Liber de cognitione dei
130.28 Ειπερ εκ της των απλων στοιχειων συνουσιας, γης λεγω, και υδατος,
και αερος, και πυρος, η των λε γομενων ατομων κατ' Ἐπικουρον τα εγκοσμια γεγε
νηται, ευρεθησεται το γεννητον του αγεννητου, και το ποιηθεν του ποιησαντος
ασυγκριτως κρειττον, και τιμιωτερον, και τοσουτον οσον ο ανθρωπος των απλων
στοιχειων και των ειρημενων ατομων δια φορωτερος.
Πως δ' αν και κατα φυσιν εναντια συν εδραμον αβλαβως εις ενος κοσμου
συμπληρωσιν; Πως δ' αν και συνεφωνησαν ουκ εχοντα βουλησιν, η λογον; Ἢ πως
τωι ανθρωπωι λογον ανεθηκαν τα παντελως αψυχα, και αλογα, και αναισθητα; Ἔδει
δε και ωι το πλεον της σφετερας ουσιας απεκληρω 130.29 σαν, ελεφαντα φημι, η ει τι
τουτου μειζον, εκεινωι μαλλον συναποκληρωσαι και το κατα παντων των
υποδεεστερων ηγεμονικον και βασιλικον. Ἀλλα μην το πολλωι τουτων λειπομενον
κατα σωματικον με γεθος και ρωμην ο ανθρωπος εκεινου καταρχει δια τον λογον,
ον εκ του λογον εχοντος ∆ημιουργου παν τως κατεπλουτησε. Πως δ' αν και εκ των
εικηι και ως ετυχε φερομενων τα τεταγμενα γεγονεναι λε γοιντο; 130.257 Ὁ νομος
μεν, και οι προφηται, ων ην Χριστος πληρωμα, τα περι τουτου παντα λεπτομερως
ανε γραψαντο, και μην και περι της αγιας Τριαδος. Παρεντεθεινται δε σποραδην, και
ασαφειαι συνεσκιασθη σαν τα πολλα κατα θειαν προνοιαν, ινα μη νηπιο φρονες ετι
οντες Ἰουδαιοι, και μηπω νοειν υψηλοτερα δυναμενοι, εις αναξιας υποληψεις
εκκλινωσι, και παθεσι το απαθες απαγαγωσι.
Και γαρ εν Χωρηβ του Θεου λαλειν προς αυτους αρξαμενου, παρηιτη σαντο
την τοιαυτην φωνην δι' οικειαν ασθενειαν, ειποντες· Ου προσθησομεν ακουσαι της
φωνης Κυριου του Θεου ημων, και το πυρ το μεγα ουκ οψομεθα ετι, ουδ' ου μη
αποθανωμεν. Και ειπε 130.260 Κυριος προς με, φησιν ο ταυτα γραψας Μωσης·
Ὀρθως παντα οσα ελαλησα Προφητην αναστησω αυτοις εκ των αδελφων αυτων,
ωσπερ σε, και δωσω το ρημα μου εν τωι στοματι αυτου, και λαλησει αυ τοις, καθοτι
αν εντειλωμαι αυτωι. Ταυτα μεν ουτως· ο δε νους των ρηματων, οτι Ἐπειδηπερ ου
δυνανται νυν ακουειν, προφητην αναστησω αυτοις, και τα εξης, ος αναγγελει αυτοις
οσα το γε νυν εχον ουκ ισχυουσι παραδεξασθαι. Ἐκ τουτων ουν εισι τα περι Πατρος
και Υιου και αγιου Πνευματος, και τα περι της θειας ενανθρωπησεως, και απλως οσα
δια του Ευαγγελιου νενομοθετηται. Το γαρ ωσπερ σε, την ομοιωσιν κατα το
νομοθετειν εμφαινει μαλλον. Ἀλλ' Ἰησους μεν ο του Ναυη ουτε τοιαυτης οιας ο
Μωυσης ηξιωθη θεοφανειας, ουτε νομοθετης, ως εκεινος, εγε νετο, ουτε χαριν ευρεν
οσην εκεινος. Ὁ δε Χριστος κατα το νομοθετειν ομοιος εκεινωι γενομενος, ταλλα
παντα διαφεροντως ως ∆εσποτης υπερκειται. Ὅτι δε ουχ ο του Ναυη υιος ην ο ανα
στησομενος προφητης, ακουσον.
Ειρηκε Μωυσης εν τωι ∆ευτερονομιωι προς τον λαον, οτι Προφητην ανα
στησει Κυριος ο Θεος σου εκ των αδελφων ημων, και τα εξης. Ὁ δε του Ναυη προ
πολλου ην κεχει ροτονημενος υπο του Θεου δια των χειρων Μωυσεως, ως το
Λευιτικον ιστορει. Λοιπον ουν ετερος ο ανα στησομενος παρα τον ανασταντα. Ἀλλ',
ως εοικεν, αγνοουσιν οι Ἰουδαιοι το γεγραμμενον κατα το συμπερασμα του
∆ευτερονομιου μετα τον θανατον του Μωυσεως, οτι και Ουκ ανεστη ετι προφητης εν
Ἰσραηλ ως Μωυσης, ον εγνω Κυριος προσωπον κατα προσωπον. Ἔδει μεν ουν οτε
προς τον Μωυσην ειπεν ο Θεος, οτι Προφητην αναστησω αυτοις, τοτε τουτο και τον
Μωυσην ειπειν προς τον λαον. Ἀλλ' αυτος εν Χωρηβ τουτο μαθων, υστερον ειπεν
αυτο προς τον λαον κατα το ∆ευτερονομιον, οικονομικως αναμενων την Ἰησου του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Ναυη προχειρισιν, ινα μη τουτον ειναι τον εικοτα προφητην υπολαμβανωσι· μετα
μεντοι την αυτου χειροθεσιαν τοτε τουτο κατε μηνυσε τωι λαωι. Ταυτα μεν ουν επι
τοσουτον. Μυριων δε χρησεων ουσων των τε προκαταγγελουσων τα περι Χριστου,
και των απαγγελουσων περι της αγιας Τριαδος, τα πολλα μεν εασομεν, και μαλλον
οσα παρερμηνευειν ουτοι κακοηθως επιχειρουσιν, ινα μη δωμεν θυραν και
διατριβην ταις πονηραις αντιῤ ρησεσιν· Πας γαρ οικος Ἰσραηλ φιλονεικοι εισι, και
σκληροκαρδιοι, φησιν Ἰεζεκιηλ· Ὀλιγα δε προ-χειρισομεθα σαφη τε και
αναντιῤρητα, και οσα τουτους η παντως εθελοκωφουντας, η ανοηταινοντας
απελεγξουσι.
{1Βιβλου Γενεσεως.}
1 Και ειπεν ο Θεος, Ποιησωμεν ανθρωπον κατ' ει κονα ημετεραν, και καθ'
ομοιωσιν. Ὁ Πατηρ δηλο νοτι προς τους εκ της ουσιας αυτου τους κοινωνουντας
αυτωι του δημιουργικου και δεσποτικου αξιωματος. Ουκ εχει γαρ ενταυθα χωραν το
της Ἑβραΐδος δια 130.261 λεκτου ιδιωμα, το χρωμενον εστιν οτε τοις ενικοις
πληθυντικως. Ἢ γαρ αν, και εφ' α μη χρη τωι τοιουτωι ιδιωματι καταχρωμενοι,
πολλης εμπλησομεν τους αντιλεγοντας ταραχης. {1Ἐκ της αυτης.}1 Και ειπεν ο
Θεος, Ἰδου Ἀδαμ γεγονεν ως εις εξ ημων, ηγουν ως εκαστος ημων των εν τηι μιαι
θεοτητι προσωπων. Ει γαρ και ειρωνικως ειρηται, αλλ' ουν ενος προσωπου
σημαντικον ολως ειναι ου δυναται. {1Ἐκ της αυτης.}1 Και ειπεν ο Θεος, ∆ευτε και
καταβαντες συγχεω μεν αυτων τας γλωσσας. Το γαρ δευτε προς δυο του λαχιστον ο
λεγων λεγει, και Τριας εντευθεν συναπαρ τιζεται. Προς ισοδυναμους δε, και
ομοουσιους το δευτε, ποιησωμεν τοδε, και ου προς αγγελους ερεις, οπερ εστιν
ατοπον. Ἢ οιους αν, και οσους ερεις, παραγραψομεθα δια το αμαρτυρον. Πως Θεος
διαλεγεται; Ἆρα τον ημετερον τροπον; ευσεβεστερον λεγειν, οτι το θειον βουλημα,
και η πρωτη ορμη του νοερου κινηματος, τουτο Λογος εστι του Θεου. Σχηματιζει δε
αυτον διεξοδικως η Γραφη, ινα δειξηι, οτι ουχι γενεσθαι μονον εβουληθη την κτισιν,
αλλα δια τινος συνεργου παραχθηναι ταυτην εις γενεσιν. Ἠδυνατο γαρ, ως εξ αρχης
ειπε, περι παντων επεξελθειν. Ἐν αρχηι εποιησεν ο Θεος τον ουρανον, και την γην.
Ειτα εποιησε το φως, ειτα εποιησε το στερεωμα. Νυν δε τον Θεον οιονει
προστασσοντα και διαλεγομενον εισαγουσα, τον ωι διαλεγεται κατα το σιωπωμενον
υποφαινει, ου βασκαινουσα ημιν της γνωσεως, αλλ' εκκαιουσα ημας προς τον
ποθον, δι' ων ιχνη τινα και εμφασεις υποβαλλει του αποῤρητου. Το γαρ πονωι
κτηθεν περιχαρως υπεδεχθη, και φιλοπονως διεφυλαχθη. Ὦν μεντοι προχειρος ο
πορισμος, τουτων η κτισις ευκαταφρονητος. ∆ια τουτο οδωι τινι και ταξει ημας εις
την περι του Μονογενους εννοιαν εμβιβαζει, καιτοι γε του εν φωνηι λογου ουδε
ουτως ην χρεια τηι ασωματωι φυσει, αυτων των νοηθεντων μεταδι δοσθαι
δυναμενων τωι συνεργουντι. Ὥστε τις χρεια λογου τοις δυναμενοις εξ αυτου του
νοηματος κοι νωνειν αλληλοις των βουλευματων; φωνη μεν γαρ ακοην, και ακοη
φωνης ενεκεν. Ὅπου δε ουκ αηρ, ουχι γλωσσα, ουδε ους, ου πορος σκολιος, επι την
εν τηι κεφαληι συναισθησιν αναφερων τους ψοφους, εκει ουδε ρηματων χρεια, αλλ'
εξ αυτων, ως αν ειποι τις, των εν καρδιαι νοηματων του θεληματος η μετα δοσις.
Ὅπερ ουν εφην, ωστε διαναστηναι τον νουν ημων προς την ερευναν του προσωπου,
προς ον οι λογοι σοφως και εντεχνως, τουτο της διαλεκτου παρειληπται. {1Ἐκ της
αυτης.}1 Ὤφθη δε τωι Ἀβρααμ ο Θεος προς τηι δρυι τηι Μαμβρηι, καθημενου αυτου επι
της θυρας της σκη νης αυτου μεσημβριας. Ἀναβλεψας δε τοις οφθαλ 130.264 μοις
αυτου ειδε, και ιδου τρεις ειστηκεισαν επανω αυτου. Και ιδων, προσεδραμεν εις
συναντησιν αυ τοις, και προσεκυνησεν επι την γην, και ειπε, Κυριε, ει αρα ευρον
χαριν εναντιον σου, μη πα ρελθηις τον παιδα σου. Ειπε δε προς αυτον, Που Σαῤρα η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

γυνη σου; Ὁ δε αποκριθεις ειπεν, Ἰδου, εντηι σκηνηι. Και ειπεν, Ἐπαναστρεφων ηξω
προς σε, και τα εξης. Ἰδου γεγραπται, οφθηναι μεν τωι Ἀβρααμ τον Θεον, ειναι δε
τρεις του οφθεντας, και τριων οντων προς ενα την διαλεξιν γινεσθαι, εις εμ φασιν
παντως του τρισυποστατου της μιας θεοτητος. Ει δε τον ενα μεν ερεις ειναι Θεον,
τους αλλους δε αγγελους, πως ηνεσχοντο συγκαθισαι τωι ∆εσποτηι; {1Ἐκ της αυτης.}1
Κυριος εβρεξεν επι Σοδομα και Γομοῤρα θειον και πυρ παρα Κυριου εκ του ουρανου.
Των δυο μεν τουτο προσωπων εμφαντικον, και της αυτοβουλιας, ισοδυναμιας
δηλωτικον, τοις δυσι δε και το τριτον συνεισαγεται, δια το αχωριστον και
φεραλληλον.
{1Της Ἐξοδου.}1 Ἄκουε, Ἰσραηλ, Κυριος ο Θεος σου, Κυριος εις εστι. Το μεν
γαρ Κυριος, και Θεος, και Κυριος τας τρεις υποστασεις υπεμφαινει, το δε εις εστι την
εν τρισι μιαν θεοτητα και φυσιν.
{1Του ∆αβιδ.}1 Ἐπι τωι Θεωι αινεσω ρημα, επι τωι Κυριωι αινεσω λογον. Ἐπι τωι
Θεωι ηλπισα, ου φοβηθησομαι, τι ποιησει μοι ανθρωπος. Και παλιν· Θυσον τωι Θεωι
θυσιαν αινεσεως, και αποδος τωι Ὑψιστωι τας ευ χας σου, και επικαλεσαι με ημεραι
θλιψεως σου. Και αυθις, Ζηι Κυριος, και ευλογητος ο Θεος, και υψωθητω ο Θεος της
σωτηριας μου. Και προσετι, Ἐν τωι φωτι σου οψομεθα φως, τουτεστιν, εν τωι Υιωι σου
γνωσομεθα το Πνευμα το αγιον. ∆ι' αυτου γαρ ωσπερ τα περι του Πατρος, ουτω και
τα περι του αγιου Πνευματος αριδηλοτερον εμυσταγωγηθημεν. Και πολλα τοιαυτα
της αγιας Τριαδος ευρισκομεν καταγ γελτικα. Και ο αγγελικος δε υμνος, Ἅγιος,
αγιος, αγιος Κυριος, δια μεν του τρισαγιου το τρισυποστα τον, δια δε του Κυριος
ενιαιον εδηλωσε της θεοτητος. Ἐκφαντικωτερον δε περι Πατρος και Υιου φησιν ο
∆αβιδ εκ προσωπου του Πατρος προς τον Υιον, Ἐκ γαστρος προ εωσφορου εγεννησα
σε, γαστρος θεο πρεπως νοουμενης της πατρικης ουσιας και φυσεως. Τινα γαρ
αλλον ερειν ισχυσεις αχρονως γεγεννημε νον; εκ δε προσωπου του Υιου· Κυριος ειπε
προς με, Υιος μου ει συ, εγω σημερον γεγεννηκα σε, την χρονικην αυτου δηλοι
γεννησιν, την εκ της Παρθενου. Γεγεννηκα γαρ, αντι του γεννηθηναι ευδοκησα, η
εκτισα. Ειρηκε δε συμφωνως τουτωι και Σολομων προσωπωι του υιου, Κυριος εκτισε
με, και τα εξης. Ειτα επηγαγε· Προ δε παντων βουνων γενναι με. Το μεν γαρ εκτισε
της κατω και χρονικης αυτου γεν νησεως, το δε προ παντων βουνων γενναι με της
130.265 ανω, και αχρονου, και προαιωνιου. Και παλιν ο ∆αβιδ, Τωι Λογωι Κυριου οι
ουρανοι εστερεωθησαν, και τωι Πνευματι του στοματος αυτου πασα η δυναμις
αυτων· Κυριον μεν τον Πατερα λεγων, Λογον δε τον Υιον αυτου, οτι οπως εχει προς
τον Πατερα, ως προς νουν λογος, ου μονον δια το απαθες της γεννησεως, αλλα και
το συναφες, και το εξαγγελτικον· Πνευμα δε, το Πνευμα το αγιον. Και παλιν περι μεν
του Λογου και Υιου, Ἀπεστειλε τον Λογον αυτου, και ιασατο αυτους, ο Πατηρ
δηλονοτι τον Υιον, νοσουντας εν πλανηι. Περι δε του αγιου Πνευματος, Ἐξαποστε
λεις το Πνευμα σου και κτισθησονται, οι της καινης δηλαδη κτισεως, και ανακαινιεις
το προσωπον της γης, της παλαιωθεισης εν αμαρτιαις. Ουτε δε Λογος προφητικος
αποστελλεται δια των φωνητικων οργα νων εις τον αερα χεομενος, και λυομενος.
Λεγει γαρ εν αλλοις· Εις τον αιωνα, Κυριε, ο Λογος σου διαμενει εν τωι ουρανωι. Ουτε
Πνευμα δι' αναπνευ στικων ομοιως οργανων εξωθουμενον, και λυομενον, και
χεομενον. Ταυτα γαρ σωματων. Φανερον ουν, οτι Λογος, και Πνευμα, ενυποστατα,
και αΐδια, και δημιουργα. Και ο Ἰωβ δε φησι, Ζηι Κυριος, ο ουτω με κρινας, και ο
παντοκρατωρ, ο παραπικρανας μου την ψυχην, και Πνευμα θειον το περιον εν ρισι
μου. Και ο Ζαχαριας εκ προσωπου του Θεου και Πατρος, Ἐγω μεθ' υμων ειμι, και ο
Λογος μου, και το Πνευμα μου. Και ο Ἠσαΐας, Νυν Κυριος εξαπε σταλκε με, και το
Πνευμα αυτου.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

{1Βιβλου Γενεσεως.}1 Φησιν Ἰακωβ προς τας δυο γυναικας αυτου· Και ειπε
μοι ο αγγελος του Θεου καθ' υπνους, Ἑωρακα οσα σοι Λαβαν ποιει, και τα εξης. Ειτα,
Ἐγω ειμι ο Θεος, ο οφθεις σοι εν τοπωι Θεου. Ει ουν αγγε λος απλως ην εις των
λειτουργικων δυναμεων, πως εαυτον εκαλει Θεον; η παντως ο Υιος ην, ος εστιν
αγγελος του Θεου και Πατρος, ως λογος νου· εξαγγελτικος γαρ ο λογος του νου, ετι
δε, και ως μετα την ενανθρωπησιν αναγγειλας ημιν το της πατροτη τος ονομα.
Ἐφανερωσα γαρ, φησι, το ονομα σου τοις ανθρωποις, και ως της μεγαλης βουλης
αγγελος. Ουτω γαρ αυτον προσηγορευσεν Ἠσαΐας· προσετι, και θαυμαστον
συμβουλον, και Θεον ισχυρον εξουσιαστην κατονομασας αυτον. Τις γαρ Θεου
συμβουλος, ει μη ο ομοουσιος, και αυτοδυναμος, και ισοτιμος Υιος; βουλη δε του
Πατρος, η δια των αν θρωπων. Ἡ βουλη δε του Πατρος, και του Υιου, αυτοθελες
αινιττεται. Ὅτι δε ο Υιος ουτος και Θεος ενηνθρωπησε, φησιν ο αυτος· Ὅτι παιδιον
εγεννηθη ημιν, Υιος και εδοθη ημιν. ∆ι' ημας γαρ εγεννηθη παιδιον ο Υιος, και
συνανεστραφη ημιν. Περι γαρ του κυριως Υιου ταυτα προεφητευσε, και ου περι
απλως υιου, και ως παραδοξον εργον. Τι δε παραδοξον απλως υιον γεννηθηναι
παιδιον; διο και τα εξης αριδηλοτατα προσεθηκεν εις εμφασιν της 130.268 αυτου
θεοτητος, και διαστολην της απλως υιο τητος.
{1Ἱερεμιου.}1 Ουτος ο Θεος ημων, ου λογισθησεται ετερος προς αυτον. Ειτα
επηγαγε, Μετα ταυτα επι της γης ωφθη, και τοις ανθρωποις συνανεστραφη. Και πα
λιν εν ετερωι λογωι· Ἰδου ο Θεος ημων αυτος ηξει και σωσει ημας. ∆ιδους δε και
σημειον της ενσαρ κου παρουσιας αυτου προσεθηκε, Τοτε ανοιχθησον ται οφθαλμοι
τυφλων, και ωτα κωφων ακουσον ται. Τοτε αλειται ως ελαφος ο χωλος, και τρανη
εσται γλωσσα μογιλαλου· απερ απαντα γεγονοτα μαρτυριον αψευδες της
ενανθρωπησεως αυτου. Ὁ αυ τος δε και αυθις ειρηκεν· Ου πρεσβις, ουκ αγγελος,
αλλ' αυτος ο Κυριος εσωσεν αυτους. Πρεσβις γαρ ο μεσιτης, οιος ην ο Μωυσης, και ει
τις κατ' εκεινον· και τοι και δια μεσιτου, και δι' αγγελου πολλοι πολλακις εσωθησαν,
ως οι δια Μωσεως δημαγωγου μενοι, και δια Ἰησου του Ναυη, και των τοιουτων.
Και αυθις, οι περι τον Ἐζεκιαν, εφ' ου τας ρπεʹ χιλιαδας των Ἀσσυριων ο αγγελος
ανειλε μιαι νυκτι. Προδηλον ουν, οτι φανεραν επιδημιαν Θεου τα ρη ματα μηνυουσι.
{1Ἡσαΐου.}1 ∆ωσει Κυριος αυτος ημιν σημειον. Ἰδου η Παρ θενος εν γαστρι
εξει, και τεξεται υιον. Πασα μεν εν γαστρι εχουσα, ουκ εστι παρθενος. Αυτη δε εν
γαστρι εχουσα, παρθενος ην. ∆ιο και ως παραδο ξον εις σημειον δεδοται. {1Του
αυτου.}1 Πριν η γνωναι το παιδιον αγαθον η κακον, απει θει πονηριαι του
εκλεξασθαι το αγαθον. Ποιωι δε παιδι ταυτα προσαρμοσεις; Μονος γαρ ο Χριστος
αμαρτιαν, φησιν, ουκ εποιησεν, ουδε ευρεθη δολος εν τωι στοματι αυτου, τουτεστιν
ουτε λογωι, ουτε εργωι ημαρτηκε. Των αλλων δε παντων ουδεις, φησι, καθαρος απο
ρυπου.
{1Μιχαιου.}1 Και συ, Βηθλεεμ γη Ἰουδα, ουδαμως ελαχιστη ει εν τοις
ηγεμοσιν Ἰουδα. Ἐκ σου γαρ μοι εξε-λευσεται ηγουμενος, οστις ποιμανει τον λαον
μου τον Ἰσραηλ. Ἵνα δε διδαξηι, οτι ουκ εστιν ανθρωπος ψιλος ουτος, αλλ' ηνωμενος
Θεωι, προσεθηκεν, Αι εξοδοι αυτου απ' αρχης αφ' ημερων αιωνος· αι κατα την
θεοτητα, φησιν, ενεργειαι αυτου, η η γεν νησις αυτου απ' αρχης εκ διαστηματων
αιωνος, ηγουν αιωνιοι. Ὁ δε Ζοροβαβελ εν Βαβυλωνι γεγεν νηται. Ὁραις
ακριβολογιαν μεχρι και του τοπου, ου ο Χριστος γεγεννηται;
{1∆ανιηλ.}1 Ἐθεωρουν εν οραματι της νυκτος, και ιδου μετα των νεφελων
του ουρανου, ωσει υιος ανθρωπου ερχομενος ην. Και εως του Παλαιου των ημερων
130.269 εφθασε, και ενωπιον αυτου προσηνεχθη, και αυτωι εδοθη η αρχη, και η τιμη,
και η βασιλεια, και παντες οι λαοι, φυλαι, γλωσσαι αυτωι δουλευου σιν. Ἡ εξουσια
αυτου εξουσια αιωνιος, ητις ου παρελευσεται. Και η βασιλεια αυτου ου διαφθαρη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

σεται. Τις ουν εστιν, ο ως υιος ανθρωπου λαβων την εξουσιαν αναφαιρετον κατα
παντων; Ἄνθρωπος μεν παντως ουδεις, ο θεανθρωπος δε Χριστος, περι ο και ου
δαβιδ ειρηκε προς τον Θεον και Πα τερα· Ὁ Θεος, το κριμα σου τωι βασιλει δος, και
την δικαιοσυνην σου τωι υιωι του βασιλεως. Ὁ Χριστος γαρ και ως Θεος βασιλευς
εστι, και υιος βασιλεως. Και ως ανθρωπος βασιλευς γεγονε, και υιος βασιλεως του
∆αβιδ, διο και υστερον ελεγεν, Ἐδοθη μοι εξουσια εν ουρανωι και επι γης. Προς ον ο
Πατηρ μετα το λαβειν την βασιλειαν, ως αν θρωπον ελεγε, Καθου εκ δεξιων μου.
Ειπε γαρ, φη σιν, ο Κυριος τωι Κυριωι μου· Καθου εκ δεξιων μου εως αν θω τους
εχθρους σου υποποδιον των πο δων σου. Ἢ τινες εισιν δυο κυριοι του ∆αβιδ, περι ων
ο λογος, ει μη τουτους ερεις; Ειπων δε ο ∆αβιδ, Ὁ Θεος, το κριμα σου τωι βασιλει δος,
και τα εξης, προσεπηγαγεν οτι Προ του ηλιου διαμενει το ονομα αυτου, το της
θεοτητος, η της υιοτητος δηλονοτι. Ἀει γαρ ην αμφοτερα.
Τις ουν ο τοιουτος βασιλευς, ει μη ουτος; τινι δε και παντα τα εθνη
εδουλευσαν, και ενευλογηθησαν, και εμακαρισαν, ει μη μονον τον Χριστον; ει δ' ετι
περιμενεις αυτον, οτε ο Ἠλιας προδραμειται τουτου, την δευτεραν καθοδον του Σω
τηρος λεγεις, οτε και η του κοσμου συντελεια. ∆υο γαρ ουσων καθοδων, της μεν
κατα την ενανθρωπησιν αυ του, της δε κατα την μελλουσαν παγκοσμιον κρισιν, η
μεν ηδη γεγονεν, ης προδρομος Ἰωαννης, ο δευτε ρος Ἠλιας· η δε γενησεται
προδρομον εχουσα Ἠλιαν τον δευτερον Ἰωαννην. Ἀμφοτεροι γαρ τουαυτου
Πνευματος, και της αυτης χαριτος, και δυναμεως, οσον εις το προτρεχειν Χριστου.
Τον ηλειμμενον και μεσσιαν, ον απεκδεχεσθε, ψι λος εστιν ανθρωπος, η
θεανθρωπος; Ει μεν γαρ ψι λος ανθρωπος, ουκ εστιν ον οι προφηται κατηγγει λαν.
Ουτοι γαρ σημεια θεοτητος αυτωι προστιθεασι, διαστελλοντες απο των ψιλων
ανθρωπων. Και πο θεν αλλοθεν μαθοντες προσδοκατε τουτον;
Ει δε θεανθρωπος εστιν, ιδου και αλλο προσωπον θεοτη τος ομολογουντες
λανθανετε. Ου γαρ τον Πατερα παντως ερειτε. Παιδιον γαρ, φησιν, εγεννηθη ημιν,
Υιος, αλλ' ουχ ο Πατηρ. Του αλειφειν δε και του χριειν ταυτο σημαινοντων, ο αυτος
εστιν ηλειμμε νος, και Χριστος. Συνετε δη, αφρονες εν τωι λαωι, και μωροι ποτε
φρονησατε. Και ο Ἡσαΐας δε φησι προς υμας, Οι τυφλοι, εμβλεψατε, και οι κωφοι,
ακουσατε. Ἢ γουν προδηλως εθελοτυφλωττετε, η παντελως αναισθητειτε Ποτε ουν
ονοματων ομω νυμιας, η ρηματων σημασιας, η λεξεων ιδιοτητας διαστελειτε, δι' ων
καταλαμβανεται η αληθεια;
{1Περι των παθων του Χριστου.}1 Φησιν ο ∆αβιδ εκ προσωπου του Χριστου·
Συνα 130.272 γωγη πονηρευομενων περιεσχον με. Ὤρυξαν χει ρας μου, και ποδας
μου. Ἐξηριθμησαν παντα τα οστα μου. ∆ιεμερισαντο τα ιματια μου εαυτοις, και επι
τον ιματισμον μου εβαλον κληρον. Ταυτα τινι αλλωι προσαρμοσεις παρα τον
Χριστον, περι ων απαντων συνωδα το Ευαγγελιον ιστορει; και δια του Ἡσαΐου δε
προειρηκε περι των τοιουτων ο Χριστος· Τον νωτον μου δεδωκα εις μαστιγας, τας δε
σιαγονας μου εις ραπισματα, το δε προσ ωπον μου ουκ απεστρεψα απο αισχυνης
εμπτυσ ματων. Και παλιν ∆αβιδ· Ἔδωκαν εις το βρωμα μου χολην, και εις την διψαν
μου εποτισαν με οξος. Ει δε περι του εν αιχμαλωσιαι λαου ταυτα νοησεις, επιστομισει
σε το μηδαμου γεγραφθαι κατ' ειδος αυτα ταυτα τουτους παθειν, ετερα δε πολλα και
χαλεπα. Περι δε της αναιρεσεως αυτου προειρη κεν Ἡσαΐας· Ὡς προβατον επι
σφαγην ηχθη. Ἵνα δεγνωις, οτι σωτηριος ημιν αυτη γεγενηται, φησι παλιν ο αυτος,
Τωι μωλωπι αυτου παντες ιαθημεν. Και ινα μαθηις, οτι δια την σφαγην αυτου παρ
εδοθη το γενος των Ἰουδαιων εις εξολοθρευσιν, προσ εθηκε, Και δωσω τους
πονηρους αντι της ταφης αυτου. Τι γαρ Ἰουδαιων πονηροτερον ανελοντων τον
τοσαυτα τουτους ευεργετησαντα;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

{1Περι της αναστασεως αυτου.}1 Φησιν ο ∆αβιδ, οτι Ουκ εγκαταλειψεις την
ψυχην μου εις ᾅδου, ουδε δωσεις τον οσιον σου ιδειν δια φθοραν, του σωματος
δηλονοτι. Ειτα, Ἐγνωρισας με οδους ζωης· και Ὠσηε δε φανερωτερον φησι· Και
υγιασει ημας μετα δυο ημερας, εν τηι ημεραι τηι τριτηι, και αναστησομεθα, και
ζησομεθα ενωπιον αυτου, προσωπωι ταυτα λεγων των κεκοιμημενων αγιων, ων τα
σωματα συνηγερθησαν τωι Χριστωι κατα την τριημερον αναστασιν αυτου, και
ενεφανι σθησαν πολλοις, ως διδασκει το Ευαγγελιον. Φησι δε και ο Ἑβραιος
Ἰωσηπος κατα τον οκτωκαιδεκατον τομον της Ἀρχαιολογιας αυτου· Γινεται δε κατα
τουτον τον χρονον Ἰησους σοφος ανθρωπος, ειπερ ανδρα αυτον λεγειν χρη. Ἦν γαρ
παραδοξων εργων ποιητης, διδασκαλος ανθρωπων ηδονηι ταληθη δεχο μενων και
πολλους μεν των Ἰουδαιων, πολλους δε και απο του ελληνικου επηγαγετο. Ὁ
Χριστος ουτος ην, και αυτον ενδειξει των παρ' ημιν πρωτων αν δρων καθηλωσαν
Ἰουδαιοι σταυρωι, επιτετιμηκοτος Πιλατου. Ουκ εξεπαυσαντο δε οι το πρωτον αγαπη
σαντες τα αυτου καταγγελλειν. Ἐφανη γαρ αυτοις τριτην εχων ημεραν παλιν ζων,
των θειων προφητων ταυτα τε και αλλα μυρια περι αυτου θαυμασια ει ρηκοτων.
{1Περι της εξ εθνων εκκλησιας εκ των Ἡσαιου.}1 Ευφρανθητι, ερημος
διψωσα. Ἀγαλλιασθω ερη μος, και ανθειτω ως κρινον, και εξανθησει, και
αγαλλιασεται τα ερημα του Ἰορδανου. Και η δοξα του Λιβανου εδοθη αυτηι, και η
τιμη του Καρμη λου. Αισθητως μεν ουν ουτε γεγονεν, ουτε γενησεται ταυτα. Τις γαρ
αν ελοιτο την ερημον οικησαι, ει μη τους Χριστιανους ερεις μοναχους; Ἀναγωγικως
δε, 130.273 και πανυ. Ἔρημος μεν γαρ η εξ εθνων εκκλησια των ακαρπων πριν, και
οντων οικητηριον των νοη των θηριων, ητις φλεγομενη τωι πυρι των παθων εδιψε
θεογνωσιας και σωτηριας. Και τυχουσα του κηρυγματος ευφραινεται, και
αγαλλιαται, και ανθει τηι φαιδροτητι, και ευωδιαι των αρετων. Ἐδοθη δε αυτηι και η
δοξα του Λιβανου, τουτεστι του παλαιου λαου, ον και Καρμηλον ωνομασε. ∆οξα δε
τουτου και τιμη η ευσεβεια, και η προς Θεον οικειωσις, και το υψος της δοξης και
του νομου, και το των θειων αντιληψεων αμφιλαφες, και το των χαριτων
κατακομον. Και παλιν, Ευφρανθητι, στειρα, η ου τικτουσα, ρηξον και βοησον, η ουκ
ωδινουσα, οτι πολλα τα τεκνα της ερημου μαλλον, η της εχουσης τον ανδρα. Στειρα
μεν γαρ η δηλωθεισα εκκλησια, και αγονος καρπων αρετης το προτερον, υστερον δε
τα σπερματα της ευσεβειας υποδεξαμενη πολυπαις εγενετο, νικησασα τηι
πολυπληθειαι την Ἰουδαικην συναγωγην, ης ανηρ ο Θεος το πριν, αγαπων και
προνοουμενος και φυλατ των αυτην, η και ο νομος. Παλιν δε προσωπωι του Θεου
και Πατρος ο Ἡσαΐας προς τον Υιον και Θεον φησιν· Ἰδου δεδωκα σε εις διαθηκην
εθνων του κα ταστησαι την γην, και κληρονομησαι κληρονο μιαν ερημου, και τα
εξης. Και δια του ∆αβιδ γαρ επηγγειλατο τωι Υιωι λεγων, Και δωσω σοι εθνη, την
κληρονομιαν σου. Ὁ αυτος δε ∆αβιδ παρεκαλει τον Πατερα περι τουτων λεγων,
Καταστησον, Κυριε, νο μοθετην επ' αυτους. Και ο Ἡσαΐας δε ειρηκε προσ ωπωι του
τοιουτου νομοθετου· Νομος παρ' εμου εξε λευσεται, και η κρισις μου εις φως εθνων,
και εις τον βραχιονα μου εθνη ελπιουσι. Τις δε ο νομος ουτος παρα τον ευαγγελικον,
ος εφωτισε τα εσκο τισμενα τηι πλανηι εθνη; Ὁ γαρ Μωσαικος προ πολ λων ετων
εξεληλυθεν. {1Του αυτου.}1 Περι της καινης διαθηκης του ευαγγελιου παλιν
προεφητευσεν Ἡσαΐας ειπων, Ἐκ Σιων εξελευσεται νομος και λογος Κυριου εξ
Ἱερουσαλημ. Ὁ γαρ Κυριος ημων Ἰησους Χριστος νυν μεν εν τωι ορει Σιων
καθημενος, και διδασκων, νυν δε εν τηι πολει τηι Ἱερουσαλημ διατριβων,
ενομοθετησε τον ευαγγελικον νομον τε και λογον. Ου γαρ περι του Μωσαικου νυν
φησιν ο προφητης. Πως γαρ, ος εν τωι Σιναι ενομοθε τηθη, αλλ' ουκ εν Σιων, ουδε εν
Ἱερουσαλημ, και παλαι πολλωι προ του Ἡσαΐου, ωσπερ, ευαγγελικος πολλωι μετα τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

Ἡσαΐαν; ∆ιο και προσφυως ειπεν, οτι εξελευσεται. Ὁ παλαιος γαρ εξηλθε. Περι του
του δε του καινου και Ἱερεμιας προειρηκε λεγων, Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει
Κυριος, και διαθησο μαι υμιν διαθηκην καινην, ου κατα την διαθηκην, ην διεθεμην
τοις πατρασιν υμων εν ημεραι επιλα βομενου μου της χειρος αυτων, εξαγαγειν
αυτους εκ γης Αιγυπτου, οτι αυτοι ουκ ενεμειναν τηι δια θηκηι μου καγω ημελησα
αυτων. Συνεσκιασμενα δε ταυτα και τα τοιαυτα, ινα μη αφανισθωσι τα βιβλια. Ὅπου
γαρ παροντα, και θαυματουργουντα βλεποντες, και τελειαν αποδειξιν της εαυτου
θεοτητος παρεχομε 130.276 νον ουκ ηιδεσθησαν, αλλ' εσταυρωσαν, σχοληι γ' αν των
περι αυτου προφητειων εφεισαντο, ει ταυτας ασυ σκιαστους ελαβον και γυμνας; Ἔτι
δε και το του Χριστου ονομα κλησις ημιν εσται, προειρηκε μεν Ἡσαΐας, Ὑμας,
λεγων, ανελει Κυριος, τοις δε δου-λευουσι μοι κληθησεται ονομα καινον, και ευλο
γηθησεται επι πασης της γης. Και αυθις, Ὄψονται εθνη την δοξαν σου, και παντες οι
βασιλεις την δικαιοσυνην σου, και κληθησεται το ονομα το καινον, ο ο Κυριος
ονομασει αυτο. Προειπε δε και Ὠσηε, Και εσται, φησας, επ' εσχατων το ονομα αυτου
εμφανες εν πασηι τηι γηι, και τωι ονοματι αυτου επικληθησονται λαοι πολλοι, και κατα
τας οδους αυτου πορευσονται και ζησονται εν αυταις. {1Του αυτου.}1 Και εν σοι
προσευξονται, οτι εν σοι ο Θεος εστι, και ουκ εστι Θεος πλην σου. συ γαρ ει Θεος, και
ουκ ᾔδειμεν. Το μεν ουν, Και εν σοι προσευξονται, προφητεια περι των
πιστευσαντων εις τον Χριστον. Το δε οτι Ἐν σοι ο Θεος εστι, την εν τωι προσλημ-ματι
θεοτητα καταγγελλει. Το δε, Και γαρ ει Θεος, και ουκ ᾔδειμεν, απολογια τις των
Ἰουδαιων εν τηι μελλουσηι κρισει, ει και ματαια και απαραδεκτος. Ει πλανος ην ο
Χριστος, πως οσα προειρηκεν εις τελος εξεβησαν; Οιον τα περι της ερημωσεως του
ναου των Ἱεροσολυμων, και της αλωσεως, και της κατα στροφης της πολεως, και
της πανωλεθριας των Ἰουδαιων, και οσα περι των μαθητων αυτου, και των εν
ονοματι αυτου θαυματων, και απλως απαντα. 130.312 Και σκοτος επανω της
αβυσσου, φησι Μωυ σης. Ὅθεν ουτοι κακουργως ορμωμενοι φασιν οτι ην το σκοτος,
ου ποιητικον αιτιον η πονηρα αρχη. Ειτα και διεχωρισεν ο Θεος ανα μεσον του
φωτος και ανα μεσον του σκοτους. Ει ουν το φως ον, και το σκοτος ον, αρα το
διασταλεν απο του φωτος. Ταυτα μεν οι σκοτεινοι περι το φως ουτοι. Τι δε 130.313
ημεις; Ου το σκοτος ουσια τις, αλλα συμβεβηκος, και ουδεν ετερον η φωτος απουσια.
Γυρωθεντος γαρ εν αρχηι του ουρανου, παρυπεστη σκοτος εξ εμφραξεως των περιξ
συμβαν, ο και νυν ειωθεν επι των εμπε φραγμενων γινεσθαι. Τουτων δε
διαχωρισμος το μετρητον διαστημα της του φωτος απουσιας. Και γινεται τροπον
τινα του φωτος η απουσια και στε ρησις εξις και παρυπαρξις τωι σκοτει. Πονηρα δε
αρχη, τουτεστι πονηρος Θεος, ουκ εστιν. Ει μεν γαρ Θεος, ου πονηρος, αλλα πηγη
αγαθοτητος· ει δε πονηρος, ου Θεος. Πως γαρ Θεος η κακια και αμαρ τια; Ει δε ταυτα
Θεος, οιχεται παντα, και ανατε τραπται.
{1Ἐκ της αυτης.}1 Πως εσονται δυο αρχαι, αγαθη και πονηρα; Ἐν αντια γαρ
αλληλοις το αγαθον, και πονηρον ητοι κακον, και αλληλων φθαρτικα, και
ασυμβατα. Και λοιπον εν μερει του παντος εκατερον εσται, και υπο του μερους
τουτου περιγραφησεται· και η αλ ληλων αψονται, και υπ' αλληλων
διαφθαρησονται, η μεσον εσται τι διατειχιζον, και ιδου τρεις αρχαι. Και αυθις η
ειρηνευουσιν, οπερ το πονηρον ου δυναται, η μαχεσονται, οπερ το αγαθον ου βου
λεται, ουδε δυναται. Το μεν γαρ πονηρον ειρηνευον ου πονηρον· το δε αγαθον
μαχομενον, ουκ αγαθον. Ουκ αρα δυο αρχαι, και ταυτα εναντιαι, και πολε μιωταται.
Μια δε παντως αγαθη. Το δε πονηρον ουκ αρχη, αλλα του αγαθου στερησις και
αποτυχια. {1Ἐκ της αυτης.}1 Ειπερ αμφω θεοι πεφυκασιν ο αγαθος και πονη ρος,
ετεραν εξουσιν αρχην. Και δυας ουκ αρχη, αλλα τουναντιον η μονας αρχη της
δυαδος. Ἀρχη δε μη οντες, ουδε Θεοι παντως εσονται. Ἐπει ουν η μονας αρχη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

παντων, εις αρα και Θεος, ο παντων αιτιος και δημιουργος. {1Ἐκ της αυτης.}1 Ει μεν
το αγαθον ον, το πονηρον ουκ ον. Ει δε το πονηρον ον, το αγαθον ουκ ον, κατα τον
λογον των αμεσων εναντιων, υγειας και νοσου, ζωης και θα νατου. Ουκ αρα Θεος
πονηρος. {1Ἐκ της αυτης.}1 Ὁ μεν αγαθος Θεος ουσιωδη και φυσικην εχει την
αγαθοτητα, ο δε πονηρος την στερησιν της αγα θοτητος εξιν εξει παντως. Και πως
Θεος εξ αποπτω σεως και ελλειψεως; {1Ἐκ της αυτης.}1 Ει δυο ησαν Θεοι, η τρεις, η
απλως πολλοι, παλαι αν ο κοσμος απωλωλει αλλοτε αλλως, και διαφορως
ενεργουμενος, και κινουμενος. Το δε κατα ταυτα, και ωσαυτως αει κινεισθαι, και
διεξαγεσθαι, και η δια παντων ευαρμοστια, και συμφωνια, και ταξις, και διαμονη,
και συντηρησις ενα και τον αυτον κη ρυττει τον αιτιον, και δημιουργον, και
προνοητην, και συνοχεα. 130.316 {1Ἐκ της αυτης.}1 Ει μεν πονηρος ο κατω κοσμος
ουτος, και ημεις αρα πονηροι, μερος οντες αυτου. Πονηροις δε ημιν κατα φυσιν
ουσιν ου προσεστιν αληθεια. Ἡ γαρ αληθεια σαφως αγαθον· το δε αγαθον αλλοτριον
πονηρου. Μη κεκτημενοις δε αληθειαν τα δεδογμενα ψευδη τε και ανυποστατα. Ει δε
αγαθος ο δηλω θεις κοσμος, αγαθου παντως και δημιουργημα. Ἀγαθου γαρ αιτιατου
αγαθον το αιτιον, ωσπερ και πονηρου πονηρον.
{1Ἐκ της αυτης.}1 Ειπερ μεν τον κοσμον αγαθον ομολογειτε τον δε Θεον
και Πατερα πονηρον, και ου του κοσμου του του δημιουργον, εσται παντως και
πονηρος αλλος κοσμος του πονηρου Θεου δημιουργημα. Ἀλλα μεν ουκ εστιν. Ουδε
Θεος εστιν αρα πονηρος. Ὁ μεν γαρ Θεος αρχη και ποιητικον αιτιον· αρχομενων δε
και πεποιημενων ουκ οντων, ουδε αρχη παντως εσται. Ουκ αρα ουν πονηρος εστι
Θεος. {1Ἐκ της αυτης.}1 Ὁ της Παλαιας, φασι, ∆ιαθηκης Θεος ουκ εχει την
περιληπτικην παντων και θειαν προγνωσιν. Ἐρωται γαρ τον Ἀδαμ, Που ει; και τον
Καιν, Που Ἄβελ ο αδελφος σου; και τον Ἀβρααμ, Που Σαῤρα η γυνη σου; και πολλα
τοιαυτα. Προς ους φαμεν. Ουκ αγνοιας αι δηλωθεισαι ερωτησεις, αλλα μαλλον
γνωσεως. Ει μη γαρ εγνω και τον Ἀδαμ, και τον Καιν αμαρτησαντα, ουκ αν ευθυς
ηρωτησε· και δηλον απο των εξης. Ειρηκε γαρ προς μεν τον Ἀδαμ, καιτοι μηπω
μηδεν περι της βρωσεως ομολογησαντα· Τις ανηγειλε σοι, οτι γυμνος ει, ει μη απο
του ξυλου ου ενετειλα-μην σοι μονου μη φαγειν, απ' αυτου εφαγες; Προς δε τον
Καιν, καιτοι και αυτον πειρωμενον λαθειν· Φωνη αιματος του αδελφου σου βοαι προς
με. Ταυτα και λιαν μεν ειδοτος εισι, βουλομενου δε δια της προσποιητου ερωτησεως
εις μετανοιαν αγαγειν τους ημαρτηκοτας, επιγνοντας οτι πεφωρανται. Παλιν δε και
το· Που Σαῤρα η γυνη σου; προγινωσκοντος ην οτι και γυναικα εχει, και Σαῤρα
κεκληται. Ὁ δε ταυτα ειδως και οπου ην εγινωσκε παντως. Ου γαρ αν οπισθεν της
θυρας εστωσης, και μετα την της τεκνογονιας επαγγελιαν γελασασης κρυβδην,
ελεγε· Τι οτι εγελασε Σαῤρα; Ειτα προσ-τιθησι και την αιτιαν του γελωτος. Λεγουσα
γαρ, φησιν, εν εαυτηι, Ἆρα γε αληθως τεξομαι; Ταυτα γαρ και καρδιογνωστου.
Ἠρωτησε δε Που Σαῤρα η γυνη σου; κατ' οικονομιαν, ινα μαθων εντευθεν Ἀβρααμ
οτι προγνωστης εστι, και παντα ειδως, ως κρειττονι προσεχηι, και του λοιπου πιστευηι
πα-σιν, οις αν ερει. Και το περι των Σοδομων δε και Γομοῤρων ειρημενον, οτι
Καταβας οψομαι ει κατα την κραυγην αυτων συντελουνται· ει δε μη, ινα γνω, κατ'
οικονομιαν ειρηται, παιδευων ημας μη κολαζειν απο προγνωσεως, αλλ' αναμενειν
την πραγματικην διαγνωσιν. Ει γαρ μη εγινωσκε, πως 130.317 ελεγε· Κραυγη
Σοδομων και Γομοῤρων ερχεται προς με; Ἡ γη, φησι, βοαι και προ των πραγμα-των, η
αυτα τα πραγματα κραζει. Πολλαι δε τοιαυ-ται ου μονον παρα τηι Παλαιαι, αλλα και
παρα τηι Νεαι ερωτησεις του Χριστου. Πασαι δε οικονομικαι, και τι ετερον
κατασκευαζουσαι. Ἴδιον γαρ του Θεου το παντα γινωσκειν· και ο μη παντα ειδως ου
παν-των Θεος.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

{1Ἐκ της αυτης.}1 Πως φατε τον μεν της παλαιας ∆ιαθηκης νομο-θετην
δικαιον, τον δε της νεας αγαθον, και δια ταυτα αλλον και αλλον ειναι διισχυριζεσθε;
Ει μεν γαρ το δικαιον αγαθον, ο δικαιος παντως αγαθος. Ου γαρ αλληλοις
αντιδιαιρουνται το αγαθον και το δικαιον· και ο αγαθος παντως δικαιος. Μυριων δε
χρησεων αγαθον ειναι τον της παλαιας νομοθετην κηρυττουσων, μιαν παραθησομαι·
Ἐξομολογεισθε τωι Κυριωι οτι αγαθος· ειπατω δη οικος Ἰσραηλ οτι αγαθος· και οι
καθεξης δυο στιχοι. Και ο της νεας δε νομοθετης· Και η κρισις δε η εμη δικαια εστι·
και προς τον Ἰωαννην· Ἄφες αρτι· ουτω γαρ πρεπον εστιν ημιν πληρωσαι πασαν δικαιοσυνην. Ὅτι δε εις ο και της παλαιας και της νεας νομοθετης, προειρηκεν
Ἱερεμιας λεγων· Ἰδου ημεραι ερχονται, λεγει Κυριος, και διαθη-σομαι υμιν ∆ιαθηκην
καινην, ου κατα την ∆ια-θηκην, ην διεθεμην τοις πατρασιν υμων, επι-λαβομενου
μου της χειρος αυτων εξαγαγειν αυ-τους εκ γης Αιγυπτου, οτι αυτοι ουκ ενεμειναν
τηι ∆ιαθηκηι μου, καγω ημελησα αυτων. Και πα-λιν αυτος, ο και ταυτης κακεινης
νομοθετης Χρι-στος, ειπεν· Ουκ ηλθον καταλυσαι τον νομον, αλλα πληρωσαι·
τουτεστιν ατελη οντα δια το των Ἑβραιων ατελες τελειωσαι τηι μειζονι φιλοσοφιαι,
και ανδρασι πρεπουσηι. Ὁ μεν γαρ ην παιδαγωγος γυμναζων επι το Ευαγγελιον,
τουτο δε εστι μυστα-γωγος διδασκων τα τελεωτερα. Και ο μεν εῤρυθ-μιζε τα σωματα,
το δε καταρτιζει τας ψυχας. Συνεργος ουν η παλαια της νεας, και προπαρα-σκευη,
και οδοποιησις.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


