασεν.
ΣΙʹ. Βασιλεια Λεοντος του Μικρου. Λεων ο Μικρος, ο εγγονος αυτου
εβασιλευσεν ετος αʹ.
ΣΙΑʹ. Βασιλεια Ζηνωνος. Μετα τουτον εβασιλευσε Ζηνων, ο γαμβρος Λεοντος
του Μεγαλου, πατηρ δε Λεοντος του Μι κρου, ετη ιζʹ και απεθανε δυσεντερικος. ̣2̣ Ὃς
ευθυς μετα το βασιλευσαι υποβουλευ θεις υπο Βηρινης, πενθερας αυτου, γυναικος
Λεοντος του Μεγαλου, ως παρα γνωμην αυτης βα σιλευσας, εφυγε προς την ιδιαν
πατριδα μετα της γυναικος αυτου Ἀριαδνης. Ἡ δε Βηρινα στεψασα Βασιλισκον τον
αδελφον 514 αυτης, εβασιλευσεν ετη βʹ, απερ εταγησαν εις τους χρονους Ζηνωνος.
Και κτισας παλατιον εν ΚΠ., και εκαλεσεν αυτο ιδιον ονομα τα Βασιλισκου. ̣3̣ Μετα
 
 

221

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτα Ζηνων υποστρεψας και εισ ελθων εν ΚΠ., και τουτων χειρωσαμενος εν τηι
εκκλησιαι προσφυγοντων εξωρισεν αμα γυναιξι και τεκνοις εις το φρουριον
Καππαδοκιας, εν ωι βληθεν τος εν πυργωι και της θυρας αναφραγεισης ετελευ τησε. ̣4̣
Ἐπι τουτου γεγονε σεισμος φοβερος εν ΚΠ. και επεσον εκκλησιαι πολλαι, και οικειαι
και εμβολοι εως εδαφους· (το αυτο επαθε και η Νικομηδεια) ̣5̣ Ὁ αυτος Βηρινην την
ιδιαν πενθεραν εξωρισε βουληι Ἴλλου μαγιστρου· η δε γυνη Ζηνωνος, θυγα τηρ
Βηρινης, Ἀριαδνη παρεγγυησεν Ουρβικιωι του ανελειν τον Ἴλλον. Και ανερχομενου
εν τωι ιππικωι, μετα του ξιφους λαβων απετμηθη το δεξιον ους. Ἐκ τουτου ανταρσιαν
εμελετησε κατα Ζηνωνος του ακεφαλου.
ΣΙΒʹ. Περι Πετρου του Κναφεως. Ἐπι Ζηνωνος Μαρτυριος Ἀντιοχειας, δια την
του Ζηνωνος περι την ορθοδοξον πιστιν διαστρο φην, αποταξαμενος της επισκοπιας,
επ' εκκλησιαι 110.761 εφη· “Κληρωι ανυποτακτωι και λαωι απειθει και εκκλησιαι
ρερυπωμενηι αποτασσομαι, φυλαττων εμαυτωι το της ιερωσυνης αξιωμα.” ̣2̣ Ὃς
πρωτος επενοησε το μυρον εν τηι εκκλησιαι επι παντος του λαου αγιαζεσθαι και την
επι των υδατων εν τοις Θεοφανιοις επικλησιν εσπερας γινε σθαι, και εν εκαστηι ευχηι
την Θεοτοκον ονομαζε σθαι, και εν πασηι συναξει το συμβολον της 515 πιστεως
λεγεσθαι, προ τουτου μη λεγομενον ει μη απαξ του ενιαυτου τηι μεγαληι παρασκευηι.
̣3̣ Τουτου, ως ειρηται, του θρονου αναχωρη σαντος, Πετρος ο Κναφευς τωι θρονωι
τυραννικως επεδημησε, ως τα Ευτυχιου φρονων. ̣4̣ Και τωι θρονωι Ἀντιοχειας εκ
δευτερου τυραν νικωι τροπωι κρατησαντος και υπο του εκκλησιαστι κου θεσμου
εκβληθεντος και παλιν εκ τριτου μετα την εν Ἰσαυριαι γεγενημενην του Βασιλισκου
τυ ραννιδα, επι της βασιλειας Ζηνωνος, Βασιλισκου αυθεντιαι του αυτου θρονου
κρατησαντος αθεσμως, μη λυθεντων των κατ' αυτου γεγονοτων αναθεματων και
πασαν την Ἀνατολην εκταραξαντος, υπο του παπα Ῥωμης ̣134b Φηλικος
αναθεματιζεται δια τε την ετεροδοξιαν και την εν τωι Τρισαγιωι προσ θηκην. ̣5̣ Ἐπι
της αυτης βασιλειας Ζηνωνος, Βαρ ναβα του αποστολου το λειψανον ευρεθεν εξ
αποκα λυψεως εν Κυπρωι (εν πολει Κωνσταντιαι) υπο δεν δρον κερατεαν, εχον επι
στηθους το κατα Ματθαιον Ευαγγελιον ιδιογραφον του Βαρναβα. ̣6̣ Ἐξ ης
προφασεως τηι αποκαλυψει και εισ ηγησει του αποστολου περιγεγονασι Κυπριοι τωι
Κναφει Πετρωι φιλονεικουντι, υπο Ἀντιοχειαν τελειν τας κατα την Κυπρον
εκκλησιας, και αυτοκε φαλον ειναι την κατα Κυπρον μητροπολιν. ̣7̣ Ὅπερ
Ευαγγελιον το ευρεθεν αποθεμενος Ζηνων εν τωι παλατιωι εν τωι ναωι του Ἁγιου
Στεφανου, (κατ' ενιαυτον αναγινωσκεται τηι αγιαι και με γαληι εʹ). ̣8̣ Μαριανος δε τις
προειπε τωι βασιλει, οτι και την βασιλειαν και την γυναικα σου διαδεχεται απο
σιλεντιαριων. 516 Πελαγιον δε τινα υπο σιλεν τιαριων, οντα πατρικιον, ανδρα
σοφωτατον, εκε λευσε φυλαττεσθαι εν ειρκτηι, ον οι φυλασσοντες νυκτι απεπνιξαν
κατα κελευσιν Ζηνωνος. ̣9̣ Ἐπι αυτου Περοζης ο Περσης ηττηθεις εν πολεμωι υπο
Ουννων τον, μαργαρον, ον εφορει λευκοτατον και μεγαν καθ' υπερβολην, εξ ωτος
του 110.764 δεξιου αφελομενος εῤριψεν οπως μητις αυτον οπισω φορεσει. ̣10̣ Ἐπι δε
του γεγονοτος σεισμου, επεσε και η σφαιρα του ανδριαντος του Φορου και η στηλη
του μεγαλου Θεοδοσιου εις τον κιονα του Ταυ ρου. ̣11̣ Ζηνων δε δυσεντεριασας
ετελευτησε τηι των Ἀκεφαλων αιρεσει.
ΣΙΓʹ. Βασιλεια Ἀναστασιου του ∆υῤραχιτου. Μετα δε Ζηνωνα εβασιλευσεν
Ἀναστασιος ο δικορος ο ∆υῤραχιτης ετη κζʹ. Λεγεται δε περι αυτου, οτι ∆υῤραχιτης
ων, υιος πρεσβυτερου, και χρεωσας λιτρας χρυσιου ρʹ δια το ναυαγησαι αυτον γʹ, ο δε
στρατηγος ο ων εν τωι ∆υῤραχιωι δια τα νο μισματα βουλομενος λαβειν την γυναικα
του πρεσ βυτερου, του συγγενεσθαι μετ' αυτης, διεκωλυθη παρα θειας οπτασιας·
ελαβε δε το παιδιον του πρεσβυτερου, και ανηλθεν εν τωι παλατιωι. ̣2̣ Και μετα
τελευτην Ζηνωνος Ἀριαδνη η γυνη αυτου προχειριζεται Ἀναστασιον βασιλεα. ̣3̣
 
 

222

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Λεγεται δε εκκλησιαν κτισαι εν τωι ∆υῤραχιωι τοις αγιοις Ἀναργυροις και τα ζωδια,
απερ εισιν εν τηι πορτηι. ̣4̣ Το πρωτον μεν ορθοδοξος ων, υστερον εξεκλι νεν εις
μοναρχιαν, και απεθανεν απο αστραπης, εξο ριασας και τον πατριαρχην
Ἱεροσολυμων, οντα ορθοδοξον και αγιον. 517 ̣5̣ Ἐπι αυτου Βιταλιανος ο Θρᾲξ αντ
αρας και παραλαβων την Θραικην αμα Σκυθαις και Μυσιοις ηλθεν εως του Ἀναπλου
πραιδευων· αλλα ναυμαχησαντος αυτωι Μαρινου του επαρχου μετα του Μηδικου
πυρος και θειου απυρου, ο κατεσκευασε Προκλος ο φιλοσοφος, κατεφλεξε τας ναυς
των βαρ βαρων. Βυθισθεντων δε παντων σχεδον, Ουννων, και Γοτθων, και
Βουλγαρων, και του λοιπου στρατου εν τωι ρευματι, Βιταλιανος εφυγε μετα των
υπολει φθεντων ολιγων. ̣6̣ Και πυρ εν τωι ουρανωι εφανη, και γεγονε δη μοτικη
επαναστασις περι του ορθοδοξου δογματος εν ΚΠ. ως βουληθεντος του βασιλεως
προσθειναι εις Τρισαγιον το· “Ὁ σταυρωθεις δι' ημας, ελεησον ημας.” Του γαρ
λογοθετου και του επαρχου ανελ θοντων εν τωι αμβωνι της Μεγαλης εκκλησιας και
την αιρεσιν αρξαμενων εκ βασιλικης επιτροπης κηρυττειν, επηλθεν ο δημος και παν
το πληθος της πολεως κατ' ̣135a αυτων· και μολις εξεφυγον. Και γεγονε τοιαυτη
στασις και ταραχη κραζοντων· “Ἄλλον βασιλεα θελομεν,” ως και τον βασιλεα και
τους αρχοντας φευγειν και αποκρυπτεσθαι την ορμην του λαου. Συναθροισθεντες δε
οι στασιασται εις τον οικον του λογοθετου και του επαρχου κατα 110.765 δραμοντες
και παντα διαρπασαντες, ενεπρησαν τους οικους αυτων και τους ευρεθεντας εκει
κατε σφαξαν. Ειτα γενομενης ταραχης και στασεως μεγαλης εμπρησμους οικων
πολλων εποιησαντο και φονους μυριους ειργασαντο και αλλα τοιαυτα φοβερα τε και
εξαισια κατετολμησαν, υβριζοντες Ἀναστασιον μετα κραυγης μεγαλης και
Βιταλιανον ευφημουντες. Και ουτως ελθοντες πλησιον της υπ' αυτου κτισθεισης
κινστερνης του Ἁγιου Μωκιου, ευ ρον τον υπο του βασιλεως αγαπωμενον
ηγουμενον μοναστηριου του Ἁγιου Φιλιππου, ον και φονευσαντες και την κεφαλην
αυτου επι δορατος αναρτησαντες εκραζον· “Ουτος εστιν ο φιλος του εχθρου της
αγιας 518 Τριαδος.” Ἐκβαλοντες δε και γυναικα εγκλειστην ουσαν πλησιον της
ξηροκερκου πορτης, εις ην ο βασιλευς ειχε πιστιν και ταυτην ανειλον. Το δε σωμα
αυτης συνδησαντες μετα του προλε χθεντος ηγουμενου και συραντες, εκαυσαν εις τα
Στουδιου. ̣7̣ Ἐφ' ων χρονων και Μουνδαρος ο των Σαρακη νων φυλαρχος βαπτισθεις
υπο των ορθοδοξων εν Συριαι, Σευηρος επισκοπους απεστειλε προς τον βασι λεα
θελων αυτωι μεταδουναι της οικειας αιρεσεως, ων του δογματος αισθομενος, εφη
μετα πανουργιας· “Ἐδεξαμην γραμματα σημερον, οτι Μιχαηλ ο αρχ αγγελος
ετελευτησε.” Των δε ειποντων αδυνατον ειναι τουτο, απεκριθη· “Και πως, φησιν,
Θεος γυ μνος εσταυρωθη και υμας, ει μη εκ δυο φυσεων ην ο Χριστος, ειγε μηδε
αγγελος αποθνησκει;” Ὅπερ ακουσαντες και σφοδρα καταπλαγεντες ανεχωρησαν
μετ' αισχυνης. ̣8̣ Ἀναστασιος δε ειδε καθ' υπνους φοβερον τινα τηι χειρι κατεχοντα
κωδικα (γεγραμμενον και αναγινωσκοντα). Και αναπτυξας (εʹ φυλλα του κωδικος)
αναγνους το ονομα του βασιλεως ειπεν αυτωι· “Ἰδου, δια την απιστιαν σου απαλειφω
ιδʹ ετη (της ζωης σου).” Και (τωι ιδιωι δακτυλωι) απ ηλειψε. ̣9̣ Και μετα δυο ημερας
βροντων και αστρα πων εν τωι παλατιωι γενομενων και του βασιλεως μονωτατου
καταλειφθεντος και απο τοπου εις τοπον φευγοντος, εν ενι των κοιτωνισκων τωι
λεγομενωι Ὡατον απελαβετο την οργην του Θεου, και ριψασα αυτον κατεῤρηξεν,
ωστε αιφνιδιον ευρεθηναι νε κρον. ̣10̣ Φασι δε αυτον μετα το ταφηναι, μεθ' ημε ρας
τινας βοαιν· “Ἐλεησατε με, και ανοιξατε.” Των (μνημοραλιων) δε ειποντων, οτι
αλλος βασιλευει, εφη (εκεινος)· “Ουδεν μοι μελει· 519 εις μο ναστηριον απαγαγετε
με·” Οι δε ειασαν αυτον. Λεγεται δε μετ' ου πολυ το μνημα ανοιγηναι και ευρεθηναι
αυτον υπο πεινης φαγοντα τας σαρκας των βραχιονων αυτου και τα καλιγια α
εφορει. 110.768 ̣11̣ Ἐν δε Ἀλεξανδρειαι πλειστοι ανδρες και γυναικες και παιδες
 
 

223

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πληγεντες υπο δαιμονων, αθροως υλακτουν. ̣12̣ Ἔτι περιων τωι βιωι, ειδε καθ'
υπνους φο βερον λεγοντα (αυτωι)· “∆ια τους αναθεματισμους της συνοδου ταυτα
πασχουσι δικαιοι.” ̣13̣ Και Ουννοι και οι λεγομενοι Ἴβηρες περασαντες τας Κασπιας
πυλας, πασαν ̣135b την Ἀρμενιαν και Καππαδοκιαν και Γαλατιαν και Πον τον
εξηλειψαν. ̣14̣ Ἐν Νεοκαισαρειαι δε σεισμου γενεσθαι μελλοντος ανθρωπος τις
οδευων (επι την πολιν) ειδε στρατιωτας προαγοντας και ετερον οπισθεν κρα ζοντα·
“Τον οικον του θαυματουργου Γρηγοριου φυλαξατε.” Και του σεισμου γενομενου, το
μεν πλειστον της πολεως επεσεν, ο δε ναος του αγιου εσωθη. ̣15̣ Και εν Ἀντιοχειαι
χρυσοχοος εφανη τις πλανος υποδεικνυων τοις αργυροπραταις χειρας χρυσας
ανδριαντων και ποδας και αλλα τινα σκευη λεγων, οτι· Θησαυρον ευρον μεστον
τοιουτων. Και πολλους απατησας και χρηματα πλειστα λαβων, ηλθεν εν ΚΠ.
φευγων, εν ηι πολλους ωσαυτως δει λιασας, 520 προσηλθε και τωι βασιλει ολοχρυ σον
και διαλιθον χαλινον προσκομισας, ον ο βασιλευς λαβων εφη προς αυτον· “Ὄντως
εμε ουκ απαταις.” Και (μαστιγωσας αυτον πολλα, δεσμιον) εις (την Πετραν εις το της
Ἀσιας) φρουριον εξωρισεν, εν ωι και ετελευτησε.
ΣΙ∆ʹ. Περι της βασιλειας Κωαδου. Και Κωαδης ο βασιλευς Περσων εν τινι
φρου ριωι των εκεισε μαθων ως λιθους τιμιους αποκει σθαι εν αυτωι, βουλομενος
αυτους ανελεσθαι, εκω λυετο παρα των αυτοθι οικουντων δαιμονων. Πασαν τοινυν
μαγειαν επιδειξαμενων των θεραπευτων αυ του και μηδεν ισχυσαντων, ηλθε δια
των Ἰουδαιων· αποτυχων κακειθεν συνεβουλευθη δια των χριστια νων καταργησαι
τους δαιμονας· ο δε των εν Περ σιδι Χριστιανων επισκοπος επι το αυτο συναξιν επι
τελεσας και των θειων μυστηριων μεταλαβων (και τοις συνουσι χριστιανοις
μεταδους και τωι σημειωι του σταυρου διωξας τους δαιμονας) τωι Κωαδηι το φρουριον
απεδωκεν. ̣2̣ Ὃς καταπλαγεις (πανυ και φοβηθεις) προ 110.769 καθεδριαι τον
επισκοπον ετιμησεν, εως τοτε Ἰουδαιων και Μανιχαιων προτιμωμενων, και αδειαν
δε δωκε τοις χριστιανοις και τοις χριστιανιζειν εθε λουσι (και μεντοι και τους
χριστιανους αγαπησας εκτοτε μεγαλως. 521
ΣΙΕʹ. Περι του Ευφημιου του πρεσβυτερου. Ευφημιος δε τις πρεσβυτερος και
πτωχοτροφος Νεαπολεως της κειμενης εν τωι Ἀναπλωι προχειριζεται επισκοπος ΚΠ
ος αμα τηι χειροτονιαι, πριν η ανελθειν εις το συνθρονον, εκ των ιερεων διπτυχων
απηλειψε Πετρου του Μογγου το ονομα ταις ιδιαις χερσιν· και ουτως εις τον
επισκοπικον θρονον εκα θισεν. Ουτος δε ο Μογγος Ἀλεξανδρειας μεν ην επισκοπος,
αιρετικος δε ων διαπυρος. ̣2̣ Ευφημιος δε ζηλωτης ην της ορθοδοξου πισ τεως και
τους εναντιους εδιωκεν, ων πρωτος ην Ἀναστασιος ο τοτε σιλεντιαριος, υστερον δε
βασι λευς γενομενος, ον τα Ευτυχους μαθων φρονουντα και οχλοποιουντα, ιδων την
καθεδραν αυτου την εν τηι εκκλησιαι ανετρεψεν και αυτωι χαλεπως απειλων
εδηλωσε, ει μη τα της ησυχιας αγοι, την κεφαλην αποκειρειν και τοις δημοις
θριαμβευειν· και βασι λει δε τα κατ' αυτον εγνωρισεν και εξουσιαν την κατ' αυτου
ελαβεν. ̣3̣ Ὡς δε Ζηνων ο βασιλευς ετελευτησεν, ανα γορευεται εις βασιλεα υπο
Ἀριαδνης της Αυγουστης Ἀναστασιος ο σιλεντιαριος, περι ου αντεστη Ευφη μιος ο
επισκοπος, αιρετικον καλων και των Χρι στιανων αναξιον. Ἀριαδνης ̣136a δε και
των της συγκλητου συναινειν αναγκαζοντων Ευφημιον, ουκ αλλως τουτο ποιησαι
ηνεσχετο ει μη ομολογιαν εγ γραφον παρ' αυτου εκομισατο, ως εις ορον πι στεως
δεχεται τα εν Καλχηδονι δογματισθεντα. ̣4̣ Τηι δε ομολογιαι αυτου βεβαιως τον Ευφη
μιον ηπατησε βασιλευς. Μανιχαιοι δε και Ἀρειανοι εχαιρον Ἀναστασιωι, Μανιχαιοι
522 μεν ως της μητρος αυτου ζηλωτριας ουσης αυτων, Ἀρειανοι δε ως Κλεαρχον τον
θειον προς μητρος Ἀναστασιου ομοδοξον εχοντες. ̣5̣ Πολλα δε των Ἰσαυρων ατοπα
και απαν θρωπινα τολμωντων εν ΚΠ., Ἀναστασιος απαντας της βασιλιδος εξεβαλε·
οι δε εξελθοντες προς τυραν νιδα ωρμησαν και εως του Κοτυαιου εξεδραμον, καθ'
 
 

224

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ων ο βασιλευς στρατον εξεπεμψε και Ἰωαννην τον κυρτον ανειλεν. ̣6̣ Του δε
πολεμου επι εʹ ετη κρατησαντος, Ἀναστασιος αποκαμων εθαῤρησεν Ευφημιωι τωι
110.772 επισκοπωι, ως ειρηνης εφιεται, και συναγαγειν τους ενδημουντας των
επισκοπων προσεταξεν υπερ των Ἰσαυρων παρακαλειν. Ευφημιος δε εξηγαγε το
λεχθεν προς Ἰωαννην πατρικιον αδελφον Ἀθηνοδωρου, ενος των εξαρχων των
Ἰσαυρων. ̣7̣ Ὁ δε δραμων παντα απαγγελλει τωι βασιλει, οπερ εις εχθραν τον βασιλεα
κατα Ευφημιου εξω πλισε μειζονα. ̣8̣ Ἀναστασιος δε βασιλικωτερον κινηθεις κατα
των Ἰσαυρων, τουτους κατα κρατος ενικησε, και πεμψας προς Ευφημιον Ευσεβιον
τον μαγιστρον αυτου δηλοι αυτωι· “Αι ευχαι σου, κυριε ο με γας, τους φιλους σου
ησβολωσαν.” ̣9̣ Ἀναστασιος δε ο βασιλευς επιβουλας των Ἰσαυρων επιγραψας
Ευφημιωι και ως ειη γραμματα πεπομφως τοις τυραννοις, συνηγαγε τους
επιδημουντας επισκοπους, οιτινες βασιλει χαρι ζομενοι, ακοινωνησιαι και καθαιρεσει
τον ανδρα ημειψαντο. ̣10̣ Και προχειριζεται εις επισκοπον ο βασιλευς Μακεδονιον
πρεσβυτερον της εκκλησιας και σκευο φυλακα. ̣11̣ Οι μεντοι λαοι δι' Ευφημιον
εστασιαζον, εν οις εις τον ιπποδρομον εδραμον λιτανευοντες· αλλ' ουδεν ωνησαν·
του γαρ βασιλεως ενικα η εν στασις. 523 ̣12̣ Ευφημιον δε ο βασιλευς εις Ευχαιτας
περιορισθηναι προσεταξεν. Ὁ δε λογον ᾔτησε δια Μακεδονιου λαβειν απαθειας, ως
επιβουλης χωρις κατα τον τοπον απαγεται. Ἐπιτραπεις δε τον λο γον δουναι, ο
Μακεδονιος επαινετον τι σκεψα μενος, εν τωι βαπτιστηριωι του Ευφημιου οντος, το
ωμοφοριον το επισκοπικον αυτου αφαιρεθηναι προσ εταξε. Και ουτως εισελθων
προς τον Ευφημιον, δα νεισαμενος δε χρηματα, παρεσχε τωι Ευφημιωι και τοις συν
αυτωι. ̣13̣ Μακεδονιος δε ασκητης ην ιερος, ως υπο Γεν ναδιου τραφεις, ου και
αδελφιδους ετυγχανε. ̣14̣ ∆ια γουν το μη υπακουειν τηι αιρεσει του βασιλεως, πολλα
δεινα ενεδειξατο· φασι γαρ τελευ τησαντος Μακεδονιου εν εξοριαι φοβερον τι συμ
βηναι· νεκρον γαρ οντα και εν κραββατωι τεθειμε νον, βλεποντων παντων
σφραγισασθαι τωι σταυρωι. ̣15̣ Ἐπι αυτου εισηλθεν ο μεγας Σαβας εν ΚΠ. το πρωτον,
και το δευτερον επι Ἰουστινιανου. ̣16̣ Ἐπι του αυτου βασιλεως Ἀναστασιου ∆ευτεριος
επισκοπος Βυζαντιου Ἀρειανος, Βαρβαρον τινα βαπτιζων, ετολμησεν ειπειν·
“Βαπτιζεται ο δεινα εις ονομα Πατρος δι' Υιου εν αγιωι Πνευματι.” Και εξηρανθη
ευθεως η κολυμβηθρα. Ὁ δε Βαρ 110.773 βαρος εμφοβος γενομενος (γυμνος) εφυγεν,
ως εξ αυτου πασι γνωσθηναι το θαυμα. ̣17̣ Και δυο παλιν επισκοπων ̣136b αμφισβη
τουντων επι Ἀναστασιου, ορθοδοξου και Ἀρειανου, και του Ἀρειανου διαλεκτικου
οντος, του δε ορθοδο ξου θεοσεβους και πιστου, ο ορθοδοξος προυτεινεν ωστε,
αφειμενους των λογων, εις πυραν εισελθειν, και ουτως δειχθηναι τον ευσεβεστερον.
Του δε Ἀρεια νου παραιτησαμενου, αυτος εισελθων απο του πυ ρος διελεγετο και
απαθης εφυλαττετο. 524
ΣΙ ʹ. Βασιλεια Ἰουστινου του Θραικος. Μετα Ἀναστασιον εβασιλευσεν
Ἰουστινος ο Θρᾲξ ετη θʹ, αριστος εν πολεμωι και ζηλωτης θερμος της ορθοδοξου
πιστεως. ̣2̣ Ουτος και Βιταλιανον τον προῤρηθεντα ωικειωσατο και στρατηλατην
ετιμησεν και παῤρησιαν εχειν προς αυτον εποιησεν. ̣3̣ Ἐδολοφονηθη δε Βιταλιανος
παρα των Βυ ζαντιων μηνιωντων δια προειρημενης επαναστα σεως. ̣4̣ Ἀμαντιον δε
τον πραιποσιτον (ος τον ναον του Ἁγιου Θωμα ωικοδομησε και εκοσμησε, λεγεται
χρηματα δεδωκεναι αυτωι τωι Ἰουστινωι, οντι κομητι εξκουβιτορων επι Ἀναστασιου,
οπως Θεοκριτον τον ανεψιον αυτου αναγορευσηι εις βασιλεα. Τουτον) ανειλεν
Ἰουστινος και τους την ανταρσιαν συν αυτωι μελετησαντας και την βασιλειαν αυτος
κατεσχεν. ̣5̣ Ἐπι αυτου τα κατα τον αγιον Ἀρεθαν (και τους) εν Νεγραι τηι πολει
επραχθη και τα κατα των Ὁμηριτων δι' Ἐλεσβααν του βασιλεως των Αιθιοπων. ̣6̣
Ἐτυπωθη δε επι αυτου το εορταζειν ημας την της Ὑπαπαντης εορτην. ̣7̣ Και αστηρ
εφανη εν τωι ουρανωι επανω της χαλκης πυλης φαινων επι ημερας και νυκτας κζʹ. ̣8̣
 
 

225

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γεγονε δε και σεισμος φοβερωτατος· και η μεν ΚΠ. εν διαφοροις τοποις απελαβεν, η
δε με γαλη Ἀντιοχεια 525 παθος επαθεν ανεκδιηγητον ως καταποθηναι πασαν
σχεδον την πολιν και τα φον γενεσθαι των οικητορων. Τινες δε καταχωσθεν τες και
ετι ζωντες υπο την γην εκραζον. Και εξελ θον πυρ απο της γης τουτους κατεφλεξε.
(Ὁμοιως) και ετερον πυρ εκ του ουρανου κατηρχετο καθαπερ σπινθηρες, και
κατεκαιεν ωσπερ αστραπη τον ευρισκομενον. ̣9̣ Ἡ δε Πομπηιουπολις της Μυσιας
διαῤρα γεισα μεσον, και το ημισυ καταποθεν μετα των 110.776 οικητορων, εκραζον
υπο την γην ελεηθηναι ζη τουντες· και διεμεινεν η γη σειομενη ενιαυτον ολον. ̣10̣
Και γυνη τις ανεφανη γιγαντιαια εκ Κιλι κιας ουσα, υπερεχουσα τηι ηλικιαι απαντα
ανθρωπον μακρον πηχυν ενα και πλατεια (ην) σφοδρα, ωστε θαυμαζειν τους
ορωντας αυτην· και εν τοις εργαστηριοις και οικοις εδιδουν αυτηι ανα οβολου. ̣11̣ Ὁ
αυτος βασιλευς πολλα εφιλοφρονησατο την πολιν Ἀντιοχειαν προς οικοδομην και
τους εν αυτηι ζωντας υπολειφθεντας. Τοσουτον δε επ' αυτην ηλγησεν, ως και το
διαδημα αποθειναι και την πορ φυραν και σακκον και σποδον περιβαλεσθαι και πεν
θησαι επι πολλας ημερας. ̣44̣ Ἐτελευτησε δε καταλιπων την βασιλειαν Ἰουστινιανωι
τωι ανεψιωι. ̣13̣ Ἰουστινος ανεκαλεσατο παντας (ιερεις και ανδρας 526 ευσεβεις και
ορθοδοξους) ους Ἀνα στασιος αδικως εξωρισεν. ̣14̣ Ἐπι αυτου Ἔδεσα πολις, Σκιρτου
ποταμου μεσον αυτης διερχομενου και πλουτον και τερψιν αυτηι παρεχομενου,
πλημμυρησας ταυτην συν τοις συνοικοις εποντισεν. Μετα δε το παυσα σθαι τα υδατα
̣137a πλαξ λιθινη ευρεθη εν τηι του ποταμου οχθηι ιερογλυφικοις γραμμασιν εγκε
κολαμμενη περιεχουσιν ουτως· “Σκιρτος ποταμος σκιρτησει κακα σκιρτηματα (πολει
και) πολιταις.” ̣15̣ Ευλαλιου τινος απο πλουσιων πενητος τε λευτησαντος και
γραψαντος εν διαθηκηι Ἰουστινον κληρονομον και παρακελευσαμενου ωστε τας γʹ
θυ γατερας αυτου μικρας καταλειφθεισας αναθρεψαι και εκπροικισαι τον βασιλεα
και παντα αυτου τα χρεα δουναι τοις χρεωφειλεταις και τα γραμ ματεια (αυτου)
αναῤρυσασθαι, απερ παντα βασι λικως Ἰουστινος εξεστειλε, καταπληξας εν τουτωι
απαντα ακουσαντα ανθρωπον. ΣΙΖʹ. Βασιλεια Ἰουστινιανου. Μετα Ἰουστινον
εβασιλευσεν Ἰουστινιανος ο ανεψιος αυτου, ετη λθʹ· ος ανακαινισας την Μεγαλην
εκκλησιαν την Ἁγιαν Σοφιαν εις καλλος και μεγεθος, προτερον κτισθεισαν υπο
Κωνσταντιου, υιου Κων σταντινου του Μεγαλου, παρεδωκε και τροπαριον εν τηι
εκκλησιαι ψαλλεσθαι, ου η αρχη· “Ὁ μονογενης Υιος και λογος του Θεου.” 110.777
527 Ουτος εποιησε και τας νεαρας διατα ξεις, εκφωνησας και τυπον περι τε
επισκοπων και ξενοδοχων και οικονομων και ορφανοτροφων, ωστε μη
κληρονομεισθαι πλην α προ του γενεσθαι εκε κτηντο. ̣3̣ Ἡ δε Ἀντιοχεια σειομενη
ουκ επαυετο μεχρις ου εφανη θεοσεβει ανθρωπωι γραψαι εις τα προθυρα των φλιων·
“Χριστος μεθ' ημων· στητε.” Ἔστη δε η οργη του Θεου, και εκτοτε εκληθη η πολις
Θεουπολις. ̣4̣ Και η Ὑπαπαντη μετηνεχθη και ελαβεν αρχην εορταζεσθαι
Φεβρουαριωι μηνι εις την βʹ, γενομενη προτερον τηι ιδʹ του αυτου μηνος, ητις ουκ
εστιν εναριθμουμενη ταις ∆εσποτικαις εορταις. Ὁ γαρ θειος Χρυσοστομος ουτω
λεγει· “Ἐποιησεν ο Θεος τα εργα αυτου παντα, καθως γεγρα πται, τηι δε ζʹ
κατεπαυσεν·” διο και επ' εσχατου των ημερων ο του Θεου Λογος “ζητησαι και σωσαι
το απολωλος” ευδοκησεν και ενανθρωπησας τον αυτον τροπον κατα τον αριθμον
των ημερων της κοσμοποιιας τας εορτας παρεδωκεν ημιν της αυτου οικονομιας· και
πρωτη μεν εστι και ριζα των εορ των του Χριστου η κατα σαρκα εκ της Παρθενου
Μαριας μετα την συλληψιν Γεννησις· δευτερα δε η Ἐπιφανεια, τριτη δε η του
σωτηριου Παθους ημερα, τεταρτη η υπερενδοξος Ἀναστασις, καθ' ην εν τοις
καταχθονιοις γενομενος ο Σωτηρ και Λυτρωτης παν των συνανεστησεν εαυτωι τους
δικαιους και τους πι στευσαντας· εʹ δε η προς ουρανους Ἀναληψις αυτου ως και εν εʹ
της εβδομαδος εγενετο ημεραι· ʹ η της επιφοιτησεως ημερα του αγιου Πνευματος, ζʹ
 
 

226

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δε η προσδοκωμενη της καθολικης αναστασεως των νε κρων μεγαλη και αδιαδοχος
ημερα. Τοτε γαρ εορτα σουσιν οντως μετα πολλης χαρας και ευφροσυνης οι
μελλοντες 528 κληρονομειν “α οφθαλμος ουκ ειδε, και ους ουκ ηκουσε, και επι
καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, α ητοιμασεν ο Θεος τοις αγαπωσιν αυ τον.” Και ταυτα
μεν ο Χρυσοστομος. ̣5̣ Μετα δε ταυτα επι της βασιλειας Ἰουστι νιανου εξελθουσα η
θαλασσα εκ των οριων αυτης επι μιλια γʹ προς τα μερη της Θραικης χωρια πολλα και
προαστεια εξαφανισασα, ανθρωπους δε αναρι θμητους αποπνιξασα, παλιν
υπεστρεψε. ̣6̣ Και ο δημος ανταρας το λεγομενον πρα σινοβενετον και πολλην
αταξιαν και αρπαγην και σφαγην και εμπρησμον εν τηι πολει ποιησαντες, ̣138b
αναγορευουσι βασιλεα Ὑπατιον εν τωι ιππικωι. Πολλου δε λαου συνδραμοντος και
του ιππικου πλη ρωθεντος, προσεταξεν Ἰουστινιανος τον λαον αυτου 110.780 και
τον στρατον. Και οι μεν ανωθεν, οι δε κατω θεν του καθισματος τοξευοντες,
απεκτειναν χιλια δας λʹ, εν οις και τον Ὑπατιον χειρωσαμενος ανει λεν ως
βασιλικον διαδημα φορεσαντα.
ΣΙΗʹ. Περι της εʹ συνοδου. Και η εʹ γεγονε συνοδος των ρξεʹ Πατερων ετει της
αυτου βασιλειας Ἰουστινιανου φημι του Μεγαλου κ ʹ επι Βιγιλιου του αγιωτατου.
παπα Ῥωμης δια λιβελλου την ορθην πιστιν κυρουντος, ης ηγουντο Ευτυχιος ΚΠ,
Ἀπολιναριος Ἀλεξανδρειας, ∆ομνος Ἀντιοχειας, (Στεφανος επισκο πος Ῥαφιας,
Γεωργιος επισκοπος της Τιβεριωτων πολεως), τοποτηρητησαντες δε Ευτυχιου
Ἱεροσο λυμων, κατ' Ὠριγενους και των τα εκεινου ασεβη δογματα διαδεξαμενων,
∆ιδυμου και Ευαγριου των παλαι ακμασαντων 529 και των εκτεθεντων παρ' αυτοις
κεφαλαιων, εν οις εληρωδουν προυπαρχειν τας ψυχας των σωματων, εξ Ἑλληνικων
ορμωμενοι δογματων, την μετεμψυχωσιν δοξαζοντες και τελος ειναι της κολασεως
και τα σωματα ημων μη ανιστασθαι τα αυτα εν τηι αναστασει, και την των δαιμονων
εις το αρχαιον αποκαταστασιν, τον πα ραδεισον αλληγορουντες και μη (τε)
γεγενησθαι μητε ειναι απο Θεου αισθητον παραδεισον, μητε (δε) εν σαρκι πλασθηναι
τον Ἀδαμ· ατινα δογματα εως χρονου το πλεον εκρυπτετο, εις πληθος δε επι διδοντα
και πολλα την Ἐκκλησιαν λυμαινομενα, τηνικαυτα στηλιτευθεντα
ανεθεματισθησαν. ̣2̣ Ἔτι δε και κατα Θεοδωρου του Μοψου εστιας, διδασκαλου
γεγονοτος Νεστοριου του ιου δαιοφρονος ανεθεματισαν μετα της λεγομενης Ἴβα
επιστολης, και τινων συγγραμματων Θεοδωρητου του επισκοπου Κυρου
συγγραφεντων κατα των ιβʹ κεφα λαιων του μακαριου Κυριλλου. ̣3̣ Το δε γραμμα
του βασιλεως προς την συνοδον περιειχεν ουτως· “Περι μεν ουν Ὠριγενους και των
ομοφρονων αυτου σπουδη γεγονεν ημιν και εστιν αταραχον την αγιαν του Θεου
(καθολικην) και αποστολικην Ἐκκλησιαν διαφυλαττεσθαι και τα οπως ουν
αναφυομενα τηι ορθοδοξωι πιστει εναντια κα τακρινεσθαι. Ἐπει τοινυν διεγνωσται
ημιν ως τινες εν Ἱεροσολυμοις εισι μοναχοι δηπουθεν Πυθαγοραι, και Πλατωνι, και
Ὠριγενει τωι (και) Ἀδαμαντιωι, και τηι τουτων δυσσεβειαι και πλανηι κατακολουθουν
τες και διδασκοντες, δειν ωιηθημεν φροντιδα και ζη τησιν ποιησασθαι περι τουτων,
ινα μη τελειον δια της Ἑλληνικης και Μανιχαικης απατης αυτων πολ λους
απολεσωσι· λεγουσι γαρ, ινα εκ των πολλων ολιγα μνημονευσωμεν, οτι νοες ησαν
διχα παντος αριθμου τε και ονοματος, ως εναδα παντων ειναι των 110.781 λογικων
τηι ταυτοτητι της ουσιας και ενεργειας και τηι δυναμει τηι προς Θεον Λογον ενωσει τε
και γνω σει· και ως κορον αυτων λαβοντων της θειας αγαπης και θεωριας, 530 κατ'
αναλογιαν της επι το χειρον εκαστου τροπης λεπτομερη τε η πα χυτερα σωματα
αμφιασασθαι και ονοματα κληρωσα σθαι, καντευθεν τας ουρανιους και λειτουργικας
υποστηναι δυναμεις· αλλα μην και ηλιον και σελη νην και τους αστερας και αυτα
της αυτης των ̣138a λογικων εναδος οντα, εκ της επι το χειρον τρο πης τουτο
γεγονεναι οπερ εισι· τα δε επι πλειον της θειας (αγαπης) αποψυγεντα λογικα ψυχας
 
 

227

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομα σθηναι και σωμασι παχυτεροις τοις καθ' ημας εμβληθηναι· τα δε επι το ακρον
της κακιας εληλα κοτα ψυχροις και ζοφεροις ενδοθηναι σωμασι, και δαιμονας
γεγονεναι τε και ονομασθηναι· και οτι εξ αγγελικης μεν καταστασεως ψυχικη
γινεται κα ταστασις, εκ της ψυχικης δαιμονιωδης τε και ανθρωπινη· ενα δε νουν εκ
πασης της εναδος των λογικων ακλονητον μειναι και ακινητον της θειας αγαπης και
θεωριας, ως και (ο) Χριστος βασιλευς και ανθρωπος γεγονεναι· και οτι παντελης
εσται των σωματων αναιρεσις, αυτου του Κυριου πρωτου αποτιθεμενου το ιδιον
σωμα και των λοιπων απαν των, και οτι ανακομιζονται παλιν απαντες εις την
εαυτων εναδα και γινονται νοες, καθα και εν τηι προυπαρξει ετυγχανον,
αποκαθισταμενων δη λονοτι και αυτου του διαβολου και των λοιπων δαι μονων εις
την αυτην εναδα και των ασεβων και αθεων ανθρωπων μετα των θειων και
θεοφορων ανδρων και των ουρανιων δυναμεων και την αυτην εξοντων ενωσιν
προς τον Θεον οποιαν εχει και ο Χριστος, καθως και προυπηρχον, ως μηδεμιαν ει ναι
διαφοραν τωι Χριστωι προς τα λοιπα λογικα παν τελως, ουτε τηι ουσιαι, ουτε τηι
γνωσει, ουτε τηι δυ ναμει, ουτε τηι ενεργειαι. Ὁ γαρ Πυθαγορας αρ χην των παντων
εφησεν ειναι την μοναδα, και παλιν Πυθαγορας και Πλατων δημον τινα ψυχων
ασωματων ειποντες και τας αμαρταδι τινι περι πεσουσας τιμωριας χαριν εις σωματα
καταπεμπε σθαι λεγουσιν, οθεν ο Πλατων δεμας το σωμα και σημα εκαλεσεν, ως εν
τουτωι της ψυχης δεδεμενης και τεθαμμενης· (σημα γαρ το μνημα). Ειτα 531 περι της
εσομενης κρισεως και ανταποδοσεως των ψυχων αυθις φησιν· “Ἡ μεν παιδεραστη
σαντος και κακως βιωσαντος μετα φιλοσοφιας ψυχη””τριτηι περιοδωι τηι χιλιετει”
εαται κολα σθεισα και “ουτω πτερωθεισα τωι χιλιοστωι ετει (εκβαλλεται και)
απερχεται· αι δε αλλαι οποταν τονδε τον βιον τελεσωσιν,” ”αι μεν εις τα υπο της γης
δικαιωτηρια ελθουσαι δικην αμα και λογον 110.784 τισουσιν· αι δε εις τον ουρανον
τινα τροπον κουφισθησονται και υπο της δικης διαξουσιν κα θως εβιωσαν.” Ου την
ατοπιαν του λογου καταμαθειν ραιδιον· τις γαρ αυτον εδιδαξε τας των ετων
περιοδους και χιλιαδας; και οτι χιλιων διελη λυθοτων ετων, τοτε των ψυχων
εκαστη εις ιδιον απερχεται χωρον; τα δε μεταξυ τουτων ουδε τοις αγαν
ασελγεστατοις ηρμοττε λεγειν, μητοιγε φι λοσοφωι τοιουτωι. Τοις γαρ την ακραιφνη
πολιτειαν κατορθωκοσι τους ακολαστους και παιδεραστας συνεζευξε, και τουτους
κακεινους των αυτων (αθλων) εφησεν απολαυσεσθαι. Πυθαγορας τοινυν, και Πλα
των, και Πλωτινος, και οι της εκεινων συμμοριας αθανατους ειναι τας ψυχας
συνομολογησαντες, πρου παρχειν εφησαν των σωματων, και δημον ειναι ψυ χων
και τας πλημμελουσας εις σωματα καταπι πτειν, ως εφην, και τους μεν πικρους και
πονηρους εις λυκους, τους δε δολερους εις αλωπεκας, τους δε θηλυμανεις εις
ιππους. ̣138b Ἡ δε αγια Ἐκκλησια τοις θειοις επομενη λογοις φασκει την ψυχην
συνδημιουργηθηναι τωι σωματι· και ου το μεν προ τερον, το δε υστερον κατα την
Ὠριγενους φρενοβλαβειαν. ∆ια ταυτα ουν τα πονηρα και ολεθρια δογ ματα, μαλλον
δε ληρηματα, προτρεπομεν τους οσιωτατους υμας εις εν συνηγμενους επιμελως
εντυχειν τηι υποτεταγμενηι εκθεσει και εκαστον των αυτων κεφαλαιων κατακριναι
532 τε και αναθεματισαι μετα του δυσσεβους Ὠριγενους και παντων των τα τοιαυτα
φρονουντων η φρονησαντων εις τελος.” ̣4̣ Ἅπερ δη λοιπον η συνοδος ακουσασα, και
παντα βασανισαντες οι θειοι Πατερες εξεβοησαν. “Ἀναθεματιζομεν ολα ταυτα και
παντας τους τα τοιαυτα φρονουντας η φρονησοντας μεχρι τελους.” ̣5̣ Ὡσαυτως δε
και περι Θεοδωρου του Μομψου εστιας και των λοιπων ουτω παλιν φησιν ο
βασιλικος τυπος· “Σπουδη γεγονε τοις ορθοδοξως και ευσεβως προβεβασιλευκοσι
τοις ημετεροις Πατρασι τας κατα καιρον αναφυομενας αιρεσεις δια συνοδων
οσιωτατων ιερεων εκκοπτειν και της ορθης πιστεως καθαρως κηρυττομενης, εν
ειρηνηι την του Θεου αγιαν Ἐκκλησιαν διαφυλαττειν· διοπερ και Κωνσταντινος ο
 
 

228

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Μεγας, Ἀρειου βλασφημουντος και λεγοντος μη ειναι τον Υιον ομοουσιον τωι Θεωι
και Πατρι, αλλα κτισμα και εξ ουκ οντων γεγονεναι, συναγαγων εν Νικαιαι τους τιηʹ
Πατερας και αυτος εκει παραγενομενος και του Ἀρειου καταδικασθεν τος, και
αναθεματισθεντος, εσπουδασε την ορθοδοξον πιστιν κρατυναι· δι' ης ομολογησαντες
οι θειοι Πατερες ομοουσιον ειναι τωι Θεωι και Πατρι τον Υιον (και το αγιον Πνευμα)
και μεχρι νυν αιδεται (και πιστευεται). Και Θεοδοσιος δε ο πρεσβυτης, Μακεδονιου
αρνουμενου την θεοτητα του αγιου Πνευ ματος και Ἀπολλιναριου του μαθητου
αυτου βλασφη 110.785 μουντος εις την οικονομιαν του Θεου Λογου και φασκοντος
νουν ανθρωπινον μη ειληφεναι τον Θεου Λογον, αλλα σαρκι ενωθηναι ψυχην
αλογον εχουσηι, συναγαγων εν Κωνσταντινουπολει τους ρνʹ Πατερας και μετασχων
και αυτος της συνοδου, και των ειρη μενων καθαιρεθεντων και αναθεματισθεντων
αιρε τικων μετα και των δυσσεβων αυτων δογματων και ομοφρονων, παρεσκευασε
κηρυττεσθαι (το ομοου σιον και) την ορθοδοξον πιστιν (ετρανωσε). Θεο δοσιος 533
δε ο Νεος, του ασεβους Νεστοριου λε γοντος αλλον ειναι τον Θεον Λογον και αλλον
τον Χριστον, και τον μεν φυσει Υιον του Θεου και Πα τρος, τον δε χαριτι Υιον
ασεβως εισαγοντος και την αγιαν Μαριαν ειναι Θεοτοκον αρνουμενου, συν αγαγων
την προτεραν εν Ἐφεσωι των αγιων ςʹ Πα τερων συνοδον και αποστειλας αρχοντας
παρειναι οφειλοντας τηι συνοδωι προσεταξε και τον Νεστο ριον παραγενεσθαι και
κρισιν επ' αυτον γενεσθαι· και δη γενομενης ακριβους εξετασεως, κατεδικασαν
Νεστοριον και αναθεματισαν συν τοις ομοφροσιν αυτου. Τουτων δε ουτω
προελθοντων, επανασταντες Κυριλλωι τωι οσιωτατωι οι της εξαγιστου Νεστο ριου
μεριδος, εσπουδασαν τογε επ' αυτοις ανα τρεψαι την κατα Νεστοριου γενομενην
κρισιν. Ἀλλ' ουν γε Θεοδοσιος ο βασιλευς αντιλαμβανομενος των ορθως κατα
Νεστοριου ̣139a και των πονη ρων αυτου δογματων κριθεντων, παρεσκευασε κρα
τειν δικαιως και βεβαιως την επ' αυτωι γενομενην κρισιν. Και γαρ προς τουτοις και
αλλα τινα κατα του θειου Κυριλλου προς τον βασιλεα καταφλυαρη σαντος γραφει
προς αυτον Κυριλλος τοιαδε· “Ἐπειδηπερ επυθομην, ω ευσεβεστατε βασιλευ, των
φιλοψογειν ειωθοτων τινας αγριων σφηκων δικην περιβομβειν και μοχθηρους
ερευγεσθαι κατ' εμου λογους, ως εξ ουρανου κατακομισθεν και ουτι εκ της αγιας
Παρθενου λεγοντος το θειον σωμα Χριστου, και μεντοι δυο υιους κατα Νεστοριον
ομολογειν ημας κατεφλυαρησαν, δειν ωιηθημεν ολιγα περι τουτου προς αυτους
ειπειν ουτως· Ὦ ανοητοι και μονον ειδοτες συκοφαντειν, πως εις τουτο παρ ηχθητε
γνωμης και τοσαυτην νενοσηκατε μωριαν; Ἔδει γαρ, (εδει) σαφως εννοειν, οτι
σχεδον απας ημιν ο υπερ της πιστεως αγων συγκεκροτητο διαβεβαιουμενοις, οτι
Θεοτοκος εστιν η αγια Μαρια· αλλ' επειπερ εξ ουρανου και ουκ εξ αυτης το θειον
γεγεννησθαι σωμα λεγομεν, ως φατε, πως αν νοοιτο Θεοτοκος; Τινα γαρ ολως
τετοκεν ει μη εστιν αληθες, οτι γεγεννηκε κατα σαρκα 534 τον Ἐμ μανουηλ;
Γελασθωσαν τοινυν οι κατ' εμου τοιαυτα πεφλυαρηκοτες. Ου γαρ ψευδεται λεγων ο
θεσπε σιος Ἡσαΐας· “Ἰδου, η παρθενος εν γαστρι εξει και τεξεται υιον·” ”και
καλεσουσι το 110.788 ονομα αυτου Ἐμμανουηλ ο εστι μεθ' ημων ο Θεος.” Ἀληθευει
δε παντως και ο αρχαγγελος Γαβριηλ προς την Παρθενον ειπων· “Μη φοβου,
Μαριαμ· ευρες γαρ χαριν παρα τωι Θεωι, και ιδου συλληψηι εν γαστρι και τεξηι υιον,
και καλεσεις το ονομα αυτου Ἰησουν· αυτος γαρ σωσει τον λαον αυτου απο των
αμαρτιων αυτων.” Ὅταν δε λεγωμεν ανωθεν εξ ουρανου τον Κυριον ημων Ἰησουν
Χριστον ουχ, ως ανωθεν εξ ουρανου κατενεχθει σης της αγιας αυτου σαρκος, ταυτα
φαμεν, αλλ' ως επομενοι τωι αγιωι Παυλωι φασκοντι· “Ὁ πρωτος ανθρωπος εκ γης
χοικος, ο δευτερος (ανθρωπος) ο Κυριος εξ ουρανου.” Μεμνημεθα και του Κυ ριου
λεγοντος· “Ουδεις αναβεβηκεν εις τον ουρα νον ει μη ο εκ του ουρανου καταβας, ο
Υιος του αν θρωπου,” καιτοι γεγεννηται (ως ειρηται) σαρκα εκ της αγιας Παρθενου
 
 

229

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαβων. Ἐπειδη δε ο ανωθεν εξ ουρανου καταφοιτησας Θεος Λογος “κεκενωκεν
εαυτον μορφην δουλου λαβων” και κεχρηματικεν ανθρωπου Υιος μετα του μειναι ο
ην, τουτεστι Θεος, ατρεπτος γαρ και αναλλοιωτος κατα φυσιν εστιν, ως εις ηδη
νοουμενος μετα της ιδιας σαρκος εξ ουρανου λεγεται κατελθειν. Ὠνομασται δε και
αν θρωπος εξ ουρανου, τελειος ων εν θεοτητι, και τε λειος ο αυτος εν ανθρωποτητι,
και ως εν ενι προσωπωι νοουμενος, εις γαρ Κυριος Χριστος, καν των φυσεων η
διαφορα μη αγνοηται, ως εξ ων την αποῤ ρητον ενωσιν φαμεν πεπραχθαι· τοιγαρουν
ομολο γουμεν τον μονογενη Υιον του Θεου (και) Λογον Θεον τελειον και ανθρωπον
τελειον, εκ ψυχης λογικης και σωματος, προ αιωνων μεν εκ του Πατρος γεν νηθεντα
κατα την θεοτητα, επ' εσχατων δε των ημερων τον αυτον δι' ημας και δια την
ημετεραν σωτηριαν εκ Μαριας της Παρθενου κατα την ανθρω ποτητα, ομοουσιον τωι
Πατρι τον αυτον κατα την θεοτητα και ομοουσιον ημιν κατα την ανθρωποτητα· 535
δυο γαρ φυσεων (η) ενωσις γεγονεν, οθεν ενα Χριστον, ενα Υιον, ενα Κυριον
ομολογουμεν. Κατα γουν την της ασυγχυτου ενωσεως εννοιαν ομολο γουμεν την
αγιαν Παρθενον αληθως Θεοτοκον, δια το τον Θεον Λογον σαρκωθηναι και
ενανθρωπησαι και εξ αυτης συλληψεως ενωσαι αυτωι τον εξ αυτης ληφθεντα ναον·
και ει δοκει, δεξωμεθα εις παρα δειγμα την καθ' ημας αυτου συνθεσιν καθ' ην εσμεν
ανθρωποι· συντεθειμεθα γαρ εκ ψυχης και σωματος και ορωμεν φυσεις δυο, ετεραν
μεν του σωματος, ετεραν δε της ψυχης· αλλ' εις εξ αμφοιν ̣139b καθ' ενωσιν
ανθρωπος, και ουχι τωι εκ δυο φυσεων συν τεθεισθαι δυο ανθρωπους, τον ενα
νοεισθαι παρα σκευαζει, αλλ' ενα τον ανθρωπον κατα (την) συνθε σιν, ως εφην, την
εκ ψυχης και σωματος· εαν γαρ ανελωμεν το οτι εκ δυο και διαφορων φυσεων ο εις
και μονος εστι Χριστος, αδιασπαστος ων μετα την ενωσιν, ερουσιν οι δι' εναντιας·
“Ει μια φυσις το 110.789 ολον, πως ενηνθρωπησεν η ποιαν ιδιαν εποιησατο σαρκα;”
Τους δε λεγοντας, οτι κρασις η συγχυσις η φυρμος εγενετο του Θεου Λογου προς την
σαρκα, καταξιωσατω σου η θεοσεβεια τουτους προδηλως επι στομιζειν.” Μετα
ταυτα, Κυριλλου τελευτη σαντος, επιφυεται μοναχος τις αρχιμανδριτης Ευτυχης
ονομαζομενος και αποσπαι κατ' οπιν με ρος ουκ ολιγον του λαου κυρων κατα
Νεστοριου και το εαυτου πονηρον δογμα, φασκων μη ειναι το σωμα του Κυριου ημιν
ομοουσιον. Και δη πα λιν μετ' ολιγον δια βασιλικης χειρος ετερα συν οδος ληιστρικη
εν Ἐφεσωι και ουχ οσια γινεται, παραπεμφθεντος εκεισε Φλαβιανου Κωνσταντινου
πολεως, την πασαν εξουσιαν ∆ιοσκορου Ἀλεξανδρειας εχοντος· και φονευεται μεν
Φλαβιανος ο θειος, υπερμαχων της ορθοδοξου πιστεως, ανατρεπεται δε η εν Ἐφεσωι
πρωτη συνοδος, υπογραψαντων φονικηι βιαι τινων επισκοπων, εξ ων υπηρχε
Βασιλειος ο Σελευκειας. Καντευθεν των του Νεστοριου και ∆ιοσκορου και Ευτυχους
δημοσιευομενων πονηρων 536 δογματων και πολλης ταραχης γενομενης και ζαλης
μεγιστης εν τηι Ἀνατοληι, φονευεται Προ τεριος ο μεγας ιερευς και ετεροι πλειστοι.
Τουτων ουν ουτως εχοντων, ανισταται θεοθεν Μαρκιανος ο βασιλευς συναγαγων εν
Χαλκηδονι την των χλʹ Πατερων συνοδον, παροντος ∆ιοσκορου και Ευτυ χους, μεθ'
ων και αυτος πορευθεις, καταδικαζονται μεν ∆ιοσκορος, και Ευτυχης, και Νεστοριος,
και παλιν αναθεματιζονται, Θεοδωρητον δε και Ἴβαν και Βασιλειον Σελευκειας
εδεξαντο καθυπογραψαν τας· και της ληιστρικης συνοδου ανατραπεισης και
αναθεματισθεισης, εις μιαν συμφωνιαν ηγαγον παν τας οι θειοι Πατερες. Τουτων δε
των δʹ συνοδων ουτω γενομενων και επιβεβαιωθεισων και κρα τουσων εν τηι του
Θεου Ἐκκλησιαι, οι τα Νεστοριου φρονουντες εσπουδασαν αυθις την αιρεσιν αυτων
κρατυναι (δια) της Θεοδωρου του Μομψου εστιας αφορμης, πολλωι χειρονα του
αυτου μαθητου Νε στοριου βλασφημησαντος. Ὅθεν τοινυν και ημεις ακολουθουντες
τοις ημετεροις Πατρασι και βουλο μενοι την ορθην πιστιν αλωβητον
διαφυλαττεσθαι, προτρεπομεν και τουτου τας βλασφημιας διεξετα σαντες, κατ'
 
 

230

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου και των ομοφρονων αυτου αποφηνασθαι· προς γαρ ταις αλλαις αναριθμητοις
αυτου βλασφημιαις (ταις) εις τον Χριστον και Θεον γινομεναις, αλλον ειναι τον
Θεον Λογον (εφη) και αλλον τον Χριστον, υπο των της ψυχης παθων και των της
σαρκος επιθυμιων ενοχλουμενον και των χειρονων κατα μικρον αφισταμενον, προς
τα κρειτ τονα τηι προκοπηι των εργων εληλυθεναι, τηι αριστηι πολιτειαι γενομενον
αμωμον, και ως ψιλον ανθρωπον εν ονοματι Πατρος και Υιου και αγιου Πνευματος
βαπτισθηναι, και δια του βαπτισματος 110.792 την χαριν του αγιου Πνευματος
ειληφεναι και υιοθεσιας ηξιωσθαι και καθ' ομοιωσιν βασιλικης ει κονος εις
πρωτοτυπον του Θεου Λογου προσκυνεισθαι ̣140a και μετα την αναστασιν ατρεπτον
ταις εννοιαις και αναμαρτητον γεγενησθαι· και προς τουτοις ειπε τοιαυτην
γεγενησθαι την ενωσιν του Θεου Λογου προς τον Χριστον, οποιαν ο Ἀποστολος εφη
περι του ανδρος και της γυναικος· “Ἔσονται οι 537 δυο εις σαρκα μιαν.” Ἔτι δε
προτρεπομεν υμας εξετασαι και τα κακως γραφεντα παρα Θεοδωρητου και Ἴβα κατα
της εν Ἐφεσωι συνοδου πρωτης και ομοιως τα κατ' αυτων αποφηνασθαι. ̣6̣ Και ταυτα
παλιν ωσαυτως οι θειοι πολυ πραγμονησαντες Πατερες απεκριθησαν· “Ἡ μεν εν
Χαλκηδονι θεια συνοδος Θεοδωρητον και Ἴβαν πολλα καταβοησαντας ουκ αλλως
αυτους εδεξατο ει μη προτερον ανεθεματισαν τα ιδια πονηρα συγγραμ ματα και
Θεοδωρον και Νεστοριον. Ἡμεις δε κατα κρινομεν και αναθεματιζομεν προς τοις
αλλοις απασιν αιρετικοις τοις κατακριθεισι και αναθεμα τισθεισιν υπο των
ειρημενων αγιων δʹ συνοδων Θεοδωρον (τον) γενομενον επισκοπον Μομψου εστιας
και τα δυσσεβη συγγραμματα αυτου, και μεντοι και τα κακως παρα Θεοδωρητου
συγγραφεντα κατα τε της ορθης πιστεως και των ιβʹ κεφαλαιων του εν αγιοις
Κυριλλου και της εν Ἐφεσωι πρωτης ιερας συνοδου και οσα υπερ συνηγοριας
Θεοδωρου και Νεστοριου αυτωι γεγραπται. Προς τουτοις αναθεμα τιζομεν και την
ασεβη επιστολην την λεγομενην παρα Ἴβα γεγραφθαι προς Μαριν την Περσην, την
αρνουμενην τον Θεον Λογον (και) εκ της αγιας Μαριας της Θεοτοκου σαρκωθεντα
ανθρωπον γεγε νησθαι και τον θεσπεσιον Κυριλλον ως αιρετικον διαβαλλουσαν και
μεμφομενην μεν την εν Ἐφεσωι συνοδον την αγιαν και πρωτην ως χωρις κρισεως
και ζητησεως Νεστοριον καθελουσαν και τα ιβʹ κεφαλαια του μακαριου Κυριλλου
διαπτυουσαν, εκ δικουσαν δε Νεστοριον και Θεοδωρον και τα θεο στυγη αυτων
συγγραμματα τε και δογματα. ∆ιο δη τοινυν τας μεν των αιρετικων τουτων παντων
αθυροστομους γλωσσας και τας τουτων ασεβεστατας συγγραφας, αυτους τε τους
αιρετικους τους μεχρι τελους εμμειναντας τηι οικειαι κακοδοξιαι και πονηριαι μετα
(του) πατρος του ψευδους του διαβολου συναριθμουντες, ερουμεν· “Πορευεσθε τωι
φωτι του πυρος υμων και τηι φλογι ηι εξεκαυσατε.” 538 ΣΙΘʹ. Περι θανατικων,
σεισμων, αστερων και φονων. Ἐπι της αυτου βασιλειας θανατικον ανθρω πων
γεγονεν εν ΚΠ. ωστε μενειν αταφους τους απο θνησκοντας επι ημερας γʹ δια το μη
εξαρκειν τους κραβατους των εκκλησιων και των οικων προς το εκφερειν τους
τελευτωντας· οθεν ποιησας ο βασιλευς (Ἰουστινιανος) κραβατους χιλιους, και μηδ'
ουτως εξαρκουντων, αμαξας προσεταξε πλειστας ευτρεπι σθηναι και αλογα και
επιστιβαζοντες εν αυτοις τους νεκρους εξωδιαζον. Ἐπιτεινομενης δε της 110.793
θνησεως, εῤριπτον τους πλειονας εις τον αιγιαλον· και εμενον αταφοι εως ημερων ʹ
δια το μηδε τα πλοια εξαρκειν διαπεραιν και θαπτειν (ου μην δε αλλα και εν τοις
οικοις και εμβολοις και εκκλησιαις, και ουκ ην τοπος, εν ωι ου κατεκειντο νεκροι.
Πολ λοι αποζοντες, πολλοι δε και αδιαθετοι τελευτωντες, εις προσωπα ξενα τα
εαυτων ηρχοντο, δια το παν τας αρδην τελευταιν τους συγγενεις και τους οι κειους).
̣2̣ Ἐκρατησεν ουν η θνησις αυτη μηνας βʹ, Ἰουλιον και Αυγουστον. Ἐγενοντο δε
βρονται μεγαλαι σφοδρα και αστραπαι φοβεραι λιαν, ως και ανθρωπους ̣140b
καθευδοντας εκ των αστραπων καυθηναι. ̣3̣ Και μεντοι και σεισμος γεγονε μεγιστος
 
 

231

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και παγκοσμιος, ωστε πασαν την οικουμενην σχεδον πτοηθηναι και την θαλασσαν
αναῤριχαναι μιλια βʹ και απολεσθαι πλοια εν τηι του υδατος αναχαιτισει (διαπλεοντα
παμπολλα και αναριθμητα) και εν μεν τηι Ἀραβιαι, και Παλαιστινηι, και Μεσοποταμιαι,
539 και Ἀντιοχειαι κατεποθησαν πολεις πολλαι και κωμαι. Και συνεληφθησαν
ανθρωπων πληθη και αλογων, εν δε ΚΠ. εκκλησιαι και οικοι πολλοι πεπτωκασι και
το πλειστον μερος του τειχους της πολεως. Και απεθανεν εν τοις συμπτωμασι
πληθος απειρον. Και επεκρατησεν ο σεισμος ημερας (και νυκτας) μʹ. ̣4̣ Και πυρ εφανη
εν τωι ουρανωι ως ειδος λογχης απο αρκτου επι δυσμας ελκον. ̣5̣ Και γεγονε σεισμος
παλιν, ωστε πεσειν τα βʹ τειχη της πολεως Κωνσταντινου το ανατολικον και το
δυτικον, και πολλαι εκκλησιαι και οικοι εως εδαφους κατεπεσον, αλλα μην και τα
προαστεια και το ρηγιον (ηφανισθησαν και πολλοι απωλοντο και διεφθαρησαν
τοποι) ως μηδε γνωριζεσθαι (αυτους ευχερως). Και επεκρατησεν η γη σειομενη
διηνεκως ημερας και νυκτας ιʹ. ∆ιο και λυπουμενος ο βασιλευς εις τα Γενεθλια και
(τα) Θεοφανια χωρις (του) στεμματος προηλθε και τα εξ εθους αριστο δειπνα της
δωδεκαημερου ουκ εποιησεν, αλλα παντα πτωχοις διενειμε. ̣6̣ Ἔτι μην αυθις
επεγενετο θανατικον εκ νοσηματος του λεγομενου βουβωνος μηνας δʹ και ουχ ηττον
διεφθειρε του προτερου θανατικου πασαν την πολιν και τα ποῤρω ταυτης. ̣7̣ Ἐν δε τηι
Ἀντιοχειαι, γενομενου σεισμου 110.796 μεγαλου επι ωραν μιαν ηκουσθη βρυγμος εκ
του ουρανου φοβερωτατος, και απεθανον εν τηι συμ πτωσει χιλιαδες εʹ. ̣8̣
Λιτανευοντων δε παντων και τρεμοντων, εφανη εν οραματι ανθρωπωι τινι, ωστε
ειπειν τοις εν τηι πολει, ινα γραψωσιν εις τα υπερθυρα αυτων· “Χριστος μεθ' ημων·
στητε.” Και τουτου γενο μενου εστη παρευθυς ο κλονος της γης και η οργη του Θεου
κατεπαυσε. Και εκτοτε εκληθη η Ἀντιο χεια Θεουπολις. 540 ̣9̣ Και αστηρ εφανη μεγας
εις το δυτικον μερος κομητης επι τα ανω πεμπων τας ακτινας, ον ελεγον Λαμπαδιαν,
και διεμεινεν επι ημερας και νυκτας κʹ φαινων. ̣10̣ Ουτως εγενοντο κοσμικαι
δημοκρατιαι και φονοι πολλοι, και μετα χρονον τινα γεγονεν αστερων δρομος αφ'
εσπερας εως πρωι ωστε παντας υπερεκ πληττεσθαι και λεγειν, οτι πιπτουσιν οι
αστερες. Και μετ' ολιγον παλιν ο ηλιος χωρις ακτινων εφαι νετο ωσπερ και η
σεληνη· πολεμοι δε, και νοσοι, και θανατοι τους ανθρωπους ου διελιπον. ΣΚʹ. Περι
του κωμοδρομου και του κυνος. Ἦλθε δε και εκ της ∆υσεως ανθρωπος κωμο δρομος
εν ΚΠ. εχων κυνα ξανθον και τυφλον, οστις (κελευομενος υπο του κωμοδρομου)
εποιει τερατα (παραδοξα). Παρεστωτος οχλου παμπολλου και του κωμοδρομου
λαμβανοντος δακτυλιδια χρυσα, και αργυρα, και σιδηρα, και χαλκα, και παντα
σμιγων και περισκεπων χωματι και τωι κυνι επιτρεπων, ελαμβανε δια του στοματος
και εδιδου εκαστωι το ιδιον. ̣2̣ Ὡσαυτως και νομισματα παρειχε κατ' ονομα. ̣3̣ Και
προς τουτοις επερωτωμενος υπεδεικνυε τας εν γαστρι εχουσας νομιμως και τας
παρανομως και τους μοιχους και τας πορνας, τους ευπροαιρε τους και ελεημονας,
τους αδιακριτους 541 και ανελεημονας μετα αληθειας παντας κατεμηνυσεν οθεν
ελεγον οτι πνευμα Πυθωνος εχει. ̣4̣ Γεγονε δε και δια ̣286b στροφη περι του Πασχα·
και ο μεν πλειστος λαος εποιησε την απο κρεων προ του βασιλεως· ο δε βασιλευς
προσ εταξεν ετεραν εβδομαδα πραθηναι κρεα, και παν τες οι κρεωπωλαι σφαξαντες
ουδεις ηγοραζεν 110.797 ου γαρ ησθιον· το δε Πασχα γεγονεν ως ο βασιλευς
εκελευσεν, και ηυρεθη νηστευων ο λαος εβδομαδα περισσοτεραν. ̣5̣ Τινες δε
διαβληθεντες ως ἀῤρενοφθοροι, διαταξιν εξεφωνησε τους ευρισκομενους ουτω·
τους μεν καυλοτομεισθαι, τους δε καλαμους ο ξεις εις τους πορους εμβαλλεσθαι των
αιδοιων αυ των· διο πολλοι και των αρχιερεων και ουτω τιμωρηθεντες
περιαγομενοι δεινως ετελευτησαν· και γενομενος φοβος μεγας εσωφρονησε τους
λοιπους και μαλα εικοτως. ̣6̣ “Ὀλολυζετω γαρ, φησι, πιτυς, οτι πε πτωκε κεδρος,”
τουτεστι των ισχυρων και μεγαλων πιπτοντων τα ασθενεστερα παιδευεσθωσαν·
 
 

232

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουτω γε μην και ο σοφος λεγει· “Των ασεβων πιπτον των δικαιοι καταφοβοι
γινονται” και· “Λοιμου μαστιγουμενου, αφρων πανουργοτερος γινεται·” ”πανουργος
δε ιδων πονηρον τιμωρουμενον κραταιως αυτος παιδευεται.” Ἡ τοινυν μυσαρω
τατη και λυσσωδης αυτη και παρα φυσιν αμαρτια πρωην υπο των Σοδομων 542
διαπραττομενη και ωσπερ τις φωνη ανερχομενη και βοωσα το μεγεθος της ασεβειας
εις τα ωτα Κυριου Σαβαωθ, εφασκεν ο πολλα πρωτον μακροθυμησας και υστερον δια
το αμετανοητον αυτων και ανεπιστροφον της αδικρι του και ακολαστου γνωμης
επαξας μαλα δικαιως την τιμωριαν· “Κραυγη Σοδομων και Γομοῤρας πεπληθυνται
προς με, και αμαρτιαι αυτων μεγα λαι σφοδρα” και επαγει λεγουσα η Γραφη· “Και
εβρεξε Κυριος πυρ και θειον παρα Κυριου επι Σοδομα και Γομοῤρακαι κατεστρεψε
τας πολεις ταυτας και πασαν την περιοικον και παντας τους κατοικουντας εν ταις
πολεσιν.” Ἄξιον ουν οντως θαυμασαι ̣287a, και λιαν εκπλαγηναι, και φριξαι την
φοβεραν, και θειαν, και πυρφορον απειλην, οπως επελθουσα προσηκοντως ου μονον
απαν το γενος των ελεεινων ανθρωπων εκεινων αναλισκει και απαν της γης το
αναστημα, αλλα γε και της προκειμενης θαλασσης νεκρουνται τα υδατα φλογι
σθεντα και υπερκαυθεντα δια την υπερβαλλουσαν εκκαυσιν και πυρωσιν τε και
ακρασιαν της μιαρας σαρκος των αθλιων εκεινων και εις τον αιωνα στη
λιτευομενων· οθεν εικοτως πυρι τας δικας εισπρατ τονται και μεχρι νυν πολεις
Σοδομων και Γομορ ρας τεφρωθεισαι· παλαι μεν γαρ δια της λαγνειας και παρα
φυσιν ακολασιας και αυτον μιαινοντες τον αερα και την γην· νυν δε της δυσπραγιας
εκεινης, και παρανομιας, και της δικαιας του Θεου κρισεως μαρτυς η γη και ο αηρ
εως αρτι παχυνομενος εκει θεν ελεγχει και την εκεινων αισχρουργιαν και την
110.800 των εκεινων ιχνηλατουντων και εργαζομενων θεο στυγη πραξιν· και μεντοι
και των την μελλουσαν απιστουντων κρισιν προδηλως την παρανοιαν τε και
πορωσιν, ινα δια των παλαι τας δικας εισπρατ τομενων ημεις την οψιν και την
πειραν των θειων κολαστηριων εκφυγωμεν. Ει δε τις των μη την γην εκεινην
εωρακοτων απιστοιη μη ουτως εχειν ακουετω της θειας Γραφης διηγουμενης περι
της σοφιας και λεγουσης· “Αυτη δικαιον, εξαπολλυμε νων ασεβων, ἐῤρυσατο
φυγοντα καταβασιον πυρ Πενταπολεως· ης ετι μαρτυριον της πονηριας καπνιζομενη
καθεστηκε 543 χερσος και ατελεσιν ωραις καρποφορουντα φυτα·” ωσαυτως δε και
Ἰουδα Ἰακωβου φασκοντος· “Ὡς Σοδομα και Γομοῤρα και αι περι αυτας πολεις τον
ομοιον τουτοις τροπον εκπορνευσασαι και απελθουσαι οπισω σαρκος ετερας
προκεινται δειγμα πυρος αιωνιου δικην υπεχουσαι·” και· “Οις ο ζοφος του σκοτους
εις αιωνας τετηρηται.” ̣7̣ Λεγει δε και ο θειος Χρυσοστομος· “Ἀπιστει τις τηι γεεννηι,
τα Σοδομα διαλογιζεσθω, τα Γο μοῤρα εννοειτω, την γεγενημενην τιμωριαν και ετι
μενουσαν” και του διαιωνιζειν την κολασιν εναργες τεκμηριον παριστωσαν· και γαρ
̣287b ου μονον η γη, αλλα και αυτος ο αηρ και τα υδατα μετεσχε της συμφορας, και
καθαπερ σωματος εμ πρησθεντος το μεν σχημα μενει και ο τυπος εν τηι του πυρος
οψει και ο ογκος και η αναλογια, η δε δυναμις ουκετι· ουτω δη κακεισε γην εστιν
ιδειν, αλλ' ουδεν εχουσαν γης, αλλα παντα τεφρα· δενδρα και καρπους, αλλ' ουδεν
δενδρων ουδε καρπων· αερα και υδωρ, αλλ' ουδεν υδατος ουδε αερος· επειδη γαρ και
ταυτα τετεφρωνται· τοιγαρουν ουδεν ετε ρον η καμινος εστιν ο αηρ, καμινος το
υδωρ, παντα ακαρπα, παντα αγονα, παντα προς τιμωριαν της προλαβουσης οργης
και εικονες της μελλουσης κο λασεως· εννοησον τοινυν ηλικον εστι το αμαρτημα ως
βιασασθαι προ καιρου την γεενναν φανηναι· και γαρ παραδοξος ην ο υετος εκεινος·
επειδη και παρα φυσιν και παρανομος η μιξις· και κατεκλυσε την γην, επειδη και τας
εκεινων ψυχας η χαλεπη και επαρατος επιθυμια· αλλ', ω της παραπληξιας των τουτο
κατεργαζομενων και της ταλαιπωριας και κακονοιας των ελεεινων και αθλιως
τουτο πασχοντων εκουσιως μαλιστα και φθειρομενων υπο των διεφθαρμενων και
 
 

233

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βεβηλων τε και ακαθαρτων ψυχηι και σωματι και χοιρων χειρους εαυτους απο
φαινοντες, οιτε φθειροντες και οι φθειρομενοι αφοβως και αναισχυντως· οι γε και
αλογων ανοη τοτεροι και κυνων αναιδεστεροι· ουδαμου γαρ τοιαυτη μιξις παρ'
εκεινοις αλλ' επιγινωσκει τους ιδιους ορους η φυσις. Τουτους εγω και ανδροφονων
χειρους ειναι λεγω και οπερ αν ειπηις αμαρτημα· ουδεν ισον ερεις 544 της
παρανομιας ταυτης· ο μεν γαρ ανδροφονος την ψυχην απο του σωματος εχωρησεν·
ουτος δε την ψυχην μετα του σωματος 110.801 απωλεσεν. Ποθεν ουν ετεχθη το μεγα
τουτο κακον; Ἀπο τρυφης και σπαταλης και εγκαταλειψεως Θεου και απο του μη
φοβεισθαι αυτον και την μελλουσαν κρισιν· οταν γαρ εκβαλωσι τινες τον τοιουτον
φο βον εκ της καρδιας αυτων, εγκαταλιμπα´̣288a νονται εις τελος και ουτως
ερχονται εις επιθυμιας ανοητους και βλαβερας και “εις παθη ατιμιας·” ωσπερ γαρ
πολλοι πολλακις την των σιτιων επιθυ μιαν αφεντες γην σιτουνται και λιθους
μικρας· και ετεροι δε υπο διψους κατεχομενοι σφοδρου και βορβορου πολλακις
επιθυμουσιν· ουτω κακεινοι καταλειφθεντες δια τας προειρημενας αιτιας προς τον
αθεσμον τουτων εξεκαυθησαν ερωτα και προς την μιαραν ορεξιν μανιαν τε και
λυσσαν· ει δε ουκ αισθανονται, αλλ' ηδονται, μη θαυμασηις· και γαρ οι μαινομενοι
και φρενιτιδι κατεχομενοι νοσωι πολλα εαυτους αδικουντες και ελεεινα πρασσοντες
εφ' οις αυτους ετεροι δακρυουσι, γελωσι και τοις λεγομε νοις αυτοις εντρυφωσι.
Ποσαι λοιπον γεενναι τους τοιουτους αρκεσωσι και ποσα κολαστηρια; Ει δε
καταγελαις γεεννης ακουων και απιστεις εκεινωι τωι πυρι, αναμνησθητι παλιν τον εν
Σοδομοις θειον εμ πυρισμον και την φοβεραν εκεινην φλογωσιν. Ει ουν τοιαυτα
πραττων και συ δικην ου διδως, μη θαυμασηις· εκεινοι μεν γαρ ως μη την γεενναν
ειδοτες εκολασθησαν παρα ποδας· συ δε οσα αν αμαρτηις, καν μηδεμιαν δικην δωις
ενταυθα, εκει παντα χαλεπωτερως αποτισηι και κολασθησει· διατι; Ὅτι πλειονος
απηλαυσαμεν χαριτος· οταν δε και πλειονα και μειζονα πταιωμεν εκεινων, ποιας
συγ γνωμης τυχωμεν εκ προγονων τα σωτηριωδη παρα λαβοντες διδαγματα, απερ
εκεινοι παντελως ουτε ηκουσαν ουτε εμαθον, ωστε δια τουτο μειζονως κο
λασθησομεθα, καν τε μικραν δικην ενταυθα δωμεν καν τε μη δωμεν. Ουκουν μηδεις
ορων πονηρους ευπραγουντας θορυβεισθω· ου γαρ εστιν ενταυθα η ανταποδοσις
ουτε της αρετης ουτε της πονηριας· ει δε σου και γινεται της αρετης και της
πονηριας, αλλ' ουχι κατ' αξιαν αλλ' απλως ωσανει γευμα της κρισεως, 545 ινα οι τηι
αναστασει διαπιστουντες, τοις γουν ενταυθα σωφρονιζωνται· οταν ουν ευ πραγηι ο
πονηρος, επι κακωι της εαυτου κεφαλης· ̣288b ινα γαρ ων επραξεν ισως ̣141a αγαθων
την αντιδοσιν ενταυθα λαβων ισως εκει πλειον κολασθησηται οταν δε πασχηι ο
αγαθος, μακαριος οντως εστιν, ινα γαρ αποθεμενος παντα και τα μικρα αμαρτηματα,
ευδοκιμος και καθαρος απιηι και ανευθυνος. Ἐκει γαρ εισιν οι τελειοι στεφανοι των
αγαθων, και εκει αι σφοδροτεραι και απεραντοι κολασεις των πονηρων· ωσπερ και ο
σηπεδονα εχων, καν μη τεμνηται, ἀῤρωστει και τοτε μαλλον εν κακοις, οταν μη
τεμνηται· ουτως και ο αμαρτα νων, καν μη κολαζηται, παντων εστιν αθλιωτερος.
Και καθαπερ οι σπληνα και υδερον εχοντες, οταν απολαυσωσι τραπεζης δαψιλης και
ψυχροποσιας και 110.804 πολυτελων εδεσματων και καρυκευματων, το λοιπον
μαλιστα εισι παντων ελεεινοτεροι, τηι τρυφηι το νοσημα προσαυξοντες· αν δε
αγχωνται λιμωι και διψει κατα τους ιατρικους νομους, ελπιδα τινα σω τηριας
εχουσιν· ουτω και οι ζωντες εν πονηριαι, ει μεν κολαζονται χρηστας εχουσι τας
ελπιδας· ει δε μετα της πονηριας απολαυουσι τροφης και αδειας, των εν υδερωι
γαστριζομενων ελεεινοτεροι σφοδρα αν ειεν, και τοσουτωι πλειον, οσον ψυχη
σωματος βελτιων. Ει τοινυν εκεινοι μητε νομον εχοντες τον κωλυοντα αυτους της
αθεμιτου πραξεως μητε προ φητας ειδοτες, ουδεμιας ετυχον συγγνωμης, αλλα πυρος
και θειου παραναλωματα γεγονασιν, ποσωι μαλλον ημεις αξιοι εσμεν τιμωριας και
 
 

234

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χαλεπωτε ρας υπευθυνοι καταδικης, οι νομον, και προφητας, και ευαγγελιστας, και
διδασκαλους αναγινωσκοντες, και χειρονα ποιουντες; Τινος δε ενεκα τοιαυτα δρων
των ημων, ουκ επαγει και ημιν ο Θεος τοιαυτην πανωλεθριαν, επειδη αλλη κολασις
αργαλεωτερα και ατελευτητος, και ετερον πυρ ασβεστον ημας εκδεχεται δεινοτερον
και σφοδροτερον; “Ὁ σκωληξ γαρ, φη σιν, αυτων ου τελευτησει και το πυρ ου
σβεσθησεται.” ∆ια δη τουτο και ο παλαιος και θειος νομος αναστελλων την
εξαγιστον αισχρουργιαν ταυτην και ολεθριαν εφασκεν· “Ου κοιμηθησηι μετα 546
αῤρενος κοιτην γυναικειαν· βδελυγμα γαρ εστιν.” “Και ος αν κοιμηθηι μετα αῤρενος
κοιτην γυναικος, θανατωι θανατουσθωσαν αμφοτεροι· επικαταρατος γαρ ο τοιουτος·
λιθοις λιθοβολησατε αυτους. ̣8̣ Ταυτην τοινυν την ακολαστον και ακαθαρτον
γνωμην και παρανομον πραξιν των αυθαιρετως πασχοντων θριαμβευειν ευ μαλα
και στηλιτευων ο μεγας Κυριλλος ουτως φασκει· “Ἀκολασιας γαρ ενεκεν οι ταλανες
τουτο δρωσι, τα των γυναικων πασχειν, ανδρες οντες βουλομενοι· ουδενος γαρ
χρησιμου χαριν την φυσιν μετατιθεντες, ασελ γειας ενεκα την θεοπλαστον
ανδροπρεπη μορφην διαφθειρουσιν εκουσιως πολλακις η υπο αλλων υπο μενειν
αναγκαζονται τουτο, ως λοιμοι της φυσεως και του γενους πολεμιοι και σπιλοι
πολιτειας και ζωης εφυβριστοι γινονται· δικην Μαιναδων πορνευο μενων
πορνευθεντες αμετρως εν τοις αισχιστοις ορχουνται παθεσι, μιαραι πολιτειαι και
πεφθαρμενηι την αθλιαν ζωην συγκερασαντες· αμφιβολα και με μισημενα προσωπα
περιφερουσι και γραμμα νενο θευμενον· ιερων περιβολων μακραν αποιχεσθωσαν
και αγιων συνοδων ως βδελυγμενον αγος και θεο στυγες ελαυνεσθωσαν· επειδη γαρ
αισχιστηι και κα κιστηι γνωμηι το καλον και θειον εργον εις το κακον και
διαβεβλημενον δογμα παραλλαξαντες και μετα ποιησαντες την πνευματικην
ευνουχιαν απηγορευ μενηι πραξει λειτουργειν ̣141b αναγκασαντες, ου μονον αξιον
νομικης ψηφου τιμωριαν λαμβανειν, αλλα και εξ ευαγγελικης και αποστολικης
αποφα σεως εις το λεγομενον “σκοτος το εξωτερον απελαυνε σθαι.” Περι γαρ των
τοιουτων εφη Μωυσης· “Θλαδιας και αποκοπος ουκ εισελευσεται εις τον οικον
Κυριου.” Ἔτι γουν πεπληρωμενων οικων 110.805 των μεγιστανων τοιουτων
τερατομορφων προσωπων, χρυσους μηνισκους επι τραχηλων, φυσιν μεν αῤρε νος,
θηλειας δε οψιν εχοντες και κεκλασμενως βαδι ζοντες και τεθρυμμενως
φθεγγομενοι ωσπερ εται ριδες απρεπεις ωδε κακεισε την κεφαλην περισειου σαι· και
γελωσιν ακρατως τε και αναιδως, οιστρηλασιαν προδηλον υπεμφαινοντες, οθεν μετ'
ανδρων μεν ως γυναικες μαλακως ευναζομενοι και μαλακιζομενοι φθειρονται· μετα
547 γυ ναικων ως φυλακες αμα και σωφροσυνης δηθεν ινδαλματα καθευδοντες
αναισχυντως απηρυ θριασμενως αισχροπραγουσιν. Και ουτοι μεν ουτως υπ' ανδρων
ανοσιων και βεβηλων φθειρομενοι μαλακιζονται και καταμιαινονται δια της παρα
φυσιν ανοσιουργιας και βδελυριας· αυτοι δε γυναικαρια ταλαιπωρα και
“σεσωρευμενα, κατα το ειρη μενον, (εφ') αμαρτιαις” καταμολυνουσι και κατα
βλαπτουσιν οια λυσσωδεις κυνες. Και το δη χαλεπω τερον και ελεεινοτερον, αιτιοι
εντευθεν γινονται και προξενοι τε και μετοχοι της απεραντου κολασεως, οι τε
φθειροντες και οι φθειρομενοι. Ἀλλ', ω της αφροσυνης, ω της απατης και
παραπληξιας! του τους γαρ ανθρωποι μαλιστα προυχοντες, ως σωφρονας
παραδεχομενοι πιστευουσιν και εισοικιζουσιν, οι γε εισοικιζομενοι και παῤρη σιας
τυγχανοντες τους οντως δικαιως αρετης επιμε λουμενους σωφρονας ανδρας κατα
μικρον δελεασαντες εις το των Σοδομων βαραθρον κατηκοντισαν ελεεινως· διο δη
λοιπον και αραρωτερον, πανυ γε και νομος ευαγγελικος και αριστος βιος και
ευσεβης πολιτεια βδελυττεται τουτους ως θεομισεις και ακαθαρτους. Ουτοι γαρ
τοιαυτην εξαγιστον ζωην προτιμησαντες και ποθησαντες οσον ηκεν επ' αυτους,
πολεις μεν ηφανισαν, τους σπερματικους της φυσεως λογους παραφθειροντες και
 
 

235

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φθειρομενοι· ευανδρουσαν δε Ῥωμην ανδρων, και ηλικιαν και την ἀῤρενοπρεπη
γενναιως ισχυν δεινως εξανηλωσαν και απλως την συντονον και σφριγωσαν ακμην
της νεοτητος λυμη ναμενοι φανερως αθλιους και καταγελαστους εποιη σαν τους
αλοντας, ους φευκτεον προτροπαδην και βδελυκτεον ενδικως τους ψυχοκτονους
και σωματο φθορους και εναγεις οντας και της φυσεως παραχα ρακτας· ουδεν γαρ
αληθως μυσαρωτερον η ακαθαρ τωτερον των ουτω πορνευομενων τε και
πορνευοντων· ειωθασι γαρ, ως αληθως και ακριβως μεμαθηκαμεν, ου μονον οι
σπαδονες και τα μορια της αισχρουρ γιας ποσως εχοντες ασελγαινειν αμετρως και
ακο λασταινειν ακορεστως, αλλα και οι τελειον αποκοποι και εκτετμημενοι·
καθαπερ ουν και οι εκ γενετης εστερημενοι ταυτα, φευ της εσχατης ατοπιας και
φρενοβλαβειας! δια χειρος και δακτυλων φθειρειν 548 τας αθλιας γυναικας κατα
την ανοσιουργιαν αυτων, ουτως εμμανως οι ανοσιοι κατεργαζεσθαι. ̣142b Και τουτο
δηλων ο σοφος αριδηλως εφη. “Μακαριος” ευνουχος ο μη εργασαμενος εν χειρι
ανομημα, “και παρθενος ητις ουκ εγνω κοιτην εν 110.808 παραπτωματι.” Εικοτως
ουν αθηλοι, ανανδροι, ανδρογυνοι, σιδηροκαταδικοι και γυναικομανεις προσ
αγορευεσθωσαν. Ἀκουετωσαν τοινυν οι καθαροι, και σωφρονες τουτους
υποτοπαζετωσαν, και μη πι στευετωσαν τωι ψευδει αλλα τηι κατισχυμμενηι
καθαροτητι και σωφροσυνηι· απο γαρ ακαθαρτου τι καθαρισθησεται και απο ψευδους
τι αληθευσει; ̣9̣ Ὁ δε βασιλευς Ἰουστινιανος παμπολλα κτισματα ποιησας θαυμαστα
και την πενταγεφυραν του Σαγαρου, απερ Προκοπιος ο ιστορικος εν οκτω λογοις
συνεγραψατο. ̣10̣ Εις δε τα τελη αυτου το περι φθαρτου και αφθαρτου κινησας
δογμα, αλλοτριος της ευσεβειας Θεου ετελευτησε (προβαλλομενος Ἰουστινον
ανεψιον αυτου εις βασιλεα, κουροπαλατην τοτε οντα). ̣11̣ Γελιμερ Βελισαριον
εκφευγων εις ορος οχυρον κατεφυγεν εθνους των Μαυρουσιων. Ουτος γαρ ο
Βελισαριος στρατηγος ην, οστις και μετα πλη θους αναριθμητου και πλοιων και
χρυσου πολλου (σταλεις παρα Ἰουστινιανου) πολεμησαι Ουανδαλους και Ἀφρικην
εκπορθησαι, ος αγχινοιαι και φρονη σει παντα ληισαμενος και Γελιμερον κρατησας
ανηγαγεν εν τηι πολει μετα πλουτου πολλου και εθριαμβευσεν 549 εν τωι Ἱππικωι
υπατειαν ποιη σας εν τηι πολει, ωστε Ἰουστινιανον εν μεν τωι ενι μερει του
νομισματος εαυτον εγχαραξαι, εν δε τωι ετερωι Βελισαριος ενοπλον και επιγραψαι
“Βελι σαριος η δοξα των Ῥωμαιων.” ̣12̣ Ἀλλ' οια τα του φθονου εν μεγαληι ευδαι
μονιαι ειωθει ποιειν, ωδινε και εις Βελισαριον. ∆ια βληθεις γαρ μετεστη της αρχης
και της δοξης και Σολομων αντ' αυτου στρατηγος επεμφθη, ος τα κτηθεντα παρα
Βελισαριου φυλαξασθαι μη δυνη θεις, τοις Ουανδαλοις παντα παρεχωρησεν. ̣13̣
Ουτος γαρ ο Γελιμερ Βελισαριον εις ορος εκ φευγων, ως ειρηται, οχυρον εθνους των
Μαυρουσιων παρ' αυτοις δε ουτε αρτος, ουτε οινος, ουτε ελαιον γεωργειται, αλλα
κριθας και ολυρας ως αλογα ζωα εφθα σιτιζονται. Γραφει ουν προς Φαραν Γελιμερ,
ον Βελισαριος κατελιπε φυλασσοντα αυτον, πεμφθηναι αυτωι αρτον, και σπογγον,
και κιθαραν. Ὁ δε Φα ρας διηπορει περι τουτων, εως (αν) ο την επιστο λην κομισας
εφη, οτι αρτον μεν επιθυμει γευσασθαι και ιδειν, σπογγον δε δια τα δακρυα και την
αλουσιαν, παραμυθησασθαι τους οφθαλμους, κιθα ραν δε οπως τας συμφορας αυτου
εκτραγωιδοιη. Ταυτα Φαρας ακουσας, περιαλγησας τε και την ανθρωπειαν φυσιν
εκμυκτηρισας παντα επεμψεν (οσα εχρηιζεν.) 110.809 ̣14̣ Χοσροου δε του Περσου την
απασαν Ἀνα τολην ληιζομενου, Ἰουστινιανος Βελισαριον εκ της ∆υσεως αγαγων και
στρατηγον Ἀνατολης ποιησας, κατα Περσων εξαπεστειλεν. 550 Ὁ δε καθοπλι σθεις
και κατα Περσων εκστρατευσας τοσουτον τους πρεσβεις ∆αρειου τηι καθοπλισει και
στρατειαι εξεπληξεν, ως επι θηραν δηθεν εξιων αυτοις οφθεις, ωστε αφικομενον
προς Χοσροην υποσπονδον αυ τον Ῥωμαιοις ποιησαι· τοσουτον δε Βελισαριος
εθαυμασθη παρα Περσαις και Ῥωμαιοις και ευ δοκιμησεν η οτε Γελιμερα
 
 

236

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δορυαλωτον και Ουττηγην τους δυο βασιλεις εν Βυζαντιωι ηγαγεν. ̣15̣ Παλιν ουν
κατηγορηθεις ως επιβουλευων τωι βασιλει Ἰουστινιανωι εκ θλιψεως τελευται, δη
μευθεισης απασης αυτου της υποστασεως.
ΣΚΑʹ. Βασιλεια Ἰουστινου. Μετα δε Ἰουστινιανον εβασιλευσεν ̣143a
Ἰουστινος, ο ανεψιος αυτου, ετη ιγʹ, ος εκτισε παλατιον εξω της πολεως και λιμενα
εν τηι πολει· τον μεν εκαλεσε Σοφιανας, το δε Σοφιανων εις ονομα της γυ ναικος
αυτου Σοφιας.
ΣΚΒʹ. Περι τινος Ἰουδαιου παιδος. Ἐφ' ου και Ἰουδαιος τις εν ΚΠ. υελοψικην
τεχνην εχων, παιδιον εκεκτητο μονογενες, ο και παρεδωκε μανθανειν γραμματα
πλησιον της Μεγα λης εκκλησιας, ης ο σκευοφυλαξ, εχων λειψανα πολλα της αγιας
τραπεζης εξ ικανου χρονου, προσεκαλεσατο παιδας προς το δαπανησαι αυτα·
εισηλθεν ομοιως και το Ἰουδαικον παιδιον και μετελαβε και αυτο μετα των λοιπων
Χριστιανων παιδιων. Ἀπολυθεν δε και προς τους γονεις ελθον, ηρωτατο παρα του
πατρος αυτου· “Ἵνα τι εβραδυνας, τεκνον;” Ὁ δε παις απεκριθη· “Μετα των Χρι
στιανων παιδιων (απελθων) εις την Μεγαλην εκκλη σιαν 551 εφαγον καγω, πατερ
(και δια τουτο εβραδυ να).” Ὁ δε δολιος εκεινος θηρ (η πατηρ) σφοδρα μανεις (εσχε
παρ' εαυτωι το πραγμα και) μετα το αριστον συμπαραλαβων μεθ' εαυτου τον υιον
αυτου και προς το εργαστηριον απελθων, εῤριψεν αυτον εις την καμι νον και
κλεισας την θυραν ανεχωρησεν. Ἡ δε γυνη αυτου γινωσκουσα την του πατρος
μανιαν την κατα του παιδος, εις το εργαστηριον σπουδηι παρε γενετο και
παρακυψασα δια της οπης της θυρας ηκουσε την φωνην του παιδος εσω εν τηι
καμινωι· και την θυραν παταξασα και εισελθουσα, εξεβαλε τον υιον αυτης αφλεκτον
εκ της καμινου. Λεγουσης δε αυτης· “Τις ενεβαλε σε, τεκνον, εις την καμινον,
110.812 και πως ουκ εφλεχθης;” φησιν ο παις· “Ὁ μεν πατηρ μου ενεβαλε με, γυνη δε
πορφυρουσα ηλθε και την φλογα κατεσβεσε λεγουσα· “Μη φοβου, παιδιον.” Ἡ δε
μητηρ αυτου ταυτα ακουσασα, και καταπλαγεισα και τον υιον παραλαβουσα, προς
τον πατριαρχην Μηναν εφθασε και παντα αναγγειλασα (αυτωι) παρεκαλει Χριστιανη
γενεσθαι (μετα του παιδιου αυτης). Ὃς αυτικα τωι βασιλει αγαγων αμφοτερους,
εκελευσεν ο βασιλευς παραστηναι και τον πατερα του παιδιου και (τουτον) μετα την
εξε τασιν πολλα παραινεσας και παρακαλεσας Χριστια νον γενεσθαι, ουκ επεισε,
οθεν προσεταξεν ανασκολοπισθηναι αυτον ως φονεα του ιδιου παιδος γενομενον,
την δε γυναικα βαπτισας εποιησεν ασκητριαν, τον δε παιδα αναγνωστην.
ΣΚΓʹ. Βασιλεια Τιβεριου. Τιβεριος μετα Ἰουστινον εβασιλευσεν ετη δʹ. Τουτου
ανελθοντος επι ιπποδρομιον, εκραξαν τα μερη· “Ἴδωμεν, 552 ιδωμεν την Αυγουσταν
Ῥωμαιων.” Ὁ δε εδηλωσεν· “Ἡ αντικρυ του δημοσιου λουτρου ∆ιηγιστεως εκκλησια
(ουσα) 553 ομωνυμος τηι Αυγουστηι.” Ευφημησαν ουν τα μερη· “Ἀναστασιας
Αυγουστης πολλα τα ετη.” ̣2̣ Ἡ δε Σοφια, η του Ἰουστινου γυνη, επληγη την ψυχην·
ου γαρ ᾔδει εχειν αυτον γυναικα και 110.813 δια τουτο προσεφιλιωθη αυτωι επι
Ἰουστινου, πει σασα αυτον προβαλεσθαι εις βασιλεα Τιβεριον, βουλομενη γημαι
αυτον και μειναι Αυγουσταν. ̣3̣ Ταυτην δε κατηγαγε Τιβεριος εις το παλα τιον το εν
τωι Ἰουλιανου λιμενι, κελευσας κουβι κουλαριους και ετερας τινας ειναι εις
υπηρεσιαν αυτης και διατηρειν αυτην· ετιμα δε αυτην ως μητερα, ποιων πασαν
θεραπειαν αυτης. ̣4̣ Ουτος εκτισε και το δημοσιον Βλαχερνων λου τρον και πολλας
εκκλησιας και ξενωνας ανενεωσατο. ̣3̣ Ουτος Μαυρικιον και Ναρσην κατα Περσων
απεστειλε· Μαυρικιου δε υποστρεψαντος μετα νι κης μεγαλης, εδεξατο αυτον ο
βασιλευς μετα τι μης πολλης και γαμβρον αυτον εισεποιησατο, ωσαυ τως και
Γερμανον εν τηι ετεραι θυγατρι, αμφοτερους ποιησας Καισαρας. 554 ̣6̣ Φαγων δε
κωμωρα πρωιμα αξιο θεατα πεφαρμακωμενα και μελλων τελευταιν Μαυρικιον
βασιλεα ανηγορευσεν.
 
 

237

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΣΚ∆ʹ. Βασιλεια Μαυρικιου. Μετα Τιβεριον εβασιλευσε Μαυρικιος, ο γαμ βρος
αυτου ο Ἀρμενιος, ετη κʹ, ος εσχε γαμβρον ονοματι Φιλιππικον, ος εκτισε μονην εν
Χρυσοπο λει επ' ονοματι αυτου. ̣2̣ Στρατηλατης δε παρα Μαυρικιου προχειρι σθεις
και αναλαβων τα στρατευματα, κατα Περσων εχωρει, ̣143b πολλας ανδραγαθιας κατ'
αυτων ενδεικνυμενος αμα Ἡρακλειωι στρατηγωι. ̣3̣ Κτιζει δε ο Μαυρικιος τα
Καριανου και τον εν αυτωι εμβολον, υπογραψας εν αυτωι τας αυτου πραξεις (και τον
ναον των Ἁγιων μʹ οντα πλησιον του Σωτηριου). ̣4̣ Και την λιτην δε την εν
Βλαχερναις τελει σθεισαν της υπεραγιας Θεοτοκου διετυπωσε, και την προελευσιν
απαρτησας, και το εν αυταις δημοσιον λουτρον. ̣5̣ Ἐπι τουτου Χαγανος ο των
Ἀβαρων αρχηγος τας σπονδας διαλυσας, επι την Θραικην χωρει και πολλα
στρατευματα των Ῥωμαιων αναιρει. ̣6̣ Του δε βασιλεως κατ' αυτου εξιοντος και εν
τωι ∆αονιωι γενομενου, τηι νυκτι εκεινηι γυναιον ετικτε και οικτρας φωνας ηφιει. Ὁ
δε βασιλευς απεστειλε μαθειν το συμβαν, και ειδον παιδιον γεν νηθεν ανευ
οφθαλμων και βλεφαρων, μητε χειρας μητε βραχιονας εχον· 555 προς δε το ισχιον
(και) ιχθυος ουρα προσπεφυκυια υπηρχεν αυτωι. ̣7̣ Ἀλλα και εις τα εξωθεν του
Βυζαντιου χωρια ετεχθησαν δυο παιδια, εν μεν τετραπουν, και ετε 110.816 ρον
δικορυφον. Οι δε τας ιστοριας γραψαντες λε γουσι μη σημαινειν αγαθα ταις πολεσιν
εν αις τοιαυτα τικτονται. ̣8̣ Τηι (δε) αυτηι ημεραι και ο ιππος του βασιλεως διεῤραγη
πεσων. ̣9̣ Ὁ δε τουτοις ουκ εις καλον οιωνισαμενος, υπεστρεψεν εν τηι πολει. ̣10̣
Ἀλλα και κυων εξαπους κεφαλην εχων λεοντωδη εγεννηθη παμμεγεθης σφοδρα.
ΣΚΕʹ. Περι των Σειρηνων, κροκοδειλων· και υδρεων. Και εν τωι Νειλωι
ποταμωι εφανησαν ηλιου ανατελλοντος ανθρωπομορφα δυο ζωα, ανηρ και γυνη
(απερ Σειρηνες προσαγορευονται, ηδυφθογγα πανυ και θανατηφορα· την δε μορφην
εχουσιν, απο κεφαλης εως ομφαλου, ανθρωπου, το δε λοιπον πε τεινου), και ο μεν
ανηρ ευστερνος (ην και) κατα πληκτος, η δε γυνη την οψιν και την κομην ξανθην
(ομοιως και ο ανηρ τους τε μαστους ειχε και την οψιν ατριχον και την κομην
βαθειαν. Ὁ δε λαος μετα του υπαρχου θαυμαζοντες ορκοις εβαλλον εκεινο το
ανδρογυνον μη αναχωρησαι πριν απαντες εμφορη θωσι της θεας ταυτης
παραδοξου). Και (δη) μεχρις ωρας θʹ πας ο λαος εθαυμαζε θεωρων τα ζωα ταυτα. Και
ουτω παλιν εις τον ποταμον κατ εδυσαν. 556 ̣2̣ Τουτων δε καταδυσαντων
κροκοδειλοι ανεδυσαν (και εκπηδησαντες πολλους των ανθρωπων διεφθειραν). Ὁ
(γαρ τοι) κροκοδειλος θηριον μεγα εστιν ομου και ιχθυς απο κεφαλης μεχρι ουρας,
και η μεν χροια του νωτου αυτου πετραι μελαινηι προσ εοικε, η δε γαστηρ λευκη· και
ποδες αυτων εισι δʹ και ουρα μεγιστη, τραχεια· της ραχεως γαρ εστιν ενος οστεου
τελευτη· και εντετμηται εις ακανθας ̣144a ωσπερ αι των πριονων (ορμαι και) ακμαι,
και τυπτει μετ' αυτης προς ους αν μαχηται, και πολλα ποιει τραυματα· η δε κεφαλη
αυτου προσηρμο σται τοις ωμοις εξισουμενη εφ' οσον μεν ου κεχηνε θηριου εστι
κεφαλη· επαν δε χανηι, ολη γινεται στομα μεχρι των ωμων το χασμα ποιουσα. ̣3̣
Ἀναιρει δε τουτο πολλακις η λεγομενη υδρις εν τωι αυτωι ποταμωι υπαρχουσα,
μορφην εχουσα κυνος τοιουτωι τροπωι. Το γαρ στομα διανοιγων ο κροκοδειλος και
ουτως καθευδων, η υδρις εγκυλισα μενη εις πηλον και δια του στοματος αυτου προς
την γαστερα χωρουσα και ταυτην διαῤρηξασα, (θατ 110.817 τον) εξερχεται δια της
εδρας, νεκρον αυτον κατα λιμπανουσα. Και ταυτα μεν ωδε· προς τα εξης ο λογος
βαδισατω. ̣4̣ Πρισκον ο βασιλευς, τον ιδιον γαμβρον, απο στειλας κατα Σκυθων μετα
παντος του στρατου, οι τους Σκυθας νικησαντες αντηραν κατα του βασιλεως.
Μηνιων δε αυτοις ο βασιλευς, πολεμου συγκροτη θεντος μεταξυ Ῥωμαιων και
βαρβαρων, υπεθετο Μαυρικιος ο βασιλευς τωι στρατηγωι καταπιστευθεντι το
στρατευμα προδουναι τουτους τοις πολεμιοις, δι' ην ανταρσιαν κατ' αυτου
εμελετησαν, οπερ και γεγονε. 557 ̣5̣ Συνεληφθη ουν πληθος πολυ, και ηγα γεν
 
 

238

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτους ο Σκυθης εξωνηθηναι παρα Ῥωμαιων. Ἐδηλωσε δε ο βασιλευς τωι Χαγανωι
δωρεαν αυτωι παντας απολυθηναι. Ὁ δε αντεδηλωσεν· “Ἀποδιδωμι παντας, κατα
ψυχην νομισμα κομιζομενος.” Του δε βασιλεως μη ανασχομενου δουναι, ανα ημισυ
νομισματος ηξιωσε λαβειν ο βαρβαρος. Και μηδε τουτο καταδεξαμενος ο βασιλευς,
θυμωθεις ο βαρ βαρος απεκτεινε χιλιαδας ιβʹ εν τωι καμπωι του τρι βουναλιου. ̣6̣
Ὅθεν εκ τουτου εμισηθη Μαυρικιος υπο παν των, και ελοιδορουν αυτον και
κατηρωντο. Ὁ δε μεταμεληθεις και το μελλον κριτηριον εννοησας, ειλετο μαλλον
την αμαρτιαν ενταυθα απολαβειν και μη επι του φοβερου κριτηριου. Και ποιησας
δεησεις εγγραφους επεστειλεν εις τε τους πατριαρ χικους θρονους και εις ασκητηρια
και μοναστηρια μετα δωρων πολλων, οπως ευξωνται περι αυτου, ινα την αμαρτιαν
ενταυθα απολαβηι. ̣7̣ Προεσκανδαλιζετο δε και εις Φιλιππικον, τον γαμβρον αυτου,
δια το Φι γραμμα. Ουτω γαρ ειπον τωι Μαυρικιωι, οτι Φι αυτον διαδεξεται. Ὃς δι'
ορκων πολλων επληροφορει Μαυρικιον καθαρος ειναι της τοιαυτης υποψιας. Του δε
Μαυρικιου τον Θεον ικε τευοντος ρυσθηναι της αμαρτιας ταυτης, ειδεν ενυπνιον
τοιουτο, ως οτι λαου πλειστου παρεστωτος τηι εικονι του Χριστου εν τηι χαλκηι πυληι
του παλα τιου, φωνη εκ της εικονος εγενετο λεγουσα· “Ἀγα γετε μοι Μαυρικιον.”
Ὃν αγαγοντες παρεστησαν. Και φησιν η θεια φωνη· “Που θελεις (ω Μαυ ρικιε)
αποδωσω σοι, ενταυθα 558 η εν τωι μελλοντι αιωνι;” Ὁ δε γενομενος εντρομος απο
κριθεις ειπεν· “Ὧδε και μη εκειθεν.” Και ευ θεως εκελευσεν εκδοθηναι αυτον, και
την γυ ναικα, και τα τεκνα, και πασαν την συγγενειαν (αυτου) Φωκα τωι στρατιωτηι.
∆ιυπνισθεις ουν απε στειλεν ευθυς τον παρακοιμωμενον αυτου αγαγειν Φιλιππικον,
ος εν τηι αυτηι ωραι ιδων τον παρα 110.820 κοιμωμενον και της εαυτου ζωης
απογνους, ηιτησατο κοινωνησαι, και ουτως απηιει προς τον βασιλεα, καταλιπων την
γυναικα επι σακκου και σποδου ̣144b θρηνουσαν. Ἐλθων δε προς τον βασιλεα,
επεσεν εν τοις ποσιν αυτου. Ὁ δε βασιλευς εκελευσε τον παρακοιμωμενον εξελθειν,
και αυτος επεσε προς τους ποδας Φιλιππικου λεγων· “Συγχωρησον μοι, αδελφε, οτι
ημαρτον σοι πολλα. Σε γαρ υπενοουν τηι ζωηι μου επιβουλευσαι· αλλα νυν εγνων
αθωον ειναι (σε). Παρακαλω ουν σε ειπειν μοι, ει γινωσκεις εν τοις ταγμασι Φωκαν
τινα στρατιωτην.” Ὁ δε Φι λιππικος εφη· “Ἕνα γινωσκω, ος προ καιρου πεμ φθεις εκ
του στρατου αντελεγε τωι κρατει σου.” Και ο βασιλευς εφη· “Ποιας εστι γνωμης;”
“∆ειλος και θρασυς.” Ὁ δε βασιλευς εφη· “Ει δειλος, και φονευς. “Και διηγησατο ο
βασιλευς αυτωι το ενυπνιον. Ὁ δε ειπεν· “Ἴδε πως γραμμα τωι Θεωι ου λειπει, δεσποτα
(ωι θελει δουναι την βασιλειαν).” ̣8̣ Ἐν αυτηι δε τηι νυκτι εφανη αστηρ κομη της. ̣9̣ Και
τηι επαυριον εφθασεν ο αποσταλεις μα γιστριανος φερων αποκρισιν εκ των αγιων,
οτι Ὁ Θεος την μεν ψυχην σου σωζει, δεξαμενος την με τανοιαν σου, της δε
παρουσης ζωης 559 μετα πολ λης θλιψεως και κινδυνων εκπιπτεις. Ἅπερ ακου σας
Μαυρικιος εκ ψυχης ηυχαριστησε τωι Κυριωι μεγαλως. ̣10̣ Κατεσκευασε δε στεμμα
Σοφια, η του Ἰουστινου γυνη, Μαυρικιωι τωι βασιλει υπερφυες και υπερτιμιον. Ὁ δε
τουτο θεασαμενος και θαυμασας τηι ημεραι του αγιου Πασχα απεθετο εν τηι εκκλησιαι
και τουτο ανεθηκε τωι Θεωι. ̣11̣ Του μετοπωρου δε καταλαβοντος και του βασιλεως
γραψαντος Πετρωι τωι στρατηγωι πα ραχειμασαι εν τηι των Σκλαβων χωραι, αντειπεν ο
λαος· οθεν οι αρχοντες εις εν τα πληθη συναθροισαν τες, προβαλλονται εις βασιλεα
Φωκαν τον στρατιω την. ̣12̣ Του δε Πετρου και των λοιπων αρχοντων εν τηι πολει
παραγενομενων και τουτο τωι βασιλει ειποντων, Μαυρικιος το κατ' αυτου μισος του
λαου ειδως, μεσουσης νυκτος αποδυσαμενος εισηλθεν εις δρομωνα συν τηι γυναικι
και τοις τεκνοις, φευγων την επαναστασιν του λαου. ̣13̣ Και μετα κινδυνου εις τον
αγιον Αυτονο μον διασωθεις, βουλομενος εις τι φρουριον οχυρον καταφυγειν, ουκ
ισχυσεν· αιφνης γαρ επιτιθενται αυτωι σφοδρωτατοι πονοι και αρθριτιδες, ωστε κει
σθαι αυτον αμετακινητον. 110.821 ̣14̣ Ὁ δε Φωκας υπο του λαου δεχθεις εισηλ θεν εν
 
 

239

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηι πολει και εις τα βασιλεια. 560 ̣15̣ Τον δε υιον αυτου Θεοδοσιον απε στειλε προς
Χοσροην τον βασιλεα Περσων αναμνησαι αυτον τας εις αυτον ευεργεσιας και ως δι'
αυτου την βασιλειαν Περσων εκρατησε. Χοσροης την των Περ σων αθροισας χωραν
κατα Ῥωμαιων εχωρησεν επι Φωκα και πολλας πολεις και χωρας των Ῥω μαιων
επορθησεν.
ΣΚ ʹ. Βασιλεια Φωκα του τυραννου. Μετα Μαυρικιον εβασιλευσε Φωκας ο
Καππα δοκης τυραννος ετη ηʹ, στεψας και Λεοντω την γυ ναικα αυτου εις
Αυγουσταν. ̣2̣ Εις δε το Ἱππικον ανελθοντος και στασεως γενομενης περι
προτιμησεως τοπου τοις μερεσιν, εκραξαν οι δημοι· “Ὁ Μαυρικιος ουκ απεθανεν,
αλλα ζηι· ερωτηθητω.” Ὁ δε αλαστωρ κινειται προς τον φονον Μαυρικιου. Και
εισηλθε Μαυρι κιος δεσμιος εις τον Ευτροπιου λιμενα· προκολα ζων δε αυτον ο
μιαιφονος τηι θεωριαι, τους πεντε αῤρενας υιους αυτου εμπροσθεν αυτου σφαγηναι
προσταττει. Ὁ δε Μαυρικιος φιλοσοφων τωι δυσ τυχηματι, συνεχως απεφθεγγετο·
“∆ικαιος ει, Κυριε, και δικαια η κρισις σου.” Της δε τιθηνης υποκλεψασης εν (εκ) των
(εʹ) βασιλικων παι διων και το ιδιον αυτης προς αναιρεσιν αντιδουσα, ο Μαυρικιος
̣145a ου κατεδεξατο, αλλα το ιδιον επεζητησεν 561 ελθειν και αυτο αναιρεθηναι.
Ουτω τοινυν και νομων φυσεως (και τροπων κρειττονι και ακροτατηι μετανοιαι)
υψηλοτερος γεγο νως (Μαυρικιος ο βασιλευς) απαλλαττει και αυτος ομοιως τον βιον
(μετα πολλης υπομονης και ευχα ριστιας, οθεν και κληρονομος γεγονε των αιωνιων
αγαθων). ̣3̣ Του δε αθλιου Φωκα προσταξαντος τεθηναι τας τουτων κεφαλας εν τωι
καμπωι του τριβουναλιου, εξηρχοντο οι της πολεως και εθεωρουν αυτας εως
επωζεσαν. Και τοτε συνεχωρησεν αυτας ο αλιτηριος τοις ποθουσιν αποδοθηναι. Οι δε
δεξαμενοι κατεθεντο αυτας εν τοις πρεπουσι τοποις. ̣4̣ Την δε Μαυρικιου γυναικα
συν ταις τρισιν θυγατρασιν αυτης εν μοναστηριωι καθειρξεν. 110.824 ̣5̣ Καλλιγραφος
δε τις ευλαβης εν Ἀλεξαν δρειαι εκ παννυχιδος οικαδε πορευομενος μεσης νυκτος,
καθ' ην ημεραν ανηιρεθη Μαυρικιος, οραι τους ανδριαντας εκ των βωμων
καθελκυσθεντας και βοωντας· “Ἀνηιρεθη Μαυρικιος και τα τεκνα αυ του,” οπερ
σημειωσαμενος ο καλλιγραφος, ηλθεν ανθρωπος μεθ' ημερας δεκα μηνυων την
Μαυρικιου τελευτην. ̣6̣ Ὁ δε γε αλαστωρ Φωκας μετ' ολιγον χρονον και την γυναικα
Μαυρικιου αμα ταις τρισι θυγα τρασιν αυτης ανειλεν εν τωι μολωι (του) Ευτροπιου
(ου μην δε αλλα) και πασαν την συγγενειαν Μαυρι κιου διωλεσεν ο παρανομος εις
πλειονα των Χρι στιανων ολεθρον· ου γαρ διελιπε την των Ῥω μαιων εκτοτε
βασιλειαν δυστυχηματα ποικιλα τε και επαλληλα. 562 ̣7̣ Ὅ τε γαρ Χοσροης, ο των
Περσων βασιλευς, την ειρηνην διελυσε, και Ἄβαροι την Θραικην εδηιωσαν, και αμφω
τα στρατευματα των Ῥωμαιων διεφθειραν και εξηλειψαν δια το τον ανοσιον και
βεβηλον προτιμησαι του εννομου και ευσεβους βασιλεως. ̣8̣ Προ δε τουτων και
θνησις ανθρωπων τε και κτηνων και αφορια της γης πολλη γεγονε και χει μων
βαρυτατος ωστε παγηναι την θαλασσαν και πολλους ιχθυας τεθναναι. ̣9̣ Ὁ ουν
δολιος Φωκας μετα παντων αυτου των αμετρων κακων προσεθηκε και το
τελευταιον τουτο· ποιησας γαρ ιππικον η τακτησιν, των δε δημων τουτον μη
καταδεξαμενων, εκραξαν υβριζοντες αυ τον· “Ἀνατειλον, Φωκα, παλιν (εις) τον
καυκον επιες, παλιν τον νουν απωλεσας·” εφ' οις μανεις (ο θεομαχος) πολλους (μεν)
ηκρωτηριασε, και τα μελη αυτων εν τηι σφενδονηι εκρεμασε, πολλους δε
απεκεφαλισε και αλλους εσακησε. Τον δε πλειονα λαον τωι υπαρχωι επετρεψεν
αποκλεισαι αυτους, οπως μεθ' ημερας τινας παραδωσηι αυτους τωι θα νατωι. Οι δε
οχλοι επισυναχθεντες και πυρ εις το πραιτωριον βαλοντες, εξηλθον οι δεσμιοι
παντες και εφυγον. ̣10̣ (Μετα δε ταυτα εφθασεν η οργη του Θεου επι την κεφαλην
του ασεβους Φωκα ανθ' ων εδρασεν αναριθμητων κακων. Ὁ γαρ γαμβρος αυτου)
Κρισπος ο πατρικιος, μη υποφερων οραιν τους αδι κους φονους και τα δεινα τα υπο
 
 

240

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Φωκα γενο 110.825 μενα, εγραψε προς Ἡρακλειον στρατηγον Ἀφρικης, 563
πλοια πολλα οπλισαντα ανελθειν κατα του τυραννου Φωκα. ̣11̣ Ὁ δε αυτος
Ἡρακλειος πλοια πολλα εξοπλισας και στρατον απειρον εξ Ἀφρικης και
Μαυριτανιας επισυναξας, την ΚΠ. κατελαβεν, επιφερομενος και την αχειροποιητον
εικονα του Κυ ριου (ως φησι Γεωργιος ο Πισιδιος). ̣12̣ Και πολεμου συγκροτηθεντος
μεταξυ Φωκα και Ἡρακλειου εις τον Σοφιας λιμενα, ενικησεν ο Ἡρακλειος ̣145b τηι
του Χριστου βοηθειαι Φωκαν τον αλιτηριον· ουτινος ηττηθεντος, Φωτει νος τις (εκ
των μεγιστανων) αδικηθεις (και προε πιβουλευθεις) υπο Φωκα εις την συζυγον,
εισηλ θεν (αθροως) μετα (πληθους) στρατιωτων εις το παλατιον (και τον αθλιον
Φωκαν) ατιμως (εκ) του θρονου αναστησας, της βασιλικης εσθητος απεγυμ νωσε και
ενδυσας (αυτον) μελανα (χιτωνισκον) και κλοια (τωι τραχηλωι αυτου) περιθεις,
ατιμον (και ελεεινον) προς Ἡρακλειον απηγαγεν. Ὃν (ο Ἡρακλειος) θεασαμενος
ειπε (προς αυτον)· “Ουτως, αθλιε, την πολιτειαν διυκησας;” Ὁ δε απεγνωσμε νος ων
αντεφη· “Συ καλλιον εχεις διοικησαι;” Και πρωτον μεν εκελευσεν Ἡρακλειος αυτου
τας χειρας και τους ποδας εκκοπηναι και μετα τουτο 564 εκ των ωμων
ακρωτηριαζεσθαι, και τα αιδοια (εκτμηθηναι, και κοντοις αναρτασθηναι δια τας
αμετρους υβρεις, ας επραξεν), επειτα (δε) την κεφαλην (μαχαιραι) τμηθηναι, το δε
κατεσκελετωμενον σωμα του δυσωνυμου κατα την του Βοος λεγομενην αγοραν πυρι
παραδοθηναι. ΣΚΖʹ. Βασιλεια Ἡρακλειου. Μετα Φωκαν εβασιλευσεν Ἡρακλειος ετη
λʹ, ον Σεργιος ο πατριαρχης στεψας εν τωι ευκτηριωι του Ἁγιου Στεφανου εν τωι
παλατιωιεστεφθη δε αμα αυτωι και η μεμνηστευμενη αυτωι Ευδοκια Αυ γουστα, τοις
στεφανοις του γαμου ομου αυτοκρα τωρ και νυμφιος αναδειχθεις, αναγορευθεις και
εν τηι Μεγαληι εκκλησιαι υπο παντος του λαου βασιλευς. 110.828 Ἀπο δε της Μεγαλης
εκκλησιας αυτον παραλα βοντες, ευφημουντες, κροτουντες, δοξαζοντες εις τα
βασιλεια εισηγαγον. ̣2̣ Συνεπραττε δε τουτοις και συνηυδοκει πλεον Κρισπος ο
επαρχος και γαμβρος του Φωκα. Μετα δε τινα χρονον στρατηγον αυτον ποιησας
Καππα δοκιας, ο βασιλευς απεστειλε. Ἐκει τοινυν απελ θων, ελοιδορει Ἡρακλειον
και ανταρσιαν εμελετα κατ' αυτου. Μετ' ου πολυ δε εν ΚΠ. 565 γενομε νον, τα κατ'
αυτου γεγραμμενα κρατων επι χαρτου και κρουσας εν τηι κεφαληι αυτου, εφη (προς
αυτον) επι της συγκλητου ο βασιλευς· “Γαμβρον ουκ εποιησας, ταλαιπωρε· και πως
αν φιλον ποιη σειας;” Ειτα κληρικον αυτον καταστησας εν τηι μονηι της Χωρας
περιωρισεν, εν ηι μετ' ολιγον το περας του βιου εδεξατο. ̣3̣ Μετα δε ταυτα Χοσροης,
αποστειλας κατα Ῥωμαιων ηγεμονα Σαΐτην καλουμενον μετα πολλης δυναμεως,
πασαν την Ἀνατολην ηφανισεν. Ἐλθων δε εν ΚΠ., ικανον χρονον εν Χαλκηδονι
εκαθισεν, ος τον Ἡρακλειον μεθ' υποκρισεως ειρη νικως προσκαλεσαμενος τα προς
αγαπην ωμιλησε. Τοις δε απατηλοις αυτου και δολιοις λογοις πιστευ σας ο βασιλευς
εκπεμπει προς αυτον πρεσβεις ει ρηνης μεγιστανας οʹ, ους παραλαβων Σαιτος εκ
Χαλκηδονος και την Ῥωμαικην αρχην διελθων, ατιμως (αμα) και δεσμιους απηγαγε.
Ὁ δε Χοσ ροης τον μεν Σαιτον, ως τον Ἡρακλειον ιδοντα και μη συλλαβοντα,
αποδαρηναι εκελευσε, τους δε πρεσβευτας εν φρουραις και μεγισταις κακουχιαις
κατεδικασε, περι ων αθυμια πολλη και θλιψις ̣146a ειχε τον βασιλεα και πασαν την
πολιν. ̣4̣ Ἐγενετο δε και λιμος ισχυρος και θανα τικον μεγα, και ο ηλιος ημαυρωθη
και εβρεξε κονιν. ̣5̣ Και οι Ἀβαρεις προς τον βασιλεα ηλθον, ειρηνην δηθεν
αιτουμενοι, ους δεξαμενος προ κενσον προς την Ἡρακλειαν ποιησαμενος, 566 τους
αποκρισιαριους ανεπαυεν. Οι δε το κακον εν ταις καρδιαις αυτων εχοντες, τοις
ομοφυλοις εδηλωσαν ταχιστα φθασαι· “Ἰδου γαρ ο βασιλευς και ο πλουτος αυτου
παρ' ημιν εστι.” Των δε μηδ' ολως αμελησαντων, τον τοπον κατελαβον. Τοτε τηι
προμηθειαι του φιλανθρωπου Θεου του σωζοντος τους ευθεις τηι καρδιαι, μολις εις το
Βυζαντιον διαλαθων εφυγεν και αυτους αποκαθιστατο. Οι δε 110.829 τουτον
 
 

241

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιδιωξαντες εως τοπου πολλου και μη φθα σαντες, πασαν την υπηρεσιαν αυτου
ειληφοτες, τα δε Θραικωα μερη διωξαντες, ηιχμαλωτευσαν ανδρας τε και γυναικας
χιλιαδας οʹ και υπεστρεψαν εις τους τοπους αυτων. ̣6̣ Ὁ δε δυσσεβης Χοσροης,
αποστειλας ετερον αρχοντα κατα των Ῥωμαιων, ονοματι Σαρβαρον, μετα πλειστης
δυναμεως, και παρε λαβε την Καππαδοκιαν και την ∆αμασκον, την Πα λαιστινην συν
τηι αγιαι πολει, και πολλας μυριαδας Χριστιανων δια χειρος των Ἰουδαιων ανειλεν. ̣7̣
Ἠχμαλωτευσε και Ζαχαριαν τον πατριαρχην Ἱεροσολυμων, και τα τιμια ξυλα εν
Περσιδι απηγα γον. ̣8̣ Ὡσαυτως παρελαβον Αιγυπτον και Λι βυην και εως Αιθιοπιας·
ηλθον δε και εως Καλχη δονος και ταυτην παρελαβον. ̣9̣ Ὁ δε γε βασιλευς
Ἡρακλειος την αγιαν εορτην 567 του Πασχα τελεσας (κατα Περσιδος ηβουλετο
χωρησαι. ̣10̣ Χρηματα δε των εναγων οικων και σκευη των εκκλησιων λαβων,
εχαραξε νομισματα. Και μικρον οτε βουλομενος αποκινησαι) ταδε προς τον
πατριαρχην εφη· “Εις χειρας της Θεομητορος αφιημι την πολιν ταυτην και τον υιον
μου.” ̣11̣ Και εισελθων εις την Μεγαλην εκκλησιαν μελανα υποδηματα
περιβαλομενος και πρηνης πεσων ηυξατο· ον ιδων Γεωργιος ο Πισιδης μετα
τοσαυτης ταπεινωσεως, εφη· “Ὦ βασιλευ, Μελαμβαφες πεδιλον ειλιξας ποδας,
Βαψεις ερυθρον Περσικων εξ αιματων.” ̣12̣ Λαβων ουν την θεανδρικην μετα χειρας
αχειροποιητον μορφην, κατα Περσων εστρατευσε. Και δη πληθος Τουρκων αρας,
εξωρμησε κατα Περσων εν δυναμει βαρειαι σφοδρα δια του Ευξεινου ποντου. ̣13̣
Προαπεστειλε δε ο βασιλευς Ἡρακλειος πρεσβεις προς Χοσροην, αιτουμενος
ειρηνην· ο δε 110.832 τουτους απεπεμψατο ειρηκως· “Ει αρνησεται ο βασιλευς υμων
τον εσταυρωμενον και προσκυνησει τωι ηλιωι, ποιω ειρηνην.” ̣14̣ Οι δε Ἀβαρεις τας
σπονδας διαλυσαν τες, ασπερ 568 Ἡρακλειος δωροις προς αυτους εβεβαιωσεμετα
γαρ το αιχμαλωτησαι αυτους την Θραικην και λαβειν οʹ χιλιαδας κατωνειδισεν
αυτους ως μη φυλαξαντας τας συνθηκας· οι δε αισχυνθεντες συνεθεντο
φυλαττεινμαθοντες δε την του βασιλεως εκστρατειαν, κατελαβον την Θραικην και
χειρονα των πρωην ειργασαντο. ̣15̣ Ὅθεν διαπονηθεντες οι πολιται και απελ
πισαντες, προς τους βαρβαρους πολεμον συνηψαν και πολλας χιλιαδας εξ αυτων
κατασφαξαντες, προς την ιδιαν γην αυτους εξηλασαν. ̣16̣ Ὁ δε Χοσροης μαθων την
Ἡρακλειου μεγιστην εφοδον και σατραπην ενα εν χιλιασιν οπλιτων λʹ κατ' αυτου
εκπεμψας, και συμβολης γεναμενης ανηιρεθησαν παντες. ̣17̣ Των υπολειφθεντων δε
Περσων ̣146b κατα Χοσροου μανεντων, εφ' ενι των βασιλικων οικων τουτον
κατεκλεισαν (προυθηκαν τε αυτωι χρυσιον και αργυριον, και λιθους, ειποντες προς
αυτον· “Ἀπολαυε τουτων δι' ων τους Ῥωμαιους καθ' ημων ηγαγες”. Και ουτω λιμωι
και διψηι τιμωρησαντες αυτον, αισχρως ανειλον. ̣18̣ Ἡρακλειος δε ο βασιλευς εις την
Περ σιδα εισβαλων, τας τε πολεις καθηιρει και τα πυ ρεια διεστρεφεν, εφ' ων ευρεθη
Χοσροου το μυσα ρον εκτυπωμα, εν τηι του οικου στεγηι ωσπερ εν ουρανωι
καθημενον· εαυτον γαρ ο αθεος αποθεωσας, 569 ουτως ανεστηλωσεν, εν ωι αστρα και
ηλιον και σεληνην κατασκευασας, αγγελους περιεστωτας αυτωι σκηπτουχους και
βροντην δια μηχανης γινεσθαι και βρεχειν οποτε θελησειεν ετεχνασατο, οπερ
βδελυγμα θεασαμενος ο βασιλευς Ἡρακλειος εις γην κατεστρεψε και εις κονιν
διελυσε. ̣19̣ Ταυτα δε Σαρβαρος ακουσας γραφει προς Ἡρακλειον απολογιαν ως οτι
ουχ εκων, αλλα γνωμηι Χοσροου διεπραττεν απερ εις τους Ῥωμαιους πεποιηκεν. Ὃν
ο βασιλευς δια γραμματων ειρηνι κων προσκαλεσαμενος, ηκε προς αυτον εν Περσιδι.
̣20̣ Ἀναζητησας ουν Ἡρακλειος τους πρεσβευτας και μαθων, ως υπο Χοσροου δεινως
ανηιρεθησαν, θυμου πλησθεις ουκ εφεισατο πυρπολων και κα ταστρεφων πασαν την
Περσιδα εν ετεσιν ʹ. 110.833 ̣21̣ Τωι δε ζʹ ετει τα ζωοποια ξυλα του πανσεπτου
σταυρου αναλαβων και εις Ἱερουσαλημ παραγενο μενος και ταυτα υψωσας μετα
χαρας πολλης και ειρηνης υπεστρεψεν εν ΚΠ. ̣22̣ Εις το χρονικον βιβλιον του
 
 

242

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλεξανδρεως εξηγητου πως οι ενοικουντες Ἑβραιοι εν Ἱερουσαλημ ζηλωι φερομενοι
τους κατοικουντας εν Ἱερου σαλημ Χριστιανους παντας απεκτειναν, καθα και
προσθεν ειρηται, οτε η αλωσις της Ἱερουσαλημ υπο των Περσων εγενετο και τα
τιμια ξυλα συν τωι πατρι αρχηι εις Περσιδα ηχθησαν. Μετα γουν το ποιησαι
Ἡρακλειον τηι του Θεου βοηθειαι το μεγα και αξιο θαυμαστον νικος, και τον μεν
πατριαρχην ευρε τελευτησαντα, τα δε τιμια ξυλα αναλαβων, ως ειρηται, εις
Ἱερουσαλημ επανηκεν. Οι δε προλε χθεντες αθεοι Ἰουδαιοι, οι τους Χριστιανους 570
ανελοντες, φοβηθεντες και δωρα λαβοντες προς υπαντην εξηλθον του βασιλεως και
μετα δολου τουτον εις ορκον κρατησαντες· ηρωτησε τουτους ο βασιλευς ποθεν και
τινες εισι· οι δε· “∆ουλοι της βασιλειας σου, πενητες Ἑβραιοι οι κατοικουντες
Ἱερουσαλημ,” απεκριναντο. Ὁ δε ωμοσεν μη αδικησαι αυτους, μη γνους τα
γενομενα. Ἐλθων εις Ἱεροσολυμα μολις ευρεν ολιγους Χριστιανους εν ορεσι και
σπηλαιοις κρυπτομενους. Ὁ δε βασιλευς ερωτωμενος αυτους ει αλλοι ουκ εισι
Χριστιανοι, εμαθε τα παρα των Ἑβραιων πραχθεντα εις τους Χριστιανους. Γνους ουν
ο βασιλευς των Ἰουδαιων τον δολον, λεγει τοις Χριστιανοις· “Τι αρεστον εστιν υμιν;
ποιησω.” Οι δε ηιτησαντο παθειν αυτους ως αυτοι επραξαν. Ὁ δε βασιλευς, τον ορκον
φοβηθεις, ουκ ηθελε τουτο πραξαι. Οι δε Χριστιανοι θελοντες τουτου τυχειν,
ετυπωσαν την εβδομαδα νηστευειν υπερ της του ορκου παραβασεως· εως ωδε περι
τουτου. ̣23̣ Ὁ δε βασιλευς πλησιασας τηι ΚΠ. μυστι κην τινα θεωριαν εκ πληρωσεως
Θεου συνειργα σατο. Ὥσπερ γαρ ο Θεος εν ημεραις ʹ την πασαν κτισιν δημιουργησας,
την ζʹ αναπαυσεως ημεραν εκαλεσε, ουτω δη και ουτος εν τοις ʹ χρονοις πολ λους
διανυσας πολεμους και κοπιασας, εν τωι ζʹ ετει μετ' ειρηνης ανεπαυσατο. ̣24̣ Οι γουν
της πολεως την ελευσιν ̣147a αυτου γνοντες, ακατασχετωι ποθωι παντες εν τοις
παλατιοις της Ἱερειας εξηλθον συν τωι πα τριαρχηι και Κωνσταντινωι τωι υιωι
Ἡρακλειου, βασταζοντες κλαδους ελαιων και λαμπαδας, ευφη μουντες αυτον μετα
πολλης ευφροσυνης. Και ο μεν υιος αυτου προσελθων επεσεν εις τους ποδας αυτου.
110.836 ο δε 571 περιπλακεις αυτωι, κατεβρεξαν αμ φοτεροι την γην τοις δακρυσιν,
οπερ θεασαμενος ο λαος, ευχαριστηριους υμνους τωι Θεωι συν δακρυσιν ανεπεμπον·
και ουτω λαβοντες τον βασιλεα χαιρον τες, κροτουντες, ευφημουντες εισηλθον εις
το παλατιον. ̣25̣ Του δε Ἡρακλειου υπο Ἀθανασιου αρχηγου των Ἰακωβιτων και
Σεργιου του Συρου ΚΠ. απατηθεντος εις την αιρεσιν των Μονοθελητων εξεκυλισθη.
Και δη μετα ταυτα νοσωι περιπεσων υδερικηι, δι' ης και τεθνηκε, δεινως ετιμωρειτο·
επι τοσουτον γαρ το παθος επεκταθη ως, ηνικα ουρειν εμελλε, σανιδα κατα του
ιτρου ετιθει δια το στρεφεσθαι το αιδοιον αυτου και κατα του προσωπου τα ουρα
εκπεμπειν. Ἔλεγχος δε ην τουτο της εαυτου παρανομιας ενεκεν του εις την ιδιαν
ανεψιαν παρανομωτατου γαμου. ̣26̣ Ἐπι της αυτης βασιλειας Μωαμεθ ο των
Σαρακηνων αρχηγος εκ της Αιθριβου εξελθων και τωι βασιλει υπαντησας μετα
πληθους, και τοπον αιτησαμενος εις κατοικησιν, εαυτου και ετυχεν. ΣΚΗʹ. Βασιλεια
Κωνσταντινου υιου Ἡρακλειου. Μετα Ἡρακλειον εβασιλευσε Κωνσταντινος, ο υιος
αυτου, ο λεγομενος Ἡρακλονας, Μονοθελητης και αυτος, ετος αʹ, και φαρμακωι υπο
των οικειων ανηιρεθη. ΣΚΘʹ. Περι του πλουσιου του δωσαντος την ελεημοσυνην. 572
Ἐφ' ου πλουσιος τις εν ΚΠ. νοσησας και τον θανατον δειλιασας, εδωκε τοις πενησι
χρυσιου λιτρας λʹ· και παρα προσδοκιαν υγιανας, μετα μεληθεις εκ διαβολικης
απατης, θαῤρει φιλωι αυ του τουτο (οντι και αυτωι) πλουσιωι και (πανυ) γνησιωι
(φιλωι). Ὁδε λεγει αυτωι· “Μηδαμως, αδελφε, παραδεξηι τον λογισμον τουτον,
δαιμονιωδης γαρ εστιν· και λυπησεις τον Θεον τον ελεησαντα σε δια της τοιαυτης
σου ελεημοσυνης και αναστησαντα σε (εκ θανατου, μη και αιφνιδιως παλιν επαξει
σοι τον θανατον, και απελθηις αμετανοητος. Του δε μη πειθομενου, αλλα μαλλον και
αποδυσπετουντος, εφη προς αυτον ο φιλος· “Ἐπει, συμβουλευοντος μου, τα προς
 
 

243

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σωτηριαν σου ου καταδεχηι, ειπω σοι ετεραν βουλην.” Ὁ δε φησι· “Ποιαν ταυτην;” Ὁ
δε αληθως ελεημων απεκρινατο· “∆ευρο εις την εκκλησιαν και ειπε· Ουκ ειμι εγω,
Κυριε, ο ποιησας 110.837 την ελεημοσυνην εκεινην, αλλ' ουτος εστι· και παρεξω σοι
τας λʹ λιτρας.” Ὁ δε ταλαιπωρος εκει νος ανθρωπος συνθεμενος τουτο και προς την
εκκλη σιαν απελθων, το χρυσιον εν χερσι λαβων και το συμφωνηθεν λαλησας, εν τωι
εξερχεσθαι αυτον την πυλην της εκκλησιας πεσων απεθανεν. Παντων ουν των
ευρεθεντων τον δικαιον Κριτην και απαραλο γιστον Θεον υμνολογησαντων, των δε
κληρικων προτρεπομενων τον κυριον των νομισματων λαβειν τα ιδια, ου
κατεδεξατο ειπων· (Μη μοι γενοιτο τουτο καν εις εννοιαν ελθειν· εξοτε γαρ δεδωκα
αυτα κατ' ονομα δωρα τωι Κυριωι, αυτου εισι και εις τα ανω βραβεια εγραφη, και ουκ
εχω αυτων εξου σιαν· οπερ Ἀνανιας 573 και Σαμπφηρα αγνοησαν τες και εκ των
αφιερωθεντων τωι Κυριωι παλιν ως εξ οικειων λαβοντες, αιφνιδιωι θανατωι ωσπερ
και ουτος υπεστησαν)· “Θεος γαρ ου μυκτηριζεται·” (Οι δε ακουσαντες ταυτα
μεγαλως ωφεληθησαν, κατανοησαντες του ανδρος το σταθερον και βε βαιον και το
προς την πιστιν ασαλευτον. Ἐκρι θησαν ουν αι λʹ λιτραι δοθηναι πτωχοις. Εικοτως
ουν ελεγεν ο μεγας Ἀθανασιος ̣147b οτι περ παν οπερ επαγγελλομεθα τωι Θεωι,
ουκετι λοιπον ημων εστιν, αλλα του Θεου· διο τοινυν εκ τουτων υποσυρομενοι, ουχ
ως τα εαυτων εσμεν λαμβανοντες, αλλ' ως παρα του Θεου ιεροσυλουντες
κριθησομεθα· επι μικρωι γαρ και μειζονι πταισματι η παραβασις κρινεται· και γουν οι
προπατορες ξυλου γευσει θανατωι και φθοραι κατεδικασθησαν και ο εν Σαββατωι
ξυλα συλλεξας λιθοβοληθησεται. Ἡ δε επαγγελια ου μεχρι μονον χρηματων, αλλα
μεχρι και λογου φθανει και προαιρεσεως (αμελει· το μεγα και θειον οντως
μυστηριον ημων ουκ επι χρημασιν εχει την κατα Θεον πιστιν και υποσχεσιν, αλλ' επι
προαιρεσει τελειαι και τηι κατα Θεον πιστει. Παντες γαρ επηγγειλαμεθα και παντες
επαγγελιας εσμεν υπευθυνοι). Ἀναγκη τοινυν αποδιδοναι την μεν παρθενον την
παρθενιαν οποιαν επηγγειλατο, τον δε εγκρατη την εγκρατειαν, τους δε εν γαμωι την
σωφροσυνην και την προς αλληλους τιμην τε και αγαπην· και τελος παντας την εις
Θεον πιστιν, και ευλαβειαν, και δικαιοσυνην, και ανδρειαν.
ΣΛʹ. Περι του επισκοπου και του φιλοσοφου. Ἐγενετο δε και εν Ἀλεξανδρειαι
τι τοιουτον. Ἐπισκοπος τις ευλαβης πανυ, πλησιον εχων τινα φιλοσοφον Ευαγριον
καλουμενον, εταιρον αυτου γενομενον εν τοις παιδευτηριοις, Ἕλληνα δε την
110.840 θρησκειαν, ον ο επισκοπος μεταθειναι βουλομενος εκ της ειδωλομανιας
προς την πιστιν του Χρι στου συνεχως προσεκαλειτο και διελεγετο. 574 Του δε μη
πειθομενου, αλλα και σφοδρα δυσχεραι νοντος, ειπειν λεγεται εν μιαι προς τον
επισκοπον· “Ὄντως, κυριε επισκοπε, μετα παντων, και τουτο μοι απαρεσκει, ο λεγετε
οι Χριστιανοι, οτι συντελεια του κοσμου γινεται, και των σωματων αναστασις, και
ανταποδοσις των βεβιωμενων, και ο ελεων πτωχον δανειζει Θεωι και εκατοντα
πλασιονα μετα ζωης αιωνιου αποληψεται” (απερ απαντα μοι χλευη και μυθος τα
λεγομενα φαινεται). Και του επισκοπου διαβεβαιουμενου μηδεν ψευδος η χλευην εν
τοις Χριστιανων δογμασιν ειναι, ανε χωρει Ευαγριος, πολλην συζητησιν εν εαυτωι
εχων Μετα δε τινα χρονον, Θεου συνεργουντος τηι του επι σκοπου διδασκαλιαι,
πιστευσας ο φιλοσοφος εβαπτι σθη, ος αυτικα παρασχων τωι επισκοπωι χρυσιου
λιτρας τʹην γαρ πλουσιος σφοδραλεγει· “∆εξαι ταυτα, ω επισκοπε, και διαδους
πτωχοις ποιησον μοι (εγγραφον) ιδιοχειρον, οτι ληψομαι αυτα παρα του Θεου.” Του
δε επισκοπου δεξαμενου προ θυμως και το γραμμα ποιησαντος, διενειμε παντα τοις
πενησιν. Ἐπιζησας ουν χρονον τινα ο φιλο σοφος εν ευσεβειαι και αρετηι μεγαληι,
παρηγγειλε τοις τεκνοις αυτου τελευτων ενθειναι τον χαρτην τηι χειρι αυτου και
ουτως ταφηναι. Και τουτου γε νομενου, μετα τριτην ημεραν επιφαινεται κατ' οναρ ο
φιλοσοφος τωι επισκοπωι λεγων· “Ἐλθε εις τον ταφον μου, ω επισκοπε, και λαβε το
 
 

244

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιδιοχειρον σου· απελαβον γαρ το χρεος εκατονταπλασιον και ουδενα λογον εχω
προς σε· αλλα προς τελειαν σου πληροφοριαν και ιδιοχειρον εν αυτηι καθυπεγραψα.”
Του δε επισκοπου (αγνοουντος, οτι συνεταφη αυτωι φιλοσοφωι το ιδιο χειρον), πρωι
μεταστελλεται τους υιους του φιλο σοφου. Και τουτο μαθων απερχεται εις τον
ταφον μετα των κληρικων της πολεως. Και τουτον ανοι ξαντες ευρισκουσι ̣148a τον
φιλοσοφον καθημενον και την 575 χειρα μετα του γραμματος προτει νοντα. Των δε
κληρικων βουλομενων τον χαρτην λαβειν, ουδεις ισχυσεν αποσπασαι εκ της χειρος
αυτου, εως αν ηλθεν η χειρ του επισκοπου. Και πα ραχρημα τον χαρτην επιδους
απεπεσε παλιν· ον τινα (χαρτην) ανοιξας ο επισκοπος, ευρε νεωστι επι γεγραμμενον
τηι χειρι του φιλοσοφου ουτως. “Ἐγω, Ευαγριος φιλοσοφος, σοι, τωι οσιωτατωι
επισκοπωι εν Κυριωι χαιρειν. Ἴσθι, Πατερ, ως ελαβον το χρεος εκατονταπλασιον και
ουδενα προς σε λογον εχω.” Τουτων αναγνωσθεντων και παντων ακουσαντων των
γραμματων καταπλαγεντων, σφοδρα και 110.841 επι ωραν ικανην κραξαντων το·
“Κυριε, ελεησον” (και το· “∆οξα τωι Θεωι ημων Κυριωι Ἰησου Χριστωι”), εκελευσεν ο
επισκοπος το ιδιοχειρον εν τωι σκευοφυλακιωι τηρεισθαι. ΣΛΑʹ. Περι στρατιωτου του
εμπεσοντος εις γεωρ γου γυναικα. Και εν Καρθαγενηι της Ἀφρικης υπηρχε τις
στρατιωτης ασωτος λιαν, ος εκ λοιμικης νοσου της πολεως διαφθειρομενος, ελθων
εις κατανυξιν, καταλειψας την πολιν, ιδιασε μετα της γυναικος αυτου εν προαστειωι,
εν ωι παλιν εκ δαιμονικης ενεργειας, επεσεν εις την γυναικα του γεωργου. Ουτος
αφνω τελευτησας θαπτεται πλησιον του προα στειου εν μοναστηριωι. Τηι δε
επαυριον, των μο ναχων ψαλλοντων την γʹ ωραν, φωνη γεγονεν εκ βαθους του
ταφου· “Ἐλεησατε,” λεγουσα, “δουλοι του Θεου, ελεησατε.” Οι δε τον ταφον ευθεως
ανοιξαντες ευρον τον στρατιωτην καθεζομενον και κραζοντα, και θαττον
εξαγαγοντες αυτον και τα δεσμα διαλυσαντες, ηρωτησαν την αιτιαν του τοι ουτου
θαυματος. Ὁ δε παρακαλεσας αυτους 576 απενεγκειν αυτον προς τον δουλον του
Θεου Θαλασ σιον τον επισκοπον. Παρακαλεσας αυτον λεγει· “∆ιηγησον ημιν τι το
συμβαν εις σε, αδελφε, οπως και ημεις δοξασωμεν τον Θεον.” Ὁ δε διηγησατο αυτωι
παντα μετα πολλων δακρυων, λεγων· “Ἐγω ο ταπεινος, και αθλιος και ταλαιπωρος,
ωδε, Πατερ, εν αμαρτιαι τελευτων εθεωρουν τινας Αι θιοπας εστωτας πλησιον μου,
ων και αυτη η θεω ρια μονη χαλεπωτερα πασης υπαρχει κολασεως, ουστινας ορων, η
αμαρτωλος μου ψυχη ταρατ τεται προς εαυτην και συστελλεται. Παρισταμενων δε
μοι των τοιουτων φοβερων Αιθιοπων, θεωρω νεανισκους δυο λευχειμονουντας
ευειδεις αγαν, οιτι νες την ψυχην μου παραλαβοντες και απο της γης αυτικα προς
ουρανον ανυψουμενοι, ευρισκομεν τελωνια φυλαττοντα μετα πολλης ακριβειας την
ανοδον και κωλυοντα τας ανερχομενας ψυχας, και λογοθετουντα καθ' εκαστον
τελωνιον την οι κειαν αμαρτιαν, το μεν γαρ του ψευδους, το δε του φθονου, το δε
της λοιδοριας· και απλως ουτως καθ' εξης εκαστον παθος ιδιους εχει τελωναρχας
και δικολογους, υφ' ων κρατουμενος εθεωρουν τους οδηγουντας με νεανισκους
βασταζοντας ως εν βαλαντιωι τινι τας καλας μου πραξεις, αφ' ου λαμ βανοντες και
αντισταθμιζοντες τοις πονηροις ερ γοις μου, οις προσεφερον ακριβολογουντες οι
πονη 110.844 ροι ζυγοσταται και της αεροποριας οδοσταται, μολις απελυομεθα·
εκδαπανηθεντων δε παντων των αγα θων μου εργων και προς την πυλην του
ουρανου φθασαντες εν ηι το τελωνιον της πορνειας ην, συ σχεθεις υπο των ζοφερων
εκεινων Αιθιοπων, προσεφε ρον πασαν μου πορνειαν ̣148b και σωματικην αμαρ τιαν,
ην απο δεκαετους χρονου της ηλικιας μου διεπραξαμην ο αθλιος. Ἀπολογουμενων
δε των νεα νισκων εκεινων υπερ εμου και λεγοντων, οτι τα εν τηι πολει αμαρτηματα
συγκεχωρημαι μετανοησας “Ἀλλα,” φασιν οι δεινοι κατηγοροι, “μετανοησας επεσε
παλιν εις μοιχειαν εξω της πολεως και ουτως απεθανεν”, οπερ ακουσαντες οι
αγγελοι ανεχωρη σαν εασαντες με αναπολογητον ως μηδεν εργον αγαθον εχοντα.
 
 

245

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Και αρπασαντες με οι Αιθιοπες εκεινοι, τυπτοντες με κατηγαγον με εις την γην
αυθις. 577 Και κατηλθον δια τινων στενωπων και σκοτεινων, δυσωδεστατων πανυ
και φρικοδε στατων καταδυσεων μεχρι των καταχθονιων εν τοις δεσμωτηριοις του
ᾅδου, ενθα εισιν αι ψυχαι των αμαρτωλων αποκεκλεισμεναι εις γην σκοτεινην και
φοβεραν, εις γην σκοτους αιωνιου, ου ουκετι φεγγος ουδε οραιν βροτων ζωην, ως
γεγραπται, αλλ' οδυνη και θλιψις αιωνιος και απαραμυθητος και στεναγμος
ασιγητος· εκαστος γαρ των εκεισε μνη μονευων τας πονηρας αυτου πραξεις και
εννοων πως απολογησεται τωι αδεκαστωι κριτηι, και πως την απεραντον κολασιν
υποστησηται, δεινως τωι συνει δοτι προβασανιζεται και προς τουτο αναλογιζομενος
τον απο Θεου χωρισμον και της δοξης των αγιων αυτου και την μετα του διαβολου
καταδικην και των δαιμονων απαυστον και απαρηγορητον, λυπειται και στεναζει.
Μεθ' ων γε τοι καγω συγκατακλεισθεις και πενθων ορω τους δυο νεανισκους
εκεινους ελθον τας εκεισε παλιν, ους παρακαλεσας εξαγαγειν της φοβερας εκεινης
φυλακης τε και αναγκης οπως μετανοησω, οι και φασιν προς με· “Ματην πα
ρακαλεις· ουδεις γαρ εξερχεται των ενταυθα μεχρι της κοινης αναστασεως.”
Ἐπιμενοντος δε μου τηι δεησει και βοωντος· “Ἐλεησατε με· ου γαρ ᾔδειν, οτι ταυτα
μοι συμβησεται και δια τουτο γνησιως απο του νυν μετανοω και γενησομαι προς
ωφελειαν πολλων, ει προς την επι γης ζωην αυθις επανη ξω.” Και δυσωπηθεντες οι
αγγελοι αγουσι με προς το σωμα και την μεν ιδιαν φυσιν της ψυχης εβλεπον ωσπερ
μαργαριτην αστραπτουσαν, το δε σωμα δυσωδες και ημαυρωμενον, οθεν
δυσχεραινον τος μου και λεγοντος μη δυνασθαι εισελθειν εν αυτωι δια την ζοφωσιν
αυτου και την δυσωδιαν, οι δε προσηπειλησαν μοι λεγοντες· “Ει μη εισελθηις, παλιν
απαγομεν σε εις εκεινην την καταδικην· 110.845 ουκουν εισελθηις, ινα και αυτος
σωθηις και αλλους ωφελησηις, ως τωι Κυριωι εδοξεν.” Τοτε ειδον ως δια του στοματος
εισελθων και το σωμα διαναστησας ηρξαμην κραζειν· “Ἐλεησατε με.” Παντων δε
ωφεληθεντων λιαν και μαλλον φοβηθεντων επι τηι φοβεραι ταυτηι διηγησει, εκαστος
τα εαυτου εθρηνει πλημμεληματα· τον δε ανθρωπον βλεποντες κατα πεπονημενον
και πολυδακρυν παρεκαλουν γευσασθαι τροφης. Ὁ δε παντελως ουχ υπηκουσεν,
αλλα απο ταξαμενος αυτοις, διηρχετο τας εκκλησιας 578 και ριπτων εαυτον επι του
εδαφους εβοα μετα φωνης ισχυρας και δακρυων πολλων· “Ουαι, ουαι τοις αμαρ
τανουσιν αμετανοητως! ποια φοβερα κολασις και εξετασις ακριβης αυτους
περιμενει!” Ποιησας ουν ̣149a ουτως ημερας μʹ νηστευων, και αγρυπνων, και
κηρυσσων, και πολλους επιστρεφων προς μετα νοιαν, ετελειωθη εν Κυριωι προγνους
τον εαυτου θανατον προ ιβʹ ημερων.
ΣΛΒʹ. Περι των κεκοιμημενων διαφορων αγιων. Συμφωνει δε τωι θαυματι
τουτωι, λεγω δη το περι της των ψυχων προς την των ουρανων ανοδον μετα την
ενθενδε μεταχωρησιν, και ο θεομυστης Χρυσοστομος διεξιων περι των
κεκοιμημενων ουτως· “Ταυτα και τα τουτων αποῤρητοτερα προθεω ρουντες οι
τελευτωντες, οι μεν εν τηι κλινηι ταρασ σονται φυγειν βουλομενοι, μη δυναμενοι δε,
οι δε τους οδοντας βρυχουσι και αλλοι τας σιαγονας κο πτουσι και ετεροι τους
οφθαλμους ελεεινως περιστρε φουσι και τας χειρας συστελλουσι, κατα μικρον της
δυναμεως του σωματος ληγουσης και της γλωττης δεινως φλεγομενης· ορωσι γαρ
τοτε τους μεν θειους αγγελους φοβερως τε και οξεως την ψυχην απαι τουντας, τους
δε πονηρους δαιμονας παρισταμενους, και λογοθετουντας, και κατηγορουντας
ευτονως, και αρπασαι προς εαυτους επιχειρουντας· ειτα και τον κλεπτην αιφνιδιως
εισελθοντα και την ψυχην του σωματος αποῤρηξαντος, πορευεται μετα σκυ
θρωποτητος πολλης εις τοπους ξενους και παμπαν αγνοουμενους. Πολλων ουν
ημων, αδελφοι, τοτε δει των ευχων, πολλων των αγαθων εργων, πολλης ημιν τοτε
χρειας της των αγγελων βοηθειας, πολλης ημιν τοτε της εν τηι του αερος αναβασει
 
 

246

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χειραγωγιας και συμμαχιας. Ει γαρ εις μακραν χωραν και ξε νην πολιν ενταυθα
πορευομενοι δεομεθα του χειρα γωγουντος και οδηγουντος, ποσων ημιν δει των
βοηθων μαλλον και χειραγωγων του διασωσαι και διαπερασαι τας αρχας και τας
εξουσιας και τους οδοστατας του αερος και δικαιολογους, ους τελωνας και
φορολογους η θεια προσαγορευει Γραφη; ∆ιο δη προφθασωμεν το προσωπον του
Θεου εν εξομολο γησει, προφθασωμεν 579 προ του φθασθηναι, δρα μωμεν προ του
καταληφθηναι· ο γαρ βιος βραχυς, η δε κρισις μακρα· το δε τελος εγγυς και ο φοβος
110.848 πολυς και ο ελεων ουδεις· εννοησον γαρ οπως εισιν αι ψυχαι διοτι
κατεφρονησαν του φοβου του Θεου και των εντολων αυτου, μικρας ανεσεως παρα
καλουσαι τυχειν και μη τυγχανουσαι, αλλ' εις τα καταχθονια της γης θρηνουσαι τας
ραιθυμιας και τας τρυφας και τας πορνειας αυτων και τας λοιπας κακουργιας,
ανονητα μετανοουσιν εφ' οις κακοις διεπραξαντο και πενθουσιν απαρηγορητοι. ∆ια
τοι τουτο μαλιστα μακαριζομεν τους δικαιους και τους νηπιους αποθνησκοντας,
επειδη το παρ' ημιν ποτηριον του θανατου επικινδυνον, παρ' εκεινοις εστι σωτηριον
και το παρα πασι φρικτον, παρ' εκει νοις επιθυμητον· και οπερ ημεις εχομεν εκειθεν
αρχην τιμωριας, παρ' εκεινοις εστιν αρχη σωτη ριας· μονον ουχι λεγοντες· “Ἡμας
αγγελοι ει ρηνικοι διεχωρισαν εκ του σωματος· ημεις αλυπως και ανεμποδιστως
παρηλθομεν τας αρχας και τας εξουσιας του αερος, αγαθους οδηγους εχοντες· ου γαρ
ευρον εν ημιν οπερ εζητουν η ηλπιζον· ειδον αμιαντον και καθαρον το σωμα και
ηισχυνθησαν· ειδον αφθορον και λαμπραν την ψυχην και ενετρα πησαν· ειδον την
γλωσσαν ασπιλον και αδολον και εφιμωθησαν· παρηλθομεν και ηυτελισαμεν
αυτους· διεβημεν δι' αυτων και κατεψαλομεν αυτων φα σκοντες· “Ευλογητος
Κυριος, ος ουκ εδωκεν ημας εις θηραν τοις οδουσιν αυτων·” ”η παγις συνετριβη, και
ημεις ἐῤρυσθημεν·” οθεν και οι προσαπατωντες αγγελοι εχαιρον ̣149b, δικαιοι
κατησπα ζοντο, οσιοι συνετερποντο λεγοντες· “Καλως ηλθον οι φιλοι του Χριστου
και των αιωνιων αγαθων κλη ρονομοι.” ̣2̣ Και μεντοι και ο της θεολογιας επωνυμος
Γρηγοριος εν τωι επιταφιωι του αδελφου Καισαρειου φασκει· “Πειθομαι σοφων
λογοις, οτι πασα ψυχη καλη τε και θεοφιλης, επειδαν του συνδεσμου λυθεισα
σωματος, (των) ενθενδε απαλλαγηι, ευθυς εν συναι σθησει και θεωριαι του μενοντος
αυτην καλου γινε ται, ατε του επισκοτουντος ανακαθαρθεντος η αποτεθεντοςουκ
οιδ' οτι και λεγειν χρη θαυμασιαν τινα ηδονην ηδεται και αγαλλεται και ιλεως 580
χωρει προς τον εαυτης δεσποτην, ωσπερ τι δεσμωτηριον χαλεπον τον ενταυθα βιον
απολι πουσα και τας περικειμενας αποσεισαμενη πεδας, υφ' ων το της διανοιας
πτερον καθειλκετο, και οιον ηδη τηι φαντασιαι καρπουται την αποκειμενην μακα
ριοτητα.” ̣3̣ Ὁμοιως δε και ο μεγας Ἀθανασιος εν τωι βιωι του αγιου Ἀντωνιου λεγει·
“Ἀναστας εις προσευχην περι ωραν θʹ ησθετο εαυτον αρπαγεντα τηι διανοιαι· και
παραδοξως εστως εβλεπεν εαυ τον ωσπερ εξωθεν εαυτου γενομενον και ως εις τον
αερα αφοδηγουμενον υπο τινων, ειτα πικρους και δεινους εστωτας εν τωι αερι και
θελοντας αυτον κωλυσαι ωστε μη διαβηναι. Των δε οδηγουντων 110.849
διαμαχομενων, απηιτουν εκεινοι λογον, ει μη υπευ θυνος αυτοις ειη· βουλομενων
ουν αυτων συναραι λογον απο της γεννησεως αυτου, ου συνεχωρουν οι τον
Ἀντωνιον οδηγουντες· “Τα μεν απο της γεν νησεως αυτου, λεγοντες, ο Κυριος
απηλειψεν· αφ' ου δε γεγονε μοναχος και τωι Θεωι συνεθετο, εξεστω ποιησαι λογον.”
(Και δη) τοτε κατηγορουντων (αυ του) και μη ελεγχοντων, ελευθερα γεγονεν η οδος
αυτωι και ακωλυτος. Και ευθυς ειδεν εαυτον ωσ περ ερχομενον εις εαυτον και του
μεν φαγειν επε λαθετο, εμεινε (δε) το λοιπον της ημερας και ολης της νυκτος
ευχομενος και στεναζων. Ἐθαυ μαζε δε λογιζομενος προς ποιους εστιν η παλη και
δια ποσων πονων εχει τις διαβηναι τον αερα και εμνημονευσεν οτι τουτο εστιν, ο
ελεγεν αποστολος “κατα τον αρχοντα της εξουσιας του αερος”· εν τουτωι γαρ ο
 
 

247

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχθρος εχει την εξουσιαν εν τωι μα χεσθαι και πειρασθαι διακωλυειν τους
διερχομενους, οθεν μαλιστα παρηινει λεγων· “Ἀναλαβετε την πανοπλιαν του Θεου,
ινα (δυνηθητε αντιστηναι τηι ημεραι τηι πονηραι”, οπως) μηδεν εχων ο εχθρος λεγειν
περι ημων φαυλον καταισχυνθηι· ∆ιο τοινυν ανενδοτως επιμενωμεν τηι ασκησει γι
νωσκοντες οτι, εαν μιαν ημεραν αμελησωμεν, ου δια τον παρελθοντα χρονον ημιν
συγχωρησει, αλλα δια την αμελειαν 581 καθ' ημων ο Θεος αγανακ τησει μαλλον.
Ουτω γαρ εν τωι Ἰεζεκιηλ ηκουσα μεν· ουτω και Ἰουδας απωλεσε δια νυκτα μιαν
ολου του παρελθοντος χρονου τον καματον· ουδε γαρ ο εχθρος ημων αμελει της
καθ' ημεραν φροντι ζων απωλειας παντοτε, και εαν αμελουντας ημας ευρησει,
σφοδροτερως επιτιθεται· εις δε το μη ολι γωρειν ημας, καλον το αποστολικον ρητον
αει με λεταιν· “Καθ' ημεραν αποθνησκω”. Ἂν γαρ ημεις ως αποθνησκοντες καθ'
ημεραν ουτως ζωμεν, ουχ αμαρτησομεν. Ἔστι δε το λεγομενον τοιουτον· Ἵνα καθ'
ημεραν εγειρομενοι μη νομιζωμεν φθα νειν την εσπεραν και παλιν μελλοντες
ανακλινε σθαι ̣150a μη εγειρεσθαι. Μετα δε ταυτα δια λεξεως αυτωι ποτε γενομενης
προς τινας περι της διαγωγης της ψυχης και ποιος μετα την αναχωρησιν εσται αυτηι
τοπος, τηι εξης νυκτι καλει τις αυτον ανωθεν λεγων· “Ἔξελθε, Ἀντωνιε, και βλεπε.”
Και δη εξελθων και αναβλεψας ειδε τινα μακρον τωι ειδει και φοβερον εστωτα,
αναβαινοντας δε τινας ωσπερ επτερωμενους, κακεινον εκτεινοντα τας χει ρας και
τους μεν κωλυομενους παρ' αυτου, τους δε υπεριπτωμενους και αμεριμνως λοιπον
αναγομε νους· και επι μεν τοις τοιουτοις ετριζε τους οδοντας ο μακρος εκεινος, επι
δε τοις αποπιπτουσιν εχαι 110.852 ρεν και εγενετο φωνη λεγουσα. “Νοει το βλε
πομενον (Ἀντωνιε).” Και διανοιχθεισης αυτωι της διανοιας, εγνω ψυχων ειναι την
παροδον. Και τον εστωτα μακρον τον εχθρον του γενους ημων διαβολον και τους
μεν υπευθυνους αυτωι κρατουντα και κωλυοντα διελθειν, τους δε ανευθυνους μη δυ
ναμενον κατεχειν.” ̣4̣ ∆ια δη τουτο και ο μεγας και πολυαθλος Ευστρατιος μελλων,
καιπερ δια μαρτυριου, τε λειουσθαι, προσηυξατο λεγων· “Μεγαλυνων μεγα λυνω σε,
Κυριε, οτι επειδες επι την ταπεινωσιν μου 582 και ου συνεκλεισας με εις χειρας
εχθρων και εσωσας εκ των αναγκων την ψυχην μου· και νυν σκεπασατω με η χειρ
σου, και ελθοι επ' εμε το ελεος σου, οτι τεταρακται η ψυχη μου και κατωδυ νος εστιν
εν τωι εκπορευεσθαι αυτην εκ του σωματος τουτου, μηποτε η πονηρα του
αντικειμενου βουλη σις συναντησηι αυτηι και παρεμποδισηι εν σκοτει δια τας εν
αγνοιαι εν τωι βιωι τουτωι γενομενας μοι αμαρτιας· ιλεος μοι γενου, ∆εσποτα, και μη
ιδοι η ψυχη μου την ζεζοφωμενην οψιν των πονηρων δαιμονων, αλλα
παραλαβετωσαν αυτην αγγελοι σου φαιδροι και φωτεινοι. ∆ος δοξαν τωι ονοματι
σου τωι αγιωι, και τηι σηι δυναμει αναγαγε με εις το θειον σου βημα· εν τωι κρινεσθαι
με μη καταλαβηι με η χειρ του αρχοντος του κοσμου τουτου εις το κα τασπασαι με
τον αμαρτωλον εις βυθος ᾅδου.” ̣5̣ Τοιγαρ τοι και ο μεγας αποστολος Ἰουδας εν τηι
καθολικηι αυτου επιστοληι ταυτα παραδηλοι λεγων· “Ὁ δε αρχαγγελος Μιχαηλ, οτε
τωι δια βολωι, φησιν, διακρινομενος διελεγετο περι του Μωσεως σωματος, ουκ
ετολμησε κρισιν επενεγκειν βλασφημιας, αλλ' ειπεν· “Ἐπιτιμησει σοι Κυ ριος”
διαβολος· βουλομενος γαρ παραστησαι την εν τωι αφανει του διαβολου περι των
ανθρωπινων ψυχων τυραννιδα, ην εσχεν εις την ταφην του σω ματος Μωυσεως
αντιστηναι, ινα μαθωμεν, οτι προς τους τοπους της αναπαυσεως ο διαβολος μετα
των συν αυτωι πονηρων και αποστατικων δυναμεων, ειργει πορευεσθαι τας ψυχας
της ανω πορειας, διο και αγγελοι παραλαμβανουσιν αυτας εξιουσας απο του
σωματος.” ̣6̣ Ουτω δε και ο Μαρτυριος Ἀντιοχειας εν τηι αυτηι επιστοληι φησιν·
“Ἐπειδη γαρ, της ψυχης απο σωματος χωριζομενης μετα την εντευθεν απαλ λαγην,
ευθυς προσαπαντωσιν αυτηι αγγελικαι δυ ναμεις αγαθαι και δαιμονων στιφος
πονηροτατων ινα προς την ποιοτητα των εργων ων επραξαν πονηρων και αγαθων,
 
 

248

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι τους αξιους τοπους η ου 110.853 τοι η εκεινοι, ταυτην αποκομισωσιν
φυλαχθησομε νην εως της τελευταιας κρισεως, καθ' ην εις κρισιν παραστησομεθα
583 παντες, εις την αιω νιον ζωην τε και αναπαυσιν η εις την απεραντον φλογα ̣150b
του πυρος απαχθησομεθα, οπερ ο Θεος βουλομενος υποδειξαι δια τινος τυπου
σωματι κου, παρεσκευασεν εν τηι του Μωυσεως τελευτηι φα νηναι τον αρχαγγελον
Μιχαηλ διακρινομενον περι του σωματος αυτου και τον πονηρον αντιπραττοντα
δαιμονα και τουτωι τον Μιχαηλ αγαθον αγγελον οντα προσυπαντησαι και
αποσοβησαι, αλλα τωι Κυριωι των ολων παραχωρησαι της κατ' εκεινου κρισεως·
οπως δια τουτου μαθωμεν, ως εστι τις αγωνια της ψυχης μετα την εξοδον και οτι
χρη δια των αγα θων εργων ετοιμαζεσθαι προς το της ευαγγελικης ημας επιτυχειν
συμμαχιας, των δαιμονων καθ' ημων επιτριζοντων φθονερως και πικρως εις απαν.”
̣7̣ Λεγει ουν και ο μεγας ομολογητης Μαξιμος προς Ἰωαννην κουβικουλαριον· “Τις,
αγαπητε, των κατ' εμε ρυποις αμαρτηματων κατεστιγμε νος ου φοβειται την των
αγιων αγγελων επιστασιν, υφ' ων κατα θειαν ψηφον της ζωης το περας δε χομενος,
βιαι του σωματος μετ' οργης εξωθειται και μη βουλομενος; τις κεκηληδωμενην
εαυτωι συνεπισταμενος την συνειδησιν, ου δεδοικε την ωμοτατην των πονηρων
δαιμονων βαρβαρωδη υπαντησιν, εκαστου τουτων κατα τον αερα μετα την εξοδον
προς εαυτον αφειδως την αθλιαν ψυχην ελκοντος και τωι ελεγχωι των αυτηι
πεπραγμενων καταισχυνοντος και πασης εμποιουντος αυτηι τοις επι τοις μελλουσιν
αγαθοις ελπιδος ελεεινην απογνωσιν;” ”Μετα δε την γινομενην κατα τον αερα προς
τα πνευματικα της πονηριας διαγνωσιν τε και λογοθετησιν η προς τον ᾅδην
καταπτωσις διαδεχεται και παροικησις, εν ωι σκοτωι βαθει διαγουσι και βαρυτατηι
σιγηι, τροφην εχουσαι αι εκεισε καταδεδικασμεναι ψυχαι τους δριμυτατους
στεναγμους και τα πικροτατα δακρυα και την επι τοις δεινοις κατηφειαν,
εκδεχομεναι δια πατος ου δεν αλλο η μονην την επι 584 τηι δικαιαι ψηφωι δικαιαν
ανταποδοσιν. Ταυτην ουν συνιστησιν αυτοις την απαυστον λυπην και οδυνην η της
ανα στασεως ελπις, η της φοβερας ημερας Χριστου πα ρουσιας ημερα, η
φρικωδεστατη παραστασις και περι των βεβιωμενων παντων απολογια, καθ' ην οι
μεν εκ δεξιων του κριτου σταθησονται και ληψον ται των αποῤρητων αγαθων τας
επαγγελιας, οι δε την αριστεραν στασιν λαχοντες, το πυρ το αιωνιον, το εξωτερον
σκοτος και τον ακοιμητον σκωληκα 110.856 τον τε βρυγμον των οδοντων και το
διηνεκες δακρυον, και την απεραντον αισχυνην τε και κολασιν. Ταυτα δη ταυτα
προεννοουσαι και διαλογιζομεναι, εικοτως πενθουσι και αποδυρονται ως
κατακεκριμε ναι και αναπολογητοι και μηδε του σοφου την διδα σκαλιαν
ακουσαντες λεγοντος· “Παντα οσα αν ευρηι η χειρ σου του ποιησαι, οση σοι δυναμις,
ποιησον, οτι ουκ εστι ποιημα, και λογισμος, και γνω σις, και σοφια εν ᾅδηι, οπου συ
πορευηι εκει·” επει περ “Ουκ εστιν εν τωι θανατωι ο μνημονευων σου· εν δε τωι ᾅδηι τις
εξομολογησεται σοι;” Και γαρ ουκ εστιν εκει ο μνημονευων του Θεου και λεγων μετ'
ευφροσυνης· “Ἐμνησθην του Θεου και ηυ φρανθην,” ουτε εξομολογουμενος και
σωζομενος, διοτι απεκλεισε Κυριος κατ' αυτων πασαν εξομολο γησιν και διορθωσιν.
̣8̣ Ὅθεν και ο μακαριος Νειλος παρεγγυαι φασκων· “Μνησθητι δε και της εν ᾅδηι κατα
στασεως και λογιζου πως αρα εισιν εκει αι ψυχαι, εν ποιαι πικροτητι σιωπης, εν ποιαι
δεινοτητι στε ναγμου, ηλικωι φοβωι η αγωνιαι, η τινι προσδοκιαι την απαυστον
οδυνην εκδεχομεναι, και το ψυχος εχου σαι, και απεραντον εκεινο δακρυον.” ̣9̣ Ου
μην δε, αλλα Γρηγοριος ο κλεινος παπας Ῥωμης εν τωι προς Πετρον διαλογωι φησιν·
“Ει γαρ τας των αγιων ψυχας εν ουρανωι πισ τευομεν ειναι, παντως και ̣151a τας των
αμαρτω λων εν 585 τωι ᾅδηι τυγχανειν ομολογησομεν.” ”Και καθαπερ τους αγιους η
μακαριοτης ευ φραινει και θυμηδιας αποπληροι διηνεκους, ουτω πιστευειν χρη, οτι
τους αμαρτωλους εν ᾅδηι λυπη και στενοχωρια τε και οδυνη συνεχει διαπαντος
 
 

249

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωσπερ καμινου φλοξ τας ψυχας αυτων φλογιζουσα, οια δη και τα κατα τον πλουσιον
και τον Λαζαρον.” ̣10̣ Ὅτι δε τελευτων εκαστος αισθησιν τινα και πληροφοριαν απ'
εντευθεν ηδη λαμβανει των μελλοντων υφ' ων επραξε, φησιν ο αποστολικος ∆ιο
νυσιος εν τοις περι των ιερως κεκοιμημενων· “Ὅταν επι το περας ελθωσι του τηιδε
βιου, την εις αφθαρσιαν αυτων οδον ως εγγυτεραν ηδη γε γεννημενην
εμφανεστερον ορωσι και τας δωρεας της θειας χαριτος, και θεαρχιας υμνουσι, και
θειας ηδονης αποπληρουνται, την επι τα χειρω τρο πην ουκ ετι δεδοικοτες, αλλ' ευ
ειδοτες, οτι τα κτι σθεντα καλα βεβαιως και αιωνιως εξουσιν· οι δε μολυσμου
αναπλεοι και ανιερων κηλιδων, ειπερ ιερας τινος τετυχηκασι μυησεως, αυτοι δε
ταυτην εκ του οικειου νοος ολεθριως αποῤραπισαντες επι τας φθοροποιους
ηυτομολησαν επιθυμιας, οταν επι το τελος ερχωνται της ενθαδε ζωης, ουκετι
ομοιως 110.857 αυτοις ευκαταφρονητος φανειται των θειων λογιων η θεσμοθεσια,
τας ολλυμενας δε των οικειων παθων ηδονας ετεροις οφθαλμοις επισκοπησαντες
και την ιεραν ζωην ης ανοητως εκπεπτωκασι, μακαρι σαντες, ελεεινως και
αβουλητως αποχωριζονται του τηιδε βιου, προς ουδεμιαν ιεραν ελπιδα χειρα
γωγουμενοι δια την χειριστην ζωην. Τουτων δε ουδενος γινομενου κατα τας
κοιμησεις των ιερων ανδρων, αφ' ων ο προς το περας ερχομενος, των οικειων
αγωνων ευφροσυνης ιερας αποπληρουται και συν ηδονηι πολληι προς την οδον
επιβαινει της ιερας παλιγγενεσιας.” ̣11̣ Ὅπερ ουν και ο θειος ∆ιαδοχος δηλων
φασκει· “Ἐαν ουν μη πρεποντως μετανοησωμεν και περι των αμαρτιων ημων
παντων 586 εξο μολογησωμεθα, δειλιαν τινα αδηλον εν τωι καιρωι της εξοδου εν
εαυτοις ευρησομεν. Χρη δε ημας ευχε σθαι τους αγαπωντας τον Κυριον και εκτος
παν τος ευρισκεσθαι φοβου· ο γαρ εν φοβωι ευρισκομε νος, ευδηλος οτι προς
ταρταριους αρχοντας απε λευσεται· η δε εν τηι αγαπηι του Θεου αγαλλιωμενη ψυχη
εντηι ωραι της αναλυσεως, επανω των σκοτει νων πραξεων παντων ευρισκομενη,
προς τους αγγε λους της ειρηνης εσπευδε μετα χαρας και φερεται.” ̣12̣ Και γε Νειλος
αυθις ιερος φησιν· “Ὄν τως φοβερωτατον το του θανατου μυστηριον, οτε των
απαιτουντων την ψυχην επιστασια φοβερα συνεχει φριττουσαν αυτην προς την
εξοδον, και δειματα και σχηματα φοβερωτατα, οτε δαιμονες ονειδιζοντες την
αμαρτιαν και προς εαυτους ελκου σιν απειλουντες εις ανηδη και σκυθρωπα χωρια,
ως προ της βασανου την καταπληξιν ικανην ειναι προς κολασιν, οτε η συνειδησις
επιτρεφουσα ̣151b προς τα πλημμεληματα τρεμει την προς αξιαν των ημαρτημενων
παραμενουσαν κολασιν. Ἔνθεν γαρ ιδρωτι κειται το σωμα διαβροχον, σημεια δει
κνυν του ενδον καματου, και της αδηλου τα ραχης τα ορωμενα παρεχεται προδηλα
τεκμηρια. Ἐντευθεν, καθαπερ οι των πικρων απογευο μενοι φαρμακων
αποστυφουσι τηι αειδειαι το προσωπον της ψυχης, προς ην εσχον εκ των οφθεν των
εκει χαλεπην διαθεσιν, τυπωσασης τον χαρακτηρα της οψεως τωι σχηματι του
φαινομενου την εαυτης φανερωσασαν κεκρυμμενην ανιαν.” ̣13̣ Ουτω γε μην και ο
Χρυσοστομος εφη πα λιν· “Ουκ ιστε πως εν τηι τελευταιαι ημεραι συστρεφει ψυχην
αμαρτηματα; πως κατωθεν την καρδιαν ανακινει; Ὅθεν δειματα πολλα εστιν
ακουειν τοτε διηγουμενη και οψεις φοβερας, ων ουδε την θεω ριαν λοιπον φεροντες
οι απιοντες, και την κλινην 110.860 αυτην μετα πολλης της ρυμης τινασσουσι και φο
βερον ενορωσι τοις παρουσιν, της ψυχης ενδον εαυτης ωθουσης και μη θελουσης
αποῤραγηναι του σωματος· ει γαρ ανθρωπους φοβερους ενορωντες δεδιττομεθα,
αγγελους απειληφορους και δυναμεις αποτομους των παραπεμπομενων βλεποντες,
587 τι ου πεισομεθα, ελκομενων ημων απο του σωμα τος και χωριζομενης της
ψυχης, πολλα αποδυρο μενης εκει και ματην;” ̣14̣ Και μεντοι και ο μεγας Βασιλειος
παραι νει λεγων· “Μη τοινυν αναβαλλε ημεραν εξ ημερας, ινα μη εμπεσηις εις ην ου
προσδοκαις ημε ραν, ηνικα μεν απολειπωσι σε αι του ζηιν αφορ μαι, απορια δε
 
 

250

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντοθεν και θλιψις απαραμυθητος, απειρηκοτων μεν ιατρων, απειρηκοτων δε των
οι κειων, οτε πυκνωι ασθματι και ξηρωι συνεχομενος, πυρετου τα ενδον μυχωντος,
στεναξηις μεν απο μεσης καρδιας, τον δε συλλυπουμενον ουχ ευρησηις και φθεγξηι
μεντοι γε λεπτον και αδρανες, ο δε ακουων ουκ εστιν· παν δε το λαλουμενον παρα
σου ως παραφροσυνη καταφρονειται. Μηδεις ουν εξα πατατω σε κενοις λογοις και
ματαιοις· επιστη σεται γαρ σοι αφνιδιος ολεθρος και η καταστροφη ομοιως καταιγιδι
παρει· ηξει γαρ αγγελος κατηφης απαγων βιαιως και συρων σου την ψυχην
δεδεμενην ταις αμαρτιαις, πυκνα μεταστρεφομενην προς τα ωδε και οδυρομενην
ανευ φωνης, του οργανου λοιπον των θρηνων αποκλεισθεντος· ω ποσα σπαραξεις
σεαυτον, ω ποσα στεναξεις απρακτα, μετανοων επι τοις κακως βουλευθεισι και
πραχθεισιν. Οια ερεις εν τηι οδυνηι της καρδιας σου· “Αι, αι με, μη αποῤριψαι το βαρυ
τουτο φορτιον της αμαρτιας αι με τας κηλιδας μη αποπλυνασθαι, ω των πο νηρων
βουλευματων και συναλλαγματων! δια γαρ προσκαιρον αμαρτιας απολαυσιν,
αιωνιον βασανιζο μαι· δια σαρκος ηδονην και πυρωσιν τωι αιωνιωι πυρι παραδιδομαι·
δικαια η κρισις του Θεου· εκαλουμην και ουχ υπηκουον· διεμαρτυραντο μοι, εγω δε
κατε γελων.” Ταυτα και τα τοιαυτα ερεις αποκλαιο μενος σεαυτον αν,
προαναρπασθεις της μετανοιας. Ουκουν ελεησον σεαυτον και λαβε δη εις εννοιαν
την εσχατην ημεραν, την οντως φρικωδεστατην και ελεεινοτεραν της εξοδου, ̣152a
και συνοχην, και πνιγμον, και ψυχωῤραγιας ωραν και αποφασιν Θεου
κατεπειγουσαν, και αγγελους επισπευδοντας, και ψυχην εν τουτοις δεινως
θορυβουμενην, και ιλιγγιωσαν και τρεμουσαν σφοδρα και απορουσαν, και ανονητον
μετανοουσαν οτε οφελος ουδεν.”
ΣΛΓʹ. Βασιλεια Ἡρακλωνα. 588 Μετα Κωνσταντινον, υιον Ἡρακλειου,
εβασιλευσεν Ἡρακλωνας αμα Μαρτινηι μητρι αυτου μηνας δʹ. ̣2̣ Ἡ δε συγκλητος
απωσατο Ἡρακλωναν, ρι 110.861 νοκοπησαντες αυτον και Μαρτιναν
γλωσσοτομησαν τες, και εξωρισαν αυτους. ̣3̣ Ἀνεβιβασαν δε (επι την βασιλειαν) Κων
σταν, υιον Κωνσταντινου, εγγονον Ἡρακλειου.
ΣΛ∆ʹ. Βασιλεια Κωνστα εγγονου Ἡρακλειου. Μετα δε Ἡρακλωναν
εβασιλευσε Κωνστας ετη κζʹ, ος εφη επι σιλεντιου προς την συγκλητον· “Του εμου
πατρος Κωνσταντινου, επι ζωης του ιδιου πα τρος, εμου δε παππου Ἡρακλειου,
ικανον συν τωι πατρι βασιλευσαντος, μετα δε τουτον λιαν βραχυ ο γαρ Μαρτινης
φθονος της αυτου μητρυιας του ζηιν αυτον απηλλαξε δια Ἡρακλωναν τον εξ αυτης
αθεσμως γεγεννημενονταυτην μετα τεκνου η υμετερα συν Θεωι ψηφος εξηγαγε προς
το μη τον αθεσμως και εκνομως γεννηθεντα βασιλευεσθαι την βασιλειαν Ῥωμαιων.
Ἐγω δε παρακαλω συμβουλους εχειν υμας και φιλους και γνωμονας της εμης
βασιλειας.” Και φιλοτιμησαμενος αυτους δω ροις απελυσεν. ̣2̣ Ἐφ' ου γεγονε βιαιος
ανεμος και πολλα δενδρα ανεσπασε, και κιονας μοναχων κατεβαλε, και πλοια
συνετριψε. 589 ̣3̣ Ἀλλα και Μαυΐας (ο των Ἀῤραβων αρχηγος) την Ῥοδον καταλαβων
(και παραλαβων) τον κολοσσον (Ῥοδου) μετα, ατξʹ ετη της ιδρυσεως καθειλεν· (ον
Ἰουδαιος τις) εμπορος ωνησαμενος επτακοσιους καμηλους εφορτωσε τωι χαλκωι (κο
λοσσου). ̣4̣ Μαυΐας δε μετα πλοιων ηλθεν εν Φοινικηι, ενθα ην ο βασιλευς (Κωνστας)
μετα του Ῥωμαικου στολου ναυμαχειν μελλων μετ' αυτου. Τηι δε νυκτι ειδε κατ'
οναρ ο βασιλευς εαυτον υπαρχοντα εν Θεσσαλονικηι. Και τουτο παραυτικα γνωστικωι
τινι διηγησαμενος, εφη· “Ὦ βασιλευ, ειθε μη υπνωσας τηι νυκτι ταυτηι μητε ονειρον
εθεασω! το γαρ ειναι σε εν Θεσσαλονικηι θες αλλωι την νικην παραση μαινει
τουτεστι, σου ηττηθεντος, η νικη προς τον εχθρον τεθησεται. Ἡμερας ουν γενομενης
και αλλη λοις συμβαλοντων, ητταται ο βασιλευς και συγκιρ ναται η θαλασσα τωι
αιματι των Ῥωμαιων. ̣5̣ Ἐπιβουλης δε μηνυθεισης τωι βασιλει, ανα κοινουνται
ταυτην γνησιωι τινι των υπηκοων φιλωι αυτου, ωι και την ιδιαν εσθητα κατα την
 
 

251

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινου συμβουλην ενδυσας και εις πενιχρον πλοιον εισελθων συν ολιγοις
απεπλευσε δια της νυκτος 110.864 εν ΚΠ., σωθεις παραδοξως. Τηι δε επαυριον την
βασιλικην εσθητα περιβεβλημενος ο φιλος του βασιλεως, επιστας τηι βασιλικηι νηι
συναπτεται πολεμον, ον οι πολεμιοι περικυκλωσαντες, δοκουντες αυτον ειναι τον
βασιλεα, ισχυρως επολεμουν. Ὁ δε πολλους εξ αυτων ανδρειως ανελων, Μαυΐα και
αυ του καιριως πληγεντος, ετελευτησε, πληρωσας το γεγραμμενον· “Μειζονα ταυτης
αγαπην ουδεις εχει ινα τις την ψυχην αυτου θηι υπερ του φιλου αυτου.” 590 ̣6̣ Ὁ δε
γε Κωνστας εν τηι πολει τον ιδιον αδελφον Θεοδοσιον ανειλε. Και απηλθεν εν Σικε
λιαι, βουλομενος εν Ῥωμηι την βασιλειαν μεταστησαι. ̣7̣ Σφοδρα γαρ εμισηθη παρα
των πολιτων ου μονον δια την αναιρεσιν του αδελφου αυτου, αλλ' οτι και Μαρτινον
τον παπαν Ῥωμης αγαγων ατιμως εν ΚΠ. εξωρισεν εις Χερσωνα. Και Μαξιμου του
σοφωτατου και των βʹ μαθητων αυτου τας ιερας γλωσσας και τας δεξιας απετεμε
χειρας, Και μεντοι και πολλους ορθοδοξους αικιαις και δημευ σεσι και εξοριαις
κατεδικαζε δια το μη θελειν αυτους τηι των Μονοθελητων αιρεσει συνθεσθαι. ̣8̣ Ειτα
πεμψας αγαγειν την γυναικα και τους (γʹ) υιους αυτου (Κωνσταντινον, και
Ἡρακλειον, και Τιβεριον), οι Βυζαντιοι τουτους ουκ απεστειλαν. ̣9̣ Ποιησας ουν εν
Σικελιαι ετη ʹ, αναιρειται εν Συρακουσηι λουομενος, ̣152b κατα κεφαλης λα βων μετα
καδου καιριως πληγην υπο τινος των παρισταμενων. ̣10̣ Ὁ δε λαος ιδων τον βασιλεα
τελευτησαντα, πορευθεις αναγορευουσι βασιλεα Νιζιζον τινα ουτω λεγομενον,
Ἀρμενογενη ευπρεπη οντα και ωραιο τατον. ̣11̣ Ὅπερ ακουσας Κωνσταντινος, ο υιος
αυ του, κατελαβε την Σικελιαν μετα πλειστης ναυμαχιας και χειρωσαμενος Νιζιζον,
τον φονεα του πατρος αυτου, ανειλε συν τοις στασιασασι. Και ουτως ανελθων εν Κ
Π. εδεχθη παρα παντων ευφημουμενος. Ἀλλ' 591 ο περι τουτου λογος αναμεινατω·
ετι δε περι των γεγενημενων επι των ημερων του πατρος αυτου του αναιρεθεντος εν
Σικελιαι ενδιατριψομαι.
ΣΛΕʹ. Περι του αρχηγου των Σαρακηνων Μωαμεθ του και Μουχουμετ. Και
γαρ επι αυτου ο των Σαρακηνων αρχηγος και ψευδοπροφητης Μουχουμετ εκ μιας
φυλης γε νικωτατης Ἰσμαηλ, υιου Ἀβρααμ, καταγομενος ανεφανη. Ἀναγκαιον δε
ηγουμαι της περι τουτου μυσαρας και παμμιαρας αιρεσεως διηγησασθαι. 110.865 ̣2̣
Νιζαρος γαρ ο του Ἰσμαηλ απογονος, πα τηρ αυτων αναγορευεται παντων. Ουτος
ουν γενναι υιους δυο, Μουνδαρον και Ἀραβιαν· ο δε Μουν δαρος τικτει Κουσαρον,
και Καιτον, και Θεμιμην, και Ἄσαδον και αλλους τινας ανωνυμους, οι την
Μαδιανιτην ερημον κληρωσαμενοι εκτηνοτροφουν εν σκηναις κατοικουντες· εισι δε
και ενδοτεροι τουτων, ουκ εκ της φυλης αυτων, αλλ' εκ του Ἰεκταν, οι λεγομενοι
Ὁμηριται τουτεστιν Ἀμμανιται. ̣3̣ Ἀπορου δε οντος του (προλεχθεντος Μου χουμετ
ητοι) Μωαμεθ, εισηλθε προς τινα γυναικα πλουσιαν (μισθωτευσαι αυτηι), συγγενιδα
αυτου ουσαν, καλουμενην Χαδιγα, προς το καμηλευειν και πραγματευεσθαι (μετα
των ομοφυλων αυτου. Ειτα) κατα μικρον παῤρησιασαμενος και επελθων τηι γυναικι
χηραι ουσηι, λαμβανει αυτην (εις) γυ ναικα και εσχε τας καμηλους αυτης και την
υπαρ ξιν ταυτης· και επιχωριαζων εν Παλαιστινηι συνα νεστρεφετο Ἰουδαιοις και
Χριστιανοις και 592 εθηρατο λογους και γραφικας τινας ρησεις. Ἔσχε δε το παθος
της επιληψιας. Ἡ ουν γυνη αυτου δια τουτο ελυπειτο σφοδρα ως περιφανης και
πλουσια, και τοιουτωι ανδρι συναφθεισα, ου μονον απορωι, αλλα και επιληπτικωι. Ἣν
τροπωσαμενος εφασκε· “Ὅτι (φοβεραν) οπτασιαν αγγελου θεωρω Γαβριηλ ονοματι,
(και μη υποφερων αυτου την θεωριαν ολι γωρω) και πιπτω.” ̣4̣ Ἐπισταθεις δε απο
ψευδομαρτυρουντος αυτωι μοναχου τινος Ἀρειανου ψευδωνυμου, δια την
κακοπιστιαν αυτου εξορισθεντος απο ΚΠ. εκ της μονης των Καλλιστρατου, ουτος ο
μιαρος απεπλα νησεν αυτην και τας λοιπας γυναικας ουτω λεγων οτι οπτασιαι τινα
αγγελον λεγομενον Γαβριηλ θεωρει και μη φερων την θεαν καταπιπτει. Ουτος γαρ ο
 
 

252

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγγελος εις παντας τους προφητας αποστελ λεται. Αυτη ουν η γυνη και αι λοιπαι
τοις λογοις του ψευδαββα πεισθεισαι προφητην αυτον ειναι, εκηρυ ξαν πανταχου
προφητην αυτον υπαρχειν. ̣5̣ Και εκρατησεν η αιρεσις αυτη τα μερη της Αιθριβου.
Προηλθεν δε ο λογος της πλανης ταυτης και εις ανδρα φυλαρχον τουνομα
Βουβαχαρ. Ἡ ουν γυνη ̣153a θανουσα τουτον διαδοχον και κληρονο μον κατελιπεν.
Ἐκ τουτου ουν εγενετο περιφανης αγαν ως περιουσιος. ̣6̣ Ουτος ο θεομισης και αθεος
περιτυχων Ἑβραιοις και (Χριστιανοις δηθεν) Ἀρειανοις (τε) 110.868 και
Νεστοριανοις, και πανταχοθεν ερανισαμενος, εξ Ἰουδαιων μεν μοναρχιαν, εξ
Ἀρειανων δε λογον και πνευμα κτιστα, απο δε Νεστοριανων ανθρωπολα τρειαν,
εαυτωι θρησκειαν περιποιειται, και προφα σει θεογνωσιας εισποιησαμενος το εθνος
εδιδαξεν αυτους περιτεμνεσθαι, και ανδρας και γυναικας, και ενα μονον προσκυνειν
Θεον και τον Χριστον τιμαιν ως 593 Λογον (του) Θεου (μεν), ουχ Υιον δε, και Πνευμα
προφορικον και εις αερα χεομε νον υπονοειν, ουκ ενυποστατα, ουδε τωι Πατρι
ομοουσια, την δε αγιαν Παρθενον Μαριαν μη λεγειν Θεοτοκον, αλλα την Ἀαρων και
Μωσεως αδελφην (υπολαμβανειν ειναι), μηδε βαπτιζεσθαι, μηδε σαβ βατιζειν
(αυτους εδιδαξεν), μηδε τοις νομικοις η ευαγγελικοις εθεσιν επακολουθειν, αλλα
βδελυττε σθαι τον σταυρον και την σκιαν εσταυρωσθαι του Σωτηρος ομολογειν.
Παρηγγυησατο δε αυτοις και των καθολου τωι νομωι απηγορευμενων μετασχειν
πλην υων κρεων, οινωι δε πανταπασι μη χρησθαι. ̣7̣ Τοιουτον τι μυθευσαμενος
εαυτον κλει δουχον φησι γεγενησθαι του παραδεισου, διοπερ κατα την ημεραν της
κρισεως μετα το παραστηναι τον Μωυσεα συν τοις Ἰσραηλιταις και ως παραβα τας
του νομου τηι κολασει του πυρος παραδοθηναι, αυθις (τε) Ἰησουν παραστηναι
εμπροσθεν (του) Θεου, τους δε Χριστιανους ως τοιουτον τολμη σαντας προστριψαι
τωι Χριστωι ονομα και Θεον αυ τον και Υιον Θεου και Λογον σεσαρκωμενον και
σταυρωθεντα δογματισαντας, τηι του πυρος γεεννηι παραδοθηναι· ειτα εαυτον φησιν
υπο του Θεου κε κλησθαι μαλα θεοσεβη ως του παντος αυτων εθνους αιτιον
θεοσεβειας υπαρξαντα επαινεισθαι και τουτου χαριν κλειδουχον του παραδεισου
γεγε νησθαι· και γε μετα το υπ' αυτου τον παραδεισον ανεωιχθηναι, συνεισελθειν
αυτωι (παντως και αναν τιῤρητως) οʹ χιλιαδας (φησιν) τους δυναμενους εφορ μησαι
προς τουτο, τους δε λοιπους κριθησεσθαι φασκει, και τους μεν δικαιους αμφιβολως
της τρυ φης απολαυσαι, τους δε ευρισκομενους αμαρτωλους, πιττακια εν τοις
τραχηλοις περιεχοντας δεδεμενα, εις τον παραδεισον αυτους εισελθειν και τουτους
επονομαζεσθαι απελευθερους του Θεου και του Μου χουμετ, ειναι δε γʹ ποταμους εν
594 τωι πα ραδεισωι φησιν, ενα μελιτος, και αλλον γαλακτος, και υστερον οινου, προς
το επ' εξουσιαν (εχειν εκαστον οθεν βουλεται μετεχειν και) εμπιμπλασθαι, τας δε
γυναικας αυτοις συνειναι και φιλοκαλειν αυτων τας κομας και (παντοιως)
θεραπευειν (αυτων) τα φιληδονα σωματα (ο σαρκοφρων και εμπαθης και δουλος της
αμαρτιας)· τους δε Ἰουδαιους και Χριστιανους ξυλα του πυρος γενομενους, υπολει
φθηναι· τους Σαμαρειτας εφη προς τα εκφορια και την κοπρον αυτων του
παραδεισου εκβαλλειν, 110.869 οπως αν μη εποζεσειεν ο παραδεισος, εκαστον δε ως
αν ενταυθα βιωσειεν, ειτε εν πλουτωι, ειτε εν πε νιαι και αδοξιαι, τον αυτον τροπον
εκεισε διαγειν. ̣8̣ Ουτος ουν ο θεοστυγης και εμβροντητος (προς τουτοις πασιν)
παντος αγαθου και πονηρου τον Θεον ̣153b αιτιον υπαρχειν ετερατολογησε και τους
ληιστας και φαρμακους και οσους αν απηγορευμεναις αλοντας πραξεσιν αναιρουμε
νους ιδοιεν, “Ουτω, φησιν, εγραψεν ο Θεος και προ ωρισε γενεσθαι, και ουτως
αποθανειν αυτους ηβου ληθη.” ̣9̣ Ἀγασαιτο δ' αν τις μαλα (δη ουν εικοτως την
τοσαυτην και τηλικαυτην (ισχυν τε και) διαρκη της απατης του θεομαχου και
ματαιοφρονος, μαλιστα δε εσχατην παρανοιαν (τε) και κτηνω διαν των μεχρι νυν τηι
τουτου πλανηι δεδουλωμενων και ως ισχυραν (θρησκειαν) και θειαν ταυτην
 
 

253

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αφρονως ηγουμενων. Προς γαρ την οντως τρια ληθη τε και ιεραν και θεοβραβευτον
πιστιν εναρ γως αποτυφλωττουσιν οι εσκοτισμενοι και ασυνε τοι, προς δε την
ψευδωνυμον λατρειαν και πλαστο λογιαν του φενακος προσεχουσιν οι δειλαιοι και
βα ρυκαρδιοι, (προς μεν τους υθλους και ληρους και βεβηλους κενοφωνιας οι
χαιρεπικακοι καταθελ γοντες, προς τους θεοπαραδοχους και σωτηριωδεις λογους
ουδε την ακοην υποθειναι τοπαραπαν ανεχον τες)· τον γαρ οντως οντα Θεον, τον
δια νομου και 595 προφητων εκδηλως κηρυττομενον τε και πιστευομενον,
απωθουμενοι και καταψηφιζομενοι, τον αντιθεον και μεμηνοτα και φανερως υπο
των Ἐρινυων ενεργουμενον και φθεγγομενον οι κακοφρονες και λυσσωδεις
ερασμιως γεγηθοτες προσ ιενται. ̣10̣ Ποια γαρ θεοπνευστος Γραφη περι του
δυσσεβους και παραπαιοντος Μουχουμετ προδιεσ τειλατο; η ποιος θεσπεσιος αυτον
προφητης ως διδασκαλον ευσεβειας προανηγγειλεν; Ουκουν ειπα τωσαν οι αμετοχοι
πασης ιερας επιπνοιας και μυησεως πως τους απο Ἀδαμ και μεχρι της Χριστου
παρουσιας προφητας ασμενως δηθεν αποδεχομενοι, τον μεν υπ' αυτων διαῤρηδην
προαναφωνουμενον Χριστον και Θεον εξαρνουνται, τον δε κακιστον και μοχθηρον
και μηδε το συνολον προς αυτων ονομαζομενον και προσημαινομενον ως
θεομυστην εξοχωτατον και αληθεστατον πιστεως διδασκαλον αποδεχονται και ως
ευεργετην εκθειαζουσιν οι ανο σιοι και δυσωνυμοι (η μαλλον ειπωμεν ανωνυμοι).
̣11̣ Ἀνακρινετωσαν δε οι αδιακριτοι και μα νιωδεις και τα υπ' αυτου μανιωδως και
δυσσεβως ρηθεντα ληρηματα και λεγετωσαν ποιαν συμφωνιαν εχουσι (προς) τα
θεοπαραδοτα λογια. Ὁ μεν γαρ θειος λογος αναφανδον (εκ) διδασκει (και
διαπρυσιως χρησμοδοτει σαφεστατα) τον Θεον υπαρχειν αναιτιον παντος κακου και
τον ανθρωπον αυτεξουσιον ειναι 110.872 της εαυτου σωτηριας η απωλειας. Ὁ δε
τρισα θλιος και τρισκαταρατος και του Θεου και των αν θρωπων ασπονδος εχθρος εκ
σκαιοτερου πλανου δαιμονος ενηχουμενος και ενεργουμενος (και μεντοι και εξ
ακολαστου γλωσσης και γνωμης αγνωμονος φθεγγομενος) παντος αγαθου και
πονηρου τον Θεον αιτιον τολμηρως τερατευεται και παν οπερ αν επελθηι τωι
ανθρωπωι, καν (τε) εξ επηρειας του πονηρου, καν τε εξ οικειας ραιθυμιας και
αδιακρισιας, της θειας τουτο τυγχανειν προνοιας ο αλητηριος αποφαινεται. Και ο
μεν περιφρονειν πλουτου και ταπεινοφρονειν ̣154a και τον ενηδονον βιον αποσειε
σθαι και μη (αντ)αποδουναι κακον αντι κακου παρακελευεται. 596 Ὁ δε πλουτειν
και υψηλοφρονειν και πασαν ηδονην εκ περιουσιας ασπαζεσθαι και αντεπεξιεναι
σφοδρα τοις αντιπιπτουσιν ως ψυχικον (και) σωτηριον και του παραδεισου
προξενον. ̣12̣ Ἀλλ', ω της απονοιας, και παραπληξιας, και χλευης του γοητος, και
παλαμναιου, και της παραφροσυνης, και απωλειας των παρ' αυτου δεινως
εξανδραποδισθεντων, και μεχρι δευρο παρασυ ρομενων και απατωμενων! ουδε γαρ
συνιουσι (παμπαν) οι αγαν μοχθηροι και θηριωδεις και λιαν ασυνετοι εις ποιον
χαλεπον (και ζοφερον) χαος και σατανικην Χαρυβδιν κατεποντισθησαν και τελειον
κατεποθησαν και εις οιους αφυκτους και αδιεξοδευτους λαβυρινθους και δυσβατους
ατραπους και ψυχοφθορους φενακισθεντες ελεεινως εξεκυλισθησαν και
συνεσχεθησαν υποφθαρεντες εις τελος· διο τοινυν θαυμαζειν λιαν επεισι μοι την
τοσαυτην αλογιαν και αναισθησιαν αυτων, καιπερ οιομενων εντρεχεστατους
εαυτους ειναι και λογιωτατους, πως ου κατανοουσι της κενης απατης αυτων τον
ολισθον; Ἔδει γαρ, εδει τους οντως αφρονας και βοσκημα τωδεις επιγνωναι τον περι
της αναστασεως αυτων προδηλον και μυσαρον βροχον, οτιπερ δια βρωσεως και
ποσεως (αισθητην τε και φθαρτην εξουσι τηνικαυτα την ζωην και αναγκη παλιν
αυτους τηι φθοραι δουλευειν και θνησκειν κατα τον τουτοις ακολουθον λογον·
αμηχανον γαρ τον φθαρτον, βρωσεως και ποσεως) εν μετουσιαι τυγχανοντα,
αφθαρτον καθολου και αθανατον διαμειναι· και ποτε και που λοιπον την
 
 

254

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποκαραδοκουμενην ζωην αιωνιον και ακεραστον τοις πιστοις κατα τας θειας
Γραφας οι θνητοι ψυχηι και σωματι τευξονται ̣13̣ Και προς τουτωι ιστωσαν οι
ολιγοπιστοι και ταλανες ως ουδεπω μεχρι της σημερον της παλαιας αυτων και αθεου
πλανης απηλλαγησαν, αλλ' εν προσχηματι θεοσεβειας ειδωλολατρουσι λεληθοτως
και τον εγκεκρυμμενον της θρησκειας αυτων δολον του 597 αρχεκακου δαιμονος
ουδ' ολως οι ανουστατοι και αποπληκτοι επιγινωσκουσιν· παλαι μεν
ειδολολατρουντες και τηι παρ' Ἕλλησιν Ἀφροδιτηι λεγομενηι τουτεστι τηι ηδονηι
προσκυ 110.873 νουντες και τον αστερα ταυτης (γαρ) ειναι τον εωσφορον
μυθολογουσιν, ην δη και Κουβαρον τηι εαυτων κακεμφατωι επονομασαντες γλωσσηι,
οπερ εστι μεγαλη, διεμειναν εως αρτι την Ἀφροδιτην θεον ονομαζοντες. ̣14̣ Και ινα
μη δοξωμεν τισι ψευδολογειν, σαφηνισωμεν αυτων το μεγα μυστηριον· εχει δε η
λεξις της μυσαρας αυτων και παμβεβηλου προ σευχης ουτως· “Ἀλλα, Ἀλλα, Ουα,
Κουβαρ, Ἀλλα.” Και το μεν Ἀλλα Ἀλλα, ερμηνευεται ο Θεος, ο Θεος· το δε Ουα,
μειζων· το δε Κουβαρ, μεγαλη, ητοι σεληνη και Ἀφροδιτη, οπερ εστιν ουτως· “Ὁ
Θεος, ο Θεος μειζων και η μεγαλη ειτ' ουν (σεληνη και) Ἀφροδιτηθεος·” και τουτο
σαφηνιζει η επαγωγη του τελευταιου Ἀλλα· απερ παντα αποκεκρυμμενως τηι
ιδιοτητι της εαυτων γλωσσης λαλουσιν (ουτω φυσεως εχουσης, α και φανερως
δημοσιευειν ου θελουσιν εις λογικους αν θρωπους και εχεφρονας δια το της
γνωσεως προδη λον)· αλλα τους μεν χοιρωδεις (τουτους) και τελματ ωδεις, μηδεν
περαιτερω της ηδονης και ραιστωνης ειδοτας αφεμενος ο λογος ως ανεπαισθητως
(και αναικεστως) νοσουντας προς τα εξης της ιστοριας χωρησωμεν. ̣15̣ Μετα δε γε
τον ̣154b θανατον του θεηλατου Μαχουμετ εφανη κατα μεσημβριαν αστηρ λεγο
μενος ∆οκιτης προμηνυων την των Ἀραβων επι κρατειαν και εμεινεν ημερας λʹ,
διατεινων απο μεσημβριας εως Ἄρκτου ξιφοειδως. 598 ̣2̣ Ἐν ωι χρονωι
επιστρατευσαντες (ουτοι παλαι μεν λεγομενοι Ἄραβες, νυν δε) Σαρακηνοι (και την
Ἀραβιαν καταλιποντες, ηλθον επι τα μερη της ∆αμασκου πληθος απειρον, οπερ
μαθοντες Βανης και Βασιλισκος, οι στρατηγοι της Ἀνατολης, κατ' αυτων
εξωρμησαν)· ειτα συμβολης γενομενης, ηττωνται λιαν οι Χριστιανοι· ανεμου γαρ
πνευσαν τος κατα Ῥωμαιων βιαιου νοτου, και μη δυνα μενοι τοις εχθροις
αντωπησαι δια τον πολυν κο νιορτον, δεινως τρεπονται· (και ουτως νικησαντες οι
Σαρακηνοι κατα κρατος και λαμπρως επι την ∆αμασκον ηλθον), ην και δορυαλωτον
λαβοντες, ωσαυτως και τας χωρας πασας της Φοινικης, οικι ζονται εν αυταις (οι
εναγεις και βεβηλοι τοις αδηλοις του Θεου κριμασιν).
ΣΛ ʹ. Περι της Ἁγιας Γης. Περι της αγιας γης ο θεσπεσιος ελεγε Μωυ σης προς
τον Ἰσραηλ· “Ἰδου Κυριος ο Θεος σου 110.876 εισαξει σε εις γην αγαθην και πολλην,
ης χειμαῤ ροι υδατων και πηγαι αβυσσων εκπορευομεναι δια των πεδιων και των
ορεων, γη πυρου και κριθης, αμπελοι και συκαι, ροιαι και φοινι κες, γη (ελαιας),
ελαιου και μελιτος, γη εν ηι ου μετα πτωχειας φαγηι τον αρτον σου (και ου δεη θησηι
επ' αυτης ουδεν, γη ης οι λιθοι σιδηρος, και εκ των ορεων αυτης μεταλλευσεις
χρυσον,” γη ρεουσα γαλα και μελι, και κηριον εστι παρα πασαν την γην και τωι
παραδεισωι του Θεου παρεικαζο μενη. 599 ̣2̣ “Ἐπαρας γαρ, φησι, Λωτ τους οφθαλ
μους αυτου, ειδε πασαν την περιχωρον του Ἰορ δανου, οτι πασα ην ποτιζομενηως
παραδεισος Κυριου και ως η γη Αιγυπτου, και εξελεξατο αυτην.” ̣3̣ Προσμαρτυρει δε
τουτοις και ο σοφωτατος Ἀριστοτελης λεγων· “Και γαρ πολυανθρωπος εστιν η γη
της επαγγελιας (και συνδενδρος) και παντοιοις καρποις ευθηνουσα, αμπελων τε και
ακροδρυων, και φοινικων πληθος απλετος, και κτηνη παμπολλα και διαφορα, και
δαψιλης η τουτων νομη δι' ολου του χρονου γινεται δια την πολλην ευκρασιαν της
γης και πιοτητα· πολυ δε πληθος και των αρωματων και λιθων πολυτελων και χρυ
σου παρακομιζομενου δια των Ἀραβων (εις τον τοπον). ̣4̣ Ὡσαυτως και Ἰωσηπος
 
 

255

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εφη· “Παμφορος γαρ ουσα η γη δι' ευκρατον αερα και πολλην πιο τητα, χειμωνος
ωραι εκφερει καρυα και εν καυ ματι φοινικας, και πλειστον (μεν) γεωργει ελαιον,
σταφυλας δε και συκα δια μηνων ιʹ εσθιουσιν οι εκεισε, τους δε λοιπους καρπους δις
του ενιαυτου τρυγωσιν.” ̣5̣ Το δε μεγεθος της σταφυλης των βοτρυων εκεινης
εδηλωσεν η Γραφη λεγουσα περι των κατα σκοπων ων απεστειλε Μωυσης, οτι
“Ἦλθον εως φαραγγος βοτρυος, καικοψαντες εκειθεν κλημα και βοτρυν σταφυλης
ενα, ηραν αυτον επ' αναφορευσιν·” εν ξυλωι γαρ εσχηματισμενωι πλα γιως μεσον
κρεμασθεις και υπο ανδρων βʹ βαστα ζομενος πασιν εδηλωσε της αγιας γης εκεινης
την ευκαρπιαν, δι' ης Ἀλεξανδρος ο μεγας διαπορευο μενος και ξυλα καρποφορα, εν
οις και πηγανον, θεασαμενος (και) το υψος και παχος εφαμιλλον συκης, εθαυμασε
σφοδρα της γης την ευκαρπιαν τε και πιοτητα. ̣6̣ Και γουν εν τηι Παλαιστινηι πηγη
εστι παν τοιων παθων ̣155a ανθρωπων τε και αλογων ιασιν παρεχουσα, εν ηι λογος
τον Κυριον εξ οδοιποριας τους ποδας νιψασθαι. 110.877 600 ̣7̣ Και δενδρον ισταται
πασης ἀῤρωστιας αλεξικακον, εν ωι τοπωι φασιν Ἰωσηφ τον Χριστον λαβοντα μετα
της παναγιας Θεοτοκου Μαριας προς την Αιγυπτον ποιουμενον την πορειαν, εις γην
εκλιθη το δενδρον και προσεκυνησεν. ̣8̣ Προς δε την αρκτυαν της φαραγγος ριζα γι
νεται φλογοειδης ονοματι βατταριτης, αφ' ησπερ την εσπεραν εξαστραπτον φως,
ουδεις ανθρωπων θιγειν αυτην δυναται δια το παραχρημα θανατουν αυτην, ει τις
ριζης εκεινης περιαψηται την χειρα· κυκλοθεν ουν περιορυξαντες και κυνα
δεσμευσαν τες, ανασπαι την ριζαν ο κυων επακολουθειν τωι ανθρωπωι βουλομενος,
και παραυτικα αποθνησκει, την δε ριζαν περιαπτουσι δαιμονιζομενωι και απο λυουσι
του δαιμονος εξ αυτου φυγαδευομενου. ̣9̣ Και αλλη δε τις πολις εστι της Γαλιλαιας
παραλιος απο σταδιων βʹ ποταμον εχουσα και νησοειδη τοπον εν αυτωι, πηχων
εχοντα το περιμε τρον ρʹ, εν ωι γινεται φυσικον πραγμα θαυματος αξιον· οι γαρ
ανεμοι την εξωθεν αργην ψαμμον εις αυτον κατασυραντες, ευθεως ο τοπος ταυτην
εις υαλον μεταβαλλει, επειδαν ικανα πλοια περισταντα και την υαλιτην εκεινην
ψαμμον εκφορησωσιν, πα λιν οι ανεμοι καταπνευσαντες γεμιζουσι τον τοπον. ̣10̣
Ἀλλα μην και οποβαλσαμον γεωργει(ται) πλειστον και ετερα (τινα παμ)πολλα (και)
δυσπο ριστα και ανθρωποις επεραστα. Καντευθεν τοινυν, ως εξαιρετον και
διαφερουσαν ασυγκριτως πασης της γης, εικοτως εδωκεν αυτην ο Θεος τωι ηγαπη
μενωι και πρωτοτοκωι υιωι αυτου (Ἰσραηλ) εις κλη ρονομιαν τε και απολαυσιν.
“Εισηγαγε γαρ,” φησιν, “αυτους εις ορος αγιασματος αυτου, ορος τουτο, ο εκτησατο
η δεξια αυτου.” ̣11̣ Τοιγαρουν εν τηι αγιαι ταυτηι και μακαριαι και αγαθηι γηι της
επαγγελιας, “Πολυμερως και πολυτροπως παλαι ο Θεος” Λογος τοις προφηταις
οραθεις (επι χερουβικου και επηρμενου θρονου χρη ματισθεις και μεντοι και
διαφορως τε και) θεοπρε πως τας θεοφανιας ποιησαμενος, ελεγεν· “Ἐγω ορασεις
επληθυνα και εν χερσι 601 προφητων ωμοιωθην””επ' εσχατου” αυθις (επι της αυτης
ιερας γης) ωφθη σαρκουμενος και τοις ανθρω ποις συναναστρεφομενος (κατα την
θειαν προῤρη σιν) πληρωσας το· “Μητηρ Σιων, ερει ανθρω πος, και ανθρωπος
εγεννηθη εν αυτηι, και αυτος εθεμελιωσεν αυτην ο Ὕψιστος·” εν ηι και το σω τηριον
παθος υπομεινας την παγκοσμιον ειργα σατο σωτηριαν (εν μεσωι αυτης ως και τινες
των εξηγητων ομφαλον της γης αυτην προσηγορευκα σιν). Και μην γε και Χριστος
αυτος καρδιαν εφησε λεγων· “Ὥσπερ ην Ἰωνας εν τηι κοιλιαι του κητους γʹ ημερας
και γʹ νυκτας, ουτως εσται και ο Υιος του ανθρωπου εν τηι καρδιαι της γης·” 110.880
̣12̣ Ὅθεν και ο θειος Χρυσοστομος εις το φασκον ρητον· “Ἐκ Σιων η ευπρεπεια της
ωραιοτητος αυτου,” φησιν· “Και γαρ επι της πα λαιας εκειθεν του Θεου γεγονεν
εμπρεπεια, οιον ο βωμος, τα Ἅγια των αγιων, η λατρεια πασα και η πολιτεια της
παλαιας νομοθεσιας, ιερεων πλη θος, θυσιαι και ολοκαυτωσις, και υμνοι ιεροι, και
ψαλμωιδιαι, και παντα τα εκειθεν και των μελ λοντων προδιεγεγραπτο. Ἐπειδη δε η
 
 

256

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αληθεια παραγεγονεν, εκειθεν την αρχην ελαβεν, εκειθεν ο σταυρος ελαμψεν,
εκειθεν τα μυρια κατορθωματα. ∆ια δη τουτο παι περι της Χριστου δευτερας νομο
θεσιας ο μεγας Ἡσαΐας φησιν· “Ἐκ ̣155b Σιων εξελευσεται νομος, και Λογος Κυριου
εξ Ἱερουσαλημ, και κρινει αναμεσον των εθνων.” Σιων γαρ ενταυθα ολοκληρον
λεγει το χωριον και την παρακειμενην αυτωι μητροπολιν των Ἰουδαιων. Ἐκειθεν
γαρ, ωσπερ εκ βαλβιδος τινος ευδρομοι ιπποι ευσταλεις, οι αποστολοι εις την
οικουμε νην απασαν εξεπεμφθησαν· εκειθεν τα σημεια ποιειν ηρξαντο· εκει γεγονε
το σωτηριον παθος, η αναστασις, η αναληψις· εκει τα προοιμια της ημετερας
σωτηριας· εκει τα αποῤρητα 602 δογ ματα κηρυττεσθαι την αρχην ελαβον· εκει πρω
τον απεκαλυφθη Πατηρ και εγνωρισθη Μονογενης, και εδοθη τοσαυτη Πνευματος
χαρις και τον περι των ασωματων εκει λογον εγυμναζον, και δωρεων, και δυναμεων
και των μελλοντων αγαθων τας επαγ γελιας, απερ απαντα αυτης ωραιοτητας λεγει·
καλλος γαρ Θεου και ωραιοτης η αγαθοτης, και (η) φιλανθρωπια, και η εις παντας
ευεργεσια· εκει τοινυν το πταισμα και το πτωμα του Ἀδαμ θερα πευσας και την
ταχιστην ωσπερ υποπτερον συνελευσιν των αγιων και υπαντησιν εν τηι βʹ παρουσιαι
αυτου προυποφαινων ελεγεν· “Ὅπου το πτωμα, εκει συναχθησονται (και) οι αετοι.”
̣43̣ Ἐκει δε μηδε του Νωε, του παντων αρ χηγου ανθρωπων, τον ταφον αγνοησαι, ως
μετα τον κατακλυσμον απ' αυτης διαδοθηναι την φημην· διοπερ ο Κυριος τας αρχας
του ανθρωπινου θανατου ερευνησας εις τον λεγομενον Κρανιου τοπον το πα θος
εδεξατο, ινα εν ωι τοπωι η φθορα των ανθρωπων την αρχην ελαβε, εκειθεν και η ζωη
και το θεοκη ρυκτον κηρυγμα της βασιλειας των ουρανων αρ ξηται. ̣14̣ Ὡσαυτως και
ο θεοῤρημων Ἀθανασιος εις το παθος Χριστου λεγει· “∆ιοπερ ουκ αλ λαχοσε πασχει
Χριστος, ουτε μην εις αλλον σταυρου ται τοπον η εις τον Κρανιου τοπον, εν ωι δη
Ἑβραιων οι διδασκαλοι του Ἀδαμ φασιν ειναι τον ταφον· εκει γαρ αυτον μετα την
καταραν τετα φθαι διαβεβαιουνται· δια τουτο θαυμαζω του τοπου την οικειοτητα·
εδει γαρ τον Κυριον ανανεω 110.881 σαι θελοντα τον αʹ ανθρωπον, εν εκεινωι παθειν
τωι τοπωι””Και επειδη(περ) ηκουσεν Ἀδαμ, (οτι) Γη ει και εις γην απελευσηι,” ταυτη
(τοι) πα λιν εκειθεν τιθεται, ινα εν ωι τοπωι την καταραν ελαβεν, εκει και την λυσιν
ταυτης δεξηται.” 603 ̣15̣ Και μεντοι γε ο μεγας Ἐφραιμ εν τοις κατα Καιν φησι· “Και ο
Καιν στενειν και τρεμειν εκριθη υπο της συνειδησεως περιεχομενος· υποστησεται δε
τουτο υπο της αιωνιου κολασεως· το γαρ στενων και τρεμων ετη επι της γης ταυτης
ο τοπος της κρισεως εις την κοιλαδα του κλαυθμωνος, κατα τας ιερας Γραφας, ουχ η
γη δια την κρισιν, ουδε η κρισις δια την γην· ου γαρ η γη ημαρτεν, αλλ' ο ανθρωπος·
η γαρ γη της του Θεου δικης γινε ται αμυντηριος ως των κριτων το ρημα και των
δημιων ο σιδηρος, και δυναται, φησιν, εν προσκαι ροις αιωνιος γενεσθαι κρισις· και
η σαρξ των ανθρωπων νυν θνητη εστιν, αλλα τοτε γενησεται αθανατος, και ο
παραδεισος δι' αισθητων συνεστως αιωνιον εχει την απολαυσιν. Ουκ εν παραβοληι
ειρη ται περι του παραδεισου, ουκ εν σχηματι εφυτευθη τωι πραγματι ανυπαρκτος
ων. Παυλος δε αυτον μετα #22εφʹ ετη εθεασατο· εκει απεδημησεν και ηκουσε τα της
Ἐκκλησιας μυστηρια· “Ἀνεβη εις τριτον ουρανον και ηκουσε ̣156a τα του μελλοντος
αΐδια ρηματα.” Ουρανον και γην την αυτην χαριν ο Θεος ενεδυσεν και τον
παραδεισον εν αιδιοις επαγ γελιαις συστησαμενος· σοι μεν τωι απιστωι δοκει το
αισθητον προσκαιρον, εμοι δε τωι πιστωι και το προσκαιρον αιωνιον. Ου νοεις την
δυναμιν, επειδη ου πιστευεις τηι χαριτι· ουχ ευρεις την καταληψιν, οτι ου γινωσκεις
βουλην Θεοτητος. Ἀπαιτεις με λογον πως το προσκαιρον αιωνιον· απαιτησον και
Παυλον δια τι ειπεν ειναι διηγησιν, ην ουκ εξον ανθρωπωι λαλησαι. Ει δε λογος
ανεφικτος, πολλωι μαλλον η του Θεου δυναμις ανεκδιηγητος, και ο πα ραδεισος
τοινυν αισθητος, αλλ' ου προσκαιρος, και η εν αυτωι επαγγελια εν ξυλοις, αλλ' ου
προσκαι ροις· και δη η μητροπολις Ἱερουσαλημ προσκαιρος νυν και φθαρτη, αλλ' εις
 
 

257

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατοικητηριον εξελεχθη του αφθαρτου φυσει και αιωνιου Θεου, ητις γε παν τως
μικρον υστερον αφθαρτος και θεοφωτιστος εν τηι παλιγγενεσιαι γενησεται και
δικαιων ενδιαιτημα κατα την βροντοφωνον φωνην του υιου της βροντης Ἰωαννου
εν τηι Ἀποκαλυψει· “Ἱερουσαλημ,”η οντως θεοδμητος, και 604 θεοφρουρητος, και
θεοκοσμητος, και θεοποθητος· “Ἀγαπαι γαρ Κυ ριος τας πυλας σου υπερ παντα τα
σκηνωματα Ἰακωβ,” ην δη και ως ενδοξον και θεουπολιν σεμ νυνων φασκει·
“∆εδοξασμενα ελαληθη περι σου, η πολις του Θεου,” και καθαπερ ηκουσαμεν, ουτως
και ιδομεν, εν πολει Κυριου των δυναμεων, εν πο λει του Θεου Ἰακωβ, “ο Θεος
εθεμελιωσεν αυτην εις τον αιωνα.” 110.884 ̣16̣ Ταυτην δη την αγιαν και επιθυμητην
γην και παγγεραστον και πανεπεραστον, εξ ης ο πρωτος ανθρωπος γεγονεν και οι
προφηται παντες και οι αποστολοι ανεφυησαν, και μεντοι και αυτη η παν των
ουρανιων και επιγειων κτισματων υπερτερα η υπεραγια Θεοτοκος εβλαστησε και
τον τουτου παντος Κυριον και ∆εσποτην απετεκε, και της του κοσμου σωτηριας
γεγονε προξενος, και το θειον ορος Σιων αει περιβοητον, την ιεραν μητροπολιν του
βασιλεως του μεγαλου Θεου και Σωτηρος ημων, την Ἱερουσαλημ κατεσχον οι αγαν
πονηροι και ακαθαρτοι Σαρακηνοι. Ἐπει ουν περικρατεις εγε νοντο της αγιας
εκεινης, σφοδρα πλεονασαντες υπερισχυσαν, συγχωρησαντος Θεου δια τας αμαρτιας
των κατοικουντων εν αυτηι, και πασας τας χωρας και τας πολεις κατεκρατησαν. Ὅτε
δη και ο βασι λευς Κωνστας, ο εγγονος Ἡρακλειου, συνηψε μετ' αυτων πολεμον και
ηττηθεις φυγηι την σωτηριαν επραγματευσατο καθως προλελεκται. ΣΛΖʹ. Βασιλεια
Κωνσταντινου του Πωγωνατου. Μετα τον ρηθεντα Κωνσταντα αναιρεθεντα εν
Σικελιαι εβασιλευσε Κωνσταντινος, ο υιος αυτου, ος μαθων την του πατρος τελευτην,
μετα πλειστης ναυστολιας την Σικελιαν κατελαβε, και χειρωσα μενος Νιζιζον τον
βασιλευσαντα και του πατρος αυτου φονεας, παντας απεκτεινεν, ωσαυτως και
Ἰουστινιανον 605 πατρικιον, τον πατερα του αγιου Γερμανου του πατριαρχου, τον δε
Γερμανον, τρα χυτατον οντα, ευνουχισεν. ̣2̣ Ουτος εκληθη Πωγωνατος, ως αγενειος
απελ θων εν τηι του πατρος εκδικησει, επανηλθε μετα πωγωνος εν τηι πολει. ̣3̣
Ἐβασιλευσεν αμα τοις αδελφοις, επιβου λευθεις δε παρ' αυτων και κατισχυσας,
παντας ρινοτμητους εποιησεν, και εξωρισεν Ἡρακλειον και Τιβεριον, ος και
εβασιλευσεν ετη ιζʹ.
ΣΛΗʹ Περι της αιρεσεως των Παυλικιανων. ∆ει δε και περι της αιρεσεως των
Παυλικιανων μερικων διαλαβειν. Ἐπι των χρονων ̣156b Κων σταντος, του πατρος
Κωνσταντινου, του αναιρε θεντος εν Σικελιαι, ανεφανη Κωνσταντινος ο και
Σιλουανον εαυτον ονομασας. Ἔστι δε η τοιαυτη αιρεσις ουτως. Παυλικιανοι, οι και
Μανιχαιοι, μετωνομασθησαν αντι Μανιχαιων Παυλικιανοι, απο Παυλου τινος
Σαμοσατεως, υιου γυναικος Μανι χαιας Καλλινικης τουνομα, ητις δυο υιους εσχε,
τουτον τον Παυλον και Ἰωαννην. Τουτους ουν την Μανιχαικην αιρεσιν διδαξασα εκ
του Σαμοσατου εις Ἀρμενιακους κηρυκας της αιρεσεως αυτης απε 110.885 στειλεν,
οιτινες ελθοντες εις κωμην τινα της Φα ναῤροιας, εκεισε την αιρεσιν αυτων εγκατε
σπειραν. Ἔκτοτε ουν η κωμη μεν ωνομασθη Ἐπισπαρις, οι δε μαθηται αυτων
Παυλικιανοι εκληθησαν. 606 ̣2̣ Ουτοι μετα χρονους τινας της διδαχης του Παυλου
πολλους ετερους ειχον διδασκαλους, Κωνσταντινον καλουμενον, οστις εαυτον
Σιλουανον μετωνομασε. Τουτον (ουν) εχουσιν αρχηγον των διδασκαλων αυτων και
ουχι τον Παυλον· ουτος γαρ παρεδωκεν αυτου τας αιρεσεις αυτοις, (ουκ εγγραφως,
αλλ') αγραφως κατα παραδοσιν, το Ευαγγελιον δε και τον Ἀποστολον εγγραφως,
απαραλλακτα μεν τηι γραφηι και τοις λογοις ως και τα παρ' ημιν οντα παραδους,
διαστρεψας δε εκαστον κεφαλαιον προς τας εαυτου αιρεσεις, νομοθετησας αυτοις
και τουτο, μη δειν ετεραν βιβλον (την) οιανουν αναγινωσκειν ει μη το Ευαγγελιον
και τον Ἀποστο λον. ̣3̣ Μετα δε Κωνσταντινον (τον) και Σιλουανον δευτερον εσχον
 
 

258

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διδασκαλον Συμεωνα καλουμενον (ον μετωνομασαν Τιτον, γʹ Γενεσιον) μετονομα
σαντα δε αυτον Τιμοθεον, δʹ δε Ἰωσηφ μετονομασαντα (και) αυτον Ἐπαφροδιτον·
μετα τουτον Ζαχαριαν, αλλα τουτον ως μισθωτον και ουκ αληθη ποιμενα
αποβαλλονται (αυτον) ενιοι εξ αυτων· ʹ τον Βαανην τον ρυπαρον, και εβδομον
(εσχον) τον Σεργιον, τον και Τυχικον εαυτον μετονομασαντα. Μανεντα τοινυν, και
Παυλον, και Ἰωαννην, και αλλους (πολλους), ους αν τις ειπηι αυτοις, προθυμως
αναθεματι ζουσι, Κωνσταντινον δε τον και Σιλουανον επικλη θεντα, και Συμεων τον
και Τιτον, και Γενεσιον τον και Τιμοθεον, 607 και Ἰωσηφ τον και Ἐπαφροδιτον, και
Βαανην τον ρυπαρον, και Σεργιον (τον) και Τυχικον, ως διδασκαλους αυτων
ουδαμως ανα θεματιζουσιν, αλλ' εχουσιν αυτους ωςπερ αποστο λους Χριστου. ̣4̣
Ἔχουσι δε και ʹ εκκλησιας εν τηι ομολογιαι αυτων, (αʹ) την Μακεδονιαν, ητις εστιν
Καστρον κολωνιας, (βʹ) η Κιβωσσα, ην εμαθητευσε Κων σταντινος ο και Σιλουανος,
και Συμεων ο και Τιτος γʹ την Ἀχαιαν, ητις εστι κωμη Σαμοσατου, (δʹ) η Μανααλις
ην εμαθητευσε Γενεσιος ο και Τιμο θεος, (εʹ) την των Φιλιππησιων, τους μαθητας
110.888 λεγοντες Ἰωσηφ του Ἐπαφροδιτου και Ζαχαριου του μισθωτου ποιμενος
παρ' αυτων λεγομενου, ( ʹ) την των Λαοδικεων, λεγουσι δε τους Ἀργαουτας, και την
των Ἐφεσιων, τους εν Μοψου εστιαι, και την των Κολασσαεων λεγουσι (τους
Κοινοχωριτας, ασπερ γʹ εκκλησιας, φησιν) Σεργιος ο και Τυχικος ανεθε ματισεν.
Τουτους ουν τους ζʹ αυτων διδασκαλους και τας ʹ αυτων) εκκλησιας εχουσιν
εντιμους, ους και σεβονται· παντας δε τους λοιπους, ους εαν ειπηι τις αυτοις, και
αναθεματιζουσι και αποβαλλονται. ̣5̣ Ἔχουσι δε πρωτην αιρεσιν την των Μανι
χαιων, δυο αρχας ομολογουντες ως κακεινοι· λε γουσι δε ουτοι, οτι εν εστι μονον το
διαχωριζον ημας εκ των Ῥωμαιων, οτι ημεις μεν ετερον Θεον λεγο μεν υπαρχειν τον
Πατερα τον επουρανιον, ος εν τουτωι τωι κοσμωι ουκ εχει εξουσιαν, αλλ' εν τωι μελ
λοντι, και ετερον Θεον τον κοσμοποιητην, οτι εχει τουδε του παροντος (κοσμου) την
εξουσιαν. Οι 608 δε Ῥωμαιοι, φασιν, ενα και τον αυτον Θεον ομολογουσιν ̣157a
ειναι, Πατερα τον αυτον επουρανιον και του κοσμου παντος ποιητην, καλουσι δε
εαυτους μεν Χριστιανους, ημας δε Ῥωμαιους. Λεγουσι προς τους αγνοουντας αυτους
προθυμως· “Πιστευομεν εις Πατερα, και Υιον και αγιον Πνευμα, τον επουρανιον
Πατερα,” και “αναθεμα φασι τωι ουτως μη πιστευοντι,” μεμελετημενως λιαν την
εαυτων κακιαν μεθοδευοντες· ου γαρ προστιθεασιν, οτε λεγουσι τον Πατερα τον
επουρα νιον, οτι τον μονον αληθινον, τον ποιησαντα τον ουρανον και την γην, και
παντα τα εν αυτοις· χρη δε τον προσδιαλεγομενον ορθοδοξον αιτειν τον Μα νιχαιον
του ειπειν το (αʹ) συμβολον της ημων πι στεως, ο εστι· “Πιστευω (εις) ενα Θεον,
Πατερα παντοκρατορα, ποιητην ουρανου και γης, ορατων τε (και) παντων και
αορατων,” και τα εξης. ̣6̣ Ἔπειτα δε βλασφημουσι μεν εις την αγιαν Θεοτοκον
αμετρα· εαν δε βιασθωσι παρ' ημων ομο λογησαι αυτην, αλληγορικως λεγουσι·
“Πιστευω εις την παναγιαν Θεοτοκον, εν ηι εισηλθε και εξηλθεν ο Κυριος,” λεγουσι
δε (αυτην) την ανω Ἱερουσαλημ, “εν ηι προδρομος υπερ ημων εισηλθε Χριστος,”
καθα φησιν (ο) Ἀποστολος. Και ου 110.889 λεγουσι κατα αληθειαν την αγιαν Μαριαν
(την) Θεοτοκον, ουδε εξ αυτης σαρκωθηναι τον Κυριον. ̣7̣ Βλασφημουσι δε και εις τα
θεια μυστηρια της αγιας κοινωνιας του τιμιου σωματος και αιμα τος του Κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, λεγοντες οτι τα ρηματα αυτου ο Κυριος διδους τοις αποστολοις
ελεγε· “Λαβετε, φαγετε, πιετε ουκ αρτον και οινον,” και ουχι φασι προσαγεσθαι
αρτον και οινον. 609 ̣8̣ Βλασφημουσιν εις τον τιμιον σταυρον, λεγοντες, οτι σταυρος
ο Χριστος εστιν, ου χρη δε προσκυνεισθαι το ξυλον ως κεκατηραμενον οργανον. ̣9̣
Τους προφητας και (τους) λοιπους αγιους αποβαλλονται, ετι δε (και) τον αγιον
Πετρον, τον μεγαν πρωταποστολον, πλεον παντων και δυσφη μουσι και
αποβαλλονται, εξ αυτων μηδενα τινα εν μερει των σωζομενων ειναι, λεγοντες,
 
 

259

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθολικην εκκλησιαν τα εαυτων συνεδρια προς ημας εν τηι αλληγοριαι αυτων
λεγοντες· προς εαυτους γαρ εκεινοι προσευχας αυτων λεγουσι, βαπτισμα δε τα
ρηματα του Ευαγγελιου, καθως φησιν ο Κυριος· “Ἐγω ειμι το υδωρ το ζων.” ̣10̣
Ταυτα παντα και πλειον τουτων, οτε φωραθωσιν, αλληγορουσιν· αλλα χρη
νουνεχως και διωρισμενως αυτοις ̣157b εις παντα διαλεγεσθαι. Και γαρ και το
ψευδος προχειρως εχουσιν ως νομον οικειον παντοτε, μαλισθ', οτε βιασθωσι,
διαψευδο μενοι λεγοντες, καθως εαν προσταχθωσιν η προ τραπωσι, ανεγκλητοι
οντες παρ' εαυτοις. Ουτως γαρ αυτοις ο Μανης παρεδωκεν, οτι Ουκ ειμι εγω
ασπλαχνος, φησιν, ως Χριστος ο ειπων· “Ὅστις αν με αρνησηται εμπροσθεν των
ανθρωπων, αρνησομαι αυτον καγω·” αλλ' εγω του αρνου μενου με εμπροσθεν των
ανθρωπων και την οικειαν σωτηριαν ποριζομενου, ως μη αρνουμενου με, μετα
χαρας προσδεξομαι και την ανακλησιν και το ψευδος ως την προς εμε ομολογιαν
ανευθυνον. ̣11̣ Ὁμοιως μεντοι και πρεσβυτερους και λοιπους ιερεις τους παρ' ημιν
αποβαλλονται· εκεινοι δε τους ιερεις αυτων συνεκδημους λε γουσι και νοταριους,
αδιαφορους πασιν αυτοις οντας 610 και τοις σχημασι και ταις διαιταις και πασηι τηι
του λοιπου βιου κατασκευηι. ̣12̣ Ἔχουσι δε παντα τα του Ευαγγελιου και του
Ἀποστολου ρητα διαστροφα, προς τα παρ' ημιν οντα εναντια, παρ' αυτων δε
συντεθεντα ως δηθεν αρμοζοντα ταις οικειαις αυτων αιρεσεσιν· ως γαρ ειρηται τηι
γραφηι και τοις λογοις, ουτως εισιν ως και τα παρ' ημιν απαραλλακτα, τα δε νοηματα
110.892 διαστρεφουσιν, καθως περι τουτων σαφεστερον εν τοις δια πλατους μοι
λελεκται. ̣13̣ Προσκυνουσι δε το παρ' ημιν Ευαγγελιον οτε τυχηι, ουκ εν τωι σταυρωι,
αλλ' εν τωι βιβλιωι, λεγοντες, οτι Λογοι του Χριστου εισι και δια τουτο αυτους
προσκυνω, Ἐν ασθενειαι δε και πονωι τινες εξ αυτων οτε περιπεσωσι, τον σταυρον
επιτιθεασιν εαυτοις· και υγιειας τυγχανοντες, παλιν αυτον συγκλωσι και εις πυρ
βαλλουσι προς το κατα καυσαι. ̣14̣ Τινες δε εξ αυτων και τα παιδια αυτων
βαπτιζουσιν υπο των πρεσβυτερων (αιχμαλωτων οντων παρ' αυτοις)· ετεροι δε
εισερχομενοι εν τηι εκκλησιαι τηι ημετερα των ορθοδοξων, λεληθοτως (των θειων
μυστηριων) μεταλαμβανουσι προς πλειονα εξαπατην των απλουστερων. ̣15̣ Ταις
τοιαυταις μεθοδειαις και υποκρισεσι χρωμενοι πασηι (τε) ακολασιαι και μιασμωι
εκατερας ανθρωπων φυσεως αδιαφορως και αδεως χρωνται, τινας δε εξ αυτων προς
τους γονεις και μονον εαυτων διαφερεσθαι λεγουσιν. ̣16̣ Ἕως ωδε τα περι της
τοιαυτης αιρεσεως. Ἐπανετειλε δε προς τον βασιλεα Κωνσταντινον τον Πωγωνατον,
τον εγγονον Ἡρακλειου, ος βασιλευσας ετη ιζʹ, ως ειρηται, απεθανε δυσεντερικος.
ΣΛΘʹ. Συνοδος ʹ. 611 Ἐφ' ου γεγονεν η ʹ συνοδος εν ΚΠ. το γʹ συνελθουσα των σκζʹ
αγιων Πατερων ετει της βασι λειας Κωνσταντινου, υιου Κωνσταντος, του πατρος
Ἰουστινιανου, επτα και δεκατωι, ης ηγουντο Θεοδωρος και Γεωργιος πρεσβυτεροι και
Ἰωαννης διακονος τοποτηρηται Ἀγαθωνος παπα Ῥωμης, Γεωργιος ΚΠ., Θεοφανης
Ἀντιοχειας, υπ' αυτης χειροτονηθεις της συνοδου, δια το τον προηγησα μενον
Μακαριον καθαιρεθηναι τοτε ως αντενεχθεντα τοις υπ' αυτης ορθοδοξως
δογματισθεισιν. Της δε διοικησεως Ἀλεξανδρειας Πετρος μοναχος, της δε των
Ἱεροσολυμων ουδεις δια το τους θρονους χηρευειν των πατριαρχων κατασχεθεντας
τηνι καυτα υπο του Σαρακηνων εθνους, κατα Θεοδωρου του της Φαραν επισκοπου,
Ὁνωριου Ῥωμης, Κυρου Ἀλεξανδρειας, Σεργιου τε και Πυῤρου και Πετρου και
Παυλου, ΚΠ. γεγονοτων επισκοπων, ετι δε και κατα των ανακαινισαντων την
αιρεσιν τουτων (εν ταυτηι τηι αγιαι συνοδωι αιρετικων, τουτεστιν) Μα καριου του
ονομασθεντος Ἀντιοχειας προεδρου, (και) Στεφανου του αυτου μαθητου, (ετι δε) και
Πολυ χρονιου του νηπιοφρονος γεροντος, λεγοντων εν 110.893 θελημα και μιαν
ενεργειαν επι του Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου (και Θεου), ους αναθεματισασα
εξεφωνησε δυο θεληματα φυσικα ηγουν θελησεις (δυο) και δυο φυσικας ενεργειας
 
 

260

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επι του ενος Χριστου και Θεου ημων. ̣2̣. Ἐπι της αυτου βασιλειας ηλθον οι Σαρα
κηνοι εν στολωι μεγαλωι κατα της ΚΠ. προσορμη σαντες κατα την παραλιον του 612
Ἑβδομου. Ἀντιπαρατασσεται αυτοις Κωνσταντινος, υφ' ων πλει σται ναυμαχιαι καθ'
εκαστην ημεραν εγινοντο απο εαρινου καιρου μεχρι του φθινοπωρινου. ̣3̣ Του δε
χειμωνος ετι γινομενου, διαπερων ο των Σαρακηνων στολος εχειμαζεν εν Κυζικωι. ̣4̣
Και παλιν εαρος αρχομενου εκειθεν αναχθεις, ομοιως του δια θαλασσαν ειχετο πολε
μου. Ἑπτα ουν ετεσι του πολεμου διαρκεσαντος, ουδεν πλεον ο των Σαρακηνων
ηνυε στολος, αλλα πολλους και αναριθμητους μαχιμους ανδρας απο βαλοντες,
υπεστρεψαν προς τα ιδια. ̣5̣ Ἐν δε τοις μερεσι του Συλαιου γενομε νοι και υπο
σκληρων και ραγδαιων ανεμων και θαλασσιου κλυδωνος κατασχεθεντες, αρδην
απωλοντο. ̣6̣ Ὅτε και ̣158a η ακαθιστος ετυπωθη και το κονδοκιον της υπεραγιας
Θεοτοκου· “Τηι υπερμα χουσηι στρατηγωι” και το· “Προσταγμα Χρι στιανων,” και το·
“Πρεσβεια θερμη.” ̣7̣ Μετα δε ταυτα οι του θεματος των Ἀνατο λικων ελθοντες εν
Χρυσοπολει (εκραζον) λεγοντες “Εις Τριαδα πιστευομεν· τους γʹ (αναγορευσωμεν
και) στεψωμεν· “εφ' οις θυμωθεις Κωνσταντι νος διοτι μονος ην εστεμμενος, οι δε
δυο αυτου αδελφοι ουδεμιαν αξιαν ειχον, αποστελλει (προς αυ τους πατρικιον ως
δηθεν αποδεχομενον τουτο και προσκαλουμενον αυτους τα πρωτεια βουλευσασθαι
μετα της συγκλητου). Και δη εισελθοντων εν τηι πολει, τουτους ανεσκολοπισε και
τους αδελφους αυτου ἐῤρινοτομησεν. 613 ̣8̣ Καθ' ον χρονον το των Βουλγαρων
εθνος (επι τοις αρκτυοις και περατικοις μερεσι του Ευξει νου ποντου εκ της
λεγομενης Μαιωτιδος λιμνης) επηλ θον τηι Θραικηι (μετα πολλης πτωχειας και
αποριας· οπερ μαθων Κωνσταντινος και σφοδρα λυπηθεις) εξωρ μησε κατ' αυτων
μετα πολλης ναυμαχιας και πεζο 110.896 μαχιας, και δια μεσης της ηπειρου του
ποταμου ∆ανουβη τας πεζικας παραταξεις, δια δε της πλησιαζουσης ακτης τας ναυς
προσορμισας, οι Βουλγαροι λιαν φοβηθεντες εις οχυρωματα δυσαλωτα εαυτους
εσφαλισαντο. ̣9̣ Του δε βασιλεως οξυπαθησαντος εν πο δαλγιαι και επι μεσημβριαν
εκβιασθεντος επιστρεψαι χαριν βαλανειου μετα δρομωνων εʹ, κατελειπε τον λαον
και τους στρατηγους κελευσας περικαθεζεσθαι και πολεμειν το εθνος. Ὁ δε λαος τον
βασιλεα φευγειν νομισαντες, εις τροπην εδωκαν, μηδενος διωκοντος. ̣10̣ Οι δε
Βουλγαροι θεασαμενοι (και του οχυ ρωματος υπεξελθοντες), επεδιωξαν οπισω
αυτων και πολλους ανελοντες και λαφυραγωγησαντες τα εαυτων εκρατησαν εκτοτε
και κατεκυριευσαν την των Χριστιανων χωραν. ̣11̣ Ὅθεν αναγκασθεις ο βασιλευς
ειρηνευσε μετ' αυτων, πακτα δους επ' αισχυνηι των Ῥω μαιων, (ως ληιζομενων
πασαν την Θραικην και τα επεκεινα ταυτης). ̣12̣ Ἐπι αυτου, καθα προλελεκται, ο των
Σα ρακηνων θεοβυθιστος στολος υποστρεψας, και οι μεν εν τωι Συλαιωι
κατεποντισθησαν, οι δε υπο του στρατηγου των Κιβυῤραιωτων αυθις πολεμηθεντες
ηττηθησαν εμπρησθεντων και των πλοιων αυτων 614 υπο του υδατωδους πυρος·
Καλλινικος γαρ τις αρχιτεκτων απο Ἡλιουπολεως Συριας προσφυγων τοις Ῥωμαιοις
πυρ υγρον αρχηθεν αυτος κατ εσκευασεν, και τα των Ἀραβων σκαφη καταπρησας
συμψυχα απωλεσεν. (Και ουτως οι Ῥωμαιοι μετα νικης μεγαλης υπεστρεψαν) εκτοτε
το υγρον πυρ εφευροντες. ̣13̣ Εισηλθον δε οι Μαρδαῗται εις τον Λιβανον (Συριας) και
εκρατησαν αυτον. ̣14̣ Και Μαυΐας φοβηθεις αποστελλει πρε σβεις προς τον βασιλεα
ζητων ειρηνην (υποσχομενος και ετησια πακτα). Ὁ δε (βασιλευς τους πρεσβεις
δεξαμενος) αποστελλει (συν αυτοις Ἰωαννην πατρι κιον) τον Πιτζιγαυδην (ως
πολυπειριαι και φρονη σει κεκοσμημενον, διαλεχθηναι τοις Ἄραψι. Των δε Ἀραβων
θαυμασαντων την φρονησιν και αγχινοιαν αυτου), συνεφωνησαν παρεχειν
Ῥωμαιοις κατ' ετος χρυσου χιλιαδας γʹ, και αιχμαλωτων χιλιαδας νʹ. και ιππους
ευγενεις νʹ. (Ταυτα εστοιχηθη διδοσθαι) επι χρονους λʹ (ωστε ειναι πλατειαν ειρηνην
αναμε ταξυ Ἀραβων και Ῥωμαιων). 110.897 ̣15̣ Ὡσαυτως και οι τα εσπερια οικουντες
 
 

261

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(Σκυθαι ο τε χαγανος και οι επεκεινα ρηγες και κασταλδοι δωρα τωι βασιλει
στειλαντες ειρηνην ηιτησαντο. Ειξεν ουν ο βασιλευς και εκυρωσεν ειρη νην, και
εγενετο γαληνη εν τε τηι Ἀνατοληι και ∆υσει. 615 ̣16̣ Ἠρεμησας δε εκ παντων, ηνωσε
τας εκκλησιας και συνοδον οικουμενικην ̣158b ποιη σας εν ΚΠ. εβεβαιωσε τα
δογματα των προλα βουσων αγιων εʹ συνοδων, καθα και προλελεκται. ̣17̣ Ἔστρεψε
δε Ἰουστινιανον τον υιον αυτου συμβασιλευειν αυτωι. ̣18̣ Μαυΐου δε του Ἄραβος
τελευτησαντος, Ἀβιμελεχ εκρατησε, και αποστειλας πρεσβεις προς τον βασιλεα
ηιτησατο ειρηνην, του παρεχειν τξεʹ χιλια δας χρυσιου νομισματα, και τξεʹ δουλους,
και ευγε νεις ιππους τξεʹ καθ' εκαστον χρονον, οπως παυθηι των Μαρδαιτων το
ταγμα εκ του Λιβανου. ̣19̣ Ἀπεβιω δε ο αυτος ευσεβης βασιλευς Κωνσταντινος
βασιλευσας ετη ιζʹ. ΣΜ.ʹ Βασιλεια Ἰουστινιανου του Ῥινοτμηθεντος.Ἰουστινιανος ο
υιος αυτου εβασιλευσεν ετη ι ʹ. Ουτος απεστειλε προς Ἀβιμελεχ ασφαλισασθαι τα
στοιχηθεντα εγγραφως επι του πατρος αυτου, και πεμψας παρεστειλε τους
Μαρδαΐτας, χιλιαδας ιβʹ (ω της ανοιας)) την Ῥωμαικην δυναστειαν ακρωτηριασας
πανδεινα γαρ κακα εκτοτε 616 πεπονθεν η Ῥωμανια υπο των Ἀραβων και εως του
νυνι, τουτων παρασταλεντων. ̣2̣ Ἔλυσε δε και την των Βουλγαρων ειρη νην. ̣3̣
Ἐπιστρατευσας δε επι τα δυτικα μερη, πολλα των Σκλαβων πληθη, τα μεν πολεμωι,
τα δε λογωι παραλαβων, υπεστρεψε, αφ' ων επιλεξαμενος και στρατευσας χιλιαδας λʹ
λαον περιουσιον του τους επωνομασεν. ̣4̣ Ους δη καθοπλισας και ιδιοποιησαμενος,
και 110.900 τηι τουτων συμμαχιαι πεποιθως, λυει την (μεταξυ Ῥωμαιων και)
Ἀγαρηνων ειρηνην (εξ ανοΐας), και λαβων τον περιουσιον (η μαλλον ειπειν
ανοσιον) λαον αυτου και τα λοιπα στρατευματα, προς την Σεβα στοπολιν απηιρεν, εν
ηι και οι Ἀγαρηνοι παραγε νομενοι και προμαρτυρομενοι αυτον τα μεθ' ορ κων
συμφωνηθεντα μη διαστρεψαι, επειτοιγε κρι της ο Θεος και εκδικος γενησεται, ου
κατεδεξατο τα της ειρηνης ο βασιλευς, αλλα προς πολεμον παρε τασσετο· και δη
παραυτικα απλωσαντες οι Ἀγαρη νοι τον της ειρηνης εγγραφον χαρτην και επι δορα
τος αναρτησαντες, ωρμησαν κατα των Ῥωμαιων και συμβολης γενομενης,
ηυτομολησαν εκ των Σκλαβων προς τους Ἀγαρηνους χιλιαδες κʹ, και ουτως των
Ῥωμαιων δεινως τραπεντων (και αναριθμητων 617 σφαγεντων, η δικαιοκρισια και
νικη προς τους εναντιους εχωρησεν, διδασκουσα μη παραβαινειν θειον ορκον
πωποτε, καν προς εναν τιους και απιστους γινηται. Πεφευγοτος δε του βα σιλεως)
και φθασαντος εν τωι παρα θαλασσαν τοπωι του Λευκατου (μετ' αισχυνης πολλης και
ηττης), ανειλε τας περιλειφθεντας ιʹ χιλιαδας των Σκλαβων. ̣5̣ Και εκτοτε πλειον
θρασυνθεντες οι Ἀγα ρηνοι, σφοδροτερον εληΐζοντο την Ῥωμανιαν, εχοντες εις
βοηθειαν και τους προσφυγας Σκλα βους ̣6̣ Του δε βασιλεως εισελθοντος εν τηι πολει.
γεγονεν ηλιακη εκλειψις ωστε (και τους) αστερας φανηναι. ̣7̣ Ἰουστινιανος δε τα του
παλατιου κτισματα επεμελειτο, τον Ἰουστινιανου λεγομενον τρικλινιον κτισας και
τα περιξ του παλατιου, εχων Στεφανον σακελλαριον αυτου και πρωτευνουχον,
αιμοβορον οντα και απηνη, αικιζοντα ανηλεως τους εργολαβους ως και την μητερα
του βασιλεως τυπτησαι, ος εις το πολιτικον κακως ενδεικνυμενος και εκ των οικη
τορων της πολεως απαιτησεις και εκταγας αποφα σιστως ποιουμενος, εκ τουτου
μισητον τον βασιλεα πεποιηκεν. ̣8̣ Ὁ δε βασιλευς απηιτει Καλλινικον τον πατριαρχην
ευχην ποιησαι του καταλυθηναι την εκκλησιαν της υπεραγιας Θεοτοκου, την ουσαν
πλησιον του παλατιου ̣159a, βουλομενος στησαι φιαλην και βαθρα κτισαι τωι δημωι
των Βενετων 618 προς το εκεισε γενεσθαι το λεγομενον Σαξιμο 110.901 δεξιμον. Ὁ
δε πατριαρχης ελεγεν, οτι “Ευχην επι συστασει Ἐκκλησιας εχομεν, επι δε καταλυσει
ου παρελαβομεν.” Βιασθεις δε και απαιτουμενος την ευχην εφη· “∆οξα τωι Θεωι τωι
ανεχομενωι παν τοτε νυν και αει και εις τους αιωνας των αιωνων.” Ὅπερ ακουσας ο
βασιλευς και ο αγυρτωδης οχλος και το Ἀμην επιβοησαντες, κατελυσαν παραχρη μα
 
 

262

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την εκκλησιαν και εποιησαν την φιαλην. ̣9̣ Ἔκτισε δε ετεραν εκκλησιαν εις το
Πετριν, και εκαλεσεν αυτην τα Μητροπολιτων. ̣10̣ Λεοντιος δε (ο) πατρικιος εν
υποληψει ων της βασιλειας και δια τουτο εναποκλειστος γεγονως επι ετη βʹ, τοτε
εκπεμφθεις παρα Ἰουστινιανου στρα τηγος εν Ἑλλαδι, και φιλωι αυτου αστρονομωι
Παυλωι μοναχωι εντυχων προειποντι αυτωι της βασιλειας κρατησαι, προς αυτον και
τους λοιπους ιδιαι αντεφη· “Ἰδου οπισθεν μου αποστελλει ο βασιλευς και αιρει την
κεφαλην μου και ψευδη εισιν α μοι λεγετε περι βασιλειας.” Οι δε ειπον· “Αυτος μη
οκνησηις και τουτο ευθεως πληρουται.” ̣11̣ Και λαβων αυτους ηλθε και εκλασε τας
φυλακας και συλλαβομενος οχλον πολυν, μετ' αυτου εξηλθεν εις τον 619 Φορον.
Ἐκηρυξαν παντι τωι λαωι βοωντες· “Ὅσοι Χριστιανοι εις την αγιαν Σοφιαν.” Και
συναχθεντος πληθους εκραζον· “Ἀνασκαφειη τα οστα Ἰουστινιανου.” Και ελθων εν
τωι Ἱπποδρομωι νυκτος αναγορευεται βασι λευς, και ημερας γενομενης εξαγαγων
Ἰουστινιανον εις το Ἱππικον και ρινοτμητον ποιησας εν τηι σφεν δονηι, εξωρισεν εν
Χερσωνι. ̣12̣ Ὁ δε οχλος συλλαβομενοι Στεφανον σακελ λαριον τον και ευνουχον και
Θεοδοτον γενικον, σχοινιοις τε δησαντες εκ ποδων, εσυραν δια της μεσης και εις τον
Βουν εκαυσαν.
ΣΜΑʹ. Βασιλεια Λεοντιου. Μετα δε Ἰουστινιανον εβασιλευσε Λεοντιος ετη γʹ.
̣2̣ Ἐφ' ου οι Ἄραβες κατελαβον την Ἀφρι 110.904 κην επιστρατευσαντες κατ' αυτης.
Ὁ δε Λεοντιος (ταυτα μαθων) αποστελλει τον πατρικιον Ἰωαννην, ανδρα ικανον
μετα του Ῥωμαικου στολου, ος τους εχθρους κατατροπωσαμενος ηλευθερωσε την
Ἀφρικην και ταυτα αναγαγων τωι βασιλει, εκεισε παρεχειμασε. 620 ̣3̣ Ὁ δε
πρωτοσυμβουλος ταυτα μαθων, δυναμιν πολλην Ἀγαρηνων απεστειλε κατα
Ἰωαννου και τουτον εξεδιωξεν. (Ὁ δε Ἰωαννης επιῬωμανιαν ανεκαμψε δυναμιν
πλειονα βουλομενος αναλαβειν. ̣4̣ Ἐλθοντος δε εως Κρητης, επι τον βασιλεα
πορευομενου), ο στρατος υπο των ιδιων αρχοντων ανατραπεις (εις βουλην πονηραν
εξετραπη και φο νευσαντες Ἰωαννην τον πατρικιον και τον βασιλεα
αναθεματισαντες) Ἀψιμαρον δρουγγαριον των Κι βυῤραιωτων βασιλεα
ανηγορευσαν, Τιβεριον ονο μασαντες. ̣5̣ Του δε Λεοντιου τον του νεωριου λιμενα
εκκαθαιροντος, η του βουβωνος νοσος ενεσκηψε (τηι πολει) και πληθος λαου
διεφθειρε. ̣6̣ Κατελαβε δε Ἀψιμαρος αμα τωι στολωι και προσωρμησεν εν Συκαις. (Της
δε πολεως Λεοντιον προδουναι μη βουλομενης), προδοσια γεγονε (δια της των
Βλαχερνων πορτης)· και τον Λεοντιον (χει ρωσαμενος Ἀψιμαρος, και) ρινοκοπησας,
εν τηι μονηι του ∆αλματου περιωρισεν, και (παντας) τους φιλους αυτου (τυψας και)
δημευσας εξωρισεν.
ΣΜΒʹ. Βασιλεια Ἀψιμαρου (Μετα Λεοντιον εβασιλευσεν) Ἀψιμαρος ο και Τι
βεριος ετη γʹ, (διωνυμος γαρ ην ως Ἰακωβ και Ἰσραηλ, ως Ἰωθωρ και Ῥαγουηλ, ο
πενθερος Μωυσεως, ως Σιμων και Πετρος, ως Θωμας και ∆ιδυ μος, ως Θαδδαιος και
Λεβαιος). 621 ̣159b ̣2̣ Ἐφ' ου γεγονε θανατικον μεγα. Και Συριαν οι ̣159b Ῥωμαιοι
ληισαμενοι κατεσφαξαν αχρι χιλιαδων ςʹ. ̣3̣ Ἀψιμαρος δε Φιλιππικον, υιον
Νικηφορου πατρικιου (εις Κεφαληνιαν) εξωρισεν, ως ονειρο πολουμενον
βασιλευσαι· κατ' οναρ γαρ ελεγεν εωρακεναι την κεφαλην αυτου υπο αετου
σκιαζεσθαι. (Και ταυτα ακουσας ο βασιλευς τουτον εξωρισε.) ̣4̣ Ὁ δε Ἰουστινιανος εν
Χερσωνι εφημιζεν ως παλιν την βασιλειαν αποληψεσθαι. Οι δε οικητο 110.905 ρες
φοβηθεντες εβουλευσαντο η φονευσαι αυτον η τωι βασιλει παραπεμψαι. ̣5̣ Τουτο δε
γνους Ἰουστινιανος εν Χαζαριαι φευγει. Και εξεδοτο αυτωι εις γυναικα (ο Χαζαρος)
την εαυτου αδελφην Θεοδωραν. Ταυτα μαθων Ἀψιμαρος πεμπει προς χαγανον,
πολλα δωρα υπισχνουμενος αυτωι η τον Ἰουστινιανον ζωντα η καν την κεφαλην
αυτου αποστειλαι αυτωι. Ὁ δε Ἰουστινιανος, ταυτα μαθων, κατελθων εν Χερσωνι
λαθρα και τινας αναλαβομενος. απεπλευσεν επι το στομιον του Ἴστρου. ̣6̣ Και
 
 

263

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κλυδωνος γενομενου και παντων απο γνοντων 622 δια τον κλυδωνα, οικειος αυτωι
τις εφη· “Ει περισωθεισης, ω δεσποτα, και σοι την βασιλειαν ο Θεος αποδωι, δος
λογον μηδενα των εχ θρων αμυνασθαι.” Ὁ δε εν θυμωι και οργηι εφη· “Ἐνταυθα με
καταποντισαι Κυριος, ει φεισομαι τινος εξ αυτων.” ∆ιασωθεις δε εκ του κλυδωνος
απεστειλε προς Τερβελιν τον Βουλγαρον δουναι αυτωι συμμαχιαν του κρατησαι την
προγονικην βασιλειαν και δωρα πλειστα παρασχειν αυτωι. ̣7̣ Ὁ δε ου μονον
συμμαχιαν, αλλα και εαυτον επιδεδωκεν. Ἅμα γαρ αυτωι μετα πλειστης δυνα μεως
επι την βασιλευουσαν παρεγενετο· εισηλθε δε Ἰουστινιανος συν ολιγοις ομοφυλοις
δια του αγωγου (κατα προδοσιαν τινων των εν τηι πολει. Και εξηλθεν εν τηι Ἁγιαι
Ἄννηι, το λεγομενον εκτοτε δι' αυτον το δευτερον) και κατεσκηνωσεν εν τωι
παλατιωι Βλαχερνων (απολαβων την αυτου βασι λειαν), οπερ μαθων Ἀψιμαρος εις
Ἀπολλωνιαδα φευγει.
ΣΜΓ.ʹ Βασιλεια Ἰουστινιανου το βʹ. Ἰουστινιανος την βασιλειαν το δευτερον
απολα βων, δωρα πολλα τωι Τερβελι δους και χωραν των Ῥωμαιων εκκοψας,
διδωσιν αυτωι, τα λεγο μενα νυν Ζαγορια. 623 ̣2̣ Ἀψιμαρον δε αποστειλας και χειρω
110.908 σαμενος και κατα την πολιν θριαμβευσας, και Ἡρακλειον δε τον αδελφον
αυτου συν πασι τοις συνασπιζομενοις αυτωι αρχουσιν εν τωι ταχει ανε σκολοπισεν,
Ἀψιμαρον δε και Λεοντιον (τους βα σιλεις) αλυσεσι δεσμευσας, ηγαγεν εν τωι
καθισματι του Ἱπποδρομιου, και τους αυχενας αυτων πατουντος αχρις απολυσεως
του αʹ βαΐου, ο δημος εβοα· “Ἐπι ασπιδα και βασιλισκον επεβης και κατεπατησας
λεοντα και δρακοντα·” και (ουτως) αποστειλας αυ τους εν τωι κυνηγιωι
απεκεφαλισεν. ̣3̣ Καλλινικον δε τον πατριαρχην τυφλωσας εξωρισεν (και πολλους
των πολιτων απωλεσε θα νατωι). Κυριακον δε τον εν τηι νησωι Ἀμαστριδος
εγκλειστον (οντα) ως προαγορευσαντα αυτωι την της δευτερας βασιλειας
αποκαταστασιν, προεβαλετο πατριαρχην. ̣4̣ Και κατα παντων ουν μανεις και
λυττησας, αναριθμητον πληθος εκ του πολιτικου και στρατιω τικου συλλογου
διεφθειρεν (τους μεν γαρ προφανως εσφαζε, τους δε νυκτος εσαρκιζε· και τους μεν
προς αριστοδειπνα κλητορευων, φαρμακωι ̣160a δεινως της παρουσης ζωης
απεστερει, τους δε προς εξοριαν δηθεν εφυλακισεν), οθεν τοσουτον δεος κατειχε την
πολιν (ως και τινας αυτομολησαι προς τους βαρβαρους). ̣5̣ Ἀποστειλας δε ηγαγε
Θεοδωραν την εκ Χαζαριας και Τιβεριον υιον αυτης, και συνεβασι λευσεν αυτωι. 624
Λυσας δε την ειρηνην των Βουλγαρων, επεστρατευσε κατ' αυτων, και ηττηθεις, και
εν φρουριωι καταφυγων, και τους ιππους νευροκοπησας, εις τα σκαφη επιβας, μετ'
αισχυνης ηλθεν εν ΚΠ. ̣7̣ Χερσωνιταις δε μνησικακων απο της εξο ριας αυτου,
αποστειλας Μαυρον πατρικιον μετα στολου, παντας απεκτεινε, και τα νηπια αυτων
κατ ηδαφισεν. ̣8̣ Οι δε τον Ἰουστινιανον καθυβρισαντες και τον εκεισε εξοριστον υπο
Ἀψιμαρου Φιλιππικον, υιον Νικηφορου του πατρικιου, τουτον αετον ορωντα εν
οραματι σκεπτοντα αυτον, τον και Βαρδανην λε γομενον, τινας των στρατιωτων
υπονοθευσαντα και προς την αυτου ευνοιαν ελκυσαντα δια την Ἰουστι νιανου
απηνειαν και ωμοτητα, τουτον βασιλεα ευφη μησαν και μετα στολου εξεπεμψαν
προς την πολιν. 110.909 ̣9̣ Ὅπερ γνους Ἰουστινιανος και πλειον φοβηθεις αμα και
θυμωθεις, ανηλθε μεχρι Σινωπης, ακριβεστερον περι τουτου μαθησομενος. Του δε
Φιλιππικου την πολιν συν τωι στολωι καταλαβοντος, Ἰουστινιανος προς τον
∆αματρυν απεδρα, καταλει φθεις υπο παντων. Ὃν αυτικα Φιλιππικος χειρω
σαμενος, την κεφαλην αφειλετο και τοις Σκυθαις εξεπεμψε. ΣΜ∆ʹ. Βασιλεια
Φιλιππικου. Μετα δε Ἰουστινιανον το βʹ εβασιλευσε Φιλιπ πικος ο και Βαρδανης ετη
βʹ, ος εν ταις διαλαλιαις αυτου λογιος και 625 εχεφρων ελογιζετο, εν δε ταις
πραξεσιν αυτου αισχρως τον βιον διατελων, παντη αδοκιμος εδεικνυτο. ̣2̣ Ἦν δε και
κακοδοξος, μη αισχυνθεις κινη θηναι κατα της αγιας ʹ συνοδου, ταυτην ανατρε ψαι
 
 

264

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σπευδων. ̣3̣ Ἐφ' ου και οι Βουλγαροι μεχρι της Χρυσης πορτης αιχμαλωσιαν
ποιησαντες υπε στρεψαν. ̣4̣ Ὁ δε ιππικου τελουμενου και των Πρασι νων
νικησαντων, εδοξεν αυτωι μετα δοχης και οργα νων εισελθειν, και λουσασθαι εις το
λουτρον του Ζευξιππου και μετα πολιτων αισχρων εστιασθηναι. ̣5̣ Ἐν δε τωι
μερεντιζειν αυτον, ηγουν μεσημ βριζειν, αιφνης Γεωργιος πατρικιος, ωι και επικλην
Βοραφος, εξ επιτροπης Θεοδωρου πατρικιου του Μυακη, μετα ταξεωτων εκ της
Θραικης εισδραμον τες, και αρπασαντες τον Φιλιππικον, και ανενεγκον τες εις το
ορνατουριον των Πρασινων, ετυφλωσαν. ̣6̣ Και επισυναχθεντος του λαου τηι
επαυριον εις την Μεγαλην εκκλησιαν, εστεψαν Ἀρτεμιον πρωτασεκρητην. 626 ΣΜΕʹ.
Βασιλεια Ἀρτεμιου. Μετα δε Φιλιππικον εβασιλευσεν Ἀρτεμιος ο και Ἀναστασιος ετη
βʹ, λογιωτατος ων, ος προεβα λετο στρατηγους εις τε τα καβαλλαρικα θεματα και εις
τα πολιτικα λογιωτατους και ικανωτατους, ωστε εν αδειαι διατελειν. ̣2̣ Ουτος,
Γεωργιον και Θεοδωρον τους πατρι κιους εκτυφλωσας, εξωρισεν εν Θεσσαλονικηι.
110.912 ̣3̣ Των δε Ἀραβων οπλιζομενων κατα Ῥωμανιας δια τε γης και θαλασσης,
απηγγελη τωι βασιλει κατα της πολεως τουτους παραγινεσθαι. Ὁ δε ηρ ξατο κτιζειν
δρομωνας τε διηρεις και τα παραλια τειχη ανακαινιζειν (ωσαυτως) και τα χερσαια
̣160b (τοξοβολιστραις τε και λοιπαις οπλισεσι την πολιν κατωχυρωσε) και
γεννηματων τα ωρεια επλη ρωσεν. ̣4̣ Ἐπι τουτου (και) Γερμανος εκ Κυζικου
μετατιθεται εις ΚΠ. και κιτατοριον (δε) μεταθε σιμου εκπεφωνηται ψηφωι και
δοκιμασιαι των θεοφι λεστατων πρεσβυτερων και διακονων και της ιερας συγκλητου
εκφωνηθεν· “Ἡ θεια χαρις η παντοτε τα ασθενη θεραπευουσα και τα ελλειποντα
αναπληρουσα μετατιθεται Γερμανον τον οσιωτατον προεδρον της Κυζικηνων
πολεως εις επισκοπον ταυτης της θεοφυλακτου και βασιλιδος των πολεων επι
Ἀρτεμιου βασιλεως.” ̣5̣ Μαθων δε ο βασιλευς, οτι στολος εξηλθε των Ἀγαρηνων 627
προς το κοψαι ξυλα επι τον Φοινικα, απεστειλε στολον (μετα κληρικου Ἰωαννου
ονοματι, ον και Ἰωαννακιν επεκλησκον) προς το καυσαι την ξυλην εις τον Φοινικα
και την εξαρτησιν των Ἀγαρηνων. ̣6̣ Ὁ δε στολος, στασιασας, τον μεν βασιλεα
ανεσκαψαν, τον δε Ἰωαννακιν ρομφαιαι ανειλον. Οι δε τουτο ποιησαντες ανταραντες
ανηρχοντο κατα της βασιλιδος πολεως. ̣7̣ Ἐλθοντες δε εν τωι Ἀδραμυτιωι ευρον εκει
Θεοδοσιον εκληπτορα των δημοσιων φορων, ευσεβη και απραγμονα, και
ανηγορευσαν αυτον βα σιλεα (ως μη τινα εχοντες αυτοις αρχοντα. Ὁ δε φυγηι
χρησαμενος εις το ορος εκρυβη. Ευροντες δε αυτον ευφημησαν βασιλεα πολλα
τουτον βιασαμε νοι). ̣8̣ Ὅπερ μαθων Ἀρτεμιος, την πολιν οχυρωσας, εν Νικαιαι τηι
πολει κατεφυγεν· ο δε της πο λεως στολος και ο του Θεοδοσιου μεχρι μηνων εξ
αλληλους κατεπολεμουν. ̣9̣ Περασας δε Θεοδοσιος επι τα Θραικωια μερη εν οχλωι
βαρει την πολιν καταλαμβανει, και δια της των Βλαχερνων πορτης του μονοτειχους
εισηιει, την τε πολιν (και τους αρχοντας) οι πλωιμοι πραι δευσαντες, μεγιστην
ειργασαντο αλωσιν, μηδενος φεισαμενοι· τον δε πατριαρχην Γερμανον και τους
αρχοντας Ἀρτεμιου συλλαβομενοι εν Νικαιαι απη γαγον. Ὁ δε Ἀρτεμιος τουτους
θεασαμενος, λογον τε απαθειας λαβων το μοναδικον περιεβαλετο σχημα, ον
Θεοδοσιος εν Θεσσαλονικηι εξωρισεν. 110.913
ΣΜς ʹ. Περι Λεοντος του Ἰσαυρου. 628 Λεων δε ο Ἴσαυρος, των ανατολικων
στρα τηγος ων, Ἀρτεμιου υπερμαχων, ουχ υπεταγη Θεο δοσιωι, εχων
συναγωνιζομενον Ἀρταβασδον Ἀρμενιον στρατηγον Ἀρμενιακων, ωι δουναι
συνεθετο και ιδιαν θυγατερα.
ΣΜΖʹ Περι της βασιλειας Θεοδοσιου Ἀδραμυτινου. Θεοδοσιος εβασιλευσεν
ετη βʹ (Ἀδραμυτινος τωι γενει)· εφ' ων χρονων επιστρατευσας Μασαλμας ο των
Σαρακηνων αρχηγος κατα Ῥωμαιων, και προς τα μερη του Ἀμοριου γενομενος,
γραφει προς Λεοντα τον Ἀρμενιον, στρατηγον οντα των Ἀνατολικων· “Ἡ βασιλεια
 
 

265

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των Ῥωμαιων ση εστιν, ελθε ουν και λαλησωμεν τα προς ειρηνην (και ποιω παντα
οσα θελεις”). ̣2̣ Ὁ δε, προς αυτον αποστειλας υπατους και λογον ειρηνης
ποιησαμενος, υπο παντων ως βασι λευς ευφημισθη, και επι την Νικομηδειαν ερχεται
μετα πολυοχλιας, εν ηι τωι του Θεοδοσιου υιωι πε ριτυχων εν πολεμωι, και
χειρωσαμενος μετα της βασιλικης υπηρεσιας πασης και των εν τελει (επισημων
ανδρων) του παλατιου, καταλαμβανει την Χρυσοπολιν. ̣3̣ Ὁ δε Θεοδοσιος, λογον
απαθειας παρ' αυ του λαβων, 629 παρεχωρησεν αυτωι την βασι λειαν, συν τωι υιωι
αυτου κληρικος γενομενος. ̣161̣
ΣΜΗʹ. Βασιλεια Λεοντος του και Κονωνος. Μετα Θεοδοσιον εβασιλευσε Λεων
ο Ἴσαυρος ο και Κονων ετη κεʹ. Θεοδοσιου γαρ του προ αυτου βασιλευοντος, Ἰαζηθ
του της Ἀραβων ηγεμονευοντος εξουσιας, δυο τινες θεομαχοι Ἑβραιων παιδες (οι
αει και παντοτε τραχηλιωντες κατα του Κυριου και κατα του Χριστου αυτου
φρυαττομενοι τερα τειαις και βωμολοχιαις και δαιμονιωδεσιν οιωνι σμασι
σχολαζοντες, ως δηθεν αστρολογικην τινα μεταδιωκοντες επιστημην,
καταλαμβανουσι την των Ἀραβων βασιλικην αυλην και δη καταμηνυον τες τωι
προῤρηθεντι Ἰαζηθ), και τουτωι χρησμωιδιας πολυζωΐας και πολυχρονιου διαμονης
μυουνται, ειγε αρα την θεανδρικην του Κυριου ημων Ἰησου Χρι στου και της
Θεομητορος εκ πασων των εκκλησιων των υπ' αυτωι ουσων απολειψειεν. Και δη ο
φιλο ζωος εκεινος, και χοιροβιος, υπακουσας τηι συμβουληι 110.916 των απατεωνων,
πασας τας εκκλησιας τας υπο της εξουσιας αυτου ουσας διεσαλευσεν. Ἀλλ' ηπατηθη
ο δειλαιος· μετηλθε γαρ αυτον η θεια δικη, ουπω διελθοντος ενιαυτου· ου ο υιος,
διαδεξαμενος την ηγεμονιαν, ως ψευδομαντεις 630 αυτους ηβουληθη αποκτειναι, ο
και μαθοντες ουτοι ανεκαμψαν εν τοις Ἰσαυρικοις μερεσιν. ̣2̣ Εις πηγην δε τινα
αποψυχοντων αυτων, ιδου, ουτος ο Λεων, νεανισκος ετι ων, καλος τωι ει δει και
ευμηκης τωι σωματι, βαναυσος την τεχνην και εξ αυτης την ζωην ποριζομενος και
(δη) εκ του υποζυγιου τον φορτον περιελομενος, εκαθισε και αυτος επι τηι πηγηι ως
αριστησων· ειτα οι των εγ γαστριμυθων μυσται μυουνται αυτωι του καταρξαι της
Ῥωμαικης βασιλειας των σκηπτρων. Και δη του Λεοντος αναβαλλομενου, (επι τηι
ευτελειαι αυτου αφορωντος, ορκοις) πληροφορειται υπο των αθεων (οτι ταυτα
ουτως ειχε γενεσθαι). Και δη αιτουντων αυτων ομοσαι αυτοις, ει (αρα) εις περας
ελθοι τουτο, ει τι αν αιτηθηι παρ' αυτων, ανυπερθετως δοθηναι αυτοις. Ἦν δε
πλησιον ναος του αγιου Θεοδωρου· (και ευθυς εισελθων ο βαναυσος Λεων και των
ιερων καγκελων του θυσιαστηριου αψαμενος) δεδωκεν εγγυητην τον
μεγαλομαρτυρα του Χριστου Θεοδω ρον, εστωτων των Ἰουδαιων εν τοις πυλωσι του
ναου και δεχομενων τον ορκον παρ' αυτου. Και αυθις ᾤχετο εκαστος εις τα ιδια. ̣3̣
Ἦν δε των ανατολικων στρατηγος τωι τοτε Σισινιος πατρικιος, εφ' ου και Λεων
στρατολογηθεις εν ολιγωι (χρονωι εις προκοπην μεγιστην αναβι βαζεται) σπαθαριος
προχειρισθεις υπο Ἰουστινιανου του Ῥινοτμητου. ̣4̣ Και εις τα εσπερια (μερη)
εκπεμφθεις και μετα μεγαλης νικης ανελθων, προεχειρισθη παρα Θεοδοσιου
στρατηγος Ἀνατολης. ̣5̣ Και δη Καμπανιας, και Ἀμαλφης, και Νεαπο λεως τηνικαυτα
βαρβαρησαντων, καταλαβων δε εκεισε εν πλωτηρσι δρομωσι τον 631 αριθμον ρκʹ,
και τροπαιοφορος νικητης ειρηνην βραβευσας, κατα λαμβανει τα βασιλεια. ̣6̣ Και
αυθις υπο των στρατιωτων αναγο ρευεται βασιλευς, και δηθεν δη Θεοδοσιος ο
βασιλευς προσυπανται αυτωι, και αρας τον στεφανον εκ της εαυτου κεφαλης,
περιτιθησι τωι Λεοντι. ̣7̣ Περιβοητου δε επ' ευφημιαι γενομενου του Λεοντος, ιδου οι
φαρμακοι Ἰουδαιοι δειλαιοι εισελαυνουσιν εις τα βασιλεια· ειτα υπο του ̣161b νεου
ανα κτος δεξιολαβηθεντες την οφειλην αποτιννυουσιν ασυγχωρητον. Του δε
ετοιμως επαγγειλαμενου απο διδοναι αυτοις, ειπον οι θεομαχοι· “Τουτο αιτου μεθα
παρα σου, κρατιστε βασιλευ, ινα τον χαρακτηρα 110.917 του Ναζωραιου Χριστου και
 
 

266

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της Μητρος αυτου εκ πασης εκκλησιαστικης ιστοριας απαλειψηις. Και τουτο ποιων
μελλεις βασιλευειν αχρι χρονων ρʹ εν τηι γενεαι σου.” Ὁ δε, ευηθης και αστηρικτος τηι
πιστει, ετοιμοτατα το αιτηθεν επαγγελλεται. Ὢ της ανοιας! ω της φρενοβλαβειας! ο
Χριστιανωτατος βασιλευς Ἑβραιοις υποσπονδος ωφθη, ο τα σκηπτρα της βασιλικης
δυναστειας υπο Θεου εγκεχειρισμενος υπο θεομαχων ανδρων τερατευεται. ̣8̣ Ἐτεχθη
δε τωι (δυσσεβει) βασιλει υιος ονοματι Κωνσταντινος (ον εν τηι αγιαι κολυμβηθραι
φασιν αφοδευσαι εν τωι βαπτιζεσθαι, δεινον και δυσ ωδες προσημαινοντα
τεκμηριον). ̣9̣ Ἐκμανεις ουν κατα της ορθης και αρχαιο τατης πιστεως,
μεταστειλαμενος τον αοιδιμον Γερ μανον τον πατριαρχην, ηρξατο λογους κινειν
μεθ' υπουλιας, και καταγινωσκειν παντων των προ αυτου βασιλεων και πατριαρχων
και παντας 632 ειδωλολατρας αποκαλων εν τηι προσκυνησει των αγιων εικονων. ̣10̣
Ὁ δε μεγας Γερμανος (ταυτα ακουσας) εφη (προς αυτον)· “Ἄκουσον, (ω) βασι λευ,
του Κυριου ημων Ἰησου Χριστου δια σαρκος επιφανεντος, πασα ειδωλολατρεια
εκποδων γεγονε και παν αγαλμα ειδωλικον εξηφανισται, ως φησιν ο προφητης
Ζαχαριας· “Και εσται εν τηι ημεραι εκεινηι, λεγει Κυριος Σαβαωθ, εξολοθρευσω τα ονο
ματα των ειδωλων απο της γης, και ουκετι αυτων εσται μνεια.” ̣11̣ Ἀπο δε της αυτου
προς ημας αναστροφης και των αγιων αποστολων αυτου διδασκαλιας εως του νυν
παρηλθεν ετη ψλ ʹ, και οι εν τοσουτοις ετεσι διατριψαντες Πατερες και διδασκαλοι
της Ἐκκλησιας ορθοδοξοι ουδεν τοιουτον περι των αγιων εικονων ενενοησαν η
ελαλησαν· εξ αρχηθεν γαρ μετα την Χριστου εις ουρανους αναληψιν η ει κονικη
προσκυνησις ανετυπωθη. Παρα τε γαρ της αιμοῤροουσης εις την επ' αυτηι γεγονυιαν
θαυμα τουργιαν η του Χριστου εικων εστηλογραφηθη, περι ης εικονος Ευσεβιος εν
τηι εκκλησιαστικηι Ἱστο ριαι εν βιβλιωι ζʹ ουτως εφη· “Ἐπειδη τησδε της πολεως
Φιλιππου Καισαρειας, ην Πανιαδα Φοινικες προσαγορευουσιν, εις μνημα ηλθον, ουκ
αξιον ηγησαμην παρελθειν την διηγησιν και τοις μεθ' ημας μνημονευεσθαι αξιαν·
την γαρ αιμοῤ ροουσαν, ην εκ των ιερων Ευαγγελιων προς του Σωτηρος ημων του
παθους απαλλαγην ευρασθαι μεμαθηκαμεν, ενθενδε ελεγον ορμασθαι, τον τε οικον
αυτης επι της πολεως δεικνυσθαι και της υπο του Σωτηρος εις αυτην θαυματουργιας
θαυ μαστα τροπαια παραμενειν· εσταναι γαρ εφ' υψη λου λιθου προς μεν ταις πυλαις
του εαυτης οικου 110.920 γυναικος εκτυπωμα χαλκουν επι γονυ κεκλιμενον και
τεταμεναις επι το προσθεν ταις χερσι δεομενηι εοικος· τουτου δε αντικρυς αλλο της
αυτης υλης ανδρος ορθιον σχημα, διπλοΐδα κοσμιως περιβεβλη μενον και την χειρα
τηι γυναικι προστεινον, ου παρα τοις ποσιν επι της στηλης αυτης ̣162a ξενον τι
βοτανης ειδος 633 φυειν, ο μεχρι του κρασπεδου και του χαλκου διπλοΐδος ανιον,
αλεξιφαρμακον τι παντοιων νοσηματων τυγχανει. Τουτον δε τον αν δριαντα εικονα
του Ἰησου φερειν ελεγον, εμεινε δε και εις ημας, ως και οψει παραλαβειν
επιδημησαν τας αυτους τηι πολει· και θαυμαστον ουδεν τους παλαι εξ εθνων
ευεργετηθεντας προς του Σωτηρος ημων ταυτα πεποιηκεναι, οτε και των αποστολων
αυτου τας εικονας Πετρου και Παυλου και αυτου δη του Χριστου δια χρωματων εν
γραφαις σωζομε νας ιστορησαμεν.” Ἔστι δε και εν Ἐδεσηι τηι πολει η αχειροποιητος
εικων του Χριστου παραδοξα εργαζομενη θαυματα, ην αυτος ο Κυριος εν σουδα ριωι
της οικειας μορφης το ειδος εναπομαξαμενος δια Θαδδαιου του αποστολου
σωζουσαν τον χαρα κτηρα της ανθρωπινης μορφης αυτου Αυγαρωι το παρχωι της
Ἐδεσηνων πολεως απεστειλε, και την νοσον αυτου ιασατο. Και μεντοι και η παρα
του αποστολου και ευαγγελιστου Λουκα ιστορηθεισα της παναγνου και Θεομητορος
ετι ζωσης αυτης αγια εικων και πεμφθεισα εν Ῥωμηι προς Θεοφιλον, προς ον και το
Ευαγγελιον εγραφε και τας Πραξεις των αποστολων απεστειλε, ητις και εως του νυν
θαυματουργει· διο δη και εξ οικουμενικαι συνοδοι, ταυτας ευρουσαι
προσκυνουμενας και τιμωμενας, απεδεξαντο και ουδεν περι αυτων ελαλησαν
 
 

267

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εναντιον.” ̣12̣ “Πλην (ουν) την (μεν) καθαιρεσιν των αγιων εικονων ακουομεν
μελλειν εσεσθαι, αλλ' ουκ επι της βασιλειας σου.” Του δε καταναγκα σαντος επι
ποιας βασιλειας ειπειν, ειπεν ο αγιος· “Ἐπι Κονωνος.” Ἀποκριθεις ειπεν· “Ὄντωςεγω
ειμι· ουτως γαρ παιδιοθεν εκληθην.” Ὁ δε μεγας Γερμανος υπολαβων εφη· “Μη
γενοιτο, δε σποτα, υπο της σης βασιλειας πραχθηναι το κα κον τουτο (και) θεοστυγες
(Ἀντιχριστου γαρ εστι προδρομος ο τουτο πληρων και της εν σαρκι του Θεου Λογου
επιδημησεως ανατροπευς και αντιδικος). Ὁ δε θεομαχος τυραννος, ταυτα ακουσας,
και ως λεων βρυξας, (αυτικα 634 και) σφοδρα χαλε πηνας, (ατιμως τον δικαιον
εξηλασεν) ειδωλολατρην αποκαλεσας και ταις ιδιαις χερσι ραπισας των βα σιλειων
εξελαυνει. ̣13̣ Φασι δε τινες πιστοτατοι ανδρες, οτι προς τηι βασιλικηι (καλουμενηι)
κινστερνηι (τηι ουσηι πλησιον των Χαλκοπρατειων) παλατιον ην σεμνον, εν ωι υπηρχε
κατα τυπον αρχαιον οικουμενικος δι δασκαλος εχων (μεθ' εαυτου ετερους) μαθητας
αυ του και συλληπτορας ιβʹ, πασαν επιστημην μετερ χομενους και τα εκκλησιαστικα
κρατυνοντας δογματα, 110.921 βασιλικας διαιτας και βιβλους ωσαυτως εχοντας, ων
ανευ οι βασιλεις γνωμης και βουλης ουκ εθεσπιζον. Τουτους ο αγριωτατος θηρ και
δυσωνυμος βαναυ σος προσκαλεσαμενος επειρατο πειθειν αυτου τηι αθεΐαι. Των δε
τουτο μη καταδεξαμενων, αλλα μαλ λον ελεγξαντων αυτου την ασεβειαν,
προσεταξε συ ρομενους αυτους ατιμως εν τωι αυτωι τοπωι του διδασκαλειου αυτων
εγκλεισθηναι· τουτου δε γενομε νου, τηι νυκτι παλιν αποστειλας ο ανημερος λεων η
δρακων νυκτεπαρχους τινας και απηνεις ανδρας προσεταξε συναχθηναι πληθος
ξυλων, και τουτων υπαναφθεντων κατακαηναι τους ανδρας μετα των οικηματων,
και των βιβλιων, και των λοιπων των αυτοις υπαρχοντων· ου γενομενου, αρδην
παντες κατεφλεχθησαν. Ἔκτοτε ουν η των επιστημονων ̣162b γνωσις εν Ῥωμανιαι
επαυσεν τηι των βασι λευοντων γνωσιμαχων απονοιαι μειουμενη, εως των ημερων
Μιχαηλ και Θεοδωρας των ευσεβων και πι στοτατων βασιλεων. ̣14̣ (Ἐξουσιαστικως
ουν αμα και δυσσεβως εκτοτε ο θηρ της αιρεσεως αρχεται, και) την επι της χαλκης
πυλης 635 (του παλατιου) εικονα του Κυριου (ημων Ἰησου Χριστου) κατεαξας και
σιλεντιον (ασεβειας) κατα των αγιων εικονων ποιησας, προσκαλειται παλιν τον
αγιον Γερμανον, οιομενος πεισαι αυτον υπογραψαι (κατα των ιερων εικονων). Ὁ δε
μηδ' ολως ειξας τηι θωπειαι (αυ του) η τηι απατηι του αλαστηριου, θεις το ωμοφορον
αυτου επι της αγιας τραπεζης της Μεγαλης εκκλη σιας, απεταξατο την ιερωσυνην
και υπεχωρησεν. ̣15̣ Ὅτε και την αγιαν εικονα του Σωτηρος, ην εσχε παρ' εαυτωι,
αναλαβομενος και γραψας χαρ τιον εχον ουτως· “Ὦ Σωτερ, σωσον σεαυτον και
ημας,” εις την θαλασσαν εθηκεν· η δε θεια δυ ναμις οδηγουμενη αβροχως και ορθιος
διαπλευσασα κατηλθεν εις Ῥωμην. Ἀποκαλυφθεις ουν ο εκει πατριαρχης εξηλθε
μετα παντος του κληρου μετα κηρων και θυμιαματων, και ορων αυτην ερχομενην
επι των υδατων, ητις και εξελθουσα αφ' εαυτης, εισηλθεν εις τας χειρας του
πατριαρχου εν τωι πλοιωι, μηδε πλησιον αλλου πλοιου πλησιασασα· ην και κα
τασπασαμενος ο αρχιερευς μετα ψαλμων και υμνων απηγαγεν εν τηι Μεγαληι
εκκλησιαι, αβροχος ολη δια μεινασα, ει μη μονον αχρι τριων δακτυλων διανο
τισθεισα. Και τουτο προς μειζονα δοξαν Θεου. ̣16̣ Ὁ δε θεομαχος χειροτονει αντ'
αυτου Ἀναστασιον πρεσβυτερον της Μεγαλης εκκλησιας, συν θεμενον κατα την
ασεβη αυτου βουλην παντα ποιειν. 110.924 ̣17̣ Πασαν ουν εικονικην ανατυπωσιν του
Κυριου ημων Ἰησου Χριστου και Θεου, και της Θεομητορος, και παντων των αγιων
κατεστρεψε και κατεκαυσε, και διωγμον μεγαν 636 εγειρας, πολλους ιερεις και
μοναζοντας και λαικους διαφοροις τιμωριαις και θανατοις υπεβαλεν. ̣17̣ ∆ια ταυτα
ουν ο της μεγαλης Ῥωμης προεδρος Γρηγοριος την της αυτου βασιλειας υπο ταγην
απωσαμενος, το αιρετικον αισχος αποδιδρα σκει, σπονδας ειρηνικας εις την των
Φραγγων υποταγην εισδεξαμενος συν πασηι τηι Ἰταλιαι, και τους φορους ευθυς
 
 

268

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κωλυει, τον Ἀναστασιον δε και τους συν αυτωι αναθεματι καθυποβαλων. ̣19̣ Ἐφ' ων
χρονων και σεισμος εγενετο μεγας και φοβερωτατος, και επτωθησαν εκκλησιαι
πολλαι, και οικοι, και τα χερσαια τειχη της πολεως, και φρουρια πολλα, και χωρια
της Θραικης, και τεθνηκε λαος αναριθμητος· επεσε δε και η στηλη Ἀρκαδιου (η) εν τωι
ξηρολοφωι, και Νικομηδεια, και Νικαια, και η γη εσειετο επι χρονους δυο, ωστε και
την θαλασσαν των ιδιων ορων εν τισι τοποις υποχωρησαι. ̣20̣ Ειδως δε ο βασιλευς τα
τειχη καταπτω θεντα, διελαλησε λεγων· “Ὅτι υμεις, οι της πο λεως, αδυνατειτε τα
τειχη κτισαι· αλλα προσετα ξαμεν τοις διοικηταις εις τον κανονα απαιτησαι κατα
νομισμα μιλιαρισιον εν.” Και λαμβανει αυτο η βασιλεια, και κτιζει τα τειχη. Ἔκτοτε
εκρατη σεν η συνηθεια παρεχειν τα δικερατα τοις διοικηταις. ΣΜΘʹ. Περι του
Μασαλμα. 637 Ὁ δε Μασαλμας εξεδεχετο τας του Λεοντος υποσχεσεις· μηδεν δε
δεξαμενος, αλλα γνους, οτι ενε παιχθη υπ' αυτου, επι την βασιλευουσαν πολιν
εκινησε, και ̣163a την Ἄβυδον καταλαβων και αντιπερασας λαον απειρον και προς
την πολιν εξορ μησας, γραφει προς Σουλειμαν, τον πρωτοσυμβουλον, ελθειν εν
ταχει μετα στολου. ̣2̣ Και τωι Αυγουστωι μηνι παρακαθισας τηι πολει και το χερσαιον
τειχος περιχαρακωσας, ελυ μαινετο σφοδρα τα Θραικωια μερη. ̣3̣ Τηι δε πρωτηι του
Σεπτεμβριου μηνος ανελαβεν ο Σουλειμας, εχων ευμεγεθεις ναυς τριηρεις και
δρομωνας μεγαλους πανυ χιλιους οκτακοσιους. ̣4̣ Ὁ δε βασιλευς, τας εμπυριους ναυς
κατ' αυτων εκπεμψας μετα του υγρου πυρος, πυριαλω τους εποιησε τας πλειστας
ναυς εκεινας· αυτικα γουν 110.925 αι μεν εις τα παραλια τειχη πυρπολουμεναι προσ
απεῤριφησαν, αι δε εις τον βυθον αυτανδρα συνοθου μεναι κατεποντισθησαν, αι δε
μεχρι της Ὀξειας νησου και της Πλατης απηνεχθησαν καταφλεγομε ναι. Καντευθεν
τοινυν οι μεν της πολεως, θαρσος λαβοντες, των πολεμιων μεγαλως καταπτοηθεν
των.
ΣΝʹ. Περι της νοσου εαρινης. Παραχειμασαντες δε τηι πολει, τωι εαρινωι καιρωι
λοιμικη νοσος αυτοις ενσκηψασα μετα και λιμου, πληθος αναριθμητον εξ αυτων
διεφθειρεν. 638 ̣2̣ Ἐξ ων οι περιλειφθεντες, πολεμον μετα Βουλγαρων εν τηι Θραικηι
συναψαντες, ανηιρεθησαν χιλιαδες κβʹ. ̣3̣ Τηι δε ιεʹ του Αυγουστου μηνος εκ της
πολεως απαραντες, και ανεμου σφοδροτατου πνευσαντος, οι μεν εν Προικοννησωι
και ταις αλλαις ακταις απω λοντο, οι δε εκβυθισαντες αθροως, επελθον νε φος
χαλαζης πληρες τετριγος ολεθριον μετα βι αιου ανεμου, υποβρυχιοι παντες
εγενοντο· διεσω θησαν δε παραδοξως εκ των #22αωʹ εʹ μονα πλοια, α και
απηγγειλαν εις τα ιδια την των Ῥωμαιων νι κην και την εαυτων πανολεθριον
καταπτωσιν. ̣4̣ Σεργιος δε στρατηγος Σικελιας, ακουσας οτι οι Ἀγαρηνοι εκπορθουσι
την πολιν, εστεψε βασι λεα εκ των ανθρωπων αυτου, (ονοματι) Βασιλειον, ωι
επωνυμον Ὀμαγουλου, ποιησας και προβολας αρχοντων. Ὁ δε βασιλευς, ταυτα
ακηκοως, απε στειλεν (εκεισε) Παυλον μετα κελευσεων και στολου. Μαθοντες ουν οι
Σικελιωται, οτι κατετροπωθησαν οι Σαρακηνοι, και Λεων βασιλευει, τον τε
Βασιλειον και τους λοιπους αρχοντας παραδεδωκασι τωι Παυλωι. και παντας ομου επι
το αυτο απεκεφαλισεν ως ανταρτας. 639 ̣5̣ Νικητας δε (ο πατρικιος) ο Ξυλι νιτης
μετα και ετερων πατρικιων τον Τερβελιν δια γραμματων και πολλων χρηματων και
δωρων δεξιωσαμενοι, παρωρμησαν ελθειν κατα Λεοντος, ους τινες των Βουλγαρων
παραδεδωκασι καταμη νυσαντες τωι βασιλει, και παντας εν φονωι μαχαιρας ανειλεν.
110.928 ̣6̣ Ἔστεψε δε Λεων Κωνσταντινον, τον υιον 110.928 αυτου, εν τωι
τριβουναλιωι των ιθʹ ακουβιτορων. ̣7̣ Ἐβαπτισε δε και τους Ἑβραιους και τους
Μοντανους αναγκαστως, ωστε λεγεσθαι εκτοτε τους Ἑβραιους και Μοντανους. ̣8̣
Ἰωαννην τε τον ∆αμασκηνον, ον και Χρυ σοῤροαν εκαλουν δια την ενουσαν αυτωι
σοφιαν, εξο ρισας Μανσουρ επωνομασεν, ο εστι βλασφημος. ̣9̣ Ἐνυμφευσατο δε εις
τον υιον Κωνσταν τινον την θυγατερα του χαγανου των Σκυθων δυ ναστου,
 
 

269

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Χριστιανην ποιησας και Ειρηνην επονομα σας, ητις, μαθουσα τα ιερα γραμματα,
διεπρεπεν εν ευσεβειαι, την των αθεων δυσσεβειαν ελεγχουσα. ̣10̣ Πολλα δε τηι Ῥωμηι
κακα ενεδειξατο δια τον παπαν, και πακτα ετησια ταις εκκλησιαις διε ταξατο τελειν.
640 ̣11̣ Ἐστρατευσαν δε και οι Ἀγαρηνοι κατα πασης Ῥωμανιας ̣165b, και πολλην
αιχμα λωσιαν λαβοντες υπεστρεψαν. ̣12̣ Ἐν τουτοις ο παμμιαρος Λεων τελευται,
νοσωι δυσεντεριας την ψυχην αποῤρηξας.
ΣΝΑʹ. Περι του ελεημονος ανδρος και πορνου. Ἐφ' ων χρονων υπηρχεν εν
ΚΠ. ανθρωπος τις διαβοητος και περιφανης αγαν και πλουσιος σφοδρα, φιλοπτωχος
και ελεημων ακρως· ειχε δε εξ ενερ γειας του πονηρου το παθος της πορνειας. Εις γη
ρας ουν ελθων και μητε της πολλης και καθ' υπερ βολην ελεημοσυνης σχολασας,
μητε μην εκ της πορνειας δια την χρονιον και κακιστην συνηθειαν εκκοψας,
ετελευτησεν αιφνιδιον. Ζητησεως δε γενο μενης περι αυτου παρα τε του πατριαρχου
Γερμα νου και των επισημων επισκοπων, και των μεν λε γοντων ευθεως δια το
γεγραφθαι· “Λυτρον ψυχης ανδρος ο ιδιος πλουτος·” εξ ιδιων γαρ και δικαιων
πονων, και ουκ εξ αλλοτριων και αδικων εποιει την ελεημοσυνην· των δε μη
παραδεχομε νων, αλλ' αντιλεγοντων ως αμωμον ειναι χρη τον δουλον του Θεου και
τελειον· γεγραπται γαρ· “Ἐαν τις ολον τον νομον πληρωσηι, πταισηι δε εν ενι, γεγονε
παντων ενοχος·” και· “Ἐν ωι ευρω σε, κρινω σε, φησιν ο Θεος.” Και εκηρυχθη
νηστεια και προσευχη υπο του πατριαρχου, και εδηλωσεν εις ολα τα μοναστηρια και
ησυχαστηρια δεηθηναι του Θεου του γνωρισαι αυτοις δια τινος αποκαλυ ψεως τα
περι του ανθρωπου τουτου· ουπερ γενομε νου απεκαλυψεν εγκλειστωι τινι μεγαλωι
και θεοφορωι πως και τυγχανει ο ανθρωπος. Και δη μεταστειλα 110.929 μενος αυτικα
τον πατριαρχην διηγησατο μετα πολ λων δακρυων ενωπιον παντος του λαου λεγων
ουτως· “Θεωρησαι μοι τηι νυκτι ταυτηι προσευχομενωι κατα θειαν εκστασιν τοπον
τινα, εκ δεξιων μεν εχοντα παραδεισον ανεξηγητον καλλος περικειμενον, εξ
ευωνυμων 641 δε καμινον, ης η φλοξ μεχρι των νεφελων ανηρχετο, και τον
τελευτησαντα πλου σιον τουτον μεσον του παραδεισου και της φοβερας ισταμενον
καμινου, και πολλα στεναζοντα και πυκνα προς τον παραδεισον αποβλεποντα εν τωι
ουν στε ναζειν αυτον και οδυρεσθαι, ορω τινα λαμπροφορον επισταντα και λεγοντα
προς αυτον· “Τι ματην στε ναζεις, ανθρωπε; ιδου γαρ δια την ελεημοσυνην σου
ελυτρωθης της γεεννης, δια δε το μη αποστηναι σε της ακαθαρτου και βδελυρας
πορνειας, εστερηθης του παραδεισου.” Και ταυτα ο τε πατριαρχης και οι συν αυτωι
ακουσαντες, φοβωι μεγαλωι συσχε θεντες, προς αλληλους ελεγον· “∆ικαιος ει, Κυ ριε,
και ευθεις αι κρισεις σου.” ∆ικαιως ουν και ο Ἀποστολος ελεγε· “Φευγετε την
πορνειαν· παν αμαρτημα ο εαν ποιησηι ανθρωπος, εκτος του σω ματος εστιν· ο δε
πορνευων εις το ιδιον σωμα αμαρτανει.” Και γαρ ο Θεος εν τωι νομωι παρεγγυαι
φασκων· “Γινεσθε αγιοι, οτι εγω αγιος ειμι·” και· “Ου πορνευσηις, ου μοιχευσηις·” και·
“Ουκ εσται πορ νεια απο θυγατερων Ἰσραηλ, και ουκ εσται πορνεια απο υιων
Ἰσραηλ.” Που νυν εισιν οι λεγοντες, οτι Καν πορνευσω, ποιω ελεημοσυνην, και
σωζομαι; Ὁ γαρ οντως ελεημων εαυτον οφειλει πρωτον ελεησαι· γεγραπται γαρ·
“∆ιωκετε την ελεη μοσυνην και τον αγιασμον, ων χωρις ουδεις οψεται τον Κυριον.”
Ουκουν ουδεν ωφελησει το αργυριον διδομενον εκ χειρων ρυπαρων και ψυχης
αμετανοητου ̣164a και μεμολυσμενης και διεφθαρμενης υπο των ακαθαρτων εργων.
ΣΝΒʹ. Περι δεσμου. Ἐγενετο δε και εν τηι μεγαληι Ῥωμηι κατα ταυτας τας ημερας τι
τοιουτον· Μοναχος τις αφω ρισμενος υπο Γρηγοριου του παπα 642 ως παρα γνωμην
του ηγουμενου αυτου και παρα τον θεσμον του μοναστηριου του αυτου Γρηγοριου
ποιησας. Μετ' ολιγας ουν ημερας ετελευτησεν ο αφορισθεις μοναχος· οπερ ακουσας
ο παπας μεγαλως ελυπηθη, οτι απηλθε δεδεμενος· και γραψας εν χαρτηι ευχην
λυουσαν αυτον του δεσμου, εδωκε τινι των διακονων ειπων· “Ἄπελθε, και
 
 

270

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αναγνωθι αυτην εν τωι ταφωι του τεθνεωτος αδελφου.” Και τουτου γενομε νου
θεωρει ο ηγουμενος κατ' οναρ τον αδελφον, και λεγει αυτωι· “Λυπην εχομεν περι
σου, αδελφε, οτι δεδεμενος ετελευτησας· ειπε ουν ημιν πως υπαρ χεις.” Ὁ δε
αποκριθεις ειπεν· “Ὄντως, πατερ, εις φυλακην ημην εως της χθες· σημερον δε δια
110.932 του Χριστου ελυθην.” Ὅπερ εξηγησαμενος ο ηγου μενος τωι παπαι, εγνωσθη
πασιν, οτι καθ' ην ωραν ο διακονος ανεγνω την ευχην επι του ταφου, τοτε και του
δεσμου ο αδελφος ελυθη· και παντες οι ακουσαντες “εδωκαν δοξαν τωι Θεωι τωι
διδοντι τοιαυτην εξουσιαν τοις εαυτου δουλοις.” ̣2̣ ∆ια δη τουτο ο μεγας
Χρυσοστομος φησιν· “Ἡμεις μεν κατα τον εκκλησιαστικον θεσμον τα δεσμα
περιβαλλομεν· ει δε τις καταφρονειη τουτων, επιστησεται ο του θανατου και της
κρισεως καιρος, διδασκων αυτον ως αψευδης ο λογος του Κυριου και ο νομος της
αυτου Ἐκκλησιας· οθεν λοιπον εγω μεν ανευθυνος ειμι, το γαρ εμαυτου πεποιηκα·
εκεινος δε τον θειον ζυγον αποῤριψας και τα ιερα δεσμα διαῤρηξας, ο λογος αυτωι
προς τον εμοι κε λευσαντα δησαι· ουδε γαρ, βασιλεως προκαθημε νου, ει των
παρεστωτων δορυφορων τις επετραπη δησαι των υπηκοων και τα δεσμα περιβαλειν,
εκεινος δε ου μονον απωσατο τουτον, αλλα και τα δεσμα διαῤρηξειεν, ουχ ο
δορυφορος εστιν ο την υβριν υποισας, αλλ' ο κελευσας βασιλευς· και μαλα εικοτως
τα λοιπα εις τους διδασκαλους γινομενα προσοικειουμενος ο παμβασιλευς Κυριος,
αυτος ως τετιμημενος η υβρισμενος διακεισεται.” 643
ΣΝΓʹ. Βασιλεια Κωνσταντινου του Κοπρωνυμου. Μετα δε Λεοντα τον
Ἴσαυρον, οστις εβασιλευ σεν ετη κδʹ, εβασιλευσε Κωνσταντινος ο Καβαλινος, ο υιος
αυτου, ετη λδʹ, εκ δεινοτατου λεοντος φανεις ποικιλοτροπος παρδαλις· “εκ
σπερματος οφεων ασπις (δεινη εξελευσεται) και οφεις πε ταμενοι (φησιν ο
προφητης, οιος αυτος γεγονεν ο εκ ∆αν Ἀντιχριστος). Ουτος, την πατρυαν βασιλειαν
τε και δυσσεβειαν εκδεξαμενος, πλειον (και μαλλον) εκ (της) του Θεου (και της
Θεομητορος, και παντων των αγιων) διιστατο· καντευθεν λοιπον μαγειαις και
δαιμονων επικλησεσι και αλλοις πονηροις επιτηδευμασι χαιρων και σχολαζων,
(εξαιρετον) οργανον (και λιαν) επιτηδειον του πατρος αυτου και διδασκαλου γεγονε
διαβολου· (και γαρ εις τοσαυτην απονοιαν και παραπληξιαν εξωκειλεν) ως και
θεσμον καθολικον (επι λαου) εκ θεσθαι, μη λεγεσθαι τινα (των θεραποντων του
Κυριου) τοπαραπαν αγιον, αλλα και τα λειψανα τουτων ευρισκομενα διαπτυεσθαι,
και μηδε πρε σβειαν αυτων εξαιτειν· ουδεν γαρ ισχυουσιν· (ειτα) προσθεις ο ανοσιος
̣164a (και παμβεβηλος λεγει)· “Μηδε την της Μαριας επικαλεισθω τις πρεσβειαν· ου
γαρ δυναται τι· μηδε Θεοτοκον 110.933 αυτην ονομαζεσθαι και δη λαβων εν χειρι
βαλαν τιον πληρες 644 χρυσιου, και υποδειξας” αυτο πασιν, ηρετο· “Τινος εστιν
αξιον; Των δε “πολ λου” ειποντων, κενωσας το χρυσιον παλιν ηρετο· “Τινος εστιν
αξιον;” Και λεγουσιν· “Ουδενος.” ”Ουτως,” εφη, “και η Μαρια·” (ου γαρ Θεοτοκον ο
αθλιος ηξιου λεγειν· ”εως μεν ειχε τον Χριστον εν εαυτηι, τετιμημενη ην· αφ' ου δε
τουτον απετεκεν, ουδεν των λοιπων γυναικων διενηνοχεν·” (ω της βλασφημιας!)
φεισαι ημων, Κυριε. ̣2̣ Φευ της τολμηρας δυσφημιας του σαρακη νοπιστου και
ιουδαιοφρονος· ου γαρ Χριστιανος, μη γενοιτο! αλλα Παυλικιανος ητο γε αληθε
στερον ειπεινειδωλολατρης και δαιμονων υπη ρετης και ανθρωποθυτης· την μεν
γαρ παναχραντον Θεοτοκον και τους αγιους ο εναγης και αθεος εκτρεπομενος, την
παρ' Ἕλλησι τιμωμενην Ἀφροδιτην και τον ∆ιονυσον εθρησκευεν ο νεος Ἰουλιανος
και ανθρωποθυσιας αυτοις ανεφερε περαν της πολεως, ενθα της αγιας Μαυρας της
μαρτυρος ην ο ναος, ονπερ ο μισαγιος εκδαφισας και φονευτηριον ποιησας, Μαυραν
ωνομασε τον τοπον, εν ωι και τας προς τους δαιμονας τελετας νυκτωρ ποιουμενος,
παιδας κατεσφαττε· και μαρτυρει το προς θυσιαν σφαγισθεν του Σουφλαμιου παιδα
ριον, οπερ ο δαιμονιωδης εν παραβυστωι ποιησας, εκδηλον ο Θεος τοις πολλοις
 
 

271

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο πεποιηκε. ̣3̣ Ἐκ τουτων ου μικρα τις αθυμια τους Χρι στιανους κατελαβεν,
ωστε παντας μισησαι αυτον, και Ἀρταβασδωι κουροπαλατηι και γαμβρωι επι αδελφηι
αυτου προστεθηναι (τωι μισει αυτου). Ἐξελ θων γαρ Κωνσταντινος εν τοις μερεσι του
Ὀψι κιου κατα Ἀραβων, Ἀρταβασδου μετ' αυτου οντος, υπεβλεποντο αλληλους. 645
̣4̣ Και συμβολης γενομενης μετ' αλλη λων, και του Βισηρ και του συμμυστου
Κωνσταν τινου σφαγεντος παρα Ἀρταβασδου, Κωνσταντινος φοβηθεις εφυγεν εις το
Ἀμωριον. ̣5̣ Ἐντευθεν μαχαι μεταξυ αυτων δεινοταται γεγονασι· Ἀρταβασδος δε,
Θεοφανην μαγιστρον, φιλον αυτου οντα και τοτε εκπροσωπουντα εν τηι πολει,
εγραψε δεξασθαι αυτον. Και δεχθεις υπο των θεματων ανηγορευθη βασιλευς·
εισελθων δε εν τηι πολει πας ο λαος συν τωι ψευδωνυμωι πατριαρχηι Ἀναστασιωι,
ανεθεματισαν Κωνσταντινον, Ἀρταβασδον δε ορθοδοξον βασιλεα ανεκηρυξαν. ̣6̣
Καταλαβων και Κωνσταντινος εν Χρυσο 110.936 πολει μετα λαου και μηδεν ανυσας,
ανεστρεψε παλιν εις το Ἀμωριον. ̣7̣ Ὁ δε Ἀρταβασδος τας ιερας εικονας πανταχου
ανεστηλωσε, και τον πριν αυτης κοσμον η Ἐκκλησια απελαβεν. Ἀναστασιος δε ο
πατριαρχης κρατησας τα τιμια ξυλα ωμοσεν εν τωι αμβωνι εστως, οτι “Μα τον
προσηλωθεντα εν τουτοις, ουτως μοι ειπε Κωνσταντινος ο βασιλευς, οτι μη λογισηι
Υιον Θεου ειναι (τον Χριστον), ον ετεκεν (η) Μαρια, ει μη ψιλον ανθρωπον, ως ετεκε
με η μητηρ μου Μαρια.” Και τουτο ακουσαντες οι λαοι ανεθεματισαν αυτον. ̣8̣ Ὁ δε
Ἀρταβασδος εξελθων εστρατολογει. Κωνσταντινος δε, τουτο μαθων, εκινησε κατ'
αυτου, και συμβαλων μετ' αυτου πολεμον τρεπει αυτον· και καταλαβων την Κυζικον
εν τηι πολει διασω ζεται. 646 ̣9̣ Ὁ δε Κωνσταντινος, εν Χαλκηδονι ελθων,
αντεπερασεν εν τοις Θραικυοις μερεσι, και τωι χερσαιωι τειχει παρακαθισας,
διεδραμεν εως της Χρυσης πορτης ̣165a επιδεικνυων εαυτον τοις οχλοις. ̣10̣ Ὁ δε
Ἀρταβασδος, ανοιξας τας πορτας και συμβαλων παλιν πολεμον, ηττηθη κατα
κρατος. ̣11̣ Του δε Κωνσταντινου τα πλοια κρατησαντος, εγενετο λιμος ισχυρος εν τηι
πολει, ωστε πραθηναι τον μοδιον της κριθης νομισματων ιβʹ και τα λοιπα (ειδη)
ομοιως. Του δε λαου θνησκοντος και απολλυμενου, ηναγκασθη Ἀρταβασδος
απολυειν και εξερχεσθαι (αυτους) εκ της πολεως. ̣12̣ Νικητας δε, ο υιος Ἀρταβασδου,
επισυνα ξας λαον ικανον ηλθεν εως Χρυσοπολεως. Και (δια) περασας ο βασιλευς
εδιωξεν αυτον, και καταλαβων εχειρωσατο. Και τουτον πεδησας ηλθε δια ταχους,
και τωι πατρι υπεδεικνυσεν. ̣13̣ Ἄφνω δε παραταξαμενος δια του χερ σαιου τειχους
την πολιν παρελαβε· και Ἀρταβα σδον χειρωσαμενος και τον πατρικιον Βακτα γιον,
τον μεν Ἀρταβασδον συν τοις δυσιν υιοις αυτου ετυφλωσε, του δε Βακταγιου χειρας
και ποδας εκκοψας εν τωι Κυνηγιωι απεκεφαλισε· πολλους δε και αλλους των
προυχοντων ανειλε, και τας ουσιας αυτων εδημευσεν. ̣14̣ Ἱππικον δε ποιησας,
εισηγαγε τον Ἀρταβασδον συν τοις υιοις αυτου αμα τωι πατριαρχηι Ἀναστασιωι και
τοις φιλοις αυτου του πα τριαρχου επι ονου αντιστροφως καθεζομενου (και
πομπευομενου). 110.937 ̣15̣ Ουτος γαρ, περιπατων οπισθε Γερμανου του πατριαρχου
συγκελλος ων, επατησε το ωμοφορον αυτου. Ὁ 647 δε επιστραφεις εφη αυτωι· “Μη
σπευδε, το διιππιον εκδεχεται σε.” ̣16̣ Παλιν δε Κωνσταντινος, ως ομοφρονα αυ του,
εν τουτοις εκφοβησας, εν τωι θρονωι της ιερω συνης εκαθισεν. ̣17̣ Ἐφ' ου ηρξαντο
αθροως και αορατως σημεια εν τε τοις ανθρωπων ιματιοις γινεσθαι και εις τα των
εκκλησιων ιερα ενδυματα, σταυροι ελαιωδεις πλειστοι. Και ουτω κατελαβεν η
θεομηνια του βουβωνος λοιμικη νοσος, ου μονον τους εν τηι πολει, αλλα και τους εν
τηι περιχωρωι δεινως ολο θρευουσα. Και προς τουτοις εγινοντο φαντασιαι τινες εις
πολλους των ανθρωπων και δειματα τινα εξαισια, α οι ορωντες ετελευτων·
γινομενοι γαρ εν εκστασει ενομιζον ξενοις τισι και βριαροις προσ ωποις συνοδευειν,
(η) και τους απαντωντας ως φιλους δηθεν προσαγορευοντες διελεγοντο. (Και ταυτα
μεν εν τωι χειμωνι γεγονε.) ̣18̣ Ἐν δε τωι εαρινωι καιρωι τοσουτον επε τεινεν η νοσος,
 
 

272

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωστε και ολοκληρους οικους τελειον κλεισθηναι, (οθεν εκ πολλης περιστασεως εις
αλογα και αμαξας επιστοιβαζοντες αυτους εξεκομιζον. Ἐν δε τωι πληρωθηναι τα εν
τηι πολει απαντα και αμ πελωνας κατασκαφηναι, συνεβη και τους ενδον των
παλαιων τειχων κηπους εις την τοιαυτην προσχω ρησαι ταφην των ανθρωπων) και
μη ειναι τους οφειλοντας θαπτειν τους νεκρους. Παντος δε οικου διαφθαρεντος δια
την ασεβειαν του τυραννου, παντα τον πλουτον των οικητορων της πολεως
εισκομισας εν τωι παλατιωι 648 απεθετο. (Ἔφθασε δε και η οργη εις Ἀναστασιον τον
ανιερον· και οικτι στωι παθει, τωι λεγομενωι χορδαψωι, καταλυει τον βιον). ̣19̣ Ὁ δε γε,
τυραννος την πολιν εασας, την Νικομηδειαν καταλαμβανει, και εκεισε διετριβε
μεχρι πολλου· και ακουσας των Σαρακηνων κατ' αλληλων μαχομενων, εκστρατευει
προς τα μερη της Συριας και Γερμανικειαν παρελαβε, και Θεοδοσιου πολιν, και
Μελιτηνην, αιχμαλωτισας παντας τους εκεισε. ̣20̣ Και δια την τοιαυτην προφασιν
του θa165b νατικου προσλαβομενος τους συγγενεις αυτου Ἀρ μενιους και Συρους
αιρετικους, εις το Βυζαντιον 110.940 μετυκισε (και εν τηι Θραικηι και εν τηι δυσει, οι
μεχρι του νυν την αιρεσιν του τυραννου διακρατουσι. Θεοπασχιται κατα Πετρον
εισιν). ̣21̣ Ἐτεχθη δε τοτε τωι τυραννωι υιος εκ της του χαγανου Χαζαριας θυγατρος,
ον επωνομασε Λεοντα. ̣22̣ Ἐπαρθεις δε τωι φρονηματι ο αθεος δια την παρ' αυτου
γενομενην νικην, επανελθων εν τηι πολει, συνοδον συναθροιζει κατα των αγιων
εικονων εν Βλαχερναις, εν ηι πολλα κατα του Κυριου κε νολογησαντες οι ιερεις της
αισχυνης και τας μιαρας αυτων χειρας εις υψος αραντες και αλαλαξαντες, εῤρηξαν
την ελεεινην εκεινην φωνην λεγοντες· “Σημερον σωτηρια τωι κοσμωι γεγονεν, οτι
συ, βασιλευ, ελυτρωσω ημας εκ των ειδωλων.” 649 ̣23̣ Ὢ της εσχατης και τολμηρας
αυ θαδειας, και απονοιας, και βλασφημιας των χριστο μαχων ιεροκαπηλων και της
ακολαστου γνωμης αυτων και γλωσσης! Ει γαρ ο της ασεβειας αιτιος και προμαχος
ουτος αιτιος της των ειδωλων κα θαιρεσεως, ματην αρα γεγονεν η του Χριστου εναν
θρωπησις, κενη δε και η των αποστολων διδασκα λια. ̣2425̣ Φυσηθεις ουν ο δειλαιος
επι τηι απηχε στατηι φωνηι ταυτηι, προσεθετο και ετερον παρανομον ειδος· ανελθων
(γαρ αθεσμως και ανιερως) εν τωι αμβωνι χειροκρατων Κωνσταντινον, επισκοπον
Συλαιου γενομενον, εξεφωνησε μετα κραυγης με γαλης· “Κωνσταντινου
οικουμενικου πατριαρχου πολλα τα ετη.” (Ποιησας αυτον δηθεν πατριαρχην ο
πεφενακισμενος και ματαιοφρων εξ υποβολης των ανιερων χριστεμπορων). ̣26̣ Περι
ων δικαιως λεξειεν ο μεν Ἰεζεκιηλ ταδε· Λεγει Κυριος· “Οι ιερεις ηθετησαν νομον
μου και εβεβηλωσαν· τα αγια μου ου διεστει λαν, και αναμεσον ακαθαρτου και
καθαρου ου διεκριναν·” ο δε γε ∆ανιηλ εμβριθεστερον στη λιτευει αυτους φασκων·
“Ἐξηλθεν εκ πρεσβυ τερων κριτων ανομων· οι εδοκουν τον λαον κυβερ ναιν” οντως
γαρ αληθως ουτοι “συνελαβον πονον και ετεκον ανομιαν.” επειδη τα της ιερωσυνης
και τοις θειοις κανοσιν ανακειμενα λαικοις χαριζομε νοι, επετρεπον επι τελος. Και
θαυμαστον γε ουδεν· οι γαρ, τον Υιον του Θεου καταπατησαντες δια την προς την
ιεραν αυτου εικονα υβριν και καθαιρεσιν, ου πεφρικασι, πως αν της ιερωσυνης
αυτου εφει σαντο; Τις ουν ουκ εκπλαγειη εν τουτωι και φρι 110.941 ξειεν, ακουων
και βλεπων τον ασπιδοφορον ιεροθε την και τον πολεμοις εσχολακοτα και φονοις
ιεροτελετην; ̣27̣ Ἀλλ' ου πολυ το εν μεσωι και αξιον (της χειροτονιας) εις τον
χειροτονηθεντα υπ' αυτου διε πραξατο εργον. Μαθων 650 γαρ ακριβως ο αλαστωρ
οτι (κρατησας) ο πατριαρχης (τα τιμια ξυλα) πολλους επληροφορησεν λεγων· “Μα
τον προσηλωθεντα εις ταυτα Κυριον, ουτως μοι ειπεν ο βασιλευς, οτι ουκ εστι Θεος ο
Χριστος, και δια τουτο ουδε Μαριαν εχω Θεοτοκον,” εξεμανη (σφο δρα) κατ' αυτου
ως το μυστηριον (της βασιλειας) αυτου θριαμβευσαντος. Και επιθεις αυτωι πολλας
πληγας, εθριαμβευσεν (αυτον) επι λαου και ιπποδρομιου (εμπαιζομενον),
εμπτυομενον, συρο μενον. ̣28̣ Ειτα ασφαλισαμενος ̣166a αυτον (εν τινι τοπωι),
 
 

273

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αποστελλει προς αυτον πατρικιους, και φησι· “Τι λεγεις αρτι περι της πιστεως ημων
και της συνοδου, ην εποιησαμεν;” Ὁ δε, ματαιωθεις ταις φρεσι (και) οιομενος αυτον
παλιν εξευμενισασθαι, αποκριθεις ειπε· Καλως πιστευεις και καλως την συνοδον
εποιησας.” Οι δε επιγελασαντες (τηι αυτου ανοιαι) ειπον· Ἡμεις τουτο (και) μονον
ηθελομεν (παρα σου) ακουσαι εκ του μιαρου σου στοματος· (απο δε του νυν απελθε
εις το αναθεμα και εις το σκοτος).” Παραχρημα δε εξαγαγοντες αυτον απεκεφαλισαν,
και (την κεφαλην αυτου εν τωι Φορωι εκρεμασαν), το (δε) σωμα εῤριψαν εις τα
Πελαγιου (συροντες αυτο), ενθα πρωην μεν υπηρχεν ο της αγιας (μαρτυρος)
Πελαγιας ναος, ον ο θεομισης καταλυσας και ταφον καταδικων ποιησας, τα
Πελαγιου εκαλεσεν), (ουτως ουν τον υπ' αυτου χειροτονηθεντα και δοξασθεντα
πατριαρ χην τιμησας· φασι δε οτι και ανετεμον αυτον οι ιατροι προς το γνωναι την
διαθεσιν και κατασκευην των ανθρωπων). ̣29̣ Ὁ δε τυραννος χειροτονει αντ' αυτου
Νι κηταν ευνουχον Σκλαβον. 651 ̣30̣ Ουτως δε Πετρον τον ιερον Στυλι την μη
πεισθεντα τοις αυτου πονηροις δογμασι πολλα βασανισας εις τα Πελαγιου
συρομενον ζωντα ριφηναι προσεταξε. ̣31̣ Ἰωαννην δε τον ∆αμασκηνον, ον
Χρυσοῤροαν εκαλουν δια την ενυπαρχουσαν αυτωι σοφιαν, Μαν σουρ επωνομασεν, ο
εστι βλασφημος, και την της χειρος αυτου εκκοπην αυτος κατεσκευασεν, ην η αγια
Θεοτοκος αορατως ιασατο. ̣32̣ Και τον θειον Στεφανον, τον νεον, τον εν τηι ακρωρειαι
του ορους Αυξεντιου του θεοφορου 110.944 ποιησαντα μʹ ετη εν οικισκωι σμικρωι,
πολλα τιμωρησας, επετρεψε και αυτον ζωντα συρεντα ριφηναι εις τα Πελαγιου (ως
ου μονον αντιπι πτοντα και αντιμαχομενον αυτου τηι κακοδοξιαι, αλλα και πολλους
μεταφεροντα προς τον μονηρη βιον και καταφρονειν πειθοντα των βασιλικων αξιω
ματων και χρηματων. Και ην ιδειν κατα πασαν πολιν και χωραν θρηνον επι θρηνον
και ουαι επι ουαι παρα των ευσεβουντων· παρα δε των ασεβουντων ιερα πατουμενα
και σκευη μεταποιουμενα, εκκλησιας τε ανορυττομενας και θειας εικονας
πατουμενας). Πολλων τοινυν αρχοντων και στρατιω των διαβληθεντων εικονας
προσκυνειν, διαφοροις τιμωριαις και πικροταταις αικιαις δεινωι θανατωι παρεδωκεν.
̣33̣ Ἐστρατευσε δε κατα Βουλγαρων πεζηι τε και πλωι, (εξοπλισας εκ των θεματων)
χελανδια χιλια εξακοσια, επι Ἀχελων απεστειλεν· εν ταις ακταις προσορμισθεντα)
και του βοῤρα (βιαιως) πνευσαντος, απαντα μικρου δειν συνετριβη· και επνιγη λαος
αναριθμητος. Ὅπερ μαθοντες οι Βουλ γαροι πολεμον προς αυτον συναπτουσι; και τα
πληθη αυτων δεινως συγκοπεντα υπεστρεψαν μετ' αισχυνης μεγαλης και ηττης.
Τροπωσαμενος ουν τους Βουλγαρους, εισηλθεν εν τηι πολει 652 καθω πλισμενος τοις
πολεμικοις οπλοις, θριαμβευων δεδεμενους τους Βουλγαρους. ̣34̣ Ἐφ' ου χρονου
γεγονε (χειμων μεγας και) ψυχος πικρον και ανοιπυστον, ωστε (και) την αρκτυαν
του Ποντου θαλασσαν επι μιλια ρʹ απο λιθωθηναι και πηχεις λʹ το βαθος, ουπερ
χιονισθεντος ηυξηθη επι αλλας κʹ πηχεις το υψος, ωστε συναρ μοσθηναι την
θαλασσαν τηι ξηραι και πεζοπορεισθαι υπερθεν του κρυους υπο αγριων τε και ημερων
ζωων. ̣35̣ ̣166b Τωι δε Φεβρουαριωι μηνι κατα Θεου κελευσιν του τοιουτου παγους εις
πλειστα ορεο φανη τμηματα διαιρεθεντος και τηι των ανεμων βιαι επι (∆αφνουσιου
και) του Ἱερου κατενεχθεντος, (ουτω) δια του στενου επι την πολιν εφθασαν, κακει
θεν μεχρι των νησων και Ἀβυδου πασαν την παρα λιον γην επληρωσαν, εχοντα και
ζωα διαφορα προσπεπηγμενα, ημερα τε και αγρια. (∆ιο) πας ο βουλομενος απο
Σοφιανων εις τον αγιον Μαμαντα και εις την πολιν και εις Χρυσοπολιν ως δια ξηρας
εβαδιζεν. Ἐκ των μεγαλων τμηματων εκεινων 110.945 δυο προσραγεντα, το μεν τηι
σκαληι της Χρυσοπολεως, το δε τωι τειχει (της πολεως) προσραγεν, εκ των θεμελιων
συνεσεισε και συνεδονησε μετα των ενδοθεν πλησιον οικηματων· απερ ουν τμηματα
διαιρεθεντα εις τρια, απο των Μαγγανων εως του Βοος φορου την πολιν
διαζωσαντα, 653 υπερειχε πολυ τωι τειχει το υψος. (Και ταυτα θεωρουντες οι της
 
 

274

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολεως και διαπορουντες εθρηνουν απαρηγορητα.) ̣36̣ Ἐν οις και πλανη γεγονε περι
του παρηλ λαγμενως της ακριβειας των ορθοδοξων οι παραφρο νες πασχασαντες·
υστερον δε επιγνοντες την εαυτων απατην και πλανην, ηισχυνοντο. ̣37̣ Τωι δε
Ἀπριλιωι μηνι δρομος αστερων γεγονεν εν τωι αερι, και κατεπιπτον προς την γην,
ωστε τους ορωντας νομιζειν ειναι συντελειαν. ̣38̣ Αυτικα και αυχμος εγενετο πολυς
(και λιμος μεγας), ως ξηρανθηναι πηγας και ποταμους, (και λιμον μεγαν γενεσθαι
ωστε τον μοδιον της κριθης εν τηι πολει πιπρασκεσθαι, εις νομισματα ιβʹ.) ̣39̣ Ἐν δε γε
τηι Συριαι γεγονε σεισμος με γιστος και πολεων πτωσεις, ωστε αι μεν των πολεων
ολοκληροι ηδαφισθησαν, αι δε εξ ημισειας, ετεραι δε απο των αεριων εις τα
υποκειμενα πεδια μετα των τοιχων και των οικηματων αρδην μετεστησαν αβλαβεις
ως απο μιλιων βʹ· η δε γη της Μεσοπο ταμιας, επι μιλια γʹ σχισθεισα και ετεραν
αναβρα σασαν λευκην και αμμωδη γην, ανηλθε παραδοξως εκ μεσου ταυτης ημιονος
ανθρωπινηι φωνηι φθεγγο μενη και προμηνυουσα επιδρομην εθνους, ο(περ) και
γεγονε (μετ' ολιγον.) ̣40̣ Ὁ δε τυραννος και αλαστωρ, εξελθων μετα ταυτα παλιν
κατα Βουλγαρων πλωΐ τε και πεζηι, επι Ἀχελων απεστειλεν. Ἀνεμου δε βιαιου
πνευσαντος, τα πλοια συνετριβη. Τουτο μαθοντες οι Βουλγαροι πολεμον προς αυτον
συναπτουσι. ∆εινως ουν ηττη θεις ο τυραννος επεστρεψε μετ' αισχυνης· μεχρι μεν
γαρ και τημερον τα των Ἀχελων κοιλα και 654 πεδιασιμα χωρια τα των ανηιρημενων
κωλα σαφως υποδεικνυουσι και την ητταν μαρτυρουσιν. ̣41̣ Ουτος ο θεομισης
πολλων αγιων λειψανα κατεκαυσεν, αλλα δε τηι θαλασσηι παρεδωκεν, εν ωι και της
αγιας Ευφημιας το λειψανον, μη φερων οραιν ο αλιτηριος μυρον αναβλυζον, συν τηι
λαρνακι τωι βυθωι παρεπεμψεν, οπερ εν τηι Λημνωι νησωι σωον δια σωθεν, (παρα των
οικητορων εδεχθη εκ θειας αποκα λυψεως, τον δε ναον της αγιας πανευφημου
αρμαμεν τον και κοπροθεσιον εποιησεν.) Ἐπι δε Κωνσταντινου 110.948 και Ειρηνης
το αυτο λειψανον της πανευφημου παλιν μετα τιμης πολλης εν τηι πολει
ανεκομισθη. ̣42̣ Ουτος των υιων αυτου τους μεν δυο προ βαλλεται Καισαρας
Νικηφορον και Χριστοφορον, τον δε Νικηταν νουβελισιμον. ̣43̣ Εισελθουσης δε της
Ειρηνης της εξ Ἀθη νων εν τηι πολει μετα δρομωνων ̣167a, εζευξεν αυτην Λεοντι τωι
υιωι αυτου, στεψας αυτους εν τωι ναωι του αγιου Στεφανου τωι της βασιλειας στεφει
και του γαμου. ̣44̣ ∆εξιωσαμενος δε φιλους κρυπτους εν Βουλγαριαι, οι κατεμηνυον
αυτωι απαντα τα τωι αρχοντι αυτων βουλευομενα, οι και δηλουσι τωι βα σιλει, οτι
αποστελλει ο κυριος Βουλγαρων λαον προς το αιχμαλωτισαι την Βερζητιαν 655. Ὁ
δε βασιλευς, μετασχηματισαμενος κατα Ἀραβων κινειν, απο στελλει τους
αποκρισιαριους τους δια ειρηνην παρα γενομενους επι Βουλγαριαν, και επισυναξας
παντα τον στρατον, αμα των ταγματων επεπεσε τοις Βουλγαροις ασαλπιγκτι, και
τρεψας αυτους εποιησε νικος μεγα. Και υποστρεψας εν τηι πολει και θριαμ βευσας
τεθωρακισμενος, τον πολεμον τουτον επωνο μασεν ευγενη, ως μηδενος αυτωι
αντισταντος μηδε σφαγης Ῥωμαιων γενομενης. ̣45̣ Ὁ δε αρχων Βουλγαρων
Τελεριχος, γνους, οτι εκ των οικειων αυτου τας βουλας ο βασιλευς μανθανει, γραφει
αυτωι (εν δολιοτητι, οτι “Βουλο μενος) φυγειν και ελθειν προς σε (ινα δι' εμου υπο
ταξηις πασαν την Βουλγαριαν·) αλλα πεμψον λογον απαθειας και τινας εχεις φιλους
ενταυθα, ινα θαῤρησω αυτοις ελθειν συν εμοι.” Ὁ δε, κου φοτητι γνωμης και ανοιας
κρατηθεις, εγραψε τους καταμηνυοντας αυτωι· οπερ κακεινος, μαθων, παντας δεινωι
θανατωι παρεδωκεν· ο και μαθων, ο αλαστωρ την γενειαδα αυτου απετιλεν. ̣46̣
Ἐκστρατευσας δε παλιν κατα Βουλγαρων και δεινως κατα των σκελων ανθρακωθεις
και πυρετωι λαβρωι και διακαει συσχεθεις κατα την Ἀρκαδιου πολιν, ανεστρεψεν
εγκλινιος. ̣47̣ Και ελθων εν Σηλυμβριαι και εκπλωΐσας μεχρι του Στρογγυλου
καστελλου, θνησκει ψυχηι και σωματι, βοων και λεγων· “Ὅτι ζων πυρι ασβεστωι
παρεδοθην δια την Θεοτοκον Μαριαν· αλλ' απο του νυν τιμασθω και ανυμνεισθω ως
 
 

275

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεοτοκος αληθης ουσα.” 656 ̣48̣ Ταυτα αυτου επιβοωμενου και την 110.949
Θεοτοκον Μαριαν επικαλουμενου και πασι παρακε λευομενου και δογματιζοντος ως
χρη τιμασθαι και προσκυνεισθαι ως κυριως Θεοτοκον την Ἀειπαρθενον, δεινως και
χαλεπως την αθλιαν αυτου ψυχην απεῤ ρηξε. ̣49̣ Περι ου και ο θειος Νικηφορος
πατριαρχης Κωνσταντινουπολεως τοιαδε φησιν (α)· “Ἐπειδη δε τινα παρα τοις
Χριστομαχοις περιθρυλλειται απερ αυτοις ο του ψευδους πατηρ εμπνευσειε, φερε και
ταυτα διασκεψωμεθα. Καταψευδονται γαρ δια την εις Χριστον και την Ἐκκλησιαν
αυτου υβριν χρο νους μηκιστους και παρατεταμενην ζωην και βιον ευπαθη
μεμετρησθαι τωι Μαμωναι, και ευημεριας εις ακρον ελασαι, νικας τε κατα βαρβαρων
αυτωι και ανδραγαθηματα ως πλειστα επιγραφονται, α τοις σωφροσιν ουδε εις
ακροασιν ερχεσθαι δικαιον. Ὡς δ' αν των απλουστερων η αμαθεστερων τινας τοις εκ
της απατης αναπλασμοις μη βλαπτοιεν, τουτους απευθυνοντες εκαστον δεινοις
λογοις εαυτους φενα κιζοντας αποφαινωμεν τοις ματαιοφροσιν. Ὅτι μεν γαρ ουν
εκεινου παν αισχρον γεγονε, βδελυκτος τε Θεωι και αγγελοις και ανθρωποις τοις
ευσεβεσιν υπηρχεν, ουκ ασυμφανες. Και γαρ εις τα της σαρκος παθη κατασυρομενος,
και τοις απηγορευμενοις βαρ βαροις και Ἕλλησι σωμα και ψυχην ο δειλαιος εμ
μολυνομενος, την των αλογων ζωων παρηλασε κτηνωδιαν. Και ταυτα ουκ ολιγοι
των παραιτησαμε νων αυτωι μεχρι δευρο περιοντες επαγγελλετωσαν. Μεθ' ων και
ταλλα δι' α περι το σωμα αυτωι κατην τησαν. Πονοις γαρ και αλγηδοσιν ἀῤρητοις, οια
εικος τους ηλκωμενους πασχειν, βαλλομενος πονηρως αγαν και ανηκεστως
διεκειτο, και τινα ̣167b των μελων υπο της ελκωσεως και διαβρωσεως απεῤρυη
κοτων αυτωι ελεεινως κατετρυχετο συνεχεστατα δε υπο των Ἐριννυων
εκδειματουμενος πικρως τε και αΰπνως πολλακις τον νυκτερινον καιρον διηνυσε.
Παρεισθω τα νυν λεγειν το της διαιτης αηδες τε και αισχιστον· οπερ γαρ αν προς
αριστον βρωσεως, ου τελεως καταποθεν παρα τους εμετους εφθανε κρινομενον. 657
Το δε περι τους υπηρετουμενους ιταμον και θηριωδες του τροπου και της υπηρεσιας
το δυσαχθεστατον πως αν τις ειποι τα φεροντα σω ματα; Μαστιξι γαρ εκαστης
ημερας πολλαις πολ λων κατεξαινοντο σωματα· και τας οψεις παιων πυγμαις και
λαξ εναλλομενος ουδεν των σαρκοβορων θηριων φιλανθρωποτερον επραττεν. Ἐκ
στοματος δε μελων και οφθαλμων πηρωσεις, και τα αλλα οσα δεινα κολαστηρια, και
σφαγας αδικους ανδρων αθωων, και τους δια πυρος πικροτατους θανατους, μαλιστα
δε κατα των ορθοδοξουντων επιδεικνυμενους, τι χρη και λεγειν; Οι γαρ της μανιας
αυτου δυσμενεις υπασπισται και δορυφοροι ρινας μεν ως πλειστας ανθρωπων οσιων
αποτεμοντες, ωσπερ την του Προ δρομου παλαι κεφαλην Ἡρωδηι, ουτω και τωι εφ'
110.952 ημων Ἡρωδηι οιον δωρον ηδυ και επεραστον εκο μιζον επι πινακος.
Ὀφθαλμων εξορυξεις, και γενειαδος εμπυρισμους, και αιματων εκχυσεις, και
μαρτυρουσιν οι μεχρι και νυν τα συμβολα περιφε ροντες. Θανατους δε βιαιους των
τοιουτων και εξαι σιους ο της θαλασσης βυθος επισταται, οι λιθοι κραζουσιν. ας δε
περιπλαττουσιν αυτωι νικας οι εμβροντητοι και λυσσωδεις ομοφρονες αυτου, ινα
μιας της κρατιστης αυτων επιμνησθωμεν, τοιαυται εισιν· Ἐπειδη παρεσκευαστο προς
το εν δυσμαις εισωικισμενον Σκυθικον εθνος αμυνασθαι, υπαθροι ζει παν το υπ'
αυτου στρατευμα, και εις χειρας τε τοις πολεμιοις ιων, οποιον αυτωι του πολεμου
κρα τος κατωρθωται, μαρτυρει τα φαινομενα· μεχρι γαρ και τημερον τα κατα την
Ἀχελων καλουμενην πολιν κοιλα και πεδιασιμα χωρια, α των ειρημενων εδεξατο τα
κωλα, σαφως υποδεικνυουσιν. Ἔργον γαρ της Σκυθικης μαχαιρας απαν σχεδον τον
στρα τευμα των Ῥωμαιων γεγονεν. Ει δε τι μικρον και ου πανυ αξιολογον εδρασεν,
τουτο εστι· τους γαρ προς ανατολας οικουντας βαρβαρους ακηκοως περι τους
οικειους ηγεμονας διαστασιαζοντας και προς τον εμφυλιον πολεμον
ασχολουμενους, ληιστρικωτερον πως μαλλον η στρατηγικωτερον ως λυσσων επιων
 
 

276

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις Ἀρμενιας και Συριας χωριοις, των εκεινοις φρουριων αιρει ομολογιαι των
προσοικουντων και επι την Θραικην αυτους μετηγαγε. Τοιαυτα μεν ουν τα εκεινου
ανδραγαθηματα και τα κατ' εχθρων σχε διαζομενα τροπαια. 658 Τοιαυτα και τα κατα
της αληθειας και ευσεβειας νεανιευματα. Ἀπηναισχυν τησε γαρ κατα τε του Θεου
μανεις και κατα των ιερων ανδρων των ωσπερ αυτωι αναθηματων προσ ηκοντων.
Και το αγγελικον δη τουτο και αποστολι κον του μοναχικου βιου σχημα
βδελυττομενος ο θεο μισης τε και βεβηλος, επωνυμον της θεοσεβειας, το
αμνημονευτον αυτοις επεγραψεν ονομα. Βδελυγμα γαρ αμαρτωλων θεοσεβεια, και ο
οσιος ακαθαρτος παρα κακουργοις. Οια δε προς αυτους τυραννιδα επιων ο τυραννος
εδρασε, τις αν, ως εφην, αξιως διηγησεται; Τας τε γαρ παρα Θεωι επηγγελμενας
αυτοις ομολογιας ̣168a και συνθηκας αθετειν εκβια ζομενος, και το ιερον σχημα
αποῤριψαντας το των λαικων ο παρανομος ενομοθετησε μεταμφιεννυσθαι. Τα δε εις
δοξαν του Θεου ιδρυμενα μοναστηρια στρατιωτων οικητηρια και ιπποστασια και
κοπρω νας ο κοπρονους και κοπρωνυμος πεποιηκεν. Ειτα προς τωι τελει των κακων
και του θεοστυγους αυτου βιου γενομενος, και πυρετων οξυτητι και φλογω σεσι
καταπιμπραμενος, της εκδεξομενης αυτον γεεννης προδηλως την φλογα
προθεωμενος κατ ωπτριζετο και του ακοιμητου σκωληκος τα δηγματα, συντονον τε
και γεγωνοτερον εκβοων ενδελεχεστατα της γεεννης ταυτα τα προαυλια και
προοιμια. Ταυ ταις ουν και τοσαυταις ευπαθειαις επαναπαυσαμενος, υφ' ων δη και
∆ιοκλητιανον τε και Μαξιμιανον συντελεσθεντας ακουομεν, ουτω κακως και
αθλιως απολλυμενος καταστρεφει τον αισχιστον τε και 110.953 κακιστον βιον ο
ασπονδος του Χριστου και των αγιων αυτου παντων εχθρος και πολεμιος δυσμε
νεστατος.” ΣΝ∆ʹ. Βασιλεια Λεοντος υιου Κωνσταντινου του Κοπρωνυμου. (Μετα δε
Κωνσταντινον τον Κοπρωνυμον) εβα σιλευσεν ο υιος αυτου ο εκ της Χαζαρας ετη εʹ.
(Ουτος ηρξατο εφαπλουσθαι επι τοις καταλειφθεισιν υπο του πατρος αυτου πολλοις
χρημασιν εξευμενισα μενος τους εν τελει, και τωι λαωι ευσεβης 659 ειναι
προσποιησαμενος και φιλος της· Θεοτοκου και των μοναχων, προχειρισαμενος και
μητροπολιτας τινας μοναχους εν θρονοις τισιν.) ̣2̣ Εισελθοντες ουν οι των θεματων
αρχοντες συν πολλωι πληθει εν τηι πολει. ηιτουντο Κωνσταν τινον, τον υιον αυτου,
βασιλεα· ο δε, δια τους αδελ φους δεδιως, αντεδηλωσεν αυτοις, οτι Ὁ υιος μου
μονογενης μοι εστι, και φοβουμαι τουτο ποιησαι, μηπως συμβηι μοι θανατος και
νηπιου αυτου οντος, θανατωσητε αυτον, και αλλον αντ' αυτου προβα λησθε. Οι δε
μεθ' ορκων φρικτων επληροφορουν αυτον μη δεξασθαι αλλον βασιλεα εκτος αυτου.
Ἀπο δε της Βαιοφορου εως της Μεγαλης εκκλ. τουτο ηιτουν το· τηι δε αγιαι
Παρασκευηι εκελευσεν ομοσαι αυτους εις τα τιμια ξυλα. Και ωμοσαν οι τε των
θεματων αρχοντες, και των εσω ταγματων και των πολιτων παντων, μη δεξασθαι
βασιλεα εκτος Λεοντος και Κωνσταντινου και του σπερματος αυτων. ̣3̣ Και τωι
μεγαλωι Σαββατωι προεβαλλετο Ευδο κιμον, αδελφον αυτου, νουβελησιμον και
προηλθε συν δυσι Καισαρσι, και τρισι νουβελησιμοις, και τωι νεωι Κωνσταντινωι εις
την Μεγαλην εκκλησιαν, και τα εξ εθους ποιησας, συν τωι πατριαρχηι και τωι υιωι
αυτου ανηλθεν εις τον αμβωνα. Εισελθοντος δε παντος του λαου και αποθεμενων τα
εγγραφα αυτων εν τηι αγιαι τραπεζηι, ειπεν ο βασιλευς· “Ἰδου εκ της χειρος του
Χριστου και της αγιας Ἐκκλησιας τον υιον μου παραλαμβανετε.” Οι δε εβοησαν· “Υιε
του Θεου, εγγυησον ημας, οτι εκ της χειρος σου παραλαμβανο μεν τον κυριον
Κωνσταντινον εις βασιλεα του διαφυ λαττειν αυτον και υπεραποθνησκειν αυτου.” ̣4̣
Και τηι επαυριον, τηι μεγαληι Κυριακηι εστεφθη εν τωι Ἱπποδρομωι παρα του πατρος
αυτου και του πατριαρχου ενωπιον παντος του λαου, και προηλ θον εν τηι εκκλησιαι
οι δυο βασιλεις συν τοις δυσι Καισαρσι και τρισι νουβελησιμοις. 660 ̣5̣ Των δε
Ἀραβων εξελθοντων, απο στειλας ο βασιλευς τα στρατευματα εποιησε νικην
 
 

277

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεγιστην· εν Σοφιαναις δε εξελθων και ποιησας Μαιουμαν, εθριαμβευσε τα επινικια·
εκει γαρ ην εθος τους βασιλεις δεχεσθαι τα λαφυρα. 110.956 ̣6̣ Του δε Νικητα
πατριαρχου του απο Σκλα βων τεθνηκοτος, προ̣168bχειριζεται (πατριαρχης Παυλος ο
τιμιος, ο λογωι και πραξει τετιμημενος, Κυπριος τωι γενει. ̣7̣ Κατεμηνυθη δε τωι
βασιλει, ως οτι Θεοφα νης ο παπιας του παλατιου, και κουβικουλαριοι τρεις συν
αυτωι σεβονται και προσκυνουσι τας αγιας εικονας. Ὁ δε βασιλευς ταυτα ακουσας και
την εν αυτωι εγκεκρυμμενην κακιαν απογυμνωσας, τουτους ανηλεως ετυψε και
λαθραιως φονευσας ομολογητας εποιησεν. ̣8̣ Ὁ δε Ἀαρων, ο των Ἀραβων βασιλευς
εξελθων εν τοις θεμασι και καστρα πολλα παραλαβων και αιχμαλωσιαν ποιησας,
υπεστρεψε. ̣9̣ Ὁ δε Λεων λιθομανης υπαρχων λιαν, ηρα σθη του στεμματος
Μαυρικιου και λαβων εφορεσεν αυτο και προηλθεν. Ὑποστρεψαντος δε απηνθρα
κωθη δεινως η κεφαλη αυτου και ουτω σφοδροτατωι πυρετωι συνεχομενος και
φθειρομενος απεδωκε την ψυχην αυτου, της ιεροσυλιας τα επιχειρα κομισα μενος.
ΣΝΕʹ. Περι του κυνος και του κυριου αυτου. Ἐπι της βασιλειας αυτου ανθρωπωι τινι
μονωι οδευοντι κυων ηκολουθει· ληιστης δε ενοδιος τον ανθρωπον αποκτεινας
απεδρασε. 661 Του (δε) κυνος (απο)μειναντος εν τωι τοπωι και φυλασσοντος το σωμα
του δεσποτου αυτου, ετερος τις ανθρωπος κατα την οδον ελθων και το σωμα ιδων
και σπλαγ χνισθεις, ορυξας εθαψεν αυτο εν τηι γηι. Τουτο ιδων ο κυων και
αποδεξαμενος ηκολουθησε τωι θαψαντι (το σωμα του κυριου αυτου) ευνοικην
δουλειαν (αυτωι) αποπληρων· ην δε το επιτηδευμα του ανθρωπου καπηλος· παντας
δε τους εισιοντας και εξιοντας (εις το εργαστηριον) εσαινεν ο κυων. Χρονωι δε ποτε
συνεβη τον φονεα εις το καπηλειον εισελθειν, ον επιγνους ο κυων, υλακτει και
επεπηδα εις το προσωπον αυτου (και εισελθειν ουκ εια τον ανθρω πον). Τουτο δε
πολλακις γενομενον εις υποψιαν πολλους θειου τινος κινηματος ηγαγε· (διο) και
συσχεθεις, εις κρισιν παρεδοθη και το πραχθεν ομο λογησας μετα πασης αληθειας,
ανηιρεθη.
ΣΝ ʹ. Βασιλεια Κωνσταντινου και Ειρηνης της μητρος αυτου της εξ Ἀθηνων.
Μετα δε Λεοντα εβασιλευσε Κωνσταντινος, ο υιος αυτου, συν τηι μητρι αυτου Ειρηνηι
ετη ιζʹ, εφ' ου το της ευσεβειας δογμα ελαχεν αρχην παῤρη σιαζεσθαι και ο λογος του
Θεου πλατυνεσθαι και τα 110.957 μοναστηρια μετα πασης αδειας και σπουδης ανοικο
δομεισθαι, επ' αυτου αναλαμψασης πασης εκκλη σιαστικης καταστασεως. ̣2̣ Μετα δε
μʹ ημερας (του κρατησαι αυτον της βασιλειας μετα της αυτου μητρος) συμβουλιον
ποι ησαντες τινες των εν τελει, ευφημισαν εις βασιλεα Νικηφορον τον Καισαρα,
ανδραδελφον αυτης. 662 ̣3̣ Ους δειρασα και δημευσασα εξωρισεν (εν διαφοροις
τοποις). Τους δε ανδραδελφους αυτης Καισαρας (τε) και νουβελησιμους οντας
αποκειρασα ιερατευσαι και μεταδουναι τωι λαωι πεποιηκεν (εν) τηι εορτηι της Χριστου
Γεννησεως· εν ηι και προελ θουσα (βασιλικως δημοσιαι) συν τωι υιωι προσ ηνεγκε τηι
εκκλησιαι το υπο του ανδρος αυτης αρθεν στεμμα επικαλλωπισθεν δια μαργαριτων. ̣4̣
Ἐν δε τωι Μακρωι τειχει ανθρωπος τις ορυττων ευρε λαρνακα, και ταυτην
αποσκεπασας ειδεν ανδρα κειμενον μεγαν και γραμματα κε κολαμμενα εν τηι
λαρνακι γραφοντα ταδε· “Χριστος μελλει γεννασθαι εκ Παρθενου (Μαριας), και
πιστευω εις αυτον. Ἐπι δε Κωνσταντινου και Ειρηνης (των βασιλεων) παλιν, ω ηλιε,
οψει με.” ̣5̣ Και της πανευφημου Ευφημιας το λειψα νον (προβυθισθεν εν τηι
θαλασσηι συν τηι λαρνακι υπο του Κοπρωνυμου) ευρεθη εν Λημνωι τηι νησωι δια
νυκτερινης οψεως, και ̣169a ανακομισθεν μετα της προσηκουσης τιμης απετεθη
παλιν εν τωι ιδιωι τεμενει, οπερ αυτος μεν ο Κοπρωνυμος και κοπρονους
αρμαμενταριον και κοπροθεσιον εποι ησεν, ο δε Κωνσταντινος αμα τηι μητρι αυτου
Ειρηνηι ανακαθαρας αυθις τουτον καθιερωσεν. ̣6̣ Ἀπεστειλε δε Ειρηνη προς
Καρουλον τον ρηγα των Φραγγων, οπως την αυτου θυγατερα νυμφευσηται εις τον
 
 

278

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υιον αυτης. ̣7̣ Ἀλλα διασκεδασθεντος φθονωι, ηγαγε κο ρην εκ 663 των Παφλαγονων
ονοματι Μαριαν (την του αγιου Φιλαρετου εγγονην), και συνεζευξεν αυτην
Κωνσταντινωι τωι υιωι αυτης, ακοντος και μη βου λομενου δια την σχεσιν, ην ειχε
προς την του Κα ρουλου θυγατερα. ̣8̣ Ἀαρων δε, ο των Ἀραβων αρχηγος, κατα της
πολεως ηλθεν εν δυναμει μεγαληι και περιεκα θισεν εν Χρυσοπολει. ̣9̣ Ὁ δε βασιλευς
πεμψας λαον και την λιμνην 110.960 Βανης κρατησας, ειρηνην Ἀαρων εξαιτειται
μεταξυ αυτων γενεσθαι. Συναρπασθεντες ουν επι του του Σταυρακιος ο λογοθετης,
και Πετρος ο μαγι στρος, και Ἀντωνιος ο δομεστικος, και τεκνα των πρωτευοντων,
και ανευ λογου προς αυτον εξελθον τες, δεσμιοι εκρατηθησαν παρ' αυτου· διοπερ
αναγ κασθεντες οι της πολεως και δωρα πλειστα δοντες ἐῤρυσαντο τουτους και
ειρηνην εποιησαν, και ανεχω ρησαν οι Ἄραβες. ̣10̣ Σταυρακιον δε τον λογοθετην
αποστειλασα Ειρηνη μετα δυναμεως πολλης κατα των Σκλαβηνων εθνων, υπεταξε
παντας και υποφορους εποιησε τηι βασιλειαι των Ῥωμαιων. ̣11̣ Ἐξηλθε δε και ο
βασιλευς συν τηι μητρι προς τα μερη της Θραικης μετ' οργανων μουσικων και λαου
πλειστου, και απηλθεν εως Βερωης· και ταυτην κτισας Ειρηνοπολιν εκαλεσεν, εκτισε
δε και την Ἀγχιαλον, και υπεστρεψε μετα πολλης χαρας και ευφροσυνης. ̣12̣ Ὁ δε
πατριαρχης Παυλος ο Κυπριος, ἀῤρω στησας (και την ενθενδε μεταστασιν αυτου
προγνους εκ θειας αποκαλυψεως), τον θρονον καταλιπων (απελθων) απεκειρατο εν
664 τηι μονηι των Φλω ρου. Ἀπερχεται ουν προς αυτον ο βασιλευς συν τηι μητρι
αυτου, βουλομενος μαθειν της υποχωρησεως την αιτιαν. Ὁ δε μετα πολλων
δακρυων εφη· “Ειθε μηδ' (ολως) εκαθισα εν τωι θρονωι της Ἐκκλησιας. απεσχισμενης
υπαρχουσης εκ των λοιπων αγιων θρονων και αναθεματιζομενης.” (Ταυτα
ακουσαντες οι βασιλεις μετα σκυθρωποτητος και κατηφειας ανεχωρησαν. Και
αποστελλουσι προς αυτον πατρι κιους ακουσαι τα παρ' αυτου λεγομενα, προς ους
μετα παῤρησιας εν τωι τελει της διδασκαλιας ειπεν)· “Ἐαν ουν μη συνοδος
οικουμενικη γενηται και το σφαλμα διορθωθηι της πιστεως ημων, ουκ εχετε
σωτηριαν.” Οι δε προς αυτον· “Και ινα τι (καθ) υπεγραψας εν τωι χειροτονεισθαι σε
του μη προσκυ νειν (τας αγιας) εικονας;” Ὁ δε απεκρινατο· “Και δια τουτο (καγω)
θρηνω και προς (την) μετα νοιαν καταφευγω, δεομενος ινα μη ως αρχιερεα κολασηι
με (ο Θεος και ποιμενα) σιγησαντα μεχρι νυν και μη κηρυξαντα την αληθειαν τωι
φοβωι της μανιας υμων (και μιαιφονιας.” Ταυτα δε ακουσαν τες απηλθον, εχοντες εν
εαυτοις πολλην αποκρισιν και συζητησιν.) Ἐν τουτοις (ουν απασι την μυσα ραν
διαπτυων αιρεσιν και τον λογον της αληθειας κηρυττων), εκοιμηθη εν ειρηνηι (τε
και ορθοδοξιαι, μεγα πενθος καταλιπων τοις τε βασιλευσι και τοις 110.961 ευσεβεσι
πασι της πολεως· ην γαρ σεβασμιος ανηρ και πασηι αρετηι κεκοσμημενος, οθεν και
πολλην πιστιν εις αυτον εκεκτηντο παντες). ̣13̣ Ἀντ' αυτου χειροτονειται Ταρασιος ο
αση κρητις. ̣14̣ ∆ια ουν βασιλικης παρακλησεως (απο τε Ῥωμης 665 και των λοιπων
αγιων θρονων και των υπο την βασιλευουσαν πολιν παντων των επισκοπων) εν τωι
ναωι των Ἁγιων Ἀποστολων επισυναχθεντων (τηι βουληι και παραινεσει ̣169b
Ταρασιου πατριαρ χου ως γενεσθαι συνοδον προσκυνεισθαι τας αγιας εικονας· τας
περι συνοδου δε θειας Γραφας εις επηκοον παντων των τε βασιλεων και του λαου
παν τος αρξαμενων υπαναγινωσκειν και αντιβαλλειν), οι του Κοπρωνυμου
σχολαριοι γυμνωσαντες τα ξιφη αυτων τον συλλογον διελυσαν. ̣15̣ Ους οι βασιλεις
αυτικα της πολεως υπεξαγα γοντες αοπλους προφασει ευωχιας εις τα Μαλαγινα
προς τας ιδιας χωρας ατιμως εξηλασαν. ̣16̣ Τον δε θειον Ταρασιον συν τοις
προῤρηθει σιν επισκοποις εν Νικαιαι αποστελλουσι. ̣17̣ Και γενομενης της αγιας και
οικουμενικης συνοδου, απελαβε παλιν η Ἐκκλησια τον αρχαιον αυτης κοσμον. Ἡ
ουν ζʹ αυτη συνοδος των εν Νι καιαι το βʹ συνελθοντων τνζʹ Πατερων εν ετει της
βασιλειας Κωνσταντινου και Ειρηνης της μητρος αυτου ογδοωι. ̣18̣ Ταυτης ηγουντο
 
 

279

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πετρος πρεσβυτερος και ηγουμενος του αγιου Σαβα, τον τοπον επεχων Ἀδρια νου
παπα Ῥωμης, Ταρασιος ΚΠ. Ἰωαννης, Γεωργιος και Θωμας μοναχοι και πρεσβυτεροι.
τοποτη ρηται των αποστολικων θρονων της ανατολικης διοικησεως, του τε
Πολιτιανου Ἀλεξανδρειας και Θεοδωρητου Ἀντιοχειας, Ἡλια Ἱεροσολυμων,
κατατης πρωην αθεσμως συναθροισθεισης παρα Κων σταντινου του τηνικαυτα
βασιλευοντος, της ανομως και αθεσμως συναθροισθεισης και ονομασθεισης ζʹ
συνοδου εφ' υβρει και καταστροφηι 666 των σεβα σμιων και αγιων εικονων,
κενολογησασης οτι ως θεοις οι Χριστιανοι τας αγιας εικονας προσεκυνη σαν, ους και
αναθεματισασα η αγια συνοδος και τους εξαρχους αυτων, Θεοδοσιον τον Ἐφεσου,
Σισι νιον τον Περγης, ου το επικλην Παστιλλας, Βασι λειον Ἀντιοχειας Πισιδιας τον
λεγομενον Τρικακαβον. Την δε των σεπτων εικονων αρχηθεν παραδεδομενην τηι
Ἐκκλησιαι προσκυνησιν ανανεωσασα, ωρισε πα ραπλησιως ταυτας τωι σταυρωι
προσκυνεισθαι.
ΣΝΖʹ. Βασιλεια Κωνσταντινου μονου. Φθονωι δε τινες φερομενοι των οικειων
της βα 110.964 σιλισσης Ειρηνης, βουλομενοι τα πραγματα ουτοι διοικειν,
συνεβαλον την μητερα κατα του υιου, πει σαντες αυτην ως ουκ εστιν ωρισμενον
παρα Θεωι (το) κρατησαι τον υιον σου, αλλα ση εστιν η βασιλεια. Αυτη δε, ως ατε
γυνη εξαπατηθεισα και στερ γουσα το φιλαρχον, εβεβαιωθη τωι νοι ουτως ειναι. Ὁ
ουν βασιλευς, εικοσαετης ων και ρωμαλεωτατος πανυ και ικανος εν τοις πολεμοις,
ελυπειτο μηδεν εξουσιαζων και εμελετησε κατα της μητρος αυ του. Ἡ δε, τουτο
γνουσα παρα Σταυρακιου, τους μεν οικειους ανθρωπους αυτου παντας τυψασα
εξωρισε, τον δε μαγιστρον (Πετρον) και Θεοδωρον πατρικιον τον Καμουλιανον και
ετερους των εν τε λει εν καστροις εξωρισε, τον δε υιον αυτης πολλα λοιδορησασα
απροιτον εποιησε, παντα δε τον στρατον και παντας τους εν τελει ομοσαι πεποιηκεν,
οτι “Ἕως ου ζηις, ου καταδεξομεθα τον υιον σου κρατησαι.” ̣2̣ Ἀρμενιακοι δε μονοι
τουτο ου κατεδε ξαντο, Ἀλλα Κωνσταντινον και Ειρηνην ως εξ αρχης ευφημουν. 667
̣3̣ Ἡ δε απεστειλεν Ἀλεξιον δρουγγαριον της βιγλης, ωι επικλην Μωσηλε, προς το
πεισαι αυ τους. Οι δε τουτον κρατησαντες, αρχειν αυτων προε βαλλοντο, τον ιδιον
στρατηγον φρουρησαντες και Κωνσταντινον μονον ευφημουν. ̣170a ̣4̣ Τουτο
μαθοντες οι των λοιπων θε ματων λαοι ομοιως ευφημουν, του διαβολου την
τοιαυτην αρνησιν και επιορκιαν τοις ανθρωποις υποβαλλοντος. Φοβηθεισα δε η
Ειρηνη το του λαου ορμημα, εξαπεστειλε τον υιον αυτης προς το στρα τευμα· αυτοι
δε τουτον αυτοκρατορα ευφημησαν, την μητερα αυτου απεκηρυξαν ̣5̣ Τον δε
Ἀλεξιον εκυρωσε στρατηγον των Ἀρμενιακων. Ὑποστρεψας δε εν τηι πολει
Σταυρακιον και Ἀετιον πρωτοσπαθαριους και οικειους αυ της ανθρωπους ανηλεως
τυψας εξωρισεν, ωσαυτως και τους λοιπους και οικειους αυτης ευνουχους· αυτην δε
μετα απαθειων εκαθισεν εν τωι οικωι του Ἐλευθεριου, ον αυτη ωικοδομησεν, εν ωι και
τα πλειστα χρηματα κατεκρυψεν. ̣6̣ Ἐγενετο δε (και) εμπρησμος, και εκαη ο
τρικλινος του πατριαρχειου, ο λεγομενος Θωμαΐτης, και αι καμαραι αι υποκατω,
ενθα απεκειντο και τα σχεδη πασης Γραφης, α ηρμηνευσεν ο με γας Χρυσοστομος·
και διηλθεν η φλοξ εως του μιλιου και του κυαιστωρειου πανταχοσε επινεμο μενη,
εως ου παντα κατεκαυσεν. ̣7̣ Ὁ δε βασιλευς εξηλθε κατα Βουλγαρων, και τουτους
ληισαμενος υπεστρεψε μετα νικης. 110.965 ̣8̣ Ὡσαυτως και εν Ταρσωι μετα στρατου
πολ λου 668 απελθων κατα Ἀραβων, και πολλους αιχμαλωτισας υπεστρεψεν. ̣9̣
Παρακληθεις δε ο βασιλευς υπο της ιδιας μητρος και πολλων των εν τελει, αυθις
αναγορευει αυτην, και ευφημεισθαι ως εξ αρχης (Κωνσταντινον και Ειρηνην τοις
πασι) διεκελευσατο. Και παντες μεν πειθαρχουσιν, Ἀρμενιακοι δε μονοι στασια ζουσι
και επιζητουσιν Ἀλεξιον τον Μωσηλε (ον ετιμησε πατρικιον και μεθ' εαυτου ειχεν ο
βασι λευς). Τουτον ουν δια την τοιαυτην επιζητησιν και δια τινας λογους, ους
 
 

280

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ηκουσεν, ως μελλειν αυτον βασιλευειν, δειρας και κουρευσας, εν ειρκτηι απε κλεισεν.
̣10̣ Των δε ταγματων και θεματων εν τηι πο λει επισυναχθεντων, εβουλοντο ποιησαι
Νικηφορον, τον απο Καισαρων εις βασιλεα. Τουτο γνους, απο στειλας εξηγαγεν
αμφοτερους υιους Κωνσταντινου του παππου αυτου εν τωι αγιωι Μαμαντι· και τον
μεν Νικηφορον δεινως ετυφλωσε, Χριστοφορον δε και Νικηταν, Ἄνθιμον τε και
Ευδοκιμον εγλωσσο κοπησε, (συν αυτοις δε) και Ἀλεξιον τον Μωσηλε ετυφλωσε,
πεισθεις ταις μητρικαις εισηγησεσιν. ̣11̣ Τους δε Ἀρμενιακους χειρωσαμενος και
πολεμωι τροπωσαμενος, τους αρχοντας αυτων εποι ναλισεν, επιγραψας εις τα
προσωπα αυτων με λανι κεντητωι· “Ἀρμενιακος επιβουλος,” εξορι σας αυτους εν
Σικελιαι και (εν) ταις λοιπαις νησοις. ̣12̣ Μισησας δε ο βασιλευς την εαυτου γυ ναικα
Μαριαν υποβοληι της εαυτου μητρος εφιε μενης της αρχης 669 προς το μισηθηναι
αυτον, εξεβιασατο του αυτην αποκειραι. ̣13̣ Ἐμνηστευθη δε παρανομως Θεοδοτηι
κουβικουλαριαι και εστεψεν αυτην. ̣14̣ Ἀπεσχισε δε της κοινωνιας Ταρασιου Πλατων,
ο του Σακουδιωνος ηγουμενος, και λοιποι δια το επιτρεψαι τον πατριαρχην
αποκαρειν Μα ριαν και λαβειν Θεοδοτην (ητις Θεοδοτη συγγενης ετυγχανε του
οσιου Πατρος ημων Θεοδωρου ηγουμε νου των Στουδιου), εις ους και πολλας
θλιψεις (και μαστιγας) ενεδειξατο ο βασιλευς. ̣15̣ Και τον πρεσβυτερον Ἰωσηφ τον
Καθαρον προτρεψαντα φασι τον πατριαρχην στεφανωσαι τουτον μετα Θεοδοτης, και
τον αυτον Κωνσταντινον εις κοινωνιαν δεξαμενον. Καντευθεν ο βασιλευς τον μεν
Πλατωνα εν τωι παλατιωι καθειρξε, τους δε λοιπους μοναχους μαστιγωσας συν τοις
ανε 110.968 ψιοις, εξωρισεν εν Θεσσαλονικηι, ους η μητηρ αυ του υπερασπιζομενη ως
την παρa170bνομιαν αυτου ελεγχοντας, εκινησεν αυτον κατ' αυτους εις μισος. ̣16̣
Μαθων δε, οτι λαος αχθεται κατ' αυτου και δυσχεραινει, εξεπλευσεν εις Πυλας,
βουλομε νος προς το θεμα των Ἀνατολικων γενεσθαι. Οι δε συνοντες αυτωι
μεγιστανες, υφορωμενοι την επα ναστασιν του λαου και την της πολεως συγχυσιν,
πειθουσιν αυτον δια παρακλησεως υποστρεψαι παλιν εις την πολιν. ̣17̣ Ὁ δε
Καρδαμος, ο κυριος Βουλγαρων, εγραψε τωι βασιλει (οτι) “Ἢ τελεσον μοι πακτα, η
ερχομαι εως της Χρυσης πορτης.” Ὁ δε βασιλευς (βαλων καβαλινας εν μανδηλιωι)
επεμψεν αυτωι δηλωσας αυτωι, οτι “Οια δη σοι πρεπει πακτα απεστειλα· γερων δε ει,
και ου θελω κοπωθηναι σε εως των ωδε, αλλ' εγω ερχομαι προς σε.” Και λαον
συναθροισας 670 και εξελθων ο βασιλευς εδιωξεν αυτον εως τα ιδια. ̣18̣ Ἡ δε μητηρ
αυτου θωπευσασα παντας και δωρεων υποσχεσεσιν ελκυσασα προς εαυτην, ετηρει
ημεραν επιτηδειαν προς το μοναρχησαι. Του ουν βασιλεως εξελθοντος κατα
Ἀραβων, του λαου παρητοιμασμενου οντος του κρατησαι αυτον επι τε ταις
υποθηκαις της μητρος δια την παρανομιαν δηθεν της γυναικος, δι' ην και μισητος
πασι γεγονε, πειθουσιν αυτον οι μεγιστανες αυτου υποστρεψαι εν τηι πολει
εισηγησεσι της μητρος· και δη παραγενομενον εν τωι παλατιωι, της μητρος αυτου μη
παρουσης, απεκλεισαν αυτον οι μεγιστανες, οι συμβουλοι της μητρος αυτου, ενθα
εγεννηθη, εν τηι πορφυραι, εκτυφλουσιν αυτον δεινως και ανια τως προς το τεθναναι
αυτον. Ἐσκοτισθη δε τοτε ο ηλιος επι ημερας ιζʹ, ωστε και τα πλοια πλανασθαι και
λεγειν παντας, οτι δια την του βα σιλεως εκτυφλωσιν εσκοτισθη ο ηλιος. Ἀλλ' ορα
του Θεου (τα) ανεξερευνητα κριματα· μετα γαρ εʹ ετη τωι αυτωι μηνι τηι αυτηι ημεραι,
εν ηι απετυ φλωσε τους ιδιους θειους (και Ἀλεξιον τον Μω σηλε), τυφλουται και (ο)
αυτος (Κωνσταντινος). ΣΝΗʹ. Βασιλεια Ειρηνης μονης. Ἐκρατησε δε Ειρηνη μονη ετη
εʹ. 671 ̣2̣ Ἐστασιασαν δε οι αυτης ανδραδελφοι, και εξωρισεν αυτους εν Ἀθηναις.
110.969 ̣3̣ Οι κακει βουλευσαμενοι περι βασιλειας, υπο των εντοπιων ανηιρεθησαν,
και ηφανισθη του μιαρου Κοπρωνυμου το γενος. ̣4̣ Τηι δε βʹ του αγιου Πασχα
απελθουσα η βασιλισσα εν τηι κατα τυπον γενομε´̣14̣νηι προελευ σει εις τους Ἁγιους
Ἀποστολους, δειλης προηλθεν επι οχηματος χρυσου, εποχουμενη τεσσαρσιν ιπποις
 
 

281

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λευκοις, κρατουμενοις υπο πατρικιων, ρι ψασα υπατειαν εν τηι μεσηι πολλην. ̣5̣
Νοσησασης δε της βασιλισσης, εδηλωθη αυτηι, οτι Σταυρακιος στασιν κατα σου
μελεται. Ἡ δε, εν τωι Ἰουστινιανου τρικλινωι σιλεντιον ποιησασα, εξεφωνησε μη
προερχεσθαι τινι των αρχοντων. ̣6̣ Ἀετιος δε ο συν αυτωι παραδυναστευων, φθο νων
Σταυρακιον, εις εαυτον το κρατος μετεχειρι ζετο. ̣7̣ Τουτων δε ουτως οντων,
Νικηφορος πα τρικιος και γενικος ετυραννησε κατ' αυτης μετα βουλης Νικητα
πατρικιου και Σισινιου, των αυτα δελφων των επιορκων και δολερων Τριφυλιων,
και Λεοντος πατρικιου ̣171a του Τεσσαρακονταπη χεος, και Γρηγοριου πατρικιου του
Μουσουλακιου και ετερων τινων των εν τελει. ̣8̣ Και ελθοντες εν τηι Χαλκηι ωραι
τεταρτηι της νυκτος, 672 απατησαντες τους φυλασσοντας ως παρ' αυτης
απεσταλμενοι, εισηλθον εν τωι παλα τιωι και δια της νυκτος κατα πασης της πολεως
την αναγορευσιν αυτου εποιησαντο, φυλακας περιστη σαντες εν τωι παλατιωι των
Ἐλευθεριου φυλαττειν Ειρηνην. Ὄρθρου δε μεταστειλαμενοι απεκλεισαν αυτην εν
τωι παλατιωι. ̣9̣ Και ουτως προηλθεν εν τηι εκκλησιαι και εστεφθη υπο Ταρασιου. ΣΝΘʹ.
Βασιλεια Νικηφορου. Ουτος ο Νικηφορος εβασιλευσεν ετη ζʹ. ̣2̣ Οι δε οχλοι επηρωντο
και τον στεφοντα και τον στεφομενον. ̣3̣ Χρηστοτητα δε υποκρινομενος παρηγορει
την βασιλισσαν ως πασαν αυτης την αναπαυσιν ποιησειεν, ει τους θησαυρους αυτης
καταμηνυσειεν 110.972 αυτωι. Ἡ δε συνετωι (μεν) τωι φρονηματι προς τον χθες μεν
δουλον επιορκον, σημερον δε τυραννον εφη· “Ἐγω μεν, ω ανθρωπε, Θεον ηγουμαι
τον υψω σαντα με εις ταυτην την βασιλειαν, ταις δε εμαις αμαρτιαις την καθαιρεσιν
εμαυτηι προσαπτω· εν πασι δε τουτοις ειη το ονομα Κυριου ευλογημενον. Ου μη δε
αγνοηις τας κατα σου μηνυθεισας μοι επιβουλας, αις ει συναπηχθην, ακωλυτως ειχον
του ανελειν σε. Ἀλλα το μεν τοις σοις ορκοις πειθο μενη, το δε φειδομενη σου, παντα
673 παρελο γισαμην, τωι Θεωι αποδουσα σε, δι' ου βασιλεις βασι λευουσι και δυνασται
κατεξουσιαζουσι. Και τα νυν ως ευσεβη και εκ Θεου προβληθεντα (εις) βασιλεα
προσκυνω (και τιμω) και αιτουμαι φεισασθαι μου της ασθενειας και συγχωρησαι μοι
τον υπ' εμου κτισθεντα τον Ἐλευθεριου οικον εις ψυχαγωγιαν της ασυγκριτου μου
συμφορας.” Ὁ δε εφη· “Και ει τουτο θελεις σοι γενεσθαι, ομοσον μοι μη απο κρυψαι
τι των θησαυρων, και πασαν σου θεραπειαν ποιω.” Ἡ δε ωμοσεν αυτωι, υποδειξασα
και πλου τον πολυν. Ὁ δε του ποθουμενου τυχων, παρευθυ εξωρισεν αυτην εν τηι
Πριγκηπωι, ην αυτη ωικοδομη σεν εις μονην. ̣4̣ Ἰδων δε παντας τους εν τελει
λυπουμενους επ' αυτηι δια την απληστιαν αυτου (και) φοβηθεις, καιπερ βαρυτατου
χειμωνος οντος, εξωρισε την αυτην Ειρηνην εν Λεσβωι τηι νησωι φρουρει σθαι. ̣5̣
Προσελαβετο δε και Κωνσταντινον υιον αυτης, ος και υπεδειξεν αυτωι τον
ανακτισθεντα πλουτον υπο Ὀρθομαρμαρωσεως τον νυν εν τωι Σιγματι οντα. ̣6̣
Νικηταν δε τον Τριφυλιον ο αυτος Νικη φορος φαρμακωι ανειλε. ̣7̣ Βαρδανης δε ο
πατρικιος και στρατηγος των Ἀνατολικων (το επικλην Τουρκος) ανηγορευθη
βασιλευς υπο των περατικων θεματων, ος γε πολλα τουτο παρηιτησατο. 674 ̣8̣
∆ιαδρασαι δε μη δυνηθεις, βιαι κα τελθων εν Χρυσοπολει, ειτα φοβηθεις τον Θεον,
μηπως δι' αυτου γενηται σφαγη Χριστιανων, λαβων παρα Νικηφορου λογον
απαθειας, νυκτος λαθρα του λαου ηλθε προς την μονην Ἡρακλειου εν τωι Κατα
βολωι, και ευθυς γεγονε μοναχος. 110.973 ̣9̣ Ἐρχομενου δε αυτου δια του σταλεντος
βα σιλικου χελανδιου εν τηι Πρωτηι νησωι εις το μοναστη ριον αυτου, ο ην αυτος
κατασκευασας, Λυκαονες τινες ανδρες η μαλλον ειπειν λυκανθρωποι εκτυ φλουσιν
αυτον παρα γνωμην του βασιλεως· διο και λυπηι πολληι συσχεθεις (ο Νικηφορος),
παντας μεθ' ορκων επληροφορει αναιτιον ειναι αυτον του τοιουτου δραματος·
τεκμηριον δε επι τοις λεγομενοις, οτι ουδεποτε τινα Χριστιανον φαινεται φονευσας
η μελος αυτου πανταπασιν ακρωτηριασας, ευσεβης υπαρ χων αγαν και
χριστιανοφιλος πανυ. ̣10̣ Ἐφ' ου εν τωι γʹ ετει της αυτου βασιλειας ο των Σαρακηνων
 
 

282

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυλαρχος παρεγενετο εν τωι Ἀμοριωι μετα δυναμεως πολλης. ̣11̣ Ἐξηλθε δε και
Νικηφορος (προς το ∆ορυλαιον) δηλωσας τωι πρωτοσυμβουλωι ταυτα· “Ἵνα τι
επιχαιρεις ταις αδικιαις και ταις αιματεκ χυσιαις, μη αρκουμενος εις τα ιδια, αλλα
παραβαι νεις ορους ̣171b αρχαιους και πατρυους; Ποιος γαρ σε προφητης θειος
ταυτα ποιειν εδιδαξε; Ουχι Μουχουμετ ο προφητης σου παρηγγειλε 675 Χρι στιανον
ως αδελφον εχειν και λεγειν; Μη γαρ ο παντων δημιουργος Θεος και προνοητης
αμφοτερων αιμασιν ανθρωπων αδικως εκχυνομενοις χαιρει; Μη γενοιτο! Ἢ
αργυριου και χρυσιου και των λοιπων υστερουμενος εξηλθες αδικησαι τους μηδεν
αδικη σαντας σε; Καιτοιγε τα καλλιστα και δυσποριστα και ημιν επεραστα
κατακορως εχεις. Ει δε τινος των ημετερων ενδεως εχεις, αυτικα σοι παρε ξομεν
φιλοξενιας τροπωι. Μη τοινυν ως αθανα τοι και αθεοι κατ' αλληλων
(αντι)στρατευωμεθα, και τον εκ δαιμονων πολεμον εκ φθονου μιμω μεθα· γινωσκε
οτι μικρον υστερον τελευτησομεν και προς Κριτην αδεκαστον απελευσομεθα, ος απο
δωσει εκαστωι κατα τα εργα αυτου.” Ταυτα του βασιλεως Νικηφορου αποστειλαντος
μετα δωρων τινων, ο Ἄραψ, αγαθυνθεις και ανταποστειλας δωρα πλειστα τε και
θαυμαστα, μετ' ειρηνης υπεστρεψε, την Νικηφορου συνεσιν υπερθαυμαζων. ̣12̣ Της
δε Ειρηνης τηι εξοριαι εκ λυπης και αθυμιας τελευτησασης εν Λεσβωι τηι νησωι, οπου
ην φρουρουμενη, μετεκομισε το σωμα αυτης ο βα σιλευς εν τηι μονηι της Πριγκηπου,
ην αυτη ωικοδο μησε. Σφοδρα γαρ ευσεβης και φιλαρετος ουσα, πολλα ξενοδοχεια
και γηροκομεια και μοναστηρια κατεσκευασε και φορων κουφισμον και αλλα
πλειστα κατορθωματα. 110.976 ̣13̣ Ὁ δε γε βασιλευς εστεψε τον υιον αυτου
Σταυρακιον δυσειδη και αφελη οντα. ̣14̣ Ἀπεβιω δε και ο αγιωτατος επισκοπος
Ταρασιος, 676 και χειροτονειται αντ' αυτου Νικη φορος ο αγιωτατος πατριαρχης (ο)
απο σηκρητις. Τουτου δε χειροτονηθεντος, Θεοδωρος ο ηγουμενος των Στουδιου και
Ἰωσηφ ο αδελφος αυτου, ο Θεσσα λονικης επισκοπος, αμα Πλατωνι τωι εγκλειστωι
και τοις λοιποις αυτων μοναχοις, της κοινωνιας απεστη σαν Νικηφορου δια Ἰωσηφ
τον στεφανωσαντα Κων σταντινον και υπ' αυτου δεχθεντα εις ιερωσυνην. Ὁ δε
βασιλευς, συνοδον κατ' αυτων συγκροτησας, εις εξοριαν αυτους επεμψεν. ̣15̣ Ὁ δε
βασιλευς, κατα Βουλγαρων εκστρα τευσας, ηττησεν αυτους κατα κρατος, ωστε την
λεγομενην αυλην του αρχηγου αυτων Κρουμου πυρ πολησαι· εκεινου δε
δηλωσαντος παρακλησεως λογους· “Ἱκανουσθω σοι, ω βασιλευ, εως τουτου,” ου
προσηκατο παντελως της ειρηνης τα ρηματα δια πολλην απληστιαν. ̣16̣ Ἐφ' οις
χαλεπηνας ο Βαρβαρος τας της χωρας εισοδους (τε) και εξοδους περιεφραξεν οχυ
ρωμασι ξυλινοις. Και μεθ' ημερας βʹ συνα θροισας λαον και κατα της του βασιλεως
σκηνης επελθων, αναιρει τουτον και παντας τους συν αυτωι, την δε Νικηφορου
κεφαλην εκκοψας και επι ξυλου αναρτησας, ειθ' ουτως γυμνωσας το οστουν και πε
ριαργυρωσας εξωθεν, εκελευσε πινειν εις αυτην τους Βουλγαρων αρχοντας,
εγκαυχωμενος κατ' αυτου ως απληστου και την ειρηνην μη θελησαντος. ̣17̣ Ὡς δε
τινες εφασαν, τινας Χριστιανους αυτον πεφονευκεναι δια την απληστιαν και φιλαρ
γυριαν αυτου· επετεινε γαρ τους τε φορους τοις υπο χειρα και τας δημοσιας αρχας
ωνητας χρυσιου τοις βουλομενοις προυθηκεν, 677 κακεινος αξιος ην εις αρχην, ος
πλειονα τον χρυσον κατεβαλλετο· και α δε φασι χαρτιατικα ουτος εξευρε και παν
πονηρον και βαρυ, ως επος ειπειν, αυτος τοις Χρι στιανοις επενοησεν, Ὅθεν η Γραφη
προασφαλιζομενη τον τοιουτον ελεγεν· “Μη αποπληστευου, οτι δι' απληστιαν
πολλοι ετελευτησαν· ο δε προσεχων ζωην προσθησει·” και· “Πολλους απωλεσε το
χρυσιον και καρδιαν βασιλεως εξεκλινεν·” ποσοι γαρ του πλειον επιθυ̣172aμουντες,
του παντος εξεπεσον, και τα περιττα συναγαγοντες, προσαπωλεσαν εικοτως και τα
ολιγα και τα αναγκαια, και τους νενομισμενους ορους υπερβαντες και των μετριων
εγυμνωθησαν; 110.977 Χρη ουν περικοπτειν εμφρονως τα περιττα, ινα κα λως εν
 
 

283

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις αναγκαιοις πλουτωμεν. Ου γαρ το πλουτον εχειν, αλλα το μη δεισθαι πλουτου
πλουτος εστι με γιστος. Τον δε γε τροπον της του βασιλεως σφαγης ουδεις των
περισωθεντων σαφως διηγησατο.
ΣΞʹ. Βασιλεια Σταυρακιου. Σταυρακιος, ο υιος αυτου, εβασιλευσεν ετος αʹ,
μηνας βʹ. ̣2̣ Ουτος εν τωι πολεμωι επληγη κατα του δεξιου μηρου, και φορειωι την
πολιν κατελαβεν. ̣3̣ Ὃς δια την πληγην εν τωι παλατιωι κειμε νος απροιτος ην (και
αφανης, δια την πληγην του μηρου ορθωθηναι μη δυναμενος). ̣4̣ Ἐβουλετο δε
Μιχαηλ τον γαμβρον αυτου και κουροπαλατην τυφλωσαι, και τηι γυναικι αυτου την
βασιλειαν καταλιπειν. 678 ̣5̣ Ἐντευθεν Μιχαηλ (ο γαμβρος αυτου) εξαιφνης
αναγορευεται βασιλευς εν τωι Ἱππικωι παρα της συγκλητου και των ταγματων, ως
ηδη απεγνωσμενου του Σταυρακιου. ̣6̣ Ὅπερ μαθων Σταυρακιος, το μοναδι κον
αυτικα (σχημα) συν τηι γυναικι Θεοφανοι περιθεμενος, εις τα Σταυρακα (λεγομενον)
μοναστηριον ετελευτησε, και εταφη εν τηι μονηι του Σατυρου. ΣΞΑʹ. Βασιλεια
Μιχαηλ. Μιχαηλ ο ευσεβεστατος εβασιλευσεν ετη βʹ, στεφθεις υπο Νικηφορου
πατριαρχου, δους τωι πα τριαρχηι χρυσιου λιτρας νʹ και τωι κληρωι λιτρας κεʹ·
αφιλαργυρος γαρ ην και μεγαλοψυχος, παραμυθη σαμενος και τους εκ της
Νικηφορου πλεονεξιας αδικημενους. ̣2̣ Ἔστεψε δε και Προκοπιαν, την γυναικα αυ
του, πολλαις δωρεαις την συγκλητον φιλοτιμη σαμενος. ̣3̣ Και Θεοφυλακτον, τον
υιον αυτου, ομοιως εστεψεν εν τωι αμβωνι της εκκλησιας παμπολλα προσενεγκας
ιερα εν τηι Μεγαληι εκκλησιαι. ̣4̣ Κρουμος δε, ο των Βουλγαρων αρχηγος, εγρα ψε περι
ειρηνης επιζητων και παμπολλα πακτα. Ὁ δε, κακοσυμβουλιαις πεισθεις, ου
προσηκατο την ειρηνην. ̣5̣ Ουτος εις παντας μεν χρηστος ην και επιει κης, εις δε την
των πραγματων διοικησιν ακυβερ νητος παντελως υπηρχε και δεδουλωμενος μα
ταιων ανθρωπων βουλαις και 679 απειροπολε μος. Ὅθεν εκστρατευσαντος αυτου
κατα Βουλγαρων και μετα μεγαλης ηττης υποστρεψαντος 110.980 αναγορευεται
Λεων ο πατρικιος και στρατηγος των Ἀνατολικων υπο του λαου και των αρχοντων
εν τωι καμπωι του Τριβουναλιου. ̣6̣ Και δη τουτο Μιχαηλ, ακουσας και το μοναδικον
σχημα συν γυναικι και τεκνοις αμφιεσαμενος εις το πλησιον της πολεως νησιον
περιοριζεται, εν ωι και ετελευτησεν.
ΣΞΒʹ. Βασιλεια Λεοντος του Ἀρμενιου του παραβατου. Μετα Μιχαηλ
εβασιλευσε Λεων ο Ἀρμενιος, ο πατρικιος και παραβατης υστερον αναφανεις, ετη ζʹ,
μηνας εʹ, στεφθεις υπο Νικηφορου πα τριαρχου· μετα γαρ δυο χρονους αποστατησας
προς την ασεβειαν και το εγγραφον, οπερ εποιησε περι της ορθοδοξιας, αθετησας,
ωσπερ Σαουλ εξω κειλε, και γαρ κακεινος δυο ετη βασιλευσας εν νομως, ειτα
παρατραπεις και της θειας χαριτος γυμνωθεις και πονηρωι πνευματι παραδοθεις,
κατα του ευεργετου ∆αυιδ εξωπλισθη, και τας των ιερεων ειργασατο μιαιφονιας.
Ὡσαυτως και ο δυστηνος ουτος και αντιθεος, μετα δυο ετη κατα της ευσεβειας
μανεις και λυττησας, τον στεψαντα αυτον θειον Νικηφορον εξωρισεν. ̣2̣ Θεοδοτον
δηθεν πατριαρχην αντιχειροτονει α´̣172bλογον ανδρα μαλλον και ανδραποδον και
ιχθυων αφωνεστερον, και μηδεν πλεον της ασε βειας επισταμενον. Και εκτοτε
διωγμον ασπονδον 680 κατα της Ἐκκλησιας ανεῤριπισεν. Ει ουν χρη θαυμαζειν
φαυλον επι φαυλωι μεταθεσιν, τουτον δει μαλλον και τους αμφ' αυτον η Γαλατας
θαυμα σαι το· “ουτω ταχεως μετατιθεμενους απο του καλεσαντος αυτους εν χαριτι
Χριστου εις ετερον Ευαγγελιον, ο ουκ εστιν αλλο ει μη” το παρορ γισαι τον Θεον και
την θειαν οργην επισπασασθαι. ̣3̣ Ὁ γαρ νεος Σεναχεριμ Κρουμος, επαρθεις τηι πρωην
νικηι, καταλιπων τον ιδιον αδελφον πο λιορκειν την Ἀδριανουπολιν, μετα εξ ημερας
της αυτοκρατοριας Λεοντος επελθων τηι πολει, περιηιει τα τειχη απο Βλαχερνων εως
της Χρυσης πορτης, επι δεικνυων την περι αυτον δυναμιν, επιτελεσας και μιαρας
θυσιας εν τωι λιβαδιωι της Χρυσης πορτης· ηιτησατο δε τον βασιλεα ποιησαι ειρηνην η
 
 

284

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

το δορυ αυτου πηξειν εν τηι Χρυσηι πορτηι. Του δε βασιλεως μη καταδεξαμενου,
υπεστεψεν εις την ιδιαν σκηνην, υπερθαυμασας τα της πολεως τειχη και την
ευτακτον του βασιλεως παραταξιν. Ἐπι συμβασιν ουν ειρηνης τρεπεται πειραστικους
λογους ποιου μενος. 110.981 ̣4̣ Ὁ δε γε βασιλευς, αφορμης δραξαμενος, επει ραθη
τουτον λογχευσαι, αλλ' εις περας αγαγειν τουτο εκωλυθη τηι των υπουργησαντων
αφυΐαι, πλη ξαντων μεν τουτον, καιριαν δε μη επαγαγοντων πληγην. Ἐπι τουτωι
μανεις ο αλαστωρ, αποστει λας ιππεις εν τωι αγιωι Μαμαντι το εκεισε ον πα λατιον
ενεπρησε· και τον χαλκουν λεοντα του Ἱπ πικου συν τηι αρκτωι και τωι δρακοντι του
υδρειου και μαρμαροις καλλιστοις εν αμαξαις φορτωσας υπεστρεψε, παρακαθισας
την Ἀδριανουπολιν και ταυτην ελων· και μετα λαου πλειστου διαπερασας των τε
ευγενων Μακεδονων, 681 κατεσκηνωσεν εν τωι ∆ανουβιωι ποταμωι. Ὁ δε Λεων τα
της ασεβειας εργα διεπραττετο εν τηι πολει. ̣5̣ Ἐφ' ου εφανη αστηρ κομητης εν
σχηματι δυο λαμπρων σεληνων ενουμενων και παλιν διαι ρουμενων εις διαφορα
σχηματα, ως και εις ακεφα λου ανδρος διαπλασιν τυπωθηναι, οπερ την ακε φαλον
κεφαλην των μετα ταυτα στασιασαντων κατα Χριστιανων και τον ματαιον Θωμαν,
κεφαλην και αρχηγον της εκ των αλλων Χριστιανων διαιρεσεως εσχηκοτων,
προεμηνυσε. Και μεντοι και σεισμοι φοβεροι τε και επαλληλοι, και λιμοι και αυχμοι,
και αερος φλογωσεις γεγονασι, και στασεις εμφυλιοι κατα πασαν πολιν και χωραν,
εκ των ημερων αρ ξαμεναι του θεοστυγους και αλαστορος· και μεχρι πολλου το
δεινον της εμφυλιας συμφορας επικρατη σαι συμβεβηκεν. ̣6̣ Ἐκμιμουμενος τοινυν
τον της μυσαρας ταυτης αιρεσεως αρχηγον ομωνυμον αυτου και ομο τροπον, ηρξατο
της αιρεσεως· ειτα συμμαχους και συμμυστας εκζητησας, ευρεν Ἰωαννην τον
λεγομενον Γραμματικον, μαλλον δε Ἰαννην αλλον η Σιμωνα, επι τε
λεκανομαντειαις και φαρμακειαις, και αισχρουργιαις βεβοημενον, και ετερους τινας
ομοφρονας αυτου Ἰαννιτας, Ἰαμβριτας και Σιμωνιτας, ους δη και παρ' εαυτωι
κατεχων εν τωι πα λατιωι προσκαλειται Νικηφορον τον αοιδιμον πα τριαρχην και
τους συν αυτωι προυχοντας επισκοπους τε και ιερεις ενωπιον της συγκλητου φησιν·
“Ἵστε σαφως ως ανεστησαν τινες λεγοντες μη δειν προσκυνεισθαι 682 τας εικονας·
ους ει βου λεσθε παραστηναι και διαλεχθηναι περι τουτου, και εκδηλοτερον το
αληθες φανησεται.” ̣7̣ Προς ον ο θειος Νικηφορος ουδεν ̣173a απε κρινατο· εφη δε
προς τους παρισταμενους μεγιστα νας· “Ειπατε μοι, το μη ον δυναται πεσειν;”
110.984 Των δε τηι ασαφειαι της πευσεως απορουντων και μηδεν αποκριθεντων,
ειρετο παλιν ο πατριαρχης· “Ἔπεσον επι Λεοντος και Κωνσταντινου των Ἰσαυρων αι
αγιαι εικονες;” Των δε κατανευσαντων και το, ναι, προσειποντων· “Ουκουν ισταντο
παν τως και αρχαικον αυτων το αναστημα; το γαρ μη ον μηδ' ισταμενον πως
δυναται πεσειν;” ̣8̣ Ειτα των αλλων επισκοπων τοιαυτα προ τειναντων εις
ανατροπην της αιρεσεως, ο ιερος Ευθυμιος Σαρδης παῤρησιασαμενος λεγει· “Προσ
εχε, ω βασιλευ, τοις εν επιτομηι ρηθησομενοις· αφ' ου ηλθε Χριστος επι της γης μεχρι
νυν οκτα κοσια ετη παρηλθον, και πανταχου στηλογρα φειται Χριστος και εν εικονι
προσκυνειται. Ποιος ουν αυθαδης τολμησειε την τοσουτου χρονου αποστολικην τε
και πατρικην παραδοσιν αθετησαι η μετασαλευσαι· μαλιστα του Ἀποστολου λεγον
τος· “Ἄρα ουν, αδελφοι, στηκετε και κρατειτε τας παραδοσεις, ας παρελαβετε ειτε
δια λογου, ειτε δι' επιστολης.” “Καν αγγελος εξ ουρανου ευαγγελιζηται υμιν παρ' ο
παρελαβετε, αναθεμα εστω.” ̣9̣ Μεθ' ον απεκριθη και Θεοδωρος ο ζηλωτης και
θερμος της ορθοδοξιας προμαχος, ο των Στου διου ηγουμενος, λεγων· “Μη
παρασαλευε, βασιλευ, καταστασιν εκκλησιαστικην· ειρηκε γαρ ο Ἀποστο λος· “Και
ους μεν εθετο ο Θεος εν τηι Ἐκκλη 683σιαι, πρωτον αποστολους, δευτερον προφητας,
τριτον ποιμενας και διδασκαλους,” ουκ ειπε βασι λεις· σοι μεν γαρ η πολιτικη
καταστασις επι στευθη και το στρατοπεδον· τουτων φροντιζε και την Ἐκκλησιαν
 
 

285

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εασον ποιμεσι και διδασκαλοις κατα τον θειον λογον. Ει δε μη βουλει προσεχειν
τουτοις και ειναι μετα της πιστεως ημων, καν αγγελος εξ ουρανου κατελθων
βουληθηι παρατρεψαι ημας, ουκ ακουσομεθα αυτου, μητι γε βασιλεως.” ̣10̣ Ὁ ουν
τυραννος, ταυτα ακουσας και υπερ ζεσας τωι θυμωι, και λεοντειον ο πιθηκος βρυξας,
και παντας μεθ' υβρεως απελασας, και τον μεγαν Νικηφορον της πολεως απελασας,
ωσαυτως και Θεοδωρον τον Στουδιου εξορισας, αντιχειροτο νει τον απο σπαθαριων
Θεοδοτον τον Κασσιτηραν και της θυμελης την προσηγοριαν επειλημμενον. Και
ουτως ο αλιτηριος και θηριοτροπος μαλλον η θηριωνυμος, επαρθεις κατα της
ευσεβειας, μειζο νως εδιωκε την Ἐκκλησιαν του Θεου και επορθει 110.985 σφοδρα,
μεχρι τουτον ενδικως η θεια δικη με τηλθεν, ου την κακιστην γενεσιν και μοχθηριαν
και θεοστυγη προαιρεσιν και δυσσεβειαν και μεντοι και χαλεπην του βιου
καταστροφην ο θεσπεσιος Νι κηφορος διαῤρηδην στηλιτευων φασκει· ̣11̣ “Παροραι
Θεος και ηρξε καθ' ημων ανθρωπος· ουκ οιδα ει ανθρωπον λεγειν χρη, αλλα μη
θηριον και θηριων αγριωτερον τε και πικροτερον. Τι γαρ της συμφορας ταυτης
ελεεινοτερον και της δυστυχιας αθλιωτερον; Ἡλικον κακον εις την βασι λειαν
εισεκωμασεν, διφυης μεν το γενος και μι ξοβαρβαρος, πολυειδης τε τον τροπον και
ανελευ θερος και την γνωμην ασταθερος. Το μεν ουν προσεχως αυτωι υπηργμενον
και πολυγνωριμον εκ γαρ της Ἀρμενιων ωρματο γης, οθεν ειπειν το δυστροπον και
κακοηθες· το 684 δε ως ποῤρωτατω και παλαιον τυγχανον, καθα των πρεσβυτερων
εξιστορουσι τινες οι τα εκεινου και των εκεινου πατερων εκ πολλου παραδοθεντα
ισασιν, ουδ' εντευθεν καθαρος ποθεν εκπεφυκεν ειπερ εκ της Ἀσσυριων φυλης
κακιστην παραφυαδα εκφυναι, εξ ων το πατρωιον επεφημιζεν αιμα. Κατηχθη γαρ εκ
των Σεναχεριμ παιδων, ̣173b ος δη των Ἀσσυριων ηρξε ποτε, και υπο των φυν των
καιριαν την πληγην εδεδεκτο· και γαρ οιγε φονιας δεξιας τωι γεννητορι
επανετεινοντο τωι πα τραλυωι λυθρωι εμμολυνομενοι, αυτοχειρες τε της σφαγης του
τεκοντος γενομενοι, αυτικα προς τοις χωριοις των Ἀρμενιων φυγαδες οιχομενοι
ανασω ζονται. Τουτου δε του πατροφονου σπορου κατα την ημετεραν γενεαν πικρως
τηρηθεντος παρα βλαστησας ανδροφονος καρπος, ουκ οιδ' οθεν, Ῥω μαιων τουτο
κατακριθεντων, το δεινον εκεκλη ρωτο· οις εις τοδε το φως, οις οιδεν ο ανασχομε
νος κριμασι, προαχθεις πονηροις και ολεθριοις εν τρεφεται και συναυξεται ηθεσι τε
και πραγμα σιν. Ἐκ της Ἀσσυριων γουν λεαινης και της Ἀρμενιων παρδαλεως
ετεροθαλης, συνθετον τε και αλλοκοτον τιγριδος ειδος εκ νοθου και κιβδηλου
εξεφυεν υιος Ἀρμενιος η Ἀσσυριος ειδεχθεστερος, και λεων μεν την προσηγοριαν,
λεοντος δε το μεν αρπακτικον εις το ασφαλες κεκτημενος, το δε ελευθεριον
ουδαμως προιεμενος, χαμαιλεων δε ωσπερ ουν το ειδος, ουτως και της ψυχης το
πολυ μορφον δια το του γενους υπουλον τε και υφαλον, εξ ων εμεγαλαυχει της
δυστροπιας και του δολου το κεκρυμμενον και ανεξαγορευτον. Και γαρ εμηχα νατο
λανθανειν το ενδομυχουν της γνωμης σκοτεινον 110.988 και παλιμβουλον και προς
το βλαπτειν επιῤρεπες· και πως ην εκπεπονημενον αυτωι και επιτετηδευ μενον
μηποτε συμφωνησηι καρδια 685 τοις χειλεσιν, ως ετερα μεν μελεταιν κατα νουν, αλλα
δε προσφερειν εν τωι στοματι· επι τοσουτον γαρ αφιλοθεΐας και πονηριας εξωκειλεν
ο βιος αυτου, ωστε δυσφορωτατον και δυσκαταληπτον αυτου την δαιμονιωδη
γνωμην και πονηριαν τοις πασι γενεσθαι καταδηλον.” ̣12̣ Ἐπει ουν της βασιλειου
αρχης, μαλλον δε τυραννιδος Θεου συγχωρησει λαβομενος, κατα της αμωμητου
πιστεως ολον εκχεει τον θυμον και τον δολον, και αμιλλαται κατα παντα τον προ
αυτου δυσσεβη Κοπρωνυμον, και ωσαυτως μιαροις τισι και παμπονηροις ανθρωποις
το παν της ζωης καταπι στευει, ασελγεσι τε και επι βιου αισχροτητι βε βοημενοις και
κατεφθαρμενοις την ψυχην και το σωμα, γοησι και φαρμακοις και λαοπλανοις και
παν ειδος κακιας ασκησασι και απαξ απλως την Χρι στιανων ηρνημενοις θεοσεβειαν.
 
 

286

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

̣13̣ Και δη τουτους ασπασιως εισοικιζεται και περιπτυσσεται, και υποκυπτει ταις
ψυχοφθοροις αυ των διδαχαις και μυησεσιν· και οιον της αμαρ τιας ανδραποδον
εξανδραποδιζεται και τωι αγκιστρωι της απατης και παρανομιας δελεασθεις ο
παραπται στος δεινως περιπειρεται. Τρια γαρ αυτωι πρου θηκαν τα υπεσχημενα, της
ακριβους πιστεως ημων και ορθοδοξου την αρνησιν, των θειων εικονων την
καθαιρεσιν, των ευσεβουντων την διωξιν. “Και ουτως εις ακρον ευημεριας ελασεις,
φησιν, ως και επι πλειστον και μειζονα χρονον την παρουσαν ζωην διανυσηις ει και
τις αλλος.” ̣14̣ Ταυταις ουν και ταις τοιαυταις ολεθριοις απαταις φενακισθεις ο
ματαιοφρων και κτηνωδης, και καθαπερ ην ειδεχθης και δυσεντευκτος και τηι ιδεαι
αισχροτερος· ει γαρ λεοντιον 686 του νομα, πιθηκειον το βλεπομενον· γινεται και
φαυλοτερος τον τροπον σοβαρωτερος το ηθος, θηριωδεστερος την γνωμην,
ατιθασσος την ορμην, ̣174a ακαθαρτος, και ανυποστατος, και αλογι στοτερος, και
εμβριθεστερος, και τυραννικωτερος. ̣15̣ Ἀναπτερωθεις γαρ ο δειλαιος και ταλαιπω
ρος τηι ψευδομαντειαι και επιβουληι των αλιτηριων εκεινων, ουτως επανατεινεται
ταχυ τον πολεμον· και προτερον μεν κινει κατα των θειων δογ ματων ημων την
θεομαχον αυτου γλωσσαν· επειτα δε ζηλοι κανταυθα τον δυσσεβεστατον Κοπρω
νυμον Κονωνα, και συναθροισας ομοιως εκεινωι πονηρον τε και αγυρτωδες
συνακτηριον, μαλλον δε Ἰουδαικον συνεδριον, ωι και συνεδρος και προ 110.989
εδρος ο εξαγιστος γινομενος, οραται παλιν εν ναωι Κυριου το βδελυγμα της
ερημωσεως και ανοιγεται στομα λαλουν μεγαλα κατα της δοξης Κυριου και κατα της
θειας οικονομιας μεγαλοῤρημονουν και αλαζονευομενον. Και ουτως ο δευτερος
Καιαφας μετα της χριστομαχου σπειρας εκεινης πολλα και ματαια κατα της αληθειας
κενολογησας καθαι ρει πασαν ιεραν της Ἐκκλησιας αναστηλωσιν, μισει τε Χριστον
και τους αυτου θεραποντας, επειδη βαρυς ην αυτωι Χριστος και εν εικονι βλεπομενος
και επι μνημης επιφερομενος, και οι τουτου φιλοι τε και δουλοι. ̣16̣ ∆ιο δη και
ανοηταινων κατεφλυαρει πασαν εικονικην αναστηλωσιν αποβλητον ειναι τηι θειαι
Γραφηι και λιαν αγνωριστον. Τι ουν προς ταυτα φησειεν τις; Ὅτι σοφιας Θεου
“αδιεξεταστοι λογοι,” και “ο μωρος μωρα λαλησει·” αμαθης γαρ σφοδρα και
ληρωδης υπαρχων ουκ ᾔδει παν τως τα χρυσοτευκτα εκεινα Χερουβιμ, απερ ο ιερο
φαντης Μωυσης Θεου προστεταχοτος ετεκτηνατο και η 687 παλαια και εννομος
σκηνη καθυπερθε της κιβωτου εφερεν, α δη ου παρα Ἰουδαιοις μονον δε δοξασται,
αλλα και της χαριτος ο κηρυξ Χερουβιμ δοξης αποκαλει σαφως ητοι τα δεδοξασμενα·
ετι γε μην και οσα η Σολομωντος κατεσκευασε σοφια και τωι θεσπεσιωι Ἰεζεκιηλ
ωπται και ει τι τοιου τον κατα τας ιερας Βιβλους ιστορηται και τετι μηται, απερ ουκ
εφριξεν ο βεβηλος εν ειδωλων μοιραι θειναι, ως αθετειν μαλλον η προσιεσθαι τας
θειας Γραφας προελομενος, εξ ων λοιπον και Ἰουδαιων απιστοτερος και
αγνωμονεστερος εικοτως νομισθειη συν τοις ομοφροσιν αυτου· αξια γαρ της εαυτων
βδελυριας, απιστιας τε και αλογιας φρονησαντες και εκφωνησαντες. ̣17̣ Και γαρ τωι
Χριστωι κανταυθα προφανως απομαχονται, ος λαβων οθονην λαμπραν και το
υπερλαμπρον και υπερκαλον εναπομαξαμενος θειον ειδος εκπεμπει τωι πιστως
αιτησαντι τωι των Ἐδεσσηνων ηγεμονι Αυγαρωι· εξ εκεινου δε μεχρι και τημερον
αποστολικηι παραδοσει και εισηγησει, γνωσεως τε και μνημης ενεκα ων υπερ ημων
εδρασε τε και πεπονθε Χριστος, καθα δη και εν τοις ιεροις Ευαγγελιοις ανιστορειται
σεβασμιως εκτυ πουμεν και προσκυνουμεν, καν οι χριστομαχοι διαῤ ρηγνυνται. ̣18̣
Και μεντοι και προς τουτοις παραδοσις και λογος εχομενος πειθους και μεχρις ημων
κατ αντησας τον θειον ευαγγελιστην Λουκαν εν ει κονι διαγραψαι τον Κυριον ημων
Ἰησουν Χριστον, 110.992 προς δε και την αχραντον αυτου μητερα και τας ιεροτυπιας
ταυτας φυλασσειν την Ῥωμαιων πο λιν. Τι δε δει λεγειν περι των λοιπων ων εν Ἱερο
σολυμοις, ως ιστορησαν τινες οι αυτοθι γενομενοι, 688 ως πλειστας μεχρι της δευρο
 
 

287

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πιστως και ευλαβως ιερογραφιας εκ παλαιου δι' ακριβειας αν εστηλωμενας, σεμνως
περιεποντες προσκυνουσιν; ̣174b Ὡσαυτως δε παλιν αναγεγραπται, οτι Πετρος και
Παυλος οι κορυφαιοι των αποστολων, τα μεγα λεια του Θεου κηρυττοντες εν τηι
Ῥωμηι και α πεποιηκεν ο Χριστος θαυματα, πρωτον την θειαν μεταμορφωσιν
εξεικονισαντες Ῥωμαιοις παραδεδω κασι, καθως ωφθη Μωυσει και Ἠλιαι εν μεσωι,
τοις αγιοις προφηταις· α και μεχρι του νυν σωζεται. ̣19̣ Πως ουν αντιβλεψουσιν οι
απειθεις και αγνω μονες προς το μεχρι του παροντος ᾀδομενον και ορωμενον εν τωι
ναωι της Θεομητορος θαυμα το εν τηι πολει τηι καλουμενηι Λυδδηι; ονπερ ναον, ετι
περιουσης κατα τονδε τον βιον, οι αποστολοι εδομησαντος· πολλοι γαρ τεθεανται
προσκυνουμενον και τιμωμενον το αχειροτευκτον εκεινο και σεβα σμιον
απεικονισμα πλαξι τετυπωμενον λαμπραις και διαυγεσι και δια βαθους κεχωρηκος
ολον, ο δη και τινες των δυσμενων Ἑλληνων τε και Ἰουδαιων αποξεσαι
σπουδασαντες, εματαιωθησαν απο τυχοντες της ατοπου αυτων επιχειρησεως· οσωι
γαρ αυτοι το εκτυπωμα εξεον, πλειοτερως εξελαμπεν· ουδε γαρ ηττον επι σχηματος
εστηκεν η μορφη, ειδος τε και στολην, και ταλλα της θειας ανεξαλειπτα και
αλωβητα διασωζουσα. Ἱστορειται γαρ οτι οι αγιοι αποστολοι υποσχεσει της
παναγνου Θεοτο κου ναον επ' ονοματι αυτης ανηγειραν· και αυτης εις θεαν του
ναου τηι αιτησει αυτων εισελθου σης και εις ενα των κιονων σταθεισης, ευρεθηναι εν
τωι κιονι το εκτυπωμα αυτης, ο και πολλα βιασαμενοι, ως ειρηται, Ἕλληνες και
Ἰουδαιοι ουκ ισχυσαν αποξεσαι. 689 ̣20̣ Ὅτι δε αρχαιοτατη τουτων η ποιησις και
παραδοσις, μαρτυς μεν και προς τοις αλλοις ο θειος ανδριας, ον εστησεν η αιμοῤρους
γυνη τωι θερα πευτηι Χριστωι παρα τωι αυτης οικωι, στηλην εναρ γεστατην και
απαραγραπτον κηρυκα του εις αυτην γεγονοτος θαυματος ταις μετεπειτα γενεαις το
κατ' αυτην θαυματουργηθεν παραδοξον δημοσιευουσα· περι ου και ο μεγας παρα
τοις εικονοτυποις διδασκαλος Ευσεβιος εν τηι εκκλησιαστικηι Ἱστοριαι μνημονευσας
τα τελουμενα θαυματα παρα της εκει θεν φυομενης ιερας και θεοβλαστου ποας και
ως ην απασιν αλεξικακον επικουρημα, επαγει φασκων· 110.993 “οτι των αποστολων
τας εικονας Πετρου και Παυλου και αυτου δη του Χριστου δια χρωματων εν γραφαις
σωζομενας ιστορησαμεν.” ̣21̣ Μαρτυς δε και η οψις, διδασκαλος αψευδης, το τε
μηκος του χρονου σαφως δεικνυσι και των σεπτων ναων η κτισις, ετι δε και των
ανεκαθεν ιερων σκευων παρα των ευσεβουντων η ποιησις και αφιερωσις απειρος τωι
πληθει τυγχανουσα. Ου μην δε αλλα και αυται αι πτυχαι των αγιων Ευαγγελιων
τους ιερους τυπους εξωθεν φερουσαι υπο παντων πιστων σεπτως προσκυνουμεναι,
οι τε θειοι κιονες και αι σωλαιαι καλουμεναι, αι το σε βασμιον του ιερου
διατειχιζουσι θυσιαστηριου· και γαρ ουδενι ετερωι λογωι η του προσκυνεισθαι
παντως ενεκα, αμα τωι συμπαρακειμενωι του σταυ ρου τυπωι ευσεβως αρχηθεν
ενταυθα καθιστωνται. ̣22̣ Ἀλλ' ο γε θηριωνυμος και λεοντοτροπος ταυτα
παραγραψαμενος παντα εσπευδεν οτι μα λιστα πασαν θειαν εικονα αποστρεφειν και
ληθηι βαθειαι παραπεμπειν· ταυτηι τοι θεομαχων επι δημου τοιαυτα κατατολμησας ο
εμβροντιστος παῤρησιαζε ται λεγων· “Ὥσπερ εκ των οψεων υμων, αδελ φοι, τας
εικονας εξωλοθρευσαμεν, 690 ουτω δη και εκ των ψυχων ημων ως Θεου δουλοι και
φιλοι σπουδασατε.” Και γαρ ̣175a “ο μωρος μωρα λαλησει, και η καρδια αυτου
ματαια νοησει, του συντελειν ανομα και λαλειν προς Κυριον πλα νησιν.” Καντευθεν
τοινυν τους ευρισκομενους εχον τας εικονας Χριστου η τινος αγιου δειναις τιμω
ριαις και κολασεσι κατεδικαζεν ο αλαστωρ και αιμοβορος. Και ουτω
κρεωκοπουμενοι καθ' εκα στην ημεραν και καταθυομενοι διεφθειροντο παντα χου
οι θεοσεβεις, και πολλους ενδοξους και περιφανεις πεφονευκεν, μοναχους τε ομοιως
τωι θα νατωι παρεδωκεν. ̣23̣ Και ταυτα μεν κατα των ορθοδοξουντων αφει δως και
απανθρωπως διεπραττετο· κατα δε των εν τελει και των ευπορωτερων αλλην
 
 

288

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονηραν επινοιαν ο πονηρος και παμμηχανος εξευρισκει· βουλομενος γαρ αυτους
ελεεινους και πενητας απερ γασασθαι, τι ποιει; Αιτιαις αυτους αφυκτοις και
εγκλημασι περιβαλλει, προφασιζομενος προφα σεις εν αμαρτιαις, ινα τωι δεει των
εγκληματων πα σαν αυτων την ουσιαν αναλογησωσιν υπερ της εκειθεν σωτηριας.
Ἔστιν οτε δε και συνεβιαζε καθ' ων τινων ανδρικωτερων η ευφυεστερων,
βασκαινων της ευανδριας η ευφυΐας αυτων· τινων μεν τους οφθαλμους εξωρυττεν,
αλλων δε τα μελη ηκρωτηριαζεν, ετερους δεσμοις κατεχων, μεθ' ημε 110.996 ρας
τινας τωι θανατωι παρεπεμψε, εξ ων υπηρχε και Μιχαηλ ο την του εξκουβιτου
ταγματος αρχην διεπων· διεβληθη γαρ τωι βασιλει ως κατ' αυτου βουλευομενος, ον
ειρκτηι και πεδαις ειχε τηρουμενον. 691 ̣24̣ Της δε Γενεθλιου του Σωτηρος ημερας
ενστασης τουτον ηβουληθη νυκτος ανελειν Κωλυθεις δε παρα της ιδιας γυναικος δια
την εορτην, ειασεν αυτον· ο δε Μιχαηλ εν τηι ειρκτηι ων, τουτο μαθων, πασι τοις μετ'
αυτου συμβουλοις εμηνυσεν, ως Ει μη σπουδασητε εξελειν με της φρου ρας, παντας
υμας καταμηνυσω τωι βασιλει. Ἦν δε μετ' αυτων και ο του παλατιου παπιας,
συγγενης ων του Μιχαηλ. Ουτοι, τηι νυκτι οπλισθεντες ενδοθεν τα ξιφη φορουντες,
του παπιου ανοιξαντος, ως ιερεις μετα φελονιων εισηλθον. Του δε βασιλεως εις την
εκκλησιαν εισελθοντος, εισπηδησαντες (και του τον χειρωσαμενοι μεληδον
κατεκοψαν, αποῤρηξαντα) την ανοσιαν αυτου ψυχην εν τωι παλατιωι, εν ωι ου δεις
των προ αυτου βεβασιλευκοτων ανηιρητο. ̣25̣ Αυτηι δε τηι ωραι εν τηι ειρκτηι
απελθοντες, εξαγουσι τον Μιχαηλ και εισαγουσιν εν τηι εορτηι αντι δεσμοφορου
στεφηφορον, ως πληρωθηναι επ' αυτον το του ψαλμωιδου λογιον το· “Ἑσπερας
αυλισθησεται κλαυθμος και εις το πρωι αγαλλιασις.” Μετα δε ταυτα ρακιοις
ευτελεσι περιβαλοντες τα του αλιτηριου μελη και εις ακατιον εμβαλοντες το
παμμιαρον αυτου σωμα κατα την καλουμενην 692 Πρωτην νησον εκφερουσιν και
κατορυττουσι· ενθα και τους παιδας αυτου αποκειραντες μονασαι πε ποιηκασιν, ουκ
οιδα ανθ' οτου ταυτην κριθεισαν την συμφοραν αντι τοσουτων κακων εισδεξασθαι.
̣26̣ Προσεκτεον δε ως ειγε τινα ισχυν ειχεν ο λογος των δυσσεβων τουτων και
δυσωνυμων και αληθειας εμφασιν τα παρ' αυτων δογματιζομενα, καν ταις αλλαις
ιεραρχιαις υπηρξε που παντως πεφυλαγμενα και γινωσκομενα· νυν δε ουδαμοθεν
επιγνωναι τουτο παρεστιν· ομου τε γαρ ευα και εσπερια ληξις το ευαγγελικον και
αποστολικον τουτο περιεπονται ̣175b και διατελουσι κη ρυγμα· και ουποτε εν αλληι
εξουσιαι, ενθα Χριστια νοι το αθεσμον εκεινο, και παρανομον, και της Χριστιανων
θεοσεβειας αλλοτριον παραφυεν κα 110.997 ταλαμβανεται θεοστυγες δογμα, ουδε,
οσον εις μνη μην αφιχθαι των πονηρων και μυσαρων συνταγμα των, αλλ' η μονον
κατα την δουλην ταυτην και ηνδραποδισμενην και τα θεια κατ' εξουσιαν παιζου
σαν, εν ηι το εμπαθες και προσυλον το περι γην στρεφομενον και ιλυσπωμενον
γηινον και αλαζονικον και υπερηφανον πρυτανευει φρονημα, ενθα το φιλ αυτον, το
φιλαρχον, το φιληδονον, το φιλοδοξον, η παντων καταθυμιος απολαυσις, το
παντων εθελειν αρχειν και μηδε προς αυτου Θεου αρχεσθαι και η της ανθρωπινης
δοξης η μαλλον ειπειν αι σχυνης κτησις και περιποιησις· ενθεν η κατα του Θεου και
των αγιων υβρις και της Ἐκκλησιας ο διωγμος· εντευθεν κατακυριευομενον η
τυραννου μενον το υπηκοον, τοις εκεινων δογμασι και θε λημασι υποκυπτειν
εκβιαζεται, ων ενεκεν το εμψυ χον κεχαλκευται και εσχεδιασται οπλον, σχηματι μεν
του σωματοφυλακτειν ηθροισμενον, ταις δε αληθειαις του εκπορθειν την
Ἐκκλησιαν Χριστου και ληΐζειν επινενοημενον, προφασει του συμπε ριγραφεσθαι
την Χριστου θεοτητα εν τηι εικονι παραληρουντες· 693 ως ει τις και το ηλιακον τουτο
δη και δισκοειδες σωμα γεγραμμενον εν τινι τοπωι, καθως εν τισιν οραται
γιγνομενον, υπο δειξειεν, εδογματισεν αν και την του φωτος ουσιαν και αυγην
συγγραφεσθαι και περιγραφεσθαι η παντως εκ του ηλιου το φως αποτεμνεσθαι· η
 
 

289

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παλιν ακτινα ηλιου προς δενδρον προσβαλλουσαν ιδοι, ει εκτμηθειη το δενδρον,
συνεκκοπησεσθαι και την ακτινα παραφρονως ενομισθη. Και μεντοι και επι πυρος
και αλλων τινων διανοηθησονται, ινα εν δικως παρα παιδων παιζοντων
παιχθησονται φρο νουντες ασυνετωτερα. Ει γαρ επι των ειρημενων ουτε γινεσθαι
ουτε ορασθαι πεφυκεν ουτε μην λεγε σθαι χωραν εξει, ποσωι μαλλον επι της
αποῤρητου και θειας φυσεως η επι της αφραστου και ανερμη νευτου Χριστου
οικονομιας ταυτα λεγειν η εννοειν αδυνατα και ανεπιχειρητα· ουδε σαρκουμενος η
πασχων υπερ ημων, τωι σωματι τουτωι πεπονθε· επει ουτω γε και ει ανθρωπος το
καθ' ημας εικο νιζοι τωι σωματι, αναγκη και την ψυχην συνεικο νιζεσθαι η παντως
τεθνηξεσθαι χωριζομενην· τι γαρ ετερον θανατος η χωρισμος ψυχης απο σωμα τος;
Ὅθεν εν τουτοις φαινονται προδηλως ουδεν ηττον ασεβουντες η αμαθαινοντες· ου
γαρ ισασιν οσον γραπτου και περιγραπτου του τε γραφειν και περιγραφειν το ιδιαζον
και διηλλαγμενον, και δια τουτο φενακιζομενοι ματαιολογουσιν. Που δε ολως σωμα
αγραφον η απεριγραφον εκ του παντος αιωνος ηκουσται; η πως ο του σωματος ορος
και λογος σω θησεται, ει μη ταυτα εχοι; Ὁ τοινυν μη δοξαζων γραφεσθαι η
περιγραφεσθαι τον Χριστον σωματι, η 110.1000 ο τι εστι σωμα ουκ εγνω, εξ ου μηδε
δοξαν ορθην κεκτηται, η γνους σωμα και ψυχην σωζεσθαι παραιτειται. Ὁ γουν
ομολογων σωμα τον Χριστον ανειληφεναι οποιον το ημετερον, τουτο δε γραπτον
και περιγραπτον, εξ αναγκης και το του Χριστου σωμα γραπτον και περιγραπτον
̣176a ειναι συνομο λογησειεν· ει δε το δευτερον ου διδωσιν, ουδε το πρωτον αρα, ο
694 παντη αλογον και καταγελαστον. Ου περιγραφομεν ουν ημεις, αλλα γραφομεν.
̣27̣ Κενολογουσι δε οι αθλιοι και αλλο ατοπωτε ρον· ον γαρ φασιν απεριγραπτον, ουκ
οιδ' οπως υπ' ευηθειας συμπεριγραφεσθαι τηι εικονι τερατευονται. Ει δε δη μη χρηναι
τον Χριστον εικονιζεσθαι παλιν κενολογησουσιν, η των διδασκαλων αυτων
χαρυβδις αυτους μεγαλως περικεχηνε, Μανεντος, Ουαλεν τινου τε και Μαρκιωνος·
δοκησει γαρ και φαντα σιαι τον θειον Λογον σεσωματωσθαι δοξαζοντες, ουδεν ηττον
τηι προτεραι του ψευδους βλασφημιαι περιπαρησονται, οιγε προς πασαν την
οικονομιαν παραταττομενοι δυσσεβως κατερυθριωσι· και ταυτα τινες; Οι κατηγοροι
των επαινουμενων, οι σκοτεινοι περι το φως, οι περι την σοφιαν απαιδευ τοι, τα
αχαριστα κτισματα κατα την θεολογον φωνην.
ΣΞΓʹ. Βασιλεια Μιχαηλ του Ἀμοραιου. Μετα δε τουτον δολιον Λεοντα
εβασιλευσε Μι χαηλ ο Τραυλος ο Ἀμοραιος ετη ηʹ, μηνας θʹ, και απεθανεν εκ
δυσουριας και της σφοδρωτατης αλγηδονος των νεφρων, ος μικρον τι της προκα
τασχουσης κακιας υπενδους οσον τους εν ειρκταις, και πονοις και εξοριαις
ελευθεριαν τε και ανεσιν ονειρωδη φανταζεσθαι, το του προηγησαμενου δυσ
ωνυμου και δυσσεβους υπεθαλπε θεοστυγες φρονημα, και ομοιως τωι αυτωι
περιεπαρη της δεινης αιρε σεως αγκιστρωι εξ ακροτατης αλογιας και απαιδευ σιας.
Ὅθεν επι σιλεντιου εφη· “Οι 695 μεν προ ημων ερευνησαμενοι των εκκλησιαστικων
θεσμων τε και κανονων και δογματων την ακρι βειαν, τον περι αυτων
εισπραχθησονται λογον, ει καλως η κακως εθεσπισαν· ημεις δε εν ωι ευρο μεν την
Ἐκκλησιαν βαδιζουσαν, εν τουτωι και διαμε νειν προκρινομεν.” ̣2̣ Ἦν δε αυτωι παις
εξ Ευφροσυνης ονοματι Θεοφιλος, ον και εστεψεν εν τηι Μεγαληι εκκλησιαι· εθεσπισε
δε ως μη εχειν τινα επ' αδειας κινειν λο γον περι εικονων, αλλ' εκποδων γενεσθω
και οιχεσθω και η Κωνσταντινου συνοδος και η Ταρασιου και η νυν επι Λεοντος
γενομενη περι των τοιουτων ζη τηματων και σιγη βαθεια της των εικονων μνημης
γενεσθω. 110.1001 ̣3̣ Ἐφ' ου Θωμας ο ανταρτης, των ανατολι κων μερων απαρας ηδη
και λαον αγυρτωδη και επιμικτον συλλεξαμενος και επισυρομενος, επι το Βυζαντιον
εκινησε, της βασιλειας παρ' αξιαν εφιεμενος· εκ γαρ της Ῥωμαιων γης ορμωμενος,
δυσγενης τε και αφανης ων, προς τα μερη της Συριας αφικετο, Κωνσταντινον εαυτον
 
 

290

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετονομασας και υιον Ειρηνης της βασιλισσης· καντευθεν πολλους των Βαρβαρων
και Χριστιανων απατησας και λαον απειρον εκ διαφορων εθνων συναθροισας επι
την Κωνσταντινου πολιν επηιει εν οχλωι βαρει και στολωι μεγαλωι, καθαπερ τι θηριον
αλλο κοτον και πολυμορφον, ποικιλον τε και πολυκεφαλον, τα πολυειδη γενη των
εθνων συναθροισας, και οια τις αλλος Σεναχεριμ κατα της νεας Ἱερουσαλημ
καθοπλισαμενος εμεγαλαυχει των επομενων τωι πληθει και κατηλαζονευετο, μη
παμπαν, ως εοικε, νοησας, οτι “ου σωζεται βασιλευς δια πολλην δυναμιν, και 696
γιγας ου σωθησεται εν πληθει ισχυος αυτου, και ψευδης ιππος εις σωτηριαν·” και·
“Κυριος διασκεδαζει βουλας εθνων” και τα εξης. Ει γαρ και τα μαλιστα η πολις ̣176b
ουκ ειχεν Ἐζεκιαν, ευσεβη φημι και εναρετον βασιλεα, αλλ' ου παρειδεν ο του
παντος πρυτανις και φιλανθρωπος Κυριος πολιορ κουμενην την πολιν αυτου και
τον λαον αυτου· αλλ' ενεκεν “της ταλαιπωριας των πτωχων και του στεναγμου των
πενητων,” εφη και τοτε “Νυν αναστησομαι και υπερασπιω της πολεως μου και του
λαου μου,” ου “∆ι' εμε και δια ∆αυιδ, τον δουλον μου,” ως τοτε και νυν φησι, αλλα
“∆ι' εμε και τον εκ σπερματος ∆αυιδ φυντα Υιον μου και δια την νεαν Ἰερουσαλημ,
ην εξελε ξαμην. ̣4̣ Και γαρ επι του δυσσεβους Ἀχααβ, του Συ ρου πολλας μυριαδας
κατ' αυτου συνειληχοτος και βρενθυομενου και λεγοντος· “Ει εκποιησει Σα μαρεια
παντι τωι λαωι, τοις πεζοις μου,” διελυσε ραιδιως ευθυς του τρισαθλιου βασιλεως ο
φιλοικτιρ μων Θεος το δεος, “Ἰδου, λεγων, εγω διδωμι αυ τον εις τας χειρας σου, και
γνωσηι οτι εγω Κυ ριος·” οπερ και γεγονε· και δη παραυτικα δεδειχε τοις οικειοις και
τοις αλλοτριοις την ιδιαν ισχυν και τον ∆αυιδ αληθευοντα· “Κυριος κραταιος και
δυνατος, Κυριος δυνατος εν πολεμωι.” Της γαρ συμπλοκης γενομενης, δυο και δεκα
των αντιπα 110.1004 λων μυριαδας ο Ἰσραηλ κατηκοντισεν. Ἵνα δε κακεινοι και
ουτοι μαθωσιν ως θεηλατος η πληγη, των διαπεφευγοτων εις τινα πολιν καταπεσον
το τειχος κατεχωσε χιλιαδας κζʹ. 697 ̣5̣ Ταυτηι τοινυν τηι αλαζονειαι του Συρου και του
Ἀσσυριου χρησαμενος και ο ματαιοφρων Θωμας την Κωνσταντινουπολιν, μαλλον δε
Θεουπο λιν, εφ' ενα χρονον επορθει, των πολιτων γεν ναιως αντιπαραταττομενων
και τειχομαχουντων και ναυμαχουντων· τας γαρ πλειστας αυτων ναυς
επυρπολησαν, και τους λογαδας των πολεμιων αυτων ετροπωσαντο. Ὁ δε, αμηχανιαι
ληφθεις, την πολιν αφεις επι την Θραικην εχωρει, ταυτην ληιζομενος·
λαφυραγωγησας ουν αυτην μετριως, αλλ' ουχ ως ηλπιζεν, αλλ' ως η θεια Προνοια
παρεχωρει δια τας αμαρτιας ημων, ουδεν πλεον ηνυσεν ων προσεδοκησεν· και γουν
ου μονον εις εναντιωσιν αυτωι παρεστη και περιετραπη και παρεβη το σπουδασμα,
αλλα γε και οπερ εχειν εδοκει και κατεφανταζετο κλεος και σθενος απεγυμνωθη
μικρου δειν και διο λωλεν. ̣6̣ Οι γαρ τοι πολιται, ως ειρηται, γενναιως τε και
σφοδρως αντιπαραταξαμενοι τηι ροπηι και συμμαχιαι του κρειττονος και μετα
τοιαυτης ελπι δος τειχομαχουντες, και πεζομαχουντες, και ναυμαχουντες ανδρικως
και καρτερως, απαν σχεδον το σαθρον αυτου φρυαγμα κατελυσαν· τα γαρ
οχυρωματα, εφ' ων πεποιθως ανοητως αγαν ενηβρυνετο και κατεθρασυνετο, τας
ναυς αυτου λεγω τας πλειστας πυρπολησαντες και τους λογα δας των πολεμιων και
στρατοπεδαρχας τροπωσα μενοι, σκοτοδινια πολλη και αμηχανια περιεσχε τον
ευριπιστον και κουφοτατον Θωμαν· ναι μεν αλλα και τας πολυμηχανους αυτου και
πολυτροπως εξευρημενας ελεπολεις πασας, ακαταμαχητους ου σας, ως ᾤετο, και
δυσαλωτους, διεφθειραν 698 και κατελυσαν ευπετως αρδην. Και ουτως “ο μεν οικος
∆αυιδ,” ηγουν η του Χριστου πολις, “επορευετο και εκραταιουτο, ο δε οικος Σαουλ,”
ητοι των πολεμιων το στιφος, “επορευετο και ησθενει” τωι οντι, και Θεος εδοξαζετο,
και ην ιδειν εναργως οντως επ' αυτωι πληρουμενον το ιερον λογιον· “Καθειλες
παντας τους φραγμους αυ του, εθου τα οχυρωματα αυτου δειλιαν,” ̣177a και τα εξης
του ψαλμου· ενθεν τοι και οι της πολεως εψαλλον· “Ουτοι εν αρμασι και ουτοι εν
 
 

291

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιπποις,” και τα λοιπα του ψαλμου. ̣7̣ Ὁ δε θειος λογος παρεγγυωμενος και
προευαγγελιζομενος αυτοις ευ μαλα την αθροαν και 110.1005 ταχιστην καταπτωσιν
του εχθρου αυτων, απεκρι νατο μονον ουχι λεγων· “Τεκνα, μακρο θυμησατε την
παρα του Θεου επελθουσαν υμιν οργην· κατεδιωξε γαρ σε ο εχθρος σου· και οψει
αυτου την απωλειαν εν ταχει και επι τραχηλους αυτων επιβησηι.” ”Θαρσειτε, τεκνα,
και βοη σατε προς τον Θεον.” ”Ὁ γαρ επαγαγων υμιν τα κακα επαξει υμιν την
αιωνιον ευφροσυνην μετα της σωτηριας υμων.” ̣8̣ Ἐπει ουν αποκαμων ο ταλας και
πεπλανη μενος ανονητα πολεμων και ματαιοπονων και μαλα δη απογνους, ως του
σκοπου διαμαρτησας εκ διαμετρου, και των πραγματων αυτων αυτωι κα τοπιν
προδηλως φερομενων ημεραι και ημεραι, και προς τουτοις μαθων ως ο Βασιλευς
Μιχαηλ τους Βουλγαρους εις συμμαχιαν κατ' αυτου προσεκα λεσατο, παραχρημα την
πολιν εασας, κατ' αυτων θαττον ᾤχετο, ους δη και μαχεσαμενος και πολλους αυτων
διαφθειρας, εις Ἀρκαδιου πολιν εαυτον ασφα λιζεται, δηθεν την κατα προσβασιν
αυτου ασθε νειαν και ελαττωσιν υφορωμενος· οθεν οι περι 699 αυτον, αισθομενοι
σαφεστερον την τε δεινην οικειαν απατην και της κενης ελπιδος αποτυχιαν και την
εκεινου πλησιαζουσαν πανωλεθριαν, ηρξαντο κατα μικρον υποχωρειν και υποῤρεειν
και καταλιμπα νειν αυτον ως ματαιον και λαοπλανον. ̣9̣ Ὁ δε γε Μιχαηλ ταυτα
μεμαθηκως, αυ τικα της πολεως υπεξελθων μετα πλειστης δυναμεως προς αυτον
εξωρμησε· και δη περικαθισας βραχυν τινα καιρον και τουτον αμογητι χειρωσαμενος
και τον τραχηλον αυτου κατα την αρχαιαν συνη θειαν πεπατηκως και ακρωτηριασας
αυτου χει ρας κα ποδας και ουτως ανασκολοπισας, κατεπαυσε τον εν τρισιν ετεσι δι'
αυτου καταρξαντα και διαρκεσαντα χαλεπον και δυσοιστον εμφυλιον πολε μον. ̣10̣
Ἀσχολουμενου δε Μιχαηλ προς τον αν ταρτην Θωμαν και τηι προς τουτον φροντιδι
παντος αλλου καταφρονησαντος, Κρητη και Σικελια και αι καλουμεναι Κυκλαδες
νησοι της των Ῥωμαιων αρ χης περιηιρεθησαν εξ Ἄφρων τε και Ἀραβων λαβοντων
αρχην αρτι πρωτον δια τας του λαου αμαρ τιας και την των κρατουντων δυσσεβειαν
και ταπεινουν και υπο χειρα σφων αγειν τα των Χρι στιανων πραγματα. ̣11̣ Ἐν
τουτοις ουν οντων και ουτω των πραγματων διακειμενων, Μιχαηλ μεν εκ
δυσουριας και της των νεφρων αλγηδονος κακως απηλλαγη του ζηιν, διεδεξατο δε
την αρχην αντ' αυτου Θεοφιλος, ο υιος αυτου, μετα της μητρος αυτου Ευφροσυνης.
110.1008
ΣΞ∆ʹ. Βασιλεια Θεοφιλου. Θεοφιλος εβασιλευσεν ετη ιβʹ, ο νεος Βαλτα σαρ,
και παραβατης, 700 και θεομισης, και των αγιων εικονων υβριστης, και καθαιρετης,
και βεβηλος. ̣2̣ Ἡ δε μητηρ αυτου Ευφροσυνη, αποστειλασα εν πασι τοις θεμασιν
ηγαγε κορας ευπροσωπους προς το νυμφοστολησαι Θεοφιλον, τον υιον αυτης·
αγαγουσα δε ταυτας εν τωι παλατιωι εις τον λεγο μενον Μαργαριτου τρικλινον,
δεδωκε τωι Θεοφιλωι χρυσουν μηλον ειπουσα· “Εις ην αν αρεσθηις, επιδος τουτο
αυτηι.” Ἦν δε τις εξ ευγενων εν αυταις κορη ονοματι Εικασια ωραιοτατη πανυ, ην
ιδων Θεοφιλος και υπεραγασθεις αυτην του καλλους εφη· “Ὡς αρα δια γυναικος
ἐῤρυη τα φαυλα!” Ἡ δε μετ' αιδους πως αντεφησεν· “Ἀλλα και δια γυναικος πηγαζει
τα κρειττονα.” Ὁ δε τωι λογωι την καρδιαν πληγεις, ταυτην μεν ειασε, Θεοδωραι δε το
μηλον επεδωκεν ̣177b ουσηι εκ Παφλαγονων. Στεφει Θεοδωραν εν τωι ευκτηριωι του
Ἁγιου Στεφανου, στεφθεις και αυτος αμα αυτηι υπο Ἀντωνιου πατριαρχου και τωι του
γαμου και της βασιλειας στεφει τηι αγιαι Πεντηκοστηι· κακειθεν προηλθεν εν τηι
Μεγαληι εκκλησιαι, φιλοτιμησαμενος χρημασι πολλοις τον πατριαρχην αμα τωι
κληρωι και τηι συγκλητωι. Ἡ δε ειρημενη Εικασια, της βασιλειας αποτυχουσα, μονην
κατεσκευασεν, εις ην και αποκειραμενη, ασκουσα και φιλοσοφουσα, τωι Θεωι μονωι
ζωσα διετελεσε μεχρι τελους ζωης αυτης· η και συγγραμματα αυτης πλειστα κατα
λελοιπε, το “Κυριε, η εν πολλαις αμαρτιαις, και του μεγαλου Σαββατου το
 
 

292

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τετραυδιον· “Ἄφρων γηραλεε,” και αλλα τινα. Ἡ δε του βασιλεως μη τηρ
Ευφροσυνη, εκουσιως κατελθουσα του παλατιου εν τηι μονηι αυτης, ηι επωνυμον τα
Γαστρια, ησυχα ζεν. Ἐποιησε δε ιππικον Θεοφιλος και προσεταξε τωι χαμαιδρακοντι
701 Λεοντι τωι πρωτοβεστιαριωι αυτου αγαγειν το πολυκανδηλον το εν τηι σφαγηι του
Ἀρμενιου Λεοντος ξιφει διακοπεν. Του ιππικου δε τελεσθεντος, προσεκαλεσατο
πασαν την συγκλητον εν τωι λεγομενωι καθισματι, και το πολυκανδηλον εξαγαγων
και υποδειξας αυτοις εφη· “Ὁ εις ναον Κυριου εισερχομενος και χριστον Κυριου
φονευων τινος εστιν αξιος;” Ἡ δε συγκλητος αποκριθεισα εφη· “Ἄξιος θανατου
εστιν, ω δεσποτα.” Και ευθυς εκελευσε τους συν τωι πατρι αυτου Μιχαηλ τον Λεοντα
ανελοντας τον υπαρχον κατασχειν και τας κεφαλας αυτων εν τηι σφενδονηι
αποτεμειν, πολλα προβαλλομενους και λεγοντας αδικον ειναι την κρισιν· “Και γαρ
ει μη τωι πατρι σου συνηγω 110.1009 νισαμεθα, ω βασιλευ, ουκ αν αυτος νυν ηρξας.”
Και ουτως επ' οψεσι παντων τας κεφαλας απε τμηθησαν, προσχηματι μεν ως εις
ναον Κυριου τετολμηκοτες ποιησασθαι την αναιρεσιν, τηι αληθειαι δε ως τον
συναιρεσιωτην αυτου και ομοφρονα εις ασεβειαν αποκτειναντες· ειχετο γαρ ο
αλιτηριος της εκεινου θεοστυγους αιρεσεως και της ευσεβειας απειχετο, των δε
αγιων εικονων τας μεν κατα σπων, τας δε ανορυττων και τους επ' ευλαβειαι
μοναχους εξοριζων και αικιζομενος. ̣3̣ Ἐφ' ου και προς την πατριδα και πολιν αυτου
του αλιτηριου και τυραννου μετα πολλης δυναμεως Σαρακηνοι, παραγενομενοι
καρτερι κως ωχυρωμενης ευροντες και κατησφαλισμε νην πανυ και υπο στρατηγων
νʹ φρουρουμενην μετα των λογαδων και των στρατευματων αυ των και ταυτην δι'
ημερων ιεʹ Αυγουστου μηνος εκπορθησαντες και δορυαλωτον ειληφοτες, ηιχμα
λωτευσαν και απεκτειναν Χριστιανων πληθος απειρον, και η πολις εκαυθη και
κατηρειπωθη. Ἀλλα μην και πληθη πλοιων αυτων εξελθοντα, τας 702 Κυκλαδας
νησους ηρημωσαν και την Κρητην και την Σικελιαν παρελαβον. Και ψυ χος πολυ
γεγονε και χειμων αγριωτατος και δρι μυτατος, και λιμος ισχυρος, και αερος αυχμοι,
και δυσκρασιαι, και ανωμαλιαι, και σεισμοι φοβεροι και επαλληλοι, την αμετρον
απελεγχουσαι του κρατουν τος μοχθηριαν και κακουργιαν· εις τοσαυτην γαρ
αφιλοθεΐαν και απονοιαν εξωκειλεν ο αθεος, ως και την του Κοπρωνυμου και
θηριωνυμου χαλε πην και μυσαρωτατην αιρεσιν διαδεξαμενος και αναδεξαμενος και
ανακαινισας, ως μηδεν ηττον οφθηναι της εκεινου δυσσεβειας και παροινιας,
τυραννιδος τε και εμβροντησιας ο πεφενακισμενος ̣178a και ματαιοφρων· Ἐπει ουν
τηι αυτηι συσχεθεις των ασεβων εκεινων και παλαμναιων απατηι και παραπληξιαι τε
και οιστρηλασιαι, των εκ Μανιχαικης μανιας και Ἀρειανικης λυσσης ορμωμε νων,
παλιν διωγμον και αυτος κατα της Ἐκκλησιας ωσαυτως επανετεινετο. ̣4̣ Τουτωι τωι
μισοθεωι μαλλον ειπειν η Θεο φιλωι προσεφυγε Θεοφοβος ο Περσης αμα τωι πατρι
αυτου μετα Περσων χιλιαδων ιδʹ, ους διενειμεν εν τοις θεμασι, κατασκηνωσας και
εις τουρμας απο καταστησας, αι μεχρι του νυν λεγονται τουρμαι Περσων· αυτον δε
τον Θεοφοβον εις αδελφην Θεο δωρας Αυγουστης γαμβρον εποιησατο. ̣5̣ Φιλοκοσμος
δε ων ο αυτος Θεοφιλος κατεσκευασε δια του αρχοντος του χρυσοχοειου,
λογιωτατου πανυ οντος και συγγενους Ἀντωνιου πατριαρχου, το τε πενταπυργιον
και τα δυο μεγιστα οργανα ολοχρυσα διαφοροις λιθοις και υελιοις καλλυνας αυτα,
δενδρον δε χρυσουν, εν ωι στρουθοι εφε 110.1012 ζομενοι δια μηχανης τινος
μουσικως εκελαδουν. Ἐκαινουργησε δε και τας βασιλικας στολας ο βα σιλευς,
ανανεωσας 703 και χρυσουφαντους κα τασκευασας, τους λεγομενους λωρους και τα
λοιπα παντα. ∆ικαιοσυνην τε κοσμικην προσποιουμενος ο την πιστιν και την
ευσεβειαν πλεον υπερ τους πρωην βασιλευσαντας αδικησας, προσελθουσης αυτωι
γυναικος χηρας εν Βλαχερναιςεθος γαρ ην αυτωι εκεισε απερχεσθαικαι βοησασης ως
αδικοιτο παρα του της Αυγουστης αδελφου Πετρωνα, δρουγ γαριου της βιγλης
 
 

293

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οντος· “Ὑψοι γαρ τα εαυτου οικηματα τοις κτισμασιν οις καινουργει και τα εμα
σκοτιζει και εις το μηδεν ειναι ποιει, ως ατε χηρας ουσης καταπεφρονημενης·” και
παρευθυ απεστειλεν Ευσταθιον κυαιστορα τον επικλην Μονα χον, εν τηι Ὀξειαι
οικουντα, συν Λεοντι τωι Συμ βατιωι και ∆ημητριωι τωι Καμουλιανωι ιδειν ει την
γυναικα αδικει το καινουργηθεν οικημα, οι και απελ θοντες και θεασαμενοι την
τοιαυτην αδικιαν και βε βαιωθεντες ως αληθη εισι τα παρα της γυναικος ρη θεντα,
υποστρεψαντες ανηγγειλαν τωι βασιλει. Και επ' οψεσι του βασιλεως ελεγχθεις παρ'
αυτων ο αυτος Πετρωνας, εκδυθεις εν τωι μεσωι της οδου τυπτεται τα νωτα σφοδρως.
Ὡρισθησαν δε ο τε κυαιστωρ και οι αντιγραφεις απελθειν και εκ θεμε λιων
εξεδαφισαι τα τοιαυτα οικοδομηματα και τηι γυναικι παραδουναι. ̣7̣ Ουτος Ἀλεξιον
τον Ἀρμενιον, ωι επικλην Μωσηλε, ανδρειον οντα και ρωμαλεον, εισεποιησατο
γαμβρον εις Μαριαν, την ηγαπημενην αυτωι θυγα τερα, ποιησας αυτον πατρικιον,
μετ' ολιγον δε και μαγιστρον. Ειτα υποληψεις τινας επ' αυτωι σχων ως ορεγομενωι
της βασιλειας, στρατηλατην και δουκα της Σικελιας εξεπεμψεν· οια δε του φθονου
ωδι νοντος, Σικελοι τινες ανελθοντες διεβαλλον τουτον 704 τωι βασιλει ως “τα μεν
των Χριστιανων τοις Σαρακηνοις προδιδωσι, κατα δε της βασιλειας σου μελεται.” ̣8̣
Ἐν δε τωι μεταξυ τεθνηκυιας Μαριας, της πεποθημενης τωι βασιλει θυγατρος, την μεν
λαρνακα ταυτης εξ αργυρου εκοσμησε και τομον ελευθε ριας τοις προσφευγουσιν επ'
εγκληματι τινι τεθεικεν ονπερ αργυρον μετα ταυτα Λεων ο βασιλευς ανειλετο εκ του
ταφου. Ὁ δε Θεοφιλος, Θεοδωρον τον επισκο πον ̣178b, τον λεγομενον Κριθινον, εν
τωι καιρωι της διαβολης Ἀλεξιου εν τηι πολει τυχοντα προσκα λεσαμενος και δους το
ιδιον φυλακτον, απεστειλεν εις Σικελιαν δουναι λογον απαθειας τωι Ἀλεξιωι και
αγαγειν εν τηι πολει προς αυτον. Ὁ δε, απελθων και τηι προσουσηι αυτωι συνεσει
πεισας Ἀλεξιον, ηγαγε προς τον βασιλεα· ον ο βασιλευς ως ανταρτην τυψας 110.1013
εθετο εν τωι δεσμωτηριωι δημευσας αυτου πασαν την περιουσιαν. Ὁ δε αρχιεπισκοπος
ταυτα θεασαμενος εισηλθεν εν τωι δεσμωτηριωι και πασαν αυτου την πε ριουσιαν
ανεθηκεν Ἀλεξιωι ειπων· “Ὅτι δι' εμου παντα πεπονθας τα δεινα.” Και του βασιλεως
κατα το εθος εις Βλαχερνας απελθοντος, προλαβων εστη ενδοθεν του θυσιαστηριου
ο αρχιεπισκοπος ιερατικην στολην ημ φιεσμενος, και του βασιλεως τηι σωλεαι
πλησιασαντος αμα τηι συγκλητωι, φωνηι μεγαληι εφωνησεν ο αρχιεπισκοπος·
“Ἔντεινε, και κατευοδου, και βα σιλευε, ενεκεν τινος, ω βασιλευ;” Αιδεσθεις ουν ο
βασιλευς τηι συγκλητωι εφη· “Ἕνεκεν αληθειας, και πραοτητος, και δικαιοσυνης.” Ὁ
δε· “Και ποια δικαιοσυνη εν σοι, οτι δους ενυπογραφον λογον Ἀ λεξιωι, δι' εμου ουκ
εφυλαξας τουτον;” Ὁ δε βασι λευς, ως ελεγχθεις, θυμωι τε και οργηι ακατασχετωι
κινηθεις, τουτον του θυσιαστηριου βιαιως εξηγαγε και πληγας αυτωι ου μετριας
επιθεις εξωρισεν, ου δια το ελεγχθηναι υπ' 705 αυτου μονον, αλλα δια το και μαθειν
αυτον τας αγιας εικονας τιμαιν και σεβεσθαι, και την αυτου δυσσεβειαν κρυφαιως δια
βαλλειν. Μετ' ου πολυ δε εν τηι Μεγαληι εκκλησιαι παραγινομενου και του
πατριαρχου αυτον ονειδι σαντος δια τον αρχιεπισκοπον, ηγαγεν αυθις αυτον μετα
παρακλησεως. Του δε αναξιον εαυτον της ιερω συνης κριναντος δι' α πεπονθεν, ο
βασιλευς οικονο μον της Μεγαλης πεποιηκεν εκκλησιας και Ἀλε ξιον του
δεσμωτηριου εξεβαλεν, αποδους αυτωι και πασαν την περιουσιαν αυτου, εχων αυτον
εν τιμηι. ̣9̣ Ἦν δε και Μανουηλ ονομαστοτατος στρατηλα της παντων των εν τηι
Ἀνατοληι τιμωμενος παρα του βασιλεως. Ουτος, Μυρωνι συμβαλων λογους τινας,
λογοθετηι τε οντι του δρομου και πενθερωι του Πε τρωνα, διεβληθη τωι βασιλει
υποβοληι Μυρωνος, ως της βασιλειας ορεγεται και εμελετατο δεινα κατ' αυτου. Λεων
δε ο πρωτοβεστιαριος υπερ του Μα νουηλ προισταμενος και φροντιζων διεβεβαιουτο
τωι βασιλει ως ψευδη εισι τα κατ' αυτου λεγομενα· α μαθων Μανουηλ και την οργην
του βασιλεως και τας διαβολας εκκλινων, λαθρα της πολεως εξελθων μεχρι Πυλων,
 
 

294

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τοις δημοσιοις οχημασιν επιβας, απηλθε φυγας μεχρι των κλεισουρων Συριας,
τας των ιππων ιγνυας εκκοπτων· εδηλωσε τε τοις Ἀγαρηνοις ταυτα, ως “Βασιλεως
οργην εκφευγω, και ειγε μη καταναγ κασητε με την εαυτου πιστιν καταλιπειν,
προσφευ γω υμιν. Ει ουν ουτω και επι τουτοις προσδεχεσθε με, λογον απαθειας μοι
αποστειλατε.” Οι δε, τουτο μεγαλην χαραν δεξαμενοι, λογον απαθειας απο
στειλαντες, προσεδεξαντο ως βασιλεα Ῥωμαιων. ̣10̣ Τουτο μαθων ο βασιλευς, εν
πολληι θλιψει και αθυμιαι γεγονε, και βουλην εποιειτο μετα Ἰωαννου συγκελλου
περι τουτου. Ὁ δε ειπεν· “Ει προθυμως βουλει τον Μανουηλ 706 προς σε ελθειν, ω βα
110.1016 σιλευ, αυτος εγω ετοιμος τουτο ποιειν, χρηματα λαβων και προς τον
αμερουμνην σταλεις ως δηθεν τους εν ειρκτηι και δεσμοις επισκεψομενος, εχων και
ενυπογραφον λογον παρα της σης βασιλειας, ωι πεισω τον Μανουηλ εις οψιν ελθων·
δοκω δε τουτο πρα ξαι τωι ενυπογραφωι ̣179a λογωι της βασιλειας σου και τηι εμηι
πειθοι και τηι ευσεβειαι εκεινου και τωι εικος ειναι της πατριδος εραιν.” Ὁ δε βασιλευς
παμπολλα χρηματα και δωρα προς τον αμερουμνην δους αυτωι, απεστειλεν. ̣11̣ Ὁ δε,
εισελθων μετα πολλων χρηματων και κοσμου παντοιου, ωστε και τους Ἀγαρηνους
επι τωι πλουτωι αυτου εκπλαγηναι, ος τα δεσμωτηρια ρο γευσας και τον
πρωτοσυμβουλον θεασαμενος, ηδυ νηθη και λαθρα συνομιλησαι τωι Μανουηλ και
δουναι αυτωι τον ενυπογραφον λογον και το φυλακτον του βασιλεως. Και ο μεν
ταυτα πραξας υπεστρεψεν, αναγγειλας τωι βασιλει οσα διεπραξατο. Ὁ δε Μα νουηλ,
εξαιτησαμενος τον αμερουμνην του εξελθειν κατα εθνους τινος πολεμιου αυτοις,
ετυχε της αιτη σεως· και λαβων τον του αμερουμνη υιον και λαον πλειστον απηλθε,
και νικην μεγαλην ειργασατο· και τουτωι εν μειζονι τιμηι υπερ το πρωτον καθισταται·
και παντα ην αυτος παρα τωι αμερουμνηι δυναμε νος. ̣12̣ Ὅθεν εχων φροντιδα
πολλην του εξελθειν εν Ῥωμανιαι, μετα καιρον τινα ειπε προς τους δυνα στας του
αμερουμνη, οτι “Ἐαν μοι τον υιον του αμερουμνη και λαον παρεξετε, εξελθων
υποταξω την Ῥωμανιαν.” Οι δε, μεγιστην τουτο χαραν ηγησα μενοι και τωι προτερωι
πλεονεκτηματι και τουτο ηδη ελπισαντες, ευθυς εξωπλισαν αυτον και κατα
Ῥωμανιας απεστειλαν. Ὁ δε, ελθων πλησιον του θεματος της Ἀνατολης,
προσκαλεσαμενος τους υποχειριους αυτου και τον υιον του αμερουμνη, ως δηθεν
διακινησων και κυνηγησων, 707 ποῤρωθεν των πολεμιων γενομενος, περιπλακεις
τωι υιωι του αμερουμνη και καταφιλησας αυτον ειπεν, οτι “Ἐγω μεν απερχομαι προς
τον βασιλεα μου και τα ιδια, μηδεν των εν τωι βιωι προτιμησας πιστεως και
συμφυλετων· συ δε μετα των σων, ως μηδεν δεινον πεισεσθαι υποπτευοντες παρ'
ημων, απιθι προς τους σους.” Και ουτος μεν ουτω μετα δακρυων και αισχυνης
υπεστρεψεν· ο δε Μανουηλ εχωρει προς τον βασιλεα, προαποστειλας αυτωι τον
μηνυσοντα. ̣13̣ Ὁ δε βασιλευς και τον μηνυτην ως μεγαλων αγαθων αγγελον
αποδεξαμενος χρημασι τε και αξιω μασιν εφιλοτιμησατο, και τον Μανουηλ, ως
αξιον ην, υπεδεξατο μαγιστρον ευθυς και δομεστικον των σχολων ποιησαμενος και
τους αυτου παιδας εκ του αγιου βαπτισματος αναδεξαμενος. ̣14̣ Τουτοις επαρθεις ο
βασιλευς εξηλθε μετα Μανουηλ και της συγκλητου και του στρατου παντος κατα
των Ἀγαρηνων· και ευπετως την τε Ζαπετρον και το Σαμοσατον, πλουτωι κομων και
δυναμει τοτε δια το τον αμερουμνην εκειθεν ειναι, παραλαβων επ 110.1017 ανεισι τηι
νικηι και τοις λαφυροις γαυρουμενος. Και ελθων μεχρι του Βρυαντος προσεταξεν
οικοδομησαι παλατιον και παραδεισους φυτευσαι και υδατα αγα γειν, α και γεγονεν.
Ἐκειθεν δε αφικομενος εις την πολιν τα λαφυρα εθριαμβευσεν, ιππικον ποιησας και
το πρωτον βαιον παιξας, αρματι λευκωι μεν εποχη σαμενος, χρωματι δε τωι Βενετωι
αμφιασαμενος, και νικησας εστεφανωθη, των δημων επιβοωντων. “Κα λως ηλθες,
ασυγκριτε φακτοναρη.” ̣15̣ Του δε πατριαρχου Ἀντωνιου τελευτησαντος, αντ' αυτου
χειροτονειται Ἰωαννης ο συγκελλος, ιν' ειπω ο νεος Ἰαννης και Ἰαμβρης,
 
 

295

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βεβοημενος επι τε μαγειαις και λεκανομαντειαις και πασηι ασεβειαι· ος οργανον
επιτηδειον ευρεθεις της του βασιλεως ασεβειας τε και ροπης αυτωι 708 παντα τα προς
απωλειαν ειργαζετο και ον ωδινε μεν, κα τειχε δε βασιλισκον της ασεβειας ο
βασιλευς, εξεῤρη ξε και απετεκε, τας αγιας εικονας αναχριεσθαι προ σταξας η
απαλειφεσθαι. 16̣ Ουτος ο Ἰαννης, προ του αστεος οικημα εκ λιθων ̣179b λαξευτων
̣
κατασκευασας, ο Τρουλλος μεχρι νυν ονομαζεται, δια τινων θυσιων ωμιλει τοις
δαιμοσι και τωι βασιλει τα μελλοντα διεσημαι νεν, ο και αοικητον εμεινε δια τας εν
αυτωι γενο μενας τοτε των δαιμονων επιφοιτησεις. ̣17̣ ∆ια ταυτα συμμαχον τουτον
και συνιστορα εχων Θεοφιλος της αυτου αιρεσεως, ο δευτερος Νε κτανεβω, τον
ρηθεντα Ἰωαννην, μαλλον δε Ἰαννην τον πατριαρχην η μανδριαρχην, τον νεον
οντως Ἀπολλωνιον η Βαλααμ, εν τοις καθ' ημας χρονοις κακως αναφανεντα
λεκανομαντιν και πασης θεοστυ γους πραξεως και τερατειας δεινον υποφητην· υφ'
ου και τα γραμματα παιδευθεις ο ευριπιστος και δολιος, υπηρετης δοκιμος εχθιστων
πραγματων και του διαβολου επιτηδειον οργανον γεγονεν, ους αν ενδικως ο θειος
λογος επαρασσεται σχετλιαστι κως φασκων· “Ουαι αυτοις, οτι τηι οδωι του Καιν
επορευθησαν και τηι πλανηι του Βαλααμ μισθου χα ριν εξεχυθησαν και τηι αντιλογιαι
του Κωρε απω λοντο.” “Ουτοι εισι γογγυσται και μεμψιμοιροι, κατα τας επιθυμιας
αυτων πορευομενοι εν ταις απα ταις αυτων.” Ἐφαρμοσειεν αυτοις μαλα εικοτως και
τα του ομοτροπου Ἰουλιανου παρα τηι θεολογωι στηλιτευομενα γλωσσηι· σφοδρα γαρ
εμφερης εναπε φηνε και εις μηδεν απεοικως της εκεινου κακουργιας και
δυστροπιας· εφη γουν· “Πως μη δακρυσω τον αθλιον; πως μη πλεον μεν των
δεδιωγμενων τους προσδραμοντας, πλεον δε των αυτομολησαντων εις την 709
κακιαν θρηνησω τον συναρπασαντα; μαλλον 110.1020 δε τοις μεν μηδεν δεινον το
υπερ Χριστου παθειν, αλλα και παντων μακαριστοτατον ουκ εκειθεν μο νον, αλλα
και δια την εντευθεν ευδοξιαν και παῤρη σιαν, ην δια των κινδυνων εαυτοις
εχαρισαντο· τοις δε προοιμιον των απειλουμενων απερ ηδη πεπονθασιν· και βελτιον
ην αυτοις, ει ενταυθα μακροτερον εκολασθησαν η τοις εκει δικαιοκριτη ριοις
εταμιευθησαν.” Και γαρ “ωσπερ τον χαμαιλεοντα λογος, παντοιον γινεσθαι ραιδιως
και πασας μεταβαλλειν χροιας πλην μιας της λευκοτητος· ουτω κακεινος παντα ην
και εγινετο Χριστιανοις πλην ημεροτητος· και ην λιαν απαν θρωπον αυτωι το
φιλανθρωπον, και το πιθανον βιαιον, και απολογια της αγριοτητος η χρηστοτης·”
οθεν λεκτεον προς αυτον· “Ευηθεστατε και απαιδευτοτατε τα μεγαλα, συ κατα
τοσουτου κληρου και της οικουμενης ανεστηςσυ κατα της του Χριστου (Ἐκκλησιας
και) θυσιας τοις σοις μιασμασι, συ κατα του τον κοσμον καθαιροντος αιματος τοις
(σοις) (μιαροις) αιμασισυ μετα Ἡρωδην διωκτης και μετα Ἰουδα προδοτης, πλην
οσον ουκ αγχονηι την μετανοιαν εδειξας ωσπερ κα κεινος, και χριστοκτονος μετα
Πιλατον και μετα Ἰουδαιους μισοθεος.” Ὁ των αγιων υβριστης,” Ἰεροβοαμ (σε)
ειπειν οικειοτερον η Ἀχααβ τον Ἰσραηλιτην, τους παρανομωτατους, η Φαραω τον
Αιγυπτιον, η Ναβουχοδονοσορ τον Ἀσσυριον, η παντα ταυτα συνελοντες ενα και τον
αυτον ονομασωμεν, επει και τας παντων κακιας φαινε σαι εις σεαυτον
συλλεξαμενος, Ἰεροβοαμ την αποστασιαν, Ἀχααβ την μιαιφονιαν, Φαραω την
σκληροτητα, Ναβουχοδονοσορ την ιεροσυλιαν, παν των ομου την ασεβειαν.” ̣18̣
“Που (εισιν) αι θυσιαι και τελεται και (τα) μυστηρια; που σφαγια φανερα τε και
αφανη; –̣180a που τεραστια, προγνωσεις 710 και σημεια εγγαστριμυθων; που αι κατα
Χρι στιανων μαντειαι και απειλαι; οιχεται παντα, διεψευσται, διεῤρυη, οναρ εφανη
των ασεβων τα κομπασματα.” “Ἔπεσε Βηλ, συνετριβη ∆α γων· ουκετι (ου) μη ειπωσι
τωι μωρωι αρ χειν· “Και νυν ταυτα μικρα τοις αθλιοις ισως. Ἔσται δε καιρος ηνικα
οψομαι τους εμους υβρι στας και τον μεγαν τουτον καθηγητην αποκλαιο μενους την
εαυτου κακιαν και πονηριαν. 110.1021 ̣19̣ Τουτων δε ουτως πραττομενων παρα τε
 
 

296

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του βασιλεως και του συμμυστου αυτου πατριαρ χου, Ἄραβες μετα δυναμεως πολλης
κατα Ῥωμανιας εξηιεσαν· ο δε βασιλευς αμα τοις προσφυξι Περσαις και τοις ταγμασι
και Μανουηλ δομεστικωι κατ' αυτων εχωρει. Και συμβολης γενομενης, ητ τηθη ο
βασιλευς και μεσον εισηλθε των Περσων, υπ' αυτων περισωθηναι υπολαβων.
Μανουηλ δε, ως εγνω περισκοπων μεσον των Περσων τον βασιλεα οντα, αυτους δε
βουλευομενους τοις Ἄραψι του τον προδουναι και δι' αυτου καταλλαγηναι αυτοις,
διασχισας μεσον αυτων και του χαλινου του ιππου του βασιλεως λαβομενος,
εξειλκυσεν ακοντα του τον εξαγων, αισχυνην ηγουμενος ου καθεκτην Ῥω μαιοις, ει
τον βασιλεα Ῥωμαιων Ἄραβες αιχμαλωτον λαβωσιν. Ὁ δε βασιλευς τωι δεει του
καθε στηκοτος εκστας, προσρυηναι παλιν τοις Περσαις ηβουλετο. Ὁ δε Μανουηλ το
ξιφος ανετεινεν ως παταξων αυτον· ο δε φοβηθεις και ακων συνειπετο, μολις
διασωθεις· κακειθεν υπεστραφη εν τωι ∆ο ρυλαιωι μετ' αισχυνης και ηττης πολλης. Ὁ
δε Μανουηλ εν τωι πολεμωι τρωθεις και νοσησας ετε λευτησε, πολλας ανδραγαθιας
κατα των Ἀγαρηνων ενστησαμενος· το δε σωμα αυτου αποκομισθεν ετεθη εν τηι υπ'
αυτου κτισθεισηι μονηι, τηι του Μανουηλ, συνεγγυς της κινστερνης του Ἄσ παρος. 711
̣20̣ Και ευθυς διαβολαι κατα Περσων προς τον βασιλεα και απειλαι κατα Θεοφοβου
ως ανταρ του και προδοτου και δυσμενους· α μαθων (ο) Θεοφοβος τους Περσας
αναλαβων κατηλθεν εως Σινωπης και ταυτην παραλαβων κατειχε τυραννι κως·
οπερ γνους ο βασιλευς και εν μεγαληι λυπηι γενομενος (εδεδιει γαρ μηπως προσρυωσι
τοις Ἄραψι), και μεχρι Παφλαγονιας αυτος απηιει, και λογον αυτοις ως ουδεν δεινον
πεισονται δεδωκως και τον Θεοφοβον αναλαβομενος, υπεστρεψε μετ' αυτου εν τηι
πολει, των αλλων Περσων παραγενομενων ουπερ κατεσκηνωθησαν εξ αρχης·
ηγαπατο δε Θεο φοβος παρα των πολιτων ουχ ηττον η των Περσων ως ορθοδοξος.
̣21̣ Τοτε δη (γινεται τωι βασιλει παις εκ Θεο δωρας, ον επωνομασε Μιχαηλ.)
ΣΞΕʹ. Περι του ιππου του βασιλεως. Ἀπιοντι (δε) τωι βασιλει προς Βλαχερνας,
καθως ειθιστο, υπηντησεν αυτωι τις προσελθων και λεγων, οτι “Ὁ ιππος, ωι εποχειται
η βασιλεια σου, εμος εστι.” Του δε ιππου σκιρτωντος δια το αιφνιδιως προσιεναι και
του βασιλεως τουτον κατασχοντος, τον κομητα του σταυλου επηρωτησεν ο
βασιλευς· “Τινος εστιν ο ιππος;” Ὁ δε εφη· “Ὁ κομης του Ὀψικιου απεστειλεν αυτον
τηι βασιλειαι σου.” 110.1024 Του δε εν τηι πολει ευρεθεντος, τηι επαυριον αγαγων
αυτον ο βασιλευς και τον προσελθοντα αυτωι εφη “Ειπε το αληθες· τινος εστιν ο
ιππος; Ὁ δε απο κριθεις ειπεν οτι, “Ἐμος ην· και αποστειλας ο στρατηγος, ανελαβετο
αυτον απ' εμου βιαιως. μητε τιμημα μοι δους μητε αξιωμα.” Ειπε δε προς τον κομητα
ο βασιλευς· “Ειπε ει ουτως εχει και δια τι μη 712 αποκοψας περι του ιππου
απεστειλας μοι αυτον;” Ὁ δε εφη· “Ὅτι επεζητει γενεσθαι σχολαριος· εγω δε μη
ειδως, οτι ανδρειος εστι, παρειχον αυτωι νομισματα ρʹ. Ὁ δε ουκ ελαβεν αυτα.” Ὁ δε
βασιλευς εφη· “Και δια τι μη απο κοπην τελειαν μετ' αυτου ποιησαμενος απεστειλας
μοι τον ιππον; Και ερευνησαντος του βασιλεως και πληροφορηθεντος ως βιαιως
αυτον αφειλατο, τον μεν στρατηλατην τοις προσηκουσι μαγγλαβιοις εσω φρονησε,
τωι δε προσελθοντι αυτωι απεστρεψε τον ιππον. Ὁ δε τουτον ουκ ηβουληθη λαβειν,
ελαβε δε υπερ αυτου λιτρας βʹ, ορισθεντος και του στρατηγου δοκιμασαι αυτον και ει
ανδρειος εστι, ποιησαι αυτον σχολαριον· του δε εις πολεμον απελθοντος, εν τηι
συμβοληι ως δειλος εν τοις φευγουσιν ευρεθεις κατεσφαγη υπο των πολεμιων. ΣΞ ʹ.
Περι Λεοντος του Σοφου. ̣22̣ Γεγονοτος δε του βασιλεως εις προκενσον εν τωι
Βρυαντι, ηλθεν αυτωι μηνυμα παρα του στρατη γου των Ἀνατολικων, ως οτι ο
πρωτοσυμβουλος εξελθων μετα πληθους εκπορθησων απερχεται το Ἀμοριον. Ὁ δε
τα νενομισμενα τωι τε στρατωι και τοις αρχουσι ποιησας συντομως μεχρι Καππαδο
κιας εξηλθεν· Ὁ δε αμερουμνης αποχωρισας νʹ χιλιαδας λαου και τον Σουδεη,
ονομαστοτατον εν τοις Ἀγαρηνοις οντα επι τε ανδρειαι και φρονη σει, δους αυτοις
 
 

297

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κεφαλην, απεστειλε κατα του βασι λεως. Συμβαλοντων δε πολεμον, ηττηθεις ο βασι
λευς εφυγε και μετ' αισχυνης υπεστρεψε, μολις διασωθεις. Ὁ δε αμερουμνης,
απελθων μετα δυνα μεως πολλης, περιεχαρακωσε το Ἀμοριον, και πολεμους
πολλους ποιησας, ουκ ισχυσεν αυτο εκ πορθησαι, γενναιως και σταθερως
αγωνιζομενων των ενδοθεν. Μαθητης δε τις Λεοντος του φιλοσο φου ην εν τωι
καστρωι 713 και, βουληθεντος υποχωρησαι του αμερουμνη, δια τινος εμηνυσεν αυτωι
ο αστρονομος, οτι “Ει προσκαρτερησεις δυο ημερας τωι καστρωι, εκπορθησεις ημας· ο
και γεγονε· προεδοθη γαρ υπο τε του λεγομενου Βοι διτζη και του Μανικοφαγου.
Κατεσχεθησαν δε των ονομαστων ανδρες ουκ αγενεις απελθοντες εν Συριαι
αιχμαλωτοι, Θεοφιλος ο πατρικιος, και στρατηγοι ο τε Μελισσηνος και Ἀετιος και
Θεοδωρος, πρωτο σπαθαριος ευνουχος, ο Κρατερος, και Καλλιστος τουρ μαρχης, και
Κωνσταντινος δρουγγαριος, και Βασ σοης ο δρομευς, και αλλοι πολλοι και αρχοντες
των ταγματων, οι παρα του πρωτοσυμβουλου αναγ 110.1025 κασθεντες αρνησασθαι
την αυτων πιστιν και τουτο μη πεισθεντες, ξιφει τας κεφαλας απετμηθησαν, αντι
της παρουσης ζωης την αιωνιον ανταλλαξαμενοι. ̣23̣ Ὁ δε, την αισχραν σωτηριαν
της καλλιστης ανταλλαξαμενος, ο του φιλοσοφου Λεοντος μαθητης, προσρυεις τωι
αμερουμνηι ηρωτηθη παρ' αυτου περι της επιστημης αυτου. Ὁ δε ειπε μαθητης ειναι
του φιλοσοφου Λεοντος. Ουτος τε οστις ο Λεων εστιν και οιος μαθων, αυτον
επεθυμει εκεινον ιδειν, και δη τινι των αιχμαλωτων δους γραμματα, προς Λεοντα
τον φιλοσοφον απεστειλεν εν Κωνσταντινου πολει, υποσχομενος αυτωι, ει εξελθοι ο
αυτος Λεων, απ' εκεινου αυτον ειναι εν τιμηι. Ὁ Λεων δε τα γραμματα απολαβων και
φοβηθεις μηπως διαγ νωσθηι, ανηγαγε ταυτα Θεοφιλωι τωι βασιλει. Ὁ δε, γνους τα
της επιστημης αυτου και οτι τοιουτον σοφον ανδρα εν τηι πολιτειαι αυτου εχει,
προσλαβο μενος αυτον ειχεν εν τωι παλατιωι της Μαγναυρας, παραδους αυτωι
διδασκειν και μαθητας, παρεχων αυτωι τα προς υπηρεσιαν απαντα, ος και μητροπο
λιτης εν Θεσσαλονικηι γεγονεν. ̣24̣ Ὁ δ' αυτος κτιζει το ̣181a Τρικογχον εν τωι
παλατιωι και το λεγομενον Σιγμα και τας αναβα θρας, ενθα οι 714 δημοι ιστανται,
στησας και φιαλην, εν ηι γινεται το Σαξιμοδεξιμον λεγομενον, των ιππων
αμφοτερων των μερων διερχομενων μετα χρυσων σαγισματων. Ὑπο δε το
Τρικογχον κατωθεν δια μηχανης εποιησε το λεγομενον Μυστη ριον, εν ωι τηι μιαι
γωνιαι ο εαν ειπηι τις, εξακουε ται εν τηι ετεραι.
ΣΞΖʹ. Περι Θεοδωρου και Θεοφανους των αυτα δελφων. ̣35̣ Μαθων δε ο αυτος
Θεοφιλος, οτι Θεοφα νης ο ποιητης και Θεοδωρος ο αυταδελφος αυτου, καθ' εαυτους
ζωντες, την ασεβειαν αυτου κωμωι δουσι και διελεγχουσιν, αποστειλας μετ' οργης
ηγαγεν αυτους προς εαυτον ειπων ταδε· “Ποθεν εστε;” Οι δε ειπον· “Ἐκ
Παλαιστινης.” Ὁ δε αλιτηριος· “Και δια τι την γην υμων αφεντες και εις την
ημετεραν ελθοντες ου πειθαρχειτε τηι βασι λειαι ημων; Των δε μηδεν
αποκριναμενων, επετρεψε παιεσθαι τας οψεις αυτων σφοδρως· ειτα μετα τουτο
βουνευρησας αυτους μεχρι θανατου, μετα θυμου και τραχειας φωνης προς τον
υπαρχον εφη· “Ἆρον αυτους εις το πραιτωριον, και γραψον τα προσωπα αυτων
εγκολαψας τουσδε τους στιχους· Παντων ποθουντων προστρεχειν προς την πολιν,
Ὅπου παναγνοι του Θεου λογου ποδες Ἔστησαν εις συστασιν της οικουμενης,
Ὤφθησαν ουτοι τωι σεβασμιωι τοπωι Σκευη πονηρα δεισιδαιμονος πλανης. Ἐκεισε
πολλα λοιπον εξ ατοπιας Πραξαντες αισχρα δεινα δυσσεβοφρονως, 715 Ἐκειθεν
ηλαθησαν ως αποσταται. 110.1028 Προς την πολιν δε του κρατους πεφευγοτες Ουκ
εξαφηκαν τας αθεμιτους μωριας. Ὅθεν γραφεντες ως κακουργοι την θεαν
Κατακρινονται και διωκονται παλιν· προσθεις οτι “Καν μη ωσι καλοι, μη σοι
μελετω.” Τουτο δε ειπεν ειδως αυτους ως σοφωτατους και αριστα ησκημενους των
ποιητικων σχηματων την ακριβειαν, επειποντος τινος· “Ουδε αξιοι εισιν, ινα καλοι
 
 

298

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωσιν οι ιαμβοι.” Οι δε ειπον· “Γραφε, γραφε, βασιλευ, το δοκουν σοι, ως μελλον
τουτο αναγνωσθηναι ενωπιον του δικαιου και φοβερου Κριτου.” Ὁ δε υπαρχος,
τουτους αγαγων εις το πραιτωριον, μετα δυο ημερας απλωσας εν σκαμνοις και δησας
αυτων χειρας και ποδας κατακεντησας τε και εγκολαψας τους στιχους εις τας οψεις
αυτων, εξωρισεν. ̣26̣ Και εν μεν τηι εξοριαι τελευται ο εν αγιοις Θεοδωρος· ο δε
αοιδιμος Θεοφανης ο ποιητης διηρκεσε μεχρι Μιχαηλ και Θεοδωρας, αγωνισαμενος
πλειστα εν τηι γενομενηι ορθοδοξιαι· ος και μητροπολιτης εις Νικαιαν γεγονε, των
πραγματων αποκατασταντων ηδη προς το ευσεβεστερον. ̣27̣ Ἐπι αυτου επεσεν η
χρυση τουφα Ἰουστινιανου του λεγομενου Αυγουστεως· αμηχανουντων δε παντων
και πως ανελθοιεν διαλογιζομενων, ευ ρεθη τις σκαλωτης τεχνιτης, και ανελθων εν
τοις κεραμοις της Μεγαλης εκκλησιας, βελος αφηκε μετα σχοινιου εις τον ιπποτην
Ἰουστινιανον τον εκ χαλκου συνισταμενον· και του βελους παγεντος εκεισε, αυτος
δια του σχοινιου διαδραμων, θαμβος μεν τοις ορωσι παρειχετο, και την τουφαν
προσηρ μοσε, και την του 716 βασιλεως επεσπασατο ευ νοιαν, και τηι τεχνηι και τηι
φυσει μεγα προσεθηκεν ονομα, φιλοτιμηθεις παρα του βασιλεως νομισματα ρʹ. ̣28̣
Στεφει δε Θεοφιλος Μιχαηλ τον υιον αυτου, εν τηι Μεγαληι εκκλησιαι·
φιλοτιμησαμενος ην παντας εν τοις στεψιμοις. Κατεσκευασε δε και ξε νωνα τον νυν
μεν τα Θεοφιλου λεγομενον, οικον μεν γεγονοτα Ἰσιδωρου πατρικιου ανελθοντος
απο Ῥωμης μετα Ὀλυβριου επι Κωνσταντινου του Μεγαλου, μετα δε χρονον
εκδοθεντα κουρατωρια ωστε κατοικειν εκεισε γυναικας των ευγενων μη ειδυιας
σωφρονειν· επι δε Λεοντος Ἰσαυρου εκ πορνειου ξενοδοχειον εχρηματισεν επι
αυτου. Ὕστε ρον δε γεγονεν οικος Κωνσταντινου του της Ειρηνης μετα την υπο της
μητρος γεγονυιαν τυφλωσιν εις αυτον· τελευτησαντος δε αυτου, η γυνη αυτου το
μοναδικον σχημα περιβαλλομενη μοναστηριον κα τεσκευασε και εκαλεσε τα
Μετανοιας. Του δε αυτου οικου μεγιστου τε οντος και θαυμαστου, ξυλου εν τωι
τρικλινωι αποκλασθεντος, ηπειλησε πτωσιν· αι δε μοναζουσαι, απερχομενου του
βασιλεως εν Βλαχερ 110.1029 ναις ̣181b εδεηθησαν αυτου περι τουτου. Ὁ δε,
εκνευσας και θεασαμενος τον οικον και αρεσθεις εις αυτον, μετοικιζει τας αυτας
μοναζουσας εν ετεραι μονηι, αυτον δε τον οικον, κοσμωι παντοιωι καλλωπισας,
ξενωνα πεποιηκεν, επιδους αυτωι χρηματα παμπολλα και αργυριον και προαστεια,
επονομασας αυτον τα Θεοφιλου. ̣29̣ Προ δε της αυτου τελευτης ο θεομισης ουτος
βασιλευς, βουλην μυστικην ποιησαμενος μετα των ομοφρονων αυτου περι
Θεοφοβου του Περ σου, ως οτι “Πολλην αγαπην και πιστιν εχουσιν εις αυτον οι τε
υπ' αυτον Περσαι και των εν τελει ουκ ολιγοι, και μηπως, εμου τελευτησαντος,
μελετη σωσι τυραννιδα κατα τε του εμου παιδος νηπιου οντος και της γυναικος,
ανηγαγε Θεοφοβον εις το παλατιον και ειχε μετ' αυτου. Βαρηθεις δε εκ της νοσου,
καθειρξε Θεοφοβον εν ταις καμαραις του Βουκολεοντος. Των δε Περσων 717
επιζητουντων αυτον τι αρα γεγονεν, αποστειλας τηι νυκτι ο βασι λευς Πετρωναν, τον
της Αυγουστης αδελφον, συν τωι λογοθετηι, απετεμε την κεφαλην του Θεοφοβου.
Ἔπεισαν δε ουτοι τους Περσας ως οτι μετα του βασιλεως εστιν εν τωι παλατιωι. Του
δε βασιλεως δυσεντεριας νοσωι την ψυχην κακως αποῤρηξαντος, απεκομισθη το
δυστηνον αυτου σωμα εις τους Ἁγιους Ἀποστολους· το δε σωμα του Θεοφοβου δια
του Βουκολεοντος εξαγαγοντες λαθραιως διεσωσαν πλη σιον τα Ναρσου εν τηι νυν
λεγομενηι μονηι της Θεοφοβιας, και τουτον εκεισε κατεστησαν. ΣΞΗʹ. Βασιλεια
Μιχαηλ υιου Θεοφιλου. Μετα τουτον εβασιλευσε Μιχαηλ συν τηι μητρι αυτου
Θεοδωραι ετη ιεʹ, μονος δε ετη ιʹ, και συν Βασιλειωι ετος αʹ μηνας δʹ, οστις την
πατρυαν βασιλειαν διαδεξαμενος, την θεοστυγη παρεισφρησασαν τηι Ἐκκλησιαι και
δεινως επικω μασασαν νεαν θρησκειαν ευ μαλα γνησιως αποσει σαμενος, την
εκπαλαι θεοβραβευτον, ιεραν τε και ορθοτατην πιστιν ανεκηρυξεν. Ἡ δε Θεοδωρα
 
 

299

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου τως ην πιστη και ορθοδοξος, ως και του ανδρος αυ της ετι περιοντος λαθρα τας
αγιας εικονας τι μαιν και προσκυνειν· ητις γνωμηι μεν εαυτης, υποθηκηι δε 718 και
παραινεσει Θεοκτιστου κανι κλειου και λογοθετου εξελαυνει τε της εκκλησιας και
της πολεως τον πατριαρχην Ἰωαννην συν τοις περι αυτον ουσιν, περιορισασα τουτον
εν τωι 110.1032 Στενωι εις το Κλειδιον ουτω καλουμενον· λεγεται δε και συντεκνος
αυτης ειναι. Εισαγει δε τον εν αγιοις Μεθοδιον, μοναχον οντα, και πατριαρχην
αποκαθισται· και παντας τους απο Θεοφιλου εξο ριστους μοναχους και επισκοπους
ενωσασα, την ορθοδοξον εβεβαιωσε πιστιν και την Ἐκκλησιαν ει ρηνευσεν. Ει γαρ
και νηπιος ετυγχανεν ο βασι λευς, αλλ' ο “εκ στοματος νηπιων και θηλα ζοντων
κατηρτισαμενος αινον,” αυτος και τουτον παρεσκευασε την αληθειαν του θειου
δογματος ανυμνησαι και φανερωσαι προς δοξαν του δι' ακραν ευσπλαγχνιαν
σαρκωθεντος θειου Λογου και τοις ανθρωποις επι γης οφθεντος και συνανα
στραφεντος κατα την ιεραν χρησμολογιαν. ̣2̣ Συνοδον γαρ αγιων και θεηγορων
Πατερων εν ΚΠ. συναθροισας, υφ' ων η των κακων και δυσ ωνυμων εικονομαχων
κακιστη 719 αιρεσις ακριβως ελεγχθεισα και τα βδελυρα ταυτης ληρη ματα
διαῤρηδην ανατραπεντα, φαιδρως ο της ορ θοδοξιας λογος ανετειλεν ωσπερ εκ
τινων ̣182a μυχαιτατων και δυσδιεξοδευτων λαβυρινθων και σκοτεινων βαραθρων
της εξαγιστου και πεφαυ λισμενης αιρεσεως. Και ουτως ο μεν ταυτης εξαρχος και
διδασκαλος συν τοις ομοφροσιν αυτου διωκταις και υβρισταις ως της αληθειας
αντιθετοι και (του) ψευδους προσταται, ως λυσσωδεις λυκοι και της μυσαρας και
δαιμονιωδους των Μανιχαιων θρησκειας, αφ' ων (και την μανιαν κατα της
ενσαρκου θειας οικονομιας) και την αφορμην και αρχην ειληφασιν, εκδιωκεται·
αντεισ αγεται δε κοινηι ψηφωι και θειαι προσβοληι τε και χαριτι Μεθοδιος ο αοιδιμος
και (της ορθοτομιας και) της ορθοδοξιας προμαχος. ος γε πασας, ως επος ειπειν, τας
διαβολας και την ολεθριον κατα των ιερων εικονων μεθοδειαν και την βεβηλον
κενοφωνιαν των αιρεσιαρχων και φοιτητων της εκεινων κενο 110.1033 φωνιας και
φρενοβλαβειας αριστα και σαφεστατα διελεγξας και ανατρεψας, ει και τις αλλος· και
δια τουτο πολλους (μεν) προυπεστη διωγμους και κινδυνους και θλιψεις πολλας και
κακας, εξ επιμετρου δε σφοδρα υπο του θεηλατου Θεοφιλου. ̣3̣ Τις γαρ αριθμησει
τους ποικιλους και αλλε παλληλους διωγμους και πειρασμους και τας αφεγγεις
κατακλεισεις και τους ζοφωδεις βοθρους και τας των αναγκαιων περιστασεις, φιλων
τε και ομοδοξων στερησεις και τας αλλας συμφορας, ας ετλη γενναιως 720 και
προθυμως παρα των ανοσιων, αει περιφερων εναργως εις τυπον και υπο γραμμον
υπομονης, τοις φερεπονοις (και φθεγγο μενη) και σιωπωσα παραινεσις προδηλος
γενομε νος. Και ουτως ο θεσπεσιος την Ἐκκλησιαν ευ δοκιαι Θεου παραλαβων και
συνεργειαι των θεοφορων Πατερων, “ο μεν οικος του Θεου,” το συστημα των
ορθοδοξων, “επορευετο και” θειαι ρωμηι σαφως “εκραταιουτο” και διεπρεπεν εργωι
και λογωι, ο δε των αιρετιζοντων συλλογος και η) Ἰουδαικη τωι οντι σπειρα και
συμμορια κατηισχυ νετο κομιδηι “και ησθενει,” προφανως επιστομιζο μενη και
ανατρεπομενη καθ' εκαστην ημεραν. Και δη λοιπον αυτικα δια βασιλικης κελευσεως
ανεκληθησαν τε και ανεθησαν οι εν εξοριαις τε και πικραις φυλακαις Πατερες, αμα
και τα πληθη των μοναζοντων και μεντοι και των ευσεβων κο σμικων ουκ ολιγοι,
ων ο ταλας και αλιτηριος τας υπαρξεις αφελομενος και τους μεν δυσθανατωσας,
τους δε μαστιξι πολυειδεσι παραδους εξωρισεν (ως) μη πειθομενους παντελως μητε
ταις θωπειαις (αυτου) μητε ταις απειλαις του αλιτηριου Θεοφιλου. ̣4̣ Ἐν γουν τηι
αυτοκρατοριαι Μιχαηλ και Θεοδωρας της αυτου μητρος Ἀποδειναρ ο Σαρακηνων
φυλαρχος, εκ πολλων χρονων ετοιμαζομενος, εν δυναμει βαρειαι δρομωνων
τετρακοσιων φοβε ρων και καταπληκτων ηρχετο κατα της θεοφρου ρητου ΚΠ. Ἀλλα
τουτον η θεια δικη διωλεσε, παντων των πλοιων αυτανδρων συντριβεντων εν τωι
 
 

300

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακρωτηριωι των Κιβυῤραιωτων τωι λεγο μενωι 721 Χελιδονια, διασωθεντων εν Συριαι
επτα και μονων εξ αυτων. Ἕως ωδε τα χρονικα Γεωργιου· απο των ωδε μονον του
Λογοθετου. 110.1036
ΒΙΒΛΟΣ Εʹ.

Αʹ. Περι της Βασιλειας Μιχαηλ και Θεοδωρας της αυτου μητρος.
̣5̣ Τηι δε αʹ Κυριακηι των αγιων Νηστειων, μετα το γενεσθαι την ορθοδοξιαν,
απεστειλε Θεοκτιστον τον λογοθετην εν Κρητηι, ος, απελθων μετα πολλου πληθους
και στολου μεγαλου, σφοδρα μεν επτοησε τους Ἀγαρηνους αδυνατουντας ετι προς
την στρατιαν εκεινου ανταγωνιζεσθαι ̣182b, σφο δροτερον δε και αυτος επτοηθη και
την φυγαδειαν ησπασατο, την Αυγουσταν μαθων ως αλλον βα σιλεα προεχειρισατο,
οπερ μεθοδωι Σαρακηνων και δωροληψιαι των μετ' αυτου εκπληξαν αυτον πεπεικε
προς την πολιν επανελθειν και καταλιπειν τον στρατον μαχαιρας εργον τοις εν
Κρητηι. Ουτω δη κακος εν Κρητηι φανεις, χειρων εφανη και δυστυχεστερος εκειθεν
υποστραφεις. Ὡς γαρ εξελθων τοτε κατα Ῥωμανιας ο Ἄμερ 722 εληιζετο παν το εν
ποσι και κατεστρεφε, τον αυτον παλιν Θεοκτιστον ως πιστοτατον και οικειοτατον
μετα δυναμεως πολλης κατα του Ἄμερ Θεοδωρα και Μιχαηλ απεσταλκασιν· ος, και
παραγεγονως και πολεμον συναψας τωι Ἄμερ εις το λεγομε νον Μαυροποταμον,
ηττηθη τε και υπεστρεψε, πολλων μεν αναιρεθεντων, τινων δε και προσφυ γοντων
τωι Ἄμερ δια την του λογοθετου βαρυτητα και επαχθειαν, ων εις ην και Θεοφανης ο
εκ Φαργανων, ανδρειαι τε και ρωμηι διαφερων πολλων, ος υστερον χρονοις τισι
λογον απαθειας λαβων προσφευγει τοις Χριστιανοις. Θεοκτιστος δε εκει θεν
υποστραφεις προς την πολιν, ειχετο της αυτης οικειοτητος και τωι της Αυγουστης
αδελφωι Βαρδαι εις τινας λογους ελθων, την ητταν τουτωι προσ ηπτε και ανετιθετο,
ως τηι παραινεσει τουτου 110.1037 και τηι βουληι το Ῥωμαικον ετραπη στρατοπεδον
και τουτον της πολεως εξωθει βουληι Θεοδωρας Αυγουστης. ̣6̣ Ὁ δε αυτος
Θεοκτιστος, παραδυναστευων τηι Αυγουστηι, οικηματα και λουτρα και παρα δεισον εν
τηι νυν καλουμενηι Ἀψιδι πεποιηκεν προς το πλησιον αυτον ειναι του παλατιου· προς
δε φυλακην και σωτηριαν ιδιαν και πορταν Σι δηραν εν τηι ∆αφνηι κατεσκευασε και
παπιαν φυλαττειν εκεισε διωρισατο. Ἤδη δε ο βασιλευς ανδρωθεις εσχολαζε τοις τε
κυνηγιοις και ταις των ιππων αμιλλαις εν τωι διαυλωι του Ἱππικου και ταις λοιπαις
ακαθαρσιαις. Βουλην ουν ποιη σασα Θεοδωρα Αυγουστα μετα του λογοθετου Θεο
κτιστου δουναι γυναικα 723 Μιχαηλ τωι υιωι αυτης (εγνω γαρ ως συνεφιλιωθη
Ευδοκιαι τηι του Ἴγγε ρος μισουμενηι τωι λογοθετηι και τηι δεσποινηι σφοδρως δι'
αναιδειαν)· διο συζευγνυουσιν αυτωι Ευδοκιαν την του ∆εκαπολιτου, μεθ' ης
στεφανουται εν τωι αγιωι Στεφανωι τωι εις την ∆αφνην, γεγονοτος του παστου μεν εις
την Μαγναυραν, της δε συγκλητου ανακλιθεισης εν τοις ιθʹ ακουβιτοις. ̣7̣ Μετα δε
μικρον ο των Βουκελλαριων στρατηγος ηγαγεν ιππον τωι βασιλει θυμοειδη και
γενναιον. Ὁ δε, τουτον τωι ιππικωι βουλομενος υποζευξαι, ηβουλετο καταμαθειν
τους τε οδοντας, εξ ων η των ετων ποσοτης διαγινωσκεται, το τε ηθος οποιον εστιν·
του δε ιππου θρασυνομενου και σκιρτωντος, ην αχθομενος ο βασιλευς δια τουτο, ως
μηδενος οντος μηδε ευπορουντος γενναιοτητι και επιστημηι τον ιππον
εξημερωσοντος η μονον κατακρατησοντος. Ὡς ουν ηχθετο, παρων ο Θεο φιλιτζης
ειπεν, οτι, “∆εσποτα, εχω νεωτερον εμπειροτατον και ανδρειοτατον εις τους ιππους,
οιον επιποθει η βασιλεια σου, τουνομα Βασιλειον.” Του δε βασιλεως παρευθυ ελθειν
κελευσαντος, απεσταλη κοιτωνιτης εν τηι Σιδηραι πυληι και τον Βασιλειον ευρων
 
 

301

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα σπουδης ηγαγε προς τον βασιλεα. Και κελευσθεις τον ιππον 724 κρατησαι, τηι
μεν μιαι χειρι τον χαλινον κρατησας, τηι δε ετεραι του ωτος δραξαμενος του ιππου, εις
ημεροτητα 110.1040 προβατου μετεβαλεν· ωι αρεσθεις και θεραπευθεις ο βασιλευς
παρεδωκεν αυτον Ἀνδρεαι οντι εται ριαρχηι του ειναι εις την εταιριαν και δουλευειν
εν τοις ιπποις. ̣183a
Βʹ. Περι της Μακεδονος Βασιλειου ανατροφης. ̣8̣ Ἀναγκαιον δε ηγησαμην
διηγησασθαι περι του αυτου Βασιλειου την τε ανατροφην και οθεν εστι μεχρι της
τοιαυτης υποθεσεως. Ὁ αυτος Βασιλειος· γενναται εν Μακεδονιαι εν τοις χωριοις
Ἀδριανου πολεως επι της βασιλειας Μιχαηλ του Ῥαγγαβε, πατρος Ἰγνατιου του
πατριαρχου, γαμβρου δε Νικηφορου του βασιλεως εις Προκοπιαν την εαυτου
θυγατερα. Ἐπι τουτου εξηλθε Κρουμμος, αρχων Βου λγαριας, κατα Χριστιανων. Και
τραπεις Μιχαηλ, και Λεων ο Ἀρμενιος τυραννησας αυτον και βασι λευσας, ελθων
οπισθεν αυτου ο Κρουμμος, περιε κυκλωσε την πολιν. Λογχευθεις δε παρα Λεοντος
του Ἀρμενιου και υποστρεφων εν Βουλγαριαι, επεμψεν εις τον αγιον Μαμαντα
αφελειν τα εκεισε χαλκα ζωιδα. Ἀπελθων δε και εν Ἀδριανουπολει, παρελαβεν αυτην
και μετεστησε χιλιαδας ανδρων δεκα χωρις γυναικων, και τουτους κατυκισε μεχρι
του ∆ανουβιου. Ἐν δε ταις ημεραις Θεοφιλου του βασιλεως ην στρατηλατης εν
Μακεδονιαι ο Κορδυλης προσαγορευομενος· ειχε δε και υιον Βαρδαν ονοματι,
ηνδριωμενον πανυ, ον κατελιπεν αντ' αυτου αρχειν των Μακεδονων των οντων
περαν του ποταμου ∆ανουβιου· αυτος δε μετα μηχανης τινος εισηλθεν εις 725
Θεοφιλον, καθως εκεισε προεγραφη, ον υποδεξαμενος χαιρων και γνους ο θελει,
απεστειλε πλοια αναλαβεσθαι αυτους και αγαγειν εν τηι πολει. Ἦν δε αρχων
Βουλγαριας ο Βαλδιμερ, εγγονος Κρουμου, πατηρ Συμεων του μετα ταυτα κρατη
σαντος. ̣9̣ Ἐποιησεν ουν βουλην ο λαος συν γυναιξι και τεκνοις εξελθειν εν
Ῥωμανιαι· εξελθοντος δε του Μιχαηλ Βουλγαρου εν Θεσσαλονικηι, ηρξαντο διαπε
ραιν συν ταις υποστασεσιν αυτων. Μαθων δε ο κομης τουτο αντεπερασε πολεμησων
αυτους· απογνοντες ουν οι Μακεδονες εποιησαν κεφαλην αυτων τον τε Τζαντζην,
και τον Κορδυλην, και συμβαλοντες πολε μον, απεκτειναν πολλους, τινας δε
εκρατησαν. Οι δε μη δυνηθεντες περασαι Βουλγαροι, προσεῤ ρυησαν τοις Ουγγροις,
και ανηγγειλαν αυτοις παντα τα των Μακεδονων· ηλθον δε και τα πλοια του
βασιλεως προς το αναλαβεσθαι αυτους προς την πολιν. Παρευθυ ουν ανεφανησαν
Ουννοι πληθος απειρον· οι δε ιδοντες αυτους μετα δακρυων εβοων λεγοντες· “Ὁ
Θεος του αγιου Ἀδριανου, βοηθει ημιν,” και παρετασσοντο προς συμβολην πολεμου.
110.1041 Οι δε Τουρκοι ειπον προς αυτους· “∆οτε ημιν την υπαρξιν υμων πασαν, και
απελθετε οπου και βουλεσθε.” Οι δε τουτο ου κατεδεξαντο, αλλα πα ρατεταγμενοι
υπηρχον εν τρισιν ημεραις· τηι δε τεταρτηι ηρξαντο εισερχεσθαι εις τα πλοια αυτων.
Θεασαμενοι δε τουτο οι Τουρκοι συνεβαλον πολεμον απο ωρας εʹ μεχρι εσπερας. Και
τραπεν το εθνος, κατεδιωκον αυτους οι Μακεδονες. Και τηι επιουσηι ημεραι,
βουλομενων αυτων υποχωρησαι, ανεφανησαν παλιν Ουννοι προς το πολεμησαι
αυτους. Ἀναστας δε Μακεδων νεωτερος, Λεων ονοματι, εκ γενους των Γομοστων, ος
μετα ταυτα γεγονεν εταιρειαρ χης, και ετεροι ονομαστοι των Μακεδονων ετρεψαν
αυτους και εξηλασαν. 726 Και υποστρεψαντες εισηλθον εις τα πλοια και
απεσωθησαν προς τον βασιλεα, και φιλοτιμηθεντες παρ' αυτου υπεστρεψαν εις
Μακεδονιαν, εις την ιδιαν χωραν. Ἦν δε τοτε Βασιλειος νεανιας εκ της αιχμαλωσιας
ελ θων επι Λεοντος και Μιχαηλ του Ἀμοῤραιου, και εισηλθεν επι Θεοφιλου του
βασιλεως, ως ειναι τα ετη αυτου κεʹ. Ἀποκατασταθεις δε εν τηι ιδιαι χωραι
προσεκολληθη δουλευειν στρατηγωι Μακεδονιας τωι λεγομενωι Τζαντζηι· και μηδεν
παρ' αυτου ωφεληθεις, ηλθεν εν τηι πολει· μεχρι της Χρυσης πορτης εισελθων.
Κεκοπωμενος εκ της οδοιποριας (Κυριακη ̣183b γαρ ην και ο ηλιος προς δυσμον)
 
 

302

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανεκλιθη εν τοις πεζουλιοις του αγιου ∆ιομηδους· καθολικη γαρ ην (το τοτε) η
εκκλησια, εχουσα προσμοναριον ονοματι Νικολαον. Τηι δε νυκτι εκεινηι εκαλεσε θεια
φωνη τον προσμοναριον λε γουσα· “Ἐγερθεις εισαγαγε· εις το ευκτηριον τον
βασιλεα.” Ὁ δε εγερθεις ουδενα ευρε πλην αυτον τον Βασιλειον κειμενον ως πενητα.
Και επι στραφεις επεσεν εις την εαυτου κοιτην. Παλιν ουν εκ δευτερου ηλθεν αυτωι η
τοιαυτη φωνη· ο δε εξελθων και κατασκοπησας και μηδενα ευρων επιστραφεις
εκλεισε τον πυλωνα και ανεπεσεν. Και ευθεως μετα ρομφαιας τις δεδωκεν αυτωι εις
την πλευραν λεγων· “Ἐξελθων εισαγαγε ον βλεπεις εξωθεν του πυλωνος 727
κειμενον· ουτος εστιν ο βασιλευς.” Ἐξελθων ουν μετα σπουδης συντρομος, και
ευρων Βασιλειον μετα πηρας και ραβδου, εισηγαγεν εσωθεν της εκκλησιας. Και
110.1044 τηι βʹ ημεραι απελθων μετ' αυτου εις το λουτρον, ελουσεν αυτον και ηλλαξε,
και ελθων εν τηι εκκλησιαι εποιησεν αδελφοποιησιν, και συνηυφραινοντο εν αλλη
λοις. ̣10̣ Ὁ δε αυτος Νικολαος ειχεν αδελφον ιατρον, ος εδουλευε τωι Θεοφιλιτζηι.
Ἐλθων δε κατα τυχην ο ιατρος προς τον αδελφον αυτου, ιδων τον Βασιλειον και
θαυμασας το μεγεθος και την ανδρειαν αυτου, ειπε προς τον αδελφον αυτου· “Ποθεν
εστιν ουτος;” Ὁ δε αναγγελλει αυτωι παντα, και παρηγγειλε φυλαξαι το μυστηριον.
Καθεζομενου δε του ιατρου επι τραπεζης μετα του Θεοφιλιτζη, και τουτου καθ'
εαυτον αναλογισαμενου και ειποντος, οτι “Ἤθελον ευρειν ανθρωπον επιτηδειον εις
τους εμους ιππους”, (αναστας) ο ιατρος ειπεν αυτωι περι (της ανδρειας) του
Βασιλειου, και οτι “Τοιου τος εστιν οιον επιποθεις και ζητεις.” Ἀποστειλας ουν μετα
σπουδης ηγαγεν αυτον. Θεασαμενος ουν αυτον επιαγουρον και μεγαλην κεφαλην
εχοντα, επεθηκεν αυτον Κεφαλαν, και δεδωκε τουτον δου λευειν τους ιππους αυτου.
Ὡς ουν προειρηται, δια τοιαυτην αιτιαν δεδωκεν αυτον Θεοφιλιτζης Μιχαηλ τωι
βασιλει. 728 ̣11̣ Ὁ δε βασιλευς, τον αυτον Βασιλειον εισαγαγων, ειπε τηι μητρι αυτου
(ως χαιρομενος)· “∆ευρο, ιδε, μητερ, οιον αγουρον νυν επελαβομην.” Ἡ δε
εξελθουσα και ιδουσα αυτον απεστραφη ειπουσα (τωι υιωι αυτης)· “Ουτος εστι,
τεκνον μου, ο μελλων αφανισαι το γενος ημων”. Ὁ δε ουδα μως επεισθη τηι μητρι
αυτου η ηκουσεν αυτηι. ̣11̣· Ἐτελευτησε δε ο εν αγιοις πατριαρχης Μεθοδιος, και
χειροτονειται αντ' αυτου Ἰγνατιος, ο υιος Μιχαηλ κουροπαλατου. Γʹ Περι των
Βουλγαρων και του Ἄμερ. Των δε Βουλγαρων επιδρομας ποιουντων εν Θραικηι και
Μακεδονιαι και ληιζομενων τα τοιαυτα θεματα, η Θεοδωρα ταξεωτας εποιησεν, οι
και εκ των καστρων επιτιθεμενοι Βουλγαροις σποραδην και κατ' ολιγους
κουρσευοντες, εφονευον τουτους και 110.1045 ηιχμαλωτιζον, ωστε υποσταληναι
τους Βουλγαρους εν τηι ιδιαι χωραι. ̣12̣ Βαρδας δε ο Καισαρ εφιλιωθη ∆αμιανωι
πατρικιωι και παρακοιμωμενωι. Ὁ δε τον βασιλεα κρατησας επεισε του εισαγαγειν
τον Βαρδαν εν τηι πολει, ος δια δωρων τους 729 του βασιλεως οικειους διαδεξαμενος
(αμα τωι παρακοιμωμενωι) ωρισθη προερχεσθαι εις το παλατιον. Οικειωσαμε νος δε
και Θεοφανην πρωτοσπαθαριον (ως ηνδρειω μενον) τον (επιλεγομενον) Φαργανον,
βουλην ποιουσι μετα ∆αμιανου του ανελειν Θεοκτιστον τον ουτω συνηθως επι του
κανικλειου λεγομενον. Πεισθεις δε και ο βασιλευς υπο του ∆αμιανου επι τουτωι,
συνηινεσε και αυτος γενεσθαι τουτο· ελεγε γαρ ο Βαρδας ∆αμιανωι, οτι “Ἕως εστι
̣184a Θεοκτιστος μετα της Αυγουστης, ουκ αρξει ουδε εξουσιασει ποτε ο βασιλευς.” Ὁ
δε Θεοκτι στος απελθων εν τωι λουσματι των Ἀρεοβινδου, ως εθος ην αυτωι, ειτα
ελθων εις τα ασηκρητεια κρα τειν τας αναφορας, εισηλθεν εις το Λαυσιακον. Και
περιβλεψαμενος ειδε Βαρδαν καθεζομενον εμπρακτον, και ταραχθεις σφοδρως εφη,
οτι “Ἐγω εισελθων εις την Αυγουσταν, παλιν εκδιωκων αυτον.” Εισελθοντος δε
αυτου εις το ωρολογιον, προυπηντησεν αυτωι Μιχαηλ αμα ∆αμιανωι, και ουκ ειασαν
εισελθειν προς Θεοδωραν, αλλ' εκελευσθη μετ' οργης ανοιξαι τας αναφορας και
αναγνωναι (εμπροσθεν αυτου)· ακοντα δε τουτο ποιησαντα αντεστρεψαν αυτον εις
 
 

303

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουπισω εξελθειν. Ὁ δε πικρως δακρυων και ολοφυρομενος εξηλθε· συνηντησε δε
αυτωι Βαρδας εις το Λαυσιακον, και ηρξατο κατα κοῤρης παιειν αυτον και τιλλειν τας
τριχας αυτου. Ἰδων δε ο 730 δρουγγαριος της βιγλης ο Μανιακης, ανα στας αντελεγε
τωι Βαρδαι μη τυπτειν τον λογοθετην. Οι δε σφαζουσιν αυτον και μεληδον
κατακοπτουσιν εις τα Σκυθη, θηρων ωμοτητα και αγριοτητα ενδειξαμενοι. ̣13̣ Τουτο
μαθουσα (παρα του Παπιου) Θεοδωρα (εξελθουσα), κατα του Μιχαηλ (ως εικος)
ηγανα 110.1048 κτησε και των λοιπων, οι τον φονον κατειργα σαντο· και του
βασιλεως παντι τροπωι μηχα νωμενου την μητερα εξιλεωσασθαι, αυτην απαρηγο
ρητος εμεινεν, (μητε την οργην υφιεμενην μητε παραμυθουμενη τισιν, αλλ' ωσπερ
κλυδων θαλασ σιος, νουθετουμενη, παρηγορειτο τε και κατε πειθετο)· οθεν
μεταβαλων ο βασιλευς, ωσπερ την ψυχην και την γνωμην, ουτω δη και το σχημα και
την ενεργειαν, τοσουτοις τροποις λυπειν αυτην κατεπειγετο οσοις προ τουτου
θεραπευειν εσχη ματιζετο· και (δη) τας μεν αδελφας αυτου, Θεκλαν, Ἀναστασιαν, και
Ἄνναν εξωθει τουπαλατιου, καταγαγων εις τα Καριανου, Πουλχεριαν δε ως
ηγαπημενην τηι μητρι απεστειλεν εν τηι μονηι των Γαστριων· ειθ' ουτως μετ' ολιγον
ενωσας πασας εν τηι μονηι των Γαστριων απεκειρε, (περιβαλων αυτας το μοναδικον
σχημα). 731 ̣14̣ Ὑπο δε της συγκλητου (πασης) ευ φημισθεις μονος αυτοκρατορει, και
προβαλλεται Βαρδαν μαγιστρον και δομεστικον των σχολων. Μη διαλλαττομενης δε
της μητρος αυτου δι' α ελυπει αυτην και την αδικον σφαγην Θεοκτιστου, εχθρα
υπηρχεν αναμεταξυ αυτων ασπονδος. Ὁ δε, και ταυτην του παλατιου καταγαγων, εις
το μοναστη ριον τα Γαστρια και αυτην αποστελλει. Ἥτις, αθυμιαι μετεωρισθεισα τον
νουν και υπο εκπληξεως αφαιρεθεισα και το φρονειν, αναξιαν εαυτης συ σκευαζει
βουλην κατα Βαρδα βουλευομενη συν πολ λοις και αλλοις, σχουσα κοινωνον και
του βασιλεως τον πρωτοστρατορα, οπως, υποστρεφοντος Βαρδα απο του προαστειου
αυτου του Κοσμιδιου, αναιρη σωσιν αυτον· ων η μελετη προ του εργου φανερω
θεισα κατ' εκεινων των μελετησαντων το κακον εξενηνοχεν· (φωραθεντες γαρ και)
κατασχεθεν τες, εν τηι Σφενδονηι τας κεφαλας απετμηθησαν. Και προβαλλεται τον
Βασιλειον Μιχαηλ αντι του τε λευτησαντος πρωτοστρατορα, ομοιως και Βαρδαν τον
θειον αυτου κουροπαλατην. 732 ̣15̣ Ἔπεσε τοτε κονις εκ του ουρα 110.1049 νου
(κατενεχθεισα επι τους κεραμους) αιματωδης πληρης· ̣184b και πολλοι ευρισκον
λιθους (εν ταις οδοις η κηποις) ερυθρους ως αιμα. Προβαλλεται δε Μιχαηλ
Ἀντιγονον, τον υιον Βαρδα, δομεστικον των σχολων, τον δε ετερον υιον αυτου, δους
γυναικα, εις ην και ελοιδορειτο, προ βαλλεται μονοστρατηγον εις τα δυτικα θεματα.
Και τελευτησαντος αυτου εκεισε, μετ' ολιγον τηι δʹ της ∆ιακαινησιμου προβαλλεται
Μιχαηλ Βαρδαν τον θειον αυτου Καισαρα (ος επι αρματος πορευθεις εδωκεν
υπατειαν τηι μεσηι). ̣16̣ Ἐξηλθε δε ο Ἄμερ και κατηλθε μεχρι Σινωπης, ληισαμενος
παντα τα των Ῥωμαιων· και υπεστρεψε μη καταληφθεις υπο του Ῥωμαικου
στρατου. Ἐκστρατευσας δε Μιχαηλ αμα Βαρδαι Καισαρι, κινησιν ποιει κατα Μιχαηλ
αρχοντος Βουλγαριας δια τε γης και θαλασσης, μαθων το των Βουλγαρων εθνος
λιμωι τηκεσθαι. Οι δε Βουλγα ροι τουτο μαθοντες ως ηχωι βροντης υπεκλιθησαν, και
προ των αγωνων και της μαχης περι 733 της νικης απεγνωσαν (και Χριστιανοι
γενεσθαι και υποταττεσθαι τωι βασιλει και Ῥωμαιοις ηιτη σαντο). Ὁ δε βασιλευς τον
μεν αρχοντα αυτων βαπτισας και δεξαμενος επεθηκεν αυτωι το αυτου ονομα· τους δε
μεγιστανας αυτου εν τηι πολει αγαγων εβαπτισεν αυτους, εκτοτε γενομενης ειρη νης
βαθειας. 110.1052 ̣17̣ Τον δε Ἄμερ εξελθοντα κατα Ῥωμανιας στρατηλατης ων της
ανατολης Πετρωνας και Νασαρ των Βουκελλαριων, 734 λοχησαντες την οδον της
υποστροφης αυτου συναντωσιν αυτωι εις τον Λαλα καωνα· και συμβολης γενομενης
τρεπουσιν αμερ· και φυγηι χρησαμενον καταδιωκει αυτον τις των κομητων, και
τουτου την κεφαλην αρας ηγαγε Πε τρωναι στρατηλατηι. Εισελθοντες δε οι στρατηγοι
 
 

304

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μετα επινικιων, εθριαμβευσαν ταυτα εν τωι Ἱππικωι· και εκτοτε εγενετο γαληνη
μεγαλη εν τηι Ἀνατοληι (δια την του αμερ σφαγην). ̣18̣ Και αλλων μεν οι πονοι και τα
κατα των πολεμιων ανδραγαθηματα, η δε του βασιλεως αγαπη προς τον Βασιλειον
εξεχυτο, και τουτον μο νον ενομιζεν ειναι τον θεραπευτην αυτου.
∆ʹ. Περι του πτωχομαγιστρου. ̣19̣ Ἔκτισε δε Μιχαηλ σταυλον τοις ιπποις
αυτου, κοσμησας μαρμαροις και υδατων επιῤροαις, κατασκευασας ωραιοτατον πανυ·
και τουτου τελε σθεντος ην τις εν τηι πολει ονοματι Πετρος, λογιος και σκωπτικος,
ον και 735 πτωχομαγιστρον εκαλουν. Τουτον προσκαλεσαμενος Μιχαηλ εν τωι
σταυλωι, υπεδεικνυεν αυτωι την αλογον του κατα σκευασθεντος οικου ευπρεπειαν,
ως βουλομενος επαινεθηναι παρ' αυτου, ειπων και ταυτα; ως αει μνημονευεσθαι
μελλω δια την του εργου τουτου κατασκευην. Ὁ δε εφη τωι βασιλει· “Ἰουστινιανος
εκτισε την Μεγαλην εκκλησιαν κοσμησας χρυσωι και αργυρωι και μαρμαροις
πολυτιμοις, και μνημη αυτου νυν ουκ εστιν. Και συ, βασιλευ, κοπροθεσιον ποιησας
και αλογων αναπαυσιν λεγεις μνημο νευεσθαι δια τουτο;” Ὁ δε αποτυχων των (εξ
αυτου) επαινων και οργισθεις τυπτομενος και συρομενος εξεβληθη ο
πτωχομαγιστρος. ̣20̣ Φημης δε διαθεουσης περι Βαρδα Καισα ρος, οτι τηι νυμφηι αυτου
συμφθειρεται, τουτο ακου σας Ἰγνατιος ο πατριαρχης, πολλακις παρηινεσεν αυ
110.1053 τον αποσχεσθαι του τοιουτου μυσους και μη προσ κομμα ειναι πολλων, τον
αρετης υποδειγμα ειναι οφειλοντα (και σωφρονος βιου). Ὁ δε μη πει θομενος ενειχε
τωι πατριαρχηι συνεχως εγκαλουντι και σωφρονειν κατεπειγοντι. Και δηποτε
μελλοντα κοινωνειν τον Βαρδαν ο πατριαρχης απωσατο (ως μη πειθομενον ̣185a
κανοσιν η παραινεσεσιν). Ὃς οργηι πληγεις την ψυχην τον παραινετην ως ανομον
(τινα) και φθορεα της εκκλησιας εξεωσε, και βασα νοις απειροις και ανημεροις 736
υπεβαλεν ως ποιησαι παραιτησιν. Του δε μη πεισθεντος, Φω τιον πατριαρχην αντ'
αυτου χειροτονει πρωτασηκρη τιν οντα (τωι κατ' εκεινον καιρωι) και λογιωτατον
πανυ. ̣21̣ Ὁ δε βασιλευς εξεστρατευσε κατα των Ἀγαρηνων καταλιπων εν τηι πολει
(ταυτην φυ λαττειν) Ὠορυφαν υπαρχον (οντα), οστις, ουπω του βασιλεως μηδεν εξ
ων εμελετα και κατα νουν ειχεν εργασαμενου, την των αθεων Ῥως εμηνυ σεν
αφιξιν, γεγενημενου ηδη κατα τον Μαυροπο ταμον. Και ο μεν βασιλευς και της
εχομενης με τεσχεθη οδου και δι' ην ταυτην αφηκεν, ουδεν βασιλικον και γενναιον
ειργασατο. Οι δε Ῥως φθασαντες ενδον του Ἱερου γενεσθαι, πολυν ειρ γασαντο
φονον Χριστιανων και αθωον αιμα εξεχεον· υπηρχον δε πλοια ςʹ, α περιεκυκλωσαν
την πολιν (και πολυν φοβον τοις ενδοθεν ενεποιησαν). Ὁ δε βασιλευς καταλαβων
μολις ισχυσε διαπερασαι, και 737 δη συν τωι πατριαρχηι Φωτιωι εις τον εν Βλαχερναις
ναον της του Θεου Μητρος παρεγενοντο, κακει το Θειον εξιλεουντο και
ευμενιζοντο· ειτα μετ' υμνωιδιας το αγιον της Θεοτοκου εξαγαγοντες ωμοφοριον, τηι
θαλασσηι ακρως προσεβαψαν, και νηνεμιας ουσης ευθυς ανεμων επιφορα, και της
110.1056 θαλασσης ηρεμουσης, κυματων επαναστασεις αλλε παλληλοι εγενοντο, και
τα των αθεων Ῥως πλοια κατεαγησαν, ολιγων εκπεφευγοτων τον κινδυνον. ̣22̣
Βαρδα δε του Καισαρος εν τηι προελευσει διερχομενου (μετα σκαραμαγγιου οξεος εις
το ωρο λογιον), καθεζομενος ∆αμιανος εκεισε, ο πατρικιος και παρακοιμωμενος, ουκ
επηγερθη τιμησαι αυτον. Τουτο ιδων ο Καισαρ εθυμωθη λιαν· και εισελ θοντος
αυτου εις τον χρυσοτρικλινον και συγκαθ εσθεντος τωι βασιλει και δακρυοντος απο
οργης και θυμου, ηρωτησε την αιτιαν ο βασιλευς. Ὁ δε εφη, οτι “Τηι κελευσει της
βασιλειας σου ηξιωθην τιμης μεγαλης, ∆αμιανος δε ο παρακοιμωμενος εις ονειδος
εμου και της σης βασιλειας ουκ επη γερθη μοι ενωπιον της συγκλητου.” Θυμωθεις δε
ο βασιλευς Μαξιμιανον τινα κοιτωνιτην 738 παρευθυ προσταττει αραι ∆αμιανον και
εν τωι εμποριωι του αγιου Μαμαντος απαγαγειν, και τουτον αποκειραι εκεισε και
ποιησαι μοναχον, και προσ ταξαι φρουρεισθαι. Και τηι αυτηι ημεραι προβαλλεται
 
 

305

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βασιλειος ο πρωτοστρατωρ, παρακοιμωμενος. Ἐζηλοτυπησε δε ο Καισαρ τουτο
ακουσας, και εκτοτε εζητει αποκτειναι Βασιλειον. ̣23̣ Ἐχωρισε Βασιλειον ο Μιχαηλ
της ιδιας γυναικος Μαριας, δεδωκως αυτωι γυναικα Ευδοκιαν την Ἰγγηριναν,
διορισαμενος αυτωι κυριως αυτην εχειν. Ἦν γαρ αυτη του βασιλεως παλλακη, και
πανυ ηγαπα αυτην ως ευπρεπη· τηι δε προ τεραι αυτου γυναικι Μαριαι δους χρυσιον
και αλλα τινα απεστειλεν εν Μακεδονιαι εις τα ιδια. Θεκλαν δε την ιδιαν αδελφην
προσηρμωσε Βασιλειωι, του εχειν αυτην ιδιως. ̣24̣ Ἔκτοτε δε υπεβλεποντο αλληλους
ο τε Και σαρ και ο Βασιλειος, ζητουντες πως ετερος τον ετερον ανελει· ιδιως δε
ελοιδορει Βασιλειος τον Καισαρα ως κατ' αυτου μελετωντα· ο δε ταυτα ως ληρον
ηκουεν. Ὁ δε Βασιλειος σπευδων πληροφο ρησαι τον βασιλεα ̣185b συμφιλιουνται
Συμβατιωι, πατρικιωι και λογοθετηι του δρομου, γαμβρωι δε Καισαρος, και δι' ορκων
εβεβαιωσαντο αλληλους εν 110.1057 ομονοια και διηνεκει αγαπηι ειναι·
επληροφορησε δε και Συμβατιον ο Βασιλειος δι' ορκων φρικτων, ως “του βασιλεως
αγαπην 739 πολλην εχοντος προς σε καμου σπουδαζοντος τα υπερ σου, μελεται μεν
προβαλεσθαι σε Καισαρα· αλλα δια τον πενθερον σου τουτο αδυνατει ποιησαι.” Ὁ δε
απατηθεις τοις ορκοις του Βασιλειου γεγονε κατα του Καισαρος Βαρδα του ιδιου
πενθερου, και εισελ θων εις τον βασιλεα εξωμοσατο πληροφορησας αυτον, οτι “ο
Καισαρ βουλεται σε ανελειν,” εξειπων και τα της βουλης. ̣25̣ Ὁ δε βασιλευς τοις
ορκοις (του) Συμ βατιου πεισθεις και τοις λογοις Βασιλειου βε βαιωθεις ενδομυχει
κατα του Καισαρος. Ειδως δε (ο) Βασιλειος, οτι παντα καλως κατα του Καισαρος
συνεσκευασται, εν τηι πολει μη δυναμενος τουτο ποιησαι, πειθει τον βασιλεα κινησαι
στολον και στρατον κατα της Κρητης. Τουτου δε γενομενου, Λεων ο φιλοσοφος
Βαρδαν (τον) Καισαρα παρηινει υποστελλεσθαι και συντηρειν εαυτον απο Βασιλειου.
Ὁ δε Καισαρ τον βασιλεα παλιν επεφωνειτο φειδε σθαι του Βασιλειου. 740 ̣26̣
Γενομενης δε της Προελευσεως εις τα Χαλκοπρατεια τωι ευαγγελισμωι (και της
εισοδου γενομενης και του) ευαγγελιου τελεσθεντος, ανηλθεν ο πατριαρχης Φωτιος
και ο βασιλευς συν τωι Καισαρι και Βασιλειωι τωι παρακοιμωμενωι εν τοις
κατηχουμενοις, του πατριαρχου επι χειρας εχοντος το τιμιον αιμα του Κυριου ημων
Ἰησου Χριστου, και βαψαντες ο τε βασιλευς και ο Βασι λειος τους τιμιους υπεγραψαν
σταυρους, ορκωι βε βαιουντες τον Καισαρα αφοβως συνεξελθειν μετ' αυτων εν τωι
ταξειδιωι· φανερως γαρ Λεων ο φιλο σοφος παρηγγυατο τωι Βαρδαι μη εξελθειν συν
αυτοις· εξερχομενον γαρ ελεγε μη υποστραφηναι. ̣27̣ Ἀπο δε της εορτης του αγιου
Πασχα 110.1060 απαρας ο βασιλευς μετα πολλου στρατου κατελαβεν εν τωι θεματι
των Θραικησιων. (Ἀπλικευσαντων δε αυτων εις Κηπους) Βασιλειος ο παρακοιμω
μενος βουλην εποιειτο ανελειν τον Καισαρα· υπηρχε· δε εν τηι βουλη Μαριανος και
Συμβα τιος και Ἀσυλαιων ο εξαδελφος αυτου και Πε τρος ο Βουλγαρος και Ἰωαννης
ο Χαλδος και Κωνσταντινος ο Τοξαρας. Ἰωαννης δε ο Νεατοκωμητης διεγνω ταυτα,
και κατελθων 741 εις (την) του Καισαρος τενταν, του ηλιου δυνοντος, και συν τυχων
Προκοπιωι πρωτοβεστιαριωι του Καισαρος, διεβεβαιουτο αυτωι, οτι “αυριον μεληδον
κατα κοπτεται ο δεσποτης υμων (ο) Καισαρ.” Ὁ δε Καισαρ ταυτα ακουσας ειπε
Προκοπιωι· “Ἀπελθων ειπε τωι Νεατοκωμητηι οτι Ληρεις, οιδας οτι νεος ει και ου
πρεπει σοι η του πατρικιου αξια· συ γαρ δια τουτο τα ζιζανια ταυτα εγειρεις.”
Ἄυπνος δε διατελεσας, ορθρου βαθεως τους αυτου παντας προσκαλεσαμενος
διεσαφησε τα λαληθεντα αυτωι, βουλην επιζητων παρ' αυτων. Φιλοθεος δε πρωτο
σπαθαριος και γενικος προσφιλης αυτου ων, ειπε τωι Καισαρι· “Αυριον, ω δεσποτα,
περιβαλου τον χρυσοπερσικον σου χιτωνα, και οφθητι τοις εχθροις σου, και απο
προσωπου σου φευξονται.” ̣28̣ Του ηλιου δε ανατειλαντος, ιππωι επιβας παρεγενετο
προς την κορτην του βασιλεως μετα στολης λαμπρας, πολλων ̣186a περικυκλουντων
αυτον (εχων Ευσταθιον πρωτοστρατορα γενναιον τον Ἀργυρον. Κωνσταντινος δε ο
 
 

306

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τοξαρας τηι βουληι Βασιλειου προυπηντησε προσκυνησας αυ τον, και υποστραφεις
εμηνυσε Βασιλειωι την του Και σαρος αφιξιν). Βασιλειος δε εξελθων, προσκυνησας
αυτον και τηι 742 χειρι κρατησας, προσηγαγε προς τον βασιλεα. Ὁ δε Καισαρ
συγκαθεσθεις τωι βα σιλει εφη· “Του λαου παντος, δεσποτα, συνη γμενου, προσταξον
διαπερασαι εν τηι Κρητηι.” Ὄπισθεν δε εστως ο Βασιλειος τηι χειρι διη πειλει τον
Καισαρα. Αιφνης δε επιστραφεντος του Καισαρος και ιδοντος αυτον απειλουμενον,
παρευθυ 110.1061 Βασιλειος δεδωκεν αυτωι μετα του ξιφους και οι λοιποι οι μετ'
αυτου μεληδον κατεκοψαν αυτον, του βασιλεως βλεποντος και σιωπωντος. ̣29̣ Ὥρα
δε ην τριτη της ημερας· ευθεως δε (ο βασιλευς και ο Βασιλειος) επι την πολιν
υπεστρε ψαν. Ἐρχομενων δε (κατα την οδον) κατα το εμποριον του Ἀκριτα, λαου
πολλου συνηγμε νου ιδειν τον βασιλεα, εις τις μοναχικον σχημα περιβεβλημενος εφ'
υψηλης στας πετρας επεφω νει μεγαλως τωι βασιλει· “Καλον ταξειδιον εποιησας, ω
βασιλευ, τον ιδιον συγγενη και το πατρωιον αιμα ξιφει ανελων· ουαι σοι, ουαι σοι,
οτι ταυτα εποιησας.” Θυμωθεις δε ο βασιλευς και ο Βασιλειος αποστελλουσι
μαγγλαβιτην τον Μωροθεοδωρον, τον μοναχον ξιφει ανελειν. Οι δε λαοι,
επιδραμοντες προς τον αποσταλεντα, προεφασισαντο ανουν και δαιμονωντα αυτον
ειναι· και ουτως μολις παρηλθε την τιμωριαν ο μοναχος. 743 ̣30̣ Ὀψε δε σαββατωι της
νʹ εδηλωσε Φωτιωι τωι πατριαρχηι ο βασιλευς δια Ῥεντακιου, πρωτοβεστιαριου αυτου
την αναγορευσιν της βασι λειας ποιησαι Βασιλειου. Και τηι επαυριον εξηλθον δυο
σελλια. Οι δε λαοι διεταραχθησαν, πως, ενος βασιλεως οντος, δυο σελλια εξηλθον.
Του (δε) βα σιλεως διερχομενου εν τηι προελευσει, οπισθεν Βασι λειος περιεπατει
φορων σκαραμαγγιον μετα σπαθιου, ως εθος τοις παρακοιμωμενοις· μεχρι δε των
βασι λικων πυλων εισελθων. ο βασιλευς ουκ απεθετο το στεφος, καθως εθος εστι
(τοις) βασιλευσιν, αλλα μετ' αυτου εισηλθε μεχρι των αγιων θυρων, και
αντιστραφεις ανεβη τρεις βαθμους του αμβωνος εστεμμενος· και υποκατω του
βασιλεως Βασιλειος (ο παρακοιμωμενος), κατωθεν δε Βασιλειου Λεων ο Καστωρ και
ασηκρητις, εχων τομον επι χειρας, και Μιχαηλ πραιποσιτος ο Ἀγγουρης και οι δη
μαρχοι αμα τοις δημοις. Ἤρξατο ουν Λεων ο αση κρητις αναγινωσκειν λεγων, οτι
“Βαρδας ο Και σαρ εβουλευσατο κατ' εμου, ανελειν με, και δια τουτο υπεξηγαγε με
της πολεως· και ει μη δια Συμβατιου· και Βασιλειου εμηνυθη μοι, ουκ (αν) εν τοις
ζωσιν ημην· ετελευτησε δε υπο της ιδιας αμαρτιας· θελω δε Βασιλειον
παρακοιμωμενον, ως πιστον οντα και φυλαττοντα την εμην βασιλειαν 110.1064 και
του εχθρου ελευθερωσαντα 744 με και ποθον πολυν προς με εχοντα, ειναι φυλακα
της εμης βασι λειας (και προνοητην) και υπο παντων ευφημει σθαι ως βασιλεα.”
(Βασιλειος δε επληρουτο δα κρυων· και δεδωκεν ο βασιλευς Φωτιωι πατριαρχηι το
στεμμα αρας εκ της εαυτου κεφαλης· ος, εισα γαγων εν τηι αγιαι τραπεζηι, εποιησεν
επ' αυτωι ̣186b ευχην. Και οι πραιποσιτοι ενεγκαντες διβι τησιον και τζαγγια
ενεδυσαν τον Βασιλειον· οστις βαλων την χλαμυδα επεσεν εις τους ποδας του βασι
λεως. Και εξηλθεν ο πατριαρχης και ηρεν απο της κεφαλης του βασιλεως το στεμμα
και επε θηκεν αυτο τωι Βασιλειωι· και των σκηπτρων πε σοντων, ως εθος, εστεψεν ο
Μιχαηλ τον Βασιλειον)· και ευφημησαν παντες· “Μιχαηλ και Βασιλειου πολλα ετη”.
Ὁ δε τον τομον επαναγνους Καστωρ ο ασηκρητις, εξελθων εν Νικομηδειαι και ελθων
εις μονην ανδρειαν, εμεινε μεσον του λιβαδιου. Ἦν δε εκεισε φρεαρ· και εμπεσων εν
αυτωι, απεπνιγη (και εταφη εκει). ̣31̣ Συμβατιος δε ο γαμβρος του Καισαρος,
(αποτυχων της του Καισαρος αξιας) ιδων οτι ενε παιχθη υπο του Βασιλειου, εις μισος
κατα Βα σιλειου κινειται και συμβουλευσαμενος μετα Γεωρ γιου (στρατηλατου) του
Πηγανη (τηι επαυριον) αιτειται στρατηγος προβληθηναι· αντ' αυτου δε προεβληθη
λογοθετης του δρομου ο Γουμερ, (κακει νος 745 κομης του Ὀψικιου). Και εξελθοντες
αμα ο τε Συμβατιος και ο Πηγανης ηρξαντο κατα στρεφειν και πυρπολειν τας τε
 
 

307

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χωρας και (τας) αμπελουςην γαρ καιρος του θερουςευφημουν τες Μιχαηλ μονον, τον
δε Βασιλειον αποκηρυττον τες. Ταυτα μαθοντες οι βασιλεις εκελευσαν τους λοιπους
στρατηλατας τουτους καταπολεμησαι. Βουλευσαμενος δε Νικηφορος ο Μαλεινος
εῤριψεν εγγραφον μεσον του λαου, ινα δολωι του τους κρατησωσι και μη (τωι
φανερως πολεμειν) εις εμφυλιον εμπεσωσι πολεμον (και παντες ειασαν αυτους).
Ἐκρατηθη δε ο Πηγανης· και αραντες αυτον εισηγαγον εν τηι πολει, και τηι προσταξει
του βασιλεως τυφλοι αυτον Κωνσταντινος επαρχος ο Μυαρης· και καθισαντες αυτον
εν τωι Μιλιωι επε 110.1065 δωκαν αυτωι σκευος εν ταις χερσιν αυτου· και επεῤ ριπτον
αυτωι παντες οι διαπορευομενοι εν αυτωι ει τι εκ προαιρεσεως ειχον. Και μεθ' ημερας
λʹ εκρα τηθη Συμβατιος ο Ἀρμενιος υπο Μαλεΐνου εν Κελτζινηι εν πανδοχειωι· και
εισηγαγεν αυτον εις τον βασιλεα ο Μαλεῗνος οντα εις τον Ἅγιον Μαμαν τα. Και
προσταξει του βασιλεως αγουσι τον Πηγα νην εις υπαντησιν 746 Συμβατιου δοντες
εις χειρας του Πηγανη θυμιατηριον οστρακινον μετα θεαφιου θυμιαιν αυτον· και
αποτυφλουσι Συμβατιου τον ενα οφθαλμον, και εκκοπτουσι (και) την δεξιαν αυτου
χειρα και εκαθισαν αυτον εις τα Λαυσου, και δεδωκασι σκευος εν τωι κολπωι αυτου,
ινα ος εχηι προαιρεσιν, επιῤριπτηι αυτωι τι. Και μεθ' ημερας γʹ απηγαγον αυτους εν
τοις ιδιοις οικοις εχοντες εν φρουραι. ̣32̣ Ὁ δε βασιλευς Μιχαηλ (μηχανικον) απο
στειλας (τον λεγομενον Λαμαριν) εξαγει Κωνσταν τινον τον Καβαλινον εκ του
ταφου (ον ευρεν υγιη· και θελων εισαγαγειν εν σακκωι και μη χω ρουμενον,
ενετυλιξεν αυτον.) Ὡσαυτως και Ἰωαννην πατριαρχην εξηγαγεν εκ του ταφου αμα
τωι ωμοφοριωι (αυτου). Και τουτους προσταξει του βασιλεως απεκλεισεν ο υπαρχος
εν τωι πραιτωριωι, και εν ημεραι ιππικου αγαγων (αυτους) και απο γυμνωσας ετυψε
μαγκλαβια· και τα οστα αυτων (αποστειλας) κατεκαυσεν εν τοις Ἀμαστριανου· την
δε λαρνακα του Κοπρωνυμου, πρασινον ουσαν και θαυμαστην, διαπρισας εποιησε
στηθεα εν τωι υπ' αυτου κτισθεντι ναωι εν τωι παλατιωι εν τωι Φορωι. 747 ̣33̣ Ἐγεννηθη
δε Λεων ο βασιλευς εκ Μι χαηλ και Ευδο̣187aκιας της Ἰγγιρινης, ετι περι οντος
αυτου Μιχαηλ μηνι Σεπτεμβριωι αʹ ινδικτιω νος ιεʹ. Ἐποιησε δε και ιππικον ο
βασιλευς εν τωι αγιωι Μαμαντι ιππευσας βενετος. Κωνσταντινος δε ο εξ Ἀρμενιων, ο
πατηρ Θωμα πατρικιου, δρουγ γαριος ων της βιγλης, ιππευσε λευκος· πρασινος (δε
ιππευσεν) Ἀγαλλιανος, ρουσιος δε ο Κρασας· Νικησαντος δε του βασιλεως και επι
δειπνον 110.1068 καθεσθεντος αμα Βασιλειωι και Ευδοκιαι, Βασιλισ κιανος ο
πατρικιος επηινει τον βασιλεα ως ευφυως ελασαντα (εις το αρμα). Τουτον αναστηναι
κελευ σας ο βασιλευς, τα τζαγγια αυτου (προσεταξε) συραι και υποδησασθαι. Του δε
ανανευοντος και προς Βασιλειον αποβλεποντος, εν θυμωι προσεταττεν ο βασιλευς
τουτο ποιησαι. Του δε Βασιλειου επινευ σαντος αυτωι, υπεδησατο τα τζαγγια· εφη δε
ο βασιλευς μεθ' ορκου προς Βασιλειον (ως “υπερ σε) καλλιον αυτωι πρεπουσιν· μη
γαρ ουκ εχω εξουσιαν, ως σε βασιλεα εποιησα, και αλλον ποιησαι;” και ωργιζετο
κατα Βασιλειου θυμουμενος. ∆ακρυουσα δε η Ευδοκια εφη τωι βα σιλει· “Το της 748
βασιλειας. αξιωμα, δεσποτα (μου), μεγα εστι, και αναξιως και ημεις ετιμη θημεν, και
ου δικαιον εστι καταφρονεισθαι αυτο.” Ὁ δε βασιλευς ειπε· “Μη λυπου επι τουτωι·
και (γαρ) και τον Βασιλισκιανον βασιλεα θελω ποιη σαι.” Βασιλειος δε εν θυμωι και
λυπηι μεγαληι γεγονε. ̣34̣ Ἐξελθοντος δε του βασιλεως εν τωι κυνηγιωι, μοναχος τις
(υπαντησας) δεδωκεν αυτωι χαρτην εχοντα την κατ' αυτου μελετωμενην επιβουλην
υπο Βασιλειου· ο δε αναγνους και θυμωθεις εμελετα κατα Βασιλειου. Της δε μητρος
αυτου Θεοδωρας καλεσασης τον βασιλεα εις τα Ἀνθεμιου, (απεστειλε Ῥεντακιον τον
πρωτοβεστιαριον αυτου μετα ετερων ανθρωπων οικειων αυτου προς το θηρευσαι τι
και αποστειλαι τηι μητρι αυτου.) Ὁ δε Βασιλειος συνεσκευαζετο κατα Μιχαηλ (και ην
σκυθρωπος πανυ). Ἐπι δειπνον δε του βασιλεως καθεσθεντος, προσεκαλεσατο
Ευδοκιαν και Βασιλειον συνδειπνησαι αυτωι. Του δε βασιλεως οινωι πολλωι
 
 

308

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρησαμενου, αναστας Βασιλειος ως δια τινα χρειαν, απελθων εν τωι κοιτωνι του
βασιλεως διαστρεφει τα κλει θρα, δυνατος ὣν, ως μηκετι κλειεσθαι την θυραν· και
απελθων συνεδειπνει μετα 749 του βασιλεως. Του δε βασιλεως παλιν οινωθεντος,
της Ἰγγιρινης ως εθος αυτωι συγχαιρουσης, αναστας Μιχαηλ χειροκρατουμενος παρα
Βασιλειου, απηλθεν εν τωι κοιτωνι, ου την χειρα φιλησας Βασι 110.1069 λειος
εξηλθεν· ενδοθεν δε του κοιτωνος ην Βασιλισκια νος τηι κελευσει του βασιλεως και
Ῥεντακιος υπνωσας εν τηι κλινηι προς φυλακην αυτου. Ἰγνα τιος δε κοιτωνιτης,
απελθων του κλεισαι την θυραν του κοιτωνος, ευρε διεστραμμενην και απογνους
εκαθεσθη επι της κλινης τιλλων τας τριχας αυτου. Του δε βασιλεως απο (του) οινου
υπνωι θανατου παραπλησιωι κοιμωμενου, αθροως ελθων Βασι λειος μετα και ετερων
τας θυρας ανεωιξεν· και εμφοβος εξελθων Ἰγνατιος αντεπιπτε Βασιλειωι του μη
εισελθειν. (Πετρος δε ο Βουλγαρος, δια της του Βασιλειου μασχαλης διελθων προς
την κλινην του βασιλεως, εκρατειτο παρα Ἰγνατιου αντι πιπτοντος αυτωι)· εξυπνος
εγενετο ο βασιλευς. Ἰω αννης δε ο Χαλδος παρευθυ μετα του ξιφους δους τωι βασιλει
απεκοψε τας χειρας αυτου, ο δε Ἰακωβιτζης ο απελατης (ο Περσης) τον
Βασιλισκιανον ξιφει τρωσας εῤριψεν αυτον α´̣187bνωθεν 750 κατω. Μαριανος δε και
Βαρδας, ο πατηρ Βασιλειου του ραικτορος, και Συμβατιος, ο αδελφος Βασιλειου, και
Ἀσυλαιων εξαδελφος Βασιλειου, και Κωνσταντινος ο Τοξαρας ισταντο προς
φυλακην εξωθεν. Και ουδεις των μετα Μιχαηλ εγνω τα γινομενα. Συναθροισθεντες
(δε) οι μετα Βασιλειου συνεβου λευοντο. Ἀσυλαιων δε εφη προς Βασιλειον, (οτι) “Ει
και τας χειρας αυτου εκοψαμεν, αλλα ζωντα αυτον ειασαμεν, και (εαν ζηι, τι
απολογησομεθα;” Και χαριζομενος Βασιλειωι) υποστρεψας (ευρε Μιχαηλ χειρας μεν
μη εχοντα, επι της κλινης δε κειμενον ελεεινολογουμενον κατα Βασιλειου. Ὁ δε το
ξιφος γυμνον ανηλεως επηξε κατα της καρδιας του βασιλεως, διασχισας τα εγκατα
αυτου (και στρα φεις ενεκαυχατο προς Βασιλειον ως ανδραγαθημα μεγα πεποιηκως.)
̣35̣ Κλυδωνος δε οντος εν τηι θαλασσηι, συνα θροισθεντες κατηλθον μεχρι και του
περαματος· (και διαπερασαντες ηλθον εις τον οικον Ευλογιου του Περσου, και
τουτον αραντες ηλθον εις τα Μαρι νης)· και ανελθοντες δια του τειχους ηλθον μεχρι
110.1072 του παλατιου· πλαξ δε ην περιφρασσουσα 751 το τειχος και κρατησας
Βασιλειος δυο των μετ' αυτου (ον των) και λακτισας κατεαξε την πλακα, και εισηλθε
μεχρι της πυλης του παλατιου. Ευλογιος δε ο Περσης ελαλησε τηι αυτου γλωττηι
Ἀρταβασδωι εταιρι αρχηι ως “Ὁ Μιχαηλ ξιφει ετελευτησε, και· Ἄνοιξον τωι βασιλει.”
Και ο Ἀρταβασδος, εισδραμων προς τον παπιαν και αρας απ' αυτου τας κλεις βιαιως,
διηνοιξε (τωι βασιλει). Και γενομενος ενδοθεν Βασιλειος ηιρε τας κλεις του παλατιου
επι χειρας και τηι εωθεν Γρηγοριον τον επιλεγομενον του Φιλημονος εποιησε
παπιαν· παρευθυ δε αποστελλει εν τωι αγιωι Μαμαντι, και εισηγαγεν Ευδοκιαν την
του Ἴγγερος μετα δοξης πολλης εν τωι παλατιωι. Ἀπεστειλε δε και Ἰωαννην
πραιποσιτον του αραι την ∆εκαπολιτισσαν και προς τους ιδιους γονεις απαγαγειν.
(Ἀπεστειλε δε) και Παυλον κοιτωνιτην του ενταφιασαι Μιχαηλ· και απελθων ευρεν
αυτον εντετυλιγμενον εν τωι σαγισματι του δεξιου ιππου ου ηλαυνεν (και τα εγκατα
αυτου εξω εκκρεμα μενα· ευρε δε εκει) θρηνουσας 752 (και ελεεινολογουμενας) επ'
αυτωι την τε μητερα και τας αδελφας αυτου· και εισαγαγων εις πλοιαριον διεπερασεν
εν τηι μονηι της Χρυσοπολεως (κακει αυτον ενταφια σας εθαψε. Εʹ. Βασιλεια
Βασιλειου του Μακεδονος. Βασιλειος εβασιλευσε μετα Μιχαηλ ετος αʹ (και) μηνας δʹ
και μονος ετη ιθʹ· προσεταξε δε τωι υπαρχωι (και) Μαριανωι υιωι Πετρωνα (ανελθειν
εν τωι φορωι) και αναγορευσαι αυτον (μετα παντος του λαου μονον) βασιλεα. ̣2̣
Ἀναγκαιον δε ηγησαμην γραψαι (την) παρα (του) Θεου γενομενην εκδικησιν εις
τους τον Μιχαηλ διαχειρισαμενους (και α πεπονθεν εκαστος αυτων (εν) διαφοροις
καιροις). Ὁ μεν ουν Ἰακωβιτζης κυνη 110.1073 γων μετα του βασιλεως εν τωι
 
 

309

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Φιλοπατιωι, του ξιφους αυτωι εκπεσοντος, κατελθων του ιππου, αραι αυτο, του ποδος
αυτου μη φθασαντος τηι 753 γηι επι βηναι, αλλα και του ετερου κρατηθεντος εν τηι
σκαληι. θροηθεις ο ιππος διεσυρεν αυτον, και εις φαραγγας και βοθυνους διελθων
τουτον μεληδον διεσπασεν. Ἰωαννης δε ο Χαλδος, στρατηλατης γεγονως εν Χαλ διαι
και φωραθεις κατα του βασιλεως μελετων ̣188a, προσταξει του βασιλεως
ανεσκολοπισθη παρα Ἀνδρεου στρατηλατου. Ὁ δε εξαδελφος του βασιλεως
Ἀσυλαιων εξωσθεις παρ' αυτου του βασιλεως εν τωι προαστειωι αυτου (ωι επωνυμον
του Χαρτοφυλα κος, ως) απηνης και ωμος εις τους δουλους αυτου ων, μαχαιραις
παρ' αυτων εν νυκτι ανηιρεθη· ους ο βασιλευς κρατησας και μεληδον κατακοψας
κατε καυσεν εν τοις Ἀμαστριανου. Ὁ δε Ἀπελατης οτου Περσου σκωληκοβρωτος
γενομενος του ζηιν απηλλαγη. Κωνσταντινος δε ο Τοξαρας εις Κιβυῤ ραιωτας
σπαθοκοπηθεις τελευται· και Μαριανος, ο αδελφος του βασιλεως, τον ποδα
συντριβεις και υπο σκωληκων καταβρωθεις τελευται. ̣3̣ Ὁ δε βασιλευς, προελθων εν
τηι ημεραι των Χριστου γενεθλιων, εν τηι προελευσει εις την Μεγα λην εκκλησιαν
εβαπτισε Στεφανον τον υιον αυτου· αγαγων δε ιππους 754 λευκους μετα αρματος,
εκαθισεν αμα τηι Αυγουστηι, και ο πραιποσιτος Βαανης συν αυτοις βασταζων το
παιδιον μεχρι του παλατιου, του βασιλεως ριπτοντος υπατειαν εν τηι οδωι. ̣4̣ Ἐγενετο
δε σεισμος τηι εορτηι του αγιου Πολυευκτου (μεγιστος ωστε την γην σειεσθαι) επι μʹ
ημερας (και μʹ νυκτας). Ἔπεσε δε τοτε και η σφαιρα του ζυδου του φορου, και της
υπεραγιας Θεοτοκου η εκκλησια η λεγεται το Σιγμα, ωστε παντας τους ψαλλοντας
εκεισε τελευτησαι. Λεων δε ο φιλοσοφος, τυχων εκει, ελεγε τοις ψαλλουσι και πασι
τοις ουσιν εκεισε εξελθειν της εκκλησιας· οι δε μη πεισθεντες αυτωι συνετελεσθησαν
απαντες. 110.1076 Αυτος δε (ο φιλοσοφος εις κιονα) υπο συστηματων σταθεις μετα
ετερων δυο εσωθη, και ετεροι εʹ μονοι υποκατω του αμβωνος. ̣5̣ Φωτιος δε ο
πατριαρχης, ελθοντος του βασι λεως εν τηι εκκλησιαι και μελλοντος αυτου κοινω
νειν, τουτον ληιστην και φονεα ελεγε και αναξιον της θειας κοινωνιας. Ὁ δε
θυμωθεις απεστειλεν εν Ῥωμηι, και ηγαγε τομον μετα 755 Ῥωμαιων επι σκοπων, και
τουτον του θρονου εξεωσε, και προεχει ρισατο Ἰγνατιον τον εν αγιοις πατριαρχην το
δευ τερον. ̣6̣ Ἐγεννηθη δε Ἀλεξανδρος ο βασιλευς εκ της του Ἴγγηρος Ευδοκιας,
ουτος παις γνησιος ων Βασιλειου. Ἐστρατευσε δε ο βασιλευς κατα των Ἀγαρηνων
των εις Τηβρικην, και πολεμον συναψας ηττηθη και πολλακις συμβαλων Ἀγαρη νοις
πολλους των Ῥωμαιων απεβαλλετο. Ἐν δε τηι τοιαυτηι φυγηι του βασιλεως
Θεοφυλακτος ο Ἀβαστακτος, ο πατηρ Ῥωμανου του μετα ταυτα βα σιλευσαντος,
διεσωσε τον βασιλεα παρα μικρον υπο των Ἀγαρηνων κρατουμενον· ον επιζητησας ο
βασιλευς μετα ταυτα, και ευρων, και γνωρισας (πολ λοι γαρ ελεγον τωι βασιλει οτι
“Ἐγω”)· ο δε, την τιμην αφεις, τοπον βασιλικον ηιτησατο, ου και τετυ χηκεν.
Ὑποστρεψας δε ο βασιλευς εν τηι 110.1077 πολει, απεστειλε 756 Χριστοφορον
γαμβρον αυτου εν Τη βρι κηι, και νικην μεγιστην εποιησε και επορθησε ταυτην
καταστρεψας εως εδαφους. 757 ̣7̣ Ἰγνατιος δε ο πατριαρχης ωικοδομη σεν εκκλησιαν
εις το εμποριον Σατυρου περι καλλη επ' ονοματι του αρχιστρατηγου του ανατελ
λοντος, και μονην πεποιηκεν ανδρειαν, ενθα και το σωμα αυτου αποκειται. 758 ̣8̣
Θεκλας δε της αδελφης του βασιλεως αποστειλασης προς τον βασιλεα δι' υπομνησιν
τινα μετριον οντα αυτης ανθρωπον, ηρωτησεν αυτον ο βασιλευς, οτι “Τις εχει την
κυριαν σου;” Ὁ δε ειπεν. “Ὁ Νεατοκομιτης.” Παρευθυ δε ο βασιλευς αποστειλας
ηγαγεν αυτον και τυψας απεκειρε και το μοναχικον σχημα ενεδυσεν αυ τον·
Ὡσαυτως δε και Προκοπιον ̣188b τον πρωτο βεστιαριον αυτου αποστειλας ετυψε την
Θεκλαν, ος 110.1080 και αρας παντα τα χρηματα αυτης εισεκομισε τωι βασιλει· τον δε
Νεατοκομιτην μετα ταυτα εποιησεν οικονομον εν τηι Μεγαληι εκκλησιαι. ̣9̣ Ὁ δε αυτος
βασιλευς εβαπτισε (και) τους Ἑβραιους παντας οσοι τωι τοτε χρονωι υπο την εξουσιαν
 
 

310

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου υπηρχον, αναδεξαμενων αυτους παντων των εν αξιαις, φιλοφρονησαμενου
του βασιλεως παντας Ἑβραιους και αντιληψεις και δωρα πολλα παρασχοντος
αυτοις. ̣10̣ Τον δε προειρημενον Νικολαον τον Ἀν δροσαλιτην τον (και)
προσμοναριον του αγιου ∆ιομη δους, ωι τινι ο μαρτυς επεφανη, ως προειρηται περι
του Βασιλειου, ετιμησεν αυτον συγκελλον και οικονομον, τον δε ετερον αυτου
αδελφον Ἰωαννην, δρουγγαριον της βιγλης, τον δε ετερον αδελφον αυ του Παυλον,
του σακελλιου, τον δε ετερον Κων σταντινον, 759 γενικον λογοθετην.
Τελευτησαντος δε Νικολαου του συγκελλου, θαπτουσιν αυτον εις Ἀρ καδιανας, τον
εαυτου οικον, ενθα εστι νυν του αγιου Κωνσταντινου το μετοχιον. ̣11̣ Ἤρξατο δε ο
βασιλευς εκχοΐζειν πλησιον του παλατιου προς το κτισαι την νεαν (εκκλησιαν)
οικηματα παμπολλα εξωνησαμενος. Ἐμηνυθη δε τωι βασιλει ως η Συρακουσα παρα
των Ἀγαρηνων εκπορθειται. Ἀσχολουμενων δε των πλωΐμων εν τοις κτισμασι (και
εκχοΐσμασι) της νεας εκκλησιας, εγενετο βραδυτης του στολου και του λαου, και
παρεδοθη η αυτη Συρακουσα προ ολιγου πριν η φθασαι τον στολον, του βασιλεως
πολλα (εν τουτωι) θρηνησαντος και αποδυραμενου. ̣12̣ Νικητα δε του επι της
τραπεζης του Ξυλινιτου κατηγορηθεντος ως φιλουμενου παρα της Αυγουστης,
τουτον ο βασιλευς αποκειρας μο ναχον εποιησεν (ος επι βασιλεως Λεοντος γεγονεν
οικονομος εν τηι Μεγαληι Ἐκκλησιαι· και τελευ τησας τιθεται εν τηι μονηι, ην αυτος
κατεσκευασε· και απεκειρε τας αυτου αδελφας). ̣13̣ Πολλα γαρ χαλκουργηματα
κατεαξεν ο βασιλευς λογωι της νεας εκκλησιας, αλλα και μαρ μαρα και ψηφιδας και
κιονας εκ πολλων εκκλη σιων και οικων ανελαβεν εις κατασκευην αυτης, 110.1081
εν οις στηλη ιστατο χαλκη σχημα επισκοπου 760 φερουσα· εκρατει δε (η αυτη στηλη
εν τηι χειρι ραβδον εχουσαν οφιν εντετυλιγμενον· ταυτην καταγαγοντες απεθηκαν
εν τωι βεστιαριωι. Κατελ θοντος δε του βασιλεως και απελθοντος ενθα ιστατο η
στηλη ορθη, ενεβαλε τους δακτυλους αυτου επι το στομα του οφεως· ων δε ενδον
ζων οφις εδακε του βασιλεως τον δακτυλον, ος μολις δι' αντιφαρμακων ιαθη,
θαυμασαντων παντων επι τουτωι. ̣14̣ ̣189a Ἀλλα και την στηλην Σολομωντος εν τηι
βασιλικηι ουσαν μεγιστην κατεαξας προσεταξεν επ' ονοματι αυτου εκτυπωθηναι και
τεθηναι κα τωθεν εν τοις θεμελιοις της αυτης νεας εκκλησιας, ωσπερ θυσιαν εαυτον
τωι τοιουτωι κτισματι Θεωι προσαγων. ̣15̣ Ἐπεστρατευσε δε παλιν ο βασιλευς κατα
Μελιτηνης, και αιχμαλωσιαν ποιησαμενος (και πολλους πολεμους) υπεστρεψε. ̣16̣
Τελευται δε Ἰγνατιος ο πατριαρχης· και (αντ' αυτου παλιν) αναβιβαζει Φωτιον
(πατριαρ χην) το δευτερον (αυτου) ο βασιλευς. Μετα δε ταυτα εν εξοριαι
τελευτησαντος Φωτιου πατριαρχου, απετεθη το σωμα αυτου εν τηι μονηι τηι λεγομενηι
του Ἱερεμιου εν τωι Μερδοσαγαρηι, ουσης προ τερον 761 καθολικης εκκλησιας· αυτος
δε Φωτιος εποιησεν αυτην μονην γυναικειαν. ̣17̣ Παλιν δε εκστρατευει ο βασιλευς
εις Γερμανικειαν, και ταυτην εκπορθησας και αιχμαλω τισας υπεστρεψε. ̣18̣ Τελευται
δε Κωνσταντινος, ο υιος Μιχαηλ βασιλεως εξ Ευδοκιας, ως δε λογος, υιος Βασιλειου·
ον πολλα εθρηνησε Βασιλειος, πολλα στεργων αυτον, και απεθετο το σωμα αυτου εν
τοις ταφοις των βα σιλεων. ̣19̣ Μαΐωι (δε) αʹ εγκαινιζεται και ενθρονιζεται η νεα
εκκλησια (ην εκτισεν ο βασιλευς και εκαλ λωπισε κοσμωι πολλωι) παρα Φωτιου
πατριαρχου, του βασιλεως (εν τωι εγκαινισμωι) λωρον φορε σαντος, και χρηματα
πολλα δοντος, και Νεαν αυτην επονομασαντος. 110.1084 ̣20̣ Ἀπεσταλη δε παρα του
βασιλεως Προκο πιος πρωτοβεστιαριος μετα παντων των δυτικων θεματων, οντος
Ευπραξιου στρατηλατου επι Σικελιαν, και εις Κεφαλληνιαν του Μουσουλικη, εις δε
το ∆υῤραχιον του Ῥαβδουχου και εν τηι Πελο ποννησωι του Ὀνιατου και του
Ἀποστυππου. Ὅστις Προκοπιος, πολλας πραξεις κατεργασαμενος και ανδραγαθιας,
εσχατως πολεμου γεγονοτος και προδοθεντος υπο του Ἀποστυππου, εσφαγη. 762 ̣21̣
Λεων δε ο Σαλιβαρας συνοψιζει Φωτιωι πατριαρχηι Θεοδωρον μοναχον
 
 

311

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχιεπισκοπον Ευχαΐτων, ως ευλαβη και ποιουντα τεραστια και προορατικον.
Φωτιος δε τουτον τωι βασιλει μεσι τευει και συνοψιζει, εις ον ο βασιλευς αρεσθεις
προς γαρ τας επιθυμιας αυτου διεκειτοειχεν (ουν αυτον) εν τιμηι πολληι· ος
αθυμουντα τον βασιλεα περι του τελευτησαντος υιου αυτου Κων σταντινου δια το
φιλτρον, οπερ εις αυτον ειχεν, επλανα και επηγγελλετο δειξαι ζωντα (τωι βασι λει), ο
και εποιησε. Ἐν γαρ λοχμηι τινι διερχομενωι τωι βασιλει φαντασμα συνηντησεν
εφιππον χρυ σοΰφαντον ενδεδυμενον, εν ειδει του Κωνσταντι νου, ο και οφθαλμοις
ειδε και περιπλακεις κατε φιλησε· και γεγονοτος αφανους, αυτον ιδειν υπε λαμβανε
και ως ου πεπλανηται· διο και μονην εκεισε κτισας, επωνομασεν αυτην του αγιου
Κων σταντινου. ̣22̣ Τουτοις και ετεροις πλειστοις ως εκ των Ἀπολλωνιου ακριβως
μεμυημενος ο λεγομενος Σανταβαρηνος εποιησε τον βασιλεα πιστιν πολλην
κεκτησθαι προς αυτον. ̣23̣ Ἠγαγετο δε ο βασιλευς γυναικα Λεοντι τωι βασιλει, 763
θυγατερα Μαρτινακιου, ην και εστεψε ποιησας τους γαμους εν τηι Μαναυραι και εν
τοις ιθʹ ακουβιτοις. ̣24̣ Κατηγορηθη δε Λεων ο βασιλευς παρα Σανταβαρηνου εις τον
πατερα αυτου, ως οτι “Μα 110.1085 χαιριον επιφερεται βουλομενος ανελειν σε μετ'
αυ του,” οπερ αυτος μαχαιριον δια δολιας συμβου λης εποιησε τον Λεοντα
κατασκευασαι και φορειν εν τωι τουβιωι, ειπων αυτωι, οτι “Πολλακις του πα τρος σου
επιζητουντος μαχαιριον δια χρειαν τινα, ινα τι μη διδως αυτωι·” Και τουτο
κατασκευασας Λεων ο βασιλευς και διαβληθεις, ως ειρηται, και φωραθεις εν τωι
τουβιωι τουτο βασταζων, πολλα περι τουτου απολογουμενος, ουκ ηκουετο. Ἐτυφθη
ουν Νικητας ο Ἑλλαδικος ο πρωτοβεστιαριος αυτου, ος γεγονε παπιας επι Ῥωμανου
βασιλεως, και αλλοι μετ' αυτου πολλα δεινα πεπονθοτες εξωρι σθησαν. Ὁ δε
βασιλευς Λεοντα καθειρξας εν τωι τρικλινωι τωι Μαργαριτου εβουλετο εκτυφλωσαι
αυτον, ει μη Φωτιος πατριαρχης δια πολλων παρακλησεων τουτο διεσκεδασεν αμα
Ζαυτζαι Στυλιανωι μικρωι εταιριαρχηι τοτε οντι· εποιησε δε απο οψεως μηνας γʹ
θρηνων και οδυρομενος και δι' επιστολων πολλα δυσωπων τον βασιλεα. Μεγαλην
764 δε πιστιν του βασιλεως εχοντος εις τον αγιον Ἠλιαν αποσυνοψιζει Λεων ο
βασιλευς εις τον αγιον Ἠλιαν εν τηι μνημηι αυτου. Της δε προελευσεως γενομενης,
ιδοντες ̣189b αυτον οι λαοι εφωνησαν το· “∆οξα σοι, ο Θεος.” Ὁ δε βασιλευς
αντιστραφεις απελογησατο αυτοις· “∆ο ξαζετε περι του υιου μου τον Θεον; πολλας
θλιψεις υπ' αυτου εχετε υπομειναι και επωδυνους ημερας διελθειν.” ̣25̣ Κατηγορηθη
δε Ἀνδρεας δομεστικος των σχολων παρα Σανταβαρηνου προς τον βασιλεα ως τα
Λεοντος φρονων, και διεδεχθη παρα του βασι λεως· αντ' αυτου δε προεβληθη
δομεστικος ο Στυ πιωτης· και απελθων μετα λαου εν Ταρσωι ητ τηθη και παντας
απωλεσεν· και παλιν προχει ριζεται Ἀνδρεας παρα του βασιλεως δομεστικος. ̣26̣
Ἐγενετο δε συσκευη κατα του βασιλεως παρα Ἰωαννου του Κροκοα, δομεστικου
οντος των ικανατων, χρηματισθεντος παρα του οντος εν Βλα χερναις εγκλειστου.
Ευρεθησαν δε πολλοι των 110.1088 συγκλητικων και (λοιπων) αρχοντων μεχρι των
ξ ʹ· ην γαρ Μιχαηλ ο εταιριαρχης, ο Κατουδαρης, και ο Μυξαρης, και ο Βαβουτζικιος,
(και οι λοιποι. Της γουν τοιαυτης επιβουλης μηνυθεισης τωι 765 βασιλει παρα του
πρωτοβεστιαριου του Κροκοα) κρατηθεντων τε παντων, εξελθων ο βασιλευς εν τωι
ιπποδρομωι και καθεσθεις εκεισε, και ανακρινας τα κατ' αυτους, παντας τυψας και
κουρευσας, τας ετι περιλειφθεισας τριχας κατεκαυσεν. (Μετα δε ταυτα εξηλθεν εν τηι
προελευσει του Ευαγγελισμου, οτε και την επιβουλην εμελλον ποιησαι, περιεπα
τουν δε οπισθεν αυτου γυμνοι μεχρι του φορου δε δεμενοι, καθως διωρισατο, ειθ'
ουτως παντας δη μευσας εξωρισεν). ̣27̣ Του δε βασιλεως εξελθοντος προς το κυνη
γησαι, ελαφου ποθεν αναφανεντος παμμεγεθους, ως αυτον ο βασιλευς κατεδιωκεν,
επιστραφεις ο ελαφος ηρε τον βασιλεα εκ της ζωνης απο του ιπ που· φθασας δε τις
και την σπαθην γυμνωσας, την ζωνην εκκοψας τον βασιλεα εῤρυσατο. Μετα δε το
 
 

312

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υποστραφηναι εκελευσε τον την ζωνην αυτου αποτεμοντα αποτμηθηναι την
κεφαλην ως γυμνω σαντα το ξιφος κατ' αυτου, πολλα απολογουμενου ως υπερ της
σωτηριας αυτου τουτο πεποιηκε ναι, αλλ' ουδεν ωφελησεν· εκ δε του σπαρα γμου
του ελαφου νοσηλευθεις Βασιλειος τελευται κα ταλιπων (Λεοντα) αυτοκρατορα και
Ἀλεξαν δρον. 766 ʹ. Βασιλεια Λεοντος υιου Βασιλειου. Λεων ο υιος Βασιλειου
εβασιλευσεν ετη κεʹ, μη νας ηʹ. Στεφανος δε ο αυτου αδελφος, κληρικος ων και
συγκελλος, ην μετα Φωτιου του πατριαρχου ανατρεφομενος παρ' αυτου και
παιδευομενος. Ὁ 110.1089 δε (αυτος) Λεων μετα το αυτοκρατορησαι απεστει λεν
Ἀνδρεαν στρατηλατην μετα κηρων πολλων και συγκλητικων εν Χρυσοπολει, και
εξηγαγον Μιχαηλ (εκ του ταφου και εβαλον εν γλωσσοκομωι κυπαρισσινωι, και επι
κραββατου θεντες και σκε πασαντες, βασιλικως τε τιμησαντες) μεθ' υμνων και τιμης
πολλης (επομενων εκεισε και των αδελφων αυτου) ηγαγεν εις τους αγιους
αποστολους, και απεθετο εν λαρνακι. ̣2̣ Μετα δε ταυτα ο βασιλευς απεστειλεν Ἀν
δρεαν 767 δομεστικον των σχολων αμα Ἰωαννηι Ἁγιοπολιτηι σοφωτατωι και γεγονοτι
λογοθετηι του δρομου· και εν τωι αμβωνι της εκκλησιας ανελ θοντες, τας του
πατριαρχου Φωτιου αιτιας ανα γνοντες, τουτον του θρονου κατηγαγον· και πε
ριωρισαν αυτον εν τηι μονηι των Ἀρμενιανων τηι επιλεγομενηι του Βορδονος. ̣3̣
Προεβαλετο δε ο βασιλευς Στυλιανον Ζαουτζαν μαγιστρον και λογοθετην του
δρομου· ανηγαγε δε Στεφανον τον συγκελλον και αδελφον ̣190a αυτου εν τωι
πατριαρχειωι· και προ των Χρι στου γεννων χειροτονειται πατριαρχης υπο Θεοφα
νους του πρωτοθρονου και λοιπων αρχιερεων, (και) ποιησας εν τωι πατριαρχειωι ετη
ʹ και μηνας εʹ ετελευτησε, και θαπτεται εν τηι μονηι των Σικεων. ̣4̣ Ἐφ' ου Λεοντος
προεδοθη το καστρον (η λε γομενη) Ὑψηλη, και εκρατηθη υπο των Ἀγαρηνων,
αιχμαλωτισθεντων παντων των οντων εκεισε. Γεγονε δε και εμπρησμος μεγας
πλησιον των Σοφιανων, εμπρησθεισης και της εκκλησιας του Ἁγιου αποστο λου
Θωμα, ην ο αυτος Λεων λαμπρως ανεκαι νισεν. ̣5̣ Ἀπεστειλε δε ο βασιλευς εις
Ευχαιτα και ηγαγε 768 Θεοδωρον τον Σανταβαρηνον εν τηι πολει. Ἀνδρεας δε ο
δομεστικος και Στεφανος ο μαγιστρος (ο της Καλομαριας) οι πολλα λοιδορη θεντες
επι Βασιλειου παρα Σανταβαρηνου υπεθη καν τωι βασιλει συσκευην ποιησαμενοι, ως
οτι Φω 110.1092 τιος ο πατριαρχης και Θεοδωρος ο Σανταβαρηνος βουλην ειχον
ποιησαι βασιλεα εκ των ιδιων Φωτιου πατριαρχου. Προσεταξε δε ο βασιλευς αγαγειν
Φωτιον πατριαρχην και Θεοδωρον τον Σανταβαρηνον εν τοις παλατιοις των Πηγων,
και ιδιως αυτους φρουρεισθαι διωρισατο. Ἀπεσταλησαν δε παρα του βασιλεως
Στεφανος μαγιστρος και Ἀνδρεας δομεστι κος ο και Κρατερος και ο πατρικιος Γουβερ
και Ἰωαννης ο Ἁγιοπολιτης (επι το εξετασαι τα κατ' αυτων). Και αγαγοντες τον
πατριαρχην και καθισαντες, επι θρονου εν τιμηι και αυτοι καθ εσθεντες, εφη προς
τον πατριαρχην Ἀνδρεας ο δο μεστικος· “Γνωριζεις, ω δεσποτα, τον αββαν
Θεοδωρον”; Ὁ δε απεκριθη· “Ἀββαν Θεοδωρονου γνωριζω.” Και ο Ἀνδρεας· “Τον
αββαν Θεο δωρον τον Σανταβαρηνον ου γνωριζεις”; Και ο πα τριαρχης· “Γινωσκω
τον μοναχον Θεοδωρον, αρχιε πισκοπον οντα Ευχαΐτων. ̣6̣ Ἤγαγον δε και τον
Σανταβαρηνον προς αυτους, και λεγει προς αυτον Ἀνδρεας ο δομεστικος· “Ὁ
βασιλευς σοι δηλοι· Που εισι τα χρηματα και πραγματα της εμης βασιλειας;” Ὁ δε
εφη· “Ὅπου δεδωκεν αυτα ο βασιλευς, 769 ο κατα την ημεραν, εισιν· νυν δε, επει
κελευει ο βασιλευς αναζητειν αυτα, εξουσιαν εχει αναλαβεσθαι αυτα.” Και ο
Ἀνδρεας εφη προς αυτον· “Ειπε, τινα εβουλου ποιησαι βασιλεα, υποθεμενος τωι εμωι
πατρι δια συσκευης σου τυφλωσαι με, του πατριαρ χου ιδιον η σον;” Ὁ δε αποκριθεις
ειπεν· “Ου γινωσκω το συνολον περι ων λεγετε κατηγορουντες με”. Λεγει ουν
Στεφανος ο μαγιστρος προς αυ τον· “Και πως εμηνυσας τωι βασιλει, ινα ελεγξω τον
πατριαρχην περι τουτου;” Ὁ δε Σανταβαρηνος παρευθυ πεσων εις τους ποδας του
 
 

313

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατριαρχου, ειπεν· “Ὁρκιζω σε κατα του Θεου, δεσποτα, ινα πρωτον ποιησηις την
εμην καθαιρεσιν, και τοτε γυμνον οντα της ιερωσυνης, κολαζετωσαν ως κακουργον·
ου γαρ τοιαυτα εδηλωσα τωι βα σιλει.” Ὁ δε πατριαρχης ενωπιον παντων εφη· “Μα
την σωτηριαν της εμης ψυχης, κυρι Θεοδωρε, αρχιεπισκοπος ει και εν τωι νυν αιωνι
και εν τωι μελλοντι.” Θυμωθεις ουν Ἀνδρεας επι τουτοις εφη· “Ουκ εμηνυσας, αββα,
τωι βασιλει δι' εμου, οτι ινα ελεγξω τον πατριαρχην εν τουτωι;” Ὁ δε 110.1093
απηρνειτο μη ειδεναι τι. Ὑποστρεψαντες ουν ανηγγειλαν τωι βασιλει παντα τα
λαληθεντα παρ' αυτων. Ὁ δε βασιλευς, θυμωι τε και οργηι ακα τασχετωι ληφθεις ως
μη ευρων αιτιαν κατα του πα τριαρχου, αποστειλας ετυψε τον Σανταβαρηνον 770
σφοδρως, και τουτον εξωρισεν ̣190b εν Ἀθηναις, οπισθε δε αυτου αποστειλας,
ετυφλωσεν αυτον και εξωρισεν εις Ἀνατολην. ̣7̣ Μετα δε ετη πολλα παρακληθεις ο
βασιλευς τουτον εισηγαγεν εν τηι πολει, και προσεταξε λαμβανειν αυτον αννονας εκ
της Νεας εκκλησιας. Ἐτελευτησε δε ο Σανταβαρηνος επι Κωνσταντινου και Ζωης της
αυτου μητρος. ̣8̣ Ἐπι της βασιλειας ουν Λεοντος, Ἁγιων, ο Λογγιβαρδιας εξαρχος και
δουξ, γαμβρος δε γε γονως του ρηγος Φραγγιας, αντηρε τωι βασιλει, πασαν την
χωραν εις εαυτον δουλωσαμενος. Τουτο γνους ο βασιλευς απεστειλε Κωνσταντινον
τον της τραπεζης συν πασι τοις θεμασι της ∆υσεως προς το καταπολεμησαι Ἀγιωνα·
και συμ βολης γενομενης, ηττηθησαν οι μετα Κωνσταντινου και κατεσφαγησαν,
μολις αυτου διασωθεντος. ̣9̣ Γεγονε δε εκλειψις ηλιακη, ωστε νυκτα γενεσθαι ωραι ʹ
και τους αστερας φαινεσθαι· αλλα και βρονται και συνοχη ανεμων και αστραπαι
γεγονασιν, ωστε καηναι εν τοις αναβαθμοις του φορου ανθρωπους επτα. ̣10̣ Και
επολιορκηθη υπο των Ἀγαρηνων η Σαμος το καστρον, αιχμαλωτισθεντος και του
στρατηγου αυτου του 771 Πασπαλα. Προεχειρι σατο δε Λεων ο βασιλευς Ζαυτζαν εις
βασι λεοπατορα, συμφιλιωθεις ηδη Ζωηι τηι αυτου θυ γατρι, φαρμακωι τινι
τελευτησαντος του ανδρος αυτης Θεοδωρου του Γουζουνιατου. ̣11̣ Στεφανου δε
πατριαρχου των τηιδε με τασταντος, χειροτονειται αντ' αυτου Ἀντωνιος ο λεγομενος
Καυλεας. Ἦλθε δε και αγγελια παρα 110.1096 του στρατηγου Μακεδονιας ως ο
αρχων Βουλγαριας Συμεων βουλεται εκστρατευσαι κατα Ῥωμανιας. Ἡ δε αιτια ην
ωργιζετο Συμεων ην αυτη· Ζαυτζας ο βασιλεοπατωρ ειχε δουλον ευνουχον ονοματι
Μουσικον. Ουτος εφιλιωθη Σταυρακιωι και Κοσμαι, Ἑλλαδικοις φιλοχρυσοις και
πραγμα τευταις, οιτινες, προς αισχροκερδειαν αφορωντες, μεσιτειαι και δυναμει του
Μουσικου διεστησαν την εν τηι πολει (γενομενην) πραγματειαν των Βουλ γαρων εν
Θεσσαλονικηι, κακως τους Βουλγαρους διοικουντες εν τωι κομμερκευειν. Οι δε
Βουλγα ροι τωι Συμεων ταυτα απηγγειλαν· ο δε δηλα πεποιηκε ταυτα τωι βασιλει
Λεοντι. Ὁ δε βασιλευς, υπο του βασιλεοπατορος κωλυομενος 772 προσπα θουντος τωι
Μουσικωι, παντα ως ληρον ηκουε. ̣12̣ Μανεις ουν ο Βουλγαρος εκστρατευει κατα
Ῥωμαιων· και μαθων ταυτα ο βασιλευς αποστελλει τον Κρινιτην στρατηλατην κατα
Βουλγαρων μετα οπλων και αρχοντων πολλων της πολεως κατα Συμεων. Και
συμβολης γενομενης εν Μακεδονιαι, τρεπονται οι Ῥωμαιοι, σφαγεντος του τε
Κρινιτου και του Ἀρμενη του Κουρτικη και των λοιπων παντων. Ἐκ δε των
Χαζαρων, οι ησαν εις την εταιριαν Λεοντος, κρατηθεντες και τας ρινας αυτων
κοπεντες εις αισχυνην Ῥωμαιων, εν τηι πολει παρα Συμεων απεσταλησαν· ους ιδων ο
βασιλευς και θυμωθεις απεστειλε Νικηταν τον επιλεγομενον Σκληρον μετα
δρομωνων εν τωι πο ταμωι ∆ανουβιωι δουναι δωρα τοις Τουρκοις και πο λεμον
κινησαι κατα Συμεων. Ὁ δε, απελθων και συντυχων ταις κεφαλαις αυτων Ἀρπαδηι
και Κουσανηι, και συνθεμενων πολεμησαι, λαβων οψιδας, ηλθε προς τον βασιλεα. Ὁ
δε βασιλευς παλιν δια της θαλασσης απεστειλεν Ευσταθιον πα τρικιον και
δρουγγαριον του πλωΐμου, Νικηφορον δε πατρικιον τον Φωκαν και δομεστικον μετα
των θε ματων απεστειλε δια γης, και εισηλθε μεχρι Βουλ γαριας. 773 Ὁ δε βασιλευς,
 
 

314

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

την ειρηνην ασπα ζομενος, ̣191a μετα τουτο απεστειλε Κωνσταν τινακην
κουαιστωρα προς Συμεων τα περι ειρηνης 110.1097 συμβουλευοντα. Συμεων δε, την
κατ' αυτου κινησιν δια τε γης και θαλασσης μαθων, εν φρουραι κατα κλειει τον
κουαιστωρα ως επι δολωι ελθοντα. Περα σαντες ουν οι Τουρκοι, του Συμεων επι το
στρα τευμα Φωκα ασχολουμενου, ηιχμαλωτευσαν πασαν την Βουλγαριαν. Ταυτα
μαθων Συμεων κινειται κατα Τουρκων· οι δε αντιπερασαντες συμβαλλουσι πολεμον
μετα Βουλγαρων, και τρεπεται Συμεων μολις διασωθεις εν τηι ∆ιστραι. Οι δε Τουρκοι
ηιτησαντο τον βασιλεα αποστειλαι και αγορασαι την αιχμα λωσιαν των Βουλγαρων·
ο δη και πεποιηκεν ο βασι λευς, τους πολιτας αποστειλας επαγορασαι αυτους. ̣13̣ Ὁ
δε Συμεων δι' Ευσταθιου δρουγγαριου εδεηθη περι (της) ειρηνης, προς ην υπειξεν ο
βασιλευς και απεστειλε Λεοντα τον Χοιροσφακτην προς το γενεσθαι ειρηνην·
εδεξατο δε Νικηφορος υποστρεψαι μετα λαου και ο δρουγγαριος της βιγλης
Ευσταθιος ομοιως. Λεοντα ουδε λογου ηξιωσε Συμεων, αλλ' ησφαλισατο ειρκτηι· εκ
στρατευσας δε κατα των Τουρκων, εκεινων οχυρωμα βοηθειας μη εχοντων παρα
Ῥωμαιων, αλλ' απρο νοητων εαθεντων, παντας κατεσφαξεν αυξησας την
μεγαλαυχιαν αυτου. 774 Και υποστρεψας ευρε Λεοντα εν τηι Μουνδαγραι, και ειπε
προς αυ τον· “Ου ποιω ειρηνην, εαν μη πασαν την αιχ μαλωσιαν λαβω.” ∆ιωρισατο
ουν ο βασιλευς ταυτην αποδουναι. Και ηλθε μετα Λεοντος Βουλ γαρος οικειος του
Συμεων, και παρελαβεν αυτους. ̣14̣ Νικηφορου δε του Φωκα τελευτησαντος,
αφορμας εζητει Συμεων την ειρηνην διαλυσαι· επιζητων γαρ και αλλους
αιχμαλωτους εξερχεται κατα Ῥωμαιων. Λεων δε ο βασιλευς δομεστικον των σχολων
προβαλλεται Λεοντα τον Κατακαλων, εν τηι Ῥαβδωι την οικησιν εχοντα, και μετ'
αυτου αποστελλει Θεοδοσιον πατρικιον και πρωτοβεστια ριον, και περωσιν ολα τα
θεματα και τα ταγματα. Και γενομενης συμβουλης μετα Συμεων εις το 110.1100
Βουλγαρογεφυρον, εγενετο τροπη δημοσια, και παντες απωλοντο, και ο
πρωτοβεστιαριος Θεοδο σιος (δι' ον ο βασιλευς ου μετριως ηνιαθη). ̣15̣ Ἐπι τουτου
εσφαξαν και εν Χερσωνι οι του καστρου 775 τον στρατηγον αυτου Συμεων τον υιον
Ἰωνα. Και παρεληφθη το καστρον το Κορον εν Καππαδοκιαι υπο των Ἀγαρηνων. ̣16̣
Ὁ δε βασιλευς προκενσον εποιει εις τα ∆αμιανου, συνοντος και Ζαυτζα του
παραδυνα στευοντος και της θυγατρος αυτου Ζωης αμα τωι βασιλειΘεοφανω δε η
γαμετη αυτου ου παρην εκει, εν Βλαχερναις εν τηι αγιαι σορωι προσεκαρ τερει
ευχομενη. ∆οξαντος ουν του βασιλεως μειναι εκει, συμβουλιον ποιησαντες οι του
Ζαυτζα συγγενεις, ο τε (υιος αυτου ο) Τζαντζης και οι λοιποι ηβουλοντο τηι νυκτι
φονευσαι τον βασιλεα· η Ζωη δε, μετα του βασιλεως καθευδουσα και την ταραχην
ακουσασα, δια της θυριδος προσβλεψα μενη αυτους κατεσιγασεν· ως δε το δεινον
εγνω (της επιβουλης ης εμελετησαν), εξυπνισε τον βα σιλεα, ος παρευθυ εισελθων
εις πλοιον, διεπερασεν εις Πηγας, εασας Ζαυτζαν και παντας εκεισε. Και πρωι ταχιον
εισηλθεν εις το παλατιον εξεωσας Ἰωαννην δρουγγαριον της βιγλης και
προβαλλομε νος Παρδον, υιον Νικολαου εταιριαρχου, αντ' αυτου. Ὁ γαρ Νικολαος
συμφιλιωθεις τωι βασιλει καταδηλα εποιει αυτωι παντα τα του Ζαυτζη. Και εκτοτε
ουκ εισηρχετο ο βασιλευς εις το κελ λιον του Ζαυτζη, εως Ἀσυλεων ο μαγιστρος ο
Θεο δοτακιος διηλλαξεν αυτους. 776 ̣17̣ Τελευται δε Θεοφανω Αυγουστα βασιλευσασα
ετη ιβʹ, ην ου μετα πολλας ημερας ανεδειξεν ο Θεος θαυματουργον δια το
αζηλοτυπον αυτης και αμνησικακον και δια το εν ελεημοσυναις και ̣191b προσευχαις
αδιαλειπτως προσκαρτερειν τωι Θεωι (και ταις αγιαις Ἐκκλησιαις). ̣18̣ Στεφει δε Λεων
ο βασιλευς Ζωην την θυ 110.1101 γατερα Ζαυτζα, και ευλογειται μετ' αυτης παρα
κληρικου του παλατιου, ωι επικλην Σιναπης. (Και) ο μεν ευλογησας καθηιρεθη· η δε
εβασι λευσεν ετος αʹ, μηνας ηʹ. Τελευτησασης δε της (αυτης) Ζωης, λαρνακα εφευρον
εις το απο τεθηναι το σωμα αυτης εχουσαν ενδοθεν γραμ ματα κεκολλαμενα
 
 

315

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γραφοντα ουτως· “Θυγατηρ Βαβυλωνος η ταλαιπωρος.” ̣19̣ ∆ιεβληθησαν δε τωι
βασιλει Λεοντι ο τε Μουσικος και ο Σταυρακιος ως (οτι) παρα των στρατηγων και
οφφικιαλιων λαμβανοντες δωρα και μεσιτευοντες προς τον βασιλεοπατορα· και
ποτε εισελθοντος του Σταυρακιου μετα γραμματων τινος των στρατηγων προς τον
Ζαυτζαν, ως ειδεν αυτον ο βασιλευς εστως εν τωι ηλιακωι, ηλθεν οπισθεν αυτου, και
κρατησας εκ του τενοντος, εξηγαγεν εξω ως δηθεν 777 ερωτησων περι των
στρατηγων· και εις το Μονοθυρον αγαγων και τα γραμματα αρας και
αποσφενδονησας παραδεδωκε τοις επιτυχουσιν εξαγαγειν του παλατιου διορι
σαμενος αποκειραι αυτον. Μαθων δε τουτο ο Μου σικος εν απογνωσει γεγονε·
εισελθων δε ο βασιλευς ενθα ιστατο ο Μουσικος παρεστως τωι Ζαυτζαι, τουτον επι
τραχηλον ωθησας εξηγαγε, παραδους Χριστο φορωι κοιτωνιτηι εν τοις Στουδιου
απαγαγειν και μοναχον ποιησαι. Μετ' ολιγον δε τελευται Ζαυτζας εν τωι παλατιωι, και
τουτον δια του Βουκολεοντος καταγαγοντες, απηγαγον εν τηι μονηι του Καυλεα,
εκεισε αυτον θαψαντες. ̣20̣ Μετα δε την τελευτην Ζαυτζα Βασιλειος επεικτης υιος
Νικολαου εταιριαρχου συνεφιλιωθη Σαμωναι κουβικουλαριωι τωι εξ Ἀγαρηνων,
ορεγομενος του της βασιλειας αξιωματος. Ἐθαῤρησε δε τωι Σαμωναι, οτι, “Της θειας
ημων Ζωης τε λευτησασης, ο βασιλευς λαβειν εχει ετεραν γυναικα, και ημας παντας
εχει αφανισαι. αλλα δος μοι λογον, ινα σοι θαῤρησω παντα τα βουλευομενα·” και
δοντος αυτου λογον τωι Βασιλειωι, εθαῤρησεν αυτωι παντα. Ὁ δε Σαμωνας εισελθων
εις τον βα σιλεα ειπεν αυτωι, οτι “∆εσποτα μου, θελω σοι ειπειν τι ιδιως, οπερ εαν
μεν ειπω, αποθνησκω, 110.1104 ει δε μη ειπω, αποθνησκεις συ”· και διεξηλθε προς
τον βασιλεα πασαν την επιβουλην του Βασι λειου. Ἀπιστησαντος δε του βασιλεως
τοις λαλη θεισι 778 παρ' αυτου και ειρηκοτος· “Μη τις σοι υπεβαλε ταυτα μοι ειπειν,
και εκ δωροδοκιας τουτο εποιησας;” Ὁ δε ειπεν· “Ἀποστειλον πιστους ανθρωπους
ους κελευεις εν τωι (εμωι) κελλιωι, δεσποτα μου, και ινα ωσιν εγκεκρυμμενοι και ει τι
αν ακουσωσι παρα Βασιλειου και παρ' εμου, γραφωσι ταυτα”. Παρευθυ δε ο βασιλευς
αποστελλει Χριστοφορον πρωτοβεστιαριον αμα Κα λοκυρωι κοιτωνιτηι· και
ανελθοντες εκρυβησαν εν τωι κελλιωι αυτου. Βασιλειος ουν δελεασθεις και λαβων
λογον ενορκον παρα Σαμωνα εις το προσευ χαδιον αυτου, εξειπεν αυτωι παντα τα
της βουλης και τους συμβουλευομενους. Ἀριστωντων δε αυτων κατελθοντες
Χριστοφορος και Καλοκυρος δια γρα φης ανεγνωσαν παντα τωι βασιλει. Και παρευθυ
μεν Βασιλειον προσκαλεσαμενος δεδωκε μιλιαρη σια χιλιαδας κδʹ ως δηθεν ψυχικα
της αυτου θειας Ζωης (ως 192a ορισθεντα παρ' αυτης ουτως) και απεστειλεν εν
Μακεδονιαι· και τον μεν Βασι λειον ουτως της πολεως εξηγαγε, τους δε λοιπους τους
της αυτης βουλης μετεσχηκοτας και κοινωνη σαντας, Παρδον μεν δρουγγαριον της
βιγλης απο στελλει προς τον Στυπιωτην, δηθεν αγαγειν αυτον, προμηνυθεντος
εκεινου δια βασιλικου πιττα κιου τουτον δεσμησαι. Προφασισαμενος δε ο βασι λευς
απελθειν και δειπνησαι εις τον Ἅγιον Λαζαρον, εις το καταβασιον του
τζυκανιστηριου, εστησεν Ἰωαν νην Γαριδαν μετα και των λοιπων της εταιριας εν τωι
κουβουκλειωι· και εν τωι κατερχεσθαι τον βασι λεα, κρατησαντες οι μετα Ἰωαννου
Νικολαον εται ριαρχην εξηγαγον της πολεως. Ἀγαγων δε εκ Μακεδονιας Βασιλειον,
και ανακρινας και τυψας και τας τριχας αυτου καταφλεξας και εν (τηι) μεσηι
θριαμβευσας, εξωρισεν εν Ἀθηναις· και κακως εκει τελευται· ωσαυτως και Νικολαον
εταιριαρχην και Στυλιανον και Ἰωαννην και την συγγενειαν πασαν Ζαυτζα, τους μεν
απεκειρε, τους δε εξωρισε (δημευσας τας ουσιας αυτων πασας· και ουτως πασα η
συγγενεια Ζαυτζα εξωλοθρευθη δια Σα μωνα). ̣21̣ Παντας δε τους μαγιστρους και
τους εν τελει προσκαλεσαμενος ο βασιλευς ανεγνω κατενω πιον αυτων τα
μηνυθεντα παρα Σαμωνα. (Οι του 110.1105 τον επηινεσαν ως της ζωης του βασιλεως
προνοου μενον (και ειρηκασιν αξιον ειναι τιμης μεγαλης. Ὁ δε παρευθυ τουτον τηι
 
 

316

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του πρωτοσπαθαριου αξιαι τετιμηκε και προσωικειωσατο εαυτωι. ̣22̣ Ἐτελευτησε δε
Ἀντωνιος ο πατριαρχης, και (αντ' αυτου) χειροτονειται Νικολαος, μυ στικος ων του
βασιλεως. Παρεληφθη δε το καστρον η ∆ημητριας εν τωι θεματι της Ἑλλαδος υπο ∆α
μιανου του Ἀγαρηνου. ̣23̣ Λεων δε ο βασιλευς στεφει Ἄνναν θυγατερα Ζωης 780 της
απο του Ζαυτζα, δια το μη δυνα σθαι ποιειν τα εκ τυπου κλητορια, μη ουσης
Αυγουστης. ̣24̣ Ἠγαγετο δε ο βασιλευς κορην εκ του θεματος Ὀψικιου, ωραιοτατην
πανυ, ονοματι Ευδοκιαν, στεψας και αναγορευσας και γημας αυτην· εξ ης
παιδοποιησας αῤρενα παιδα, εφ' ωι τετελευ τηκε και αυτη και το γεννηθεν. ̣25̣
Ἐξωνησατο δε οικηματα Λεων ο βασιλευς πλησιον των Ἁγιων Ἀποστολων και
εκτισεν εκει εκκλησιαν περιφανη επ' ονοματι της προτερας αυτου γυναικος της
Ἁγιας Θεοφανους. ̣26̣ Ὡσαυτως εκτισεν εκκλησιαν εις τους λεγομενους Τοπους, τον
αγιον Λαζαρον, κατασκευα σας αυτην μονην ανδρειαν ευνουχων, ενθα και το του
αγιου Λαζαρου σωμα (εκ Κυπρου) και Μαριας της Μαγδαληνης (απο Ἐφεσου
ανακομισας) απεθετο (ποιησας και τα εγκαινια της αυτης εκ κλησιας)·
Ἀσχολουμενου δε του στολου εις τα κτι σματα των τοιουτων εκκλησιων, παρεληφθη
εν Σι κελιαι το Ταυρομενιον υπο των Ἄφρων (τηι αμελειαι, μαλλον δε προδοσιαι
Ευσταθιου δρουγγαριου των πλωΐμων και Καραμαλου εκεισε οντος και Μιχαηλ του
Χαρακτου) γενομενης πολλης σφαγης των Ῥω μαιων. Ἀνελθοντων δε αυτων εν τηι
πολει 781 παρα ταξει του βασιλεως και του πατριαρχου, ελεγχθεν τες παρα Μιχαηλ
του Χαρακτου ως προδοται, κατεκριθησαν θανατωι· παρακληθεντος δε του βασι λεως
παρα Νικολαου του πατριαρχου, τον θανατον συνεχωρηθησαν, (τυφθεντες δε μονον
και δημευ 110.1108 θεντες απεκαρησαν) μοναχοι, ο μεν Καραμαλος εις τα Πικριδιου,
ο δε Ευσταθιος εις τα Στουδιου. Παρεληφθη δε και Λημνος η νησος υπο των ̣192b
Ἀγαρηνων αιχμαλωσιαν πολλην πεποιηκοτων. ̣27̣ Ἐν τηι προελευσει δε της
μεσοπεντη κοστης του βασιλεως Λεοντος απελθοντος εις τον Ἅγιον Μωκιον και
εισοδευοντος, οτε ηλθε πλη σιον της σωλεας, εξελθων τις εκ του αμβωνος δεδω κεν
αυτωι κατα κεφαλης μετα ραβδου ισχυρας και παχειας· και ει μη (η) φορα της ραβδου
εις πο λυκανδηλον εμποδισθεισα διεχαυνωθη, παρευθυ αν τουτον απηλλαξε του
ζηιν. Του δε αιματος σφοδρως καταῤρεοντος εκ της του βασιλεως κεφαλης, ταρα χη
(τε) και φυγη των αρχοντων γεγονε, και πολλοι εν ταυτηι απωλοντο. Ὁ δε αδελφος
αυτου Ἀλεξανδρος προεφασισατο νοσηλευεσθαι, και ου κατηλθεν εν τηι εισοδωι· ως
εκ τουτου υποπτον αυ τον γενεσθαι την τοιαυτην επιβουλην κατασκευασαι (ουτε ο
Σαμωνας παρην εκει, αλλ' ην απελθων αγαγειν Ζωην εν τωι παλατιωι προς το
συνειναι τωι βασιλει.) Κρατηθεντος δε του δοντος τον βασιλεα (και εξετασθεντος)
και πολλας βασανους και τιμω ριας υπομεμενηκοτος επι πολλας ημερας, επει μη
δενα καθωμολογει, τελος εκκοπτεις αυτου χειρας και ποδας εκαη εν τηι του ιππικου
σφενδονηι· και εκτοτε εξεκοπη η τοιαυτη προελευσις. ̣28̣ Μετα δε τινα καιρον ανηλθε
Μαρκος ο σο φωτατος οικονομος της αυτης εκκλησιας, ος ην ανα πληρωσας του
μεγαλου Σαββατου (το) τετραυδιον του κυρου Κοσμα, και εν τηι τραπεζηι τωι βασιλει
συνεστιωμενος, εξελιπαρει τον βασιλεα μη εκκο πηναι την εορτην. Του δε βασιλεως
απαναινομε νου, εφη ο Μαρκος οτι προγεγραμμενον ην παρα του προφητου ∆αυιδ
το παθειν σε (τουτο, δεσποτα). προεφητευσε γαρ ειπων· “Ὅσα επονηρευσατο ο
εχθρος εν τωι αγιωι σου·” και, “Ἐνεκαυχησαντο οι μισουντες σε εν μεσωι της εορτης
σου.” Και δει σε, ω δεσποτα. απο του νυν κρατησαι την βασι 110.1109 λειαν ετη ιʹ”, ο
δη και γεγονε· τηι γαρ αυτηι ημεραι εν ηι και ελαβεν, εν αυτηι και τελευται. ̣29̣ Ἦν δε
Ζωη, (η) τεταρτη γυνη του βασι λεως, αστεπτος. Του δε βασιλεως προκεν σον
ποιησαμενου εις το 783 εμποριον του Βουτιου προς το εγκαινισαι την μονην
Χριστοφορου πρω τοβεστιαριου αυτου, ηλθεν αγγελια, ως οτι (ο) στολος των
Σαρακηνων αμα τωι Τριπολιτηι ανερ χεται κατα Κωνσταντινουπολεως. Ἀποστελλει
 
 

317

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουν ο βασιλευς Ευσταθιον δρουγγαριον του πλωΐμου μετα παντος του στολου (και
των στρατηγων) κατα του Τριπολιτου, οι μη δυνηθεντες αντιπαραταξα σθαι,
απεστραφησαν κενοι. ̣30̣ Ἦλθε δε οπισθεν αυτων ο Τριπολιτης και εισηλθεν ενδοθεν
της Ἀβυδου μεχρι Παριου. Τουτο μαθων ο βασιλευς εν μεγαληι αθυμιαι και περιστασει
γεγονε και αποστελλει Ἱμεριον πρωτασηκρητιν κεφαλην του στολου κατα του
Τριπολιτου, μη τολ μωντα καν ολως πλησιασαι τωι στολωι 784 των Ἀγαρηνων. Τοις
δε του Θεου κριμασιν αντεστρα φη ο αυτος Λεων ο Τριπολιτης, και απηλθεν εν
Θεσσαλονικηι, και ταυτην επολιορκησε και παρελαβεν αμα τωι στρατηγωι αυτων
Λεοντι τωι Χατζιλακιωι 110.1112 (και) ποιησας πολλην σφαγην και αιχμαλωσιαν.
Ῥοδοφυλλης δε τις κουβικουλαριος ην απο σταλεις εν Σικελιαι δια χρειαν τινα, εχων
μεθ' εαυτου χρυσιου λιτρας ρʹ. Νοσησας δε κατα τυχην εν τηι οδωι, εισηλθεν εν
Θεσσαλονικηι προς το λουσασθαι και ανακτησασθαι εαυτον, (και) εκρατηθη παρα
Λεοντος. ∆ιερχομενος δε Συμεων ασηκρητις, ο μετα ταυτα γεγονως 785 πατρικιος
και πρωτασηκρητις, ανελαβετο το τε χρυσιον και τα δωρα, απερ ειασεν ο
Ῥοδοφυλλης ̣193a εν τηι οδωι, και πολλα βασανισθεις ετελευτησε. Του δε Τριπολιτου
βουλομενου την πολιν καταστρεψαι, μαθων Σιμεων δηλοι αυτωι λαβειν χρυσιον και
ταυ την εασαι· ο δη και γεγονε. ̣31̣ Σαμωνας δε προφασισαμενος επι την μονην αυτου
τα Σπειρα εξελθειν, την εν τωι ∆αματρυ ουσαν, φυγηι εχρησατο αμα χρημασι και
ιπποις αυτου, τους ιππους τους δημοσιους κατα αλλαγην αγκυλοκοπων. Τουτο
μαθων ο βασιλευς αποστελλει οπισθεν αυτου Βασιλειον εταιριαρχην τον Καματηρον
και Γεωργιον τον Κρινιτην, του κατα λαβειν αυτον. Του δε Σαμωνα τον Ἅλυν
βουλομενου διαπερασαι, κατελαβεν αυτον Νικηφορος δρουγ γαριος ο λεγομενος
Καμινας, ουκ εων αυτον διαπερασαι. Ἐπει δε πολλα ο Σαμωνας υπισχνειτο και ουκ
επειθε, προσεφυγεν εις το Σιριχα εις τον τιμιον σταυρον προφασισαμενος ως 786 δια
πιστιν του σταυρου εληλυθεν. Καταλαβων ουν Κωνσταντινος ο του ∆ουκος, και
τουτον αναλαβομε νος, υπεστρεψεν εν τηι πολει. Προσεταξε δε ο βασιλευς αυτον μεν
φυλαττεσθαι εν τηι οικιαι Βαρδα του Καισαρος, ηρωτησε δε Κωνσταντινον του
110.1113 ∆ουκος περι αυτου· και μαθων ως αληθως εν Συριαι εφυγε, παρεγγυησε τωι
∆ουκι μη ειπειν τουτο ενω πιον της συγκλητου, οτε παρ' αυτου ερωτηθηι, αλλ' οτι δι'
ευχην απηλθεν εν τωι Σιριχαι· ηθελε γαρ ο βασιλευς συνοψισθηναι αυτωι. Προσκαλε
σαμενος ουν Κωνσταντινον του ∆ουκος εμπροσθεν των εν τελει, εφη ουτως· “Ἔχεις
Θεον και την κεφαλην μου· εφευγεν ο Σαμωνας η ουχι;” Ὁ δε, ως ειπων προτερον
τωι βασιλει μη ορκισθηναι και το κελευομενον ειπειν, ακουσας τους ορκους, εξειπεν
ενωπιον παντων οτι εις Συριαν εφευγεν. Μετ' οργης δε του βασιλεως τουτον
αποπεμψαμε νου, εποιησε Σαμωνας μηνας δʹ εν τωι οικωι του Βαρδα· αποσυνωψισε δε
εν τηι αυτοκρατοριαι του βασιλεως. ̣32̣ Ἐφανη δε τοτε και κομητης αστηρ τας ακτινας
επι ανατολας πεμπων, φαινομενος εν ημεραις και νυξι μʹ. 787 Γεγονε δε Σαμωνας
πατρικιος απο της αυτου φυγης. Ἐγεννησε δε υιον απο Ζωης της δʹ αυτου γυναικος·
εβαπτι σθη δε τα Ἅγια φωτα υπο Νικολαου πατριαρχου εν τηι Μεγαληι Ἐκκλησιαι,
δεξαμενων αυτον Ἀλεξανδρου βασιλεως και Σαμωνα πατρικιου και των εν τελει
παντων. ̣33̣ Γεγονε δε και η Κυφη τοτε γηροκομειον, διωχθεισων των εταιριδων. ̣34̣
Ευλογηθη δε Λεων ο βασιλευς μετα Ζωης μετα την εορτην παρα Θωμα πρεσβυτερου,
ος και καθηιρεθη. Ἀνηγορευσε δε την αυτην Ζωην Αυγουσταν· και δια τουτο τον
βασιλεα ο πατριαρ χης εκωλυσεν εις την εκκλησιαν εισερχεσθαι, οθεν διηρχετο απο
του δεξιου μερους μεχρι του Μητα τορικιου, μηδ' ολως εις τα κατα συνηθειαν διερ
χομενος. ̣35̣ Προεβληθη δε Σαμωνας παρακοιμωμενος δια το ειναι τωι βασιλει
συνεργος προς πασαν πα ρανομιαν και κακιαν· και κατα της εκκλησιας ηρξατο
μελεταιν· προσκαλεσαμενοι γαρ Νικολαον 110.1116 πατριαρχην Φεβρουαριου μηνος
αʹ και πολλα λι παρησαντες δεχθηναι, επει πεισαι ουκ ηδυ νηθησαν, απο του
 
 

318

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κλητοριου δια του Βουκολεοντος εν πλοιωι 788 μικρωι τουτον εμβιβασαντες διεπε
ρασαν εν τηι Ἠριαι, αφ' ης πεζηι μεχρι Γα λακρηνων μολις απηιει, χιονος επικειμενης
πολλης. Χειροτονειται δε αντ' αυτου Ευθυμιος συγκελλος εις πατριαρχην, ανηρ
ιεροπρεπης, εγκρατης τε και ευλαβης πανυ, ον φασι καταδεξασθαι τουτο εξ
αποκαλυψεως θειας, ως του βασιλεως βου λευομενου αιρεσιν και νομον εκθειναι,
του εχειν ανδρα γυναικας γʹ η και δʹ, πολλων εις τουτο λογιωτατων ̣198b ανδρων
συνεργουντων αυτωι. ̣36̣ Ἰουνιωι δε μηνι προσεκληθη Λεων ο βασιλευς παρα
Κωνσταντινου του Λιβος εν τηι μονηι αυτου τηι ουσηι εν τωι Μερδοσαγαρηι, του τε
ποιησαι τα εγκαινια και αριστησαι· και γεγονεν ανεμος ο λεγομενος Λιψ, εως τριτης
σφοδρως φυσησας, συσσεισας τε και δονησας οικηματα και εκκλησιας· ωστε παντας
φευγειν εν υπαιθροις τοποις λεγοντας συντελειαν κοσμικην ειναι, ει μη η του Θεου
φιλανθρωπια δι' ομβρων επαυσε την τοιαυτην θραυσιν. ̣37̣ Προεβαλλετο δε ο
βασιλευς Ἱμεριον, λογο θετην του δρομου, κεφαλην παντων των πλωΐμων,
εξελθοντος του στολου των Ἀγαρηνων κατα Ῥωμαιων· εδεξατο δε και Ἀνδρονικος ο
∆ους δια κελευσεως συνελθειν Ἱμεριωι λογοθετηι 789 εν τοις πλοιοις και
καταπολεμησαι τους Ἀγαρηνους. Ὁ δε Σαμωνας ην αδιαλλακτος εχθρος Ἀνδρονικου
και πολλα κατ' αυτου διηνεκως συνεσκευαζε και εμηχανατο, κακωσαι τον
Ἀνδρονικον παντι τροπωι και πασηι σπουδηι διαμηχανωμενος απο της αυτου φυγης·
υπεβαλε δε τινι γραψαι τωι Ἀνδρονικωι κρυφα· “Μη εισελθηις εις τα καραβια και κρα
τηθηις παρα Ἱμεριου· ο γαρ Σαμωνας υπεθηκε τωι βασιλει το κρατηθηναι σε και
τυφλωθηναι παρ' αυτου.” Πολλα δε προτρεπομενου Ἱμεριου Ἀνδρονικον εισελθειν
εν τοις πλοιοις κατα των Ἀγαρηνων, απεσκιρτησε, των Ἀγαρηνων επικειμενων.
Ἱμεριος δε μονος, εν ημεραι του αγιου Θωμα συμβαλων πολεμον μετα των
Ἀγαρηνων, 110.1117 μεγαλην νικην ειργασατο. Τουτο μαθων Ἀνδρονι κος,
απογνους, αμα συγγενεσιν αυτου (και τεκνοις αυτου) και ανθρωποις αυτου απελθων
εκρατησε καστρον την Καβαλλαν, εις τελειαν αποστασιαν ελθων, ως ειπειν, (και)
Σαμωναν προς τον βασιλεα· “Ουκ ελεγον (σοι), ω δεσποτα, αντ αρτην ειναι (σου) τον
∆ουκα;” ̣38̣ Παρευθυ δε απεστειλεν ο βασιλευς Γρηγο ραν δομεστικον των σχολων
τον Ἰβηριτζην, συμπενθερον οντα του Ἀνδρονικου, καταπο λεμησαι αυτον. Μαθων
δε τουτο 790 Ἀνδρονικος και ως ο πατριαρχης Νικολαος εξεωσθη, προσεφυγε τοις
Ἀγαρηνοις αμα τοις συγγενεσι και τεκνοις και φιλοις εξεληλυθοσι τοτε κατα
Ῥωμαιων, και απεδεχθη παρα τωι Ἀμερουμνηι μεγαλως. ̣39̣ Ἐλυπειτο δε (Λεων) ο
βασιλευς δια τον Ἀνδρονικον, και πολλακις εβουλετο αποστειλαι αυτωι λογον
ενυπογραφον (ο και Θεοφιλος δια τον Μανουηλ εποιησε). Συνεβουλευσαντο δε τινες
τωι βασιλει φιλοφρονηθηναι τινα των του πραιτωριου Σαρακηνων και αποσταληναι
εν Συριαι μετα λογου ενυπογραφου. Τουτο δη και πεποιηκεν ο βασιλευς γραψας δια
κιναβαρεως και αποστειλας, μετα χρυσοβουλλης ενδοθεν φατλιου βραχεος τρακτου.
Ἐξελθοντος δε του Σαρακηνου απο του βα σιλεως, προσκαλεσαμενος αυτον
Σαμωνας ειπεν αυτωι· “Οιδας τι κρατεις;” = τουτο ειπων δια τον κηρον· “Την
απωλειαν της Συριας βασταις.” Και δους αυτωι παρηγγειλε τουτο βαλειν εις τας
χειρας του Ουζηρ. Ὁ δε (απελθων) τουτο πεποι ηκεν· εκρατηθη δε Ἀνδρονικος και
εδεσμευθη μετα παντων των συγγενων αυτου· και μαθων ως δια δολου του Σαμωνα
ταυτα (αυτωι) γεγονεν, αναγκασθεις εμαγαρισεν (αυτος τε και 791 οι συν αυτωι).
Ἔκτοτε δε Κωνσταντινος ο υιος αυτου 110.1120 και οι λοιποι ιδοντες, οτι αδυνατον
εστιν Ἀν δρονικον ̣19a εξελθειν, βουληι αυτου μετ' ου πολυ φυγηι μονοι χρησαμενοι
θαυμαστον οντως εκ μεσης Συριας προς Ῥωμανιαν εξηλθον· και καταπολεμουμενοι
κατα χωρας (μολις ολιγοι διεσωθησαν μετα Κωνσταντινου υιου αυτου). ̣40̣ Ἐκ δε
Ταρσου εισηλθεν εν τηι πολει περι αλλαγιου ο τε Ἀβαλβακης ο γερων και ο του Σα
μωνα πατηρ· και τουτους εδεξατο ο βασιλευς μετα κοσμησεως και τιμης και δοξης εν
 
 

319

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηι Μα ναυραι· εκαλλωπισε δε και την Μεγαλην Ἐκ κλησιαν εν κοσμωι πολυτελει και
υπεδειξεν απαντα τα τιμια σκευη τοις Ἀγαρηνοις, οπερ αναξιον ην (βασιλειας και)
Χριστιανικης καταστασεως, του θεαθηναι 792 παρα των εθνων τα ιερα σκευη του
Θεου. Ὁ δε του Σαμωνα πατηρ ηθελε συνειναι τωι υιωι (αυτου και μειναι εις
Ῥωμανιαν). Ὁ δε Σαμωνας παρηινεσεν αυτωι λεγων· “Κρατει την πιστιν, ην εχεις·
καγω, ει δυνηθω, ελευσομαι προς σε μαλλον.” ̣41̣ Τηι δε ημεραι της νʹ στεφει Λεων ο
βασιλευς τον υιον αυτου Κωνσταντινον δι' Ευθυμιου πατριαρχου. ∆εδωκε δε
Σαμωνας Κωνσταντινον ανθρωπον αυτου τον δουλευσαντα προτερον Βασι λειωι
μαγιστρωι και επι του κανικλειου, δου λευειν Ζωηι Αυγουστηι, ος ηγαπηθη παρα του
βασιλεως Λεοντος και της Αυγουστης· δια τουτο πολλα εφθονει Σαμωνας αυτωι και
ελοιδορει ως συν οντα τηι Αυγουστηι· οπερ ο βασιλευς, νοησας αληθες ειναι,
απεστειλε και απεκειρεν αυτον μο ναχον εν τηι μονηι του Ἁγιου Ταρασιου, δια του
Σαμωνα. Μετ' ολιγον δε ωρισε Σαμωναν αναλα βεσθαι αυτον εν τηι (αυτου) μονηι
(τα) Σπειρα, βουλομενος παλιν αναλαβεσθαι αυτον. Ἀπελθων ουν εις προκενσον εν
τωι ∆αματρυ, και εν τηι μονηι του Σαμωνα αριστησας, ειδε Κωνσταντινον και παρευθυ
ωρισε Σαμωναν· και 793 ενεδυσεν 110.1121 αυτον κοσμικα· και εκερασε τον βασιλεα
εις το κλητοριον, και υπεστρεψε μετ' αυτου εν τωι πα λατιωι. ̣42̣ Ὁρων δε Σαμωνας
αυξανομενην την αγα πην του βασιλεως επ' αυτον, βουλευεται μετα με γιστου
κοιτωνιτου και Μιχαηλ Τζηριθωνος; και πιουσι χαρτην πολυλοιδορον κατα του
βασιλεως, γραψαντος και συνταξαντος αυτον του Ῥοδιου νοταριου οντος του
Σαμωνα. Ἐλθων δε ο βασιλευς εν τηι Μεγαληι Ἐκκλησιαι, ευρεν αυτον εν ωι ηυχετο
τοπωι εις το μητατωριον και ηρεν αυτον· και αναγνους εν μεγαληι θλιψει ην ζητων
τον τουτο ποιησαντα. Γεγονε δε και εκλειψις σεληνης, και διωρισατο ο βασιλευς τοις
ουσι τοτε αστρονομοις ειπειν το αποτελεσμα. Εισερχομενου δε προς τον βασιλεα
Πανταλεοντος μητροπολιτου, φιλου οντος του Σαμωνα, ηρωτησεν αυτον ο
Σαμωνας· “Εις τινα εστιν η κακωσις;” Ἔφη αυτωι ο μητροπολι της· “Εις σε· “και εαν
διελθηις Ἰουνιου τας ιγʹ, εκτοτε ουδεν πεισηι κακον.” Τωι δε βασιλει ειπεν εις τον
δευτερον εχειν κακωσιν την σεληνην. Ὁ δε βασιλευς υπελαβε τουτο εις Ἀλεξανδρον
794 τον αδελφον αυτου. Μετα τουτο ιδιως Τζηριθων τωι βασιλει εξειπεν· “Ὁ
Σαμωνας το πιττακιον εποιησε”· και παρευθυ καταβιβαζει Σαμωναν εις τον οικον
αυτου, και αποκειρει μοναχον και απα γει εις την μονην Ευθυμιου πατριαρχου· και
μετα ταυτα παλιν λοιδορηθεντα απηγαγον εις την του Μαρτινακη μονην. Ἐποιησε
δε Κωνσταντινον παρακοιμωμενον, και εκτισεν αυτωι μονην εν Νο σιαις; και
απηλθεν αμα Ευθυμιωι πατριαρχηι και ενεκαινισε ταυτην. ̣43̣ Ὀκτωβριωι δε μηνι
γεγονε πολεμος ναυμα χικος Ἱμεριου λογοθετου μετα ∆αμιανου και Λεοντος των
Ἀγαρηνων, στρατηγου ̣194b οντος εν Σαμωι Ῥωμανου του μετα ταυτα
βασιλευσαντος· ηττηθη δε Ἱμεριος και μολις διεσωθη, σχεδον παντων εκει
κινδυνευσαντων. 110.1124 ̣44̣ Ἤρξατο δε νοσηλευεσθαι Λεων ο βασι λευς κοιλιακωι
νοσηματι, ωστε μη δυνηθηναι εξελ θειν εν τηι Μαναυραι την δημηγοριαν διαλαλησαι
εν τηι αρχηι των Νηστειων. Γεγονε δε και εμπρησμος εις τα κηρουλαρια της Μεγαλης
Ἐκκλησιας, καεντων των χαρτοθεσιων παντων 795 και της σακελλης. Μαΐωι δε μηνι
ιαʹ τελευται Λεων προχειρισαμενος Ἀλεξανδρον, τον αδελφον αυτου, βασιλεα, ον
ιδων, ως φασιν, εισερχομενον προς αυτον εφη· “Ἴδε ο κακος καιρος μετα τους ιγʹ
μηνας,” πολλα (εκλιπαρησας και δεηθεις) αυτου φυλαττειν τον υιον αυτου
Κωνσταντινον.
Ηʹ. Βασιλεια Ἀλεξανδρου. Ἀλεξανδρος υιος Βασιλειου, αδελφος δε Λεοντος,
εβασιλευσεν ετος αʹ, ημερας κθʹ συν Κωνσταντινωι υιωι Λεοντος. Ἀποστειλας δε
ηγαγε Νικολαον εκ Γαλακρηνων (καταγαγων Ευθυμιον πατριαρχην), και ενεθρονισε
το δευτερον αυτου Νικολαον πατριαρ χην. Ἐποιησε δε σελεντιον και συνοδον
 
 

320

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀλεξανδρος εν τηι Μαναυραι, αγαγων Ευθυμιον (εκ του Στενου) απο των Ἀγαθου. Και
συγκαθισας αμα Νικολαωι πατριαρχηι εποιησαντο την (κατ') αυτου καθαιρεσιν,
ατιμως αποτιλλοντες του ιεροπρεπους και αξιαγαστου 796 ανδρος την τιμιαν
γενειαδα, και αλλας τινας υβρεις και ποινας αυτωι επιφεροντες, ας ησυχως και
πραως υπεμεινεν ο τιμιος και ιερος ανηρ (και υπερωρισθη παλιν εις τα Ἀγαθου) ενθα
και τελευτησας κατατιθεται εν τηι αυτου μονηι εν τηι πολει, εις τα Ψαμαθιου. ̣2̣ Ουτος
Ἀλεξανδρος δια τας υπονοιας, ας ο αδελφος αυτου Λεων ετι ζων ειχε κατ' αυτου, αει
τοις κυνηγεσιοις και τοις εξω παλατιοις εσχολαζεν, μηδεν βασιλεως εργον
διαπραττομενος, αλλα δια γων εν τρυφαις και ασελγειαις και μεθαις και περι ταυτα
αει διακειμενος, οθεν αρξας αυτος 110.1125 ουδεν γενναιον ειργασατο, αλλα
παρευθυ Ἰαν νην παπαν το επικλην Λαζαρην ραικτωρα πεποιη κεν, ος και κακως το
ζηιν απεῤρηξε μετα θανατον Ἀλεξανδρου εν τωι Ἑβδομωι σφαιριζων· ωσαυτως και
Γαβριηλοπουλον και Βασιλιτζην (απο Σκλαβινων εθνους) σφοδρως κατεπλουτισεν
εκ των του παλατιου χρηματων· ως φασι δε, τον αυτον Βασιλιτζην και βασιλεα
ηβουλετο ποιησαι, ως απαις αυτος ων), και Κωνσταντινον υιον Λεοντος ευνουχισαι
̣194β, 196a· ο και πολλακις βουληθεις διεσκεδασθη παρα ̣196a των υπο του 797
Λεοντος ευεργετηθεντων, ποτε μεν ως νηπιον υποβαλλον των, ποτε δε ως
ασθενουντα. ̣3̣ Ἐπι τουτου εφανη αστηρ κομητης εκ δυσεως επι ημερας ιεʹ, ον ελεγον
Ξιφιαν κα λεισθαι, και αιματεκχυσιαν ̣196b εν τηι πολει εργασασθαι. ̣4̣ Ουτος πλανοις
και γοησιν εαυτον εξεδοτο, οι και πεπεικασιν αυτον, ως “Το του συαγρου στοιχειον
σοι και τηι σηι ζωηι προσανακειται,” χοιροβιον τον ανοητον υποφαινοντες. Ὁ δε, του
τοις απατηθεις, αιδοια και οδοντας τωι χοιρωι προσ ανενεωσεν ως λειπομενους αυτωι·
και τηι αυτηι πλανηι πεποιθως ιππικον (ποιησας τας των εκ κλησιων ενδυτας και
πολυκανδηλα αρας, το ιππι κον) εστολισε και τοις ζυδοις φωταψιαν εποιησε. ∆ια
τουτο ηρθη απ' αυτου η του Θεου χειρ, ως την του Θεου τιμην τοις ειδωλοις
προσαψαντος. ̣5̣ Ἱμεριου δε λογοθετου εκ της των Ἀγαρηνων ηττης υποστρεψαντος,
αποστειλας Ἀλεξαν δρος περιωρισεν εν τηι μονηι του παλατιου τηι λε γομενηι Καλυπα,
απειλησας 798 ως εχθρον αυτου (οντα) επι του αδελφου αυτου Λεοντος. Ὁ δε, εκ
θλιψεως πολλης αῤρωστησας (περιωρισμενος ων επι μηνας ʹ), ετελευτησεν. ̣6̣
Ἀπεστειλε δε Συμεων ο αρχων Βουλγαρων μηνυων Ἀλεξανδρωι τα προς ειρηνην, και
του 110.1128 φιλοφρονεισθαι αυτον και τιμασθαι καθωσπερ επι του Λεοντος. Ὁ δε,
ανοιαι και αφροσυνηι κρατυνθεις, τους πρεσβεις ατιμως εξεπεμψεν, απειλαις τον Συ
μεων καταπληξας. Λυθεισης ουν εκτοτε της ει ρηνης, Συμεων παρεσκευαζετο
κινησαι κατα των Χριστιανων οπλα. ̣7̣ Ἀλεξανδρος δε, αριστησας και οινωθεις εν
τοις υπο κυνα καυμασι, κατηλθε σφαιρισαι και ρομφαιαι θεηλατωι πληγεις (ανελθων,
αιματος πολλου εκ των ρινων και των αιδοιων εκφερομε νου, μετα δυο ημερας
ετελευτησε καταλιπων επιτροπους Νικολαον πατριαρχην, Στεφανον μαγιστρον, και
Ἰωαννην τον Ἑλαδαν, και Ἰωαννην ραικτωρα, και Ευθυμιον, και (τον) Βασιλι τζην,
και τον Γαβριηλοπουλον, εασας την βασιλειαν Κωνσταντινωι ανεψιωι αυτου, υιωι
Λεοντος του βασι λεως. Ἀπεθεντο δε Ἀλεξανδρον εν τοις ταφοις μετα Βασιλειου του
πατρος αυτου. 799
Θʹ. Βασιλεια Κωνσταντινου υιου Λεοντος. Κωνσταντινος δε, του πατρος
αυτου Λεοντος τελευτησαντος, παις ετι τυγχανωνεβδομον γαρ ειχε της ηλικιας
ετοςυπο Ἀλεξανδρου του θειου αυτου εν τηι βασιλειαι καταλελειπτο υπο επι τροποις
τελων· εβασιλευσεν ουν επι των αυτου επιτροπων και συν τηι μητρι ετη ζʹ, αμα δε
Ῥωμανωι πενθερωι αυτου εν υποταγηι ων ετερα ετη κ ʹ, μονοκρατωρ δε ετη ιεʹ, ως
ειναι τον παντα χρονον της βασιλειας αυτου ετη νεʹ. Λαβομενος ουν της του
παλατιου εξουσιας ο πατριαρχης Νικο λαος, ατε και αυτος επιτροπος ων συν τωι μα
γιστρωι Στεφανωι και τωι Ἑλαδα Ἰωαννηι και αυτωι μαγιστρωι, την του κοινου
 
 

321

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προνοιαν εποιειτο και την φροντιδα ειχε των τηι βασιλειαι ανηκοντων πραγματων
οσημεραι. ̣2̣ Ἐν τουτοις ουν της βασιλειας ουσης, δη λουται Κωνσταντινωι τωι ∆ουκι,
δομεστικωι υπαρχοντι των σχολων, παρα τινων των εν τηι πολει μεγιστανων
φιλουντων αυτον ως ανδρειον και νουν εχη και καλως δυναμενον την βασιλειαν
διακυ βερναιν, εισελθειν, και ταυτης εγκρατης γενεσθαι απονητι. Ὁ δε, ατε και
προτερον αυτην ονειρο 110.1129 πολων 800 και του στεφους αει εφιεμενος, ως ειχε
ταχους, την βασιλευουσαν κατελαβε αμα τοις συν αυτωι των στρατευματων
εγκριτοις ικανοις ουσι, και νυκτος δια παραπυλιδος εισελθων του πρωτο βεστιαριου
Μιχαηλ, ουσης πλησιον ακροπολεως, εν τωι οικωι του πενθερου αυτου Γρηγορα,
αυπνος μετα των συνοντων αυτωι διετελεσεν. Νικητας δε ασηκρητις ο μετα ταυτα
πρωτονοταριος γεγονως, την Κων σταντινου αφιξιν τωι πατρικιωι Κωνσταντινωι
μοναχωι τωι Ἑλαδικωι κατεμηνυσε, και αμφω τηι αυτηι νυκτι προς τον δουκα
Κωνσταντινον παρεγενοντο, ̣197b και βουλην ποιησαμενοι, ουπω της ημερας
καταλαβουσης, αλλ' ετι σκοτιας ουσης, μετα λαμπαδων και λαου πολλου και οπλων
την του ιπποδρομου πυλην καταλαμβανουσι, Κωνσταντινον ευφημουντες ως
βασιλεα· ενθα δη ο τουτου ιπποκο μος λογχευθεις παρα των εντος του ιπποδρομου
πυλων ανηιρεθη. ̣3̣ Μη δεχθεις ουν ο Κωνσταντινος (αλλα αποσο βηθεις ωσπερ υπο
τινος εκβαχευομενος δαιμονος) και εφεστηκοτα εχων τον λογισμον τωι της βασι
λειας ερωτι, εν τωι ιπποδρομωι υπεχωρησε στυγνος τε και κατηφης, κακον οιωνον
την του ιπποκομου κρινας σφαγην. Ἐκειθεν ουν ευφημουμενος ηλθε μεχρι της
λεγομενης Χαλκης και δια της Σιδηρας πορτης της (αυτης) Χαλκης εισεληλυθως
μεχρι των εξκουβιτων παρεγενετο. Ὁ ουν μαγιστρος Ἰωαννης ο Ἑλαδας εκλογην
των (τε) της εταιριας και των ελατων ποιησαμενος, 801 μεθ' οπλων τουτους
απεστειλε κατα του δουκος· ελθοντων ουν μεχρι της Χαλκης (και πολεμου
συσταντος), πολλοι εξ αμφοτερων επεσον των μερων (εργον εκει μαχαιρας
γενομενοι και) τοσουτον ωστε τον τοπον εκλιμνασθηναι τωι αιματι (ποταμηδον
καταῤρεοντι)· ανηιρεθη δε και Γρηγορας (ο) υιος του δουκος και Μιχαηλ εξαδελφος
αυτου και ο Κουρτικης εκεινος ο εξ Ἀρμενιων. ̣4̣ Ταυτα ο δουξ Κωνσταντινος μαθων,
ταραχης οτι πλειστης γενομενης, τον ιππον εξηλαυνεν· ο δε, ταις εκεισε
υπεστρωμεναις ενολισθησας πλαξιν, εις γην τον επιβατην κατεβαλεν· επει δε τις
αυτον κατα γης εῤριμμενον κατελαβεοι γαρ αλλοι διεσκεδασθησαν απαντεςξιφει την
τουτου απετεμε κεφαλην. 110.1132 ̣5̣ Τουτων ουτω τελεσθεντων, Γρηγορας (μα
γιστρος ο) τουτου πενθερος μετα Λεοντος, ον Χοιροσφακτην ωνομαζον, τηι αγιαι του
Θεου Με γαληι εκκλησιαι προσεφυγεν, ους και βιαι εκειθεν αποσπασαντες απεκειραν
(μοναχους) εν τηι των Στουδιων (μονηι)· Κωνσταντινον δε τον Ἑλαδικον βουνευροις
τυψαντες, ρακη τε περιβαλοντες και ονωι επικαθισαντες δια μεσης της πολεως
εθριαμ βευσαν, και εν 802 του ∆αλματου (απαγαγοντες) μονηι εγκατακλειστον (τηι
λεγομενηι) καταδικηι πε ποιηκασι· (Λεοντα δε των Κατακαλιτζην και Ἀβεσσαλωμ τον
του Ἀρωτρα εκτυφλωσαντες εξοριαι παρεπεμψαν. Κωνσταντινον δε τον του Ευ
λαμπιου υιον και ετερους συν αυτωι Θεοφιλος ο υπαρχος ο του Λαμπωδου εν τηι του
ιππικου σφεν δονηι ξιφει απετεμεν. Ου μικρως δε διερευνησα μενοι περι Νικητα
ασηκρητις και Κωνσταντινου του Λιβος, ουχ ευρον αυτους ως χρησαμενους φυγηι)
Τον δε Αιγιδην εκεινον και τους συν αυτωι αν δρειους οντας και πολλους απο τε της
εν Χρυ σοπολει δαμαλεως και μεχρι του Λευκατου (διδυμοις ξυλοις) παντας
ανεσκολοπισαν· και πολ λους αν των εν τελει τοτε ανηλεως και αναιτιως οι
λεγομενοι ουτοι επιτροποι απεκτειναν, ει μη τινες των δικαστων τουτους της αδικου
ορμης ανεχαιτι σαν, ειποντες αυτοις ως “Παιδος οντος του βασιλεως, πως ανευ της
αυτου κελευσεως τοιαυτα τολ ματε διαπραττεσθαι;” ̣6̣ Την του δουκος ουν γυναικα
αποκειραντες εις τον εν Παφλαγονιαι οικον εαυτης εξαπε στειλαν, ευνουχισαντες και
 
 

322

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον υιον αυτης Στεφανον. ̣7̣ Αυγουστωι δε μηνι Συμεων ο Βουλγαριας (αρχων
εκστρατευσας κατα Ῥωμαιων) συν οχλωι (πολλωι και) βαρει κατελαβε την
Κωνσταντινου πολιν· και (δη περικαθισας αυτην) χαρακα περιεβαλεν απο (τε)
Βλαχερνων και μεχρι της λεγο μενης 803 Χρυσης πορτης, ελπισι μετεωρος ̣197b ων
(απονητι ταυτην παντως ελειν). Ἐπει δε την τε των τειχων κατεμαθεν οχυροτητα,
την τε εκ του πληθους και των πετροβολων ασφαλειαν, των ελπιδων σφαλεις εν τωι
(λεγομενωι) Ἑβδομωι υπε στρεψεν, ειρηνικας σπονδας αιτησαμενος. Των δε 110.1133
επιτροπων την ειρηνην ασμενεστατα αποδεξαμε νων, (αποστελλει Συμεων
Θεοδωρον μαγιστρον αυτου συλλαλησαι τα της ειρηνης· αναλαβομενοι δε ο τε
πατριαρχης Νικολαος και Στεφανος και Ἰωαννης οι μαγιστροι τον βασιλεα ηλθον
μεχρι των Βλαχερνων, και εισηγαγον τους δυο υιους Συ μεων, και συνεστιαθησαν τωι
βασιλει εν τοις παλα τιοις. Νικολαος δε ο πατριαρχης εξηλθε προς Συμεων, ωιτινι την
κεφαλην υπεκλινε Συμεων· ευχην ουν ο πατριαρχης ποιησας, αντι στεμματος, ως
φασι, το ιδιον επιῤριπταριον τηι αυτου επε θηκε κεφαληι). ∆ωροις ουν αμετροις τε και
μεγιστοις φιλοφρονηθεντες ο τε Συμεων και οι τουτου υιοι εις την ιδιαν χωραν
υπεστρεψαν (ασυμφωνοι επι τηι ειρημενηι ειρηνηι διαλυθεντες). ̣8̣ Του βασιλεως ουν
Κωνσταντινου ατε παιδος οντος και την ιδιαν μητερα επιζητουντοςηδη γαρ ταυτην
κατηγαγε του παλατιου (ως ειρηται, Ἀλεξανδρος ο βασιλευς)ην και ανεβιβασε πα
λιν. Αυτη ουν περικρατης γενομενη της βασιλειας αναβιβαζει εις (το) παλατιον
Κωνσταντινον παρακοιμωμενον ̣194b και Κωνσταντινον και Ἀναστασιον
(αυταδελφους) τους Γογγυλιους λε γομενους· 804 και τηι βουληι Ἰωαννου του Ἑλαδα
καταβιβαζουσι τους οικειους Ἀλεξανδρου (του) βασιλεως, Ἰωαννην τον ραικτωρα
και τον (λεγομενον) Γαβριηλοπουλον και Βασιλιτζην και τους λοιπους.
Προχειριζεται δε Ζωη Αυγου στα Θεοφυλακτον ∆ομηνικον εταιρειαρχην. Ἰωαν νης
δε μαγιστρος ο Ἑλαδας, νοσωι περιπεσων και απαγορευθεις παρα των ιατρων
(κατελθων εκ του παλατιου) και εν Βλαχερναις παραγενομενος και (υπο) της νοσου
βαρηθεις, τελευται. Συμβουληι δε ∆ομηνικου (εταιρειαρχου καταβιβαζει Νι κολαον
πατριαρχην) αμα τοις συν αυτωι μετ' οργης, τα της ιδιας Ἐκκλησιας (περιποιουμενον
και) φροντιζειν ειπουσα. ̣9̣ Μετ' ου πολυ δε Κωνσταντινος παρα κοιμωμενος
διαβαλλει τηι Αυγουστηι ∆ομηνικον εταιρειαρχην ως την βασιλειαν σφετεριζομενον
εις τον αυτου αδελφον, και τουτον προφασει πα τρικιον ποιησαντες, κατελθοντος εν
τηι εκκλη σιαι, ως εθος, ευχην λαβειν, οικοι μενειν παρε κελευσαντο ̣195a·
προεβαλλετο δε Ζωη Ἰωαννην Γαριδαν εταιρειαρχην και ∆αμιανον ευνουχον της
βιγλης δρουγγαριον. ∆ομηνικος δε απηλθεν εν τωι οικωι αυτου ανονητα
ολοφυρομενος. 110.1136 ̣10̣ Του δε Βουλγαρου Συμεων την Θραικην (παλιν)
ληιζομενου (εν φροντιδι ουσης της Αυ γουστης και των εν τελει οπως αυτον της
αλαζο νειας παυσωσιν), ηιτησατο Ἰωαννης ο Βωγας γενεσθαι πατρικιος,
υποσχομενος αγαγειν 805 κατ' αυτου Πατζινακους. (Της αιτησεως δε τυχων) δωρα τε
λαβων (εις την Πατζινακων χωραν) απηιει και (δη) ομηρους εκειθεν λαβων ηγαγεν
εν τηι πολει, συνθεμενων των Πατζινακων διαπερασαι και τον Συμεων
καταπολεμησαι. ̣11̣ Παρεγενετο δε εν τηι πολει και Ἀσωτιος ανηρ επι ρωμηι
ονομαστοτατος, υιος ων του αρ χοντος των αρχοντων, ον φασι σιδηραν ραβδον εκ
των ακρων εκατεραις χερσι κρατουντα τηι υπερ βαλλουσηι αλκηι διακαμπτειν και
προς το κυκλικον σχημα μεταγειν, της αντιτυπου του σιδηρου φυ σεως τηι βιαι των
χειρων υπεικουσης, ον παραγενο μενον μετα πολλης τιμης υπεδεξαντο, και παλιν
εις την ιδιαν χωραν εξεπεμψαν. ̣12̣ Σεπτεμβριωι δε μηνι, ινδικτιωνος γʹ,
Παγκρατουκας ο Ἀρμενιος την Ἀδριανουπολιντωι Συμεων παρεδωκε. Μετ' ου πολυ
δε απε σταλη Βασιλειος πατρικιος (και κανικλειος και Νικητας πρωτοσπαθαριος ο
Ἑλαδικος παρα Ζωης) μετα δωρων πολλων, και αντιπαρελαβεν αυτην (παλιν). ̣13̣
 
 

323

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἦλθε δε και αμηρας ο ∆αμιανος εις Στροβιλον (μετα πλοιων πολεμησαι αυτην μετα
πολλης της δυναμεως). 806 και ταυτην παρελαβεν αν, ει μη νοσησας ετελευτησεν,
υποστρεψαντων δια κενης των Ἀγαρηνων. ̣14̣ Οι δε της Ἑλλαδος και των Ἀθηνων
οικητορες συνεχως επηρεαζομενοι παρα Χασε υιου του Γουβη, την αυτου ασωτιαν
(και απληστιαν) μη ενεγκοντες, λιθοις τουτον ανειλον κακως ενδο θεν του
θυσιαστηριου του εν Ἀθηναις ναου. ̣15̣ Βλεπουσα δε η Αυγουστα Ζωη την επαρσιν
Συμεων και την κατα των Χριστιανων αυ του επιθεσιν, βουλην μετα των εν τελει
βουλευεται, 110.1137 αλλαγιον και ειρηνην μετα των Ἀγαρηνων διαπρα ξασθαι,
διαπερασαι δε παντα τον της Ἀνατολης στρατον προς το πολεμησαι και αφανισαι
τον Συμεων. Ἀπεσταλησαν ουν εν Συριαι επι το ποιησαι αλλαγιον Ἰωαννης πατρικιος
ο Ῥαδινος και Μιχαηλ ο Τοξαρας· ου γεγονοτος, την συνηθη της ρογας διανομην
ποιησαμενοι εν τοις ταγμασιν, ταυτα τε αναλαβομενοι συν τοις θεμασι, προς τα
Θραικωια μερη διεπερασαν, Λεοντος μαγιστρου του Φωκα δομεστικου τυγχανοντος.
Ἐξαγαγον των δε τα σεβασμια ξυλα και ζωοποια Κων σταντινου πρωτοπαπα του
παλατιου, του Κεφαλα λεγομενου, και Κωνσταντινου του Μαλελια εν τηι Θραικηι,
απαντες προσκυνησαντες και επομο σαμενοι συναποθνησκειν αλληλοις πανστρατει
κατα 807 Βουλγαρων) εξωρμησαν· ηρχον δε του μεν ταγματος του Ἐξκουβιτου
Ἰωαννης ο Γραψων, του δε Ἱκανατου· ο του Μαρουλλου υιος· Ῥωμανος δε ο
Ἀργυρος εστρατηγει και Λεων ο αδελφος αυτου και Βαρδας ο Φωκας, οις συνην και ο
Μελιας μετα των Ἀρμενιων (και οι αλλοι παν τες στρατηγοι των θεματων)· συνην δε
προς τοις αλλοις και Κωνσταντινος (πατρικιος) ο Λιψ Λεοντι δομεστικωι, συμβουλος
ων αυτωι εν πασι τοις ανηκουσιν. ̣16̣ Μηνι δε Αυγουστωι κʹ, ινδικτιωνος εʹ, ο πολε μος
μεταξυ Βουλγαρων τε και Ῥωμαιων προς τωι Ἀχελωι συγκεκροτητο ποταμωι, και οια
τα του Θεου κριματα (ως ανεξερευνητα και ανεξιχνιαστα, τρεπονται οι Ῥωμαιοι
̣195b πανστρατει, και) γεγονε φυγη παντελης και φρικωδης ολολυγη, των μεν υπ'
αλληλων συμπατουμενων, των δε υπο των πολεμιων αναιρουμενων, αιματος τε
χυσις οια εξ αιωνος ουκ εγενετο. Λεων ο δομεστικος εν Μεσημβριαι διεσωθη φυγων·
εσφαγη δε προς τοις αλλοις εν τηι του πολεμου συμβοληι και Κωνσταντι νος ο Λιψ
και Ἰωαννης ο Γραψων και αλλοι των αρχοντων ικανοι. ̣17̣ Ἀπεσταλη δε (τοτε και)
Ῥωμανος πατρικιος και δρουγγαριος ων των πλωΐμων μετα παν τος του στολου εν
τωι ∆ανουβιωι ποταμωι βοηθησων Λεοντι τωι Φωκαι, αλλα και Ἰωαννης ο Βογας
καταγαγειν Πατζινακους, ως προειρηται· κελευ σθεντος του δρουγγαριου Ῥωμανου
διαπερασαι (τουτους κατα Βουλγαρων ωστε συμμαχησαι Λεοντι Φωκα. Ῥωμανου δε
και 808 Ἰωαννου 110.1140 του Βωγα) εις εριδας και λογομαχιας ελθοντων, ορωντες
αυτους οι Πατζινακοι (προς αλληλους διαμαχομενους και) στασιαζοντας
υπεχωρησαν εις τα ιδια. ̣18̣ Του πολεμου δε ηδη τελος λαβοντος και υπο στρεψαντων
εν τηι πολει του τε Ῥωμανου και του Βωγα, τα κατ' αυτων εκινηθη, και εις τοσουτον
κινδυνον τον δρουγγαριον Ῥωμανον περιεστησαν, ωστε και καταδικαζουσαν ψηφον
ανηνεγκαν, των οφθαλμων στερηθηναι ως αμελειαι, μαλλον δε (και) κακουργιαι μη
διαπερασαντα τους Πατζινακους, (αλλ' υποχωρησαντα ταχιον και) μηδε τους φευ
γοντας Ῥωμαιους εν τοις πλοιοις υποδεξαμενον· και τουτο αν επεπονθει, ει μη παρα
Κωνσταντι νου πατρικιου του Γογγυλου και Στεφανου μαγιστρου, ως δυναμενων
παρα τηι Αυγουστηι πολλα, τα της καταδικης ανετραπη. ̣19̣ Των δε Βουλγαρων
τηνικαδε τηι νικηι κατεπαρθεντων και εκστρατευσαμενων μεχρι της πο λεως, εξηλθε
Λεων ο δομεστικος των σχολων και Ἰωαννης εταιρειαρχης και Νικολαος ο υιος του
δου κος (εις χωρον Θραικωιον ουτω λεγομενον), Κατασυρ τας αμα πλειστωι λαωι (κατα
Βουλγαρων)· τηι δε νυκτι αδοκητως επιπεσοντων αυτοις των Βουλγα ρων και του
δομεστικου φυγοντος, εσφαγη Νι κολαος ο υιος του δουκος και πολλοι ετεροι μετ'
αυτου. ̣20̣ Θεοδωρος ουν, ο του βασιλεως Κωνσταντι νου παιδαγωγος, ορων
 
 

324

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κωνσταντινον παρακοιμω μενον εις Λεοντα 809 τον ιδιον γαμβρον την βασι λειαν
σφετεριζομενον, υπεθηκε Κωνσταντινωι βα σιλει, Ῥωμανον δρουγγαριον
προβαλεσθαι ως πατρικον αυτου δουλον και ευνουν τα προς αυτον, ως αν ηι συν
αυτωι και διαφυλαττηι αυτον, και εν οις αν δεοιτο συμμαχον εχειν και βοηθον. Πολ
λακις ουν περι τουτου λαληθεις Ῥωμανος απει πατο. Γραμματειον ουν ο βασιλευς
Κωνσταντινος αυτοχειρωι διαχαραξας γραφηι, και υπογραφηι δια σφαλισαμενος
απεστειλεν αυτωι· οπερ ουτος επι χειρας λαβων υπεσχετο την κατα του παρακοιμω
μενου Κωνσταντινου και των συγγενων επιθεσιν ως δεοι ποιησασθαι. ̣21̣ Της φημης
ουν ταυτης διαθεουσης και του παρακοιμωμενου (Κωνσταντινου) καταναγκαζον τος
Ῥωμανον αποκινησαι μετα του στολου, αυ 110.1141 τος προεφασιζετο ως αδυνατως
εχει του απο πλειν μη του στολου (την) νενομισμενην ρογαν λα βοντος. Ἐν τηι
εξαρτησει δε οντος του Ῥωμανου και τα πλοια ευτρεπιζοντος, εξηλθε Κωνσταντινος
παρακοιμωμενος (ως) επισπουδασων αυτον του εκπλευσαι. Ὁ δε δουλικωι τωι
σχηματι προσυπην τησε και προθυμως ποιησειν το κελευομενον επηγ γελλετο·
υποστρεψαι ̣196a δε βουλομενου του παρακοιμωμενου, και ει εχοι ανδρας ευειδεις
και γενναιους την βασιλικην ερεττειν τριηρη ειποντος προς Ῥωμανον, ουτος ευθυς
ενευσεν αυτοις τηι χειρι ετοιμοις ουσι πλησιον ελθειν. Οι δε τα της βουλης ειδοτες,
810 εγγιστα ηδη του δρομωνος Ῥωμανου γεγονοτος, επειδη ουτος οπισω του πα
ρακοιμωμενου Κωνσταντινου περιπατων, “Ἀναρ πασατε αυτον (ταις χερσι) και
αρατε αυτον,” επε φωνησε, παραχρημα ουτοι τουτον αρπασαντες εις την του
δρουγγαριου Ῥωμανου τριηρη εισηγαγον και εν ασφαλειαι κατειχον· ουδεις ουν ο
υπερασπιζων ην η κατοικτειρων τον ανθρωπον, παντων των συνοντων αυτωι
χρησαμενων φυγηι. ̣22̣ Ταυτα Ζωη Αυγουστα μαθουσα προσκαλειται τον πατριαρχην
Νικολαον και τους αυτης μεγιστα νας, και αποστελλει προς Ῥωμανον, το γεγονος
βουλομενη μαθειν. Τουτων δε διαπερασαντων, λιθοις ο λαος εξηλασαν βαλοντες.
Ἕωθεν ουν εξελ θουσα Ζωη εν τωι του Βουκολεοντος ηλιακωι επε φωνει τωι υιωι και
πασι· “Πως αρα γεγονεν η ανταρ σια αυτη;” Ἔφησε δε προς αυτην ο παιδαγωγος του
βασιλεως Κωνσταντινου Θεοδωρος, οτι “∆ια το απολεσαι Λεοντα τον Φωκαν τους
Ῥωμαιους και Κωνσταντινον παρακοιμωμενον το παλατιον, ταυτα γεγονασι.” ̣23̣
Προσελαβετο δε ο βασιλευς Νικολαον πατριαρχην και Στεφανον μαγιστρον συνειναι
αυτωι εν τωι παλατιωι, την εξουσιαν εις εαυτον απο της μητρος επισπωμενος. Τηι δε
επαυριον απε στειλεν Ἰωαννην τον Τουβακην, Ζωην Αυγουσταν του παλατιου
καταβιβασαι. Ἡ δε μετ' ολολυγης και δακρυων τωι εαυτης προσπλακεισα υιωι (προς)
συμπαθειαν μητρικην και οικτον εκινησε, ως τον βασιλεα ειπειν· “Ἐασατε ειναι μετ'
εμου την μητερα (μου).” Οι δε ταυτην αμα τωι λογωι αφηκαν. ̣24̣ Προσκαλεσαμενος δε
ο τε βασιλευς και ο πατριαρχης 811 Ἰωαννην τον Γαριδαν, προε βαλοντο δομεστικον
των σχολων, δεδιοτες μη 110.1144 εις ανταρσιαν χωρησηι ο Φωκας Λεων. Ὁ δε ου
κατ ενευσε τουτο γενεσθαι, ει μη Θεοδωρον γυναικα δελφον αυτου τον Ζουφινεζερ
και Συμεωνα τον υιον αυτου προεβαλλοντο εταιρειαρχας. Ὅρκοις (ουν) βεβαιωθεις
υπ' αυτων κατηλθεν εν τωι οικωι αυτου. Οι δε παραυτικα τους συγγενεις αυτου του
παλατιου καταβιβαζουσι. Τουτων ουν προς αυτον παραγεγο νοτων, ως εθεασατο
αυτους, τρομος αυτον ελαβε (και φρικη) και φρενων εκστασις· ευθυς ουν εξηλθε
προς Ῥωμανον (και διηγησατο αυτωι οια πεπονθε· συμφιλιωθεις ουν αυτωι) και
ορκους δους και λαβων (ωστε μιαν εχειν αμφοτερους ψυχην), συμφρων αυτου και
συμπνους εγενετο (ωστε και γαμικον συναλλαγμα ποιησασθαι συνεφωνησαν, πλεον
εκ τουτου τον της αγαπης δεσμον επισφιγγοντες). ̣25̣ Τηι κδʹ ουν του Μαρτιου μηνος
αποστελλει Ῥωμανος πρεσβυτερον, αυτου οικειον και πι στοτατον οντα και
Θεοδωρον τον Ματζουκην λεγο μενον εις το παλατιον υπεραπολογησαμενους ως
“(Ουκ ανταρσια γεγονε το παρ' εμοι διαπραχθεν, αλλα) την του Φωκα επιθεσιν
 
 

325

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

υφορωμενος ̣197b δεδιως μη τι νεωτερισθειη (παρ' αυτου) εις τον βασιλεα· τουτου
ενεκεν ανελθειν εν τωι παλα τιωι βεβουλευται και την φυλακην ποιεισθαι του βα
σιλεως.” Μη συνευδοκουντος ουν Νικολαου του πατριαρχου (τουτοις), εμηνυθη 812
Ῥωμανωι παρα (του) ρηθεντος Θεοδωρου παιδαγωγου αυτου ελθειν μετα του στολου
παντος μεχρι του Βουκο λεοντος, (ος μετα των συν αυτωι βουλευσαμενος το γαρ
αγον ηγεν αυτον)τηι ημεραι του ευαγγε λισμου της υπεραγιου Θεοτοκουεʹ δε ην
ηλθεν ενοπλος αμα τωι στολωι παντι εν τωι Βουκολεοντι). Και παρευθυ Στεφανος μεν
μαγιστρος εξηλθε του παλατιου, Νικητας δε πατρικιος, ο συμπενθερος Ῥωμανου,
ανελθων εν τωι παλατιωι, εξηγαγεν εκειθεν Νικολαον τον πατριαρχην. Ὅρκοις ουν
βεβαιωθεντες οι του παλατιου παρα Ῥωμανου, απεστειλαν αυτωι τον τιμιον και ζωο
ποιον σταυρον· και προσκυνησας (αυτον) και ορκοις βεβαιωσας αυτους ανηλθε μετ'
αυτων εν τωι παλατιωι και ολιγων τινων προσκυνησων τον βασιλεα· και εισελθων
μετ' αυτου εν τωι ναωι τωι εν τωι Φαρωι και πιστεις αυτωι δους παρευθυ προχει ριζεται
(παρ' αυτου) μαγιστρος και μεγας εται ρειαρχης. 110.1145 ̣26̣ Αυτικα ουν γεγονε θεια
κελευσις προς Λεοντα τον Φωκαν παρεγγυωμενη μηδαμως στασιν τινα εννοησαι,
αλλα προς ολιγον εν τωι ιδιωι οικωι αναπαυεσθαι· ωσαυτως και γραμματα εκε λευσθη
Κωνσταντινωι παρακοιμωμενωι γραψαι τα ομοια αυτωι παραγγελλοντα, του μηδεν
εναντιον βουλευσασθαι, αλλ' εν υποταγηι ειναι του βασι λεως Κωνσταντινου.
Ἀναλαβομενος ουν ταυτα Ἀνδρεας, πριμικηριος του βασιλικου βεστιαριου,
απεκομισεν αυτωι ταυτα 813 εν Καππαδοκιαι οντι· και αναδεξαμενος ταυτα (και
αναγνους) απελ θων εν τωι ιδιωι οικωι ησυχασεν. ̣27̣ Τηι εʹ εβδομαδι των αγιων
νηστειων δι δοται αῤραβων γαμικων συναλλαγματων παρα Κωνσταντινου βασιλεως
Ἑλενηι τηι θυγατρι Ῥωμανου· και τηι γʹ (του Πασχα τηι λεγομενηι) της Γα λιλαιας
(ευλογειται και) στεφανουται (αμα αυτηι) παρα Νικολαου πατριαρχου, Ῥωμανον
βασιλεο πατορα προβαλλομενος· αντ' αυτου Χριστοφο ρον υιον αυτου εταιρειαρχην
κατεστησε. ̣28̣ Μετ' ου πολυ δε Λεων ̣198a ο Φωκας, απατηθεις παρα (τε) τινων
αρχοντων (και των αυτου ταγματων), προς ανταρσιαν κινειται, και αποστειλας
ανελαβετο ειναι συν αυτωι τον τε παρα κοιμωμενον Κωνσταντινον (και
Κωνσταντινον και Ἀναστασιον τους αυταδελφους) και Κωνσταν τινον
πρωτασηκρητιν τον Μαλελιαν, πληροφορων απαντας και βεβαιων ως υπερ του
βασιλεως Κων σταντινου την τοιαυτην ποιηι συγκινησιν. Ῥωμα νος δε ο
βασιλεοπατωρ χρυσοβουλλια ποιησας ενυπογραφα (ως) εκ προσωπου του βασιλεως
Κων σταντινου, της τοιαυτης επιβουλης ανατροπην περιεχοντα, και ως οι τον
Φωκαν καταλιμπανοντες, τωι βασιλει δε προσφευγοντες, υπερ του βασιλεως εισι,
δους Ἄννηι (τινι) γυναικι αναιδει και θρασειαι και 814 κληρικωι τινι Μιχαηλ, εν τωι
(αυτου) στρατοπεδωι εξεπεμψεν. Οι δε ταυτα (ανα λαβομενοι) διεσπειραν παντι τωι
στρατωι· και ο μεν Μιχαηλ, φωραθεις παρα του Φωκα και ανη λεως τυφθεις, την τε
ρινα και τα ωτα απετμηθη, ος μετα ταυτα παρα Ῥωμανου της προσηκουσης ετυχεν
αμοιβης, ωσαυτως και η συν αυτωι σταλεισα γυνη. 110.1148 ̣29̣ Πρωτος ουν ο υιος του
βαρεως Μιχαηλ καταλιπων τον Φωκαν τωι Ῥωμανωι προσεδραμεν, αρχη γεγονως
καταλυσεως (της τοιαυτης αν ταρσιας και τυραννιδος), συν αυτωι δε και ο Βαλαν
τιος, τουρμαρχαι οντες αμφοτεροι. Λεων ουν ο Φωκας, μετα λαου πλειστου (ισχυρως
καθωπλι σμενου) εν Χρυσοπολει καταλαβων, διεστησε παραταξεις απο της (λιθινης)
δαμαλεως μεχρι Χαλκηδονος, τους εν τηι πολει φοβων. Ἀποστελλεται ουν μετα
δρομωνος παρα Ῥωμανου Συμεων ο του κανικλειου, λογον ενυπογραφον του
βασιλεως Κωνσταντινου επιφερομενος. ̣30̣ “Ὡς εγω φυλακα της εμης βασιλειας
εγρηγορωτατον (και ευνουστατον) και πιστοτατον ουδενα των υπο χειρα η
Ῥωμανον ευρηκως, τουτωι την εμην φυλακην μετα Θεον κατεπιστευσα και αντι
πατρος αυτον εχειν εκρινα, σπλαγχνα πατρικα και διαθεσιν γονικην προς εμε
 
 

326

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενδειξαμενον· Λεοντα δε τουτον Φωκαν αει τηι εμηι βασιλειαι υποπτευω
επιβουλευειν, νυν δε εργοις αυτοις επιβουλον 815 ευρηκα και της εμης αρχης
τυραννικως εξανι σταμενον· διο ουτε δομεστικον αυτον απο του νυν ειναι βουλομαι,
ουτε δε ταυτην την ανταρσιαν μετα βουλης εμης πεπραχεναι φημι, αλλ' αυθαιρετωι
γνωμηι ταυτην ποιησασθαι την επιθεσιν, εαυτωι την βασιλειαν σφετεριζομενον.”
Τουτων ουν τωι λαωι υπαναγνωσθεντων, ηρξαντο παντες υποχωρειν, και τωι
βασιλεοπατορι προσρυεσθαι Ῥωμανωι. Του δε Φωκα εις αμηχανον περισταντος (και
απογνοντος ως πασης ελπιδος ηστοχηκοτος), και φυγηι χρησα μενου, και προς το
καστρον Ἀτεους παραγενομενου, και μη δεχθεντος (εν χωριωι δε ονομαζομενωι
Γοηλεοντι φευγοντος και συλληφθεντος), απεστειλε Ῥωμανος Ἰωαννην τον
Τουβακην και Λεοντα τον αυτου συγγενη, ωστε εισαγαγειν αυτον εις την πολιν. Οι
δε τουτον κρατησαντες απετυφλωσαν, καιτοι μηδεμιαν περι τουτου δεξαμενοι
εντολην, αλλ' αυθαιρετωι γνωμηι τουτο πεποιηκοτες, ως αγα νακτησαι επι τουτωι και
τον βασιλεοπατορα Ῥω μανον. ̣31̣ Αυγουστωι δε μηνι κατεμηνυθη τα της επι βουλης
Κωνσταντινου Κτηματηνου και ∆αυιδ Κα μουλιανου και Μιχαηλ κουρατορος των
μαγγανων· και τυφθεντες ουτοι και δημευθεντες δια μεσης διηλθον της πολεως, και
εξοριαι παρεπεμφθησαν. 110.1149 ̣32̣ Ἤγαγον δε Λεοντα μαγιστρον και δο μεστικον
των σχολων εν τηι πολει, και διηλθεν εν μεσηι τηι αγοραι ημιονωι εφεζομενος. ̣33̣ ̣198b
Ἐφωραθη δε και Ζωη Αυγουστα επιβουλευουσα 816 Ῥωμανωι δια πεφαρμαγμενων
βρωματων (υπο Θεοκλητου νοταριου της υπουρ γιας σκευασθεντων)· και ταυτην του
παλατιου καταβιβαζουσι και εις το Πετριον απαγουσι τηι της Ἁγιας Ευφημιας μονηι
αποκειραντες. ̣34̣ Προσεκληθη δε παρα Θεοφυλακτου πατρι κιου και κομητος του
σταβλου εις αριστον ο παι δαγωγος Κωνσταντινου βασιλεως Θεοδωρος και Συ μεων
ο αυτου αδελφος. Ἐσθιοντων δε αυτων, εισ ηλθεν Ἰωαννης δρουγγαριος της βιγλης
ο Κρο κοας (λεγομενος) μετα πλειστου λαου, και τουτους αναρπασας εις το Ὀψικιον
εξωρισεν εν τοις αυτων προαστειοις ως κατα Ῥωμανου μελετωντας. ̣35̣ Κδʹ του
Σεπτεμβριου μηνος (τιμαται Ῥωμανος) τηι του Καισαρος αξιαι· και ∆εκεμβριου μηνι
ιζʹ, τηι των προπατορων Κυριακηι, τωι της βασιλειας στεφεται διαδηματι παρα
Κωνσταν τινου βασιλεως (του γαμβρου αυτου) και Νικο λαου πατριαρχου.
ΙΑʹ. Περι της βασιλειας Ῥωμανου. Και Ἰανουαριου ʹ, τηι των αγιων Φωτων
ημεραι, στεφει Θεοδωραν την γυναικα αυτου· Μαΐωι δε μηνι ιζʹ, ινδικτιωνος εʹ,
Χριστοφορος ο υιος Ῥωμανου αναγορευεται βασιλευς· 817 στεφεται δε τηι κδʹ του
αυτου μηνος παρα Κωνσταντινου βασιλεως τηι της αγιας νʹ ημεραι· και μονοι ουτοι οι
δυο εν ταυτηι τηι προελευσει προηλθον. ̣2̣ Ἰουλιωι δε μηνι ινδικτιωνος ηʹ (ημεραι Κυ
ριακηι) η της Ἐκκλησιας γεγονεν ενωσις παρα Ῥωμανου (απαντων ενωθεντων
μητροπολιτων τε και κληρικων των απο Νικολαου πατριαρχου και Ευθυ μιου)
διεσχισμενων. ̣3̣ Ὀγδοηι δε Φεβρουαριου μηνος, ινδι κτιωνος θʹ αποστειλας Ῥωμανος
υπεροριζει τον μαγιστρον Στεφανον τον της Καλομαριας εις την Ἀντιγονου νησον
ως της βασιλειας εφιεσθαι κατη γορηθεντα, μοναχον αυτον αποκειρας αμα Θεο
110.1152 φανει Τειχιωτηι και Παυλωι ορφανοτροφωι ανθρω ποις αυτου. ̣4̣ Ἐποιησε δε
Ῥωμανος βασιλευς εν τωι Τριβουναλιωι προκενσον, συνηγμενων απαντων εκεισε
μεθ' οπλων· του αδνουμιου δε γενομενου, αιφνιδιον Ῥωμανος και Κωνσταντινος
ταχει πολλωι εις το παλατιον υποστρεφουσιν· εμηνυθη γαρ παρα Λεοντος, ανθρωπου
του Ἀρσενιου, (η αυτου του Ἀρσενιου) επιβουλη και Παυλου Μαγγλαβιτου, οι
τυφθεντες και δημευθεντες εξωρισθησαν· (ην δε τοτε παραδυναστευων ο
πρεσβυτερος Ἰωαννης, ο ραικτωρ, ος Λεοντα τον του Ἀρσενιου εποιησε
εβδομαδαριον τωι βασιλει τουτον προσοι κειωσας). 818 ̣5̣ Ἐγενετο (δε) τις Ῥεντακιος
εν Ἑλλαδι, συγγενης ων Νικητα πατρικιου, απαιδευτος τε και πατραλυας· ος τον
εαυτου πατερα κατα διωκων φονευσαι, επειδηπερ εκεινος φευγων αυτου την
 
 

327

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επιθεσιν, εν πλοιωι εισελθων, εξεπλει και παρα των Κρητων κατεσχεθη, ουτος ο
Ῥεντακιος, αδειαν ευρων παντα τα του πατρος αυτου εληΐσατο και εν τηι πολει
ανελθων τηι Μεγαληι του Θεου εκκλησιαι προσεφυγεν. Ῥωμανος δε ο βασιλευς τας
αυτου αταξιας και λεηλασιας καταμαθων τουτον της εκ κλησιας εξαγαγειν
εβουλευσατο και παιδευσαι. Ὁ δε, ψευδεις επιστολας προς Βουλγαρους πλασαμενος,
προς αυτους αυτομολησαι εβουλευσατο. Κρατηθεις δε και ελεγχθεις τους οφθαλμους
αποστε ρειται. ̣6̣ Των δε Βουλγαρων παλιν εξελασαντων μεχρι Κατασυρτων, μετα
την του δομεστικου Ἀδραλεστου τελευτην, προεβληθη Ποθος, ο του Ἀργυρου
δομεστικος των σχολων· και μεχρι Θερ μοπολεως μετα των ταγματων εξελθων,
απεστειλε Μιχαηλ τον του Μωρολεοντος υιον (τοποτηρητην οντα) τους Βουλγαρους
κατασκοπησαντα. Ὁ δε απροοπτως τωι λοχωι αυτων εμπεσων, πολλους μεν των
Βουλγαρων ανειλεν, πληγεις δε και αυτος εισελθων εν τηι πολει ετελευτησεν. ̣7̣
Ἐμηνυθη δε τοτε δια Θεοκλητου νοταριου της υπουργιας η κατα Ῥωμανου (του)
βασιλεως επι βουλη Ἀναστασιου 819 σακελλαριου και αρχοντος του χρυσοχειου και
Θεοδωρητου κοιτωνιτου και ∆ημητριου, βασιλικου νοταριου του ειδικου, και
Νικολαου του Κουβατζη και Θεοδοτου πρωτο 110.1153 καραβου, οι και υπερ
Κωνσταντινου βασιλεως δηθεν εσπουδαζον ̣199a. Και δη ελεγχθεντες ετυφθη σαν,
και εν τηι μεσηι διηλθον και υπεροριοι κατεστη σαν. Ὁ δε Θεοδωρητος ιδιαι εν τωι
λεγομενωι Τρικογχωι του παλατιου τυφθεις και αυτος εξωρι σθη· τον δε σακελλαριον
Ἀναστασιον απεκειραν εν τηι μονηι των Ἐλεγμων, ενθα και τελευται. ̣8̣ Της τοιαυτης
δε προφασεως λαβομενος Ῥωμανος τον βασιλεα Κωνσταντινον υποβιβαζει, και
δευτερον καθιστησιν· εαυτον δε προαγει εις το εμπροσθεν. ̣9̣ Ἐκστρατευει δε παλιν
Συμεων κατα Ῥωμαιων, και πληθος Βουλγαρων αποστειλας αμα Καυκανωι και
Μηνικωι και ετεροις, εκελευσε κατα της πολεως οτι ταχιστα εξελαυνειν. ∆ιελθοντες
ουν ουτοι δια των ορων, ηλθον μεχρι των Μαγγλαβα. Την αυτων δε εφοδον μαθων
ο βασιλευς Ῥωμανος (λογισαμενος μη τα των Πηγων παλατια και το Στενον
κατελθοντες εμπρησωσιν), Ἰωαννην ραικτωρα αποστελλει αμα Λεοντι και Ποθωι
τοις Ἀργυροις λεγομενοις, εχοντας μεθ' εαυτων πλη θος ικανον εκ τε των βασιλικων
και της εται ριας και των ταγματικων, οις συνην και Ἀλεξιος (ο) πατρικιος και
δρουγγαριος των πλωΐμων ο Μουσελε μετα του λαου αυτουην δε εʹ των Νη στειων
εβδομας. 820∆ιαταξαντες ουν ουτοι τον λαον εν τοις πεδινοις και χαμαλωτεροις
τοποις των Πηγων, των Βουλγαρων ανωθεν αναφα νεντων ενοπλων και βοηι
χρησαμενων ασημωι και φοβεραι και σφοδρωτατως επελασαντων κατ' αυτων,
παρευθυ φευγει μεν Ἰωαννης ο ραικτωρ, σφαττεται δε υπερ τουτου αγωνιζομενος
Φωτεινος ο του Πλατυποδη (υιος και πολλοι ετεροι· μολις ουν διασωθεις ηλθε
φευγων ενοπλος μετα δρομωνος και Ἀλεξιος δρουγγαριος ο Μουσηλε, και μη
ισχυσας τελειον ανελθειν επι την του δρομωνος αποβαθραν, πεσων εν τηι θαλασσηι
συν τωι αυτου πρωτομανδατωρι απεπνιγη). Οι Ἀργυροι δε εν τωι καστελλιωι φυγοντες
διεσωθησαν. Πλωιμοι δε και το (λοιπον) απαν πληθος, οι μεν τας των πο λεμιων
χειρας φευγοντες εν τηι θαλασσηι απεπνιγη σαν· οι δε σιδηρου γεγονασι
παραναλωμα· οι δε χερσι Βουλγαρικαις (αιχμαλωτοι) συνεληφθησαν. Οι δε
Βουλγαροι, μηδενα τον κωλυοντα εχοντες, τα τε παλατια των Πηγων επυρπολησαν
και το Στενον απαν κατεκαυσαν. (Ουτως αρα δεινον αβουλια και απειρια θρασυτητα
συμμαχον εχουσα.) 110.1156 ̣10̣ Κʹ δε Φεβρουαριου μηνος ιʹ ινδικτιωνος Θεοδωρα
συμβιος Ῥωμανου τελευται· και κατετεθη το σωμα αυτης εν τωι οικωι αυτου του
βασιλεως Ῥωμανου τωι υπ' αυτου (εις) μοναστηριον αμει φθεντι. ̣11̣ Τωι δε αυτωι μηνι
στεφεται Σοφια η του βασιλεως 821 Χριστοφορου γυνη. Τηνικαυτα δε και
Κουροπαλατης Ἴβηρ εν τηι πολει παρεγενετο, και δια μεσης της αγορας διελθων
κεκοσμημενης λαμπρως μετα δοξης πολλης και τιμης υπεδεχθη (ον και εν τηι Ἁγιαι
 
 

328

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Θεου Σοφιαι εισηγαγον, το καλλος αυτης και το μεγεθος θεασαμενον και τον
πολυτελη κοσμονκαλλωπισαντες γαρ αυτην και περιστειλαντες πεπλοις χρυσουφεσι
και κοσμωι παντοιωι ουτως εισηγαγον εν αυτηι). Ὁ δε, το θαυμαστον και υπερμεγεθες
του ναου εργον καταπλαγεις και τον πολυτελη κοσμον υπερθαυμασας και αληθως
Θεου κατοικιαν ειναι τον χωρον τουτον ειπων, αυθις υπεστρεψεν εις τα οικεια. ̣12̣
Ἰουνιωι δε μηνι των Βουλγαρων παλιν εκστρατευσαντων και μεχρι των της Ἁγιας
Θεοδω ρας παλατιων ελθοντων, και ταυτα πυρι παρα δοντων, εις αριστον ο βασιλευς
Ῥωμανος (τους) των ταγματων αρχοντας συνεκαλεσε, συνοντος αυτοις και του
λεγομενου Σακτικη, και παρηινει τουτοις και προυτρεπετο κατα των εναντιων εξελ
θειν και της πατριδος υπεραγωνισασθαι. Οι δε συνεθεντο ετοιμως της αυτου
βασιλειας και των Χρι στιανων υπεραποθνησκειν. Τηι ουν επαυριον κα θοπλισθεις
παρα του βασιλεως ο ειρημενος Σακτι κης αληθη ουσαν την εαυτου πιστιν (τε) και
ανδρειαν απεδειξεν· οπισθε γαρ των Βουλγαρων ̣199b γενομενος και εις το
στρατοπεδον αυτων εμπεσων, παντας τους εκει ευρεθεντας κατεσφαξεν. Μαθοντες
ουν οι Βουλγαροι το γεγονος, υποστρε φουσιν εν τωι στρατοπεδωι, και πολεμου
συγκροτη θεντος, τρεπουσι τον Σακτικην συν ολιγοις υπαρ χοντα. 822 Ὁ δε, επειδη
γενναιως αγωνισαμενος, πολλους ανελων, ουκ ετι αντεχειν ηδυνατο προς το
πληθος των πολεμιων, μεθιησι του ιππου τον χαλι νον, και εις φυγην ηλαυνε·
ποταμον δε τινα (εκεισε) παραῤρεοντα διαπερων, του ιππου αυτου εν τηι ιλΰι
εμπαγεντος, τιτρωσκεται κατα της εδρας και του μηρου· μολις ουν του ιππου εκ της
ιλυος ανασπασθεντος συνεργεια των υπο χειρα, διασωζεται μεχρι των Βλαχερνων,
και τεθεις εν τηι αγιαι σορωι, καιριας της πληγης ουσης, τηι νυκτι ετελευτησε. ̣13̣
Τηνικαυτα δε και Πετρωνας αιδεσιμωτατος προσταξει Ῥωμανου βασιλεως ηγαγε
λαρνακα ενζωιδον και ετερα δυο γλυφης αμοιρουντα εκ της 110.1157 του Ἁγιου
Μαμαντος μονης ανδρειας, της πλησιον ουσης των Ξυλοκερκου λεγομενης πορτης,
εν οις φασιν εναποκεισθαι Μαυρικιον συν τοις αυτου παισιν, α και απετεθη εν τηι του
βασιλεως μονηι. ̣14̣ Ἀδριανος δε τις Χαλδος, προς δε και Τατζατης Ἀρμενιος πλουσιος
πανυ, τηι υποθηκηι και συμβουληι Βαρδα του Βοηλα στρατηγουντος εν Χαλδιαι
τυραννιδα και ανταρσιαν κατα Ῥωμανου βασιλεως συσκευαζουσι, το Πανπερ τε
λεγομε νον οχυρωμα κατασχοντες· ους ο των σχολων δομεστικος Ἰωαννης ο
Κροκοας καταπολεμησας τους μεν κατεσχεν, ων τους περιφανεστερους απο τυφλοι,
τας ουσιας αυτων δημευσας· Τατζα της δε, εν ετερωι οχυρωτατωι 823 καστελλιωι
διαφυγων και λογον του μητι κακον παθειν δεξαμενος, εν τηι πολει εισεληλυθει, και
τηι του μαγλαβιτου αξιαι τιμηθεις εν τωι οικωι των μαγγα νων διηιτατο τηρουμενος.
∆ρασμον δε βουλευσα μενος αλισκεται, και των ομματων στερισκεται. Βαρδαν τον
Βοηλαν απεκειραν μοναχον, του βασι λεως οικτειραντος φιλον τυγχανοντα. ̣15̣ Του
δε πατρικιου του επονομαζομενου Μωρολεοντος Ἀδριανουπολεως στρατηγουντος,
κρατιστου τα πολλα και περιδεξιου τυγχανοντος, ος πλειστας κατα Βουλγαρων
ανδραγαθιας επεδειξατο, (και παλιν) ο Βουλγαρος Συμεων συν παντι τωι
στρατευματι αυτου την ειρημενην πολιν περιεκυ κλωσε, και χαρακα περιβαλων
ισχυρως ταυτην επολιορκει· επει δε ο τε σιτος τους εν τηι πολει επελελοιπει και λιμος
επιεζε χαλεπος
ουδαμοθεν γαρ ειχον επισιτισασθαι τηι ενδειαι πιεζομενοι
προδεδωκασιν εαυτους (τε) και τον στρατηγον τοις Βουλγαροις, ον χειρωσαμενος
Συμεων· και δεσμα καθ' ολου του σωματος περιβαλων, και μυριαις αικιαις τουτον
τιμωρησαμενος τελευταιον απεκτεινε (θανατωι πικρωι, αξιωι της εαυτου απηνεστατης
και ωμοτατης ψυχης). Βουλγαροις ουν την της πολεως φυλακην παραδους
υπεχωρησεν· οι, την κατ' αυτων του Ῥωμαιων στρατου εφοδον ακηκοοτες, ταυτην
καταλελοιποτες απηλθον· και παλιν υπο Ῥωμαιους (αυτη) εγενετο. ̣16̣ Λεοντος δε
του Τριπολιτου μετα δυνα μεως πολλης 824 (και πλοιων πολεμικων κατα Ῥωμαιων
 
 

329

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξελθοντος και εν) τηι νησωι Λημνωι κατα 110.1160 λαβοντος, Ἰωαννης πατρικιος και
δρουγγαριος του πλωΐμου ο Ῥαδινος κατονομαζομενος αιφνι διως επεθετο αυτωι
(και την νησον κατελαβε)· και πολεμου γεγονοτος, Θεου συνεργειαι οι υπ' αυτον
τρεπονται Ἀγαρηνοι, μονος δε ο Τριπολιτης φυ γηι διασωζεται. ̣17̣ Σεπτεμβριωι δε
μηνι, ινδικτιωνος βʹ, Συ μεων ο αρχων Βουλγαριας ̣200a πανστρατι κατα
Κωνσταντινουπολεως εκστρατευει. Και ληΐζεται μεν Θραικην (τε) και Μακεδονιαν,
εμπυριζει δε παντα (και) καταστρεφει και δενδροτομει· μεχρι Βλα χερνων
παραγενομενος επεζητησεν αυτωι αποσταλη ναι τον πατριαρχην Νικολαον και τινας
των μεγι στανων ωστε περι ειρηνης αυτοις συντυχειν· ελαβον ομηρους παρ'
αλληλων αμφοτεροι, και εξηλθε προτερον μεν ο πατριαρχης, επειτα Μι χαηλ
πατρικιος ο προσαγορευομενος Στυπιωτης και Ἰωαννης ο μυστικος τε και παραδυνα
στευων· ηδη γαρ Ἰωαννης ο ραικτωρ, διαβληθεις προς τον βασιλεα, ασθενειαν
προφασισαμενος, του πα λατιου κατεληλυθει και εν τηι αυτου μονηι τηι πλησιον
Γαλακρηνων απεκαρη. ̣18̣ Οι μεν ουν μετα Συμεων περι ειρηνης διε λεγοντο· ο δε
αυτους (μεν) απεπεμψατο, αυτον δε τον βασιλεα Ῥωμανον 825 εζητει θεασασθαι·
παρα πολλων γαρ πεπληροφορητο περι τε της αυτου φρονησεως και ανδρειας και
(της συνεσεως). Ὁ τοινυν βασιλευς σφοδρα ηγαλλιασατο· εποθει γαρ την ειρηνην
και το στηναι τας καθ' εκαστην εγγι νομενας των αιματων εκχυσεις. Ἀποστειλας ουν
εν τωι Κοσμιδιου αιγιαλωι κατεσκευασεν εν τηι θαλασ σηι οχυρωτατην αποβασιν, ωστε
την βασιλικην τριηρην διεκπλεουσαν εν αυτηι προσορμιζεσθαι· περιφραξας ουν
αυτην παντοθεν διατειχισμα μεσον γενεσθαι προσεταξεν, εν ωι αλληλοις εμελλον
ομι λειν. Ἀποστειλας ουν Συμεων τον της υπεραγιας Θεοτοκου ναον τον εν τηι Πηγηι
ενεπρησε και τα περιξ αυτου συμπαντα, δηλος ων εντευθεν μη την ειρηνην εθελων,
αλλ' ελπισι μετεωροις τουτον εξαπα των. ̣19̣ Παραγενομενος δε εν Βλαχερναις ο
βασιλευς 110.1161 αμα Νικολαωι (τωι) πατριαρχηι εν τηι αγιαι εισηλθε σορωι και τας
χειρας εξετεινεν εις ευχην· ειτα πρηνης πεσων το αγιον εδαφος εκεινο τοις δακρυσι
κατεβρεχε την παναχραντον Θεοτοκον αντιβολων, την ακαμπη και αμειλικτον του
τυραννου και υπερηφανους Συμεων καρδιαν μαλαξαι (και πεισαι) τα προς ειρηνην
συνθεσθαι· το αγιον ουν κιβωτιον διανοι ξαντες, ενθα το σεπτον της υπεραγιας
Θεοτοκου τεθησαυριστο ωμοφοριον, και τουτο εκειθεν ο βασι λευς ανελομενος και
ωσπερ τινα θωρακα αδιαῤρηκτον περιβαλλομενος και την πιστιν την εις την
αμωμον Θεοτοκον οια περικεφαλαιαν τινα περιθεμενος, εξεισι του ναου, οπλοις
ασφαλεσι φραξαμενος· τον συν αυτωι ουν στολον ασπισι τε και οπλοις (ασφαλεσι)
κατακοσμησας τον ωρισμενον τοπον κατελαβε συνομιλησαι τωι Συμεων. ̣20̣ Πεμπτη
ουν ημερα (ην) οτε ταυτα εγινετο, θʹ του Σεπτεμβριου μηνος· τεταρτηι δε της ημερας
ωραι παρεγενετο Συμεων πληθος απειρον επαγομε νος εις πολλας διηιρημενον
παραταξεις, των μεν χρυσασπιδων και χρυσοδορατων των δε αργυρα σπιδων και
αργυροδορατων, των δε πασηι οπλων χροιαι κεκοσμημενων, παντων
καταπεφραγμενων σι δηρωι, οι μεσον αυτων διειληφοτες τον Συμεων ως βασιλεα
ευφημουν τηι των Ῥωμαιων φωνηι· παν τες δε οι της συγκλητου βουλης τοις τειχεσιν
εφε στωτες εθεωρουν τα δρωμενα· ην ουν ιδειν τοτε ψυχην βασιλικην τωι οντι και
μεγαλοφρονα και θαυ μασαι το του φρονηματος ακαταπληκτον και το της ανδριας
παραστημα, οπερ τοσαυτην πολεμιων βλεπων επιφοραν ου κατεπλαγη και
συνεσταλη και υπεχωρησεν, αλλ' ωσπερ εις φιλιον χωρων πλη θος ουτως ατρεμας
απηιει, μονον ουχι την ψυχην τοις πολεμιοις των υπηκοων διδους αντιλυ τρον. ̣21̣
Πρωτος ουν εν τηι ρηθεισηι αποβαθραι κατα λαβων τον Συμεων εξεδεχετο· επει δε
ομηροι ̣209b εξ αμφοτερων 827 εληφθησαν των μερων και την αποβαθραν οι
Βουλγαροι διερευνησαντο ακριβως, μηπω τις δολος η ενεδρα τυγχανηι, κατ ηλθε
Συμεων του ιππου και προς τον βασιλεα εισ ηλθεν. Ἀσπασαμενοι δε αλληλους
 
 

330

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειρηνης λογους εκινησαν· ειπειν δε λεγεται τον βασιλεα προς Συμεων· “Ἀκηκοα σε
θεοσεβη ανθρωπον οντα και Χρι στιανον υπαρχειν αληθινον, βλεπω δε τα εργα μηδα
μως τοις λογοις συμβαινοντα· ιδιον μεν γαρ θεοσεβους ανθρωπου και Χριστιανου το
την ειρηνην 110.1164 και την αγαπην ασπαζεσθαι, ειπερ “ο Θεος αγαπη εστι” και
λεγεται, ασεβους δε και απιστου το χαιρειν σφαγαις και αιμασιν αδικως εκχεομενοις.
Ει μεν ουν αληθης Χριστιανος υπαρχεις, καθως πε πληροφορημεθα, στησον ποτε τας
αδικους σφαγας και τας των ανοσιων αιματων εκχυσεις και σπεισαι μεθ' ημων των
Χριστιανων την ειρηνην, Χρι στιανος και αυτος ων και ονομαζομενος, και μη θελε
μολυνεσθαι Χριστιανων δεξιαν αιμασιν ομο πιστων Χριστιανων. Ἄνθρωπος ει και
αυτος, θανατον προσδοκων και αναστασιν και ανταποδοσιν· σημερον υπαρχεις και
αυριον εις κονιν διαλυθησηι· εις πυρετος απαν κατασβεσει το φρυαγμα· τινα ουν
λογον δωσεις τωι Θεωι εκει απελθων υπερ των αδικων σφαγων; ποιωι προσωπωι τωι
φοβερωι και δικαιωι ενατενισεις κριτηι; Ει πλουτου ερων ταυτα ποιεις, εγω σε
κατακορως του επιθυμουμενου εμπλη σω· μονον επισχες την δεξιαν (σου), ασπασαι
την ειρηνην, αγαπησον την ομονοιαν, ινα και αυτος βιον ζησηις ειρηνικον και
αναιμακτον και απραγμονα, και οι Χριστιανοι 828 παυσωνται ποτε των συμφ ρων
και στησωνται του Χριστιανους αναιρειν· ου θεμις γαρ αυτοις αιρειν οπλα καθ'
ομοπιστων”. Τοσαυτα ουν ειπων ο βασιλευς εσιγησεν. Αιδεσθεις ουν ο Συμεων την
τουτου ταπεινωσιν και τους λογους (αυτου) κατενευσε την ειρηνην ποιησασθαι. Ἀ
σπασαμενοι ουν αλληλους διεχωρισθησαν, δωροις μεγαλοπρεπεσι του βασιλεως
δεξιωσαμενου τον Συμεων. ̣22̣ Ὃ δε τοτε συμβεβηκε, διηγησομαι τεραστιον τι και
τοις τα τοιαυτα συγκρινειν ειδοσι παρα δοξον· ∆υο φασιν αετους, των βασιλεων
ομιλουντων, ανωθεν αυτων υπερπτηναι, κλαγξαι τε και προς αλληλους συμμιξαι
και παραυτικα διαζευχθηναι αλληλων, και τον μεν επι την πολιν ελθειν τον δε επι
την Θραικην διαπτηναι. Τουτο οι ακριβως τα τοιαυτα σκοπουντες ου καλον εκριναν
οιωνον· ασυμ βατους γαρ επι την ειρηνην αμφοτερους διαλυθησε σθαι εφασαν.
Συμεων δε το αυτου στρατοπεδον καταλαβων τοις εαυτου μεγιστασι την του
βασιλεως απηγγειλε συνεσιν και ταπεινωσιν (εξεθειαζε τε αυτου το ειδος, την τε
ρωμην και το ακαταπλη κτον του φρονηματος.) ̣23̣ ∆εκεμβριωι δε μηνι κεʹ εστεψε
Ῥωμανος τους υιους αυτου εν τηι Μεγαληι Ἐκκλησιαι Στε φανον τε και
Κωνσταντινον· αλλα και Θεοφυλακτον ευνουχον, υιον αυτου, ο πατριαρχης
Νικολαος απεκειρε κληρικον, χειροτονησας υποδιακονον συγ 110.1165 κελλον τε
προχειρισαμενος, διελθοντα προτερον εν τωι των υποδιακονων ταγματι εις τα αγια.
̣24̣ Ἀπριλλιωι δε μηνι ιθʹ ετιμησε Ῥωμανος Ἰωαννην 829 μυστικον και
παραδυναστευοντα, πατρικιον και ανθυπατον. ωστε δι' αυτο τουτο φθονον
κινηθηναι αυτωι και κατηγορηθηναι αυτον υπο τινων. ̣25̣ Μαΐωι δε μηνι ιεʹ,
ινδικτιωνος ιγʹ, τελευται τον βιον ο πατριαρχης Νικολαος, κρατησας εν τηι βʹ αυτου
αναβασει του πατριαρχειου ετη ιγʹ· και απε τεθη το σωμα αυτου εν τηι υπ' αυτου
κτισθεισηι μονηι των Γαλακρηνων. Αυγουστωι δε μηνι πα τριαρχης καθισταται
Στεφανος Ἀμασιας μητροπο λιτης, ευνουχος υπαρχων. ̣26̣ Ὀκτωβριωι δε μηνι
κατηγορηθη ̣201a ο μυ στικος Ἰωαννης και παραδυναστευων ως της βασι λειας
εφιεμενος υποθηκηι του πατρικιου Κοσμα και λογοθετου του δρομου διδοντος εις
γυναικα την θυ γατερα αυτωι. Τουτου ενεκεν καταβιβαζεται μεν του παλατιου,
συγχωρειται δε προερχεσθαι και τωι βασιλει εξυπηρετειν και συν αυτωι τα ανηκοντα
διοικειν· στοργην γαρ οτι πλειστην εκεκτητο προς αυτον ο βασιλευς Ῥωμανος, ως εν
πασιν αυτον θε ραπευειν δυναμενον, και τελειως τουτον απωσασθαι ουκ εβουλετο.
Των κατηγορων ουν κατεπειγοντων τον βασιλεα και σαφη αποδεικνυντων τα
κατηγορη μενα, ερευνησας ο βασιλευς και αληθη ταυτα ει ναι μαθων, εμελλε τουτον
κατασχων ανεταζειν. Ὁ δε τουτο προγνους χρηται φυγηι, και την Μονο καστανον
 
 

331

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λεγομενην καταλαβων αποκειρεται μονα χος. Πεφευγε δε και Κωνσταντινος ο του
Βοηλα ο της τραπεζης, οικειος και φιλος ων αυτωι, και τον Ὄλυμπον καταλαβων, το
μοναχικον (και αυτος) σχημα ενδυεται· εδεδοικει 830 γαρ και αυτος, ατε συμμυστης
υπαρχων του μυστικου και των αποῤ ρητοτερων αυτου κοινωνος. (Τον δε πατρικιον
Κοσμαν εν τωι ωρολογιωι του παλατιου τυψας ο βασιλευς διε δεξατο)· προβαλλεται
δε αντι του μυστικου Ἰωαν νου Θεοφανην παραδυναστευοντα. ̣27̣ Ἐγενετο δε το
τηνικαυτα και σεισμος φο βερος εν τωι των Θραικησιων θεματι και χασμα μεγα και
καταπληκτικον, ωστε πολλα χωρια και εκκλησιας καταποθηναι. ̣28̣ Μαιωι δε μηνι
κζʹ, ινδικτιωνος ιεʹ, 110.1168 Συμεων (ο) αρχων Βουλγαριας ετελευτησε, Πε τρον
υιον αυτου προβαλομενος αρχοντα, ον εκ της δευτερας αυτου εσχε γυναικος, της
αδελφης Γεωργιου (του) Σουρσουβουλη, ον και επιτροπον τοις εαυτου παισιν ο
Συμεων καταλελοιπε. Μιχαηλ δε εκ της προτερας αυτου γενομενον γυναικος
απεκειρε μοναχον. Ἰωαννης δε και Βενιαμιν, οι του Πετρου αδελφοι, ετι στοληι
εκοσμουντο Βουλγαρικηι. ̣29̣ Τα κυκλωι ουν εθνη την του Συμεων μαθοντα τελευτην,
οι τε Χρωβατοι και οι λοιποι εκστρα τευειν κατα Βουλγαρων εβουλευοντο· λιμου δε
συν ακρισι το Βουλγαρικον εθνος ισχυρως εκπιεζοντος, εδεδιεσαν μεν και των
αλλων εθνων την εφοδον, εδεδιεσαν δε πλεον την των Ῥωμαιων 831 επελευσιν·
βουλην ουν ποιησαμενοι κατα Ῥωμαιων εκστρατευουσι, και εν Μακεδονιαι
καταλαμβανουσι, φοβον, ως εικος, τοις Ῥωμαιοις εμποιησοντες· επειτα μαθοντες οτι
μελλει κατ' αυτων ο βασιλευς εκστρατευειν, αποστελλουσι Πετρος και Γεωρ γιος
κρυφιως τινα μοναχον Καλοκυριν ονομαζομε νον τωι γενει Ἀρμενιακον,
χρυσοβουλλιον επιφερο μενον· διηγορευε δε τα εν αυτωι ως την μετα Ῥωμαιων
ειρηνην ασπαζονται και προθυμοι ταυτηι συνθεσθαι εισιν· ου μονον δε, αλλ', ειγε
βουλονται, και γαμικον ποιησαι συναλλαγμα. ̣30̣ Τον τοιουτον μοναχον ο βασιλευς
αποδε ξαμενος ασμενεστατα, παρευθυ απεστειλε μετα δρο μωνος (εν Μεσημβριαι)
τον μοναχον Θεοδοσιον τον Ἀβουκην και Βασιλειον τον Ῥοδιον, τα εις ειρηνην
συλλαλησαι τοις Βουλγαροις. Οι δε πα ραγενομενοι και τα εικοτα συλλαλησαντες
εξηλθον αμα Στεφανωι Βουλγαρωι δια ξηρας. Ὄπισθε δε αυτων κατελαβε και
Γεωργιος Σουρσουβουλος, Και παραγενομενοι εν ΚΠ. την ειρηνην εσπεισαντο και
συναλλαγμα μετα του βασιλεως ποιησαι ηιτη σαντο· θεασαμενοι δε την θυγατερα
Χριστοφορου βασιλεως Μαριαν και μεγαλως 832 επ' αυτηι αρεσθεντες (εγραψαν τωι
Πετρωι) δια ταχους πα ραγενεσθαι, συμφωνα ποιησαντες προτερον περι της
γεγονυιας ειρηνης. 110.1169 ̣31̣ Ἀπεσταλη δε Νικητας μαγιστρος, ο συμ πενθερος
Ῥωμανου βασιλεως, υπαντησαι και αγαγειν Πετρον μεχρι της πολεως. Του
Βουλγαρου ουν Πετρου καταλαβοντος, τριηρους ο βασιλευς Ῥωμανος ̣201b επιβας εν
Βλαχερναις παρεγενετο· και τον Πετρον ως εαυτον αφικομενον εθεασατο τε και
κατησπασατο. Ἐπει δε αλληλοις τα εικοτα συνωμιλησαν, υπογραφονται τα τε
συμφωνα της ει ρηνης και τα γαμικα συναλλαγματα, μεσολα βουντος εν τουτοις (και
συνεχως διευθετουντος τα μεταξυ Ῥωμαιων τε και Βουλγαρων) του πρωτο
βεστιαριου Θεοφανους. ̣32̣ Ηʹ δε του Ὀκτωβριου μηνος εξηλθεν ο πα τριαρχης
Στεφανος αμα Θεοφανει πρωτοβεστιαριωι και Μαριαι τηι του Χριστοφορου θυγατρι
και πασηι τηι συγκλητωι εις τον ναον της υπεραγιας Θεοτοκου τον της Πηγης, και
ευλογησαν Πετρον και Μα ριαν και τους νυμφικους στεφανους ταις αυτων επε
θηκαν κεφαλαις, παρανυμφευοντων Θεοφανους πρωτοβεστιαριου και Γεωργιου
Σουρσουβουλου, λαμπρας και πολυτελους γεγονυιας τραπεζης και παντων των
ειθισμενων τοις γαμοις φαιδρως επιτελεσθεντων, εισηλθε Θεοφανης 833 πρωτο
βεστιαριος αμα Μαριαι τηι θυγατρι του βασιλεως Χριστοφορου εν τηι πολει. ̣33̣ Τηι γʹ δε
του γαμου ημεραι εποιησεν ο βα σιλευς Ῥωμανος ευωχιαν λαμπραν εν τηι των Πη
γων αποβαθραι του βασιλικου δρομωνος, περικο σμησας αυτην υφασμασι σηρικοις,
 
 

332

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ενθα συνει στιαθη Ῥωμανος ο βασιλευς, Πετρος Βουλγαρος αμα Κωνσταντινωι
γαμβρωι και Χριστοφορωι υιωι. Των δε Βουλγαρων ενστασιν ου μικραν ποιησαμενων
προτερον ευφημισθηναι Χριστοφορον, ειθ' ου τως Κωνσταντινον, υπειξε τηι ενστασει
τουτων ο βασιλευς Ῥωμανος, και γεγονε οπερ ηιτησαντο. ̣34̣ Ἐπειδη δε παντα τα επι
τοις γαμοις συν ετελεσθησαν, εμελλε δε Μαρια ηδη την προς Βουλγαριαν συν τωι
ανδρι (αυτης) Πετρωι (οδον) οδευειν, οι ταυτης γονεις μεχρι του Ἑβδομου συν
εξηλθον αυτηι αμα Θεοφανει πρωτοβεστιαριωι και συνεστιαθεντες εκεισε Πετρωι,
επειδη απαιρειν εμελλεν, περιχυθεντες τηι θυγατρι και πολλα κατα χεαντες δακρυα
και οσα εικος επι στερησει σπλαγχνου περιποθητου, τον τε αυτων γαμβρον
ασπασαμενοι 110.1172 και ταυτην ταις αυτου χερσι παραθεμενοι, εν τοις βασιλειοις
υπεστρεψαν. Μαρια δε Βουλγαρικαις πα ραδοθεισα χερσι την επι Βουλγαριαν απηιει,
χαιρουσα τε αμα και λυπουμενη· λυπουμενη μεν εφ' οις γονεων φιλτατων εστερηται
και βασιλειων οικων και συνηθειας των γενει προσηκοντων, χαιρουσα δε ως βασιλει
προσηρμοσθη ανδρι 834 και δε σποινα Βουλγαρων προσηγορευθη· απηιει τοινυν
πλουτον επικομιζομενη λαμπρον και παντοδαπη και αποσκευην αναριθμητον. ̣35̣
Τοτε δε και πρεσβεις προς τον βασιλεα Ῥωμανον εκ Μελιτινης παρεγενοντο,
ειρηνικας σπονδας επι το ποιησαι πακτα παρεχοντες· μετ' ου πολυ δε και Ἀποχαψ ο
του Ἄμερ εκγονος, αμηρας ων Μελιτινης και Ἀπολασαθ, στρατηγος ευγενεστατος τε
και πλουσιος ων, εκ Μελιτινης παρ εγενοντο. Ἀποδεχθεντες ουν μεγαλως μετα της
προσηκουσης τιμης παρα Ῥωμανου και συμφωνα ειρηνης ποιησαντες, υπεστρεψαν
εις τα ιδια· εκτοτε δε συνεξεστρατευον τοις Ῥωμαιοις κατα των ομοφυλων
Ἀγαρηνων, εν τε τοις επινικιοις συν εισηρχοντο τοις Ῥωμαιοις εν τηι πολει, αιχμα
λωτους αγοντες Ἀγαρηνους, οπερ ην θαυμαστον και παραδοξον και δειγμα της των
αθεων Ἀγα ρηνων δυστυχιας. Τελευτησαντος δε του Ἀποχαψ, ανδρος φρονιμου και
συνετου (και δυνατου), διε λυσαν την ειρηνην οι την Μελιτινην κατοικουντες·
εκστρατευουσιν ̣202a ουν κατ' αυτων ο τε δομε στικος των σχολων Ἰωαννης ο
Κροκοας μετα των θεματων και των ταγματων, και ο Μελιας μετα των Ἀρμενιων
και πολλας προνομας καθ' εκαστην ποιουμενοι και ταις συνεχεσιν επιδρομαις
αιχμαλω τιζοντες τουτους και ληΐζοντες, εις τοσαυτην στενωσιν την Μελιτινην
περιεστησαν, ωστε αυτην συντομωτατα εκπορθησαι και 835 εως εδαφους
καταστρεψαι, ου μονον δε ταυτην, αλλα και τας ομορους αυτηι πολεις και χωρας,
πολυφορους τε ουσας και πιοτατας και οιους πολλας παρεχειν προσοδους. Ταυτην
ουν την Μελιτινην εις κουρατω ριαν αποκαταστησας ο βασιλευς πολλας χιλιαδας
χρυσιου και αργυριου εκειθεν δασμοφορεισθαι ετησιως πεποιηκε. ̣36̣ Κατηγορηθη δε
Νικητας μαγιστρος και πενθερος Χριστοφορου βασιλεως ως υποτιθεμενος αυτωι
κατα του ιδιου γενεσθαι πατρος και της βασι λειας αυτον εξεωσαι. Τουτον ουν
εξαγαγοντες της πολεως απεκειραν μοναχον, υπερορισαντες (εν) τωι αυτου
προαστειωι. 110.1173 ̣37̣ Μηνι δε Ἰουλιωι ιηʹ, ινδικτιωνος ʹ, τελευται Στεφανος
πατριαρχης ποιησας ετη βʹ (και) μηνας ιαʹ. ∆εκεμβριωι δε μηνι ιδʹ αγουσι Τρυφωνα
μοναχον εν τωι Ὀψικιωι μοναζοντα, επ' ευλαβειαι και αγιοτητι μαρτυρουμενον, και
χειροτονουσι πατριαρ χην επι χρονωι ρητωι μεχρις αν εις μετρον ηλικιας φθασηι
Θεοφυλακτος, ο του βασιλεως Ῥωμανου υιος, ον εμελλον πατριαρχην χειροτονειν
Κωνσταντι νουπολεως. ̣38̣ Κεʹ δε του αυτου μηνος χειμων αφορητος γεγονεν, ωστε
κρυσταλλωθηναι την γην επι ημερας ρκʹ, οθεν και γεγονε μεγας λιμος (τους πωποτε
γενομενους υπερβαλλομενος) και θανατος εκ τουδε πολυς, ως μη δυνασθαι τους
ζωντας εκκομιζειν τους τεθνεωτας. Ὁ δε βασιλευς Ῥωμανος, 836 την αφορητον
εκεινην βιαν κατανοησας, αξιαν της αυτου συμπαθους και ελεημονος φυσεως προ
νοιαν εποιησατο, πολλαις ελεημοσυναις την εκ του λιμου παραμυθησαμενος
ενδειαν, ανεφραξε τε θυρισι και σανιδωμασι τας των εμβολων στοας, ως μη την
 
 

333

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χιονα και το ψυχος εκειθεν επεισιεναι τοις πε νησι. Τοτε και τας λεγομενας αρκλας
εν πασι κατεσκευασε τοις εμβολοις, αργυρον τε κατα μηνα τοις εν ταυταις
κατακειμενοις πενησι διδο σθαι διεταξατο και τα μηνιαια τριμισια εν ταις εκκλησιαις
τοις πενησι διανεμεσθαι· ως ειναι τα διδομενα τοις τε εν ταις αρκλαις πτωχοις και
τοις εν ταις εκκλησιαις αργυρου εγκεχαραγμενου χιλιαδας ιβʹ. Ου μονον δε ταυτα η
συμπαθης εκεινη ψυχη διετυπωσατο των πενητων προνοουμενη, αλλα και καθ'
ημεραν γʹ αυτωι συνεσθιειν πενητας διεταξατο, οι και ανα εν ελαμβανον νομισμα,
τετραδι δε και παρασκευηι γʹ πενητες μονα χοι συνησθιον, το τετυπωμενον
λαμβανοντες εκα στος νομισμα· οπερ δε εν τοις μοναστηριοις ειωθει γινεσθαι, ωστε
εν τωι καιρωι της εστιασεως αναγνωσιν γινεσθαι, τουτο και αυτος εποιει, δι πλην
εαυτωι και τοις δαιτυμοσι την τραπεζαν παρατιθεις, ωστε το μεν σωμα τρεφεσθαι τηι
συνη θει τροφηι, την δε ψυχην τηι καταλληλωι των λο γων επεντρυφαιν ηδονηι, οις
εκεινος προσεχων τον νουν κατενυσσετο την ψυχην και πολλας δακρυων ηφιει
πηγας. ̣39̣ Την δε πιστιν, ην εκεκτητο προς παντας 110.1176 μεν μοναχους, μαλιστα
δε τους επι αγιωσυνηι διαβοη τους και ευλαβειαι, τις αν διηγησαιτο; Ουκ εθεασατο
γαρ ποτε μοναχον αρετης αντεχομενον, ωιτινι τας εαυτου πραξεις συν πολλοις ουκ
εξηγορευσε δακρυ σιν. Πιστοτατος δε ων και ορθοδοξοτατος, πασας τας της πολεως
εκκλησιας πεπλοις διαφανεσι και φωταγωγιαις λαμπρως κατεκοσμει και
κατεφαιδρυ νεν· ̣202b αλλα και τοις εν τοις ορεσι μοναχοις, τωι τε Ὀλυμπωι και τωι
Κυμηναι και τηι Χρυσηι κατο νομαζομενηι Πετραι και τωι του Βαραχεου ορει, ου
διελιπεν ετησιους ρογας εξαποστελλων και φρον τιζων τουτων και προνοουμενος
και τους ονομαστους επι πραξει και θεωριαι μετακαλουμενος εις αυτον, και των
ευχων αυτων τας ευλογιας τρυγων· ου μο νον δε, αλλα και τοις δια τον Θεον
εγκλειστοις και (εαυτους) εν στενωτατοις οικοις καθειρξασι και πασι τοις
μοναστηριοις τας ετησιους ρογας, ας διε τυπωσεν, ου διελιπεν επιχορηγων. Ταυτα
ως εκ πολλων ολιγα των (απειρων) αυτου κατορθωμα των και ελεημοσυνων
διεξηλθομεν. ̣40̣ Πετρωι δε τωι Βουλγαρωι επεθετο Ἰωαν νης ο αδελφος αυτου μετα
και ετερων μεγιστανων του Συμεων, και φωραθεντων αυτων, ο μεν Ἰωαν νης
τυπτεται και εγκλειεται φυλακηι, οι δε λοι ποι τιμωριαις ου ταις τυχουσαις
υποβαλλονται. Ταυτα δηλα ποιησαντος Πετρου τωι βασιλει Ῥωμανωι, απεστειλεν ο
βασιλευς τον μοναχον Ἰωαννην, ος εγεγονει ραικτωρ, προφασει μεν ως ποιησαι
αλλαγιον 838 των κρατουμενων αιχμαλωτων, τηι δε αληθειαι κατασχειν Ἰωαννην
και εν Κωνσταντινουπο λει αγαγειν (ο δη και γεγονεν)· εισελθων γαρ αμα τωι
Ἰωαννηι εν πλοιωι απο Μεσημβριας, ηλ θεν εν τηι πολει· και μετ' ου πολυ τουτου το
μονα χικον σχημα αποῤριψαντος και γυναικα επιζητη σαντος, δεδωκεν αυτωι ο
βασιλευς οικον και κτηματα παμπολλα και γυναικα εκ της αυτου πατριδος της των
Ἀρμενιακων ορμωμενην, γαμον τε λαμπρον εν τηι του Καισαρος οικιαι πεποιηκε,
Χριστοφορου βασι λεως και Ἰωαννου μοναχου, του γεγονοτος ραικτω ρος,
παρανυμφευσαντων. ̣41̣ Μαρτιωι δε μηνι, ημεραι βʹ κοσμιτης επεσεν εν τωι φορωι εκ
των στιχηδον ισταμενοις εκεισε κιοσιν (επικειμενων) και απεκτεινεν ανδρας
110.1177 ʹ. Γεγονε δε και εμπρησμος μεγας και φοβερος εις τον του φορου εμβολον
πλησιον του ναου της υπεραγιας Θεοτοκου, ωστε κατακαηναι τα τε κηρο πωλεια και
τα γουναρια του φορου μεχρι των Ψιχων. ̣42̣ Ἐτελευτησε δε Χριστοφορος βασι λευς
μηνι Αυγουστωι ινδικτιωνος δʹ, πολλα κοψαμε νου αυτον του πατρος, ως ηδη εις
γηρας αυτου ελη λακοτος και των υιων αυτου ετι νηπιων οντων· και ετεθη το
λειψανον αυτου εν τηι ρηθεισηι μονηι του πατρος αυτου. 839 ̣43̣ Κατηγαγον δε και
Τρυφωνα πα τριαρχην Αυγουστωι μηνι ινδικτιωνος γʹ, τον ρηθεντα χρονον
τελεσαντα, και απελθων εν τηι ιδιαι μονηι τε λευται, χηρευσασης της εκκλησιας
χρονον αʹ και μη νας εʹ δια το της ηλικιας ατελες Θεοφυλακτου υιου Ῥωμανου
 
 

334

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

βασιλεως· αυτον γαρ, ως ειρηται, εμελλε πατριαρχην αποκαθισταιν. ̣44̣ Βασιλειος δε
τις Μακεδων πλανος Κων σταντινον ∆ουκα εαυτον ειναι επευφημησας, πολ λους
μεθ' εαυτου συνεπηγετο. Ουτος, κρατηθεις υπο Ἐλεφαντινου, τουρμαρχου εκ του
Ὀψικιου οντος, ηχθη εν Κωνσταντινουπολει και υπο Πετρου επαρχου της μιας
αλλοτριουται χειρος· ειτα καιρου λαβομενος καταλαμβανει παλιν το Ὀψικιον και
χειρα χαλκην αντι της κοπεισης προσαρμοσαμενος και σπαθην υπερμεγεθη
κατασκευασαμενος διηρ χετο πλανων (αυθις των αγυρτευοντων) πολλους ως αυτος
ειη Κωνσταντινος ο του ∆ουκος, (ους και συνεφελκομενος μεγαλην κατα Ῥωμανιας
αντ αρσιαν κινει) και φρουριον κατασχων ο Πλατεια Πετρα κατονομαζεται, παν
ειδος εδωδιμων εν τουτωι απεθετο, αφ' ου εξορμων ελεηλατει και τους παρα
τυγχανοντας προενομευεν. Ἀποστειλας ουν ο βασι λευς στρατον κατ' αυτου, αυτον
τε συνελαβε και τους συν αυτωι, ον και αγαγοντες ̣205a εν τηι πο λει, ανεκρινον τε
και πολλας αυτωι πληγας επετι θεσαν, τους στασιωτας, ει τινες ειεν, ειπειν· Ὁ δε
πολλους των εν τελει εσυκοφαντει ψευδως ως συνοντας αυτωι, μηδεν δε 840 αληθες
κατ' αυτων λεγειν εξελεγχθεις, εν τοις Ἀμαστριανου πυρος πα ραναλωμα γινεται. ̣45̣
Χειροτονειται δε πατριαρχης ο πολλακις ρηθεις του βασιλεως υιος Θεοφυλακτος
Φεβρουα ριου βʹ, ινδικτιωνος ʹ, τοποτηρητων εκ Ῥωμης 110.1180 ελθοντων, και
τομον συνοδικον επιφερομενων περι της αυτου χειροτονιας διαγορευοντα, οι και τωι
πα τριαρχικωι θρονωι τουτον ενιδρυσαν. ̣46̣ Ἡ δε ειρημενη του βασιλεως Ῥωμανου
εκγονη Μαρια, η γυνη Πετρου Βουλγαρου, πολλακις εν τηι πολει εισηλθεν, του τον
ιδιον πατερα και τον παππον αυτης επισκεψασθαι· τελευταιον δε μετα παιδων
εισηλθε γʹ, ηδη του Πατρος αυτης Χριστο φορου τελευτησαντος· πλουτον ουν παρα
του παππου λαβουσα (πολυν και εντιμον) εντιμως υπε στρεψεν. ̣47̣ Ῥωμανος δε ο
βασιλευς τωι υιωι Στεφανωι γυναικα ηγαγετο, θυγατερα ουσαν του Γαβαλα, εγγονην
δε Κατακυλα, Ἄνναν ονοματι· αμα δε τωι νυμφικωι στεφανωι και ο της βασιλειας
αυτωι στε φανος επετεθη. ̣48̣ Ἐγενετο δε εκστρατεια πρωτη των Τουρκων κατα
Ῥωμαιων ινδικτιωνος ζʹ Ἀπριλιωι μηνι οι και καταδραμοντες μεχρι της πολεως
εληΐσαντο πασαν Θραικυαν ψυχην. Ἀπεσταλη ουν ο πατρι κιος Θεοφανης ο
πρωτοβεστιαριος και παραδυνα στευων, μετ' αυτων ποιησαι αλλαγιον, ος και θαυ
μασιως και συνετως αυτους μετελθων οσαπερ 841 ηβουλετο κατεπραξατο, πολλα
παρ' αυτων επι τηι φρονησει και ευβουλιαι επαινεθεις τε και θαυ μασθεις, οτε και το
μεγαλοψυχον αυτου και φιλαν θρωπον ο βασιλευς Ῥωμανος επεδειξατο, μηδενος
φεισαμενος χρηματος προς την των αιχμαλωτων αναῤρυσιν. ̣49̣ Ἠγαγετο δε γυναικα
ο βασιλευς Ῥωμανος τωι τελευταιωι υιωι Κωνσταντινωι εκ γενους των Ἀρμενιακων,
τουνομα Ἑλενην, του πατρικιου Ἀδριανου θυγατερα, ης και τελευτησασης Φεβρουα
ριωι μηνι ινδικτιωνος βʹ (ετεραι τουτον συνεζευξε γυναικι ονοματι Θεοφανωι εκ
γενους του Μαμαντος καταγομενηι). ̣50̣ Ἰουνιωι δε μηνι ιαʹ κατεπλευσαν οι Ῥως κατα
Κωνσταντινουπολεως μετα πλοιων χι λιαδες ιʹ. Ἀπεσταλη δε κατ' αυτων μετα
τριηρων και δρομωνων, οσα και ετυχον εν τηι πολει, ο πα τρικιος Θεοφανης ο
παραδυναστευων και πρωτο βεστιαριος και τον τε στολον προευτρεπισας τε και
ετοιμασαμενος και νηστειαι και δακρυσιν εαυτον κατοχυρωσας ως μαλιστα, τους
Ῥως προσεδεχετο, 110.1181 καταναυμαχησαι μελλων αυτους. Ἐπει δε εκεινοι
κατελαβον και πλησιον του Φαρου εγενοντο (ουτος προς τωι του Ευξεινου ποντου
στοματι παρεδρευων), εν τωι Ἱερωι λεγομενωι αθροον τουτοις 842 επε θετο· και δη
πρωτος τωι οικειωι δρομωνι διεκπλευ σας την τε συνταξιν των Ῥωσικων πλοιων
διελυσε και τωι εσκευασμενωι πυρι πλειστα κατεφλεξε· τα δε λοιπα ετρεψατο εις
φυγην, ωι ακολουθως και οι λοιποι δρομωνες και αι τριηρεις επεκδραμουσαι τελειαν
ειργασαντο την τροπην, και πολλα μεν πλοια κατεδυσαν αυτανδρα, πολλους δε
κατετρωσαν, πλειστους δε ζωντας συνελαβον. Οι περιλειφθεντες ουν εις το της
 
 

335

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἀνατολης μερος εις τα Σγωρα λεγομενα καταπλεουσιν. Ἀπεσταλη δε τοτε και
Βαρδας ο Φωκας δια γης μετα ιππεων εγκριτων παρατρεχειν αυτους· και δη τουτων
συνταγμα ικα νον αποστειλαντων προς τα της Βιθυνιας μερη, ωστε τα προς τροφην
και την αλλην χρειαν αυτοις πορισασθαι, περιτυχων τωι τοιουτωι συνταγματι ο
ειρημενος Βαρδας ο Φωκας κακως τουτους διε θηκε, τρεψαμενος και κατασφαξας
αυτους. Κατ ηλθε δε τηνικαυτα και Ἰωαννης μαγιστρος και δομεστικος των σχολων
ο Κροκοας μετα παντος του της Ἀνατολης στρατευματος και πολλους του των
διεφθειρεν αποσπασας τηιδε κακεισε καταλαμβανων, ωστε συσταλεντας αυτους δεει
της αυτου επιθεσεως μενειν αθροως επι τα οικεια πλοια και μηδαμου διεκτρεχειν
̣203b κατατολμαιν. 843 ̣51̣ Πολλα δε και μεγιστα κακα ουτοι διε πραξαντο προ του το
Ῥωμαικον στρατευμα κατελ θειν· το τε γαρ Στενον λεγομενον απαν ενεπρησαν και
ους συνελαμβανον αιχμαλωτους, τους μεν ανε σταυρουν, τους δε τηι γηι
προσεπατταλευον τους δε ωσπερ σκοπους ιστωντες βελεσι κατετοξευον· οσους δε
του ιερατικου κληρου συνελαμβανον, οπι σθεν τας χειρας δεσμουντες, ηλους
σιδηρους κατα μεσης της κεφαλης αυτων κατεπηγνυον, πολλους τε αγιους ναους τωι
πυρι παραδεδωκασι. Χειμωνος δε ηδη ενισταμενου και τροφων απορουντες, το τε
επελθον στρατευμα δεδιοτες, τας τε ναυμαχους πλεον τριηρεις, εβουλευσαντο τα
οικεια καταλαβειν· και δη λαθειν τον στολον σπουδαζοντες (Σεπτεμβριωι 110.1184
μηνι ιεʹ ινδικτιωνος) αντιπλευσαι ωρμηκοτες (επι τα Θραικωια μερη), παρα του
ρηθεντος Θεοφα νους πατρικιου υπηντηθησαν (ου γαρ ελαθον την αυτου
εγρηγορωτατην και γενναιαν ψυχην). Ευθυς ουν δευτερα ναυμαχια συναπτεται, και
πλειστα πλοια εβυθισε (και πολλους τουτων απεκτεινεν ο ειρημενος ανηρ·) ολιγοι δε
μετα των πλοιων περι σωθεντες και εν τηι της Κοιλης περιπεσοντες ακτηι, νυκτος
επελθουσης, διεφυγον. Θεοφανης δε ο πατρικιος μετα νικης λαμπρας και των
μεγιστων υπεστρεψε τροπαιων, και εντιμως και μεγαλοπρε πως υπεδεχθη και
παρακοιμωμενος ετιμηθη. ̣52̣ Ἐπει δε ο ρηθεις Ἰωαννης ο μαγιστρος ο Κροκοας
αριστος τις εγενετο τα πολεμικα, και πολλα ανεστησε τροπαια, και τα 844 Ῥωμαικα
επλατυνεν ορια πλειστας τε πολεις επορθησε των Ἀγαρηνων, δια το περιφανες της
του ανδρος αρε της ηβουληθη ο βασιλευς Ῥωμανος εις τον εαυτου εγγονον
Ῥωμανον, τον εκ (του) Κωνσταντι νου υιου αυτου, την τουτου θυγατερα αναλαβειν.
Φθονου δε αυτωι της τοιαυτης ενεκεν υποθεσεως παρα των λοιπων βασιλεων
κινηθεντος, εκπιπτει της αρχης, δομεστικος δε αντικαθισταται ο πατρικιος
Πανθηριος, συγγενης του βασιλεως ων Ῥωμανου. ̣53̣ Ἰνδικτιωνι δε αʹ, Ἀπριλλιωι
μηνι επηλθον παλιν οι Τουρκοι μετα πλειστης δυναμεως. Ὁ δε πατρικιος Θεοφανης
ο παρακοιμωμενος εξελθων σπονδας ειρηνικας εποιησε μετ' αυτων, ομηρους των
εμφανων αναλαβομενος, εξ ου και συνεβη επι χρο νοις εʹ την ειρηνην
διαφυλαχθηναι. ̣54̣ ∆ευτεραι δε ινδικτιωνι ο βασιλευς Ῥωμα νος Πασχαλιον
πρωτοσπαθαριον και στρατηγον Λογ γιβαρδιας προς τον ρηγαν Φραγγιας Ουγγονα
εξαπεστειλε την αυτου θυγατερα επιζητων εις νυμφην Ῥωμανωι τωι του γαμβρου
αυτου Κων σταντινου υιωι, ην και αναλαβων ο ειρημενος Πα σχαλιος μετα πλουτου
πολλου εν τηι πολει ανηγαγεν. Γεγονε δε ο γαμος Σεπτεμβριωι μηνι ινδικτιωνος
τριτης 845· ζησασα ετη πεντε ετελευτησεν εν ταις ημεραις της αυτοκρατοριας
Κωνσταντινου του αυτης πενθερου. 110.1185 ̣55̣ Ἀνεμου δε βιαιου σφοδρα
καταπνευσαντος ∆εκεμβριωι μηνι, οι λεγομενοι εν τωι ιππικωι δημοι κατεπεσον, οι
απ' εναντιας του βασιλικου θρονου ετυγχανον, και συνετριψαν τα τε υποκατωθεν
αυτων βαθρα και τα στηθεα λεγομενα. Χρονου δε περικυκλευσαντος, τωι αυτωι μηνι
τον βασιλεα Ῥωμανον του παλατιου κατηγαγον. ̣56̣ Της δε πολεως Ἐδεσης, εν ηι το
του Χρι στου τιμιον εκμαγειον απεκειτο, παρα του Ῥωμαικου πολιορκουμενης
στρατευματος και εις αναγκην μεγιστην περιισταμενης, απεστειλαν οι ταυτης
 
 

336

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οικητορες προς τον βασιλεα Ῥωμανον διαπρεσβευο μενοι την πολιορκιαν λυθηναι,
το του Χριστου αγιον εκμαγειον παρεχειν επαγγειλαμενοι ̣204η̣. Ὑπερ της τοιαυτης
δε χαριτος δεσμιους ηιτησαντο των επιφανων αντιλαβειν, χρυσοβουλλιον τε λαβειν
ωστε μηκετι την τουτων χωραν παρα του Ῥωμαιων στρατου ληΐζεσθαι· ο δη και
γεγονε. Του δε αγιου εκμαγειου αποσταλεντος και ηδη τηι Κ. Π. πλησια ζοντος,
Θεοφανης ο πατρικιος και παρακοιμωμε νος εν τωι ποταμωι Σαγαρωι εξελθων,
υπηντησεν αυτωι μετα λαμπρας φωταγωγιας, τιμης τε και υμνωιδιας. Και τηι ιεʹ του
Αυγουστου μηνος συν αυτωι εν τηι πολει εισηλθε, του βασιλεως, εν Βλαχερναις 846
οντος κακει αυτο προσκυνησαν τος. Τηι δε επαυριον εξηλθον εν τηι Χρυσηι πορτηι οι τε
του βασιλεως δυο υιοι Στεφανος τε και Κων σταντινος και ο γαμβρος αυτου
Κωνσταντινος συν τωι πατριαρχηι Θεοφυλακτωι· και μετα της δεουσης τουτο
αναλαβοντες τιμης, της συγκλητου πασης προπορευομενης και φωταγωγιας
μεγιστης προαγουσης, μεχρι του ναου της Ἁγιας του Θεου Σοφιας πεζοι διεκομισαν
και προσκυνηθεν εκεισε εν τωι παλατιωι ανηγαγον. ̣57̣ Ἐν ταυταις δη ταις ημεραις
Ἀρμενιον τι τερας τηι πολει επεδημησεν, παιδες συμφυεις, αῤρενες, εκ μιας
προελθοντες γαστρος, σωοι μεν και αρτιοι παντα τα μελη του σωματος, απο δε του
στοματος της γαστρος και μεχρι των υπογα στριων συμπεφυκοτες και αλληλοις
υπαρχοντες αντιπροσωποι, οι επι πλειστον τηι πολει ενδια τριψαντες και υπο παντων
ως εξαισιον τι τερας ορωμενοι, της πολεως ως πονηρος τις οιωνος εξη λαθησαν. Ἐπι
δε της μονοκρατοριας Κωνσταν 110.1188 τινου παλιν εισηλθοσαν. Ἐπει δε ο ετερος
αυτων ετεθνηκει, ιατροι τινες εμπειροι το συγκεκολλημενον μερος διετεμον ευφυως
ελπιδι του τον ετερον ζησε σθαι, ος τρεις ημερας επιβιους ετελευτησεν. ̣58̣ Ὁ δε
Ῥωμανος ο βασιλευς, ως ανωτερω ειρηται, εν 847 πασι μοναχοις πιστιν εκεκτητο
αμετρον, διαφεροντως δε ετιμα και υπερεσεβετο Σεργιον, τον εν μονασταις
διαλαμποντα, ος αδελ φος μεν του μαγιστρου υπηρχε Κοσμα, ανεψιος δε του
πατριαρχου Φωτιου, ον πλεον της σαρκικης ευγενειας η κατα ψυχην ετιμα ευγενεια·
αρετης γαρ εις ακρον και γνωσεως ηλασεν, ως δυσχερες ειναι διακρινειν ποτερωι
μαλλον πλεονεκτει, ουτως εις ακρον εκατεραν εξησκησεν· επηνθει τε αυτωι προς
τοις αλλοις και το της διακρισεως χαρισμα και το χαριεν του ηθους και το μετριον
του φρο νηματος· ου γαρ ανεσπα τας οφρυς ως οι νυν σοφοι, ουδε αλαζων τις εδοκει
και υπερηφανος, αλλα τον λογον μεν ειχε γλυκυτερον μελιτος αποσταζοντα, το ηθος
δε παγιον τε και σταθερον, ταπεινον δε το φρονημα. Τουτον δη τον αοιδιμον
αδιαλειπτως μεθ' εαυτου ειχεν ο βασιλευς, κανονα οντως και σταθμην τον αυτου
βιον αει ρυθμιζοντα· ος πολλα παρηινει τωι βασιλει των παιδων επιμελεισθαι και μη
απαιδευτους εαιν εις πονηριαν εκκλινοντας, μη ποτε αυτος παθοι το του Ἠλει,
τιμωριαν εκ της των παιδων παρανομιας εκτισας. ̣59̣ Ἐπειδη δε του παλατιου τουτον
οι παιδες κατηγαγον και εν τηι Πρωτη νησωι εξωρισαν, παλιν τουτον ειχε των
συμφορων παραμυθιον και των θλιψεων ακεσωδυνον φαρμακον, ωι συνην τοτε και
Πολυευκτος μοναχος ευλαβεστατος, και αυτος τα εικοτα παραμυθουμενος, 848 ος
του πατριαρ χου Θεοφυλακτου τελευτησαντος, πατριαρχης υπο του βασιλεως
Κωνσταντινου προχειριζεται Κ. Π. ̣60̣ Ἐπει δε πολλοις τροποις βουλεται ο Θεος
σωζειν τον ανθρωπον, συνεχωρησε και τον βασι λεα Ῥωμανον αδοκητωι περιπεσειν
̣204b συμφοραι, ινα, δι' αυτης σωφρονισθεις και των οικειων εν συν αισθησει
παραπτωματων γενομενος, σωτηριας αξιωθηι. Συνεχωρησε γαρ επαναστηναι αυτωι
τον υιον αυτου Στεφανον, ωσπερ ποτε Ἀβεσαλωμ επαν εστη τωι οικειωι πατρι τωι
μεγαλωι ∆αυΐδ. Συμ 110.1189 βουλοις ουν ουτος προς τουτο χρησαμενος τωι τε απο
μοναχων Μαριανωι και Βασιλειωι τωι Πε τεινωι και Μανουηλ τωι Κουρτικηι,
συνειδοτων αυτωι και των αλλων βασιλεων, τουτον του πα λατιου κακως κατηγαγε
και εν τηι Πρωτηι νησωι εξορισας απεκειρε μοναχον. ΙΒʹ. Βασιλεια Κωνσταντινου του
 
 

337

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Πορφυρογεν νητου. Ὑπελειφθη ουν αυτοκρατωρ Κωνσταντινος ο του του γαμβρος,
ος παραυτικα Βαρδαν τον του Φωκα τηι του μαγιστρου αξιαι τιμησας ως χρονωι
πολλωι την εν πολεμοις 849 ανδραγαθιαν επι δειξαμενον, δομεστικον των σχολων
προχειριζε ται, ειτα Βασιλειον, ωι επικλην Πετεινος, πατρικιον και μεγαν
εταιρειαρχην, τωι δε του γενους των Ἀργυρων Μαριανωι τα μοναχικα απο δυσας,
πατρικιον και κομητα του σταβλου πεποιη κεν ωσαυτως και Μανουηλ τον
λεγομενον Κουρ τικην πατρικιον και δρουγγαριον της βιγλης· ουστινας τρεις ου
μετα πολυν χρονον η του Θεου δικαια κρισις ως εις χριστον Κυριου παροινησαντας
και χειρας αδικως επιβαλοντας (και) της βα σιλειας ορεγομενους μετηλθεν· επι
καθοσιωσει γαρ καταληφθεντες εκατερος αυτων οικτιστωι θανατωι το ζηιν
απεῤρηξαν· τα δε περι αυτων πλατυ τερα τε και επεξεργαστικωτερα εν τηι προηγου
μενηι επεξηγησει εκθησομαι. ̣2̣ Μετα δε μʹ ημερας, τηι κζʹ του Ἰανουαριου μηνος,
υποπτευσας Κωνσταντινος τον τε βασιλεα Στεφανον και Κωνσταντινον τον
αδελφον αυτου, μηποτε κατ' αυτου τα ομοια διαπραξωνται (και λογισαμενος), οπερ
ην εικος, οτι ει του ιδιου πατρος ουκ εφεισαντο, πως αυτου φεισονται, εστιασας
αυτους, ηδη εν τηι τραπεζηι καθεζομενους, ετι της βρωσεως ουσης εν τωι στοματι
αυτων, ανηρ πασαν τουτους οι (τε) λεγομενοι Τορνικοι και ο πατρικιος Μαριανος
και οι λοιποι (οι) προς τουτο ητοιμασμενοι 850 (και του παλατιου καταγα γοντες) και
εν ταις πλησιαζουσαις νησοις αυτους περιορισαντες κληρικους απεκειραν. ̣3̣ Μετ'
ολιγον ουν αιτησαμενοι τον ιδιον 110.1192 πατερα θεασασθαι, εν τηι Πρωτηι νησωι
παρεγενοντο, και τουτον εν τωι μοναχικωι σχηματι θεασαμενοι, πενθει κατεσχεθησαν
αφορητωι· οις επιδακρυσας ο πατηρ εφη· “Υιους εγεννησα και υψωσα, αυτοι δε με
ηθετησαν.” Ειθ' ουτως εξωρισθησαν, ο μεν Στεφανος εις Προικονησον, απο δε
Προικονησου εις Ῥοδον, απο δε Ῥοδου εις Μιτυληνην, ο δε Κωνσταντινος εις
Τενεδον, εκειθεν εις Σαμοθραικην, εν ηι και ανταρσιαν μελετησας παρα των αυτον
φυλασσοντων εσφαγη. Μιχαηλ δε, τον του Χρι στοφορου βασιλεως υιον τα βασιλικα
πεδιλα αφελο μενος, κληρικον πεποιηκεν. ̣4̣ Ὄντος δε του βασιλεως Ῥωμανου εν τηι
νησωι, ο πατριαρχης Θεοφυλακτος και Θεοφανης ο πατρικιος και παρακοιμωμενος
βουλην εβουλευσαντο ωστε παλιν εν τωι παλατιωι τουτον αγαγειν, ην και αυτωι
ανακοινωσαμενοι και 851 παραπεισαν τες τουτον, εκαιροσκοπουν ποτε περας τηι
τοιαυτηι βουληι επιθωσιν. Ἐπει δε τα της βουλης εφωρα θη και κατεμηνυθη
Κωνσταντινωι βασιλει, τους συνεργους ταυτης ημυνετο· τον μεν γαρ Θεοφα νην
πατρικιον εξωρισε, τον δε πρωτοσπαθαριον Γεωργιον και πιγκερνην και Θωμαν
πριμικηριον δειρας και κουρευσας και μεσον της πολεως θριαμ βευσας, ουτως
υπεροριαι παρεπεμψεν. ̣5̣ ∆εκεμβριωι δε μηνι, ʹ ινδικτιωνος, επι βουλην τινες κατα
του βασιλεως Κωνσταντινου εμε λετησαν, βουλομενοι τον βασιλεα Στεφανον εν τωι
παλατιωι εκ της νησου αγαγειν. Ταυτης ̣205a ουν μηνυθεισης της επιβουλης
Κωνσταντινωι δια Μιχαηλ του ∆ιαβολινου λεγομενου, τους επιβουλους κρα τησας ο
βασιλευς, των μεν τας ρινας και τα ωτα απετεμεν τους δε δαρμωι αφορητωι υπεβαλε
και ονοις επικαθισας δια μεσης της πολεως εθριαμβευ σε, και εξοριαι παρεπεμψε. ̣6̣
Πεντεκαιδεκατηι δε Ἰουλιωι μηνι, Ἰν 110.1193 δικτιωνος ʹ, Ῥωμανος ο βασιλευς εν τηι
Πρωτηι νησωι τελευται· και το σωμα αυτου εν τηι πολει διακομισθεν εν τηι αυτου
απετεθη μονηι. ∆οξα τωι Θεωι παντων ενεκα· Ἀμην. Τετελεσται και τα του Λογοθετου.
852
ΙΓʹ. Μονοκρατορια Κωνσταντινου του Πορφυρογεννητου. ̣5̣ Μετα γουν το
μονον καταλειφθηναι τον αυτοκρατορα Κωνσταντινον, προεχειρισατο Βασιλειον
τον πρωτοβεστιαριον αυτου, τον απο παλλακης φυ σικον υιον Ῥωμανου του προ
αυτου βασιλεως, πα τρικιον και παρακοιμωμενον και παραδυναστευοντα της
συγκλητου. Ουτος δε ην εχεφρων και λογιος και τωι βασιλει εν πασιν υπηρετων
 
 

338

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αισιως και πρεπον τως. Τοτε και ο πατριαρχης Θεοφυλακ τος, αῤρωστησας και υπ'
αυτης κυριευθεις, ετε λευτησε, κρατησας της Ἐκκλησιας ετη κδʹ. Χειρο τονειται δε
αντ' αυτου (ο ανωτερω ειρημενος) Πολυευκτος μοναχος, τιμιος ανηρ και αγιωτατος.
̣6̣ Τοτε και αποστολικων εσθητων αποκεκρυμμενων εν τινι γωνιαι της πολεως
δηλωθεισων τωι βα σιλει, μετα πασης τιμης και δοξολογιας ανελομενος αυτας τωι
μεγαλωι των αποστολων απεθησαυρισε ναωι και τα λειψανα του Θεολογου
Γρηγοριου, α και μερισθεντα, τα μεν εν τωι σηκωι των Ἁγιων Ἀποστολων ετεθησαν,
τα δε εν τωι ναωι της αγιας μαρτυρος Ἀναστασιας. ̣7̣ Ὁ τοινυν βασιλευς δια το τον
μαγιστρον και δομεστικον των σχολων, Βαρδαν τον Φωκαν λεγο μενον εις γηρας
ελασαι και αδυνατως προς τους κοπους εχειν, του δομεστικου αποκινει και αντ' αυ
του προβαλλεται δομεστικον Νικηφορον πατρικιον και στρατηγον 853 των
Ἀνατολικων, τον υιον αυ του. Ὡσαυτως και πατρικιον Λεοντα, τον του του
αυταδελφον, στρατηγον των ∆υτικων προχειρι ζεται. Γεγονε δε εμπρησμος μεγας
πλησιον του ναου του Ἁγιου Θωμα, ως καηναι τον εμβολον τον προς την σιδηραν
πορταν. ̣8̣ Ἰστεον δε οτι τωι ιδʹ ετει της βασιλειας Κωνσταντινου του
Πορφυρογεννητουδεκαπεντε γαρ εκρατησενεγεννηθη ο βασιλευς Βασιλειος ο
εκγονος αυτου, υιος δε Ῥωμανου του υιου αυτου. 110.1196 Των δε Τουρκων
καταδραμοντων μεχρι της πο λεως εν τηι εορτηι του Πασχα και ληισαμενων πα σαν
την Θραικην και πραιδαν πολλην λαβοντων, ο βασιλευς ευθυς τον πατρικιον και
δομεστικον των εξκουβιτων Ποθον τον Ἀργυρον μετα του ταγματος αυτου και του
στρατηγου των βουκελλαριων και του οψικιου και Θραικησιου κατα ποδας αυτων
εξαπεστειλεν, οι και νυκτος επιπεσοντες κατεσφαξαν αυτους, λαβοντες και την
πραιδαν και την αιχμαλωσιαν πασαν. ̣9̣ Φασι δε, οτι εις την γεννησιν του Πορφυρο
γεννητου λαμπρος αστηρ εφανη επι ημερας μʹ, και παλιν επι τηι κοιμησει και εξοδωι
αυτου αστερα φανηναι αμαυρον εχοντα φως. Τελευται ουν 854 νοσησας, πεποιηκως
βασιλεα τον υιον αυτου Ῥωμανον, και θαπτεται εν τωι ναωι των Ἁγιων Ἀποστολων
μετα Λεοντος βασιλεως, του πατρος αυτου. Ἦν δε τηι ιδεαι ευμηκης την ηλικιαν, λευ
κος την χροιαν, ευοφθαλμος, χαροπους εχων (τους) οφθαλμους, γρυπος ητοι επιριν,
μακροπροσω πος, μακροτραχηλος, ευρυς τους ωμους, φιλοτραπεζος, φιλοινος, ηδυς
τοις λογοις. Ἔζησε δε χρονους νεʹ και ετελευτησε μηνι Νοεμβριωι ιεʹ, ινδικτιωνος ʹ,
ετους, υν ʹ, καταλειψας αυτοκρα τορα Ῥωμανον τον υιον αυτου μεθ' Ἑλενης της
μητρος αυτου.
Ι∆ʹ Βασιλεια Ῥωμανου υιου Κωνσταντινου του Πορφυρογεννητου. Κοσμου
ετος #22 υν ʹ, θειας σαρκωσεως ετει ν ʹ Ῥωμαιων βασιλευς Ῥωμανος ετη γʹ, μηνας γʹ,
ημερας εʹ. Ἦν δε την ηλικιαν νεος, σφριγων τωι σωματι, σιτοχροος, ευοφθαλμος,
επιριν, χα ροπος, γλυκυς τοις ρημασι, ορθιος ως κυπα ρισσος, ευρυς τους ωμους,
ησυχος και προσηνης. Καταλειφθεις δε αυτοκρατωρ παρα του πατρος αυτου
Κωνσταντινου του Πορφυρογεννητου, ετων ων καʹ συν Βασιλειωι τωι υιωι αυτου
ενιαυσιαιωι οντι και τηι μητρι αυτου Ἑλενηι και τηι συνευνωι αυτου Θεοφανωι, και
παρευθυ 855 τους ανθρωπους του πατρος αυτου εν αξιωμασι μεγιστοις υπερ
ανεβιβασε και δωροις καταπλουτισας του παλα 110.1197 τιου κατηγαγεν· εξελεξατο
δε και προεκρινε παραδυ ναστευοντας και πρωτους της συγκλητου Ἰωσηφ πατρικιον
και δρουγγαριον των πλωΐμων, οντινα και μετα βραχυ παρακοιμωμενον εποιησεν·
τον δε πρωτοσπαθαριον Ἰωαννην τον Χοινον πατρι κιον και μεγαν εταιρειαρχην
προεβαλετο, τον δε πρωτοσπαθαριον Σισινιον, τον απο σακελλιου, επαρχον πολεως
εχειροτονησε και μετα βραχυ πα τρικιον και γενικον λογοθετην. Τας δε αδελφας
αυτου, Ζωην και Θεοδωραν, Ἀγαθην και Θεοφανω και Ἄνναν, απο των βασιλικων
κατηγαγε δομων και εις τον βασιλικον οικον, τον λεγομενον Κανι κλειου, εν ωι και
Σοφια Αυγουστα η του Χριστοφορου βασιλεως γαμετη ην αποκεκαρμενη, επηγαγεν
 
 

339

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και μετα διιππευσιν ημερων εις το Ἀντιοχου εκληρωσε· την δε Ἀγαθην εις το
ιδρυθεν φροντιστηριον παρα Ῥωμανου του βασιλεως και παππου αυτου απεστειλεν
και διωρισατο χορηγεισθαι αυταις α και εν τωι παλατιωι εδιδοντο. Τον δε δομεστικον
των σχολων και πατρικιον Νικηφορον τον Φωκαν μαγι στρον ετιμησε και εν τηι
Ἀνατοληι εξεπεμψεν· ωσαυτως και τον αδελφον αυτου πατρικιον Λεοντα μαγιστρον
και δομεστικον της ∆υσεως εποιησεν· και αυτος 856 ην ευφραινομενος εν κυνηγιοις
και θηραις δι' ολου αβροδιαιτος τυγχανων. Ἐ γεννησε και ετερον υιον μετα θανατον
του πατρος αυτου και Κωνσταντινον αυτον ωνομασεν, ος και μετ' ου πολυ εστεφθη
παρα Πολυευκτου πατριαρ χου εν τωι αμβωνι της Ἁγιας Σοφιας. Ἡ δε Αυγουστα
Ἑλενη εν τωι παλατιωι συνην τωι βασιλει εως αῤρωστησασα κατα την ιθʹ του
Σεπτεμβριου μηνος τεθνηκεν· και κατετεθη εν τηι μονηι του πατρος αυτης, Ῥωμανου
του βασιλεως, εν λαρνακι πλησιον του πατρος αυτης. ̣2̣ Τον δε μαγιστρον και
δομεστικον Νι κηφορον τον Φωκαν ο βασιλευς μετα στρατειας πολλης και
εξοπλισεως πλοιων πολεμικων και υγρου πυρος εις την Κρητην απεστειλεν, ητις υπο
110.1200 Ῥωμαιους μεν ην το προτερον, επι δε της βασιλειας Μιχαηλ του Τραυλου,
του πατρος Θεοφιλου, εκρα τηθη υπο των απο Ἱσπανιας ανελθοντων Σαρακηνων,
δια το τηνικαυτα ασχολεισθαι τα Ῥωμαικα στρα τευματα εις την τυραννιδα και
στασιν του ανταρτου Μωροθωμα, του συντροφου Μιχαηλ, ως γενεσθαι την ταυτης
νησου κρατησιν εως της ημερας ης παλιν επορθηθη παρα Νικηφορου μαγιστρου και
δομεστι κου Φωκα, ετη ρνηʹ. Ὑπηρχον δε χελανδια 857 μετα του υγρου πυρος #22βʹ,
δρομωνες #22αʹ, καραβια κα ματηρα σιταριν εχοντα και οπλα πολεμικα τξʹ. Ἀπαρας
ουν της βασιλειας Νικηφορος ο δομεστικος και τα Φυγελα καταλαβων, εφροντιζεν
οπως ο συμ πας στολος αυτωι επι το αυτο ειη και προσορμιζοιτο. Σπουδηι ουν την
νησον καταλαμβανουσι, και αποβαντων των νηων χαρακα και ταφρον βαθειαν
κατεσκευασαν. Τουτων ουτως παρακαθεζομενων τηι νησωι και απειρου χειμωνος και
υετου και κρυους γενομενου και των σιτιων δαπανηθεντων καταναρκησαντες οι του
στρατου οικαδε ηβουλη θησαν αναστρεψαι. Ὁ δε συνετωτατος Νικηφορος και δουξ
τηι των λογων ηδυτητι τουτους κατεσχεν. Μαθων ουν ο βασιλευς την ενδειαν του
στρατου επισιτισμον παντοιων τροφων αυτοις απεστειλεν. Κατα δε τον Μαρτιον
μηνα πολεμου κροτηθεντος σφοδρου και καρτερας μαχης γενομενης, παρελαβον
Ῥωμαιοι το καστρον. ̣3̣ Ἐν δε τωι Ὀκτωβριωι μηνι του βʹ ετους της βασιλειας
Ῥωμανου εγενετο σπανη σιτου και κριθης εν τηι πολει· επραθη γαρ ο σιτος τωι
νομισματι μο διοι δʹ, η δε κριθη μοδιοι ʹ. Ου πολυς 858 ουν χρονος παρηλθε, και
ευθυς γεγονεν ο σιτος μο διοι ηʹ, η δε κριθη μοδιοι ιβʹ ̣4̣ Τωι δε Μαρτιωι μηνι
κατηγορηθη Βασιλειος ο Πετεινος υπο τινων ως της βασιλειας εφιεμενος, 110.1201
οστις εν εξοριαι παρεπεμφθη, εν ηι και τελευται. Ὁ δε βασιλευς μαθων την της Κρητης
αλωσιν εδοξασε τον Θεον. Μετ' ου πολυ δε και ο δομεστικος των σχο λων
Νικηφορος κελευσει του βασιλεως προς την πολιν εισηλθε και μετα των λαφυρων
και της αιχμα λωσιας ηλθε πεζηι απο του οικου αυτου εις το Ἱππο δρομιον μετα του
αμηρα Κρητης του λεγομενου Κουροπαλατου και παντων των συγγενων αυτου,
στολας λευκας περιβεβλημενων παντων των Σαρα κηνων. Και ο μεν μαγιστρος
τιμων και γερων μεγαλων ηξιωθη παρα του αυτοκρατορος. Ὁ αμηρας δε, πλειστα
δωρα και χρυσον και αργυρον παρα του βασιλεως λαβων, συν τοις τεκνοις αυτου εις
χωρια οικειν συνεχωρηθη, εις δε την συγκλητον ουκ ανε βιβασθη δια το μη
βουλεσθαι αυτους βαπτισθηναι. Ὁ δε βασιλευς Ῥωμανος Νικηφορον τον μαγιστρον
αυθις κατα την ευαν εξαπεστειλε κατα του αλαζονος Χαμβδα. Ὁ δε απελθων
πρωτον μεν τον Χελεπε καστρον παρελαβεν, εξ ου και λαφυρων πολλη γινεται
συναγωγη.
 
 

340

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΒΙΒΛΙΟΝ

ςʹ

. ̣5̣ Τοτε παρελαβον και οι Τουρκοι την μεγαλην Ἀντιοχειαν της Συριας, και
εποιησαν αιχμαλωσιαν και αιματεκχυσιαν πολλην, και ηφανισαν πολιν λαμ πραν
και περιδοξον ̣6̣ Και παλιν ο Φωκας εσεισε την μαχαιραν αυτου, και εθυμωθη θυμον
και ζηλον δικαιον, και ελαβε στρατηγους και φοσατα και δυναμιν ισχυραν, και εκι
νησε κατα των Τουρκων και συνεπλακη μετ' αυτων και εδωκε πολεμους μεγαλους,
και ετρεψε και κατε κοψε μυριαδας πολλας και ηγλατωσε την Ἀντιοχειαν απο τας
βαρβαρικας χειρας, και κατεστησεν αυτην καλην και ωραιαν, καθως ητον και
προτερον. ̣7̣ Ὡς ητον δε ο Φωκας εις τον πολεμον, ετελευ τησεν ο Ῥωμανος, και
αφηκε την βασιλειαν εις την γυναικα αυτου Θεοφανω και εις τα παιδια αυτου. Αʹ.
Βασιλεια Θεοφανω μετα των υιων αυτης. Τωι #22 υξγʹ ετει του κοσμου, της δε θειας
σαρ κωσεως ξγʹ εβασιλευσε Θεοφανω η γυνη Ῥωμανου μετα των υιων αυτης ετη νʹ.
110.1204 ̣2̣ Μαθων δε ο Φωκας τον θανατον του βασιλεως Ῥωμανου, εδραμεν εις την
Κ. Π., και ωμοσεν ορκους φρικτους της βασιλισσης, οτι ποτε του να μην επι
βουλευθηι τα παιδια του Ῥωμανου· και παλιν εγε νετο στρατηγος της Ἀνατολης, και
απεσταλη μετα δυναμεως εις Συριαν. ̣3̣ Ἀλλ' ο φθονος και η βασκανια ατινα προ
ξενουσι τα πολλα κακα, και τρωγουσι τας καρδιας των ανθρωπων, εισηλθε και ωδε
να συγχυσηι τα πραγματα. Εις γαρ ευνουχος του παλατιου, οστις ειχε τοτε πολλην
παῤρησιαν, και μετεστρεφε τας βασιλικας υποθεσεις ως ηθελεν, εφθονησε κατα του
στρατηλατου Φωκα, και ουκ εφερε να βλεπηι ετερου καλον και ευτυχιαν· και
απεστειλεν εις Ἰωαννην τον Τζιμισχην γραφας κρυφας οτι να φονευσηι τον Φωκαν η
να τον φαρμακωσηι, και να φθασηι εις την πολιν να γενηται βασιλευς και
αυτοκρατωρ Ῥω μαιων. ̣4̣ Ἦτον δε ο Τζιμισχης ανθρωπος ωραιος, ξανθος, ευμορφος,
860 πολεμιστης, επιδεξιος, ανδρειωμενος, ευτολμος, βουλευτης, αγαθος, μεγα
λοψυχος, σωφρων, ημερος, πραοτατος, ακακος, γλυκυς, αμνησικακος, αγαθοτροπος,
ειπειν οτι ητον ως παραδεισος μετα μεγαλων χαριτων, οπερ εφυ τευσεν ο Θεος· και
ειχε πασαν καλην αρετην επ' αυτον· τοιουτος ητον ο Τζιμισχης αγαθογνωμων και
χαριεστατος· και ητον τοτε συντροφος του Φωκα και υποστρατηγος· ητον δε και
συγγενης αυτου. ̣5̣ Και ως εφθασαν αι γραφαι του ευνουχου εις τας χειρας αυτου του
Τζιμισχη, ανοιξε και ανεγνω σεν αυτας, και ητον ανθρωπος μισων πασαν κακιαν και
πονηριαν· εδωκε ταυτας τας γραφας εις χειρας του Φωκα ειπων· “Ὦ ατιμια μεγαλη
και ατυχια των Ῥωμαιων· οταν εχουσι την βασιλειαν των Ῥωμαιων και
ανακατωνουσιν αυτην ευνουχοι πονη ροτατοι και κακιας εργαται.” ̣6̣ Ἤκουσε ταυτα
ο στρατηγος, και εθυμωθη, και επνευσε πυρ και οργην· και ωσπερ λεων οταν
υπνωτει και εξυπνησει και βρυχηθηι, ουτως ηνοιξεν εκεινος τους οφθαλμους αυτου
και εβρυχηθη, και περιεδραμε φοβος και δειλια εις παντας· και ανε φημισθη
βασιλευς, και εφθασεν εις την Κωνσταν τινουπολιν, και χωρις βιας τινος η αναγκης
εισηλ θεν εσω ευκολως· και παντες οι αρχοντες και ο λαος ολος και η βασιλισσα και
ο πατριαρχης εδεξαντο αυτον μετα χαρας μεγαλης, και εστεψαν αυτον απο κοινης
βασιλεα Ῥωμαιων.
Βʹ Βασιλεια Νικηφορου Φωκα. Τωι #22 υοαʹ ετει του κοσμου, της δε θειας
σαρκω σεως οαʹ, εβασιλευσε Νικηφορος ο Φωκας. ̣2̣ Βασιλευσαντος δε τουτου,
εβλεπον αυτον 110.1205 παντες και ευφραινοντο· οτι ητον στρατηγικωτατος και
τολμηρος ανθρωπος και δυνατος και αταπει νωτος εις κοπους και πονους και εις
τους πολεμους ωσπερ ακμονην. 861 ̣3̣ Ἡρμωθη δε μετα Θεοφανω της βασι λισσης·
και εδειξεν εις τα παιδια του Ῥωμανου πατρικην στοργην και αγαπην. ̣4̣ Ὡς γουν
 
 

341

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρελαβε το υψος της βασιλειας, τοτε εδειξε και οποιος εστιν εις ανδρειαν και
ποταπην γενναιοτατην εχει ψυχην· οτι και απ' αρχης τοιουτος ην φρονιμος και
συνετος ανθρωπος και πολεμιστης αριστος και στρατηγος εμπειρος· αλλα τοσουτον
αγαθον ην σκεπασμενον, επει η εξου σια ητον εις ετερων θελημα· επει δε ο τροχος
του καιρου εφερεν αυτον εις τοιαυτην μεγαλην εξουσιαν, τοτε εφανη ο Φωκας
ωσπερ αστραπη, και εδραμεν εις τους εχθρους των Ῥωμαιων· και ως πυρ, οταν ευρηι
καλαμην η ξηραν αλλην υλην, και εχηι μεγαν ανεμον, και δωσηι μεσα εις την υλην
και αναβηι η φλοξ και ο καπνος και ο κτυπος να υπομαυρισωσι τον αερα, ουτως
εποιησε και εκεινος εις τους βαρ βαρους και κατεκοπτεν και εξολοθρευεν και εκαιεν
και ηιχμαλωτιζε και εχαλα πολεις και χωρας βαρ βαρικας και κατελυε μυριαδας των
αλλοφυλων και επλατυνε την αρχην και εξουσιαν των Ῥωμαιων· ετρομαξαν οι
Ἄραβες, εφριξαν οι Ἀρμενιοι και οι Συροι, και εδειλιασαν οι Σαρακηνοι και εφευγον
οι Τουρκοι, και παλιν επερναν οι Ῥωμαιοι τους τοπους αυτων και τας χωρας, και
ονομα του Φωκα ητον φοβερον εις παντας, επει πασα αρετη ην επ' αυτωι, και απαντα
τα αγαθα ειχεν· δυναμιν, ανδρειαν, φρο νησιν, πραοτητα, σωφροσυνην. ̣5̣ Πλην
ουδεις των επι γης γεννηθεντων αν θρωπων εστιν να μηδεν εχηι τινα ψογον η
ελαττωμα, ει και μετα των αγγελων γεγονεν ισοστασιος· ουτος γαρ ο μεγας και
αριστευς Φωκας εις οσα καλα οφειλει να εχει το κορμιν του ανθρωπου, ειχε και το
κορμιν εκεινου, και η ψυχη αυτου ητον πολλα αγαθη και θεοφιλης· και ειχε
μυριαδας χαριτας, και το σουτον ηγωνιζετο ειναι εις τον φοβον του Θεου και εις την
αγαπην αυτου, οτι εις της βασιλειας την 862 δοξαν εφορει εσωθεν κατασαρκα ρασον
χον τρον, τριχινον και επανωθεν τα βασιλικα ενδυματα. Ἀλλα και εκεινος ως
ανθρωπος ειχεν ολιγον ελατ τωμα· ως γαρ λεγουσιν, οτι η βασιλισσα Θεοφανω ητον
συντεκνισα αυτου, και υστερον ειχεν αυτην εις γυναικαν αυτου· αλλο δε παλιν ειχεν
οτι ουδεν ητον ευεργετικος ουδε μεγαλοδωρος· και τουτο ητον οπου εσκεπαζε τα
καλα αυτου παντα και ωμοιαζεν δεν δρον χωρις φυλλα. ̣6̣ Ἦτον δε τουτο, οτι
εγενετο εις τους Ῥωμαιους λιμος μεγας, και απεθνησκεν ο λαος απο το κακον του
λιμου, και πανταχου ητον θλιψις και στενοχωρια και οδυρμος και κλαυθμος, οτι
ουδε αυτο το ξυλοκαυκιον, ογδοον του μοδιου, ευρισκετο εις 110.1208 το υʹ. Ἤκουσε
δε ταυτα ο Φωκας και ελυπηθη και ταχα εφιλοτιμηθη να ποιησηι καλον εις τον λαον
και ωρισε να ανοιξωσι τας αποθηκας της μεσης και να πωληθουν καυκια εις το υʹ·
τοσον ητον αφιλοτιμος, και ταυτα εκει οπου ησαν χιλιαι αποθηκαι σιταριου απο του
καιρου της ευθηνιας· και ουδεν εθυμηθη τον Μακεδονα Βασιλειον τον αληθινον
βασιλεα· ου τος γαρ ο Βασιλειος τηι εορτηι του Πασχα εκαβαλι κευσε μετα των
στρατηγων και αρχοντων λαμπρο φορημενος εσω εις την Κωνσταντινουπολιν· ητον
δε και τοτε μεγας λιμος. Και ως εδιεβαινεν ο βασι λευς, εστραφη και ειδεν
οικοδεσποτας ανθρωπους και ιερεις, και ισταν μαυροφορημενοι και πολλα
θλιμμενοι· και ηρωτησεν ο βασιλευς την αιτιαν οπου δεν ελαμπροφορησαν και αυτοι
να τιμησωσι την αναστασιν του Χριστου· και αποκριθεντες ειπον· “Τινα
λαμπροφοριαν θελουσιν οι ανθρωποι οι μη ευρισκοντες αρτον να χορτασωσι την
κοιλιαν αυτων;” Και τουτο ακουσας ο βασιλευς εδακρυσε και ελυ πηθη ενδον κατα
ψυχην αυτου· και εκελευσεν ευ θυς ινα ανοιξωσι τας βασιλικας αποθηκας και των
πραγματευτων, και διελαλησεν να πωληθωσι μοδια δυο εις το υʹ· και ουτως ελυσε
του λιμου την αναγ κην και την στενοχωριαν του λαου· και ταυτα μεν ουτως. ̣7̣ Ὁ δε
Φωκας ειχεν υποψιαν εις τον Τζι μισχην, οτι αγαπαι 863 αυτον η βασιλισσα· εμαθε δε
οτι γυρευει να επαρηι την βασιλειαν, και καθειλεν αυτον απο της στρατηγιας· και
επηρεν εξ αυτου πασαν δυναμιν και εξουσιαν ην ειχεν, και εκελευσεν αυτον ινα
καθηται εις τον οικον αυτου, και ως οιδεν να ζηι· αλλο δε τι ποτε κακον ουκ εποιησεν
αυτωι. ̣8̣ Την βασιλισσαν γουν εφανη τουτο πολλα βαρυ, διοτι ουδεν εβλεπε τον
 
 

342

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τζιμισχην συχνα εις τον παλατιν· και ηναγκασε τον Φωκαν και κατε πεισεν οτι
παλιν εφερεν αυτον πλησιον του· και εδωκεν αυτωι και την εξουσιαν, ην ειχε και
προτε ρον. Ὡς δε ηλθεν ο Τζιμισχης παλιν καρδιοτρω τος, και ειχε την κακιαν εσω η
ψυχη αυτου, εμπροσ θεν μεν του βασιλεως εφαινετο περιχαρης και εσω ειχε
κεκρυμμενας και μελετημενας τας βουλας και τας πονηριας, και πασας μυριας
σκεψεις και δολους, και αει επλεκε τους βροχους οπως να εχηι αυτους εις καιρον
χρειας. Ὁ βασιλευς δε ουκ εγινωσκε ας πα γιδας στενουσι δι' αυτου, ουτε τας
επιβουλας του οικου αυτου. Ὥσπερ γαρ ο αετος πετεται υψηλα εις τον αερα ακοπως,
ουτως και εκεινος ανηλθεν εις το υψος της αρετης· οτι την μεν ημεραν εβλεπε τους
αρχοντας και τας υποθεσεις της βασιλειας, την δε νυκταν διεβιβαζε πασαν αγρυπνος
εις προσευχην και εις ψαλμωιδιαν, και εκρατει το ψαλτηριον και ανεγινωσκε· και
μολις οταν ηθελεν ελθηι προς βρα χυν υπνον, εμπροσθεν του εικονοστασιου αυτου
επιπτεν επανω ψιαθιου, και υπνει ολιγον. Ἀπο γυ ναικων γουν επιθυμιας και αλλας
σαρκικας ορεξεις, τοσουτον εμισει αυτας, οτι ουδε κατα νουν αυτου καν ανεβαινον,
ουτε εν ονειρωι εφανταζετον· αλλ' ητον η διαγωγη αυτου καθαρα και θεοφιλης
ωσπερ 110.1209 καλου και εναρετου μοναχου, και πασα η επιθυμια αυτου ην προς
τον Θεον και προς την κληρονομιαν και απολαυσιν των δικαιων. ̣9̣ Ἀλλ' επι τουτοις
ουδεν ηρεσκετον η βα σιλισσα· επει εχρηιζεν περιπλοκας και φιληματα και
σωματομιξιας· δια τουτο εβαλλε και αυτη επι βουλην κατ' αυτου, και εσυμφωνησε
μετα του Τζι μισχη, 864 επει ηγαπα τουτον πολλα, και ειχεν επιθυμιαν πολλην επ'
αυτου. Ἐκεινος δε παλιν ητον απο τον Φωκαν λυπημενος και θυμωμενος, και
ωμοφωνησαν εις το επιχειρημα· μιαν γουν νυκταν αφ' ου ηγρυπνησεν ο Φωκας απο
της προσευχης και επεσε να υπνωσηι επανω του ψιαθιου, ως ειχε συνη θειαν, και η
Θεοφανω ανεβασεν κρυφα τον Τζιμισχην μετα και ετερων αρματωμενων, δειξας
αυτοις κρυφα τον τοπον εν ωι εκειτο Αυτοι ουν απελθοντες πρωτον εις τον
βασιλικον κραββατον και μη ευροντες αυτον, εφοβηθησαν και εβουληθησαν του
φυγειν· τοτε ερευ νωντες ευρον αυτον επι του ψιαθιου κειμενον, και εδωκεν αυτωι ο
Τζιμισχης λακταιαν και εξυπνισεν. Και ως ηλθε να ανασηκωθηι, εδοσαν τον σπαθεαν
κατα κεφαλης, και εδευτερωσαν αυτον και κατεκεν τησαν αυτον ωσπερ κακουργον
και ληιστην· εκεινος δε αλλο τι ποτε ουκ ελαλει, ει μη το· “Κυριε, ελεησον·”
εφονευσαν γουν τον τοιουτον ανθρωπον δια την προδοσιαν της γυναικος αυτου
ωσπερ και τον Σαμψων ποτε απο της ∆αλιδας, και εχυθη το αιμα του δικαιου επι της
γης ως του Ἄβελ δια χειρων Καιν του αδελφοκτονου, και ανεπεμπεν εις τον Θεον
θρηνητηριους βοας.
Γʹ Βασιλεια Ἰωαννου του Τζιμισχη. ̣1̣ Τωι #22 υοηʹ του κοσμου, απο δε της
ενσαρκα οι κονομιας οηʹ εβασιλευσεν Ἰωαννης ο Τζιμισχης. ̣2̣ Ειτα απεισιν ο
Ἰωαννης εις την Μεγαλην εκκλησιαν ταινιοθησομενος· αλλ' ουκ εαθη παρα του
Πολυευκτου εις τον ναον εισελθειν ως φονωι με μιασμενος. Πραως δε την επιτιμησιν
ο Τζιμισχης ενεγκων, απελογειτο μη αυτος αυτοχειρ γενεσθαι του φονου· ελεγε τον
Ἀλβανιτην και τον Ἀτζυποθεοδωρον, επιτροπηι της Θεοφανους, τον Νικηφορον
διαχειρισασθαι. Την μεν ουν Θεοφανω ο πατριαρχης απηιτησε των βασιλειων
απελαθηναι και περιορισθη ναι και τους αυτοχειρας του Νικηφορου εκδιωχθη ναι·
τον δε τομον ονπερ εθεσπισεν, του μη ανευ γνωμης του βασιλεως αρχιερεα 865 τινα
προχει ριζεσθαι, διαραγηναι και αυτον τον Ἰωαννην δεξα σθαι επιτιμια. Ὁ δε παντα
ποιησαι υπεσχετο, και αυτικα στελλει και καταγει την βασιλιδα των ανακτο ρων και
τον τομον εκει κομισθεντα διεῤρηξε και ην εν ιδιωταις τελων ειχε περιουσιαν,
διανειμαι πενησιν επηγγειλατο. Τουτων δε γενομενων κατα την γενε θλιαν του
Σωτηρος ημων και Θεου εορτην, αμα τε την εις την εκκλησιαν επιτρεπεται εισοδον
και αμα τωι διαδηματι στεφεται· την δε Θεοφανω εις Προικο νησον περιωρισεν.
 
 

343

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

110.1212 ̣3̣ Ἦν δε και ουτος καρτεροκαρδιος και ευτολ μοτατος· και ουτως ελαβε την
βασιλειαν, εστρα τευσε κατα των Ἀραβων και κατα παντος εχθρου Ῥωμαιων· και
εφοβηθησαν τα εθνη απο την ορμην του Τζιμισχη φοβον μεγαν. Και επλατυνε την
γην των Ῥωμαιων· και εφυγον οι Σαρακηνοι και Ἀρμενιοι, και εδειλιασαν οι Περσαι·
και πανταχοθι εφε ρον αυτωι δωρα, και παρεκαλουν ινα εχηι μετ' αυτων ειρηνην, και
εξεδραμε μεχρι Ἐδεσης και Ευφρατου ποταμου, και εγεμισθη η γη τα φοσατα των
Ῥω μαιων· και η Συρια και η Φοινικη κατεπατηθη υπο των Ῥωμαικων φαριων, και
εποιησε νικας μεγα λας· και το σπαθι των Χριστιανων επλευσεν ωσπερ δρεπανον. ̣4̣
Και παλιν εστραφη εις την Κωνσταντινου πολιν και εστρατευσεν εως του ∆ανουβη
και κατε κοψε μυριαδας πολλας Ταταρων και Βουλγαρων και κατελυσε σατραπας
και στρατηγους ωσπερ λεων οταν ορμησηι εις βοας μεγαλοπλευρους και εξεσχι ζει
αυτους. Τοτε εμετετραπησαν τα ρευματα των ποταμων εις αιμα· και οι Ῥωμαιοι
εχωρευσαν εις του Ἴστρου τα παραποταμα, και τα βασιλικα σκηπ τρα εδιεβαιναν
μετα χαρας εσω εις την Ταρταριαν· και 866 εποιησε μετα Βουλγαρων πολεμον μεγαν
και απηγεν εως την Πρεσθλαβαν πολιν μεγαλην και πολυανθρωπον· κακεισε ην ο
βασιλευς των Βουλ γαρων μετα μυριαριθμου στρατου· και κατελυσεν αυτους και τον
βασιλεαν αυτων, και εστραφη μετα νικης ισχυρας εις την Κωνσταντινουπολιν. ̣5̣
Τοιουτος ποιμην ητον ο Τζιμισχης οτι εδιωκε τα αγρια θηρια και εφυλασσε τα
προβατα αυτου, οτι ουδε αυτον τον υπνον εχορτηνε, και συνετριβε τας σιαγονας των
εχθρων της Ῥωμαικης γης. Τον καιρον δε καθ' ον ην αργια πολεμου, ητον προς παν
τας ημερος και γλυκυς και ευεργετικος· και ητον μεγαλοπρεπης και ωραιοτατος
ωσπερ παραδεισος· και ειχεν επ' αυτον τεσσαρας ποταμους, δικαιοσυ νην, φρονησιν,
ανδρειαν και σωφροσυνην και πασαν αλλην αρετην, οτι, αν ουκ ηθελε
συγκοινωνησει εις τον φονον του Φωκα, ουτως ηθελε λαμπει καθαρω τατον αστρον.
̣6̣ Ἐπει δε, και αυτος ανθρωπος ων, εδωσε το χρεος της φυσικης αναγκης, εξηνθη δε
Βασιλειος και Κωνσταντινος, οι πορφυρογεννητοι υιοι Ῥωμα νου υιου
Κωνσταντινου εγγονου Βασιλειου του Μα κεδονος· και εβασιλευσαν Ῥωμαιων.
∆ʹ Βασιλεια Βασιλειου Βουλγαροκτονου. ̣1̣ Τωι #22 υπεʹ ετει του κοσμου, της
δε θειας σαρ 110.1213 κωσεως πεʹ εβασιλευσε Βασιλειος ο Βουλγαροκτονος και
Κωνσταντινος, υιοι Ῥωμανου, ετη νγʹ. ̣2̣ Ουτοι γαρ παιδια οντες περιεκοπησαν απο
της προγονικης βασιλειας αναμεταξυ τοις καιροις του Φωκα και του Τζιμισχη· 867
ως γουν διεβησαν κακεινοι, και ουτοι ευρον ραιδιον τον καιρον και επι τηδειον,
παλιν εφανερωσαν και περιεσυναξαν αυτην ωσπερ χρυσην αλυσσον. Ὁ γουν πρωτος
αδελφος Βασιλειος εμιμηθη τον προπαππουν αυτου Βασιλειον εκεινον τον
Μακεδονα και τον καρτερικωτατον Ἡρα κλεα, και τους αλλους ονομαστους και
γενναιοτατους βασιλεις· τα δε βρωματα, ποματα και την ευπαθειαν και την
αναπαυσιν παντελως εμισησεν απο καρ διας. Ἠγαπησε δε την δυσπαθειαν και τον
κοπον και τα αρματα και τας στρατειας και τους πολε μους, και εν αυτοις ην η χαρα
αυτου και ο γλυκα σμος. Φορηματα δε ευμορφα η κραβατια χρυσο στρωτα και
μαργαριταρολιθα ουδε επι καρδιαν αυτου ανεβαινον· αλλ' επεθυμει να βλεπηι
σκουτα ριων κτυπους και αλογα πολεμικα και εικονιμενα σπαθια και κασιδια
εκλαμπρα και κονταρια εκστιλβα· εκεινα οικονομα, εις εκεινα ηντρανιζεν. ̣3̣ Ἀλλα ο
φθονος και η κακια παλιν εσεβη και ενεμποδιζε την καλην αυτου προθυμιαν και το
τοσουτον καλον. Ὁ γαρ Βαρδας ο Σκληρος, ανθρω πος και μεγας και πολεμικωτατος
και συγγενης του βασιλεως, ηπιστησε και εσυναξε φοσατα ισχυρα και εγυρευε να
επαρηι την βασιλειαν. Και η ταραχη και η δυναστεια αυτου ην μεγαλη και φοβερα,
και ετα ραξε την ζωην του βασιλεως, ωσπερ εις το πελαγος μικρον πλοιαριον οταν
τον ευρηι η ανεμοζαλη και κλυδων μεγας. Ἐπει δε η μαχη και η αποστασια του
Σκληρου εκρατησε καιρον πολυν, και ητον εμφυ λιος συγχυσις και τοπικη
 
 

344

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ακαταστασια, ηυρασιν οι Ἄραβες αδειαν και εξεβησαν και κατελυσαν την Ἀνατολην,
και ο τοπος των Ῥωμαιων και αι χωραι ειχασι μεγαλην στενοχωριαν απο τους
Ἀσυριους. Ἐξεβησαν δε και οι Βουλγαροι, και εκουρσευαν την Θραικην· και απο
πασαν μεραιαν ητον το κακον πολυ· και ο βασιλευς ητον εις την μεσην ωσπερ αρ
νιον μεσον εις πολλους λυκους, η πουλιν εις δρακον των στοματα. Ἀλλα παλιν
εξαιφνης εγενετο γαληνη αντι χειμωνος, και εφθασεν αντι 868 του κλυδωνος ευδια·
και ο μεν Βαρδας εποιησεν ορκωματικα μετα του βασιλεως, και εγενετο αγαπη
μεγαλη. ̣4̣ Και ευθυς απαντες οι αγαπωντες την 110.1216 βασιλειαν συνηχθησαν.
Ἀλλ' ο Βασιλειος ουδεν εκαρ τερησε μετα της καταστασεως ταυτης, αλλ' εκινησε
πασαν Ῥωμαικην δυναμιν, και εξεδραμε κατα των Ἀραβων, και διεβη μεχρι των
Ἰβηρων και εως Φοινικης. Ἔφριξαν γουν οι βασιλεις, και τοπαρχαι, και σατραπαι
αυτων, και ωσπερ αστραπη συντομος διεβη την ανατολην ολην· και εμεθυσθη η ρομ
φαια αυτου απο των εθνικων αιματων· και ουκ εδωκεν αναπαυσιν του κορμιου
αυτου ουτε υπνον τοις οφθαλμοις αυτου, εως ου οτι εδιωξε τους αγριους λυκους και
τα βαρβαρα και απιστα εθνη, ατινα διεφθειραν την Χριστιανικην μανδραν, και
εποιησεν αυτους να τρεμουσι την σπαθην των Ῥωμαιων. Ειτα εστραφη
μυριονικηφορος εις την Κωνσταντινουπο λιν μετα πληθους αιχμαλωσιας και
πλουτου πολλου. ̣5̣ Μαθων δε οτι οι Βουλγαροι ευροντες αδειαν δια της εις την
Ἀνατολην αποδημιας των στρατευ ματων, κατεπατησαν και ηρημωσαν πολλην γην
των Ῥωμαιων, παλιν ενεπλησθη θυμου δικαιου και ζη λου· και παλιν εξεβη μετα
ορμης και δυναμεως κατ' αυτων, και εβαψε τους καμπους απο των αι ματων αυτων.
Και εγεμισαν αυτους τα παραπλαγα και τα ρυακια, και απο τους πολλους φονους
εβρωμισεν η γη και εκονινησεν, και τα σπαθια και τα κονταρια των Ῥωμαιων
αποστομωθησαν απο τα οστα των βαρβαρων και απο τους πολλους
τραχηλοκοπημους αυτων· και περιεπατουσαν αφοβα και αρματωμενοι μεν και
αναρματωτοι οι Ῥωμαιοι· και παρελαβεν ο βασιλευς καστρα και χωρας των
Βουλγαρων πολλας 869 και εβαλλεν επ' αυτας φυλακτορας εδικους του. Παρελαβε
δε και την χωραν, εν ηι ητον η βα σιλισσα των Βουλγαρων· και ευρεν εν αυτηι
πραγματα και θησαυρους πολλους και χρυσιον και αργυριον απειρον και στεμματα
και διαδηματα και αποσκευας βασιλικας. ̣6̣ Ἰδων δε ο αρχηγος των βαρβαρων την
τοσαυ την βιαν και οτι το φοσατον αυτου διεφθαρη και ερημωθη, εκρατησε προς
ολιγον την αλαζονειαν αυ του και εταπεινωσε το βαρβαρικον θρασος. Ἐπει δε παλιν
επερισυναξε στρατον αλλον και προσκαλεστι κον φοσατον ξενον, και εξεβη εις
πολεμους και μα χας θυμου πνεων και μανιας, και εκλεισε τας κλει σουρας και τα
διαβατα, που μεν μετα τειχους, που δε μετα νευραιας και ξυλα, και εποιει χαντα κια
μηχανικα. Και ητον το φοσατον οπερ εσυρνε χιλιαδας τξʹ, και ηλαζονευετον επι
τοσουτου πλη θους· τα δε στενωματα εποιησε δια σκοπον, οτι αν αποκλεισηι τον
βασιλεα μετα του φοσατου αυτου, να μηδεν ημπορει να εχηι εκβασιν να γλητωσηι.
Ἦλθε γουν και επεσε κοντα εις τα συνορα των Ῥωμαιων· και εκει οπου εκειτο, ητον
καμπος και ποταμοι με γαλοι και ορη μεγαλα και υψηλα και σκληρα και χιονισμενα
μεσον της Ῥωμανιας και των Βουλγα ρων, και ητον πορος εις, και εδησεν αυτον· και
εβαλλε φυλαξιν δυνατην και επολεμα καθ' ημεραν εμφανειαν και ενεπαυε τα
φοσατα· η αιτια δια να εξεβη εξαιφνης να εμπλακηι τον βασιλεα. ̣7̣ Ὁ ουν βασιλευς
δια παντος ειχε κατασκο 110.1217 πους, και εγινωσκε παντα και εστερεωσε τον λογισ
μον αυτου. Και ινα δειξηι ποταπην ανδρειαν και τολ μαν εχουσιν οι Ῥωμαιοι, ουδεν
επεμεινεν ινα ελθωσιν εκεινοι επ' αυτον, αλλ' ουδε εδειλιασεν να στραφηι οπισω,
ουδε ηγαπα να αποκλειεται εσω εις το παλατι και να κρυπτεται ωσπερ τρυφερον
κορασιον· αλλα τας τριχας της κεφαλης αυτου τας ποτε μυρισμενας εβαψαν αυτας αι
παχναι και δροσιαι της αυγης, και η σαρξ αυτου απο τον κονιορτον και απο των
 
 

345

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιδρωτων εκδαρθη· και το προσωπον αυτου ημαυρωσεν απο την πυραν του ηλιου.
Ἀπεστειλε δε δυο στρατηγους, εκαστον 870 μετα καβαλαριων εκλεκτων, δωδεκα
χιλιαδας, καθως ορθωσουσιν, ινα ευρωσι μονοπατια απο τοπους δυσβατους και να
συρωσι τα αλογα αυτων και να αναβωσιν εις το ορος πεζοι, ενθα ουκ ειχα σιν οι
βαρβαροι προσοχην η λογισμον, και να κατα βωσιν απο τοπους ους θελουσι συρον
αυτους οι προ βοδοι. Ὁ δε ετερος στρατηγος ομοιως εταχθη να υπαγηι και αυτος δι'
αλλης οδου να πεσηι επανω εις την φυλαξιν, οπου εκρατει τον πορον, και να τους
δωσουν ουτως επιδεξια, οπου ουδε καν εις εξ αυτων ειπειν να μηδεν γλητωσηι να
υπαγηι μαντατον. Και ο μεν πρωτος επηρε το ορος και επ' αυτο ανεβη μετα χιλιαδων
ιβʹ· και εγενετο μεγαλη βια ωστε να διαβωσιν αυτο εως ημερας τρεις· και
ενυκτοπατησε και κατεβη εις την αλλην μεραιαν και εγκρυματο σεν εις τοπον
συνδενδρον και κρυπτον. Και οι Βουλ γαροι ησαν πλησιον, αλλ' ουκ ειχασιν ειδησιν
τινα περι τουτων. Ὁ δε αλλος ευρε και αυτος τοπους λιαν δυσκολους και δυσβατους·
ομως μετα σκοπου πολ λου εδιεβη αυτους και απηγεν απο του εσωθεν με ρους, ενθα
ην η φυλαξις· και προς ωραν της αυγης εδωκαν τα οργανα και τα παιγνιδια του
πολεμου. Και εφοβηθησαν οι Βουλγαροι φοβον μεγαν εις το ανελπιστον κακον·
επηδησαν γουν οι Ῥωμαιοι οι επανω αυτων και εκυκλωσαν αυτους, και αλλους μεν
εσφαξαν, αλλους δε επιασαν και ουδε εις εγλητωσεν απο τας χειρας αυτων. Και
ουτως εχαλασαν το δεμα· και ο βασιλευς ων ετοιμος μετα του φοσατου εισηλθε και
απηγεν μετα προθυμιας κατα του με γαλου εκεινου φοσατου και ουτως απερχομενος
καθ' οδον υπηντησε τους καβαλαριους οπου ηρχοντο δια βιγλαν, και επιασεν
απαντας· και μετ' ολιγον πα λιν υπηντησεν αλλους εκατον, βιγλας και αυτους οντας,
και επιασε και αυτους. Οι Βουλγαροι ουν θαῤρουντες οτι εχουσι βιγλας, ησαν
αμεριμνοι, και εκαθεζοντο διχα φοβον τινα. Και ο βασιλευς παλιν ενυκτοπατησε και
προς ωραν της αυγης εδωκεν επανω εις αυτους αφνω και απο του ετερου μερος ο
εγκρυματωμενος στρατηγος ομοιως· και ευρεθη σαν οι Βουλγαροι αναρματωτοι και
βεβαρημενοι του υπνου και ωρμησαν να φευγουν· και εγενετο η συντριβη και η
αναγκη αυτων και ο φοβος πολλα μεγας· και ουκ εγινωσκαν που υπαγωσιν, και
επιπταν εις τους ποταμους και επνιγοντο· και κατ εσφαξεν 871 εις τον αλλον· και οι
Ῥωμαιοι κατ 110.1220 εκοπτον και εφονευον αυτους ανηλεως. Και επεσον απο της
Ῥωμαικης σπαθης την ημεραν εκεινην ρξʹ χιλιαδας βαρβαρων· και οι ποταμοι αντι
υδατος εῤρεον αιμα, και ο αρχηγος αυτων εφυγε, και επη ρασιν οι Ῥωμαιοι τας
τεντας και τα χρηματα και τα αρματα και τας αποσκευας των Βουλγαρων, και
εγενετο χαρα μεγαλη και ευχαριστια εις Θεον. ̣8̣ Ἀλλα παλιν ο βασιλευς Βουλγαρων
ουδεν ηθελησε να σιγασηι ουδε να καταπηι και να υπομενηι οπερ επαθε κακον, αλλα
μετ' ολιγας ημερας επερι συναξε το εναπολειφθεν φοσατον· απεστειλε δε και
επροσκαλεσατο φοσατα και απο αλλας γενεας, και ηλθε κατα προσωπον του
βασιλεως να εκδικηθηι· και εις τον χαλασμον και καταλυμον αυτου χορτασιαν ουκ
ειχεν· αμη ωμοιαζεν αγριοχοιριν οταν συναπαν τηθηι μετα του κυνηγου και απο τον
θυμον αυτου κουνται το κορμιν αυτου εις το ξιφος και καταφρο νει τον θανατον.
Ὅμως ηρματωθησαν οι Ῥωμαιοι απο το εν μερος, και οι Βουλγαροι απο το ετερον·
και εκ των δυο μερων ολοσιδηροι οντες καβαλαριοι και αρματωμενοι και
ολοσιδηροι κονταρατοι, εση κωσαν τα φλαμουλα αυτων και εδωκασι τα βουκινα και
τα τρουμπετια, σημεια του πολεμου. Και ητον μεγαλη βοη και ταραχη και εις τα δυο
φοσατα και πολυς τρομος. Ὡς δε συνυπηντηθησαν και εδωκασιν αλληλως, ωσπερ
αγρια καπρια η λεοντες ισχυροι, και ετζακισαν τα κονταρια και εκτυπουσαν και
εσυνετριβοντο τα σπαθια, και ο κτυπος και η βοη και η αναγκη ανεβαινεν εως εις
ουρανον, και τα αιματα εχυνοντο υπερ υδωρ, και των αλογων ο χλυ μιτρισμος
εσκεπαζε τον αερα, και ο βασιλευς των Ῥωμαιων ανεβαινε και κατεβαινεν ωσπερ
 
 

346

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γοργος πετριτης η προθυμον γερακιν, και εδιδεν δυναμιν εις τας παραταγας αυτου,
και παρεκινα τους στρα τηγους αυτου να δειξουν οποσον χρηιζουν οι Ῥω μαιοι απο
τας αλλας γενεας. Εις το υστερον δε ετραπησαν οι Βουλγαροι και εγυρισαν
προσωπον να φευγουν· τα δε στρατευματα των Ῥωμαιων εδιωκαν αυτους εξοπισθεν
και εσκοτωναν και εκατεπατουν αυτους 872 και εκουρσευαν τας τεντας αυτων, και
ενι κησαν αυτους νικην μεγαλην. Ουτως ουν παρελυσεν ο βασιλευς την αλαζονειαν
και το θρασος των Βουλ γαρων και εδιωξε και κατεστησεν αυτους δουλους και
υποχειριους. ̣9̣ Ἐπει δε ο θανατος ουκ ελεει τινα, ετε λευτησε και ο Βασιλειος, και
εχαθη μεγα θεμελιον των Ῥωμαιων. Ὅμως εις βαθυ γηρας απεθανε, και επεμεινεν η
βασιλεια εις τον αδελφον αυτου τον Κωνσταντινον.
Εʹ Βασιλεια Κωνσταντινου αδελφου Βασιλειου. Τωι #22 φληʹ ετει του κοσμου,
της δε θειας σαρ κωσεως #22αληʹ εβασιλευσε Κωνσταντινος, αδελφος Βασιλειου, ετη
βʹ. ̣2̣ Ἐνταυθα εφανη αληθης η παροιμια η λε γουσα· Ποτηριον και καρουρα απο
υαλιν ενα, η Σταυ ρος και πτυαριν απο ξυλον ενα. Ἡ γαρ γνωσις των δυο τουτων
αδελφων ητον απομακρα η μια της αλλης· οτι ο μεν Βασιλειος εμισει τας χαρας και
110.1221 τους παραδιαβασμους, και ητον ο λογισμος αυτου εις αρματα και εις
πολεμους και το πως να τιμησηι την βασιλειαν των Ῥωμαιων· ο δε Κωνσταντινος
ουδε αυτο του πολεμου το ονομα ηθελεν να ακουσηι, ουδε εις υπνον του ειδων
αρματα ουτε φωνας πολεμικας, αλλ' ετρωγε και επινε και παρεδιαβαζε με γυναικας
πολιτικας και ανθρωπους μωρους και ορχησταδας, και ταυτα γερων ανθρωπος και
παλαιοχρονος· και ουτε Θεον εφοβειτο, ουτε ανθρωπους εντρεπετον· ητον δε δειλος
και τρομερος πολλα, και απο μικρην κατεμπλοκην επιασεν και ετυφλωσεν ουκ
ολιγους, αιτιων αυτους οτι εισιν επιβουλοι αυτου. 873 ̣3̣ Ειχε δε θυγατερας δυο· και
ηκουσε παρα τινος οτι εξ αυτων βασιλευσει τις Ῥωμανος, εις των μεγιστανων ο
Ἀργυροπουλος, και ηναγκαζε τουτον τον Ῥωμανον να χωρισθηι απο της ιδιας αυτου
συ ζυγου και ινα αρμοσθηι την θυγατεραν αυτου την πορφυρογεννητον ονοματι
Ζωην· εξ ου και εγε νετο· και εχαρη την βασιλειαν πολλα ολιγον και απεθανεν. ʹ
Βασιλεια Ῥωμανου του Ἀργυροπουλου. Τωι #22 φμʹ ετει του κοσμου, της δε θειας
σαρκω σεως #22αμ εβασιλευσε Ῥωμανος ο Ἀργυροπουλος, ο γαμβρος Κωνσταντινου,
ανθρωπος σοφος και φοβου μενος τον Θεον και φρονιμος. ̣5̣ Και η χαρα αυτου ητον
του Θεου τα λογια και αγρυπνιαι ολονυκτιαι και η αναγνωσις των θειων Γραφων,
και ωικοδομησεν μοναστηριον θαυμασιον και μεγαλοπρεπες εις ονομα της υπεραγιας
Θεοτο κου, ην λεγουσι περιβλεπτον. ̣39̣ Ἡ δε βασιλισσα ητον νεα εις την αυξησιν
αυτης και ηγαπα ερωτομιξιας και περιπλοκας αν δρος, εβλεπε δε τον Ῥωμανον οτι
το πλεον εσωφρο νει και ουκ ενεθυμειτο αν εχει γυναικα· και εβαλλεν εις τον νουν
αυτης πασας πονηρας ενθυμησεις και μελετην κακην. Ἦτον δε εις το παλατιν εις
νεος ευμορφος ωι ονομα Μιχαηλ εκ γενους των Παφλαγο νων· και ως επεριπατει εις
την αυλην του παλα τιου, ωραιομενος και κουρτεσης, και ιδουσα τουτον η βασιλισσα
ετρωθη ερωτα εν τηι καρδιαι αυτης και επεθυμει το καλλος και την λαμπροτητα του
Μιχαηλ, οτι ητον τρυφεροπροσωπος και καταλευκος και ρο δινος και περικαλλης,
ωστε και ειχεν αυτον και εμοιχευετο μετ' αυτου και εχορταινεν αυτου την
ευμορφιαν. Και μιαν των ημερων ως ητον ο Ῥωμα νος εσω εις το λουτρον 874 και
ελουετον, εσεβη σαν ανδρες φονικοι και δολιοι και κακοποιοι και ευρον αυτον
γυμνον και εθηκαν αυτον κατω και εσφιξαν τον λαιμον αυτου και επνιξαν αυτον.
Ἀλλα 110.1224 ποθεν ην η επιβουλια ουδεν εφανερωθη, η εγινωσκεν αυτο η γυνη
αυτου η Ζωη η ου· ως δε επνιγη ο Ῥωμανος και απεθανεν, εβασιλευσε Μιχαηλ ο
Παφλαγων ο προτερον αφανης και αγνωριστος.
Ζʹ Βασιλεια Μιχαηλ του Παφλαγονος. Τωι #22 φμ ʹ ετει του κοσμου, της δε
θειας σαρ κωσεως #22αμ ʹ εβασιλευσε Μιχαηλ ο Παφλαγων, ετη ʹ και μηνας ηʹ. ̣2̣
 
 

347

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Κατ' αυτην γαρ την νυκτα, οτε ετελευτησεν ο Ῥωμανος και ητον αταφος, εστειλεν η
βασιλισσα και εφερε τον πατριαρχην και τους πρωτους του παλατιου και τους
μεγιστανας· και εδωσαν αυτοις ορκον, και εστεψεν ο πατριαρχης τον Μιχαηλ, και
ανευφημησαν αυτον οι στραταρχαι. Ἦτον δε ο Μι χαηλ και εις το προσωπον και εις
το κορμιν πανυ ωραιος· αλλα και η ψυχη αυτου ειχε μεγαλας χα ριτας και καλην
αρετην. Ὡς γαρ συνετος και φρο νιμος ενεθυμειτο και ανελογιζετο απο ποιαν
ατιμιαν ποιαν δοξαν ευρε· και απο ποταπην πτωχειαν και αδοξιαν εις ποιον υψος
ανεβη της βασιλειας. Και ητον προς παντας ανθρωπους και αρχοντας και πτωχους
συγκαταβατικος και ταπεινος και ημερος· εκυβερνα τους πτωχους και επλουτιζε
τους απορους. Ἐαν εμαθεν οτι τινας ητον πλουσιος η πλουσιων ανθρωπων υιος και
ετυχεν οτι εδυστυχησεν, εποιει αυτον παλιν αρχοντα. Ἦτον δε ωσπερ καλος πατηρ
εις χηρας και ορφανα· ασθενεις και ξενους επαρηγορει· και ουδεις απηρχετο ιδειν
αυτον και να μηδεν επιστραφηι χαιρων. ̣3̣ Ὅμως εις τοσαυτα καλα οπου ειχεν,
επασχεν απο κακην αῤρωστιαν, και η ζωη αυτου ητον παν τοτε λυπηρα και
επικινδυνος· και ουδεις οιδεν ειτε απο πλεονασμον υλης θερμαινομενος 875 εταρατ
τετο και επιπτεν, ειτε απο δαιμονος εκολαζετο. Πολλακις γαρ ουτως ως ιστατο
λαλων, επιπτεν αφνω εις την γην και ηφριζε το στομα αυτου και ημαυριζε το
προσωπον αυτου και εστρεβλυνοντο οι οφθαλμοι αυτου, και εφωναζεν αγριας
φωνας ως αιγα· και εαν ουκ ετυγχανον τινες να τον πιασουν, εκρουε την κεφαλην
αυτου και συνετριβεν αυτην εις τους τοιχους. Ὅταν δε ηθελε να αποδιαβηι η ζαλη
εκεινη και ηρχετο εις αισθησιν αυτου, τοτε εγινετο δοκιμωτερος εις αρετην, και
ηγωνιζετο υπερ της ιδιας ψυχης, και ειχε μεγαλην επιθυμιαν να γενηται μοναχος. ̣4̣
Ειχε δε αδελφους γνησιους, ανθρωπους αρπαγας και κακοτροπους, χωριατας,
χοιροβιους και κακοηθεις. Και ο πρωτος και χειροτερος ητον απο μικροθεν
ευνουχος, κακουργος ανθρωπος και απαιδευτος και αδικος· και πασαν της βασιλειας
την εξουσιαν ειχεν εις το θελημα αυτου, να την στρεφηι ανω και κατω και ητον
ωσπερ βαγιλλος του βασιλεως, και ηναγκασε πολλα τον Μιχαηλ ινα συν τυχηι την
βασιλισσαν την Ζωην δια, τον αδελφοτε κνον αυτου, ινα ποιησηι αυτον ως
πνευματικον υιον. Και ο βασιλευς εσυγκατεθη τηι θελησει αυτου, και εποιησεν
υιοθετον αυτου τον Μιχαηλουτως γαρ 110.1225 ωνομαζετονεις την βασιλισσαν, και
εστεψεν αυ τον Καισαρα, ανδρα μωρον και ανοητον και κτηνωδη. Ὁ δε βασιλευς,
ενοχλουμενος υπο της δεινης ασθε νειας ης ειχε, και αναγκαζομενος υπο της οικειας
γνωμης ως αρετης φιλος, εξαφηκε την βασιλειαν και το στεμμα και το διαδημα και
πασαν απολαυσιν βασιλικην και δοξαν, και εγενετο μοναχος και απο τας ταραχας
του κοσμου εδραμεν εις μεγαλην γαληνην. Ἡ δε φροντις της βασιλειας επεμεινεν εις
Ζωην την βασιλισσαν, και τον αδελφοτεκνον του ανδρος αυτης εκεινον τον μιαρον
Μιχαηλ. 876
Ηʹ Βασιλεια Μιχαηλ του Καλαφατου. Τωι #22 φνδʹ ετει του κοσμου, της δε
θειας σαρ κωσεως #22ανδʹ εβασιλευσε Μιχαηλ ο Καλαφατης, αν θρωπος δαιμονιαρις
και προβατονους, και ειχεν απο το φυσικον αυτου πολλην μωριαν και απαιδευσιαν.
̣2̣ Ἡ δε νεοτης και η αυθεντια και η αλαζο νεια συνηνωθησαν μετα της μωριας και
απαιδευ σιας, και εποιησαν κακον μεγαν. Ὁμοιαζεν γαρ ενα αγριον βορδονιν, οταν
ουδεν δεχεται χαλιναριν εις το στομα αυτου, αμη λακτιζηι ατακτως· και ενθα επρεπε
να στρεψηι μεγαλην τιμην και φιλοτιμιαν εις τοσουτον αξιωμα και καλον οπερ ευρεν
απο την βα σιλισσαν, τοσουτας πικριας μεγαλας εποτιζεν. Και τοτε ενοησε και αυτη
ποταπον εχθρον ετρεφε, και οιον οφιν περιεθαλπεν εις τον κολπον αυτης, και
οποιον δρακοντα εδωκε της βασιλειας το βυζιν να το θηλαζηι. Ἐπει γαρ ηλθεν ο
Μιχαηλ εις τοσην μεγα λην αξιαν, και επελαβετο πραγματων αξιολογων και
αναγκαιων, ανθρωπος νεος, αβουλος, αδοκιμος, αλα ζονικος, και δια τουτο
 
 

348

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξεκυλισθη και επεσεν εις κρημνον μεγαν. Ἡ γαρ ευτυχια ωσπερ μολιβδος εστιν· και
αν ουδεν εστι καλα δυνατος οπου να βασταξηι αυτην και κυβερνησηι μετα
φρονησεως, εμπιπτει εις την γην προμητα και συντριβεται. Και πρωτον μεν εβαλεν
αρχην απο τους αρχοντας και τους υψηλοτερους της πολεως, και εκολαζεν αυτους
μετα μανιας βαρβαρικης και ευνουχιζεν αυτους, ωστε και πολλοι απο το μεγα κακον
τουτο παρηλ λαγησαν απο της ανθρωπινης φυσεως, και ουκ εγνωριζαν αυτους εαν
ησαν ανθρωποι. Ουτως ουν εφανη κακος και αγριος απο την αρχην, οτι απο την
πρωτην ημεραν τον εγνωρισαν ανωφελητον. Ειτα επερισυναξεν κοπελους νεους και
μωρους και ειχεν αυτους εις την βουλην αυτου. Και εξωρισε τα βα σιλισσας την
Ζωην και την Θεοδωραν, και απεστει λεν αυτας εις νησιν, και εφορεσεν αυτας
μαυρα. Τουτο δε εποιησεν εις οδυνηραν αυτου ημεραν, οτι εῤριψεν επανω του
μεγαλας οχλησεις και ταραχας, ας ουκ ηδυνηθη επιστρεψαι εις γα ληνην. Τοτε
μαθειν χρη απο το γεγονος 877 το συμβαν και ποταπην εχειν υποταγην το κοινον
110.1228 του λαου εις ημερον και γλυκυν αυθεντην και ευερ γετην, και ποσα
δυναται βασιλευς, οταν αγαπαι αυτον ο λαος αυτου. Ουτως γαρ, ως ηκουσαν οι
παντες οτι ο Μιχαηλ εξωρισε τας βασιλισσας εις νησιν και εκοψε τα μαλια αυτων και
εφορεσεν αυτας μαυρα, εθυ μωθη το πληθος του λαου ολον, και απο μιας κραυ γης,
και ορμης, και βουλης επηρασι λιθους ραβδους, και ει τι εδραξεν ο καθεις, ο μεν
σπαθην, ο δε αξινην, αλλος σουβλιν, και ετερος απελατικην. Ἐξεβησαν και αι
γυναικες με πετρας και ξυλα, και μετα βοης και δρομου ακρατητου επηγασιν εις τον
βασιλεα ζητουντες τας βασιλισσας. Και υβριζαν και εποιου σαν αυτον ατιμιας
μεγαλας, οτι Μιχαηλ, οστις ην προτερον αγριοπροσωπος ως δρακων, εταπεινωθη και
ετρεμεν ωσπερ λαγωος, και εχασε το θρασος και την αλαζονειαν αυτου, και μετα
συντομιας επεμψεν κατεργα ευθεως, και ηγαγον τας βασιλισσας, και εδωκεν παλιν
ταυτας την παππογονικην βασιλειαν. Ὅμως ο θορυβος ουκ εσβεσεν, αλλα μαλλον
εξηψε πλεον· και ο λαος ειχε θυμον μεγαν επανω εις τον καταπτυστον και μυσαρον.
Και ως ειδε την βιαν και την ταραχην εκεινην και το πως εστενοχωρηθη, ωσπερ ενα
κακον αρκουδιν απο πολλους σκυλους, ταχα δια να γλητωσηι την ζωην αυτου,
εδοκιμασε να φυγηι· και εφυγεν ωσπερ λαγωος εις την τρυπαν, και εδραμεν εις την
εκκλησιαν εν τωι αγιωι βηματι υποκατω της αγιας τραπεζης. Ἀλλα οταν κινηθηι το
κοινον εις μανιαν, νικαι και αυτην του πυρος την δυναμιν· εσεβησαν γαρ κακεισε
ενδον, ενθα ην εν τωι αγιωι βηματι, και ηρπαξαν αυτον. Και εφωναζε και εθρηνει και
παρεκαλει πολλα· αλλα τεως εξωρυξαν τους οφθαλμους αυτου μετα μαχαιρας· επια
σαν και τον θειον αυτου εκεινον τον ευνουχον, και ετυφλωσαν αυτον δικαιως. ̣3̣ Και
εμεινεν η βασιλεια εις την Ζωην και εις την Θεοδωραν· η δε βασιλισσα ειδε και
διεκρι νεν οτι η βασιλεια των Ῥωμαιων ανδρα χρηιζει κυ βερνητην και οδηγον· ειτα
επεθυμει να 878 ποιησηι και παιδιν να κληρονομησηι την βασιλειαν· οτι απο τους δυο
ανδρας οπου επηρε δεν ετυχε να εγγα στρωθηι, και ητον παντοτε κακοκαρδος δια την
ατεκνιαν. Ἀπεστειλε δε εις την Μιτυληνην, και εφεραν μετα κατεργων ανδρα τινα
χαριεστατον και γλυκυτατον ονοματι Κωνσταντινον τον Μονομαχον, ον ο πρωτος
βασιλευς Μιχαηλ εξωρισε κακεισε εις Μιτυληνην, διατι ελεγαν τινες οτι θελει να
αρπαξηι την βασιλειαν. Ἄλλοι δε ελεγον το αληθεστερον δι' ην αιτιαν εξωρισεν
αυτον, οτι υφορατο αυτον εις Ζωην την βασιλισσαν. Ἦτον γουν εκει εις την νησον
πε ριορισμενος· και παρ' ολιγον εφθασε να τον τυ φλωσουν. Ειτα ως εγυρισεν ο
αστατος τροχος του καιρου, και το ζαρη οπερ παιζει η τυχη, εγενετο βασιλευς ο
δουλος και εξορισμενος, αυθεντης των Ῥωμαιων, και ηρμοσθη μετα Ζωης της
βασιλισ σης.
Θʹ Βασιλεια Κωνσταντινου του Μονομαχου. Τωι #22 φνεʹ ετει του κοσμου, της
δε θειας Σαρ 110.1229 κωσεως #22ανεʹ εβασιλευσε Κωνσταντινος ο Μονομα χος. ̣2̣
 
 

349

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ουτως εστιν ο κοσμος ασταθμητος και ο βιος των ανθρωπων ως παιγνιδι· και ουτως
στρεφει τας υποθεσεις ο τροχος ανω και κατω και κυλιει αυτας και κλωθει ως θελει.
Λεγουσι δε περι τουτου του Μονο μαχου οτι εις τους πολεμους και μαχας και αρματα
ητον αδοκιμος· εις δε τα αλλα ητον ωραιος, μεγαλο πρεπης και φιλοδωρος, ημερος,
γαληνος, ευεργετικος, πραος και συγκαταβατικος. Θαλασσα ην εις τας χα ριτας
αυτου και ποταμος μεγαλοδωριας, και πολλοι επιαν και εχορτασαν απο τα αγαθα
αυτου· και ωσπερ Νειλος ο ποταμος πλημμυρει και ποιει ωσπερ θαλασσα και ποτιζει
την γην της Αιγυπτου, ουτως ητον και εκεινος πλατυς εις παντας ανθρωπους· εις
πλουσιους, εις πτωχους, εις ξενους, εις αδυνατους, και εις πασαν Ἐκκλησιαν και εις
μοναστηρια διε βησαν 879 και εξεκενωθησαν τα αγαθα αυτου, και εις πολλους
τοπους εκτισε διαφορους ναους και μεγαλους. ̣3̣ Και ει τις βουλεται γνωρισαι την
φιλοτι μιαν της ψυχης αυτου και το φιλοκοσμον, ας ιδηι την λαμπραν και μεγαλην
μονην, ην εκτισεν εξ αυτων των θεμελιων εις ονομα του αγιου μεγαλομαρτυρος
Γεωργιου, ην λεγουσι Μαγγανα. ̣4̣ Ἀλλα μετα τοσουτων ων ειχεν αγαθων, ητον
ασθενης, και παντοτε επονουν οι ποδες αυτου· και εκαθεζετο παντοτε εις το παλατι
εις υψηλα και μαλακα κραβατια δια να αναπαυηι τους ποδας αυτου. ̣5̣ ∆ια τουτο
εξεβησαν κατ' εκεινον τον καιρον πολλα κακα, και εξηγερθησαν κυματα μεγαλων
συμφορων. Ἄνθρωπος γαρ τις ονοματι Μανιακης, γιγαντοπολεμος και οξυς και
θρασυκαρδιος, ζεων θυμου και μανιας, εσυναξε φοσατον δυνατον και πολυ, και
εξεβη μετα ορμης ισχυρας, και κατελυε τας χωρας και πολεις και καστρα· και ηλθεν
ωσπερ μαυρον συννεφον κατα του βασιλεως, και ειχεν επαρ σιν και αλαζονειαν
ακρατητον. Και τις ηλπιζε να γλητωσηι απο τοσουτον κακον; Ἀλλ' ον ο Θεος φυ
λασσει, ουτε γιγαντας τρεμει, ουτε θηρια φριττει, αλλ' ουτε καμινον ουτε σιδηρα· δια
τουτο και ο Μανιακης ουκ ισχυσε βλαψαι τον βασιλεα, εχοντος αυτου τον Θεον
βοηθον· και ως εγενετο πολεμος, εδωκαν αυτον εις την πλευραν κονταρεαν· και
επεσε, και ολοι εγλητωσαν απο τας χειρας αυτου. ̣6̣ Ἀλλ' απ' εκεινον παλιν εξεβη
αλλον μεγα και κακον. Ὁ Τορνικος, αλλον φοβερον και ανημε ρον θηριον,
συντριβων και καταλυων τα εναπο λειφθεντα. Ἀλλα και τουτον συντομως αφειλεν
η δικαιοσυνη του Θεου· και εις την συναψιν του πο 110.1232 λεμου ετοξευσαν 880
αυτον εν τωι στηθει, και απεθανε. Τοτε ειρηνευσεν ο βασιλευς και ουκ ειχεν ποθεν
οχλησιν. ̣7̣ Ἀναγκαζοντες αυτον αι πολλαι κακοψυχιαι. εδωκεν και αυτος το
φυσικον χρεος του θανατου· και παλιν επεμεινεν η βασιλεια εις Θεοδωραν την
βασιλισσαν· η γαρ Ζωη προετελευτησεν.
Ιʹ. Βασιλεια Θεοδωρας της Πορφυρογεννητου. Ἐπει δε εβιβαζεν ολιγον
καιρον εις την εξουσιαν και προεγνωρισε τον θανατον αυτης, ητον γαρ παρθενος,
και ως εμελλε τελευταιν, ευρε τινα γε ροντα τρομαλαιον και αδυνατον ονοματι
Μιχαηλ, ανηρ εκ Βυζαντιου μεν γεγονως, προς πραγματων δε και ταυτα τοσαυτης
ηγεμονιας μεταχειρησιν αποπεφυκως εκ τε φυσικης νοθειας και αφε λειας και δια
χρονου μηκος, ο τηι εκεινου πα ρεξεταθη ζωηι (ηδη γαρ ου γερων ην, ως παρα του
δημωδους πληθους ωνομαστο, αλλα πρεσβυτης). Τουτον ουν πειθουσι την
Θεοδωραν αντικαταστη σαι τηι βασιλειαι· και αυτικα ταινιοι τωι βασιλειωι τον Μιχαηλ
διαδηματι, προτερον ορκοις καταλη φθεντα φρικωδεσι, μητι της εκεινων γνωμης
χωρις επι ταις της βασιλειας οικονομησασθαι διοικησεσιν. Ἐπι τουτοις την βασιλιδα
το πνευμα εξελιπε μον αρχησασαν ετος επι εννεα μησιν.
ΙΑʹ. Βασιλεια Μιχαηλ. Ὃν ουν ειρηται τροπον ο πρεσβυτης Μιχαηλ αυ
τοκρατωρ αναῤρηθεις τοις μεν της γερουσιας και τωι δημωδει πληθει και παρα το
προσηκον ωπτο φιλο τιμοτατος, εκαστον τουτων εις βαθμους προβιβα ζων
αξιωματων και τιμας προσνεμων ακαταλληλους τοις πλειοσι· τοις δε στρατιωτικοις
καταλογοις, και μαλιστα τοις 881 τουτων εξοχοις, οις στραταρχειν τε και ιλαρχειν
 
 

350

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απονενεμητο προ πολλου, και λιαν αντιῤροπως τοις αλλοις εκεχρητο. Ουτε γαρ
φιλοτι μον τι προς αυτους επεδειξατο, αρτι καταλαβοντας την βασιλιδα των
πολεων, ουτε μην πραεσιν αυτους εδεξιωσατο ρημασιν. Ἤστην δε τουτων
πρωτευοντε ανδρε διττω, μαγιστρω μεν οντε και αμφω, λαμπρω δε τα γενη· και ουχ
ηττον στρατηγικηι συνεσει και κρατει χειρων και θαρσει ψυχων ειχετην την περι
φανειαν. Τουτων ατερος ην ο Κομνηνος Ἰσαακιος, ο δε λοιπος ο Κατακαλων ο (ου)
Κεκαυμενος, ωι Κολωνεια η πατρις, ον και δουκα Ἀντιοχειας τυγχανοντα αμα τηι
αναῤρησει παρελυσε της αρχης, τον οικειον ανεψιον Μιχαηλ αυτικα μαγιστρον τε
και δουκα της Ἀντιοχειας προχειρισαμενος και Ουρανον εκεινωι θεμενος το
επωνυμον, ινα προς τον αρ χαιον Ουρανον αναφερειν δοκηι το γενος. ̣2̣ Τουτον
τοινυν τον Κεκαυμενον ως δηθεν μη καλως χρησα μενον τηι αρχηι, αλλα τας
δυναμεις καταλελυκοτα 110.1233 και φορτικον τοις υπο χειρα γενομενον, και επε
πληξεν ιταμωτερον και ονειδεσιν εβαλλε και ουδ' εφεισατο υβρεων· αλλα και των
αλλων λαμπροτατων ανδρων και συνταγματαρχουντων εκεινωι υπεραπο
λογησασθαι του ανδρος ωρμηκοτων, ουδ' επ' εκεινους της γλωττης εφεισατο, ουτε
μην αυτον ηιδεσθη τον Κομνηνον. ̣3̣ Ταυτα τους στρατιωτας εις αθυμιαν ενεβαλε τοις
μεν αλλοις φιλοτιμοτατον ορωντας τον Μιχαηλ, εαυτοις δε μηδ' εν λογοις το
ευμενες ενδεικνυμενον. Ὅμως μεντοι επεσχον μηδεν τι νεωτερισαι, αλλα και
δευτεραν πειραν επαγαγειν εβουλευσαντο. ̣4̣ Ἀλλ' ετεραν κατα του βασιλεως
προτεραν τουτων ο λογος διηγησασθω νυν επαναστασιν και ουτω προς την των
ανδρων τουτων 882 επανελευσεται· ο γαρ του βασιλεως Κωνσταντινου του
Μονομαχου εξαδελφος, ο προεδρος Θεοδοσιος, αρτι του Μιχαηλ αναῤρηθεντος
περιδειλην οψιαν δια της αγορας απηιει εαυτωι προσηκειν το κρατος λεγων.
ΙΒʹ. Βασιλεια Ἰσαακιου Κομνηνου. Μετα ταυτα πολλας και στασεις, ετι
ζωντος του Μιχαηλ, ελαβε την βασιλειαν Ἰσαακιος ο Κομνηνος. Ἕνα μεν ουν ο
γηραιος Μιχαηλ αυταρχησας ενιαυ τον, της βασιλειας εκπεπτωκε· και ου πολυ εν
ιδιω τικωι σχηματι βιωσας, απετισε το χρεων. ̣2̣ Ὁ δε Κομνηνος, τηι βασιλειαι
εγκαταστας, εαυτωι την ταυτης επιτυχιαν, και ου τωι Θεωι, επεγρα ψατο· και τουτο
δηλον, οτι τωι νομισματι ξιφηρη εαυτον ενεχαραξε, μονον ουχι βοων, οτι Τουτο μοι
την βασιλειαν, και ουχ ετερον τι προυξενησε. ̣3̣ Τους δε συναραμενους αυτωι
φιλοτιμοτατα αντημειψατο, και εσπευσεν, εκαστωι τας αμοιβας απο δους, παντας
οικαδε παρασκευασαι αποχωρειν, ινα μη τι θορυβηθωσιν η του δημου
κατεξαναστωσιν αστυπολουντες. ̣4̣ Τον δε πατριαρχην δι' αιδους ηγεν οτι πολλης
και τους αυτου αδελφοπαιδας δι' εκεινον και τιμαις ετιμησε μεγαλαις και αρχαις
υπερηφανοις επεστησε· χαριζομενος δ' ετι τωι πατριαρχηι, και την των
εκκλησιαστικων πραγματων οικονομιαν τηι Ἐκκλησιαι απενειμε, μεχρι τοτε του
μεγαλου οικονομου 110.1236 προχειριζομενου παρα 883 του βασιλευοντος, αλλα
μην και του σκευοφυλακος· εκεινος δε και αμφω υπο την του πατριαρχου εθετο
εξουσιαν. ̣5̣ Ἀλλ' ηδη ρητεον και οπως την βασιλειαν απεθετο, ει και μη
συμφωνουσιν οι συγγε γραφοτες περι αυτου. Ὁ μεν γαρ πολυς την γλωτ ταν ο
σοφωτατος Ψελλος εν θηραις εκεινον λεγει τον βασιλεα σχολαζοντα, και συχνακις
την δεξιαν λογχηφορον επ' αρκτους και συας επανατεινοντα, βληθηναι πνευματι
ψυχρωι την πλευραν, καντευθεν φρικην επισυμβηναι αυτωι και πυρετον εκ του βα
θους αναφλεγηναι, εις δε την επιουσαν νυττεσθαι την πλευραν, και το ασθμα μη
εῤρωσθαι αυτου, κακ τουτων αμφισβητησιμον γενομενον το βιωσι μον, η και
απεγνωκοτα τελεον την ζωην, και τον δουκαν Κωνσταντινον τηι βασιλειαι
εγκαταστησαντα, προς την κρειττω μεταταξασθαι βιοτην· ο δε γε Θραικησιος θηραιν
κακεινος τον βασιλεα ιστορησε περι την Νεαπολιν, συν δ' επιφανηναι ποθεν την
θεαν φρικτον, και τον Κομνηνον ενδεδωκοτα τωι ιππωι τον χαλινον, διωκειν τον
 
 

351

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συν· τον δε εισδυναι την θαλασσαν, γενεσθαι τε αφανη. Ἐν τοσουτωι δε, ως εξ
αστραπης, ενσκηψαι λαμπηδονα τωι βασιλει, και τηι ταυτης βοληι διαταραχθεντα τον
αυτοκρα τορα, του ιππου τε εκπεσειν και κεισθαι παρα τηι γηι, αφρον του στοματος
αποπτυοντα και μηδεν των κατ' αυτον αισθανομενον· ακατιωι δ' εκειθεν εμβι
βασθεντα, κομισθηναι εις την βασιλευουσαν, και νοσησαντα τι βραχυ, ειτα δη και
απογνωσθεντα, κειρασθαι τε την τριχα, και αντι της πορφυρας τραχυ τριβωνιον
αμφιεσασθαι, τον δουκα Κωνσταντινον βασιλεα προχειρισαμενον, και ουτω τηι του
Στουδιου προσορμισαι μονηι, κακει το λοιπον καταβιωναι της βιοτης αναῤρωσθεντα
εκ του νοσηματος. 884 ̣6̣ Ἐβασιλευσε δε δυο ενιαυτους και μη νας τρεις, δραστηριος
ων και το ηθος σοβαρον ενδεικνυμενος, προς πραξεις οξυτατος, στρατηγι κωτατος
τα πολεμια, λογοις μεν ουχ ωμιληκως, προσεχων δ' αυτοις και τους τουτων
τροφιμους αποδεχομενος. Αιτιωμενος δε οτι τυραννιδι επικε χειρηκεν, “Ὤκνουν,
ελεγε, τωι συνδουλωι δουλευειν και των εικοτων μη τυγχανειν.”
ΙΓʹ. Βασιλεια Κωνσταντινου του ∆ουκα. Τωι #22 φογʹ ετει του κοσμου, της δε
θειας Σαρκωσεως #22αογʹ εβασιλευσε Κωνσταντινος ο ∆ου κας. ̣2̣ Ουτος ο
Κωνσταντινος ητον συνεργος του Κομνηνου να επαρηι την βασιλειαν, και εδειξεν
αυτωι θησαυρους χρηματων πολλων. Αυτος δε 110.1237 επροαιρεθη την μοναδικην
πολιτειαν, και απεγυ μνωθη οικειοθελως πασαν βασιλικην δοξαν και φαν τασιαν,
και εγενετο μοναχος καλος και δοκιμος, και δεδωκεν εαυτον εις κακουργιαν πολλην
της μοναδι κης πολιτειας και κοπους πολλους και μεγαλους, και ο βιος αυτου
εγενετο θαυμαστος, και ουτος ετελευ τησε και εκερδησε την βασιλειαν. ̣3̣ Ὁ δε
∆ουκας, επαναλαβων της αρχης της βασιλειας, ητον ουτε πολλα προθυμος, αλλ'
ουτε πολλα δειλος, αναμεσον των δυο. Ἀλλα και απο το θρασος εκρατειτο· και παλιν
να υπαγηι να κρημνισηι οπου ορθωσηι ασκοπα, ουδεν τον εφαινετο καλον. Ειχε δε και
παιδια επτα. ̣4̣ Τουτου τωι δʹ ετει της βασιλειας θνησκει ο πατριαρχης Κωνσταντινος,
και εχηρευσεν ο θρονος αυτου ανευ ποιμενος μηνας εʹ. 885 ̣5̣ Τωι δε εʹ ετει της
βασιλειας αυτου, εν ετει απο κτισεως κοσμου #22 φοβʹ, ινδ. αʹ, μηνι Ἰανουαριωι αʹ,
χειροτονειται Ἰωαννης ο Ξιφιλινος πατριαρχης ΚΠ., και επεσκοπευσεν ετη ιαʹ, μηνας
ζʹ ευσεβως και θεαρεστως και πασαν μαθησεων παι δειαν αριστα εξησκηκως. Ουτος
και εν τωι ορει του Ὀλυμπου μονασας αρτι παρα Κωνσταντινου του ∆ουκος μετηχθη
εκειθεν, και εις τον πατριαρχικον ανηχθη θρονον, ανηρ καθαρωτατος και
αγνοτατος. Ουτος την Μεγαλην εκκλησιαν ανελαμπρυνε και κατεκοσμησε, πασας
τας εν αυτηι αναστηλωμενας εικονας των αγιων ανακαινισας. ̣6̣ Και ως εμελλε και
αυτος τελευταιν, ειχε μεγαλας φροντιδας και ταραχην η καρδια αυτου. Ἠγαπα την
βασιλισσαν, και ηθελε να την αφησηι κληρονομον της βασιλειας με τα παιδια αυτης·
αλλα επει ητον νεα και ευμορφος, εφοβειτο μηποτε αρ μωθηι μεθ' ετερου, και ποιησηι
αλλα παιδια, και κατα φρονηθουν τα ιδια αυτου και χασουν την βασιλισσαν εις
τοπους και χωρας αλλας, την δε βασιλειαν να αφησηι εις τα παιδια αυτου, και να
θεσηι επ' αυτους επιτροπους, εως ου να μεστωσουν. Ἀλλ' ουδεις το μελλον δυναται
εκφυγειν. Γνωρισασα ουν η βασι λισσα την βουλην και το θελημα του ανδρος αυτης,
εσυντυχε τον εις το πρωτον λυπητικα πολλα, και τελος ωμοσε του φρικτους και
μεγαλους ορκους, οτι ποτε να μηδεν επιβλεψηι εις δευτερον γαμον, μηδε αρμοσθηναι
ποτε ετερωι ανδρι, αλλ' ινα σω φρονηι και φυλαξηι την βασιλειαν δια τα παιδια αυ
του. Ὁ μεν ουν ουτος απεθανε· και απεφορτισθη το της σαρκος βαρος. Ι∆ʹ. Βασιλεια
Ευδοκιας μετα των υιων αυτης. Τωι #22 φπαʹ ετει του κοσμου, της δε θειας Σαρ
κωσεως #22απαʹ εβασιλευσεν Ευδοκια η γυνη Κωνσταν 110.1240 τινου μετα των
τεκνων αυτης, 886 Κωνσταντινου, Μιχαηλ και Ἀνδρονικου· εκυβερνα δε την
βασιλειαν συν τοις τεκνοις αυτης. ̣2̣ Ἀλλα εις τοσαυτην αμεριμνιαν και γαληνην
εσηκωθη μεγαλη σκληρια και ανεμοζαλη, και ηνοι χθη στομα και φαρυγξ να
 
 

352

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταπιηι την βασιλισσαν και τα παιδια αυτης. Ἡ δε αιτια ητον τοιαυτη· Ἦτον
στρατηγος τις ονοματι Ῥωμανος ο ∆ιογενης, ευμορφος και ωραιοπροσωπος,
Καππαδοκευς τωι γενει· ητον δε, και ανδρειωμενος, και απο τα καλα, οπου ειχεν
επανω του, αξιον ητον να βασιλευσηι. Ουτος γουν ο Ῥωμανος, ιδων την δυναστειαν
της βασιλειας και την ισχυν και εξουσιαν των Ῥωμαιων οτι κειται εις θυλασταρια
βρεφη και εις γυναιον ψιμυθισμενον, εκινηθη ωσπερ δρακων να καταπιηι μητερα
μετα τεκνων· και ουδεν εγινωσκεν οτι ενα μικρον βεργιν συν τοξου ριπτει τον
υψιπετη αετον εις την γην, και λεπτον δικτυον πιανηι αρκτους και λεοντας. Ὡς γουν
εσυναξε στρατον πολυν και πε ριεπατε και εκουρσευε τας βασιλικας χωρας και
πολεις, επιασθη απο στρατιωτας, και εφορεσαν αυτον σιδηρα, και ηγαγον αυτον εις
Κωνσταντινουπολιν προς την βασιλισσαν οπως θανατωσηι αυτον ως επιβουλον. ̣3̣
Στραφεισα δε η βασιλις, και ιδουσα το καλλος του προσωπου αυτου και την
ωραιοτητα, εθαυμασε, και ετρωθη απο του ερωτος ενδον η καρδια αυτης, και εις
ουδεν ελογισατο την επιβουλην αυτου, ουτε τους φρικωδεστατους εμνησθη ορκους
ους εποιησε τωι ανδρι αυτης εν καιρωι της αποβιωσεως, ως ειπομεν· αλλ' ελυσεν
αυτον απο των σιδηρων και εποιησεν αυτον βασιλεα και ηρμωθη αυτον.
ΙΕʹ. Βασιλεια Ῥωμανου ∆ιογενους. 887 Τωι #22 φπβʹ ετει του κοσμου, της δε
θειας Σαρκωσεως #22απβʹ, εβασιλευσε Ῥωμανος ο ∆ιογενης· αντι γαρ θανατου και
φυλακης εχαρισεν αυτωι η βασιλισσα το κορμιν αυτης και την αυθεντιαν των
Ῥωμαιων· τοιαυτα εισι τα παιγνιδια ατινα ποιει ο τροχος του καιρου. ̣2̣ Ὡς δε ηλθεν
ο Ῥωμανος εις το υψος της βασιλειας, απο της αρχης εδειξε το προθυμον της ψυχης
αυτου και την τολμαν της καρδιας αυτου, οτι ουδεν εβλεψεν εις της βασιλειας την
δοξαν και τρυ φας και σπαταλας, ουδε ηγαπησε ζωην αποκλει σμενην ωσπερ ο
σκωληξ οπερ τρωγει την γην και ζηι, ουδε εφοβηθη τας μαχας και τους πολεμους να
κρυπτεται εις το παλατιν εσω, αλλ' ηκονισε την 110.1241 σπαθην αυτου και
εθυμωθη θυμον δικαιον και ζηλον κατα των Τουρκων και Σαρακηνων, και εσκεπασε
την γην απο τα σωματα αυτων, και οι ποταμοι ησαν πολλα ολιγοι προς τα αιματα
οπου εχυθησαν, και εδειξε να γινωσκουσι ποταπην ανδριαν και φρονη σιν ειχασιν οι
Ῥωμαιοι και ποταποι πολεμισται εισιν. ̣3̣ Και εαν ουκ ειχε πεσει ο φθονος δια μεσου
και ενεμποδισαν αυτον, ως ητον φυσικως αλαζονικος και αυταρεστος και επηρμενος
πολλα και απροσ δεκτος και υπερηφανος· τοτε δε μαλιστα απο την αξιαν της
βασιλειας ηλαζονευθη περισσοτερως. Ειχε δε και αστατον γνωμην, και υφορατο
απαντας εις το κακον και εδικους και ξενους, και εφαινετο αυτωι οτι σχεδον οι
παντες κατ' αυτου εισιν επιβου λοι· δια τουτο ητον πολλα βαρετος και αγριος και
αχαιρετιστος, μη μονον εις τους αρχοντας αυτου, αλλα και εις την γυναικα αυτου
και εις τα προγο νια αυτου. 888 ̣4̣ ∆ια τουτο πανταχου εσυνετυχαιναν κρυφα και
εμελετουσαν κατ' αυτου και κατεσκευα ζον παγιδα, και εμισησαν αυτον· και εβαλαν
βου λην χωρις πολεμου να τον προδωσουν εις τους Σα ρακηνους. Τουτο γουν
κατεσκευαζε Καισαρ, ο αδελφος Κωνσταντινου του ∆ουκα, και εβουλευθη τουτο
μετα του υιου αυτου Ἀνδρονικου στρατηγουν τος τοτε του Ῥωμαικου φοσατου, και
μετα των αλλων στρατηγων και μεγιστανων ομοιως· και επλεξαν υπερ του τοιουτου
βασιλεως, και μαλλον κατ' αυτου δολιοτητος δικτυον. Ὁ μεν Ῥωμανος επερασεν
απο την Κωνσταντινουπολιν εις το Σκουτα ριον ορμωμενος κατα των χριστομαχων
Τουρκων. Ουτως δε ως εκαθεζετο, επετασε περιστερι και ηλθε και εκαθισεν εις τα
γονατα αυτου, οπερ ην κακον σημειον κατ' αυτου. Ἐκεινος δε εχαρη πολλα δοκων
οτι εστιν εις καλον, και απεστειλεν αυτο την βασιλισσαν δια να εχηι παρηγοριαν.
Ἐπει εκεινο οπερ θελει ο ανθρωπος, εκεινο θαῤρει και απαντε χει. Ἀλλ' εις τον
ανθρωπον χειροτερα κακοριζικια ουκ εστι παρ' οταν εχει εχθρους τους οικειακους
αυτου. Ἐαν γαρ τινα επιβουλευωνται τινες των εκτος, φιλοι η αλλοι τινες, εχει
 
 

353

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θεραπειαν και διορ θωσιν το κακον· ει δε παρα των οικειακων και γνησιων των
εσθιοντων τον αρτον αυτου να επιβου λευεται τις, ου δυναται φυγειν τοιαυτης
τιμωριας θανατους· ει γαρ εστι τις μετα του προδοτου εις μιαν οικιαν, πως εστι
δυνατον φυλαχθηναι απο της πανουργιας αυτου; Ὅμως ουτω παλιν ισταμενης της
τεντας του βασιλεως, επεσε το μεγα ξυλον, οπερ εκρατει αυτην, και παρ' ολιγον
ηθελε δωσει τον βασιλεα κατακεφαλα· ητον γουν και τουτο αλλον κακον σημειον.
Ὅμως εγενοντο πολεμοι συχνοι και κατελυον οι Ῥωμαιοι τους Περσας· και
εφοβηθησαν οι Περσαι φοβον μεγαν, και εστενοχωρηθησαν, και εζητουσαν τον
βασιλεα και παρεκαλουν να γενηται ειρηνη αναμεταξυ αυτων· εις γαρ τους
πολεμους οπερ εγενοντο, εφριξαν οι βαρβαροι του βασιλεως· 110.1244 και
περιετρεχε, και επλευροκοπα, και χορτασμον ουκ ειχεν εις τας σφαγας και εις τα
αιματα αυτων· αλλοτε μεν εθεριζε τας κεφαλας των Περσων μετα 889 της σπαθης
ωσπερ σταχυας, αλλοτε δε μετα του κονταριου αυτου εῤριπτεν τους καβαλαριους
ομου μετα των αλογων, και ωσπερ ιεραξ εις μικρα πτηνα, η κεραυνος η δρεπανον
πυρινον η φλογερος καταβατης, ουτως εφαινετο εις τους Περσας· και απο τους
πολλους φονους εβαψαν τα φορηματα αυ του, και το αιμα επηξεν επ' αυτου· ωσπερ
λεων οταν επιτυχηι ελαφιν και πειναι και εκλυσηι τας πλευρας αυτου και ροφησηι τα
σωθικα αυτου και να αιματωθουν τα χειλη αυτου, ουτως ητον και ο Ῥωμανος εις
τους Περσας. Και εγενετο εις τους Ῥωμαιους μεγαλη χαρα· και ετρομαξαν οι Περσαι,
και επαρακαλουν να γενηται αγαπη. Ὁ βασιλευς δε ειχε μεριμναν, επει προεβλεπε το
πνευμα αυτου το μελλον· και ελειτουργησεν ο ιερευς, και ηνοιξεν το αγιον
Ευαγγελιον, και εξεβη κεφαλαιον τουτο· “Ει εμε εδιωξαν, και υμας διωξουσιν,” και
ελυ πηθη ο στρατος. Ὅμως εποιησεν αγαπην μετα των Περσων, και εστειλεν αυτους
ορκωματικα βεβαια· και εις περισσοτεραν εμπιστοσυνην απεστειλεν αυτοις και τον
σταυρον αυτου· και τουτο ην εις κακον αυτου, μη γινωσκων οτι αφ' ου εστειλεν εις
τους εχθρους τον σταυρον αυτου, ολην την αυτου δυναμιν εκεινους την εδωκεν. ̣5̣
Τεως δε οι Περσαι, ως εγενετο η συμβιβασις και η αγαπη στερεα και τα ορκωματικα
δυνατα, ησαν ανενοιαστοι· και ην η βουλη αυτων να στρα φουν εις την χωραν
αυτων. Οι δε στρατηγοι, οιτινες ησαν επιβουλοι, ηναγκαζαν τον βασιλεα, οτι Τωρα
εις την αμεριμνιαν αυτων και το θαῤρος οπου κα θουνται απλα, ας τους δωσωμεν να
τους καταλυσω μεν. Και τοσον επαρεκινησαν αυτον και εβιασαν, οτι εδωκεν ορισμον
και ηρματωθη το φοσατον, και εδω κασι τα βουκινα, και εσηκωσαν τα φλαμουλα εις
σημειον πολεμου. Στραφεντες δε οι Περασαι και ιδον τες τουτο το αιφνιδιον κακον
και τα σπαθια γυμνα και το φοσατον αρματωμενον, και κατεβαιναν επανω τους, της
ωρας αλλο ουδεν ειχασι τι να ποιησουν ει μη ως ορθωσε και κατευοδωσεν εκαστος
αυτων· αλλος μεν ηρπασε σπαθιν, αλλος δε εκαβαλικευσεν ως ετυχεν η
αρματωμενος η αναρματωτος, και εβα λαν τα ορκωματικα του βασιλεως επανω 890
εις ενα κονταριν, και επηγεν εμπροσθεν αυτων, και εδει χναν πως ειναι παραβατης
του ορκου αυτου, και ο Θεος θελει κρινει δικαιως· και ως εδωκασι κατα προσωπα,
και εγενετο αναμιξις του πολεμου, πρωτος εφυγεν ο Καισαρ με την συναξιν αυτου.
Ειτα παντες οι στρατηγοι ομοιως εφυγον μετα των φοσατων αυ των· και επεμεινε
μονος ο βασιλευς χωρις συντρο φιαν· ηντρανιζεν εκ δεξιων και αριστερων και τινα
ουδεν εβλεπε· και ητον μεσα εις ανεκβατους βρο χους. Ὡς δε ιδασι τουτον οι
αμηραδαι και οι στρατ αρχαι των Περσων, επεσαν και εδιωκαν και εφιλο νεικουσαν
τις να κατευοδωσηι να πιασηι τον Ῥωμανον· επιασαν γουν αυτον, και εκυνηγηθη ο
λεων υπο των λυσιασμενων σκυλων, και εκρατηθη δουλος αιχμαλωτος ο βασιλευς
των Ῥωμαιων· και επιασαν αι νυ κτεριδαι τον αετον τον χρυσοπτερον, και ηγαγον
επ' αυτον τον σουλτανον ως υποχειριον δεσμωμενον. ̣6̣ Τοτε ο σουλτανος εκεινος
ανελπιστως εγενετο 110.1245 ημερος, και ηντρανησεν εις τον βασιλεα γλυκυν ομμα,
 
 

354

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και εσυντυχε τον γαληνα και επαρηγορησεν αυτον· και εδειξεν εκεινος ο βαρβαρος
φιλανθρωπο τερος και αγαθης γνωμης παρα τους φιλους και συγγενεις και
ομοφυλους, οιτινες επροδωσαν αυτον· και εποιησαν ομου ημερας ηʹ, και συνησθιον,
και συν επινον, και επαραδιαβαζαν, και εθαυμαζεν ο σουλτα νος την ανδρειαν και
φρονησιν του βασιλεως· και υστερον εποιησαν αδελφοσυνην και αγαπην μεγαλην
και ορκους φοβερους απ' αλληλων. Και εδωκεν ο σουλτανος τωι Ῥωμανωι χαρισματα
και πλουτον πο λυν, και τους Ῥωμαιους οσους ειχασι πιασμενους εδωκασι τους με
τα αρματα αυτων και αλογα αυτων και ηλευθερωσαν αυτους. Ἔδωκε τον δε και
δεκα χιλιαδας Σαρακηνους, ινα τον συνοδευσουν εις τον τοπον οπερ εχρηιζε, και αν
τους χρηιζηι και εις βοη θειαν αυτου να τους εχηι μετ' αυτον. ̣7̣ Ἐγλητωσε γουν ο
Ῥωμανος ωσπερ παρδος απο των μαγγανων η ως ιχθυς απο το αγηιστριν, και παλιν
ηλπιζε να επαρηι την βασιλειαν. Ἀλλα ο φθονος εκατελυσε το θαῤρος αυτου. Οι γαρ
891 στρα τηγοι των Ῥωμαιων προαπεστειλαν πανταχου γρα φας οτι εις οιον
καστρον υπαγει ο Ῥωμανος να μη τον δεξωνται, αλλα να σφαλιζουν τας θυρας, και
να τον αφησωσιν εξω. Ἐπεριπατει γουν ο Ῥωμανος ανω και κατω αφιλος,
αβοηθητος και εστερημενος της βασιλειας, και οπου αν επηγαινεν, εδιωχναν αυτον.
̣8̣ Ἀλλ' ουδε παλιν επαυσεν ο φθονος να σταθηι εως ωδε· ο γαρ ∆ουκας Μιχαηλ ο υιος
του Κωνσταν τινου, γεγονως εις αυξησιν ηλικιας, και εγενετο ει κοσιν ετων, ειχε τον
θειον αυτου τον Καισαρα βοη θον και συγκροτητην και απαντας τους δυνατους
στρατηγους και μεγιστανας, και εκαθισε εις τον πα τρικον θρονον, και επηρε την
γονικην βασιλειαν.
Ις ʹ. Βασιλεια Μιχαηλ του Παραπινακου. Τωι #22 φπγʹ ετει του κοσμου, της δε
θειας Σαρ κωσεως απγʹ εβασιλευσε Μιχαηλ ο Παραπινακης· βασιλευσαντος δε
τουτου ευθεως εξεβαλεν Ευδοκιαν, την μητερα αυτου, απο του παλατιου, πολλα
κλαι ουσαν και παρακαλουσαν ομως εκουρευσεν και εποιη σεν αυτην καλογεραιαν,
και εφορεσεν αυτην καλογε ραιαν, και εφορεσεν αυτην ρασα, και εβαλεν αυτην εις
μοναστηρι. ̣2̣ Μαθων δε οτι και ο Ῥωμανος ακομη πασχει, και γυρευει να επαρηι την
βασιλειαν, και συναγει βοηθους, εστειλε φοσατον 892 και επολεμησε· και 110.1248
επιασαν αυτον, και ον ηλεησαν εχθροι και βαρβαροι, 110.1248 εμυριοφαρμακωσαν
αυτον οι ποτε φιλοι και εδικοι αυτου, και εξεβαλαν τους οφθαλμους αυτου ανηλεως
μετα μαχαιρας, και εῤριψαν αυτον εις μικρον και σκληρον και απαρηγορητον
νησοπουλον· και εσκωλη κιασε το προσωπον αυτου, και εξηρχοντο οι σκωλη κες απο
των οφθαλμων αυτου, και ακραν ουκ ειχε το κακον και η συμφορα ητις συνεβη
αυτωι. ̣3̣ Ὁ δε Μιχαηλ, ηνικα εξεβη απο πασης εννοιας και λογισμου και ουδεν ειχε
δειλιαν παρα τινος, εξεπελυσεν και τα αρματα και τας ταραχας του πο λεμου και τα
περισυναγματα των φοσατων, και ουδε καν εις υπνον του εμελετα περι τοιουτων,
αλλ' ασχο λαστως νυκταν τε και ημεραν ο νους αυτου εις την μελετην των γραφων
και αναγνωσιν των βιβλιων· και πολλακις απο τον γλυκασμον των βιβλιων ητοι
γραφων ουκ ησθιεν, αλλα μεχρι της αυγης εκαθε ζετο εις την αναγνωσιν των
γραφων. ̣4̣ Τοτε εκινησαν πανταχοθι τα εθνη και ενε πευσαν, και απο πασαν μεραιαν
ηλθεν εις τους Ῥω μαιους κλυδων και ταραχη μεγαλη, και πανταχου ησαν πολεμοι
και φθοραι και αιχμαλωσιαι των Ῥω μαικων πολεων και χωρων. Ὁ γαρ βασιλευς
αυτων εζη κοχλιου βιον, και εξεβαινεν ολιγον, και εφαινετον, και παλιν
εστρεφετον, και επεκλειετον εις το παλα τιν. και ελησμονα οτι εστι βασιλευς· και
ηθελε τι να να τον ενθυμησηι οτι εχει υποκατω του καστρα και χωρας, και οτι τα
εθνη εκινησαν ως δρακοντες, και καταπινουσι την γην των Ῥωμαιων ωσπερ
στρουθιον. Ἦτον γουν εις τους Ῥωμαιους θλιψις μεγαλη· και παντες ηγανακτουν
κατα του βασιλεως, βλεποντες τον κοσμον πως εκινδυνευε να χαθηι παν τελως. 893 ̣5̣
 
 

355

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Εις δε τις ανθρωπος ενδοξος και μεγα λογενης και εμπειροπολεμοςητον το κορμιν
αυ του κατατρωτον και καταπληγον απο τους μεγαλους πολεμους, ους επολεμιζεν
εκ νεοτητος αυτου, και ητον δυνατος και δοκιμος εις τας μαχαςονομα Νικηφορος ο
Βοτανιατης. Ουτος επερισυναξε φοσα τον συμμαχον, και ηλθεν εις την Νικαιαν, και
εμη νυσε τον Μιχαηλ ωσπερ συμβουλην και παραγγελιαν να αφησηι την βασιλειαν,
και να επαρηι αυτην ουτος ο γερων Βοτανιατης· ο δε Μιχαηλ, ως απειρος πο λεμου
και αδοκιμος των της βασιλειας πραγματων, να καθισηι χωρις φροντιδων, και να ζηι
ανενοχλητως. Και εις ολιγον εφθασεν εις Κωνσταντινουπολιν, και χωρις πολεμου η
ταραχης τινος εσεβη και ανε φημισθη βασιλευς Ῥωμαιων.
ΙΖʹ. Βασιλεια Νικηφορου Βοτανιατου. Τωι #22 φ γʹ ετει του κοσμου, απο δε
θειας Σαρ κωσεως #22α γʹ εβασιλευσε Νικηφορος ο Βοτανιατης ετη γʹ, και εφορεσε το
διαδημα και την χρυσοπαστον 110.1249 αλουργιδα. Ἐλησμονησε δε το πολυχρονιον
αυτου γηρας, και συνηρμωθη μετα της γυναικος του Μιχαηλ, νεαν ουσαν και
τρυφεραν κορην ο παλαιος και πεπολιωμενος. ̣2̣ Τον δε Μιχαηλ εποιησε μοναχον και
μητρο πολιτην Ἐφεσιων. ̣3̣ Τον δε καιρον εκεινον απεστειλεν ο βασι λευς Νικηφορος
στρατηγους μετα φοσατου επανω εις τους Βουλγαρους. Ὁ δε βασιλευς των
Βουλγαρων εξεβη με φοσατον χιλιαδας πʹ, και κατελυσε χωρας πολλας των
Ῥωμαιων, και επηρεν αιχμαλωσιαν πολλην· οπου ηθελεν, ηπλικευε και
αναπαυετον, ουκ εχων φοβον παρα τινος· επειδη ηκουεν οτι οι Ῥω μαιοι εχουσι δια
μεσου αυτων ιδιας ταραχας και ατυ χιας. Ἐξεβησαν γουν και οι στραταρχαι των
Ῥωμαιων με φοσατον χιλιαδας δωδεκα, και ουκ ετολμουν να φανωσι ποθεν φανερα,
μηπως εκκαθαρισωσι αυτους οι Βουλγαροι, και νοησωσιν οτι εισιν ολιγοι, και κατα
λυσουν αυτους. Ὅμως ετριγυριζαν 894 και εμελε τουσαν σκεψιν και βουλην πως να
ποιησουν καν εις ακραν να δωσουν. Ἐχωρισε γουν ο στρατηγος δυο αρχοντας
καλους, και φρονιμους και εδωκε τον καθ ενα στρατιωτας καβαλαριους εκλεκτους
και ανδρειω μενους φʹ με αλογα καλα και αρματα εκλεκτα· και ωρισεν αυτους, ινα
υπηγενουσι κατοπισθεν του Βουλγαρικου φοσατου αποκρυφα και επιδεξια, και να
βλεπουν εις τι τοπον απλικευουν, και ποταπην φυ λαξιν εχουν τας νυκτας, και πως
κοιμωνται, και τι πολεμουσιν· και αν ημπορεσουν, να πιασουν τινα απο τους
Βουλγαρους να μαθουν τινα βουλην εχουν· και να τον μηνυσωσι συχνα μανδατα να
εξευρηι. Ἐξεβησαν γουν εκεινοι οι δυο στραταρχαι· και εκαστος αυτων ειχε την
συνταξιν αυτου, και ηκο λουθουσαν επιδεξια οτι να μηδεν τους αποσκεπασουν οι
Βουλγαροι. Και μιαν νυκτα προσαργα εφθασαν οι Βουλγαροι, και απλικευσαν εις ενα
ευμορφον καμπον, και ηπλωσαν τας τεντας· και ως ησαν αφυρομενοι, ηψαν
πανταχου σθιας, και εκαθεζοντο, και ετρω γαν, και επιναν, και εκοιμωντο
ανενοιαστοι· και ολι γοι τινες ησαν αγρυπνοι. Και οταν εδιεβη η τριτη μοιρα της
νυκτος, ηλθασιν οι δυο αρχοντες με τας δυο συνταξεις κοντα, και εβλεπαν το
φοσατον πως ενε πολυ, και τις ητον να καταπροσωπισηι αυτο. Ἐπανω εις τουτο επεσε
φιλονεικια μεσον των στρα τιωτων τουτων· και ελεγεν η μια μεραια προς την
αλλην, οτι Ἡμεις ημεθα καλλιωτεροι απ' εσας. Και εις φρονιμος στρατιωτης εσεβη
εις την μεσην αυτων, και ειπεν· “Ἄρχοντες και συντροφοι, ποθεν να φανηι η αληθεια
και να το εξευρωμεν, οτι υμεις ησθε καλ λιωτεροι αφ' ημων; Πλην, ει βουλεσθε, η
δοκιμη εν ωπιον ημων και υμων εστι, και οι εχθροι ημων εμπρο σθεν ημων κεινται·
και ας φανηι ποια μεραια ενε δοκιμω τερα.” Ἤκουσαν τουτο οι στρατιωται, και
ανεπτερωθη σαν, και ειπασιν οτι “Καλα και δικαια λεγεις·” και εχω ρισθησαν οι
πεντακοσιοι και επηρασιν την ανωθεν 110.1252 μεραιαν, οι δε ετεροι πεντακοσιοι
την κατω, και εδωκασιν αμφω τους Βουλγαρους· και οι Βουλγαροι ησαν γυμνοι και
βεβαρημενοι του υπνου, και επηραν δειλιαν και 895 εδωκασιν να φευγουν· και ητον
σκοτεινα, και συνεκρουεν εις με τον αλλον, και εσκο τονοντο αλληλως εσω εις τας
 
 

356

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεντας και εξω· και τα σπαθια των Ῥωμαιων εκεινων των χιλιων εθεριζαν και
κατεκοπτον εως το εξημερωμα. Κατεσφαξαν γουν και τον βασιλεα των Βουλγαρων,
και εγενετο εις αυ τους νικη μεγαλη και ανελπιστος, και εμειναν αι τενται, αι
κατουναι, τα αρματα, η αιχμαλωσια, το κουρσος, και εγεμεν αυτα ο καμπος, και ο
ηλιος επλατυνε, και οι Ῥωμαιοι παντοτε κατεσφαζον οσους ευρισκον· και εστειλαν
μανδατα εις τον στρα τον και συγχαρικια. Και εφθασε με το φοσατον, και ειδε τον
μεγαν εκεινον φονον και το φοβερον εργον και ατολμιαν· και εδοξασαν τον Θεον
τον δοντα δυναμιν εις τοσαυτην αποριαν· και οι αιχμαλωτοι επερ ναν αλογα και
πραγματα, και απηρχοντο εν τοις ιδιοις· και ο στρατηγος εστραφη μετα του φοσα
του. ̣4̣ Ὁ δε βασιλευς Νικηφορος ην ανθρωπος γη ραιος, και εξαπελυσε τας μαχας και
τους πολεμους, και εκαθεζετο, και εφορει χρυσα και κατεκλαμπρα και ετρεφε το
γηρας αυτου με συχνα λουτρα και μυρισματα και τραπεζια βασιλικα· και ετρωγε, και
επινε, και εσπαταλα, και ευφραινετον την κορην εκεινην την ωραιοτατην, την
γυναικα του Μιχαηλ· και ουτως ενετρυφα, και επαιζεν ωσπερ νεος οπου αρχεται να
χαιρεται τας ηδονας του κοσμου· τας δε βασιλικας δουλειας και τας μεγαλας
υποθεσεις ενεμπιστευεν εις ανθρωπους βαρβαρους, αγροικους και μεθυσταδας,
οιτινες ησαν απο προπαππων αυτων δουλοι και αγνωριστοι, ουδεν καλον μη
γινωσκοντες, κακογνωμοι παντες και απαιδευτοι οντες. Και ωμοιαζεν η βασιλεια
των Ῥωμαιων πλοιον φορτω μενον χωρις ναυτικους και ναυκληρους. Ὁ δε Νικη
φορος εκαθεζετον εις θρονους υψηλους αργυροδιαχρυ σους, εστιλβεν απο την
χρυσοφοριαν και ηλασεν αλλα και ετερα διαφορα φορηματα, την ημεραν φορας
δεκα, και ει τις εχρηιζε να επαρηι οφφικιον βασιλικον, ηρχετο, και εξενιζε δωρα, και
ητιμωσε το μεγαλειον της βασιλειας· και τας τιμας και τα αξιωματα, ατινα εδιδασιν
οι αλλοι βασιλεις εις ενδοξους και μεγαλους 896 αρχοντας και στρατηγους, και
δοκιμους ονομα στους, ουτος εδιδεν αυτα τζεγγαριους ραπτας, πελε κανους,
κωμοδρομους, κρεμυδοπωλους, ζευγηλατας· και εποιησε τα τιμια ατιμα, και τα
υψηλα και ενδοξα ταπεινα και ανωφελητα· και την ημεραν εν ηι ου διηρχετο τις
χωριατης να ζητησηι οφφικια, εκαθεζετο σοβαρος· και αλλην καμμιαν εννοιαν ουκ
ειχεν, ειτε αν κουρσευονται τα καστρα αυτου, ειτε αν καταλυουσι τα εθνη τον
κοσμον αυτου, ειτε αν ησαν φοσατα, ειτε ουκ ησαν, αλλ' η φροντις αυτου εις τας
πραξεις ας εδηλωσαμεν. ̣5̣ Ἐπει δ' εν τοις βασιλειοις ο Βοτανειατης εγενετο,
αναδειται κατα την μεγαλην τριτην παρα του πατριαρχου ταινιαι βασιλικηι. ̣6̣ Και
πρωτον απασι παρεσχε το φιλοτιμημα, 110.1253 τας εις το δημοσιον απαντων
κοινως οφειλας εκτεμων απροσδιοριστως, και χρεωκοπιαν τουτων θεσπισμα τι
μεγαλοπρεπως εργασαμενος. ̣7̣ Ἔτι δε τωι Βρυεννιωι κατα την εσπεραν εχομενωι της
τυραννιδος στελλει τους απαγγελλοντας την του Καισαρος αξιαν αυτωι διδοναι, ει
της τυ ραννιδος αποσχοιτο, και τοις αυτωι συναραμενοις τας τιμας επιβεβαιωσαι, αις
αυτους εκεινος ετιμη σεν. Ὁ δε σφοδρα της βασιλειας εφιετο, και ανενδοτος ην.
Παλιν ουν ετερα πρεσβεια· και επι ταυτηι τριτη. Ὁ δ' υπερηφανευετο, και ουδε κατα
τα των πρε σβεων νομιμα τους πρεσβεις εδεχετο, αλλ' ατιμως αυτους απεπεμπετο.
Ὡς ουδεν ουν ειρηνικως ανυειν εγνω ο βασιλευς, και ακων προς μαχην απε νευσεν,
και τον Κομνηνον Ἀλεξιον τετιμηκως νωβελισιμον και προχειρισαμενος μεγαν
δομεστικον και Ῥωμαικων αυτον δυναμεων προστησαμενος, κατα του Βρυεννιου
εξεπραττεν· ος τουτωι συμβα λων κατα τι χωριον Καλαβρυην λεγομενον, δια το
καταῤρυτον ειναι τον τοπον βρυσεσι υδατων πολλαις τε και αγαθαις, ραιδιως της
εκεινου περιεγενετο στρατιας· και των μεν πεσοντων, των δε φυγοντων, ειλε
μονωθεν897τα τον τυραννησαντα· και του φωτος τον δειλαιον απεστερησεν, και
εισηγαγε τυφλον εις την βασιλευουσαν· και η μεν του Βρυεννιου εις τουτο τελος·
κατηντησεν επαναστασις. ̣8̣ Ἐπανεστησαν δε και οι Βαραγγοι κατα του βασιλεως
 
 

357

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανελειν αυτον μελετησαντες· αντιταξαμε νης δ' αυτοις χειρος ετερας Ῥωμαικης, εις
ικεσιαν ετραποντο και συγγνωμης επετυχον. ̣9̣ Τωι δε βασιλει τουτωι της ομοζυγου
τελευ τησασης, πολλαι μεν εμνηστευοντο παρθενοι, και προ των αλλων η του
βασιλεως του ∆ουκα θυγατηρ Ζωη· ο δε η την βασιλιδα Ευδοκιαν ηθελεν αγα γεσθαι
η την εξ Ἀλανων Μαριαν, την τωι προ αυτου συνοικησασαν. Στελλει γουν την
Ευδοκιαν μετακαλουμενος· η δε, ως λογος, ουκ απηνηνατο, εκωλυθη δε προς τουτο
ο βασιλευς παρα τινων μονα χων· και αγεται την βασιλιδα Μαριαν· ουδεν ηττον
παρανομησας η ει την Ευδοκιαν ηγαγετο· μοιχεια γαρ ην απηρυθριασμενη το
τολμηθεν· διο και ο την ιερολογιαν τετελεκως επ' αυτοις, της ιερωσυνης
εκπεπτωκεν. ̣10̣ Ὁ μεντοι προβεβασιλευκως Μιχαηλ, ως ειρηται, την τριχα καρεις,
και ψηφωι συνοδικηι μητροπολιτης Ἐφεσου κεχειροτονητο· και απαξ φοιτησας εκει,
επανηλθε, και εν τηι του Μανουηλ μονηι εποιειτο την διαιταν. Μετα δε το τον
Βοτανια την της βασιλειας εκπεπτωκεναι, θνησκων ουτος ο Μιχαηλ, πολλα
δεηθεισης αυτου της βασιλισσης Μαριας, ηδη κακεινης μοναχης γεγονυιας, συγγνω
μην ενειμε ταυτηι, και συγχωρησιν επηυξατο εκ Θεου. ̣11̣ Ὁ δε πρωτοπροεδρος
Νικηφορος ο Βασι 110.1256 λακιος, του Βρυεννιου γενομενος επι τωι ∆υῤραχιωι δια
δοχος, και αυτος ερωτα της βασιλειας ενεγκυμονησε· και στρατιαν αθροισας, συν
αυτηι προς Θεσσαλονικην ανηιει· ενθα μαθων ως ο Βοτανιατης βεβασιλευκει, εκεινωι
μεν επεστειλε δουλικως, λαθρα δε τα της αποστασιας ετυρευε και προς συμμαχιαν
μετεπεμ πετο Πατζινακους· ο γνους ο Βοτανιατης, χρυσοβουλλον αυτωι στελλει
γραφην, αμα περιποιουσαν 898 αυτωι εφ' οις ετολμησε το αμεριμνον, αμα δε και
τιμην αυτωι νωβελισιμου βραβευουσαν. Ἀλλ' εκει νος ατεγκτος ην· οθεν και κατ'
αυτου ο Κομνηνος Ἀλεξιος στελλεται, τιμηθεις σεβαστος· και κατα Θεσσαλονικην
γενομενος και τωι Βασιλακιωι συμμι ξας, τους περι εκεινον κατετροπωσατο·
κακεινον, την εις την της Θεσσαλονικης συμφυγοντα ακρο πολιν, πολιορκιαι
εζωγρησε, και τους οφθαλμους εξεκοψε του ανδρος κελευσει βασιλικηι. ̣12̣ Και αλλοι
δε ανταραντες ησαν χειρας τουτωι τωι βασιλει· αλλ' εκ των περι τον Βρυεννιον
συμβαν των και περι τον Βασιλακιον σωφρονισθεντες, τα οπλα κατεθεντο. ̣13̣ Των
Τουρκων δε την Ἑυαν κατατρεχοντων, στελλει κατ' αυτων ο βασιλευς συν
αξιομαχωι στρα τευματι Κωνσταντινον τον υιον του προβεβασιλευ κοτος
Κωνσταντινου του ∆ουκα, εκεινον στραταρχην της κατα των Τουρκων στρατιας
παραστημενος. Ὁ δε, προς την καλουμενην Χρυσοπολιν διαπεραιωθεις, νεωτεριζει
ευθυς, και παρα της εκεισε ουσης στρα τιωτικης πληθυος αναγορευεται βασιλευς.
Ἀλλα τους μεν των στρατιωτων δωροις ο βασιλευς υπηγαγετο, τους δε αξιωματων
τιμαις ωικειωσατο, αλλους δ' αλλως μετεχειρισατο· και παρ' αυτων συσχεθεις ο
Κωνσταντινος, παρεδοθη τωι βασιλει. Κειρεται τοινυν ο νεανιας, και εις νησον
περιοριζεται· λογος δ' εχει και ιερεα χρισθηναι τον ανθρωπον. ̣14̣ Του πατριαρχου δε
Ἀντιοχειας του Αιμι λιανου τον βιον μετηλλαχοτος, προκεχειριστο ετερος
Νικηφορος ο Μαυρος λεγομενος. ̣15̣ Ουτος τοινυν ο βασιλευς, το μεντοι και δια
γηρας βαθυ, το δε τοι και δια φυσικην χαυνωσιν, ου πανυ τι της των πραγματων
διοικησεως ηπτετο, αλλα τον Σιδης μητροπολιτην και ουτος προσλαβο μενος,
εκεινωι την των κοινων ανεθετο προνοιαν. Ἦσαν δε τωι βασιλει τουτωι και δυο
δουλοι, ων ο μεν Βοριλος, ετερος δε Γερμανος ωνομαζοντο· ουτοι τοινυν ηγον τα
παντα και εφερον, ως 899 εβουλοντο, και αυτον τον κρατουντα και κυριον εαυτων,
δι' ου και μισεισθαι τουτον παρα των εν τελει συνεβαινεν, προσφερομενων των
δουλων εκεινοις αλαζονικωτερον και θρασυτερον. ̣16̣ Ὡς ηδη ειρηται, ο λογοθετης
Νικηφορος προσχωρησας τωι Ῥουσελιωι, υπο δεσμοις παρ' εκεινου συντετηρητο.
Ἀλλ' αιφνιδιον θανων ο Ῥου 110.1257 σελιος υποψιαν παρεσχεν ως παρα του
λογοθετου φαρμακωι ανηιρητο· διο και παρα των τωι Ῥουσελιωι προσηκοντων τωι
 
 

358

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βοτανειατηι παραδοθεις, εις μιαν των προ της βασιλιδος των πολεως κειμενων
νησων περιοριζεται. Οι δε γε περι τον βασιλεα δεδοικοτες, ως εις οψιν ελευσεται τωι
βασιλει, προσ ληφθησεται και παντας παραγκωνισεται, υποτι θεασι τωι Βοτανειατηι,
αμυθητων ευπορειν χρηματων τον λογοθετην, και ταυτα τωι βασιλικωι χρηναι προσ
ενεχθηναι ταμειωι. Στελλεται τοινυν ο Στραβορω μανος, μεγας εταιρειαρχης τοτε
γενομενος, ερωτη σων τον ανθρωπον οπη αυτωι τα χρηματα κεκρυπται. Οι δε περι
τον βασιλεα ους και δεδοικεναι την του λογοθετου παρουσιαν ο λογος
προδιηγησατο, πειθουσι τον Στραβορωμανον ανελειν τον ανθρωπον εκ τροπου
παντος· ος και γενομενος κατα την νησον εν ηι περιωριστο, εταζει τον ανδρα ουτω
σφοδρως, ως εν αυταις ταις βασανοις εναποψυξαι· και ταυτα υπισχνουμενον ως
παντα δοιη ενυπογραφως, ει τον ετασμον διαφευξοιτο· ο μεν ουν ουτως απολωλεν.
̣17̣ Οι δε Κομνηνοι ο Ἰσαακιος και ο Ἀλεξιος υπερβαλλοντως προς του βασιλεως και
τετιμηντο και εστεργοντο, και διαδοχους αυτους της βασιλειας ωνομαζε. ∆ιο και
παρα των περι τον Βοτανειατην σφοδρως εβασκαινοντο, και μαλλον παρα των
ειρημενων δυο δουλων αυτου, οι και προς εκεινον τους ανδρας διεβαλλον, ως
τυραννιδα μελετωντας, και την εις αυτους του βασιλεως διαθεσιν υπωρυττον τε και
παρεσαλευον. Ὃ γνοντες ουτοι και μη τι παθωσι πτοηθεντες, ως δε λογος, και παλαι
παρ' εαυτοις τον της βασιλειας τρεφοντες ερωτα, και αλλοις οις εθαῤρουν το
βουλευμα κοινωσαμενοι, εξηλθον της πολεως· και την πολιν Ἀδριανου
κατειληφοτες, 900 εις εαυτους το στρατιωτικον ξυμπαν σχεδον επεσπασαντο· και
αναγορευεται βασιλευς ο Ἀλεξιος του μειζονος προτιμηθεις αδελφου, οτι τε
προσεκειντο τουτωι οι στρατιωται μαλλον ως στρατηγικωτερωι, και οτι σπουδηι τε και
υποσχεσεσι παρα των περι αυτον μεθειλκυσθησαν. Ουτως ουν αναῤρηθεις ο Ἀλεξιος,
και του Ἰσαακιου μη πανυ τι προς την αναῤρησιν δυσχεραναντος, την βασιλιδα
καταλαμβανει και προς πολιορκιαν ητοιμαστο. Ὁ δε Βοτανειατης τοις τειχεσιν
επεστησε φυλακας· ησαν δε περι τινα πυργον προς τηι πυληι της πολεως, η Χαρσιου
καλειται, φυλασσοντες Νεμιτζοιεθνος δ' οι Νεμιτζοι Κελτικονουτοι λαθρα τοις περι
τους Κομνηνους εκοινολογησαντο περι προδοσιας της πολεως. Ἕωθεν ουν κατα την
μεγαλην πεμπτην της εβδομαδος του σωτηριου παθους του Σωτηρος ημων, οι μεν
περι τους Κομνηνους τωι κατ' αντικρυ του παρα των Νεμιτζων κατεχομενου πυργου
εξωτερωι τειχει προσεβαλλον κατα συνθημα. Οι δ' εφεστωτες αυτωι τους
προσβαλλοντας εβαλλον και απειργον του προσιεναι αγχου· ως δ' υπο των Νεμιτζων
εκ του πυργου οι εν τωι τειχει εβαλλοντο, μη οιοι τε οντες και προς τους εκτος
110.1260 ανθιστασθαι και προς τους εκτος απομαχεσθαι, εξ υπερδεξιων εις αυτους
ακοντιζοντας, ενεδωκαν της ορμης. Οι δε τειχομαχουντες κλιμαξιν αυτικα προς το
τειχος ανηιεσαν και τα κλειθρα των πυλων διατεμοντες πελεκεσιν ανετον τοις
συνομοταις παρεσχον την εισοδον. Ὅπερ ιδοντες οι τον εντος τηρουντες περιβολον
συγκλυδες ανθρωποι, και πολεμων οι πλειονες αδαεις, η μαλλον εξ αγοραιων
αθροισθεντες και πληθυος δημοτιδος, οι μεν κατιοντες ᾤχοντο, οι δε και εαυτους
επισφαλως κατακρημνιζοντες εφευγον. Ὅθεν κατα πολλην του κωλυσοντος
ερημιαν και τον εντος περιβολον οι περι τους Κομνηνους παρειληφασι, και τας
τουτου πυλας ομοιως αναπετασαντες βατην την πολιν παντι που παρεσχοντο· και
αυτικα προς διαρπαγην χρηματων οι εισελθοντες ωρμηκασι, συμμικτον πληθος, εκ
Θραικων τε και Μακεδονων και Ῥωμαιων αλλων και βαρβαρων συνεστηκος, ουδεν
αμεινον πολεμιων προς τους ομοφυλους διατιθεμενοι. Και μεχρι 901 γαρ εκχυσεως
αιματων προυχωρησε το κακον, και παρθενοι δε τωι Θεωι καθιερωμεναι ασεβως
εμιανθησαν, και γυναικες ανδρασι συνεζευγμεναι προς βιαν υβρισθησαν· και θειοι
ναοι τον κοσμον αυτων εσυληθησαν· και ουδε των αγιων κρατηρων απεσχοντο,
αλλα και τουτους οι παντολμοι και τας ιερας φιαλας της αναιμακτου και φρικωδους
 
 

359

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θυσιας πληρεις διηρπαζον, εκχεοντες τα αγια κατα γης. Και οσοις δε της γερουσιας
συνηντων, κατασπωντες των ημιονων αυτους, ενιους δε γε και αποδυοντες, εν
μεσαις ταις αγυιαις ειων ημιγυμνους τε και πεζους. Και ταυτα καθ' ολην την ημεραν
επραττετο· και το δεινον αχρι του Βοος επεφθακει, γινομενον κοινον τε και
πανδημον· ηδη δε τινες και μεχρι του Φιλαδελφου η και προσωτερω απεδραμον. Οι
δε Κομνηνοι εις την προνομην σκεδασθεντων παντων, μονοι συν ευαριθμητοις
σφοδρα τοις περι αυτους κατελειφθησαν· και εως του Ταυρου γενομενοι, προσωτερω
απιεναι ουκ επεθαῤρουν· τοσουτον γαρ εψιλωντο αξιομαχου δυναμεως, ως ει τοτε
τουτοις επηλθον τινες, ραιον αν ειλον αυτους και δεσμιους τωι Βοτανειατηι
προσηγαγον. Ἀλλα το δοξαν ηδη Θεωι μετατραπηναι ουκ ην. Ἔνθεν τοι ο μεν
Βοτανειατης μαθων των Κομνηνων την εισελευσιν, απεισιν αυτικα των βασιλειων,
αυτου που ριψας α υπεδειτο φοινικοχροα πεδιλα· και εις την της Περιβλεπτου μονην
απελθων, ης εκεινος, μετα τον κατα τους Ἀργυρους Ῥωμανον εκεινον τον
αυτοκρατορα, κτητωρ δευτερος εχρηματισε, κειρεται τε την τριχα και
μεταμφιεννυται την στολην, τριβωνιον κατα μοναζοντας ενδυσαμενος, ενθα και
χρονον επιβιους τινα τον χουν απεθετο τωι χοΐ, ταφεις παρ' αυτηι· οι δε Κομνηνοι
μηδενος αυτοις αντιβαινοντος, τοις ανακτοροις προσπεφοιτηκασιν, αταλαιπωρως
τουτοις επιβαντες και ομαλως και μετα πολλης της λειοτητος. Τοιαυτα σφισι τα
προσοδια γεγονε, τοιαυτα τα εις την βασιλιδα των πολεων εισιτηρια· τοιαυτα της
βασιλειας επιβατηρια.
 

 
 

360

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


