In laudem Heronis philosophi
ΛΟΓΟΣ ΚΕʹ.
Εις Ἡρωνα τον φιλοσοφον.
Αʹ. Τον φιλοσοφον επαινεσομαι, και ει καμνω τωι σωματι· φιλοσοφον γαρ·
επαινεσομαι δε και λιαν εικοτως. Ὁ μεν γαρ φιλοσοφος, εγω δε σοφιας θεραπευτης·
ωστε μοι και προς λογον ο επαινος, ιν', ει μη τι αλλο, τουτο γε φιλοσοφησω, το
θαυμαζειν φιλοσοφον. Ἢ γαρ φιλοσοφητεον, ως ο εμος λογος, η τιμητεον
φιλοσοφιαν, ειπερ μη μελλοιμεν παντελως εξω του καλου πιπτειν, μηδε αλογιαν
κατακριθησεσθαι λογικοι γεγονοτες, και δια λογου προς Λογον σπευδοντες.
Φιλοσοφειτω δε ημιν ως εν των αλλων ο ανηρ, το επαινεισθαι, και καρτερειτω την
ευφημιαν. Ου γαρ ινα χαρισωμεθα επαινεσομεθα (ισμεν του φιλοσοφου το
αφιλοτιμον, και προς γε ουδεν αν ο λο γος προσθειη τοις πραγμασιν, οτι μη και της
αξιας ελαττωσηι δια της ασθενειας της εαυτου), αλλ' ιν' ημας αυτους ωφελησωμεν.
Τουτο γαρ ουκ 35.1200 ετι περιφρονησει φιλοσοφια, ηι γε το ευ ποιειν τι τον
ημετερον βιον, εργον και σπουδασμα. Πρωτη δε των ευεργεσιων, το επαινεισθαι τα
καλα. Ζηλου γαρ ο επαινος προξενος· ζηλος δε, αρετης· αρετη δε, μακαριοτητος· η δε,
το ακρον των εφετων, και προς ο τεινει πασα σπουδαιου κινησις.
Βʹ. ∆ευρο δη ουν, ω φιλοσοφων αριστε και τελεω τατε· προσθησω δε, οτι και
μαρτυρων της αληθειας. ∆ευρο μοι της νοθου σοφιας ελεγχε, της εν λογωι κειμενης,
και δι' ευγλωττιας γοητευουσης, υπερ δε τουτο μηδεν διαρθηναι, μητε δυναμενης,
μητε θε λουσης· ο περιδεξιος την αρετην, οση τε θεωριας, και οση πραξεως· ο τα
ημετερα φιλοσοφων εν αλλο τριωι τωι σχηματι· ταχα δε ουδε αλλοτριωι, ειπερ αγ
γελικον, η λαμπροφορια, και η φαιδροτης, οταν τυπωνται σωματικως· συμβολον,
οιμαι, τουτο της κατα την φυσιν αυτων καθαροτητος. ∆ευρο μοι, φιλοσοφε, και
σοφε, (μεχρι γαρ τινος το φιλειν σο φιαν, ει μηδαμου σοφια;) και κυων, ου την αν
αισχυντιαν, αλλα την παῤρησιαν· ουδε το γαστρι μαργον, αλλα το εφημερον· ουδε
την υλακην, αλλα την φυλακην του καλου, και το υπερ των ψυχων αγρυπνον, και
το σαινειν μεν οσον κατ' αρετην οι κειον, υλακτειν δε οσον αλλοτριον. ∆ευρο μοι
στηθι των ιερων πλησιον, και της μυστικης ταυτης τραπεζης, καμου του δια τουτων
μυσταγωγουντος την θεωσιν, οις σε προσαγει λογος και βιος, και η δια του παθειν
καθαρσις. ∆ευρο σε αναδησω τοις ημετε ροις στεφανοις, και ανακηρυξω λαμπραι τηι
φωνηι, ουκ εν Ὀλυμπιαι μεσηι, ουδε εν θεατρωι μικρωι της Ἑλλαδος, ουδε
ηγωνισμενον παγκρατιον, η πυγμην, η διαυλον, η τι των μικρων αγωνισματων, και
επι μικροις τοις αθλοις, ουδε εις τιμην ηρωων τινος η δαιμονων, συμφοραι και μυθωι
τετιμημενων (τοιαυ τα γαρ εκεινων τα σεμνα τε και τιμια, χρονον προσ λαβοντα της
ανοιας επικουρον, και συνηθειαν εννομον)· αλλ' εναντιον Θεου, και αγγελων, και
παν τος του της Ἐκκλησιας πληρωματος· και νενικηκοτα ψευδος αιρεσεων, εις τιμην
Θεου ζωντος, και το πα 35.1201 θειν τοις οικειοις παθεσιν εκδιδασκοντος, και ων
αθλον, ουρανων βασιλεια, και Θεον γενεσθαι του πα θειν υψηλοτερον.
Γʹ. Ἀλλα τις η αναῤρησις; Ει μεν την συντομωτε ραν ποθειτε και
γνωριμωτεραν· Ουτος της αληθειας αγωνιστης αψευδεστατος, και της Τριαδος
υπερμαχος αχρις αιματος, και των διωκοντων τωι ποιειν κακως, τωι πασχειν
προθυμως διωκτης· ουδεν γαρ ουτω νικαι τον διωκοντα, ως προθυμια του
πασχοντος. Ει δε την τελεωτεραν και πλατυτεραν· Ουτος αριστος μεν εξ αριστων, και
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εξ ευγενων ευγενεστατος. Ευγενειαν δε λεγω, ουχ ην οι πολλοι νομιζουσιν· απαγε!
Ου προς ημων ουτω θαυμαζειν, ουδε φιλοσοφον, την εκ μυθων και ταφων
ερχομενην και παλαι σεσηπυιας οφρυος· ουδε την εξ αιματων και γραμματων
προσγινομενην, ην νυκτες χαριζονται, και βασι λεων ισως ουδε ευγενων χειρες,
προστασσοντων, ωσ περ αλλο τι, την ευγενειαν· αλλ' ην ευσεβεια χα ρακτηριζει και
τροπος, και η προς το πρωτον αγαθον ανοδος, οθεν γεγοναμεν. Ταυτης αποδειξις μια
της ευγενειας. Ου γαρ αθλητης μονον ημιν ο γενναδας, αλλα και εκ μαρτυρων· ωστε
οικοθεν αυτωι το της αρετης παραδειγμα. Πολιτης δε, σοφιαι μεν, της οι κουμενης
απασης (ουδε γαρ ανεχεται μικροις οροις Κυνικη περιγραφεσθαι)· σωματι δε, της
Ἀλεξανδρεων πολεως, της συν υμιν, η μεθ' υμας ευθεως αριθμουμενης· ης πασι
παντων κρατουσης, θερμοτης το ιδιαιτατον, και ταυτης το καλλι στον,
Χριστιανισμος, και η περι τουτο διαθεσις, εκ προαιρεσεως μεν αρχομενη, τηι δε φυσει
βε βαιουμενη. Τηι γαρ ευσεβειαι το θερμον προσ χωρησαν, ζηλος εγενετο· ζηλος δε,
ασφαλεια πι στεως.
∆ʹ. Τραφεις δε ουτω και παιδευθεις, ως εικος τον εκ τοιουτων γεγονοτα και
τοιουτον εσομενον, επειδη βιων αιρεσεως καιρος εδοκει (ην κρηπιδα του πραττειν
ευ η κακως εγω τιθεμαι), ειδε τι μεγα, και νεανικον, και των πολλων υψηλοτερον.
Τρυφην μεν ατιμαζει και περιουσιαν, και δυναστειαν πλεον, η τους αλλους οι ταυτα
προεχοντες· και την μεν ως πρωτην κακοπαθειαν, την δε ως εσχατην πενιαν, την δε
ως ασθενειαν την ανωτατω, διαπτυει και απο πεμπεται. Ουδεν γαρ αγαθον ειναι, ο
μητε βελτιους ποιει τους κεκτημενους, αλλα και χειρους ως τα πολλα· μητε δια
τελους παραμενει τοις εχουσι. Φιλο σοφιαν δε προΐσταται την δεσποιναν των παθων
και τωι καλωι προσβαινει νεανικως, και απο της υλης τε 35.1204 μνεται, πριν
διαζευχθηναι της υλης· και των ορωμενων κατεξανισταται, μεγεθει φυσεως και προ
αιρεσεως ευγενειαι, τοις εστωσι προσθεμενος. Ἐπειδη ουτω διενοηθη, τουτο μεν ουδε
βουλης ηξιωσε, ποτε ραν δει των φιλοσοφιων ελεσθαι μαλλον, την εξω και
παιζουσαν τας της αληθειας σκιας εν τωι της φιλοσοφιας σχηματι και προβληματι, η
την ημετεραν και ταπεινην μεν τωι φαινομενωι, υψηλην δε τωι κρυπτομενωι, και προς
Θεον αγουσαν· αλλα πασαις ψη φοις αιρειται την ημετεραν, μηδεν ολως επι τα χειρω
παρατραπεις την διανοιαν, μηδε υπο της των λογων κομψειας παρασυρεις, ηι μεγα
φρονουσιν οι τα Ἑλληνων φιλοσοφουντες. Ἐκεινο δε πρωτον φιλοσοφει, γνωναι
των ημετερων οδων την αιρετωτεραν τε και λυσιτελεστεραν επισης αυτωι τε και
πασι Χρι στιανοις. Πανταχου γαρ τωι καθ' εαυτον και τον κοι νον συλλαμβανειν,
ψυχης ειναι τελεωτατης τε και φι λοσοφωτατης ενομιζεν. Ουδε γαρ εαυτωι γεγενη
σθαι μονον εκαστον ημων, αλλα και πασιν, οσοι της αυτης μετεχουσι φυσεως, και
παρα του αυτου, και επι τοις αυτοις γεγονασιν.
Εʹ. Ὁρων δε τον μεν ερημικον βιον και ιδιαζοντα. και των πολλων εκφυλον
και αλλοτριον, μεγαν μεν και υψηλον, και υπερ τα ανθρωπινα, μεχρις αυτων δε
μονων των κατορθουντων ισταμενον, και το της αγαπης κοινωνικον και
φιλανθρωπον απαρνουμε νον, ην εν πρωτοις ειναι των επαινουμενων εγινω σκε·
προς δε και αδοκιμαστον, ως ουτε εν τοις πρα γμασι γυμναζομενον, ουτε αλλοις
παραμετρουμενον· το δε κοινωνικον και επιμικτον, προς τηι βασανωι της αρετης, ετι
και εις τους πολλους διατεινον, και θειας οικονομιας εγγυς, η και πεποιηκε το παν,
και φιλιαι συνεδησε, και το ημετερον γενος εκπεσον του καλου δια την
επεισελθουσαν κακιαν, εκ της προς ημας επιμιξιας και ομιλιας παλιν ανεκαλεσατο·
ταυτα διανοηθεις τε και διελομενος, και αμα τον Ἑλληνικον τυφον κολασαι των
καλων ειναι νομισας, οι τωι τριβωνι και τηι υπηνηι το σεμνον υποδυονται· τι ποιει,
και πως την φιλοσοφιαν μεταχειριζε ται; Μεσην τινα χωρει της τε εκεινων
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλαζονειας, και της ημετερας σοφιας, και των μεν το σχημα και την σκηνην, ημων
δε την αληθειαν και το υψος φιλοσοφει. 35.1205
ςʹ. ∆ια τουτο Περιπατους μεν, και Ἀκαδημιας, και την σεμνην Στοαν, και το
αυτοματον Ἐπικουρου μετα των ατομων και της ηδονης, εριωι στεψας, ως τις
εκεινων τον ποιητην, ως ποῤρωτατω πεμ πει και αποκρουεται. Κυνικης δε, το μεν
αθεον δια πτυσας, το δε απεριττον επαινεσας, τουτο εστιν ο νυν ορατε, κυων κατα
των οντως κυνων, και φιλοσοφος κατα των ασοφων, και Χριστιανος υπερ παν των,
και νικων την μεν εκεινων αυθαδειαν τηι του σχηματος ομοιοτητι, των δε παρ' ημιν
εστιν ων την απειροκαλιαν τηι καινοτητι του ενδυματος, δεικνυς, οτι μη εν μικροις
το ευσεβες, μηδε εν τωι κατηφει το φιλοσοφον, αλλ' εν ψυχης στεῤροτητι και
διανοιας καθαροτητι, και γνησιαι τηι προς το καλον νευσει, οπως αν του σχηματος
εχωμεν, και οιστισιν αν ομιλωμεν, ειτε ημιν αυτοις μονοις συστελλοντες τον νουν
απο των αισθησεων, ειτε τοις πολλοις τε και ομοφυλοις ιδιαζοντες εν τωι κοινωι, και
φιλοσοφουντες εν ου φιλοσοφουσιν (ως η Νωε κιβωτος εκεινη, εν κα τακλυσμωι
κατακλυσμου κουφοτερα· και η του ορους βατος, ην καιον το πυρ ου κατεκαιε, το
μεγα Μωυσεως οραμα, ουτε αυτοι τι πασχοντες τοις πολλοις, ου μαλλον γε η αδαμας
τοις παιουσι, και δι' εαυτων τους αλλους βελτιους ποιουντες εις δυ ναμιν. Ταυτης
καρπος της φιλοσοφιας, ου λογωι πλαττομεναι πολεις (σκινδαψοι τινες, ως αυτοι
φασι, και τραγελαφοι, α γλωσσα μονη συντιθησιν)· ουδε κατηγοριαι τινες, και
αναλυσεις, και μιξεις· ουδε συμβαματα και παρασυμβαματα, και η τεχνολογουμενη
σοφια· ουδε γραμμαι τινες ουδαμου κει μεναι, ουδε αστερων πλοκαι και σχηματα
κατα της Προνοιας επινοουμενα. Ταυτα μεν γαρ αυτωι δευτε ρου λογου και παρεργα,
και τοσουτον παιζομενα, οσον μη παιζεσθαι παρα των ειδεναι προσποιουμε νων.
35.1208
Ζʹ. Τι δε το πρωτον και σπουδαζομενον; Ἡ προς αρχοντας δικαιολογια, η προς
βασιλεις παῤρησια, κατα τον θειον ∆αβιδ λαλουντα εναντιον βασιλεων και μη
αισχυνομενον, δημων αλογιαν συστειλαι κυμαινομενων, δυναστων εξουσιαν
αγριαινοντων, οι κων αῤρωστιαν στασιαζοντων, απαιδευτων αγροικιαν,
πεπαιδευμενων αλαζονειαν, πλουτον επαιρομενον, κορον υβριζοντα, πενιαν
κακουργουσαν, θυμον εκ φερομενον και τον λογισμον εκφεροντα, ηδονης αμετριαν,
γελωτος ακρασιαν, λυπης αδημονιαν παυ σαι, νεοτητος ανωμαλιαν, γηρως
μικροψυχιαν, χηρειας ερημιαν, ορφανιας απογνωσιν. Ταυτα των συλλογισμων και
των γραμμων, και του κε χηνεναι προς τους αστερας, αρ' ου μακρωι προ τιμησει τις
ευ φρονων; εκεινο ενθυμηθεις, οτι συναγοντων μεν παντων, η γεωμετρουντων, η
αστρο νομουντων, ουδεν αν ο βιος ημων παρα τουτο ωφελη θειη, οτι μη και τα
παντα λυθησεται· τουτων δε ων ειπον αναιρουμενων, αταξια το παν και συγχυσις.
Ταυτα της Ἀντισθενους αλαζονειας, και της ∆ιογενους οψοφαγιας, και της Κρατητος
κοινογαμιας, τι χρη λεγειν οσωι κρειττω και υψηλοτερα; Πλην φειδομεθα κακεινων
αιδοι της προσηγοριας, ινα τι του ανδρος απολαυσωσιν. Ἡμεις δε, ινα τα εν μεσωι
συνελωμεν, το σωφρον, το εγκρατες, το ατυφον, το επιχαρι, το κοινωνικον, το
φιλανθρωπον, ταλλα οις υπερ απαντας ο ανηρ, επι το τελευταιον μεν τηι ταξει,
πρωτον δε τηι δυναμει τρεψομεθα.
Ηʹ. Ἦν οτε γαληνην ειχομεν απο των αιρε σεων, ηνικα Σιμωνες μεν, και
Μαρκιωνες, Ουαλεν τινοι τε τινες, και Βασιλειδαι, και Κερδωνες, Κηριν θοι τε και
Καρποκρατεις, και πασα η περι εκεινους φλυαρια τε και τερατεια, επι πλειστον τον
των ολων Θεον τεμοντες, και υπερ του Ἀγαθου τωι ∆η μιουργωι πολεμησαντες,
επειτα κατεποθησαν τωι εαυτων βυθωι και τηι σιγηι παραδοθεντες, ωσπερ ην αξιον.
Μοντανου δε το πονηρον πνευμα, και το Μανου σκοτος, και η Ναυατου θρασυτης, η
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καθαρο της, Σαβελλιου τε η κακη συνηγορια της μοναρχιας ειξε, και υπεχωρησεν, η
μεν εις αντιπαλον μοι ραν αποκριθεισα, η δε και παντη περιφρονηθεισα 35.1209 και
παραῤριφεισα δια το ασθενες· αλλο δε ουδεν παρελυπει την Ἐκκλησιαν. Οι γαρ
διωγμοι και λαμ προτεραν αυτην εποιουν τοις παθεσιν. Ου πολυ το εν μεσωι, και
δευτερα ζαλη κατα της Ἐκκλησιας εγειρε ται, ο τυφων της αδικιας, το πληρωμα της
ασεβειας, ο λεγεων των πνευματων, η αντιχριστος γλωσσα, ο αδικιαν εις το υψος
λαλησας νους, η κατατομη της θεοτητος· ου δεινη μεν η εγχειρησις, δεινοτερα δε η
τελευτη, και της Ἰουδα προδοσιας αξια, ην εκεινος κατα του Σωτηρος ημων
ετολμησεν, Ἄρειος, ο καλως μετα της μανιας ονομαζομενος. Ουτος απο της
Ἀλεξανδρεων αρξαμενος πολεως, κακει το δεινον εκμελετησας, επειτα, ωσπερ τις
αγρια φλοξ, απο μικρου του σπινθηρος το πολυ της οικουμενης επιδραμων, υπο των
Πατερων ημων καταλυεται, και του ευσεβους αριθμου του τοτε καταλαβοντος την
Νικαιαν, και εισω περιγραπτων ορων τε και ρημα των την θεολογιαν στησαντος.
Θʹ. Παλιν πονηρα βασιλεια, και παλιν αναζηι το κακον, και ωσπερ τα υπουλα
των τραυματων αναστομουται και αναῤρηγνυται. Και λυκοι βαρεις, αλλος αλλοθεν
διαλαβοντες ημας, την Ἐκκλησιαν σπαραττουσιν. Ἱερεις τε κατα ιερεων
εξοπλισθεντες, και δημοι δημοις επιμανεντες· και βασι λευς ασεβειαι διδους
παῤρησιαν, και κατα της ορθης δοξης νομοθετων· και οι μητε ανδρες, μητε γυ
ναικες, παρ' αυτωι δυναστευοντες. Τις αν τα τοτε κακα προς αξιαν εκτραγωιδησειε;
τας φυγας, τας δη μευσεις, τας ατιμιας, τας επι της ερημιας συν αξεις, μυριαδων
ολων και πολεων υπαιθριων ταλαιπω ρουμενων, και υετοις και χειμωσι
πιεζομενων; τας εντευθεν επαναστασεις (ουδε γαρ την ερημιαν ειχον ακινδυνον); τα
ετι τουτων χαλεπωτερα, τους αικι σμους, τους θανατους, τας θριαμβευσεις
επισκοπων, φιλοσοφων, ανδρων, γυναικων, νεων, γεγηρακοτων; τους επινοουντας
τα δεινα, τους προσεπινοουντας, τους υπηρετουμενους τηι ασεβειαι δυναστας, οις
τουτο μονον πολλακις εις ευδοκιμησιν ηρκεσε, το πικροτερους φανηναι της του
κρατουντος βουλη σεως;
Ιʹ. Ἄρτι μεν ο λαμπρος διωγμος ειχε περας, και 35.1212 Περσις καλως ημιν
εδικασε τον αλιτηριον καταλυσα σα, και πολλων αιματων εισπραξαμενη δικην δι'
ενος αιματος· αρτι δε ο απρεπης αρχεται, και το αμυ νειν Χριστιανοις προσχημα
εχων της ασεβειας, τοις αληθως Χριστιανοις επιφυεται· και τοσουτον εκεινου
χαλεπωτερος γινεται, οσωι τοτε μεν η αθλησις περι φανεστερα και λαμπροτερα, νυν
δε και το παθειν αφιλοτιμον, παραγε τοις ου δικαιοις των παθων λογισταις.
Βουλεσθε δακρυα τωι θεατρωι κινησω, και αυτωι γε ισως τωι καρτερικωτατωι, και των
πα θων κρεισσονι, ενος των τοτε γενομενων επιμνησθεις; Μαρτυρες δε πολλοι του
λογου· και γαρ και εις πολλους ηλθεν η τραγωιδια του παθους· οιμαι δε και ο μελλων
υποληψεται χρονος του καιρου το διηγημα. Ναυς φορτον εχουσα των πρεσβυτερων
ενα, και τουτον ουδε υπερ κακου τινος, αλλ' υπερ πιστεως κινδυνευοντα, κατα
πελαγους αφιεται, ουχ ινα σωσηι τον επιβατην, αλλ' ινα απολεσηι. Και ο φορτος
προθυμος· ευσεβης γαρ. Και πυρ τωι φορτωι συνεμ πορον· και τρυφαι το καινον της
κολασεως ο διωκτης. Φευ του θεαματος! Φευ του δραματος! Ἡ ναυς πελαγιος· το
θεατρον επι ταις ακταις, των μεν εφηδομενων, των δε οδυρομενων. Πως αν εν
ολιγωι το πολυ παραστησαιμι; αναπτεται το πυρ, δαπαναται η ναυς, συνδαπαναται ο
φορτος, πυρ υδατι μιγνυται, και συντρεχει τα εναντια εις ευσεβους κολασιν, και δυο
στοιχεια εν σωμα μεριζεται, και πυρσος υπερ θαλασσης αιρεται ξενος. Ὧ προσηλθε
μεν ταχα τις, ως ημερωι και φιλανθρωπωι· προσελθων δε, ευρε θεα μα ελεεινον τε και
απιστον, ανευ κυβερνητου πλουν, ανευ χειμωνος ναυαγιον· και ο πρεσβυτερος
κονις, και ουδε κονις, σπαρεις εν τοις υδασι. Και ουδε το σουτον η ιερωσυνη, οσον
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τελευτης γουν ευσχη μονεστερας τυχειν· ει δε μη τελευτης, αλλα ταφης γε παντως, η
και τοις ασεβεσιν οφειλεται. Τοιουτος ο του ασεβους στολος· τοιουτον του ευσεβους
το τε λος· και ουδαμου πυρ ανωθεν ευαγεστερον, ουδε κολαστικον του τοιαυτα
πυρσευοντος.
ΙΑʹ. Ἀλλα τι μοι των εξωθεν; Ἐπ' αυτην ηδη βαδιστεον την σην αθλησιν, και
τους σους υπερ ευ σεβειας αγωνας, ους πασι τοις προλαβουσιν, ωσπερ τινα σφραγιδα
καλην, επεθηκας. Ἤκμαζε μεν εν τηι σηι πολει το της αιρεσεως ταυτης κακον, οθεν
35.1213 και ηρξατο. Ἐπει δε τον μεν αγιωτατον της οικου μενης οφθαλμον, και
αρχιερεα των ιερεων, τον της σης ομολογιας καθηγητην και διδασκαλον τοις εαυτου
περι της ευσεβειας αγωσι, την μεγαλην φωνην, το της πιστεως ερεισμα, τον
δευτερον Χριστου λυχνον και προδρομον, ει θεμις τουτο ειπειν, εν γηραι καλωι
κοιμηθεντα, και πληρη των κατα Θεον ημερων, μετα τας συκοφαντιας, μετα τους
αθλους, μετα την περι βοητον χειρα, μετα τους ζωντας νεκρους, η Τριας προς εαυτην
μετατιθησιν, ηι συνεζησε, και υπερ ης εκινδυνευσεν (Ἀθανασιον οιδ' οτι παντες εν
τοις λογοις ανεγνωτε)· δευτερα δε τις Αιγυπτου πληγη και μαστιξ εαυτον επεισαγει
τηι Ἐκκλη σιαι ο της αληθειας προδοτης, ο των λυκων ποιμην, ο δια της αυλης
υπερβαινων ληιστης, ο δευτερος Ἄρειος, η θολερα και αποτος ανατροπη, ο της αθεου
πη γης δαψιλεστερος ποταμος· οκνω μεν τας τοτε παρα νομιας ειπειν και
μιαιφονιας, μεθ' ων τον αγιον κα ταλαμβανει θρονον ο θηρ, και της πονηρας
εισοδου τα προτελεσματα· οδυρομαι δ' ομως ολιγα εκ πολ λων (α και υμεις οδυρεσθε
τε και προωδυρα σθε), τωι θειωι ∆αβιδ συγχρησαμενος· Ὁ Θεος, ηλθοσαν εθνη εις την
κληρονομιαν σου, εμιαναν τον ναον τον αγιον σου, και τα επι τουτοις· Ἔθεν το τα
θνησιμαια των δουλων σου, πετεινων βρωματα, και θηριων σπαραγματα. Προσθησω
δε παρ' αυτου κακεινα εξ αλλου θρηνου και ετερας ωιδης· Ὅσα επονηρευσατο ο
εχθρος εν τωι αγιωι σου, και ενεκαυχησαντο οι μισουντες σε εν με σωι της εορτης σου.
Πως γαρ ουκ ενεκαυχησαντο; πως δε ουκ εμιαναν τον ναον τον αγιον σου
συμφοραις πολυτροποις και παντοιοις κακοις;
ΙΒʹ. Ἐστρατηγει μεν ανηρ αθεος και παρα νομος, ουδε ονομα Χριστιανου
περικειμενος (τουτο γαρ της υβρεως το δεινοτατον), αλλ' εκ των ειδωλων επι τον
του Θεου ναον επειγομενος, εκ των ακαθαρτων αιματων επι τα μυσαρωτερα τε και
βδε λυκτοτερα, και τουτο ιερουργων ισως την καθ' ημων υβριν τοις δαιμοσι·
παρετασσετο δε δυναμις θυμωι ζεουσα, στρατος αλλοκοτος και ανημερος κατα των
αοπλων και απολεμων. Ἐξωθειτο μεν ο του αγιου διαδοχος ιερευς, ο νομωι και ταξει
Πνευματος κεχρισμενος, και πολιαι και φρονησει τετιμημε νος· εβασιλευε δε Ταβεηλ,
ο κληρονομος 35.1216 των αλλοτριων. Κατα των αγιων οπλα, κατα των ασυλων
μιαραι χειρες, κατα των ωιδων σαλπιγγες. Σκοπει μοι τα τουτοις επομενα, πιπτοντας
ανδρας εν τοις αγιοις, συμπατουμενας γυναικας, εστιν ας και μετα του φορτου της
φυσεως, τους προωρους τοκους και ατοκους, ειπειν οικειοτερον· διελκομενας
παρθενους οικτρως, αικιζομενας αισχροτερον (αισχυνομαι και γυναικας και ανδρας
ειπειν τον τροπον, και γυμνωσαι τωι λογωι τα κρυπτα της αισχυνης, οις και τοτε
γυμνωθεισιν αισχυνομαι), τας μεν κατα φρεατων φερομενας των ενδον του ιερου,
τας δε εκ των υπερυων κρημνιζομενας επι τηι ατοπιαι των ορωμενων, τας δε ταις
κειμεναις επισωρευομενας· τους επι τοις φονοις φονους, τα επι τοις πτωμασι
πτωματα, πατουμενα βεβηλοις ποσι τα αγια, θυσιαστηρια καθυβριζομενα σχημασιν
ασελγεσι και αισμα σιν, ως δε ακουω, (τι τουτο η τολμηρα γλωσσα φθεγ ξεται;) και
τοις υπερ αυτων ορχημασι και λυγισμα σι· δημηγορουσας επι των ιερων θρονων
γλωσσας βλασφημους, μυστηρια κωμωιδουμενα, σιωπωμενας ψαλμωιδιας, οιμωγας
αντεγειρομενας, αιματων οχε τους, δακρυων πηγας, ιερεις αγομενους, μονοτροπους
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σπαρασσομενους, πασαν της Ἀσσυριων καταδρομης την εικονα, ην ποτε την αγιαν
Ἱερουσαλημ κατεδρα μον· ην μητε λογος αξιως παραστησαι, μητε ακοη χωρησαι
δυναται, μονης δε της Ἱερεμιου και ψυχης και φωνης προς αξιαν οδυρασθαι· ος και
πηγας δακρυων επιζητει, και εκ τειχων προκαλειται θρηνον επι τοιουτοις παθεσι,
και οδοις Σιων επιβαλλει πεν θος, ουκ αγουσαις τους εορταζοντας.
ΙΓʹ. Τουτο το δραμα ειδε μεν ευα ληξις, εθρηνησε δε και εσπεριος, ηι τα
συμβολα της απονοιας ο φυγας ιερευς εθριαμβευσε. Τινα τροπον; Πρου θηκε τηι
Ἐκκλησιαι Ῥωμαιων, αντι των νεκρων, την ηιμαγμενην εσθητα, και κινει πανδημα
δακρυα δια της σιωπωσης κατηγοριας, ινα και παραστησηι το παθος, και των δεινων
επικουρον λαβηι, ωσπερ ουν και ειληφοτα εγνωμεν· επειδη φιλει μαλιστα
καμπτεσθαι το προεχον προς το ασθενες, και δι' ευ νοιας εκουσιου τωι ελαττουμενωι
προστιθεσθαι. Τουτο ηνεγκε μεν ουδε των αλλων ευσεβων ουδε εις· σε δε κινει και
πλεον, οσωι και τον λογον τελεωτε ρος, και τον ζηλον θερμοτερος. ∆ια τουτο πολε
μεις μεν υπερ του Λογου, πολεμηι δε υπο της ασεβειας· και προς πολλοις αλλοις, οις
υπερ του καλου πραττων και λεγων ηγωνισαι, διδασκων, νουθετων, εξαιρουμενος,
ελεγχων, επιτιμων, συγ 35.1217 χεων, ιδιωτας, αρχοντας, ιδιαι, δημοσιαι, κατα παντα
καιρον και τοπον· τελος, μανιαι συναρπασθεις δυσσε βους εξουσιας, (ω της ευγενους
συμφορας! ω των ιερων σου τραυματων!) ξαινηι μεν το καλον σωμα ταις μαστιξιν,
ωσπερ δε αλλου θεατης πασχον τος· και καμπτηι μεν το ορωμενον, ου καταβαλληι δε
το νοουμενον· στηλιτευεις την ανδρειαν εν ταις απαντων οψεσι· γινηι δε και σιγων
της καρτεριας διδασκαλος, επειδη γε η γλωσσα παρηκε το φθεγγεσθαι.
Ι∆ʹ. Ειτα τι; Της πατριδος υπεροριζηι, ο μηδε μιαν ειδως οικειαν και
αλλοτριαν, εμοι δοκειν, ινα και αλλοι παιδευθωσι δια σου την ευσεβειαν· Ὄασις σοι
το φυγαδευτηριον, η απανθρωπος ερημια, το δια σε λοιπον ευαγες χωριον. Μετα δος
ημιν και των της υπεροριας σου καλων, επειδη γε των της επανοδου μετεδωκας.
Ποιησον ημιν θεατρον την επανοδον. Τινας εκει φιλοσοφειν εδιδαξας; τινας
εκαθηρας των ασεβων υποληψεων; τινας τηι ευσεβειαι προσηγαγες; Ὁραιν μοι δοκω
το εκει παι δευτηριον, την περι σε τελετην και πανηγυριν. Ειπε και τουτο· Ειχες τινα
παραμυθιαν τοις λειψανοις του σωματος; η και την πενιαν εφιλοσο φεις; Ειχες τινας
κοινωνους της αθλησεως; η και τουτο πενομενος ηνεγκας; Ἐποθεις τας αδελφας, τας
κοινωνους σοι και της αγνειας, και της καρτεριας; η και της τουτων συνηθειας ης
υψηλοτερος; Ἔκαμπτε σε γηραιας μητρος ερημια; η και λιαν εθαῤρεις, ως μεγιστον
εις ασφαλειαν καταλιπων αυταις την ευσεβειαν; Ἀλλ' επειδη γε καλως ποιων
επανηκεις ημιν, και σε τοις ποθουσι ποθουντα παλιν απεδωκεν ο δοξαζων τους
δοξαζοντας αυτον, και παραζηλων τους παραζηλουντας, ο θελημα των φοβουμενων
αυτον ποιων, και τοις νεκροις εμπνεων αναστασιν· ο Λαζαρον μεν τετραημερον, σε
δε τετραετη ζωοποιων παρ' ελπιδας, και συναγων οστα προς οστα, και αρμονιαν
προς αρμονιαν, την Ἰεζεχιηλ οψιν, του προφητων θαυμασιωτατου και υψηλοτατου·
εχου μοι παλιν της αυτης εργασιας, και παῤρησιας, ινα μη δοξηις εγκεκοφθαι τοις
παθεσι, μηδε προδιδοναι δει λιαι την φιλοσοφιαν. 35.1220
ΙΕʹ. Συγχει μεν και την Ἑλληνων δεισιδαιμονιαν, ως προτερον, και την
πολυθεον αυτων αθεΐαν, και τους παλαιους θεους και τους νεους, και τους αισχρους
μυθους, και τας αισχροτερας θυσιας πηλωι πηλον καθαιροντων, ως αυτων τινος
λεγοντος ηκουσα, λεγω δη σωμασι σωματα τοις των αλογων ζωων τα εαυτων, και
τα σεμνα πλασματα, και τα ασχημονα τερατευματα· οις ει μεν το Θειον οριζονται,
της κακοδαιμονιας· ει δε παραδεικνυουσι, της ευηθειας. ∆ιδασκετωσαν γαρ, τις ο
λογος, και τι το της ασχημοσυνης της περι ταυτα μυστηριον; δει γαρ μηδε τας
εμφασεις των καλων, το αισχρον εχειν. Ει δε αλλο τι παρα ταυτα ειναι φασι, τι
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τουτο, πει θετωσαν, και εκ ποιων λογων, η θεολογων. Συγχει δε και τας των
αιρεσεων επαναστασεις, και τοσουτωι θερμοτερον, οσωι προπεπονθας. Γενναιοτερον
γαρ εκ του παθειν το φιλοσοφον, ωσπερ ψυχρωι σιδηρος εμ πυρος, ουτω τοις
κινδυνοις στομουμενον. Ὁριζου δε και την ημετεραν ευσεβειαν, διδασκων ενα μεν
ειδε ναι Θεον αγεννητον, τον Πατερα· ενα δε γεννητον Κυριον, τον Υιον· Θεον μεν,
οταν καθ' εαυτον λεγηται, προσαγορευομενον· Κυριον δε, οταν μετα Πατρος
ονομαζηται· το μεν δια την φυσιν, το δε δια την μοναρχιαν. Ἓν δε Πνευμα αγιον,
προελθον εκ του Πατρος, η και προιον· Θεον, τοις νοητως νοουσι τα παρακειμενα·
τοις μεν ασεβεσι και πολεμουμενον, τοις δε υπερ τουτους νοουμενον, τοις
πνευματικωτεροις δε και λεγομενον. Μητε υπο αρχην ποιειν τον Πατερα, ινα μη του
πρωτου τι πρωτον εισαγαγωμεν, εξ ου και το ειναι πρωτωι περιτραπησεται· μητε
αναρχον τον Υιον η το Πνευμα το αγιον, ινα μη το Πατρος ιδιον περιελωμεν. Ουκ
αναρχα γαρ, και αναρχα πως· ο και παραδοξον. Ουκ αναρχα μεν γαρ τωι αιτιωι· εκ
Θεου γαρ, ει και μη μετ' αυτον, ως εξ ηλιου φως· αναρχα δε τωι χρονωι. Ου γαρ υπο
χρονον, ινα μη το ρεον ηι των εστωτων πρεσβυτερον, και των ουσιων το ανουσιον.
Ιςʹ. Μητε αρχας τρεις, ινα μη Ἑλληνικον, η το 35.1221 πολυθεον· μητε μιαν
μεν, Ἰουδαικην δε στενην τινα, και φθονεραν, και αδυνατον· η τωι αναλισκειν εις
εαυτην θεοτητα, ο τοις προαγουσι μεν εκ του Πατρος τον Υιον, εις αυτον δε παλιν
αναλυουσιν ηρεσεν· η τωι καταβαλλειν τας φυσεις, και αλλοτριουν θεοτητος, ο τοις
νυν αρεσκει σοφοις, ωσπερ δεδοικυιαν μη αντεξαγωνται, η μηδεν δυναμενην υπερ
τα κτισματα. Μητε αγεννητον τον Υιον, εις γαρ ο Πατηρ· μητε Υιον το Πνευμα, εις
γαρ ο Μονογενης· ινα και τουτο θεικον εχωσι το μοναδικον, ο μεν της υιοτητος, το
δε της προοδου, και ουχ υιοτητος. Ἀληθως πατερα τον Πατερα, και πολυ γε των παρ'
ημιν αληθεστερον, οτι μονως, ιδιοτροπως γαρ, και ουχ ως τα σωματα· και μονος, ου
γαρ μετα συζυγιας· και μονου, Μονογενους γαρ· και μονον, ου γαρ Υιος προτερον·
και ολον Πατηρ, και ολου, το γαρ ημετερον αδηλον· και απ' αρχης, ου γαρ υστερον.
Ἀληθως υιον τον Υιον, οτι μονος, και μονου, και μονως, και μονον· ου γαρ και
Πατηρ, και ολον Υιος, και ολου, και απ' αρχης, ουποτε του ειναι Υιος ηργμενος· ου
γαρ εκ μεταμελειας η θεοτης, ουδε εκ προκοπης η θεωσις, ινα λειπηι ποτε, τωι μεν το
ειναι Πατρι, τωι δε το ειναι Υιωι. Ἀληθως αγιον το Πνευμα το αγιον· ου γαρ και αλλο
τοιουτον, ουδε ουτως, ουδε εκ προσθηκης ο αγιασμος, αλλ' αυτοαγιοτης· ουδε
μαλλον και ηττον, ουδε αρξαμενον χρονικως η παυσομενον. Κοινον γαρ Πατρι μεν
και Υιωι και αγιωι Πνευματι, το μη γεγονεναι, και η θεοτης· Υιωι δε και αγιωι
Πνευματι, το εκ του Πατρος. Ἴδιον δε Πατρος μεν, η αγεννησια· Υιου δε, η γεννησις·
Πνευματος δε, η εκπεμψις. Ει δε τον τροπον επιζητεις, τι καταλειψεις τοις μονοις
γινωσκειν αλληλα, και γινωσκεσθαι υπ' αλληλων μαρτυρομενοις, η και ημων τοις
εκειθεν ελλαμφθησομενοις υστερον;
ΙΖʹ. Γενου τι των ειρημενων προτερον, η τοιουτος, και τοτε γνωσηι τοσουτον,
οσον υπ' αλληλων γινωσκεσθαι. Νυν δε διδασκε τοσουτον ειδεναι μονον, μοναδα εν
Τριαδι, και Τριαδα εν μοναδι προσκυνουμενην, παραδοξον εχουσαν και την
διαιρεσιν και την ενωσιν. Μη φοβηθηις τα παθη, γεννησιν ομολογων. Ἀπαθες γαρ το
Θειον, και ει γεγεννηκεν. Ἐγω σοι τουτου εγγυητης, οτι θεικως, αλλ' ουκ
ανθρωπικως. Ουδε γαρ το ειναι αυτωι ανθρωπινον. Φοβηθητι δε χρονον και κτισιν.
Ου γαρ 35.1224 Θεος, ει γεγονε, μη Θεωι συνηγορων διακενης, Θεον ανεληις,
ομοδουλον ποιων το ομοθεον, ο και σε της δουλειας ελευθεροι, αν γνησιως
ομολογηις δεσποτειαν. Μη φοβηθηις την προοδον· ου γαρ αναγκην εχει Θεος, η μη
προβαλλειν, η προβαλλειν ομοιως, ο παντα πλουσιος· φοβηθητι δε την αλλοτριωσιν,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και την κειμενην απειλην, ου τοις θεολογουσιν, αλλα τοις βλασφημουσι το Πνευμα
το αγιον.
ΙΗʹ. Μητε την μοναρχιαν κακως τιμησηις, συναιρων η περικοπτων θεοτητα·
μητε το της τριθεΐας εγκλημα αισχυνθηις, εως αν και αλλος κινδυνευηι την διθεΐαν.
Ἢ γαρ συνελυσας, η συνηπορησας, η ο μεν εναυαγησε μετα των λογισμων και
θεοτητα, σοι δε παρεμεινε θεοτης. Και ει ο λογος ησθενησε, κρεισσον καμειν εν τοις
λογισμοις μετα της οδηγιας του Πνευματος, η προχειρως ασεβησαι την ραιστωνην
διωκοντα. ∆ιαπτυε μοι τας ενστασεις, και τας αντιθεσεις, και την νεαν ευσεβειαν, και
την μικρολογον σοφιαν· και διαπτυε πλεον η τα των αραχνιων νηματα, μυιας μεν
κρατουντα, σφηξι δε ρηγνυμενα, ουπω λεγω δακτυλοις, ουδε αλλωι τινι των
βαρυτερων σωματων. Ἓν διδασκε φοβεισθαι μονον, το λυειν την πιστιν εν τοις
σοφισμασιν. Ου δεινον ηττηθηναι λογωι, ου γαρ παντων ο λογος· δεινον δε
ζημιωθηναι θεοτητα, παντων γαρ η ελπις. Ταυτα μεν ουν και κατα σεαυτον
φιλοσοφησειν, οιδ' οτι, προθυμοτερον τε και τελεωτερον· εγγυαται μοι τα σα
τραυματα, και το σον σωμα υπερ ευσεβειας πεπονηκος· και ημεις δε
συμφιλοσοφησομεν, οση δυναμις.
ΙΘʹ. Συ δε οταν εκδημησηις την καλην εκδημιαν, μεμνησο μοι της Τριαδος εν
σκηναις κατοικουσης, ειπερ ολως εν χειροποιητοις οικει Θεος, και του μικρου
τουτου θερους, ουκ εκ μικρων μεν των της ευσεβειας σπερματων, πλην ετι μικρου τε
και πενιχρου, και κατ' ολιγον συναγομενου. Ἐγενηθημεν γαρ ως συναγοντες
καλαμην εν αμητωι, ει δει το του Προφητου ειπειν εν καιρωι, και ως επι 35.1225
φυλλιδα εν τρυγητωι, ουχ υπαρχοντος βοτρυος. Ὁραις την συλλογην οση· και δια
τουτο σπουδαζε πλουσιωτεραν ποιειν ημιν την αλω, και την ληνον πληρεστεραν.
∆ιηγησαι και την ημετεραν κλησιν, και την απιστον επιδημιαν, ην ουχ ωστε
συντρυφαιν, αλλ' ωστε συγκακοπαθειν, πεποιημεθα· ινα των δεινων μετασχοντες,
και της δοξης μετασχωμεν. Τουτον σοι τον λαον εχεις συλληπτορα ταις ευχαις,
τουτον συνεκδημον, το στενον αριθμωι ποιμνιον, και ου στενον ευσεβειαι· ου πλεον
αιδουμαι την στενωσιν, η την ετερων πλατυτητα. Ταδε λεγει το Πνευμα το αγιον·
μετα τουτου και πυρ διαβησηι, και θηρας κοιμισεις, και ημερωσεις δυναστας. Ουτως
εκδημειν, ουτω στελλεσθαι, και προς ημας επανηκειν παλιν, πλουσιως πλουσιος,
δευτερος στεφανιτης, και μεθ' ημων αισων τον επινικιον, νυν τε και υστερον εν
Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


