Ad Simplicium de fide
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΠΡΟΣ ΣΙΜΠΛΙΚΙΟΝ ΠΕΡΙ ΠΙΣΤΕΩΣ
Σιμπλικιωι τριβουνωι Γρηγοριος περι πατρος και υιου και αγιου
πνευματος
Κελευει ο θεος δια του προφητου μηδενα προσφατον θεον ειναι νομιζειν
μηδε προσκυνειν θεωι αλλοτριωι. ουκουν δηλον εστιν, οτι προσφατον λεγεται ο μη εξ
αιδιου εστιν. και εκ του εναντιου παλιν αΐδιον λεγεται ο μη προσ φατον εστιν. ο
τοινυν μη εξ αιδιου τον μονογενη θεον εκ του πατρος ειναι πιστευων προσφατον
ειναι αυτον ουκ αρνειται· το γαρ μη αΐδιον προσφατον παντως. παν δε το προσφατον
θεος ουκ εστιν, καθως ειπεν η γραφη οτι Ουκ εσται εν σοι θεος προσφατος. αρα ο
λεγων οτι ποτε ουκ ην ο υιος αρνειται αυτου την θεοτητα. παλιν αλλοτριον θεον
προσκυ νειν κωλυει ο λεγων Ουδε προσκυνησεις θεωι αλλοτριωι. ο δε αλλοτριος τηι
προς τον ιδιον ημων θεον αντιδιαστοληι θεωρειται. τις ουν ο ιδιος ημων εστι θεος;
δηλον οτι ο αληθινος θεος. τις δε ο αλλοτριος; παντως ο της του αληθινου 3,1.62
θεου φυσεως αλλοτριως εχων. ει ουν ιδιος ημων θεος ο αληθινος εστι θεος, εαν μη ηι
της του αληθινου φυσεως ο μονογενης θεος, καθως λεγουσιν οι αιρετικοι, αλλοτριος
εστι και ουχ ημετερος. λεγει δε το ευαγγελιον οτι τα προβατα αλλοτριωι ου μη
υπακουσηι. ο λεγων κτιστον αυτον ειναι αλλοτριον της του αληθινου θεου φυσεως
ειναι κατασκευαζει. τι ουν ποιησουσιν οι λεγοντες οτι κτιστος εστιν; προσκυνουσι
τον κτιστον αυτων θεον η ουχι; ει μεν γαρ ου προσκυνουσιν, ιουδαΐζουσιν
αρνουμενοι του Χριστου την προσκυνησιν· ει δε προσκυνουσιν, ειδωλολατρουσι· τον
γαρ αλλοτριον του αληθινου θεου προσκυνουσιν. αλλα μην επισης ασεβες και μη
προσκυνειν τον υιον και προσκυνειν τον αλλοτριον θεον. χρη αρα του αληθινου
πατρος αληθινον τον υιον λεγειν, ινα και προσκυνωμεν αυτον και μη κατακριθωμεν
ως αλ λοτριον προσκυνουντες θεον.
Προς δε τους λεγοντας το εκ της παροιμιας οτι Κυριος εκτισε με και δια τουτο
νομιζοντας ισχυρον τι λεγειν περι του κτιστον ειναι τον παντων κτιστην και
δημιουργον ταυτα προσηκει λεγειν οτι πολλα δι' ημας εγενετο ο μονο γενης θεος·
και γαρ και λογος ων σαρξ εγενετο και θεος ων ανθρωπος εγενετο και ασωματος ων
σωμα εγενετο και ετι προς τουτοις και αμαρτια και καταρα και λιθος και αξινη και
αρτος και προβατον και οδος και θυρα και πετρα και πολλα τοιαυτα εγενετο ουδεν
τουτων τηι φυσει ων, 3,1.63 αλλα δι' ημας κατ' οικονομιαν γενομενος. ωςπερ ουν
λογος ων δι' ημας εγενετο σαρξ και θεος ων ανθρωπος εγενετο, ουτω και κτιστης ων
δι' ημας κτισις εγενετο· κτιστη γαρ η σαρξ. ως ουν ειπε δια του προφητου οτι Ουτως
λεγει κυριος ο πλασας με εκ κοιλιας δουλον αυτου, ουτως ειπε και δια του
Σολομωντος το Κυριος εκτισε με αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου· πασα γαρ η
κτισις δουλευει, καθως φησιν ο αποστολος. ουκουν και ο εν τηι κοιλιαι της παρθενου
πλασθεις κατα τον λογον του προφητου ο δουλος εστιν, ουχ ο κυριος, τουτεστιν ο
κατα σαρκα ανθρωπος, εν ωι ο θεος εφανερωθη, και ενταυθα ο κτισθεις εις αρχην
οδων αυτου ουχ ο θεος εστιν αλλ' ο ανθρωπος, εν ωι ημιν ο θεος εφανερωθη επι τωι
την καταφθαρεισαν οδον της ανθρωπινης σωτηριας παλιν ανανεωσασθαι. ωστε
επειδη δυο περι Χριστου γινω σκομεν, το μεν θειον το δε ανθρωπινον (εν μεν τηι
φυσει το θειον, εν δε τηι οικονομιαι το κατα ανθρωπον), ακολουθως το μεν αΐδιον τηι
θεοτητι προσμαρτυρουμεν, το δε κτιστον τηι ανθρωπινηι λογιζομεθα φυσει. ως γαρ
κατα τον προ φητην εν τηι κοιλιαι επλασθη δουλος, ουτως και κατα τον Σολομωντα
δια της δουλικης ταυτης κτισεως εν σαρκι εφανερωθη. Ὅταν δε λεγωσιν οτι ει ην,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ουκ εγεννηθη, και ει εγεν νηθη, ουκ ην, διδαχθητωσαν οτι ου χρη τα της σαρκικης
γεννησεως ιδιωματα εφαρμοζειν τηι θειαι φυσει. σωματα μεν γαρ μη οντα γενναται, ο
δε θεος τα μη οντα ειναι ποιει, ουκ αυτος εκ του μη οντος γινεται. διο και ο Παυλος
απαυγασμα δοξης αυτον ονομαζει, ινα διδαχθωμεν οτι, ωσπερ το εκ 3,1.64 του
λυχνου φως και εκ της φυσεως εστι του απαυγαζοντος και μετ' εκεινου εστιν (ομου
τε γαρ εξεφανη ο λυχνος και το φως το εξ αυτου συνεξελαμψεν), ουτω κελευει και
εν ταυθα νοειν ο αποστολος, οτι και εκ του πατρος ο υιος και ουδεποτε χωρις του
υιου ο πατηρ· ουκ εγχωρει γαρ αλαμπη ειναι την δοξαν, ως ουκ εγχωρει ανευ
απαυγασματος ειναι τον λυχνον. δηλον δε οτι, ωσπερ το ειναι απαυγασμα μαρ τυρια
εστι του και την δοξαν ειναι (μη γαρ ουσης της δοξης ουκ αν ειη το εκ ταυτης
απαυγαζομενον), ουτω το λεγειν μη ειναι ποτε απαυγασμα αποδειξις εστι του μηδε
την δοξαν ειναι, οτε ουκ ην το απαυγασμα· την γαρ δοξαν ανευ απαυγασματος ειναι
αμηχανον. ωσπερ ουν ουκ εστιν επι του απαυγασματος λεγειν οτι ει ην, ουκ εγενετο,
και ει εγενετο, ουκ ην, ουτω ματαιον εστι περι του υιου ταυτα λεγειν, διοτι ο υιος
εστι το απαυγασμα. Οι δε το μικροτερον και το μειζον επι του υιου και του πατρος
λεγοντες διδαχθητωσαν παρα του Παυλου μη μετρειν τα αμετρητα· ο γαρ αποστολος
τον υιον χαρακτηρα λεγει της του πατρος υποστασεως. δηλον ουν οτι, οση αν ηι η
υποστασις η του πατρος, τοσουτος και ο χαρακτηρ εστι της υποστασεως· ου γαρ
ενδεχεται μικροτερον ειναι τον χαρακτηρα της θεωρουμενης εν αυτωι υποστασεως.
αλλα και ο μεγας Ἰωαννης τα αυτα διδασκει λεγων οτι Ἐν αρχηι ην ο λογος και ο
λογος ην προς τον θεον. εκ γαρ του ειπειν οτι εν αρχηι ην και ουχι μετα την αρχην,
εδειξεν οτι ουδεποτε 3,1.65 αλογος ην η αρχη. εκ δε του αποδειξαι, οτι και ο λογος
ην προς τον θεον, το ανελλιπες του υιου ως προς τον πατερα εσημανεν· ολωι γαρ τωι
θεωι ολος συνθεωρειται ο λογος. ει γαρ ελλιπης ην εν τωι ιδιωι μεγεθει ο λογος, ωστε
μη δυνασθαι προς ολον τον θεον ειναι, αναγκη πασα αλογον ειναι του θεου νομιζειν
το υπερεκπιπτον του λογου. αλλα μην πασηι του θεου τηι μεγαλειοτητι η του λογου
μεγαλειοτης συνθεωρειται. αρα ουκ εχει χωραν επι των θειων δογματων το μειζον
λεγειν και το μικροτερον.
Οι δε λεγοντες το γεννητον τωι αγεννητωι ειναι κατα την φυσιν ανομοιον
διδαχθητωσαν μη μωραινειν εκ του κατα τον Ἄβελ και τον Ἀδαμ υποδειγματος· και
γαρ και ο Ἀδαμ κατα την φυσικην των ανθρωπων γεννησιν ουκ εγεννηθη, ο δε
Ἄβελ εκ του Ἀδαμ εγεννηθη. αλλα μην ο μη γεννηθεις αγεννητος λεγεται και ο
γεννηθεις γεννητος· ουδεν δε εκωλυσε το μη γεγεννησθαι τον Ἀδαμ προς το
ανθρωπον ειναι. ουδε η γεννησις τον Ἄβελ αλλο τι παρα την ανθρωπινην φυσιν
εποιησεν, αλλα και ουτος ανθρωπος κακεινος, ει και ο μεν γεννηθεις ην, ο δε διχα
γεννησεως. αρα και επι των θειων δογματων το μη γεννηθηναι και το γεννηθηναι
διαφοραν ουκ εξεργαζεται φυσεως, αλλ' ωσπερ επι του Ἀδαμ και του Ἄβελ
ανθρωποτης μια, ουτω και επι του πατρος και του υιου θεοτης μια. Και περι του
πνευματος δε του αγιου οι βλασφημουντες το αυτο λεγουσιν ο και περι του κυριου,
οτι εστι και τουτο κτιστον, και η εκκλησια επισης ως περι του υιου, ουτως 3,1.66 και
περι του αγιου πνευματος πιστευει, οτι εστιν ακτιστον· διοτι πασα η κτισις εκ της του
υπερκειμενου αγαθου μετουσιας γινεται αγαθη, το δε πνευμα το αγιον ου προσδεες
εστι του αγαθυνοντος (αγαθον γαρ τηι φυσει εστι, καθως η γραφη μαρτυρει)· και οτι
η κτισις οδηγειται παρα του πνευματος, το δε πνευμα την οδηγιαν χαριζεται· η κτισις
ηγεμονευεται, το δε πνευμα ηγεμονευει· η κτισις παρακαλειται, το δε πνευμα
παρακαλει· η κτισις δουλευει, το δε πνευμα ελευθεροι· η κτισις σοφιζεται, το δε
πνευμα την της σοφιας διδωσι χαριν· η κτισις μεταλαμβανει των χαρισματων, το δε
πνευμα κατ' εξουσιαν χαριζεται.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

Παντα γαρ ταυτα ενεργει το εν και το αυτο πνευμα, διαιρουν ιδιαι εκαστωι
καθως βουλεται. και μυριας αλλας εκ των γραφων εστιν αποδειξεις ευρειν, οτι
παντα τα υψηλα και θεοπρεπη ονοματα, οσα τωι πατρι και τωι υιωι παρα της γραφης
εφαρμοζεται, ταυτα και περι το αγιον θεωρειται πνευμα· η αφθαρσια, η μακαριοτης,
το αγαθον, το σοφον, το δυνατον, το δικαιον, η αγιοτης· παν τιμιον ονομα ουτως
λεγεται επι του αγιου πνευματος, ως και επι του πατρος και επι του υιου λεγεται,
πλην τουτων δι' ων αι υποστασεις τρανως τε και ασυγχυτως απ' αλληλων
διαχωριζονται, λεγω δη οτι ουτε πατηρ λεγεται το πνευμα το αγιον ουτε υιος· τα δε
αλλα οσα ο πατηρ και ο υιος ονομαζεται, ταυτα και τωι αγιωι πνευματι παρα της
γραφης εφαρμοζεται. δια τουτο ουν καταλαμβανομεν οτι ανω της κτισεως εστι το
πνευμα το αγιον. ουκουν οπου ο πατηρ και οπου ο υιος νοειται, εκει νοειται και το
πνευμα το αγιον· ανω γαρ της 3,1.67 κτισεως και ο πατηρ και ο υιος, οπερ και τωι
αγιωι πνευματι ακολουθια του λογου προσεμαρτυρησεν. ο τοινυν υπερτιθεις της
κτισεως το πνευμα το αγιον ακολουθως τον ορθον τε και υγιη παρεδεξατο λογον·
μιαν γαρ ομολογησει την ακτιστον φυσιν, την εν πατρι και υιωι και πνευματι αγιωι
θεωρουμενην. Ἐπει δε εις αποδειξιν, ως οιονται, του κτιστον ειναι το πνευμα το
αγιον την του προφητου φωνην ημιν προφερουσι την λεγουσαν οτι Ὁ στερεων
βροντην και κτιζων πνευμα και απαγγελλων εις ανθρωπους τον Χριστον αυτου,
τουτο προσηκει νοησαι, οτι αλλο κτιζεσθαι πνευμα εν τηι στερεοτητι της βροντης ο
προφητης λεγει και ουχι το αγιον πνευμα· βροντην γαρ ο μυστικος λογος το
ευαγγελιον ονομαζει. εν οις ουν γινεται βεβαια και αμεταθετος η εις το ευαγγελιον
πιστις, ουτοι δια της πιστεως μεταβαινουσιν απο του ειναι σαρκες εις το γινεσθαι
πνευμα, καθως λεγει ο κυριος οτι Το γεγεννημενον εκ της σαρκος σαρξ εστι, το δε
γεγεννημενον εκ του πνευματος πνευμα εστιν. θεος ουν εστιν ο δια του
στερροποιειν την ευαγγελικην βροντην τοις πιστευουσι πνευμα ποιων τον
πιστευοντα, ο δε εκ του πνευματος γεννηθεις και πνευμα δια της τοιαυτης βροντης
γενομενος απαγγελλει τον Χριστον καθως ο αποστολος λεγει οτι Ουδεις δυναται
ειπειν κυριον Ἰησουν Χριστον, ει μη εν πνευματι αγιωι.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


