In sextum Psalmum
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΤΟΝ ΨΑΛΜΟΝ ΠΕΡΙ ΤΗΣ
ΟΓ∆ΟΗΣ
Οι εκ δυναμεως εις δυναμιν πορευομενοι κατα την προφητικην ευλογιαν και
τας καλας αναβασεις εν ταις εαυτων καρδιαις διατιθεμενοι, οταν τινος αγαθου
νοηματος δραξωνται, χειραγωγουνται δι' εκεινου προς υψηλοτερον νοημα δι' ου
γινεται τηι ψυχηι η επι το υψος αναβασις. και ουτως αει τοις εμπροσθεν
επεκτεινομενος ουδεποτε της αγαθης ανοδου παυσεται αει δια των υψηλων
νοηματων προς την των υπερκειμενων κατανοησιν οδηγουμενος. ταυτα ειπον,
αδελφοι, προς υμας, τωι εκτωι των ψαλμων προσεχων την διανοιαν και βλεπων την
αναγκαιαν της ταξεως ακολου θιαν, πως μετα την κληρονομουσαν ο περι της ογδοης
ημιν προσετεθη λογος. παντως δε ουκ αγνοειτε το της ογδοης μυστηριον. ου γαρ δη
προς Ἰουδαικας υποληψεις εικος εστιν υποφερεσθαι τινων την διανοιαν· οι περι τα
ασχημονα του σωματος ημων το μεγαλοφυες του μυστηριου της ογδοης καταγοντες
τον της περιτομης νομον και το μετα την λοχειαν καθαρσιον και τα τοιαυτα λεγουσι
τωι αριθμωι 5.188 της ογδοης καταμηνυεσθαι. ημεις δε διδαχθεντες παρα του μεγαλου
Παυλου οτι ο νομος πνευματικος εστι, καν εν τοις μνη μονευθεισι νομοις ο αριθμος
ουτος εμφερηται νομοθετων και τωι αρρενι την περιτομην και τηι γυναικι την επι
καθα ρισμου θυσιαν, ουτε αποβαλλομεν τον νομον ουτε ταπεινως εκδεχομεθα
ειδοτες οτι αληθως τηι ογδοηι γινεται η αληθινη περιτομη δια της πετρινης μαχαιρας
ενεργουμενη. νοεις δε παντως δια της τεμνουσης το ακαθαρτον πετρας αυτην την
πετραν ητις εστιν ο Χριστος, τουτεστι της αληθειας ο λογος, και οτι τοτε παυεται η
ρυπωσα των του βιου πραγματων ρυσις, της ανθρωπινης ζωης μεταστοιχειωθεισης
προς το θειοτερον. ως δ' αν πασι γενοιτο δηλον το εν τοις τοιουτοις νοουμενον,
σαφεστερον, οπως αν οιος τε ω, τον λογον εκθησομαι. ο του βιου τουτου χρονος εν
τηι πρωτηι δημιουργιαι της κτισεως δια μιας εβδομαδος ημερων συνεπληρωθη. ηρξατο
τε γαρ απο της πρωτης η των οντων δημιουργια και τηι εβδομηι συγκατεληξε το
περας της κτισεως.
Ἐγενετο γαρ ημερα μια, φησιν, εν ηι τα πρωτα εγενετο· και ουτως εν τηι
δευτεραι τα δευτερα, και ακολουθως εως των εξ απαντα. η δε εβδομη περας γενομενη
της κτισεως εν εαυτηι περιεγραψε τον συμπαρεκτεινομενον τηι κατασκευηι του
κοσμου χρονον. ως τοινυν ουτε ουρανος εξ εκεινου γεγονεν αλλος ουτε τι ετερον
των του κοσμου μερων προσετεθη τοις εξ αρχης γεγονοσιν, αλλ' εστη εφ' εαυτης η
κτισις απροσδεης και αμειωτος εν τοις μετροις εαυτης διαμεινασα· ουτως ουτε
χρονος αλλος παρα τον τηι παρασκευηι του κοσμου συναναδειχθεντα εγενετο, αλλα
περιωρισθη τηι εβδομαδι των ημερων η του χρονου φυσις. και 5.189 τουτου χαριν
οταν εκμετρωμεν ταις ημεραις τον χρονον, απο της μιας αρχομενοι και τηι εβδομηι
τον αριθμον κατακλει οντες παλιν επι την μιαν αναποδιζομεν, αει δια του κυκλου
των εβδομαδων αναμετρουντες ολον το του χρονου διαστημα, εως αν παρελθοντων
των κινουμενων και παυσαμενης ποτε της ροωδους του κοσμου κινησεως, καθως
φησιν ο αποστολος, ελθηι τα μηκετι σαλευομενα, ων μεταβολη και αλλοιωσις ουκετι
απτεται, εν τοις αυτοις ωσαυτως αει προς τους εφεξης αιωνας διαμενουσης εκεινης
της κτισεως, εν ηι γινεται η αληθινη περιτομη της ανθρωπινης φυσεως εν τηι της
σωματικης ζωης περιαιρεσει και το αληθινον καθαρσιον του αληθινου ρυπου. ρυπος
δε ανθρωπου η αμαρτια η συναποτικτομενη τηι ανθρωπινηι φυσει (οτι Ἐν αμαρτιαις
εκισσησε με η μητηρ μου), ην ο τον καθαρισμον των αμαρτιων ημων ποιησαμενος
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

τοτε εις το παντελες εκκαθαιρει εξαναλισκων εκ της των οντων φυσεως παν οσον
αιματωδες τε και ρυπαρον και ακροβυστον. και ουτω δεχομεθα τον περι της ογδοης
νομον τον καθαιροντα τε και περιτεμνοντα, διοτι του εβδομαδικου παυσαμενου
χρονου ενστησεται ημερα ογδοη μετα την εβδομην, ογδοη μεν λεγομενη οτι μετα
την εβδομην γινεται, ουκετι δε την του αριθμου διαδοχην εφ' εαυτης δεχομενη. μια
γαρ εις το διηνεκες παραμενει ουδεποτε νυκτερινωι διαιρουμενη ζοφωι. αλλος γαρ
αυτην ποιει ηλιος ο το αληθινον φως απολαμπων· ος επειδαν απαξ επιφαυσηι ημιν,
καθως φησιν ο αποστολος, ουκετι εν δυσμαις κρυπτεται, αλλα παντα τηι φωτιστικηι
εαυτου δυναμει περιπτυξαμενος διηνεκες τε και αδιαδοχον τοις αξιοις το φως
εμποιει και αυτους τους μετεχοντας του φωτος εκεινου αλλους ηλιους απερ 5.190
γαζομενος, καθως φησιν εν τωι ευαγγελιωι ο λογος, οτι Τοτε οι δικαιοι λαμψουσιν ως
ο ηλιος.
Ἐπει ουν υπερ της κληρονομουσης εν τωι προλαβοντι ψαλμωι τον λογον
πεποιηται, η δε κληρονομια εν τηι ογδοηι τοις αξιοις αποκειται, εν ταυτηι δε και η
δικαια του θεου γινεται κρισις εκαστωι το κατ' αξιαν νεμουσα, καλως ο προφητης τηι
περι της ογδοης μνημηι τον περι της μετανοιας συνεισηγαγε λογον. τις γαρ της
φοβερας του Χριστου κρισεως μνημην λαβων ουκ ευθυς εν τωι συνειδοτι τωι ιδιωι
σπαρασσε ται και φοβωι και αγωνιαι συνεχεται; καν προς το κρειττον εαυτωι
συνεγνωκως τυχηι τον βιον; αλλ' ουν προς την ακριβειαν της κρισεως βλεπων, εν ηι
και τα λεπτοτατα των παρορα ματων εις εξετασιν αγεται, καταπτοειται παντως τηι
των φοβερων προσδοκιαι, ουκ ειδως εις ο τι αυτωι το της κρισεως καταληξει περας.
τουτου χαριν ως εν οφθαλμοις λαβων τα φοβερα κολαστηρια, την γεεναν εκεινην
και το σκοτεινον πυρ και τον ατελευτητον της συνειδησεως σκωληκα τον αει
μυζοντα την ψυχην δι' αισχυνης και τηι μνημηι των κακως βεβιωμενων τας
αλγηδονας ανακαινιζοντα, ηδη του θεου ικετης γινεται δεομενος μη τωι θυμωι
εκεινωι παραδοθηναι προς ελεγχον μητε δια της οργης εκεινης επαχθηναι αυτωι την
υπερ ων επλημμελησε παιδευσιν. Τοις γαρ καταδικασθεισι τηι πικραι παιδευσει της
φοβερας εκεινης κολασεως θυμου εργον νομιζεται και οργης η διακρισις. και δια
τουτο ως εν τοις αλγεινοις ηδη γενομενος τας των οδυνωμενων φωνας
υποκρινεται, οις θυμος ειναι δοκει και οργη το επι τιμωριαι των ασεβων επαγομενον.
λεγει τοινυν οτι Ουκ 5.191 αναμενω εκ του θυμου εκεινου δια των φοβερων
μαστιγων γενεσθαι μοι των κεκρυμμενων τον ελεγχον, αλλα προλαμβανω τηι
εξαγορευσει την εκ της οργης εκεινης αναγκην. οπερ γαρ η οδυνη επι των
μαστιγουμενων ποιει ακοντων αυτων τα κρυπτα της ανομιας εμφανη ποιουσα,
τουτο ποιει αφ' εαυτης η προαιρεσις, εαυτην δια της μετανοιας μαστιζουσα τε και
κολαζουσα, και δημοσιευουσα την κεκαλυμμενην εν τοις κεκρυμμενοις αμαρτιαν.
ειπων τοινυν οτι Μητε τωι θυμωι σου ελεγξηις με, μητε τηι οργηι σου παιδευσηις με,
ακολουθως καταφευγει επι τον ελεον, ου τοσουτον εις προαιρεσιν οσον εις
ασθενειαν φυσεως του κακου την αιτιαν αναγων· Ἐν κακοις με γεγονοτα ελεωι
θεραπευσον· εξ ασθενειας γαρ ηλθον επι το παθος. τις δε η ασθενεια; Ἐξηρθρωθη τα
οστα μου και διελυθη απο της μετ' αλληλων αρμονιας. οστα δε λεγει τους σωφρονας
λογισμους τους την ψυχην διερειδοντας· Ἴασαι με, κυριε, οτι εταραχθη τα οστα μου.
και ερμηνευει του λογου το αινιγμα, δι' ων επηγαγε τοις ειρημενοις οτι Ἡ ψυχη μου
εταραχθη σφοδρα.
Τι ουν αναβαλληι, φησιν, προς την ιασιν, συ κυριε; εως ποτε ουκ επαγεις τον
ελεον; ουχ οραις της ανθρωπινης ζωης το ωκυμορον; προλαβε τηι επιστροφηι της
ψυχης μου το αναγκαιον της ζωης ημων· μη ποτε του θανατου επιλαβοντος αργηι
πασα προς θεραπειαν επινοια. ουκετι γαρ εσται εν τωι θανατωι ο δια της μνημης του
θεου θεραπευσαι δυναμενος την εκ κακιας αυτωι γενομενην νοσον· διοτι επι γης μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

ισχυν η εξομολογησις εχει, εν δε τωι ᾅδηι τουτο ουκ εστιν. ειτα ως ειποντος τινος Πως
καλεις επι θεραπειαν των πλημμεληματων τον ελεον; ποιωι τροπωι το θειον
ιλεωσαμενος; ουτω φησιν οτι Ἐκοπιασα εν τωι στεναγμωι μου, και εκπλυνω την εξ
αμαρτιας στρωμνην τωι των δακρυων υδατι. δια τι ταυτα; οτι εν θυμωι, φησιν, ο 5.192
οφθαλμος μου εταραχθη, και δια τουτο παλαιος τις και ευρωτιων εγενομην, του
θυμου του παρα των εχθρων μοι εγγενομενου τηι ψυχηι την σηπεδονα ποιησαντος. ει
δε θυμος μονος τοσουτον εμποιει φοβον τωι δι' αυτου πλημμελησαντι, ποσωι μαλλον
εικος εστιν εν απογνωσει γενεσθαι της σωιζουσης ελπιδος τους μη μονον τα εκ του
θυμου παθη τωι ιδιωι βιωι συνεγνωκοτας, αλλα και οσα επιθυμια εργαζεται και
πλεονεξια και τυφος και φιλοτιμια και φθονος και ο λοιπος εσμος των ανθρωπινων
κακων; δια τουτο προς τους παντοδαπους εχθρους αποστρεψας τον λογον,
Ἀποστητε, φησιν, απ' εμου, παντες οι εργαζομενοι την ανομιαν. δεικνυσι δε τωι
εφεξης λογωι την αγαθην ελπιδα του εκ μετανοιας προσγινομενου ημιν
κατορθωματος. ευθυς γαρ ομου τε τους υπερ της μετανοιας τωι θεωι προσηγαγε
λογους, και εις συναισθησιν ελθων της του θεου περι αυτον ευμενειας, δημοσιευει
την χαριν και τηι δωρεαι επαγαλλεται, λεγων Εισηκουσε κυριος της φωνης της
δεησεως μου· κυριος την προσευχην μου προσεδεξατο. ως αν ουν εις το διηνεκες
αυτωι το αγαθον παραμενοι το εκ της μετανοιας αυτωι προσγενομενον και μη
δευτερας παλιν μετανοιας χρειαν ο βιος λαβοι, αποστραφηναι τους εχθρους αυτου
δειται δι' αισχυνης μαστιγουμενους. ο γαρ αισχυνθεις επι τηι του κακου εγχειρησει,
παιδαγωγωι προς το μηκετι τοις αυτοις συνενεχθηναι τηι αισχυνηι χρωμενος, της των
ομοιων πειρας εις τον εφεξης χρονον αφεξεται. αυτη τοινυν της αγαθης αναβασεως
η ακολουθια· ο τεταρτος ψαλμος το αυλον αγαθον απο του σωματικου και
σαρκωδεστερου διεκρινεν· ο πεμπτος του 5.193 τοιουτου αγαθου την κληρονομιαν
επηυξατο· ο εκτος τον καιρον της κληρονομιας υπεδειξε της ογδοης μνησθεις· η
ογδοη τον της κρισεως εφανερωσε φοβον· η κρισις τοις καθ' ημας αμαρτωλοις
προλαβειν τηι μετανοιαι τα φοβερα συνεβουλευσεν· ειτα η μετανοια η κατα λογον τωι
θεωι προσαχθεισα το εξ αυτης ημιν γινομενον κερδος ευηγγελισατο ειπουσα οτι
Εισηκουσε κυριος της φωνης του μετα δακρυων προς αυτον επιστρεφοντος. ου
γενομενου, ως αν προς τον εφεξης χρονον αμεταπτωτον ημιν το αγαθον παραμενοι,
τον αφανισμον των εχθρων νοηματων δι' αισχυνης γενεσθαι παρακαλει ο
προφητης. ου γαρ εστιν αλλως εχθρον τε και παρανομον νοημα κατασβεσθηναι, μη
αισχυνης αυτου τον αφανισμον εμποιουσης· χασμα γαρ γινεται δια βαθους
εστηριγμενον η επι τοις κακως βεβιωμενοις αισχυνη δι' εαυτης του ανθρωπου την
αμαρτιαν αποτειχιζουσα. ειπωμεν ουν οτι Αισχυνθειησαν και εντραπειησαν σφοδρα
παντες οι εχθροι μου. εχθροι δε δηλονοτι οι οικιακοι οι εκ της καρδιας
εκπορευομενοι και κοινουντες τον ανθρωπον· ων δια ταχους αποστραφεντων μετ'
αισχυνης διαδεξεται ημας η ελπις της δοξης η εις αισχυνην μη καταληγουσα χαριτι
του κυριου, ωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3


