Oratio in diem natalem Christi
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥΕΠΙΣΚΟΠΟΥΝΥΣΣΗΣΕΙΣΤΟΓΕΝΕΘΛΙΟΝΤΟΥΣΩΤΗΡΟΣ
1128 Σαλπισατε εν νεομηνιαι σαλπιγγι, φησιν ο ∆αβιδ,εν ευσημωι ημεραι
εορτης ημων. τα δε της θεοπνευστουδιδασκαλια+ς προσταγματα νομος παντως
εστιτοις ακουουσιν. ουκουν επειδη παρεστιν η ευσημοςημερα της εορτης ημων,
πληρωσωμεν και ημειςτον νομον σαλπιγκται της ιερομηνιας γενομενοι.η δε νομικη
σαλπιγξ, καθως κελευει νοειν ο αποστολος,ο λογος εστι. φησι γαρ μη αδηλον δειν
γενεσθαι τοντης σαλπιγγος ηχον, αλλα διεσταλμενον τοις φθογγοιςπρος την των
ακουοντων σαφηνειαν. ουκουν ηχησωμενκαι ημεις, αδελφοι, λαμπραν τινα ηχην
καιεξακουστον ουδεν της κερατινης ατιμοτεραν.και γαρ και ο νομος ο εν τοις της
σκιας τυποιςπροδιαζωγραφων την αληθειαν εν τηι σκηνοπηγιαι τονεκ των
σαλπιγγων ηχον ενομοθετησε. και η παρουσα της εορτης υποθεσις το της αληθινης
σκηνοπηγιας εστιμυστηριον. εν ταυτηι γαρ σκηνοπηγειται το ανθρωπινονσκηνωμα
τωι δι' ημας ενδυσαμενωι τον ανθρωπον.εν ταυτηι τα διαπεπτωκοτα ημων υπο του
θανατουσκηνωματα παλιν συμπηγνυται υπο του εξ αρχης το οικητηριον ημων
οικοδομησαντος. ειπωμεν καιημεις το της ψαλμωιδιας τωι μεγαλοφωνωι
∆αβιδσυγχορευοντες, οτι ευλογημενος ο ερχομενος ενονοματι κυριου. πως
ερχομενος; ου καθαπερ διαπλοιου τινος η οχηματος, δια δε της παρθενικηςαφθοριας
επι τον ανθρωπινον βιον διαπερασας.ουτως ο θεος ημων, ουτως ο κυριος επεφανεν
ημινεις το συστησασθαι την εορτην ταυτην εν τοιςπυκαζουσιν εως των κερατων του
θυσιαστηριου.
Παντως δε ουκ αγνοουμεν, αδελφοι, το εν τοις ειρημενοιςμυστηριον, οτι
πασα η κτισις εν τι του δεσποτου τηςκτισεως εστιν ανακτορον. αλλ' επειδη της
αμαρτιαςεπεισελθουσης εφραγη των τηι κακιαι κεκρατημενων1129 τα στοματα και
κατεσιγασθη φωνη αγαλλιασεωςκαι διεσπασθη των εορταζοντων η συμφωνια
τηςανθρωπινης κτισεως ου συνεορταζουσης τηι υπερκοσμιωι φυσει, –δια τουτο ηλθον
αι των προφητων καιαποστολων σαλπιγγες, ας κερατινας ο νομος φησι διατο ειναι
αυτων την κατασκευην εκ του αληθινουμονοκερωτος, αι κατα την του πνευματος
δυναμινσυντονον τον της αληθειας ηχησαν λογον, ινα τηςακοης των υπο της
αμαρτιας εμπεφραγμενων διανοιχθεισηςμια γενηται συμφωνος εορτη δια του
πυκασμουτης σκηνοπηγιας της κατω κτισεως προς ταςεξεχουσας και προβεβλημενας
περι το ανω θυσιαστηριονδυναμεις συνεπηχουσης. τα γαρ κερατα του
νοητουθυσιαστηριου αι προβεβλημεναι τε και εξεχουσαιτης νοερας φυσεως
δυναμεις εισιν αρχαι τεκαι εξουσιαι και θρονοι και κυριοτητες, προς ας τηικοινωνιαι
της εορτης συναπτεται δια της κατα τηναναστασιν σκηνοπηγιας η ανθρωπινη φυσις
τηιανακαινωσει των σωματων πυκαζομενη.
Το γαρ πυκαζεσθαι ισον εστι τωι κοσμεισθαι η περιβαλλεσθαι,καθως
ερμηνευουσιν οι ταυτα γινωσκοντες. ∆ευτε τοινυν προς την πνευματικην χορειαν
τας ψυχας ημωνδιεγειραντες εξαρχον και καθηγεμονα και κορυφαιοντης
χοροστασιας ημων τον ∆αβιδ προστησωμεθα και ειπωμενμετ' εκεινου την γλυκειαν
φωνην εκεινην, ην φθασαντεςυμνωιδησαμεν. και παλιν αυτην αναλαβωμεν, οτι
αυτη η ημερα, ην εποιησεν ο κυριος, αγαλλιασωμεθακαι ευφρανθωμεν εν αυτηι, –εν
ηι μειουσθαι το σκοτοςαρχεται και τα της νυκτος μετρα τωι πλεοναζοντιτης ακτινος
συνωθειται προς εκλειψιν. ου συντυχικητις, αδελφοι, γεγονε κατα το αυτοματον η
τοιαυτηπερι την εορτην οικονομια το νυν επιφανηναι τηι ανθρωπινηι ζωηι την θειαν
ζωην. αλλα τι μυστηριονδια των φαινομενων τοις διορατικωτεροις διηγειταιη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κτισις μονονουχι φωνην αφιεισα και διδασκουσατον ακουειν δυναμενον, τι
βουλεται εν τηι παρουσιαιτου δεσποτου η ημερα προσαυξανομενη και η
νυξκολοβουμενη. εγω γαρ μοι δοκω τοιαυτα τινα διεξιουσηςακουειν της κτισεως,
οτι ταυτα βλεπων, ω ανθρωπε,νοει το δια των φαινομενων κρυπτον σοι
δηλουμενον.οραις επι το ακροτατον μηκος προελθουσαν την νυκτακαι ισταμενην της
επι τα προσω φορας και ειςτο εμπαλιν αναλυουσαν; νοησον, οτι η πονηρατης
αμαρτιας νυξ εφ' οσον οιον τε ην αυξηθεισακαι δια πασης κακων επινοιας επι το
ακροτατον τηςπονηριας μεγεθος φθασασα σημερον ανεκοπη της επιπλειον νομης
και τα απο τουτου προς εκλειψιν τεκαι αφανισμον συνελαυνεται. οραις την του
φωτοςακτινα διαρκεστεραν και υψηλοτερον της συνηθειας τον ηλιον; νοει του
αληθινου φωτος την παρουσιαντου ταις ευαγγελικαις ακτισι πασαν την
οικουμενηνκαταφωτιζοντος. Ταχα δε και του μη καταρχας επιφανηναι τονκυριον
αλλ' επ' εσχατων των χρονων χαρισασθαιτηι ανθρωπινηι ζωηι της θεοτητος αυτου
τηνεμφανειαν, ταυτην αν τις την αιτιαν ευλογωςυπονοησειεν, οτι ο μελλων επι
καθαιρεσει της κακιαςτωι ανθρωπινωι καταμιγνυσθαι βιωι αναγκαιως πασαν1132
ανεμεινε την κακιαν την παρα του εχθρου ριζωθεισαναναβλαστησαι, ειθ' ουτως
επηγαγε, καθως φησι τοευαγγελιον, την αξινην τηι ριζηι.
Και γαρ των ιατρωνοι τηι τεχνηι προσεχοντες ενδοθεν ετι το σωμα
τουπυρετου διασμυχοντος και κατ' ολιγον υπο τωννοσοποιων αιτιων εξαπτομενου
ενδιδοασι τωι αρρωστηματι, μεχρις αν εις ακμην προελθηι το παθος, ουδεμιανεκ των
σιτιων επαγοντες τωι ασθενουντι βοηθειαν.επειδαν δε στασιμον γενηται το κακον,
τοτετην τεχνην επαγουσιν εκφανεισης πασης της νοσου.ουτως και ο τους κακως
εχοντας την ψυχην ιατρευωνανεμεινε την εκ κακιας νοσον, ηι κατεκρατηθη των
ανθρωπων η φυσις, πασαν εκκαλυφθηναι, ως ανμηδεν των κεκρυμμενων
αθεραπευτον μεινειε του ιατρουμονον το φανεν θεραπευοντος. δια τουτο ουτε κατα
τους καιρους του Νωε πασης σαρκος εν αδικιαικαταφθαρεισης επαγει δια της ιδιας
εμφανειας τηνιασιν, οτι ουπω της Σοδομιτικης κακιας ο βλαστοςεξεφυη, ουδε επι
του καιρου της Σοδομων καταστροφηςο κυριος φαινεται, διοτι πολλα των
υπολοιπων κακωνετι τηι ανθρωπινηι κατεκρυπτετο φυσει. που γαρ οθεομαχος
Φαραω; που των Αιγυπτιων η αδαμαστος πονηρια;ου μην ουδε τοτε τωι διορθωτηι του
παντος ευκαιρονην, επι των Αιγυπτιων λεγω κακων, καταμιχθηναιτωι βιωι. αλλ' εδει
και των Ἰσραηλιτων τηνπαρανομιαν αναφανηναι· εδει και των Ἀσσυριωντην
βασιλειαν και του Ναβουχοδονοσορ την υπερηφανιανυποσμυχουσαν ετι τωι βιωι
φανεραν γενεσθαι· εδειτην κατα των οσιων μιαιφονιαν οιον τινα πονηρονκαι
ακανθωδη βλαστον της κακης του διαβολου ριζηςαναδραμειν· εδει την των
Ἰουδαιων κατα των αγιωντου θεου φανερωθηναι λυσσαν των τους
προφηταςαποκτεινυντων και λιθοβολουντων τους απεσταλμενουςκαι τελος μεταξυ
του ναου και του θυσιαστηριουτο κατα τον Ζαχαριαν αγος εργασαμενων. προσθες τωι
καταλογωι των πονηρων βλαστηματωνκαι του Ἡρωδου την παιδοφονιαν. επει ουν
πασατης κακιας η δυναμις εκ της πονηρας ριζης ανεδοθηκαι ηυξησε πολυειδως εν
ταις προαιρεσεσι τωνκαθ' εκαστην γενεαν τηι κακιαι γνωριμων υλομανησασα,τοτε,
καθως φησι προς Ἀθηναιους ο Παυλος,τους χρονους της αγνοιας υπεριδων ο θεος
επι τωνεσχατων ημερων παραγινεται, οτε ουκ ην ο συνιωνκαι εκζητων τον θεον,
οτε παντες εξεκλιναν αμαηχρειωθησαν, οτε συνεκλεισθη τα παντα εις αμαρτιαν,οτε
επλεονασεν η ανομια, οτε προς το ακροτατονμετρον ο της κακιας ζοφος ηυξησε, –
τοτε επεφανηη χαρις, τοτε η του αληθινου φωτος ακτιςεπανετειλε, τοτε επεφανε ο
της δικαιοσυνης ηλιοςτοις εν σκοτει και σκιαι θανατου καθημενοις, τοτετας πολλας
κεφαλας του δρακοντος συνεθλασεν επιβαςτωι ποδι δια της ανθρωπινης σαρκος και
τηι γηι προσθλασαςκαι καταπατησας. Και μηδεις προς τα νυν εν τωι βιωι βλεπων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

κακαψευδεσθαι νομιζετω τον λογον, καθ' ον εν τοις τελευταιοις εφαμεν χρονοις
επιλαμψαι τωι βιωιτον κυριον. ερει γαρ ο αντιλεγων τυχον, οτιτον αναμειναντα τους
χρονους προς την της κακιαςφανερωσιν, οπως αυξηθεισαν αυτην εξεληι
προθελυμνον,πασαν εικος αυτην ανηιρηκεναι, ως μηδεν αυτηςυπολειφθηναι τωι βιωι
λειψανον. νυνι δε και φονοι1133 και κλοπαι και μοιχειαι και παντα τολμαται
ταπονηροτατα. αλλ' ο προς τουτο βλεπων υποδειγματιτινι των γνωριμων την περι
τουτων αμφιβολιανλυσατω. ωσπερ γαρ επι της των ερπετων αναιρεσεως εστιν ιδειν
ουκ ευθυς τον κατοπιν ολκον τηι κεφαληι συννεκρουμενον, αλλ' η μεν τεθνηκε,το δε
<ουραιον> ετι εψυχωται τωι ιδιωι θυμωι, και τηςζωτικης κινησεως ουκ εστερηται, –
ουτως και ο του δρακοντος αναιρετης, οτε πολυ το θηριον εγενετο πασαιςταις
καθεκαστον συναυξηθεν γενεαις των ανθρωπων,την κεφαλην ανελων, τουτεστι την
των κακων εφευρετικην δυναμιν την πολλας εχουσαν εν εαυτηι κεφαλας ουδενα του
κατοπιν ολκου πεποιηται λογον ειςαφορμην γυμνασιου τοις εφεξης την εν τωι
νεκρωι θηριωικινησιν υπολειφθηναι ποιησας. τις ουν η θλασθεισακεφαλη; η θανατον
εισενεγκουσα τηι πονηραι συμβουλη,η τον θανατηφορον ιον εμβαλουσα τωι
ανθρωπωιδια του δηγματος. ο τοινυν καταλυσας του θανατουτο κρατος την εν τηι
κεφαληι του οφεως δυναμιν,καθως φησιν ο προφητης, συνεθλασεν. ο δε λοιπος του
θηριου ολκος τωι ανθρωπινωι συνεσπαρμενος βιωι,εως αν ηι το ανθρωπινον εν ταις
κατα κακιαν κινησεσιν,αει τηι φολιδι της αμαρτιας περιτραχυνει τονβιον. τηι μεν
δυναμει ηδη νεκρος εστι της κεφαληςαχρειωθεισης. επειδαν δε παρελθηι ο χρονος
και στηιτα κινουμενα κατα την προσδοκωμενην της ζωηςταυτης συντελειαν, τοτε το
ουραιον τε και το εσχατον του εχθρου καταργειται–τουτο δε εστιν ο θανατος–και
ουτως ο παντελης αφανισμος της κακιας γενησεταιπαντων εις ζωην δια της
αναστασεως ανακληθεντων, των μεν δικαιων ευθυς εις την ανω
ληξινμετοικισθεντων, των δε ταις αμαρτιαις ενεχομενων τωι της γεεννης πυρι
εκκαθαρθεντων.Ἀλλ' επανελθωμεν επι την παρουσαν χαραν, ηνευαγγελιζονται τοις
ποιμεσιν οι αγγελοι, ην οιουρανοι διηγουνται τοις μαγοις, ην το πνευμα της
προφητειας δια πολλων τε και διαφορων ανακηρυσσει,ως και τους μαγους κηρυκας
γενεσθαι της χαριτος.
[ Ο γαρ ανατελλων τον ηλιον επι δικαιους και αδικους,ο βρεχων επι
πονηρους και αγαθους ηνεγκε τηνακτινα της γνωσεως και την δροσον του
πνευματοςκαι εις αλλοτρια στοματα, ωστε τηι παρα των εναντιωνμαρτυριαι
βεβαιωθηναι μαλλον εν ημιν την αληθειαν.ακουεις του οιωνιστου βαλααμ επιπνοιαι
κρειττονιτοις αλλοφυλοις επιθειαζοντος, οτι ανατελει αστρον εξ Ἰακωβ; οραις τους
απ' εκεινου το γενοςκαταγοντας μαγους επιτηρουντας κατα την προρρησιντου
προπατορος την του καινου αστερος επιτολην,ος παρα την των λοιπων αστερων
φυσιν μονος καικινησεως μετεσχε και στασεως προς την χρειανεκατερον τουτων
μεταλαμβανων; των γαρ λοιπων αστερων, των μεν απαξ καταπεπηγοτων τηι
απλανεισφαιραι και ακινητον ειληχοτων την στασιν, των δεμη παυομενων ποτε της
κινησεως, ουτος και κινειταιπροηγουμενος των μαγων και ισταται καταμηνυωντον
τοπον. ακουεις του Ἠσαΐου βοωντος, οτιπαιδιον εγεννηθη ημιν, υιος και εδοθη ημιν;
1136 Μαθε παρ' αυτου του προφητου, πως εγεννηθη το παιδιον, πως εδοθη υιος. αρα
κατα τον νομον τηςφυσεως; ου, φησιν ο προφητης, ου δουλευει φυσεωςνομοις ο
δεσποτης της φυσεως. –αλλα πως εγεννηθητο παιδιον, ειπε. –ιδου, φησιν, η
παρθενοςεν γαστρι ληψεται και τεξεται υιον και καλεσουσιτο ονομα αυτου
Ἐμμανουηλ, ο εστι μεθερμηνευομενον,μεθ' ημων ο θεος.
Ὢ του θαυματος, η παρθενος μητηρ γινεται και διαμενει παρθενος. οραις την
καινοτομιαν της φυσεως; επι τωναλλων γυναικων, εως παρθενος εστι, μητηρ ουκ
εστιν.επειδαν δε μητηρ γενηται, την παρθενιαν ουκ εχει.ενταυθα δε τα δυο
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

συνεδραμε κατα ταυτον τα ονοματα.η γαρ αυτη και μητηρ και παρθενος εστι.και
ουτε η παρθενια τον τοκον εκωλυσεν, ουτε οτοκος την παρθενιαν ελυσεν. επρεπε
γαρ τον επιαφθαρσιαι του παντος εν τωι ανθρωπινωι βιωι γενομενοναπο της
υπηρετουσης αυτου τηι γεννησει τηςαφθαρσιας αρξασθαι. την γαρ απειρογαμον
αφθορονοιδεν ονομαζειν η των ανθρωπων συνηθεια. Τουτο μοι δοκει
προκατανενοηκεναι τηι γενομενηι διατου φωτος αυτωι θεοφανειαι Μωυσης εκεινος ο
μεγας, οτε εξηπτετο της βατου το πυρ και η βατος ουκεμαραινετο. διαβας γαρ, φησιν,
οψομαι το μεγα οραματουτο. ου τοπικην οιμαι δηλων κινησιν δια τηςδιαβασεως
αλλα την παροδικην του χρονου διαβασιν.το γαρ τοτε προδιατυπωθεν εν τηι φλογι
και τηι βατωιδιαβαντος του μεσου χρονου σαφως εν τωι κατα τηνπαρθενον μυστηριωι
ανεκαλυφθη. ωσπερ γαρ εκειη θαμνος και απτει το πυρ και ου καιεται, ουτωκαι
ενταυθα η παρθενος και τικτει το φως και ουφθειρεται.
Ει δε βατος προδιατυποι το θεοτοκονσωμα της παρθενου, μη επαισχυνθηις τωι
αινιγματι. πασαγαρ σαρξ δια την της αμαρτιας παραδοχην κατ' αυτοτουτο, οτι σαρξ
εστι μονον, αμαρτια εστιν. η δεαμαρτια παρα της γραφης τηι της ακανθης
επωνυμιαικατονομαζεται. Ει δε μη πορρω των προκειμενων αποφερομεθα,ταχα και
τον μεταξυ του ναου και του θυσιαστηριουφονευθεντα Ζαχαριαν ουκ ακαιρον εις
μαρτυριαντης αφθαρτου μητρος παραστησασθαι. ιερευςουτος ο Ζαχαριας ην, ουχ
ιερευς δε μονον,αλλα και εν τωι της προφητειας χαρισματι. η δε τηςπροφητειας
δυναμις απαραγραπτος εν τηι βιβλωι του ευαγγελιου κηρυσσεται. οτε προοδοποιουσα
τοιςανθρωποις η θεια χαρις μη απιστον τον εκ παρθενουτοκον ηγησασθαι τοις
ελαττοσι θαυμασι προγυμναζειτων απιστων την συγκαταθεσιν, τηι στειραι και
παρηλικιτικτεται παις. τουτο προοιμιον του κατα τηνπαρθενιαν θαυματος γινεται.
ως γαρ η Ἐλισαβετου δυναμει φυσεως γινεται μητηρ αγονος τον βιονκαταγηρασασα,
αλλ' επι το θειον βουλημα του παιδοςη γεννησις αναφερεται, ουτω και της
παρθενικης ωδινοςη απιστια τηι προς το θειον αναφοραι το πιστον εχει.επειδη τοινυν
προλαμβανει τον εκ παρθενιαςο απο της στειρας, ο προς την φωνην της
κυοφορουσηςτον κυριον, πριν εις φως προελθειν, εν τηι μητρυαι νηδυισκιρτησας, –
αμα τε παρηλθεν εις γενεσιν ο του λογουπροδρομος, τοτε λυεται τωι Ζαχαριαι δια της
προφητικης1137 επιπνοιας η σιωπη. και οσα διεξερχεται Ζαχαριας,προφητεια του
μελλοντος ην. Ουτος τοινυν ο τωι προφητικωι πνευματι προς την τωνκρυπτων
γνωσιν χειραγωγουμενος το της παρθενιαςμυστηριον επι του αφθαρτου τοκου
κατανοησας ουκαπεκρινεν εν τωι ναωι του ταις παρθενοις κατα τον νομον
αποκεκληρωμενου τοπου την αγαμον μητερα διδασκωντους Ἰουδαιους, οτι ο των
οντων δημιουργος καιβασιλευς πασης της κτισεως υποχειριον εχει μεταπαντων
εαυτωι την ανθρωπινην φυσιν τωι ιδιωι θεληματιπρος το δοκουν αυτην αγων, ουκ
αυτος υπ' αυτηςδυναστευομενος, ως εν τηι δυναμει αυτου ειναι καινηνγεννησιν
δημιουργησαι, ητις την γενομενην μητερατο παρθενον ειναι ουκ αφαιρησεται. δια
τουτο αυτηνουκ απεκρινεν εν τωι ναωι του χορου των παρθενων.ην δε ουτος ο τοπος
το μεταξυ του ναου και τουθυσιαστηριου διαστημα. επει ουν ηκουον βασιλεατης
κτισεως εις γεννησιν ανθρωπινην οικονομικωςπροελθειν φοβωι του μη γενεσθαι
βασιλει υποχειριοιτον ταυτα μαρτυρουντα περι του τοκου διαχειριζονταιπρος αυτωι
τωι θυσιαστηριωι τον ιερεα ιερουργησαντες.Ἀλλα μακραν των προκειμενων
απεπλανηθημεν δεονεπι την εν τωι ευαγγελιωι Βηθλεεμ τωι λογωι αναδραμειν.
Ει γαρ ποιμενες οντως ημεις και τοις ιδιοιςεπαγρυπνουμεν ποιμνιοις, προς
ημας παντως εστινη των αγγελων φωνη η ευαγγελιζομενη την χαραντην μεγαλην
ταυτην. ουκουν αναβλεψωμεν εις την ουρανιον στρατιαν, ιδωμεν την των
αγγελωνχοραστασιαν, ακουσωμεν της θειας αυτων υμνωιδιας.τις ο ηχος των
εορταζοντων; δοξα εν υψιστοις θεωιβοωσι. δια τι δοξαζει η των αγγελων φωνη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

τηνεν τοις υψιστοις θεωρουμενην θεοτητα; –οτι φησικαι επι γης ειρηνη. περιχαρεις
γεγονασι επι τωιφαινομενωι οι αγγελοι. επι γης ειρηνη. η προτερονκατηραμενη, η
των ακανθων και τριβολων γονιμος,το του πολεμου χωριον, η των καταδικων
εξορια,αυτη ειρηνην δεδεκται. ω του θαυματος, αληθειαεκ της γης ανετειλε.
τοιουτον δεδωκεν η των ανθρωπωνγη τον καρπον αυτης και ταυτα γινεται υπερ της
ενανθρωποις ευδοκιας. θεος τηι ανθρωπινηι κατακιρναταιφυσει, ινα συνεπαρθηι τωι
υψει του θεου το ανθρωπινον.ταυτα ακουσαντες διελθωμεν εις την Βηθλεεμ,ιδωμεν
το καινον θεαμα, πως επαγαλλεται η παρθενοςτωι τοκωι, πως η απειρογαμος
τιθηνειται το νηπιον.προτερον δε τις αυτη και ποθεν, των τα περιαυτης
ιστορουντων
ακουσωμεν.Ἤκουσα
τοινυν
αποκρυφου
τινος
ιστοριας
τοιαυταπαρατιθεμενης τα περι αυτης διηγηματα. επισημοςτις ην εν τηι κατα τον
νομον ακριβει πολιτειαι καιγνωριμος επι τοις καλλιστοις ο της παρθενου πατηρ,
απαις δε κατεγηρα τον βιον, οτι αυτωι προς τεκνο γονιαν ουκ επιτηδειως ειχεν η
συνοικος. ην δε τιςεκ του νομου τιμη ταις μητρασιν, ης ου μετειχοναι αγονοι.
μιμειται τοινυν και αυτη τα περι τηςμητρος του Σαμουηλ διηγηματα. και εντος του
αγιουτων αγιων γενομενη ικετις γινεται του θεου μη εξωπεσειν της εκ των νομων
ευλογιας εξαμαρτουσα περι1140 τον νομον ουδεν, γενεσθαι δε μητερα και
αφιερωσαιτωι θεωι το τικτομενον. δυναμωθεισαν δε νευματι θειωιπρος την χαριν, ην
ᾔτησεν, –επειδη ετεχθη τοπαιδιον, ονομασαι μεν αυτην Μαριαμ, ως αν καιδια της
επωνυμιας το θεοσδοτον διασημανθειη τηςχαριτος. αδρυνθεισαν δε ηδη την κορην,
ως μηκετιδεισθαι προσανεχειν τηι θηληι, αποδουναι τωι θεωι καιπληρωσαι την
επαγγελιαν και προσαγαγειν τωι ναωι.τους δε ιερεις τεως μεν καθ' ομοιοτητα του
Σαμουηλεν τοις αγιοις ανατρεφειν την παιδα, αυξηθεισης δεβουλην αγαγειν, ο τι
ποιησαντες το ιερονεκεινο σωμα ουκ αν εις τον θεον εξαμαρτοιεν.το μεν γαρ
υποζευξαι τωι νομωι της φυσεωςκαι καταδουλωσαι αυτην δια του γαμου τωι αγομενωι
τι τωνατοπωτατων εδοκει. ιεροσυλια γαρ αντικρυς ενομισθη θειου αναθηματος
ανθρωπον γενεσθαι κυριον, επειδη κυριευειν εκ των νομων ο ανηρ εταχθητης
συνοικουσης. Το δε τοις ιερευσιν εντος των ανακτορων γυναικα συναναστρεφεσθαι
και εν τοιςαγιοις ορασθαι ουτε νομιμον ην και αμα τωι πραγματιτο σεμνον ου
προσην. βουλευομενοις δε αυτοις περιτουτων θεοθεν γινεται συμβουλη δουναι μεν
αυτηνανδρι μνηστειας ονοματι, τουτον δε τοιουτον ειναι,οιον προς φυλακην της
παρθενιας αυτης επιτηδειωςεχειν. ευρεθη τοινυν ο Ἰωσηφ, οιον επεζητει ο λογος,εκ
της αυτης φυλης τε και πατριας τηι παρθενωι.και μνηστευει κατα συμβουλην των
ιερεων εαυτωι τηνπαιδα. η δε συναφεια μεχρι μνηστειας ην.
Τοτε μυσταγωγειται παρα του Γαβριηλ η παρθενος.τα δε ρηματα της
μυσταγωγιας ευλογια ην.χαιρε, φησι, κεχαριτωμενη, ο κυριος μετα σου.απεναντιον
τηι πρωτηι προς την γυναικα φωνηι νυνγινεται προς την παρθενον ο λογος. εκεινη
λυπαιςεν ταις ωδισι δια την αμαρτιαν κατεδικασθη, επι δεταυτης εκβαλλεται δια της
χαρας η λυπη. επ' εκεινηςαι λυπαι της ωδινος ηγησαντο, ενταυθα δε χαρα τηνωδινα
μαιευεται. –μη φοβου, φησιν. επειδη πασηι γυναικι φοβον παρεχει της ωδινος η
προσδοκια,εκβαλλει τον φοβον η της γλυκειας ωδινος επαγγελια.εν γαστρι ληψηι,
φησι, και τεξηι υιον καικαλεσεις το ονομα αυτου Ἰησουν. τι ουν η Μαρια;ακουσον
καθαρας παρθενου φωνην. ο αγγελος τοντοκον ευαγγελιζεται, κακεινη τηι παρθενιαι
προσφυεταιπροτιμοτεραν της αγγελικης εμφανειας την αφθαρσιαν κρινουσα και
ουτε τωι αγγελωιαπιστειν εχει ουτε των κεκριμενων εξερχεται.απειρηται μοι, φησιν,
ανδρος ομιλια. πως εσταιμοι τουτο, επει ανδρα ου γινωσκω; αυτη της Μαριαςη φωνη
αποδειξις των κατα το κρυφιον ιστορουμενωνεστιν. ει γαρ επι γαμωι παρειληπτο
παρατου Ἰωσηφ, πως αν εξενισθη τωι τον τοκον αυτηιπρομηνυοντι παντηι και παντως
μητηρ και αυτη γενεσθαιπροσδεχομενη κατα τον νομον της φυσεως; επειδηδε την
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

αφιερωθεισαν τωι θεωι σαρκα οιον τι τωναγιων αναθηματων ανεπαφον εδει
φυλαττεσθαι,δια τουτο, καν αγγελος ηις, φησι, καν ουρανοθεν ηκηις,1141 καν υπερ
ανθρωπον το φαινομενον ηι, αλλα το γνωναι μεανδρα των αμηχανων εστι. πως
εσομαι μητηρχωρις ανδρος; τον γαρ Ἰωσηφ μνηστηρα μεν οιδα,ανδρα δε ου
γινωσκω. –τι ουν ο νυμφοστολος Γαβριηλ;οιαν πασταδα τωι καθαρωι και αμιαντωι
παριστησι γαμωι; πνευμα, φησι, αγιον επελευσεται επι σε καιδυναμις υψιστου
επισκιασει σοι. ω μακαριαςσαρκος εκεινης, η δι' υπερβολην καθαροτητοςτα της
ψυχης αγαθα προς εαυτην επεσπασατο.επι μεν γαρ των αλλων παντων μογις αν
ψυχη καθαραπνευματος αγιου παρουσιαν δεξαιτο. ενταυθα δεδοχειον του
πνευματος η σαρξ γινεται.αλλα και δυναμις υψιστου επισκιασει σοι. τι
τουτοσημαινει δι' απορρητων ο λογος; –Χριστος θεου δυναμις και θεου σοφια, φησιν
ο αποστολος. τουουν υψιστου θεου η δυναμις, ητις εστιν ο Χριστος,δια της
επελευσεως του αγιου πνευματος εμμορφουταιτηι παρθενιαι. καθαπερ γαρ η των
σωματων σκιατωι τυπωι των προηγουμενων συσχηματιζεται, ουτωςο χαρακτηρ και
τα γνωρισματα της του υιου θεοτητοςεν τηι δυναμει του τικτομενου διαφανησεται
εικων καισφραγις και αποσκιασμα και απαυγασμα του πρωτοτυπουδια της των
ενεργειων θαυματοποιιας δεικνυμενος.
Ἀλλ' επι την Βηθλεεμ ημας αναδραμειν τωι λογωιπροτρεπεται το αγγελικον
ευαγγελιον και κατιδειντα εν τωι σπηλαιωι μυστηρια. τι τουτο; –παιδιον σπαργανοις
διειλημμενον και επι φατνης αναπαυομενονκαι η μετα τοκον παρθενος, η αφθορος
μητηρ,περιεπει το εκγονον. ειπωμεν οι ποιμενες ημειςτην του προφητου φωνην, οτι
καθαπερ ηκουσαμενουτως και ειδομεν εν πολει κυριου των δυναμεων,εν πολει του
θεου ημων. αρα συντυχικωςταυτα κατα το συμβαν και γεγονεν επι του Χριστουκαι
ιστορηται και ουδεις επεστι λογος τηι ιστοριαι;τι βουλεται τωι δεσποτηι η εν σπηλαιωι
καταγωγη,η επι φατνης κατακλισις, το εν τωι καιρωι τηςτων φορων απογραφης
καταμιχθηναι τωι βιωι; –η δηλονεστιν, οτι ωσπερ της νομικης ημας
εξαιρειταικαταρας αυτος υπερ ημων καταρα γενομενος καιτους ημετερους μωλωπας
εις εαυτον μετατιθησιν,ινα τωι μωλωπι αυτου ημεις ιαθωμεν, ουτως και ενφορωι
γινεται, ινα ημας των πονηρων δασμων ελευθερωσηι,οις υπεκειτο το ανθρωπινον
υπο του θανατουφορολογουμενον; το δε σπηλαιον, εν ωι τικτεταιο δεσποτης, τον
αφεγγη και υπογειον των ανθρωπωννοησον βιον, εν ωι γινεται ο τοις εν σκοτει και
σκιαιθανατου καθημενοις επιφαινομενος. σπαργανοις δεδιασφιγγεται ο τας σειρας
των ημετερων αμαρτηματωνπεριβαλλομενος. η δε φατνη το των αλογωνεστιν
ενδιαιτημα, εν ηι γινεται ο λογος, ιναγνωι βους τον κτησαμενον και ονος την φατνην
του κυριου αυτου, βους ο υπεζευγμενος τωι νομωι, ονος τοαχθοφορον ζωιον, το τηι
αμαρτιαι της ειδωλολατρειαςπεφορτισμενον. αλλ' η μεν καταλληλος τροφη
τωναλογων ζυων χορτος εστιν. ανατελλων γαρ χορτοντοις κτηνεσι, φησι ο
προφητης. το δε λογικον ζωιοναρτωι τρεφεται. δια τουτο τοινυν τηι φατνηι, ητις
εστι1144 των αλογων εστια, ο εξ ουρανου καταβας αρτοςπροστιθεται, ινα και τα
αλογα της λογικης μεταλαβοντατροφης εν λογωι γενηται. μεσιτευει τοινυνεπι της
φατνης τωι βοι και τωι ονωι ο αμφοτερωνκυριος, ινα το μεσοτοιχον του φραγμου
λυσαςτους δυο κτισηι εν εαυτωι εις ενα καινον ανθρωπονκαι τουτου τον βαρυν ζυγον
του νομου περιελων,κακεινον του της ειδωλολατρειας αχθους αποφορτισας.Ἀλλ'
αναβλεψωμεν εις τα ουρανια θαυματα. ιδουγαρ ου προφηται μονον και αγγελοι την
χαραν ημινταυτην ευαγγελιζονται, αλλα και οι ουρανοι διατων οικειων θαυματων
την του ευαγγελιου δοξανανακηρυττουσιν. εξ Ἰουδα ημιν ο Χριστος
ανατελλει,καθως φησιν ο αποστολος, αλλ' ου καταυγαζεταιο Ἰουδαιος υπο του
ανατειλαντος. ξενοι των διαθηκωντης επαγγελιας οι μαγοι και της των πατερων
ευλογιας αλλοτριοι, αλλα προφθανουσι τηι γνωσειἸσραηλιτην λαον και τον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

ουρανιον φωστηρα γνωρισαντεςκαι τον εν τωι σπηλαιωι βασιλεα μη
αγνοησαντες.εκεινοι δωροφορουσιν, ουτοι επιβουλευουσιν.εκεινοι προσκυνουσιν,
ουτοι διωκουσιν.εκεινοι ευροντες τον ζητουμενον χαιρουσιν,ουτοι επι τηι γεννησει
του μηνυθεντος ταρασσονται.ιδοντες γαρ φησιν οι μαγοι τον αστερα επι του τοπου,
ουην το παιδιον εχαρησαν χαραν μεγαλην σφοδρα.Ἡρωδης δε ακουσας τον λογον
εταραχθη και πασαἹεροσολυμα μετ' αυτου. οι μεν ως θεωι προσαγουσιλιβανον και
την βασιλικην αξιαν τωι χρυσωι δεξιουνται,την δε κατα το παθος οικονομιαν
προφητικηιτινι χαριτι δια της σμυρνης αποσημαινουσιν.οι δε πανωλεθριαν της
νεολαιας πασης καταδικαζουσιν.ο μοι δοκει μη πικριας μονον αλλα και τηςεσχατης
ανοιας αυτων την κατηγοριαν εχειν. τι γαρβουλεται αυτοις η παιδοφονια, και επι
τινι σκοπωιτο τοιουτον αγος τοις μιαιφονοις τετολμηται;επειδη καινον τι σημειον
φησιν των κατ' ουρανονθαυματων την του βασιλεως αναδειξιν τοις μαγοιςεμηνυσε,
–τι ουν; ως αληθει πιστευεις τωι μηνυσαντισημειωι η ματαιον υπονοεις το
θρυλουμενον; ει μεν γαρ τοιουτος εστιν, οιος τους ουρανους εαυτωισυνδιατιθεναι,
υπερ την σην χειρα παντως εστιν.ει δε επι σοι το ζην αυτον η τεθναναι ποιει,ματην
πεφοβησαι τον τοιουτον. ο γαρ ουτω πραττων,ωστε υποχειριος ειναι τηι σηι εξουσιαι,
υπερ τινος επιβουλευεται;δια τι το φρικτον εκεινο καταπεμπεταιπροσταγμα, η
πονηρα κατα των νηπιων ψηφος,αναιρεισθαι τα δειλαια βρεφη, –τι αδικησαντα;–
τινα θανατου και κολασεως αιτιαν καθ' εαυτωνπαρασχομενα, εν εγκλημα εχοντα
μονον το γεννηθηναικαι εις φως ελθειν; και υπερ τουτων εδεικαταπληρωθηναι
δημιων την πολιν και συναχθηναιδημον μητερων και νηπιων λαον συμπαροντων
αυτοιςτων γεννησαμενων και παντων ως εικος των κοινωνουντωντου γενους επι
το παθος αθροιζομενων; Τις αν υπογραψειε τωι λογωι τας συμφορας; τις ανυπ' οψιν
αγαγοι δια των διηγηματων τα παθη, τονσυμμικτον εκεινον θρηνον, την γοεραν
συνωιδιαν1145 παιδων, μητερων, πατερων, συγγενων προς την τωνδημιων απειλην
ελεεινως εκβοωντων; πως αν τιςδιαγραψειε γυμνωι τωι ξιφει παρεστωτα τωι
νηπιωιτον δημιον εμβλεποντα δριμυ τε και φονικον καιφθεγγομενον αλλα τοιαυτα
και τηι χειρι το βρεφοςπρος εαυτον ελκοντα και τηι ετεραι το ξιφος ανατεινομενον; –
την δε μητερα ετερωθεν προς εαυτην το παιδιονανθελκουσαν και τον ιδιον αυχενα
τηι του ξιφουςακμηι προυπεχουσαν, ως αν μη ιδοι τοις οφθαλμοιςτο δειλαιον τεκνον
ταις χερσι του δημιου διαφθειρομενον,πως αν τις τα των πατερων εκδιηγησαιτο,
ταςανακλησεις, τας οιμωγας, τας τελευταιας τωντεκνων περιπλοκας–και πολλων
αμα τοιουτων καταταυτον γινομενων; τις αν το πολυειδες και πολυτροποντης
συμφορας τραγωιδησειε, τας διπλας τωναρτιτοκων ωδινας, τους δριμεις καυτηρας
τηςφυσεως, –οπως το αθλιον βρεφος ομου τε τωι μαζωιπροσεφυετο και δια των
σπλαγχνων την καιριανελαμβανεν, οπως η δειλαια μητηρ και την θηλην επειχετωι
του νηπιου στοματι και το αιμα του τεκνουτοις κολποις εδεχετο; πολλακις δε που τηι
ρυμηι τηςχειρος ο δημιος μιαι του ξιφους ορμηι το τεκνοντηι μητρι συνδιηλασε και εν
του αιματος το ρειθρονεγενετο εκ τε της μητρυας πληγης και εκ της καιριαςτου
τεκνου καταμιγνυμενον. επειδη δε και τουτοπροσκειται τηι μιαραι του Ἡρωδου φωνηι
το μη μονονκατα των αρτιγενων την θανατηφορον εξενεχθηναιψηφον, αλλ' ει τις
και εις δευτερον προηλθεν ετος και τουτον αναρπαστον γενεσθαι–γεγραπται γαρ,οτι
απο διετους και κατωτερω–ετερον εν τουτοιςκατα το εικος παθος ο λογος βλεπει, οτι
πολλακις ομεταξυ χρονος δυο τεκνων μητερα την αυτην εποιησεν.οιον ουν ην επι
των τοιουτων παλιν το θεαμαδυο δημιων περι μιαν ασχολουμενων μητερα, του
μεντον παραθεοντα προς εαυτον ελκοντος, του δε τουπομαζιον ανασπωντος των
κολπων; τι πασχειν εικοςεπι τουτοις την αθλιαν μητερα προς δυο τεκνασχιζομενης
της φυσεως εκατερου κατα το ισον τοιςμητρυοις σπλαγχνοις το πυρ αναφλεγοντος–
ουκ εχουσαν,ποιωι η τινι των πονηρων ακολουθησει δημιων, του μενενθεν, του δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

ετερωθεν προς την σφαγην εφελκομενωντα νηπια; προσδραμηι επι τωι νεογενει
ασημον ετικαι αδιαρθρωτον τον οδυρμον αφιεντι; αλλ' ακροαταιτου αλλου ηδη
φθεγγομενου και ψελλιζομενηι τηι φωνηιτην μητερα μετα δακρυων ανακαλουντος. τι
παθηι;τις γενηται; τηι τινος αντιβοησει φωνηι;
Τηι τινος οιμωγηι αντοδυρηται; ποιωι αποθρηνησει θανατωιισως εφ' εκατερωι
μαστιζομενη τοις κεντροις της φυσεως; Ἀλλ' απαγαγωμεν την ακοην των επι τοις
παισιθρηνων και προς τα ευθυμοτερα και μαλλον τηι εορτηιπρεποντα την διανοιαν
τρεψωμεν, καν υπερβοωσακατα την προφητειαν η Ῥαχηλ την σφαγηντων τεκνων
απολοφυρηται. εν γαρ ημεραι εορτης,καθως φησιν ο σοφος Σολομων, αμνηστια
πρεπεικακων. τις δ' αν γενοιτο της εορτης ημιν ταυτηςευσημοτερα, εν ηι την
πονηραν του διαβολου σκοτομαινανδιαχεας ο της δικαιοσυνης ηλιος δι' αυτης
τηςημετερας φυσεως επιλαμπει τηι φυσει, εν ηι το πεπτωκος1148 ανεγειρεται, το
εκπεπολεμωνενον εις καταλλαγας αγεται,το αποκηρυχθεν επαναγεται, το
αποπεπτωκος της ζωηςεις την ζωην επανερχεται, το τηι αιχμαλωσιαιδεδουλωμενον
εις την της βασιλειας αξιανεπαναλαμβανεται, το τοις δεσμοις του
θανατουπεπεδημενον ανετον προς την χωραν των ζωντωνεπανατρεχει; νυν κατα
την προφητειαν αι χαλκαιπυλαι του θανατου συντριβονται, οι σιδηροι
συγκλωνταιμοχλοι, οις προτερον κατειργμενον ην το ανθρωπινονγενος εν τηι του
θανατου φρουραι. νυνανοιγεται, καθως φησιν ο ∆αβιδ, η πυλη της δικαιοσυνης.νυν
ομοφωνος κατα πασαν την οικουμενην ο ηχος των εορταζοντων ακουεται. –δι'
ανθρωπου θανατος, δι' ανθρωπου η σωτηρια. ο πρωτος εις αμαρτιανεπεσεν, ο
δευτερος τον πεπτωκοτα ανωρθωσεν.απολελογηται υπερ της γυναικος η γυνη. η
πρωτητηι αμαρτιαι την εισοδον εδωκεν, αυτη δε τηι εισοδωιτης δικαιοσυνης
υπηρετησατο. εκεινη του οφεωςτην συμβουλην επεσπασατο, αυτη τον αναιρετην
τουοφεως παρεστησατο. εκεινη δια του ξυλου την αμαρτιανεισηνεγκεν, αυτη δια του
ξυλου το αγαθον αντεισηνεγκε.ξυλον γαρ ην ο σταυρος. ο δε του ξυλου
τουτουκαρπος αειθαλης και αμαραντος ζωη τοις γευομενοιςγινεται. Και μηδεις τωι
κατα το πασχα μυστηριωι μονην τηντοιαυτην ευχαριστιαν πρεπειν υπονοειτω.
λογιζεσθω γαρ,οτι το πασχα περας της οικονομιας εστι. πως δ' ανεγενετο το περας, ει
μη η αρχη καθηγησατο;τι τινος εστιν αρχηγικωτερον; η γεννησις δηλαδη τηςκατα το
παθος οικονομιας. ουκουν και τα του πασχα καλατων περι την γεννησιν ευφημιων
μερος εστι, καν ταςευεργεσιας των εν τοις ευαγγελιοις ιστορηθεντων τιςκαταλεγηι
καν διεξερχηται τα κατα τας ιασεις θαυματα,την εξ απορων τροφην, την των
τεθνηκοτων εκ τωνμνηματων υποστροφην, την αυτοσχεδιον γεωργιαν τουοινου,
την των δαιμονων φυγην, την των ποικιλωνπαθηματων εις υγιειαν μεταβολην, τα
των χωλων αλματα τους εκ πηλου οφθαλμους, τας θειας διδασκαλιας,τας
νομοθεσιας, την δια των παραβολων επι ταυψηλοτερα μυσταγωγιαν. παντα ταυτα
της παρουσηςημερας χαρις εστιν. αυτη γαρ ηρξε των εφεξηςαγαθων. ουκουν
αγαλλιασωμεθα και ευφρανθωμενεν αυτηι μη φοβουμενοι τον ονειδισμον
τωνανθρωπων και τωι φαυλισμωι αυτων μη ηττωμενοι,καθως παρεγγυαι ο προφητης,
οι καταχλευαζουσιτης οικονομιας τον λογον, ως ουκ ευπρεπες ονσωματος υπελθειν
φυσιν και δια γεννησεως εαυτοντηι ανθρωπινηι ζωηι καταμιξαι τον κυριον. ου
γαραγνοεις παντως το περι τουτου μυστηριον, οπωςη του θεου σοφια την σωτηριαν
ημιν ωικονομησατο.εκουσιως ταις αμαρτιαις επραθημεν, αργυρωνητωνδικην τωι
εχθρωι της ζωης ημων κατεδουλωθημεν.
Τι σοι γενεσθαι παρα του δεσποτου μαλιστακαταθυμιον ην; ου το εξαιρεθηναι
της συμφορας;τι περιεργαζηι τον τροπον; τι νομοθετεις τωιευεργετηι της ευεργεσιας το
ειδος, ωσπερ αν ειτις και τον ιατρον απωθουμενος της ευποιιας μεμφοιτο, οτι μη
ουτως αλλ' ετερως την θεραπειαν1149 ενηργησεν; ει δε τον λογον της οικονομιας
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

υπο φιλοπραγμοσυνης επιζητεις, αρκει σοι τοσουτον μαθειν, οτι το θειον ουχ εν τι
μονον εχει των αγαθων, αλλα παν, οτιπερ εστι κατ' επινοιαν αγαθον, εκεινο εστι, –
δυνατον, δικαιον αγαθον, σοφον, παντα, οσα της θεοπρεπους σημασιας εστιν
ονοματα τε και νοηματα. σκοπησον δη τοινυν, ει μη παντα περι το γενομενον ημιν
τα ειρημενα συνεδραμεν. η αγαθοτης, η σοφια, η δικαιοσυνη, η δυναμις. ως αγαθος
τον αποστατην ηγαπησεν. ως σοφος την επινοιαν της επανοδου των
καταδεδουλωμενων εμηχανησατο. ως δικαιος ου βιαζεται τον καταδουλωσαμενον,
τον ωνης δικαιως κτησαμενον, αλλ' εαυτον διδωσιν αντι των κεκρατημενων
ανταλλαγμα, ινα καθαπερ τις εγγυητης εις εαυτον μεταθεις την οφειλην
ελευθερωσηι των κρατουντων τον κατεχομενον. ως δυνατος ουκ ενεκρατηθη τωι ᾅδηι
ουδε η σαρξ αυτου ειδε διαφθοραν. ουδε γαρ ην δυνατον κρατηθηναι υπο της
φθορας τον αρχηγον της ζωης. αλλ' αισχρον το εις γενεσιν ανθρωπινην ελθειν και
των της σαρκος παθηματων υποστηναι την πειραν; την της ευεργεσιας λεγεις
υπερβολην. επειδη γαρ αλλως ουκ ην εξαιρεθηναιτων κακων το ανθρωπινον,
υπεμεινεν ο πασης απαθειας βασιλευς την ιδιαν δοξαν της ημετερας ζωης
ανταλλαξασθαι. και η μεν καθαροτης εν τωι ημετερωι γινεται ρυπωι, ο δε ρυπος της
καθαροτητος ου προσαπτεται, καθως φησι το ευαγγελιον, οτι το φως εν τηι σκοτιαι
ελαμψεν, η δε σκοτια αυτο ου κατελαβεν. αφανιζεται γαρ τηι παρουσιαι της ακτινος ο
ζοφος, ουκ εναμαυρουται τωι ζοφωι ο ηλιος. το θνητον υπο της ζωης καταπινεται,
καθως φησι ο αποστολος, ουκ ενδαπαναται η ζωη τωι θανατωι. το κατεφθαρμενον τωι
αφθαρτωι συνδιασυζεται, η δε φθορα της αφθαρσιας ου προσαπτεται. δια ταυτα
κοινη πασης γινεται συνωιδια της κτισεως ομοφωνον παντων την δοξολογιαν
αναπεμποντων τωι δεσποτηι της κτισεως πασης γλωσσης επουρανιων τε και επιγειων
και καταχθονιων βοωσης, οτι κυριος ἸησουςΧριστος εις δοξαν θεου πατρος
ευλογητος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9


