Testamentum
Του αγιου Γρηγοριου του Θεολογου ισον της διαθηκης, μεταγραφεν εκ
του αρχετυπου δικαιωματος, εν ωι και ιδιοχειροι υπογραφαι σωζονται
υπ' αυτου τε και των υπογραψαντων μαρτυρων. Ὑπατειαι Φλαβιου
Ευχεριου, και Φλαβιου Ευαγριου, των λαμπροτατων, προ μιας
Καλανδων Ἰανουαριων.
Γρηγοριος επισκοπος της καθολικης εκκλησιας της εν Κωνσταντινου πολει,
ζων και φρονων, και υγιει γνωσει, και εῤρωμενοις τοις λογισμοις, διεθεμην την
διαθηκην μου ταυτην· ην κε λευω και βουλομαι ειναι κυριαν και βεβαιαν επι παντος
δικαστηριου και πασης εξουσιας. Ἤδη μεν γαρ την εμαυτου γνωμην κατεστησα
φανεραν, και πασαν μου την ουσιαν καθιερωσα τηι καθολικηι εκκλησιαι τηι κατα
Ναζιανζον, εις την των πτωχων διακονιαν, των υπο την προειρημενην εκκλησιαν.
∆ιοπερ και τρεις προεστησαμην πτωχοτροφους ειναι, κατα ταυτην μου την προαιρε
σιν, Μαρκελλον τον διακονον και μοναζοντα, και Γρηγοριον τον διακονον, τον εκ
της οικιας μου γενομενον, και Ευσταθιον τον μοναζοντα, τον και αυτον εκ της
οικιας μου γενομενον. Και νυν δε την αυτην συνειδησιν τηι αγιαι εκκλησιαι τηι κατα
Ναζιανζον φυλαττων, εχομαι της αυτης προαιρεσεως.
Ἐαν ουν συμβηι με τελει του βιου χρησασθαι, εστω μου κληρονομος ο
προειρημενος Γρηγοριος ο διακονος και μοναζων, ο γενομενος εκ της οικιας μου, ον
παλαι ηλευθερωσα, εξ ολοκληρου πασης μου της ουσιας, κινητης τε και ακινητου,
της πανταχου μοι υπαρχουσης· οι δε λοιποι παντες εστωσαν μου αποκληρονομοι.
Ουτω μεν τοι, ωστε αυτον πασαν μου την ουσιαν, 156 κινητην τε και ακινητον,
αποκαταστησαι τηι αγιαι καθολικηι εκκλησιαι τηι εν Ναζιανζωι, μηδεν το παραπαν
υπεξελομενον, πλην ων αν εν ταυτηι τηι διαθηκηι μου τισιν ιδικως καταλιπω,
λεγατου η φιδεκομμισσου χαριν· αλλα παντα, ως προειπον, ακριβως αποσωσαι τηι
εκκλησια, εχοντα τον του Θεου φοβον προ οφθαλμων, και ειδοτα οτι εις διακονιαν
των πτωχων της αυτης εκκλησιας προσεταξα πασαν μου την ουσιαν προσχωρησαι,
και επι τουτωι αυτον ενεστησαμην κληρονομον, ωστε δι' αυτου τηι εκκλησιαι παντα
απαραλειπτως αποσωθηναι. Τους ουν οικετας, ους ηλευθερωσα, ειτε εξ εμης
προαιρεσεως, ειτε εξ εντολων των μακαριωτατων γονεων μου, τουτους παντας
βουλομαι και νυν επ' ελευθεριας μενειν, και τα πεκουλια αυτοις παντα μενειν
βεβαιως και ανενοχλητα. Ἔτι βουλομαι κατασχειν τον κληρονομον μου Γρηγοριον
τον διακονον, αμα τωι μοναζοντι Ευσταθιωι, τους γενομενους εκ της οικιας μου ποτε,
κτημα εν Ἀριανζοις το εκ των Ῥηγινου κατελθον εις ημας. Τα δε φορβαδια και τα
προβατα, οσα ηδη αυτοις παρων εκελευσα δοθηναι, ων και την νομην αυτοις και την
δεσποτειαν παρεδωκα, ταυτα μενειν αυτοις ανενοχλητα βουλομαι δεσποτειας
δικαιωι. Ἔτι δε εξαιρετως Γρηγοριον τον διακονον και κληρονομον μου, γνησιως
υπηρετησαντα μοι, βουλομαι κατασχειν ιδιωι δεσποτειας δικαιωι χρυσινους τον
αριθμον πεντηκοντα. Τηι αιδεσιμωτατηι παρθενωι Ῥουσσιανηι, τηι συγγεννιδι μου,
ρητα εκελευσα καθ' εκαστον ετος διδοσθαι προς το ελευθεριως αυτην διαγειν· απερ
βουλομαι και κελευω παντα κατα τον τυπον, ον προσεταξα, ανυπερθετως αυτηι
διδοσθαι καθ' ετος.
Περι δε οικησεως αυτης, τοτε μεν ουδεν διεταξαμην, μη ειδως που μαλλον
αρεστον εστιν αυτηι διαγειν· νυν δε και τουτο βουλομαι, ωστε, εν οιωι αν επιλεξηται
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χωριωι, κατασκευασθηναι αυτηι οικιαν ελευθεραι πρεπουσαν, ευσχημονι διαγωγηι
παρθενου· ηνπερ οικιαν εξει δηλαδη ανενοχλητως εις χρησιν 157 και καρπειαν μεχρι
βιου ζωης, μετα δε ταυτα αποκαταστησει τηι εκκλησιαι. Προστεθηναι δε αυτηι
βουλομαι και δυο κορας, ας αυτη επιλεξηται, ουτω μεντοι, ωστε αυτηι παραμειναι
τας κορας μεχρι του της ζωης αυτης χρονου. Και ει μεν αυταις ευχαριστησειεν,
εξειναι αυτηι ελευθεριαι αυτας τιμησαι· ει δε μη, και αυτας διενεγκειν τηι αυτηι
εκκλησιαι. Θεοφιλον τον παιδα, τον παραμενοντα μοι, ηδη ηλευθερωσα. Βουλομαι
ουν αυτωι και νυν δοθηναι λεγατου χαριν νομισματα εʹ. Ευπραξιον δε τον αδελφον
αυτου βουλομαι ελευθερον ειναι, και δοθηναι αυτωι λεγατου λογωι χρυσα νομισματα
εʹ. Ἔτι βουλομαι Θεοδοσιον τον Νοταριον μου ελευθερον ειναι, δοθηναι δε αυτωι και
λεγατου λογωι χρυσου νομισματα εʹ. Την γλυκυτατην μου θυγατερα Ἀλυπιανην (των
γαρ αλλων Ευγενειας τε και Νοννης ολιγος ο λογος, ων και ο βιος επιληψιμος εστι·)
βουλομαι συγγνωμην εχειν μοι, ει μηδεν αυτηι καταλιπειν κυριος εγενομην, παντα
προεπαγγειλαμενος τοις πτωχοις, μαλλον δε τοις μακαριωτατοις γονευσιν
υποσχομενοις ακολουθησας, ων αθετησαι την γνωμην, ουθ' οσιον, ουτ' ασφαλες
ηγουμαι. Ὅσα μεντοι εκ των του μακαριου μου αδελφου Καισαριου πραγματων, εν
εσθητι σηρικηι η λινηι η ερεαι η βουριχαλιοις περιλελειπται, ταυτα διαφερειν τοις
τεκνοις αυτης βουλομαι, και εν μηδενι μητ' εκεινην, μητε τας αδελφας αυτης
ενοχλειν, μητε τωι κληρονομωι μου, μητε τηι εκκλησιαι. Μελετιος ο γαμβρος μου το
κτημα το εν Ἀπηνζινσωι το εκ των Ευφημιου, ιστω κακως κατεχων· και υπερ τουτου
και προτερον επεστειλα πολλακις τωι Ευφημιωι, ανανδριαν αυτου καταγινωσκων, ει
μη το εαυτου αναῤρυσαιτο.
Και νυν μαρτυρομαι παντας και αρχοντας και αρχομενους, οτι αδικειται ο
Ευφημιος· χρη γαρ τωι Ευφημιωι αποκαταστηναι το κτημα. Την ωνην 158 του χωριου
Κανοταλων τωι αιδεσιμωτατωι υιωι, τωι επισκοπωι Ἀμφιλοχιωι, αποκαταστηναι
βουλομαι. Ἔστι γαρ εν τοις χαρτιοις ημων, και παντες ισασιν οτι και το συναλλαγμα
ελυθη, και την τιμην απελαβον, και την νομην και την δεσποτειαν του κτηματος
παλαι παρεδωκα. Ευαγριωι τωι διακονωι, πολλα μοι συγκαμοντι και
συνεκφροντισαντι, δια πλειονων τε την ευνοιαν παραστησαντι, χαριν ομολογω και
επι Θεου και επ' ανθρωπων, και τοις μειζοσι μεν αυτον ο Θεος αμειψεται· ινα δε
μηδε τα μικρα της φιλιας συμβολα παρ' ημων ελλειπηι, βουλομαι αυτωι δοθηναι
καμασον εν, στιχαριον εν, παλλια δυο, χρυσα νομισματα λʹ. Ὁμοιως και τωι
γλυκυτατωι συνδιακονωι ημων Θεοδουλωι, τωι ημων αδελφωι, δοθηναι βουλομαι
καμασον εν, στιχαρια β', των εν τηι πατριδι, χρυσα νομισματα κʹ, εκ του εν τηι πατριδι
λογου. Ἐλαφιωι τωι νοταριωι, ευτροπωι οντι και καλως ημας αναπαυσαντι ον
υπηρετησατο χρονον, βουλομαι δοθηναι καμασον εν, στιχαρια β, παλλια τρια,
σιγγιλιωνα, εν τηι πατριδι χρυσα νομισματα κʹ. Ταυτην μου την διαθηκην κυριαν και
βεβαιαν ειναι βουλομαι, επι παντος δικαστηριου και πασης εξουσιας. Ει δε ως
διαθηκη μη ισχυσειεν, εις βουλησιν ειτ' ουν κωδικελλον, αυτην ισχυειν βουλομαι· Ὁ
δε επιχειρων αυτην ανατρεπειν, δωσει λογον εν ημεραι κρισεως, και εξει τον λογον.
Προς τουνομα του Πατρος και του Υιου και του αγιου Πνευματος. Γρηγοριος
επισκοπος της καθολικης εκκλησιας της εν Κωνσταντινουπολει, αναγνους την
διαθηκην και αρεσθεις πασι τοις προγεγραμμενοις, υπεγραψα χειρι εμηι, και ισχυειν
αυτην κελευω και βουλομαι. Ἀμφιλοχιος επισκοπος της καθολικης εκκλησιας της εν
Ἰκονιωι, παρων τηι διαθηκηι του αιδεσιμωτατου επισκοπου Γρηγοριου, και
παρακληθεις παρ' αυτου, υπεγραψα χειρι εμηι. 159 Ὄπτιμος επισκοπος της κατα
Ἀντιοχειαν καθολικης εκκλησιας, παρων διατιθεμενωι τωι αιδεσιμωτατωι επισκοπωι
Γρηγοριωι, κατα τα προγεγραμμενα, και παρακληθεις παρ' αυτου, υπεγραψα χειρι
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμηι. Θεοδοσιος επισκοπος της καθολικης εκκλησιας της εν Ἴδηι, παρων τηι διαθηκηι
του αιδεσιμωτατου επισκοπου Γρηγοριου, και παρακληθεις παρ' αυτου, υπεγραψα
χειρι εμηι. Θεοδουλος επισκοπος της αγιας καθολικης εκκλησιας της κατα Ἀπαμειαν,
[παρημην τηι διαθηκηι του αιδεσιμωτατου επισκοπου Γρηγοριου, και παρακληθεις
παρ' αυτου, υπεγραψα χειρι εμηι]. Ἱλαριος επισκοπος της καθολικης εκκλησιας της
κατα Ἰσαυριαν, παρων [διατιθεμενωι τωι αιδεσιμωτατωι επισκοπωι Γρηγοριωι, και
παρακληθεις παρ' αυτου, υπεγραψα χειρι εμηι]. Θεμιστιος επισκοπος της κατα
Ἀδριανουπολιν [του Θεου αγιας εκκλησιας, παρημην εν τηι διαθηκηι του
αιδεσιμωτατου επισκοπου Γρηγοριου, και παρακληθεις παρ' αυτου, υπεγραψα χειρι
εμηι.] Κληδονιος πρεσβυτερος της καθολικης εκκλησιας της εν Ἰκονιωι, παρων [τηι
διαθηκηι του αιδεσιμωτατου επισκοπου Γρηγοριου, και παρακληθεις παρ' αυτου,
υπεγραψα χειρι εμηι.] Ἰωαννης αναγνωστης και νοταριος .... της αγιωτατης ....
εκκλησιας Ναζιανζουπολεως .... πεποιηκως το ισον της θειας διαθηκης της
αποκειμενης εν [τηι κατ' εμε] αγιωτατηι εκκλησιαι, του αγιου και ευεμε] αγιωτατηι
εκκλησιαι, του αγιου και ευδοξου και θεολογου Γρηγοριου, εκδεδωκα.

 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


