De filio (orat. 30)
ΛΟΓΟΣ ΘΕΟΛΟΓΙΚΟΣ ΤΕΤΑΡΤΟΣ ΠΕΡΙ ΥΙΟΥ
1 Ἐπειδη σοι τας μεν εκ των λογισμων στροφας και πλοκας ικανως
διεσεισαμεν τηι δυναμει του πνευματος, τας δε παρα των θειων γραφων ενστασεις τε
και αντιθεσεις, αις οι του γραμματος ιεροσυλοι και τον νουν των γεγραμμενων
κλεπτοντες τους πολλους σφετεριζονται, και την οδον της αληθειας ταρασσουσι,
συλληβδην μεν ηδη λελυκαμεν, και ουκ αμυδρως, ως εμαυτον πειθω, τοις
ευγνωμονεστεροις· τας μεν υψηλοτερας και θεοπρεπεστερας φωνας προσνειμαντες
τηι θεοτητι, τας δε ταπεινοτερας και ανθρωπικω τερας τωι νεωι δι' ημας Ἀδαμ και θεωι
παθητωι κατα της αμαρτιας· τοις δε καθ' εκαστον ουκ επεξεληλυθαμεν, επειγομενου
του λογου· συ δε και τουτων επιζητεις εν βραχει τας λυσεις, του μη παρα συρεσθαι
λογοις πιθανοτητος, ημεις και ταυτας κεφαλαιωσομεν εις αριθμους διελοντες δια το
ευμνημονευτον.
2 Ἔστι γαρ εν μεν αυτοις εκεινο και λιαν προχειρον το· Κυριος εκτισε με
αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου. προς ο πως απαν τησομεθα; ου Σολομωντος
κατηγορησομεν; ου τα πριν αθετησο μεν δια την τελευταιαν παραπτωσιν; ουχι της
σοφιας αυτης ερουμεν ειναι τον λογον, της οιον επιστημης και του τεχνιτου λογου,
καθ' ον τα παντα συνεστη; πολλα γαρ η γραφη προσωποποιειν οιδε και των αψυχων,
ως το· Ἡ θαλασσα ειπε ταδε και ταδε· και, Ἡ αβυσσος ειπεν, ουκ εστιν εν εμοι· και, Οι
ουρανοι διηγουμενοι δοξαν θεου. και παλιν ρομφαια τι διακελευεται, και ορη και
βουνοι λογους ερωτωνται σκιρτησεως. τουτων ουδεν φαμεν, ει και τισι των προ
ημων ως ισχυρα τεθειται. αλλ' εστω του σωτηρος αυτου, της αλη θινης σοφιας, ο
λογος. μικρον δε συνδιασκεψωμεθα. τι των οντων αναιτιον; θεοτης. ουδεις γαρ
αιτιαν ειπειν εχει θεου· η τουτο αν ειη θεου πρεσβυτερον. τις δε της ανθρωποτητος,
ην δι' ημας υπεστη θεος, αιτια; το σωθηναι παντως ημας. τι γαρ ετερον; επειδη
τοινυν ενταυθα και το Ἔκτισε και το Γενναι με σαφως ευρισκομεν, απλους ο λογος. ο
μεν αν μετα της αιτιας ευρισκωμεν, προσθωμεν τηι ανθρωποτητι· ο δε απλουν και
αναιτιον, τηι θεοτητι λογισω μεθα. αρ' ουν ου το μεν Ἔκτισεν ειρηται μετα της
αιτιας; Ἔκτισε γαρ με, φησιν, αρχην οδων αυτου εις εργα αυτου. εργα δε χειρων
αυτου αληθεια και κρισις, ων ενεκεν εχρισθη θεοτητι. χρισις γαρ αυτη της
ανθρωποτητος. το δε Γενναι με χωρις αιτιας· η δειξον τι τουτωι προσκειμενον. τις ουν
αντερει λογος, κτισμα μεν λεγεσθαι την σοφιαν κατα την κατω γεννησιν, γεννημα
δε κατα την πρωτην και πλεον αληπτον;
3 Τουτωι δε επεται και το δουλον ακουειν ευ δουλευοντα πολλοις, και το
μεγα ειναι αυτωι κληθηναι παιδα θεου. τωι οντι γαρ εδου λευσε σαρκι, και γενεσει,
και παθεσι τοις ημετεροις, δια την ημε τεραν ελευθεριαν, και πασιν οις σεσωκεν υπο
της αμαρτιας κατεχο μενοις. τι δε μειζον ανθρωπου ταπεινοτητι η θεωι πλακηναι, και
γενεσθαι θεον εκ της μιξεως, και τοσουτον επισκεφθηναι ανατοληι εξ υψους, ωστε
και το γεννωμενον αγιον υιον υψιστου κληθηναι, και χαρισθηναι αυτωι το ονομα το
υπερ παν ονομα; τουτο δε τι ποτε αλλο εστιν η θεος; και το παν γονυ καμψαι τωι
κενωθεντι δι' ημας, και την θειαν εικονα δουλικηι μορφηι συγκερασαντι, και γνωναι
παντα οικον Ἰσραηλ, οτι και κυριον αυτον και Χριστον ο θεος εποιησεν; γεγονε γαρ
ταυτα ενεργειαι μεν του γεννηματος, ευδοκιαι δε του γεννητορος.
4 ∆ευτερον δε τι των μεγιστων αυτοις και αμαχων; δει γαρ αυτον βασιλευειν
αχρι τουδε, και υπ' ουρανου δεχθηναι αχρι χρονων αποκαταστασεως, και την εκ
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεξιων καθεδραν εχειν, εως της των εχθρων επικρατησεως. το μετα τουτο δε τι;
ληξαι της βασιλειας, η των ουρανων αποσθηναι; τινος παυσοντος; η δι' ην τινα την
αιτιαν; ως τολμηρος εξηγητης συ, και λιαν αβασιλευτος. και μην ακουεις της
βασιλειας αυτου μη ειναι περας. αλλα τουτο πασχεις παρα το μη γινωσκειν, οτι το
εως ου παντως αντιδιαιρειται τωι μελλοντι, αλλα το μεχρι τουδε μεν τιθησι, το μετα
τουτο δε ουκ αναινεται. η πως νοησεις, ινα μη ταλλα λεγω, το· Ἔσομαι μεθ' υμων
εως της συντελειας του αιωνος; αρ' ως μετα τουτο ουκ ετι εσομενου; και τις ο λογος;
ου μονον δε, αλλα και παρα το μη διαιρειν τα σημαινομενα. βασιλευειν γαρ λεγεται
καθ' εν μεν, ως παντοκρατωρ, και θελοντων, και μη, βασιλευς· καθ' ετερον δε, ως
ενεργων την υποταγην, και υπο την εαυτου βασιλειαν τιθεις ημας, εκοντας
δεχομενους το βασιλευεσθαι. της μεν ουν εκεινως νοουμενης βασιλειας ουκ εσται
περας. της δευτερας δε τι; το λαβειν ημας υπο χειρα και σωζομενους. τι γαρ δει την
υποταγην ενερ γειν υποτεταγμενων; μεθ' ην ανισταται κρινων την γην, και διαιρων
το σωζομενον και το απολλυμενον· μεθ' ην ισταται θεος εν μεσωι θεων, των
σωζομενων, διακρινων και διαστελλων, τινος εκαστος τιμης και μονης αξιος. 5
Τουτωι συναπτε και την υποταγην, ην υποτασσεις τωι πατρι τον υιον. τι, λεγεις, ως
νυν ουχ υποτεταγμενου; δειται δε ολως υπο ταγηναι θεωι θεος ων; ως περι ληιστου
τινος, η αντιθεου, ποιηι τον λογον. αλλ' ουτω σκοπει· οτι ωσπερ καταρα ηκουσε δι'
εμε ο την εμην λυων καταραν· και αμαρτια ο αιρων την αμαρτιαν του κοσμου· και
Ἀδαμ αντι του παλαιου γινεται νεος· ουτω και το εμον ανυπο τακτον εαυτου
ποιειται, ως κεφαλη του παντος σωματος. εως μεν ουν ανυποτακτος εγω και
στασιωδης, τηι τε αρνησει του θεου και τοις παθεσιν, ανυποτακτος το κατ' εμε και ο
Χριστος λεγεται. οταν δε υποταγηι αυτωι τα παντα, –υποταγησεται δε και τηι επι
γνωσει και τηι μεταποιησει, –τοτε και αυτος την υποταγην πεπλη ρωκε, προσαγων
εμε τον σεσωσμενον. τουτο γαρ η υποταγη Χρι στου, κατα γε τον εμον λογον, η του
πατρικου θεληματος πληρωσις. υποτασσει δε και υιος πατρι, και υιωι πατηρ· ο μεν
ενεργων, ο δε ευδοκων, ο και προτερον ειπομεν. και ουτω το υποτεταγμενον ο
υποταξας θεωι παριστησιν, εαυτου ποιουμενος το ημετερον. τοιουτον ειναι μοι
φαινεται και το· Ὁ θεος, ο θεος μου, προσχες μοι, ινα τι εγκατελιπες με; ου γαρ αυτος
εγκαταλελειπται, η υπο του πατρος, η υπο της εαυτου θεοτητος, ο δοκει τισιν, ως αν
φοβουμενης το παθος, και δια τουτο συστελλομενης απο του πασχοντος. τις γαρ η
γεννηθηναι κατω την αρχην, η επι τον σταυρον ανελθειν ηναγκασεν; εν εαυτωι δε,
οπερ ειπον, τυποι το ημετερον. ημεις γαρ ημεν οι εγκαταλελειμμενοι και
παρεωραμενοι προτερον, ειτα νυν προσειλημμενοι και σεσωσμενοι τοις του απαθους
παθεσιν· ωσπερ και την αφροσυνην ημων και το πλημμελες οικειουμενος τα εξης
δια του ψαλμου φησιν· επειδη προδηλως εις Χριστον ο εικοστος πρωτος ψαλμος
αναφερεται.
6 Της δε αυτης εχεται θεωριας και το μαθειν αυτον την υπακοην εξ ων
επαθεν, η τε κραυγη, και τα δακρυα, και το ικετευσαι, και το εισακουσθηναι, και το
ευλαβες. α δραματουργειται και πλεκεται θαυμασιως υπερ ημων. ως μεν γαρ λογος,
ουτε υπηκοος ην, ουτε ανηκοος. των γαρ υπο χειρα ταυτα, και των δευτερων, το μεν
των ευγνωμονεστερων, το δε των αξιων κολασεως. ως δε δουλου μορφη,
συγκαταβαινει τοις ομοδουλοις και δουλοις, και μορφουται το αλλοτριον, ολον εν
εαυτωι εμε φερων μετα των εμων, ινα εν εαυτωι δαπανησηι το χειρον, ως κηρον πυρ,
η ως ατμιδα γης ηλιος, καγω μεταλαβω των εκεινου δια την συγκρασιν. δια τουτο
εργωι τιμαι την υπακοην, και πειραται ταυτης εκ του παθειν. ου γαρ ικανον η
διαθεσις, ωσπερ ουδε ημιν, ει μη και δια των πραγματων χωρησαι μεν. εργον γαρ
αποδειξις διαθεσεως. ου χειρον δε ισως κακεινο υπολαβειν, οτι δοκιμαζει την
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημετεραν υπακοην, και παντα μετρει τοις εαυτου παθεσι τεχνηι φιλανθρωπιας, ωστε
εχειν ειδεναι τοις εαυτου τα ημετερα, και ποσον μεν απαιτουμεθα, ποσον δε συγχω
ρουμεθα, λογιζομενης μετα του πασχειν και της ασθενειας. ει γαρ το φως εδιωχθη
δια το προβλημα, φαινον εν τηι σκοτιαι, τωι βιωι τουτωι, υπο της αλλης σκοτιας, του
πονηρου λεγω και του πει ραστου, το σκοτος ποσον, ως ασθενεστερον; και τι
θαυμαστον, ει εκεινου διαφυγοντος πανταπασιν ημεις ποσως και καταληφθειη μεν;
μειζον γαρ εκεινωι το διωχθηναι, ηπερ ημιν το καταληφθηναι, παρα τοις ορθως
ταυτα λογιζομενοις. ετι δε προσθησω τοις ειρη μενοις εκεινο, ενθυμηθεις το· Ἐν ωι
γαρ πεπονθεν αυτος πειρα σθεις, δυναται τοις πειραζομενοις βοηθησαι, σαφως προς
την αυτην φερον διανοιαν. εσται δε ο θεος τα παντα εν πασιν εν τωι καιρωι της
αποκαταστασεως· ουχ ο πατηρ, παντως εις αυτον αναλυθεντος του υιου, ωσπερ εις
πυραν μεγαλην λαμπαδος προς καιρον αποσπασθεισης, ειτα συναφθεισης, –μηδε γαρ
Σαβελλιοι τωι ρητωι τουτωι παραφθειρεσθωσαν, –αλλ' ολος θεος, οταν μηκετι πολλα
ωμεν, ωσπερ νυν τοις κινημασι και τοις παθεσιν, ουδεν ολως θεου, η ολιγον, εν ημιν
αυτοις φεροντες, αλλ' ολοι θεοειδεις, ολου θεου χωρητικοι και μονου. τουτο γαρ η
τελειωσις, προς ην σπευδομεν· τεκμηριοι δε μαλιστα Παυλος αυτος. ο γαρ ενταυθα
περι θεου φησιν αοριστως, αλλαχου σαφως περιοριζει Χριστωι. τι λεγων; Ὅπου ουκ
ενι Ἕλλην, ουδε Ἰουδαιος, περιτομη καιακροβυστια, βαρβαρος, Σκυθης, δουλος,
ελευθερος· αλλα τα παντα και εν πασι Χριστος.
7 Τριτον αριθμει το· μειζον· τεταρτον το· θεον μου και θεον υμων. ει μεν ουν
μειζων μεν ελεγετο, μη ισος δε, ταχα αν ην τι τουτο αυτοις· ει δε αμφοτερα σαφως
ευρισκομεν, τι φησουσιν οι γενναδαι; τι το ισχυρον αυτοις; πως συμβησεται τα
ασυμβατα; το γαρ αυτο του αυτου ομοιως μειζον και ισον ειναι των αδυνατων· η
δηλον οτι το μειζον μεν εστι της αιτιας, το δε ισον της φυσεως; και τουτο υπο
πολλης ευγνωμοσυνης ομολογουμεν ημεις. ταχα δ' αν ειποι τις αλλος τωι ημετερωι
λογωι προσφιλονεικων, μη ελαττον ειναι το εκ τοιαυτης αιτιας ειναι του αναιτιου.
της τε γαρ του αναρχου δοξης μετεχοι αν, οτι εκ του αναρχου· και προσεστιν η
γεννησις, πραγμα τοσουτον, τοις γε νουν εχουσι, και ουτω σε βασμιον. το γαρ δη
λεγειν, οτι του κατα τον ανθρωπον νοουμενου μειζων, αληθες μεν, ου μεγα δε. τι
γαρ το θαυμαστον, ει μειζων ανθρωπου θεος; ταυτα μεν ουν ημιν ειρησθω προς τους
το μειζον κομπαζοντας.
8 Θεος δε λεγοιτο αν, ου του Λογου, του ορωμενου δε· πως γαρ αν ειη του
κυριως θεου θεος; ωσπερ και πατηρ, ου του ορωμενου, του λογου δε. και γαρ ην
διπλους· ωστε το μεν κυριως επ' αμφοιν, το δε ου κυριως, εναντιως η εφ' ημων εχει.
ημων γαρ κυριως μεν θεος, ου κυριως δε πατηρ. και τουτο εστιν ο ποιει τοις
αιρετικοις την πλανην, η των ονοματων επιζευξις, επαλλαττομενων των ονο ματων
δια την συγκρασιν. σημειον δε· ηνικα αι φυσεις διιστανται, ταις επινοιαις
συνδιαιρειται και τα ονοματα. Παυλου λεγοντος ακουσον· Ἵνα ο θεος του κυριου
ημων Ἰησου Χριστου, ο πατηρ της δοξης. Χριστου μεν θεος, της δε δοξης πατηρ. ει
γαρ και το συναμφοτερον εν, αλλ' ου τηι φυσει, τηι δε συνοδωι τουτων. τι αν γενοιτο
γνωριμωτερον;
9 Πεμπτον λεγεσθω το λαμβανειν αυτον ζωην, η κρισιν, η κληρονομιαν
εθνων, η εξουσιαν πασης σαρκος, η δοξαν, η μαθη τας, η οσα λεγεται. και τουτο της
ανθρωποτητος. ει δε και τωι θεωι δοιης, ουκ ατοπον. ου γαρ ως επικτητα δωσεις, αλλ'
ως απ' αρχης συνυπαρχοντα, και λογωι φυσεως, αλλ' ου χαριτος.
10 Ἕκτον τιθεσθω το μη δυνασθαι τον υιον αφ' εαυτου ποιειν μηδεν, εαν μη
τι βλεπηι τον πατερα ποιουντα. τουτο δε τοιουτον εστιν· ου των καθ' ενα τροπον
λεγομενων το δυνασθαι η μη δυνα σθαι· πολυσημον δε. το μεν γαρ τι λεγεται κατα
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυναμεως ελλειψιν, και ποτε, και προς τι, ως το μη δυνασθαι το παιδιον αθλειν, η το
σκυλακιον βλεπειν, η προς τονδε διαγωνιζεσθαι. αθλησει γαρ ισως ποτε, και οψεται,
και διαγωνιειται προς τονδε, καν προς ετερον αδυνατως εχηι. το δε, ως επι πλειστον,
ως το· Ου δυναται πολις κρυβηναι επ' ανω ορους κειμενη. ταχα γαρ αν και κρυφθειη
τις, επιπροσθουντος μειζονος. το δε, ως ουκ ευλογον· Ου δυνανται οι υιοι του
νυμφωνος νηστευειν, εφ' οσον ενδημος ο νυμφιος· ειτε ο σωματικως ορωμενος· ου
γαρ κακοπαθειας, αλλ' ευφροσυνης καιρος ο της επιδημιας· ειτε ως ο λογος
νοουμενος. τι γαρ δει νηστευειν σωματικως τους λογωι καθαιρομενους; το δε, ως
αβουλητον, ως το μη δυνασθαι εκει σημεια ποιησαι, δια την απιστιαν των δεχο
μενων. επειδη γαρ του συναμφοτερου χρεια προς τας ιασεις, και της των
θεραπευομενων πιστεως, και της του θεραπευτου δυνα μεως, ουκ ενεδεχετο το
ετερον του συζυγου ελλειποντος. ουκ οιδα δε, ει μη και τουτο τωι ευλογωι
προσθετεον· ου γαρ ευλογος ιασις τοις βλαβησομενοις εξ απιστιας. του δε αυτου
λογου και το· Ου δυναται ο κοσμος μη μισειν υμας· και, Πως δυνασθε αγαθα λαλειν,
πονηροι οντες; πως γαρ αδυνατον τι τουτων, η οτι αβουλη τον; εστι δε τι και
τοιουτον εν τοις λεγομενοις, ο τηι φυσει μεν αδυνατον, θεωι δε δυνατον βουληθεντι,
ως το μη δυνασθαι τον αυτον γεννηθηναι δευτερον· και ραφις ουκ εισδεχομενη
καμηλον. τι γαρ αν και κωλυσειε γενεσθαι ταυτα θεου θελησαντος;
11 Τουτων δε παντων εκτος το παντελως αδυνατον και ανεπιδεκτον, ως ο
νυν εξεταζομεν. ως γαρ αδυνατον ειναι λεγομεν πονηρον ειναι θεον, η μη ειναι·
τουτο γαρ αδυναμιας αν ειη μαλλον θεου, ηπερ δυναμεως· η το μη ον ειναι, η τα δις
δυο και τεσσαρα ειναι και δεκα· ουτως αδυνατον και ανεγχωρητον ποιειν τι τον
υιον, ων ου ποιει ο πατηρ. παντα γαρ οσα εχει ο πατηρ, του υιου εστιν· ως εμπαλιν τα
του υιου του πατρος· ουδεν ουν ιδιον, οτι κοινα. επει και αυτο το ειναι κοινον και
ομοτιμον, ει και τωι υιωι παρα του πατρος. καθ' ο και λεγεται και το· Ἐγω ζω δια τον
πατερα. ουχ ως εκειθεν αυτωι του ζην και του ειναι συνεχομενου, αλλ' ως εκειθεν
υπαρχοντος αχρονως και αναιτιως. βλεπει δε τον πατερα ποιουντα πως, και ουτω
ποιει; αρα ως οι τας μορφας γραφοντες και τα γραμματα, δια το μη ειναι της
αληθειας αλλως επιτυχειν, ει μη προς το αρχετυπον βλεποντας, κακειθεν
χειραγωγουμενους; και πως η σοφια δειται του διδαξοντος, η ου ποιησει τι μη
διδασκομενη; ποιει δε πως ο πατηρ, η πεποιηκεν; αρα αλλον προυπεστησε κοσμον
αντι του παροντος, και υποστησει τον μελλοντα, και προς εκεινα βλεπων ο υιος, τον
μεν υπεστησε, τον δε υποστησει; τεσσαρες ουν κοσμοι κατα τον λογον τουτον, οι μεν
πατρος, οι δε υιου ποιηματα. ω της αλογιας. καθαιρει δε λεπρας, και δαιμονων και
νοσων απαλ λαττει, και ζωοποιει νεκρους, και υπερ θαλασσης οδευει, και ταλλα
ποιει οσα πεποιηκεν, επι τινος η ποτε του πατρος ταυτα προενεργη σαντος; η δηλον
οτι των αυτων πραγματων τους τυπους ενσημαινεται μεν ο πατηρ, επιτελει δε ο
λογος, ου δουλικως, ουδε αμαθως, αλλ' επιστημονικως τε και δεσποτικως, και
οικειοτερον ειπειν, πατρι κως; ουτω γαρ εγω δεχομαι το απερ υπο του πατρος
γινεται, ταυτα και τον υιον ομοιως ποιειν· ου κατα την των γινομενων ομοιωσιν,
αλλα κατα την της εξουσιας ομοτιμιαν. και τουτο αν ειη το εως αρτι και τον πατερα
εργαζεσθαι, και τον υιον· ου μονον δε, αλλα και την ων πεποιηκασιν οικονομιαν τε
και συν τηρησιν, ως δηλοι το ποιεισθαι τους αγγελους αυτου πνευματα· και
θεμελιουσθαι την γην επι την ασφαλειαν αυτης· απαξ ηδρασ μενα τε και γενομενα·
και στερεουσθαι βροντην, και κτιζεσθαι πνευμα, ων απαξ μεν ο λογος υπεστη,
συνεχης δε και νυν η ενεργεια.
12 Ἕβδομον λεγεσθω το καταβεβηκεναι εκ του ουρανου τον υιον, ουχ ινα
ποιηι το θελημα το εαυτου, αλλα το του πεμψαντος. ει μεν ουν μη παρα του
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατεληλυθοτος αυτου ταυτα ελεγετο, ειπομεν αν ως παρα του ανθρωπου τυπουσθαι
τον λογον, ου του κατα τον σωτηρα νοουμενου, –το γαρ εκεινου θελειν ουδε
υπεναντιον θεωι, θεοθεν ολον, –αλλα του καθ' ημας· ως του ανθρωπινου θεληματος
ου παντως επομενου τωι θειωι, αλλ' αντιπιπτοντος, ως τα πολλα, και
αντιπαλαιοντος. και γαρ εκεινο ουτως ενοησαμεν το· Πατερ, ει δυνατον, παρελθετω
απ' εμου το ποτηριον τουτο· πλην ουχ ο εγω θελω, αλλα το σον ισχυετω θελημα.
ουτε γαρ, ει δυνατον η μη, τουτο αγνοειν εκεινον εικος, ουτε τωι θεληματι
αντεισφερειν το θελημα. επει δε ως παρα του προσλαβοντος ο λογος, τουτο γαρ το
κατεληλυθος, ου του προσλημματος, ουτως απαντησομεθα. ουχ ως οντος ιδιου του
υιου θεληματος παρα το του πατρος, αλλ' ως ουκ οντος ο λογος· ιν' ηι τοιουτον το
συναγομενον· Ουχ ινα ποιω το θελημα το εμον, ουδε γαρ εστι το εμον του σου
κεχωρισ μενον, αλλα το κοινον εμου τε και σου, ων ως μια θεοτης, ουτω και
βουλησις. πολλα γαρ των ουτω λεγομενων απο κοινου λεγεται, και ου θετικως,
αρνητικως δε, ως το· Ου γαρ εκ μετρου διδωσιν ο θεος το πνευμα· ουτε γαρ διδωσιν,
ουτε μεμετρημενον, ου γαρ μετρειται παρα θεου θεος· και το· Ουτε η αμαρτια μου,
ουτε η ανομια μου· ου γαρ ως ουσης ο λογος, αλλ' ως ουκ ουσης· και παλιν το· Ου δια
τας δικαιοσυνας ημων, ας εποιησαμεν· ου γαρ εποιησαμεν. δηλον δε τουτο καν τοις
εξης· τι γαρ, φησι, το θελημα του πατρος; ινα πας ο πιστευων εις τον υιον σωζηται,
και τυγχανηι της τελευταιας αναστασεως. αρ' ουν του πατρος μεν τουτο θελημα, του
υιου δε ουδαμως; η ακων ευαγγελιζεται και πιστευεται; και τις αν τουτο πιστευσειεν;
επει και το τον λογον τον ακουομενον μη ειναι του υιου, του πατρος δε, την αυτην
εχει δυναμιν. πως γαρ ιδιον τινος το κοινον, η μονου, τουτο συνιδειν ουκ εχω,
πολλα σκοπων· οιμαι δε, ουδε αλλος τις. αν ουτω διανοηις περι του θελειν, ορθως
νοησεις και λιαν ευσεβως, ως ο εμος λογος, και παντος του ευγνωμονος. 13 Ὄγδοον
εστιν αυτοις το· Ἵνα γινωσκωσι σε τον μονον αληθινον θεον και ον απεστειλας
Ἰησουν Χριστον· και το· Ουδεις αγαθος, ει μη εις ο θεος. τουτο δε και παντηι ραιστην
εχειν την λυσιν μοι φαινεται. ει γαρ το μονον αληθινον επι του πατρος θησεις, που
θησεις την αυτοαληθειαν; και γαρ ει Τωι μονωι σοφωι θεωι, η Τωι μονωι εχοντι
αθανασιαν, φως οικουντι απροσιτον, η Βασιλει των αιωνων αφθαρτωι, αορατωι, Και
μονωι σοφωι θεωι νοησεις ουτως, οιχησεται σοι θανατον κατακριθεις ο υιος, η σκοτος,
η το μη σοφος ειναι, μηδε βασιλευς, μηδε αορατος, μηδε ολως θεος, ο των ειρημενων
κεφαλαιον. πως δαι ουκ απολει μετα των αλλων και την αγαθοτητα, η μαλιστα
μονου θεου; αλλ' οιμαι το μεν· Ἵνα γινωσ κωσι σε τον μονον αληθινον θεον, επ'
αναιρεσει λεγεσθαι των ουκ οντων μεν θεων, λεγομενων δε. ου γαρ αν προσεκειτο·
Και ον απεστειλας Ἰησουν Χριστον, ει προς εκεινον αντιδιηιρητο το μονον αληθινον,
αλλα μη κατα κοινου της θεοτητος ην ο λογος. το δε, Ουδεις αγαθος, απαντησιν εχει
προς τον πειραζοντα νομικον, ως ανθρωπωι την αγαθοτητα μαρτυρησαντα. το γαρ
ακρως αγαθον, φησι, μονου θεου, καν τουτο και ανθρωπος ονομαζηται, ως το· Ὁ
αγαθος ανθρωπος εκ του αγαθου θησαυρου προβαλλει το αγαθον· και, ∆ωσω την
βασιλειαν τωι αγαθωι υπερ σε, του θεου προς τον Σαουλ περι του ∆αβιδ λεγοντος· και
το· Ἀγαθυνον, κυριε, τοις αγαθοις· και οσα αλλα τοιαυτα λεγεται περι των εν ημιν
επαινουμενων, εφ' ους η απορροια του πρωτου καλου και κατα δευτερον λογον
εφθασεν. ει μεν ουν πειθομεν τουτο, αριστον· ει δε μη, τι φησεις προς τους λεγοντας
ετερωθι, τον υιον μονον ειρησθαι θεον κατα τας σας υποθεσεις; εν τισι τοις ρημασιν;
εν εκεινοις· Ουτος σου θεος, ου λογισθησεται ετερος προς αυτον· και μετ' ολιγα·
Μετα τουτο επι της γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. οτι μεν γαρ ου
περι του πατρος αλλα του υιου το λεγομενον, η προσθηκη σαφως παριστησιν. ουτος
γαρ εστιν ο σωματικως ομιλησας ημιν, και μετα των κατω γενομενος. ει δε νικησειε
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατα του πατρος λεγεσθαι τουτο, μη των νομιζομενων θεων, ηττημεθα τον πατερα,
δι' ων του υιου κατεσπουδασαμεν. και τι αν της νικης ταυτης γενοιτο αθλιωτερον η
ζημιωδεστερον;
14 Ἔννατον εκεινο φησουσι το· Παντοτε ζων εις το εντυγχανειν υπερ ημων.
ευ γε και λιαν μυστικως τε και φιλανθρωπως. το γαρ εντυγχανειν ουχ, ως η των
πολλων συνηθεια, το ζητειν εκδικησιν εχει· τουτο γαρ πως και ταπεινοτητος· αλλα
το πρεσβευειν υπερ ημων τωι λογωι της μεσιτειας· ως και το πνευμα υπερ ημων εντυγ
χανειν λεγεται. Εις γαρ θεος, εις και μεσιτης θεου και ανθρωπων, ανθρωπος Ἰησους
Χριστος. πρεσβευει γαρ ετι και νυν, ως ανθρω πος, υπερ της εμης σωτηριας, οτι μετα
του σωματος εστιν, ου προσελαβεν, εως αν εμε ποιησηι θεον τηι δυναμει της
ενανθρωπησεως, καν μηκετι κατα σαρκα γινωσκηται, τα σαρκικα λεγω παθη και,
χωρις της αμαρτιας, ημετερα. ουτω δε και παρακλητον εχομεν Ἰησουν Χριστον ουχ
ως υπερ ημων προκαλινδουμενον του πατρος, και προσπιπτοντα δουλικως. απαγε
την δουλην οντως υπονοιαν, και αναξιαν του πνευματος. ουτε γαρ του πατρος τουτο
επιζητειν, ουτε του υιου πασχειν, ουδ' ως περι θεου διανοεισθαι δικαιον· αλλ' οις
πεπονθεν, ως ανθρωπος, πειθει καρτερειν, ως λογος και παραινετης. τουτο νοειται
μοι η παρακλησις.
15 ∆εκατον αυτοις εστιν η αγνοια, και το μηδενα γινωσκειν την τελευταιαν
ημεραν η ωραν, μηδε τον υιον αυτον, ει μη τον πατερα. καιτοι πως αγνοει τι των
οντων η σοφια, ο ποιητης των αιωνων, ο συντελεστης και μεταποιητης, το περας
των γενομενων; ο ουτω τα του θεου γινωσκων, ως το πνευμα του ανθρωπου τα εν
αυτωι; τι γαρ ταυτης της γνωσεως τελεωτερον; πως δαι τα μεν προ της ωρας ακριβως
επισταται, και τα οιον εν χρωι του τελους, αυτην δε αγνοει την ωραν; αινιγματι γαρ
το πραγμα ομοιον, ωσπερ αν ει τις τα μεν προ του τειχους ακριβως επιστασθαι λεγοι,
αυτο δε αγνοειν το τειχος· η το της ημερας τελος ευ επισταμενος, την αρχην της
νυκτος μη γινωσκειν· ενθα η του ετερου γνωσις αναγκαιως συνεισαγει το ετερον. η
πασιν ευδηλον, οτι γινωσκει μεν, ως θεος, αγνοειν δε φησιν, ως ανθρωπος, αν τις το
φαινομενον χωρισηι του νοουμενου; το γαρ απολυτον ειναι του υιου την
προσηγοριαν και ασχετον, ου προσκειμενου τωι υιωι του τινος, ταυτην ημιν διδωσι
την υπονοιαν, ωστε την αγνοιαν υπολαμβανειν επι το ευσεβεστερον, τωι ανθρωπινωι,
μη τωι θειωι, ταυτην λογιζομενους.
16 Ει μεν ουν ουτος αυταρκης ο λογος, ενταυθα στησομεθα, και μηδεν πλεον
επιζητεισθω· ει δε μη, το γε δευτερον, ωσπερ των αλλων εκαστον, ουτω δε και η
γνωσις των μεγιστων επι την αιτιαν αναφερεσθω τιμηι του γεννητορος. δοκει δε μοι
τις, μηδ' αν εκεινως αναγνους, ως των καθ' ημας φιλολογων τις, μικρον εννοησαι,
οτι ουδε ο υιος αλλως οιδε την ημεραν η την ωραν, η ως οτι ο πατηρ. το γαρ
συναγομενον οποιον; επειδη ο πατηρ γινωσκει, δια τουτο και ο υιος, ως δηλον, οτι
μηδενι γνωστον τουτο μηδε ληπτον, πλην της πρωτης φυσεως. ελειπετο περι του
εντεταλθαι, και τετηρηκεναι τας εντολας, και τα αρεστα αυτωι παντοτε πεποιηκεναι,
διαλαβειν ημας· ετι δε τελειωσεως, και υψωσεως, και του μαθειν εξ ων επαθε την
υπακοην, αρχιερωσυνης τε και προσφορας, και παρα δοσεως, και δεησεως της προς
τον δυναμενον σωζειν αυτον εκ θανατου, και αγωνιας, και θρομβων, και προσευχης,
και ει τι αλλο τοιουτον· ει μη πασι προδηλον ην, οτι περι το πασχον τα τοιαυτα των
ονοματων, ου την ατρεπτον φυσιν και του πασχειν υψηλοτεραν. ο μεν ουν περι των
αντιθετων λογος τοσουτον, οσον ριζα τις ειναι και υπομνημα τοις εξεταστικωτεροις
της τελεωτερας εξεργασιας. αξιον δε ισως, και τοις προειρημενοις ακολουθον, μηδε
τας προσηγοριας του υιου παρελθειν αθεωρητους, πολλας τε ουσας, και κατα
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλων κειμενας των περι αυτον νοουμενων, αλλ' εκαστην αυτων ο τι ποτε
βουλεται παραστησαι, και δειξαι το των ονοματων μυστηριον.
17 Ἀρκτεον δε ημιν εντευθεν. το θειον ακατονομαστον· και τουτο δηλουσιν,
ουχ οι λογισμοι μονον, αλλα και Ἑβραιων οι σοφωτατοι και παλαιοτατοι, οσον
εικαζειν εδοσαν. οι γαρ χαρακτηρσιν ιδιοις το θειον τιμησαντες, και ουδε γραμμασιν
ανασχομενοι τοις αυτοις αλλο τι γραφεσθαι των μετα θεον και θεον, ως δεον
ακοινωνητον ειναι και μεχρι τουτου το θειον τοις ημετεροις, ποτε αν δεξαιντο
λυομενηι φωνηι δηλουσθαι την αλυτον φυσιν και ιδιαζουσαν; ουτε γαρ αερα τις
επνευσεν ολον πωποτε, ουτε ουσιαν θεου παντελως η νους κεχωρηκεν, η φωνη
περιελαβεν. αλλ' εκ των περι αυτον σκιαγραφουντες τα κατ' αυτον, αμυδραν τινα
και ασθενη και αλλην απ' αλλου φαντασιαν συλλεγομεν. και ουτος αριστος ημιν
θεολογος, ουχ ος ευρε το παν, ουδε γαρ δεχεται το παν ο δεσμος, αλλ' ος αν αλλου
φαντασθηι πλεον, και πλειον εν εαυτωι συναγαγηι το της αληθειας ινδαλμα, η
αποσκιασμα, η ο τι και ονομασομεν.
18 Ὅσον δ' ουν εκ των ημιν εφικτων, ο μεν ων, και ο θεος, μαλλον πως της
ουσιας ονοματα· και τουτων μαλλον ο ων· ου μονον οτι τωι Μωυσει χρηματιζων επι
του ορους, και την κλησιν απαιτου μενος, η τις ποτε ειη, τουτο προσειπεν εαυτον, Ὁ
ων απεσταλκε με, τωι λαωι κελευσας ειπειν· αλλ' οτι και κυριωτεραν ταυτην
ευρισκομεν. η μεν γαρ του θεου, καν απο του θεειν, η αιθειν, ητυμολογηται τοις περι
ταυτα κομψοις, δια το αεικινητον και δαπα νητικον των μοχθηρων εξεων, –και γαρ
πυρ καταναλισκον εντευ θεν λεγεται, –αλλ' ουν των προς τι λεγομενων εστι, και
ουκ αφετος· ωσπερ και η Κυριος φωνη, ονομα ειναι θεου και αυτη λεγομενη· Ἐγω
γαρ, φησι, κυριος ο θεος σου· τουτο μου εστιν ονομα. και, Κυριος ονομα αυτωι. ημεις
δε φυσιν επιζητουμεν, ηι το ειναι καθ' εαυτο, και ουκ αλλωι συνδεδεμενον· το δε ον
ιδιον οντως θεου, και ολον, μητε τωι προ αυτου, μητε τωι μετ' αυτον, ου γαρ ην, η
εσται, περατουμενον η περικοπτομενον.
19 Των δ' αλλων προσηγοριων αι μεν της εξουσιας εισι προφανως, αι δε της
οικονομιας, και ταυτης διττης· της μεν υπερ το σωμα, της δε εν σωματι· οιον ο μεν
παντοκρατωρ, και ο βασιλευς, η της δοξης, η των αιωνων, η των δυναμεων, η του
αγαπητου, η των βασιλευοντων· και ο κυριος, η σαβαωθ, οπερ εστι στρατιων, η των
δυναμεων, η των κυριευοντων. ταυτα μεν σαφως της εξου σιας· ο δε θεος, η του
σωζειν, η εκδικησεων, η ειρηνης, η δικαιοσυνης, η Ἀβρααμ και Ἰσαακ και Ἰακωβ, και
παντοςἸσραηλ του πνευματικου και ορωντος θεον· ταυτα δε της οικονομιας. επειδη
γαρ τρισι τουτοις διοικουμεθα, δεει τε τιμωριας, και σωτηριας ελπιδι, προς δε και
δοξης, και ασκησει των αρετων, εξ ων ταυτα· το μεν των εκδικησεων ονομα
οικονομει τον φοβον· το δε των σωτηριων την ελπιδα· το δε των αρετων την
ασκησιν· ιν' ως τον θεον εν εαυτωι φερων ο τουτων τι κατορθων μαλλον επειγηται
προς το τελειον, και την εξ αρετων οικειωσιν. ταυτα μεν ουν εστι κοινα θεοτητος τα
ονοματα. ιδιον δε του μεν αναρχου, πατηρ· του δε αναρχως γεννηθεντος, υιος· του
δε αγεννητως προελ θοντος, η προιοντος, το πνευμα το αγιον. αλλ' επι τας του υιου
κλησεις ελθωμεν, οπερ ωρμηθη λεγειν ο λογος.
20 ∆οκει γαρ μοι λεγεσθαι υιος μεν, οτι ταυτον εστι τωι πατρι κατ' ουσιαν; και
ουκ εκεινο μονον, αλλα κακειθεν. μονογενης δε, ουχ οτι μονος εκ μονου και μονον,
αλλ' οτι και μονοτροπως, ουχ ως τα σωματα. λογος δε, οτι ουτως εχει προς τον
πατερα, ως προς νουν λογος· ου μονον δια το απαθες της γεννησεως, αλλα και το
συναφες, και το εξαγγελτικον. ταχα δ' αν ειποι τις, οτι και ως ορος προς το
οριζομενον, επειδη και τουτο λεγεται λογος. ο γαρ νενοηκως, φησι, τον υιον, τουτο
γαρ εστι το εωρακως, νενοηκε τον πατερα· και συντομος αποδειξις και ραιδια της του
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατρος φυσεως ο υιος. γεννημα γαρ απαν του γεγεννηκοτος σιωπων λογος. ει δε και
δια το ενυπαρχειν τοις ουσι λεγοι τις, ουχ αμαρτησεται του λογου. τι γαρ εστιν, ο μη
λογωι συνεστηκεν; σοφια δε, ως επιστημη θειων τε και ανθρωπινων πραγματων. πως
γαρ οιον τε τον πεποι ηκοτα τους λογους αγνοειν ων πεποιηκεν; δυναμις δε, ως συν
τηρητικος των γενομενων, και την του συνεχεσθαι ταυτα χορηγων δυναμιν.
αληθεια δε, ως εν, ου πολλα τηι φυσει· το μεν γαρ αληθες εν, το δε ψευδος
πολυσχιδες· και ως καθαρα του πατρος σφραγις, και χαρακτηρ αψευδεστατος. εικων
δε, ως ομοουσιον, και οτι τουτο εκειθεν, αλλ' ουκ εκ τουτου πατηρ. αυτη γαρ εικονος
φυσις, μιμημα ειναι του αρχετυπου, και ου λεγεται· πλην οτι και πλεον ενταυθα. εκει
μεν γαρ ακινητος κινουμενου· ενταυθα δε ζωντος και ζωσα, και πλεον εχουσα το
απαραλλακτον, η του Ἀδαμ ο Σηθ, και του γεννωντος παντος το γεννωμενον.
τοιαυτη γαρ η των απλων φυσις, μη τωι μεν εοικεναι, τωι δε απεοικεναι, αλλ' ολον
ολου τυπον ειναι, και ταυτον μαλλον, η αφομοιωμα. φως δε, ως λαμπροτης ψυχων
και λογωι και βιωι καθαιρομενων. ει γαρ σκοτος η αγνοια και η αμαρτια, φως αν ειη η
γνωσις, και ο βιος ο ενθεος. ζωη δε, οτι φως, και πασης λογικης φυσεως συστασις και
ουσιωσις. εν αυτωι γαρ ζωμεν, και κινουμεθα, και εσμεν, κατα την διπλην του
εμφυσηματος δυναμιν, και πνοην εκειθεν εμφυσωμενοι παντες, και πνευμα αγιον
οσοι χωρητικοι, και τοσουτον, καθ' οσον αν το στομα της διανοιας ανοιξωμεν.
δικαιοσυνη δε, οτι του προς αξιαν διαιρετης, και διαιτων δικαιως τοις υπο νομον και
τοις υπο χαριν, ψυχηι και σωματι, ωστε το μεν αρχειν, το δε αρχεσθαι, και την
ηγεμονιαν εχειν το κρειττον κατα του χειρονος, ως μη το χειρον επανιστασθαι τωι
βελτιονι. αγιασμος δε, ως καθαροτης, ινα χωρηται το καθαρον καθαροτητι.
απολυτρωσις δε, ως ελευθερων ημας υπο της αμαρτιας κατεχομενους, και λυτρον
εαυτον αντι διδους ημων της οικουμενης καθαρσιον. αναστασις δε, ως εντευθεν
ημας απανιστας, και προς την ζωην επαναγων νενεκρωμενους υπο της αμαρτιας.
21 Ταυτα μεν ουν ετι κοινα του τε υπερ ημας και του δι' ημας. α δε ιδιως
ημετερα και της εντευθεν προσληψεως· ανθρωπος μεν, ουχ ινα χωρηθηι μονον δια
σωματος σωμασιν, αλλως ουκ αν χωρηθεις δια το της φυσεως αληπτον· αλλ' ινα και
αγιασηι δι' εαυτου τον ανθρωπον, ωσπερ ζυμη γενομενος τωι παντι φυραματι, και
προς εαυτον ενωσας το κατακριθεν ολον λυσηι του κατακριματος, παντα υπερ
παντων γενομενος, οσα ημεις, πλην της αμαρτιας, σωμα, ψυχη, νους, δι' οσων ο
θανατος· το κοινον εκ τουτων, ανθρωπος, θεος ορωμενος, δια το νοουμενον. υιος δε
ανθρωπου, και δια τον Ἀδαμ, και δια την παρθενον, εξ ων εγενετο· του μεν, ως
προπατορος, της δε, ως μητρος, νομωι και ου νομωι γεννησεως. Χριστος δε, δια την
θεοτητα· χρισις γαρ αυτη της ανθρωποτητος, ουκ ενεργειαι κατα τους αλλους
χριστους αγιαζουσα, παρουσιαι δε ολου του χριοντος· ης εργον ανθρωπον ακουσαι το
χριον, και ποιησαι θεον το χριομενον. οδος δε, ως δι' εαυτου φερων ημας. θυρα δε,
ως εισαγωγευς. ποιμην δε, ως εις τοπον χλοης κατασκηνων, και εκτρεφων επι
υδατος αναπαυσεως, και εντευθεν οδηγων, και προπολεμων κατα των θηριων· το
πλανωμενον επιστρεφων, το απολωλος επαναγων, το συντετριμμενον καταδεσμων,
το ισχυρον φυλασσων, και προς την εκειθεν μανδραν συναγων λογοις ποιμαντικης
επιστημης. προβατον δε, ως σφαγιον· αμνος δε, ως τελειον. αρχιερευς δε, ως
προσαγωγευς. Μελχισεδεκ δε, ως αμητωρ το υπερ ημας, και απατωρ το καθ' ημας·
και ως αγενεαλογητος το ανω· Την γαρ γενεαν αυτου, φησι, τις διηγησεται; και ως
βασιλευς Σαλημ, ειρηνη δε τουτο, και ως βασιλευς δικαιοσυνης, και ως αποδεκατων
πατριαρχας κατα των πονηρων δυναμεων αριστευοντας. εχεις τας του υιου
προσηγοριας. βαδιζε δι' αυτων, οσαι τε υψηλαι, θεικως, και οσαι σωματικαι,
συμπαθως· μαλλον δε ολον θεικως, ινα γενηι θεος κατωθεν ανελθων, δια τον
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατελθοντα δι' ημας ανωθεν. επι πασι, και προ παντων, εκεινο τηρει, και ουκ αν
σφαλειης εν τοις υψηλοτεροις η ταπεινοτεροις ονομασιν· Ἰησους Χριστος, χθες και
σημερον σωματικως, ο αυτος πνευματικως, και εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


