Prolegomena et scholia in Theodosii Alexandrini canones
Σχολια συν θεωι εις τους ρηματικους κανονας απο φωνης Γεωργιου του
Χοιροβοσκου.
Ἐπειδη εν συντομωι παραδιδωσιν ημιν ο Θεοδοσιος τους προκειμενους
κανονας, φημι δη την των ρηματων διδασκαλιαν, μαθωμεν και ημεις εν συντομωι τα
προλεγομενα του παροντος συγγραμματος. Σκοπον εχει ο τεχνικος περι κλισεως
ρηματων διαλαβειν· το δε ειδεναι την κλισιν των ρηματων χρησιμον εις το μητε
βαρβαριζειν μητε σολοι κιζειν, οιον ινα μη αντι του ειπειν τετυφας ειπωμεν τετυφες,
και αντι του ειπειν ετυψαμεν ετυψατε ειπωμεν ετυψομεν ετυψετε, και ινα μη αντι
του ειπειν ηλθομεν ηλθετε και ελαβομεν ελαβετε και εφαγομεν εφαγετε και
εδραμομεν εδραμετε ειπωμεν δια του ˉα, ως τινες λεγουσιν εν τηι συνηθειαι,
εφαγαμεν εφαγατε και ηλθαμεν ηλθατε και εδραμαμεν εδραματε και ελαβαμεν
ελαβατε. Ἰστεον δε οτι, ως και εν τοις προ λαβουσιν εμαθομεν, αλλο βαρβαριζειν και
αλλο σολοικιζειν· βαρβαριζειν γαρ εστι το αμαρτανειν περι μιαν λεξιν, ειτε περι
τονον, ως εαν τις αντι του ειπειν ανθρωπος προπαροξυτονως ειπηι ανθρωπος
οξυτονως, ειτε περι κλισιν, ως εαν τις αντι του ειπειν ∆ημοσθενης ∆ημοσθενους ειπηι
∆ημοσθενης ∆ημοσθενου, ειτε περι γραφην, ως εαν τις το γραφω η λεγω γραψηι δια
του ˉο, ειτε περι πνευμα, ως εαν τις την υπο προ θεσιν ψιλωσηι οφειλουσαν
δασυνθηναι, ειτε περι χρονον, ως οταν τις του Θοας το ˉαˉς συστειληι· σολοικιζειν δε
το αμαρτανειν περι την συνταξιν και την φρασιν, τουτεστιν ως οταν εκαστη λεξις
καθ' εαυτην κειμενη 2 καλως εχηι, εν δε τηι συνταξει και τηι φρασει ατακτως και
ανακολουθως παραλαμβανηται, οιον εγω περιπατων ο τοιχος επεσεν αντι του εμου
περιπατουντος ο τοιχος επεσεν· ιδου γαρ ενταυθα εκαστη λεξις καθ' εαυτην ουσα
καλως εχει, και γαρ το εγω και το περιπατων και το ο τοιχος και το επεσεν καλως
εχει, αλλ' εν τηι συνταξει και τηι φρασει ατακτως και ανακολουθως
παραλαμβανονται· οθεν και σολοι κισμος λεγεται, οιονει σωου λογου αικισμος,
τουτεστιν υβρις του ολο κληρου λογου. Και κατ' αλλον δε λογον χρησιμον <το
ειδεναι> την κλισιν των ρηματων, επειδη ουδεποτε τελειος λογος ευρισκεται χωρις
ενος των τριων τουτων ρηματων, τουτεστιν οριστικου προστακτικου ευκτικου, η
λεγομενου η νοουμενου· λεγομενου μεν οριστικου, ως επι του <ex. gr. Α 84> τον δ'
απαμειβομενος προσεφη ποδας ωκυς Ἀχιλλευς, εχει γαρ το προσεφη οριστικον·
προστακτικου δε, ως επι του <α 1> ανδρα μοι εννεπε, εχει γαρ το εννεπε
προστακτικον, και παλιν <Α 1> μηνιν αειδε, θεα, εχει γαρ το αειδε προστακτικον·
ευκτι κου δε, ως επι του <Α 420> τισειαν ∆αναοι εμα δακρυα, εχει γαρ το τισειαν
ευκτικον, και παλιν <Γ 407> μηκετι σοισι ποδεσσιν υποστρε ψειας Ὄλυμπον, εχει γαρ
το υποστρεψειας ευκτικον· νοουμενου δε οριστικου, ως επι του <Μ 243> εις οιωνος
αριστος αμυνεσθαι περι πατρης, νοειται γαρ το εστιν, και παλιν <Β 4> ουκ αγαθον
πολυ κοιρανιη, νοειται γαρ το εστιν, οιον ουκ αγαθον εστιν η πολυκοιρανιη. Τουτων
ουτως εχοντων εμαθομεν εν τοις προλαβουσιν, οτι οκτω εισι τα μερη του λογου,
ονομα ρημα μετοχη αρθρον αντωνυμια προθεσις επιρρημα συνδεσμος, και οτι
προτετακται το ονομα του ρηματος, καθο το μεν ονομα ουσιας εστι σημαντικον, το
δε ρημα συμβεβηκοτος, αι δε ουσιαι προτερευουσι των συμβεβηκοτων· και γαρ ο
Σωκρατης προτερευει του γραφειν αυτον και του τυπτειν· εικο τως ουν και το ονομα
ως σημαντικον ον της ουσιας προτερευει του ρηματος σημαντικου οντος του
συμβεβηκοτος.
1

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Κατα δευτερον δε λογον προτερευει το ονομα του ρηματος, οτι το μεν ονομα
συναναιρει, το δε ρημα συναναιρειται· και γαρ αναιρουμενου Σωκρατους
συναναιρειται και το γραφειν αυτον και το τυπτειν· τα δε συναναιρουντα
προτερευουσι των συναναιρουμενων· οιον το καθολου φυτον προτερευει της ελαιας,
επειδη αναιρουμενου του φυτου συναναιρειται και η ελαια, μη οντος γαρ καθολου
φυτου ουτε η ελαια εστιν, της δε ελαιας αναιρουμενης 3 ουκ αναιρειται το καθολου
φυτον, ου γαρ μονη η ελαια φυτον, αλλα και αμπελος και συκη και αλλα τινα· ουτως
ουν και της ουσιας αναι ρουμενης συναναιρειται και τα συμβεβηκοτακαι γαρ
αναιρουμενου Σωκρατους συναναιρειται και το γραφειν αυτον και το τυπτειντων δε
συμβεβηκοτων αναιρουμενων ου συναναιρειται και η ουσια· δυναται γαρ ο
Σωκρατης ηρεμειν και μητε γραφειν μητε τυπτειν.
Κατα τριτον δε λογον προτερευει το ονομα του ρηματος, οτι το μεν ονομα
συνεισ φερεται, το δε ρημα συνεισφερει· και γαρ εαν τις ειπηι τυπτει η γραφει,
παντως συνεισφερει και την ουσιαν, ηγουν τον τυπτοντα και τον γραφοντα· τα δε
συνεισφερομενα προτερευουσι των συνεισφεροντων, οιον το καθολου φυτον
προτερευει της ελαιας, επειδη συνεισφερεται και γαρ εαν τις ειπηι ελαιαν, παντως
συνεισφερει και το φυτον, η γαρ ελαια φυτον, εαν δε τις ειπηι φυτον, ου παντως
συνεισφερει και την ελαιαν· ουδε γαρ μονη η ελαια φυτον, αλλα και αμπελος και
συκη και αλλα τινα· το δε συνεισφερεται δει νοειν αντι του συννοειται. Περι δε της
<ταξεως παντων> των μερων του λογου, ετι δε και περι της αιτιας της ονομασιας
αυτων, τουτεστι διατι ουτως ωνομασθησαν, οιον διατι το ονομα λεγεται ονομα και
το ρημα ρημα και τα αλλα μερη ομοιως, εν τοις προλεγομενοις του Ὀνοματικου
Ἡρωδιανου, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἐπειδη δε πασα
διδασκαλια εξ ορου και παρεπομενων θελει λαμβα νεσθαι, διαληπτεον πρωτον περι
του ορου του ρηματος. Ῥημα τοινυν εστι μερος λογου απτωτον εν ιδιοις
μετασχηματισμοις διαφορους χρονους δηλουν μετ' ενεργειας η παθους η ουδετερου
τουτων, προσωπων σημαν τικον, οτε και τας της ψυχης διαθεσεις δηλοι. Μερος
λογου προσκει ται, επειδη εχομεν <οτι οκτω> μερη του λογου, το δε ρημα εν εστιν εκ
των οκτω μερων του λογου· απτωτον δε προσκειται προς αντι διαστολην των
μετοχων· αι μεν γαρ μετοχαι πτωτικαι, τα δε ρηματα απτωτα, ουδε γαρ επιδεχονται
πτωσεις τα ρηματα. Ἐν ιδιοις μετα σχηματισμοις διαφορους χρονους δηλουν
προσκειται δια τα χρονικα των επιρρηματων, οιον δια το χθες σημερον αυριον· ιδου
γαρ και ταυτα χρονου σημαντικα εισι και διαφορους χρονους δηλουσιν, αλλ' εν
αλλοτριαις φωναις και ουκ εν ιδιοις μετασχηματισμοις, τουτεστιν ουκ εν ιδιαις
μεταλλαγαις· ουδεν γαρ μετεχει κατα την φωνην το χθες του σημερον και του
αυριον, αλλα τελεια μεταλλαγη της φωνης <εγενετο>· τα μεντοι ρηματα εν ιδιαις
φωναις διαφορους χρονους δηλουσιν· και γαρ τυπτω ο ενεστως, ετυπτον ο
παρατατικος, τετυφα ο παρακειμενος, 4 ετετυφειν ο υπερσυντελικος, ετυψα ο
αοριστος, τυψω ο μελλων, και ιδου διαφορους χρονους δηλουσιν, ουκ εν αλλοτριαις
δε φωναις αλλ' εν ιδιαις μεταλλαγαις των λεξεων· μετεχει γαρ εκαστη λεξις τουτων
εκαστης λεξεως και ου τελειως παρετραπησαν. Μετ' ενεργειας η παθους προσκειται,
επειδη των ρηματων τα μεν ενεργειαν τα δε παθος σημαι νουσιν· τα μεν γαρ
ενεργητικα, οιον τυπτω, τα δε παθητικα, οιον τυπτομαι· το δε ουδετερου προσκειται
δια την ακριβειαν, επειδη εισι τινα ρηματα μητε ενεργειαν μητε παθος σημαινοντα,
ως επι του ζω πλουτω υπαρχω υγιαινω· ταυτα γαρ ουτε ενεργειαν ουτε παθος δηλου
σιν. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, ει αρα <κακια ορου εστι το ελλειπειν και πλεοναζειν, τι
δηποτε τριων διαθεσεων ουσων>, ενεργειας φημι και παθους και μεσοτητος, εν τωι
ορωι της ενεργειας μονον εμνημονευσε και του παθους <ο τον ορον ορισαμενος>, και
ουχι και της μεσοτητος. Και λεγομεν, οτι μνημονευσας της ενεργειας και του παθους
2

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και την μεσοτητα συμπεριελαβεν· και γαρ η μεσοτης η ενεργειαν η παθος, ετερον δε
ουδεν σημαινει· ενεργειαν μεν, οιον τετυπα και εγραψαμην αντι του τετυφα και
εγραψα, παθος δε, οιον τετηκα και ελουσαμην αντι του ετακην και ελουσθην.
Προσωπων δε σημαντικον προσκειται, επειδη τα ρηματα προσωπα σημαινουσιν·
προσκειται δε οτε και τας της ψυχης διαθεσεις δηλοι, επειδη των ρηματων τα μεν
εχουσι <προσωπα, ως τα> οριστικα προστακτικα ευκτικα υποτακτικα, ατινα και
διαθεσιν ψυχης εχουσιν, τουτεστι προαιρεσιν, τα δε ουχι, ωσπερ τα απαρεμφατα,
επειδη ουκ εχουσι διαθεσιν ψυχης, τουτεστι προαιρεσιν, ουτε προσωπα εχουσιν·
καλως ουν προσκειται τωι προσωπων σημαντικα τα ρηματα το οτε και ψυχης
προαιρεσιν εχουσιν, οτε γαρ <μη εχουσι> θελημα ψυχης, ουτε προσωπα <εχουσιν>.
Τοσαυτα περι του ορου του ρηματος εν συντομωι εχομεν ειπειν. Παρεπονται δε τωι
ρηματι οκτω, εγκλισεις διαθεσεις ειδη σχηματα αριθμοι προσωπα χρονοι και
συζυγιαι. Ἐγκλισεις μεν ουν εισι πεντε, οριστικη απαρεμφατος ευκτικη προστακτικη
υποτακτικη· ουτω γαρ δοκει τωι Ἀπολλωνιωι περι της ταξεως αυτων διαλαβειν.
Ἐγκλισεις δε πεντε ου κυριως αλλα καταχρηστικως· ως γαρ η ευθεια ου κυριως
καλειται πτωσις αλλα καταχρηστικως, ουτω και η απαρεμφατος ου κυριως καλειται
εγκλισις αλλα καταχρηστικως· ουδε γαρ εχει διαθεσιν 5 ψυχης, τουτεστι προαιρεσιν,
οπερ ιδιον εγκλισεως· εγκλισις γαρ η ψυχικη προαιρεσις, τουτεστι καθ' ο εγκλινεται
η ψυχη, ηγουν εις ο ρεπει η ψυχη· εγκλινει γαρ και ρεπει η εις το ορισαι η εις το
προσταξαι η εις το ευξασθαι η <εις το> δισταξαι. Ἰστεον δε οτι τας εγκλισεις οι
παλαιοι και τας διαθεσεις κοινως εκαλουν διαθεσεις, και λοιπον υστερον διεμε
ρισαν, και τας μεν ψυχικας εκαλεσαν εγκλισεις, τας δε σωματικας διαθεσεις, οιον το
μεν ενθυμηθηναι τυψαι εγκλισιν καλουσιν, εις ο εγκλινει η ψυχη, το δε ενεργησαι
και τυψαι διαθεσιν. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι πρωτη η οριστικη, καιτοι οφειλουσης της απαρεμφα του
πρωτην εχειν ταξιν, επειδη εξ αυτης γινονται πασαι αι εγκλισεις και εις αυτην
αναλυονται· ωσπερ γαρ εκ των τεσσαρων στοιχειων τα ημετερα σωματα συνιστανται
και εις αυτα παλιν αναλυονται, ουτω και απο της απαρεμφατου συνιστανται αι
αλλαι εγκλισεις και εις αυτην αναλυονται· εκ γαρ του τυπτειν λαμβανω και λεγω
τυπτω και τυπτε και τυπτοιμι και εαν τυπτω, και ιδου εξ αυτης συνιστανται. Ἀλλα
και εις αυτην αναλυονται· εαν γαρ λεγω τυπτω και ερωτηθω τι ωρισαμην, λεγω το
τυπτειν, και παλιν <εαν ειπω τυπτε και ερωτηθω τι προσε ταξα, λεγω το τυπτειν, και
παλιν> εαν ειπω τυπτοιμι και ερωτηθω τι ηυξαμην, λεγω το τυπτειν, και παλιν εαν
ειπω εαν τυπτω και ερω τηθω τι εδιστασα, λεγω το τυπτειν. Ὡς ειπομεν ουν, εκ των
απαρεμφα των γινονται αι αλλαι εγκλισεις και εις αυτην παλιν αναλυονται· οτι γαρ
εκ των απαρεμφατων γινονται αι αλλαι εγκλισεις, δηλον, ειγε και εις αυτην
αναλυονται, ως εδειξαμεν· οπερ και επι των ημετερων σωμα των εστιν· ταυτα δε εκ
των τεσσαρων στοιχειων γινονται, πυρος υδα τος αερος και γης, και εις αυτα
αναλυονται, ως και ο ποιητης εδηλω σεν ειπων <Η 99> υδωρ και γαια γενοισθε. Ἀλλ'
επειδη τα απα ρεμφατα αμφιβαλλονται ει αρα ρηματα εισιν η αρα ουχι, ου δει δε τας
αρχας ποιεισθαι απο των αμφιβολων, τουτου χαριν ου προεταγησαν των αλλων
εγκλισεων· πως δε αμφιβαλλονται, μετ' ολιγον εισομεθα. Προτετακται δε η οριστικη
κατα τροπους τοιουτους, επειδη ουκ εχει συνεζευγμενους τους χρονους αλλα παντας
διακεχωρισμενους, των αλλων εγκλισεων μη εχουσων διακεχωρισμενους παντας
τους χρονους. Ἔχομεν δε εν τοις οριστικοις ενεστωτα ιδιαι, οιον τυπτω, και
παρατατικον ιδιαι, οιον ετυπτον, και παρακειμενον ιδιαι, οιον τετυφα, και
υπερσυντελικον ιδιαι, οιον ετετυφειν, και αοριστον ιδιαι, οιον ετυψα, και μελλοντα
ιδιαι, οιον τυψω· αι δε αλλαι εγκλισεις συνημμενους εχουσι τους χρονους, ει 6 και μη
παντας, αλλα τινας εξ αυτων· εν μεν γαρ τοις απαρεμφατοις και τοις ευκτικοις
3

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ενεστωτα και παρατατικον ομου φαμεν, οιον τυπτειν τυπτοιμι, και παρακειμενον
και υπερσυντελικον ομου, οιον τετυφεναι τετυφοιμι, αοριστον δε ιδιαι και μελλοντα
ιδιαι, οιον τυψαι τυψειν, τυψαιμι τυψοιμι· εν δε τοις προστακτικοις και υποτακτικοις
παντες οι χρονοι συνημμενοι εισιν· ενεστωτα γαρ και παρατατικον ομου φαμεν, οιον
τυπτε εαν τυπτω, και παρακειμενον και υπερσυντελικον ομου, οιον τετυφε εαν
τετυφω, και αοριστον και μελλοντα ομου, οιον τυψον εαν τυψω. ∆ια ταυτην ουν την
αιτιαν, ως εχουσα η οριστικη παντας τους χρονους διακεχωρισμενους, προτετακται
των αλλων εγκλισεων. Κατα δευτερον δε λογον, οτι πασα παραγωγη και πασα
συνθεσις απο ρηματων γινομενη εκ των οριστικων γινεται, και ουκ εκ των αλλων
εγκλισεων, οιον πατροτυπτης απο του τυπτω, Ἀριστοφανης απο του φαινω,
∆ιοπειθης απο του πειθω, ∆ιομηδης απο του μηδω (σημαινει δε το βουλευομαι),
γραμμα απο του γεγραμμαι, ψαλτης απο του εψαλται, δοτης απο του δεδοται, θυτης
απο του τεθυται. Κατα τριτον δε λογον, οτι και αι αλλαι εγκλισεις σκοπον εχουσι
προκοψαι εις την οριστικην και ισασι προυπαρχουσαν αυτην· ο γαρ λεγων τινι τυπτε
η γραφε δια τουτο λεγει, ινα ειπηι εκεινος γραφω η εγραψα και τυπτω η ετυψα· και ο
λεγων υγιαινοιμι δια τουτο ευχεται, ινα ελθηι εις αυτο το πραγμα και ειπηι υγιαινω·
και ο λεγων εαν υγιανω δια τουτο δισταζει, ινα ελθηι εις αυτο το πραγμα και ειπηι
υγιαινω η υγιανα. Εικοτως ουν προτετακται η οριστικη των αλλων εγκλισεων.
∆ευτερα η απαρεμφατος, και τουτο ευλογως, ειγε, ως ειρηται, ωφειλε και πρωτη
ειναι· αλλ' επειδη, ως ειπομεν, αμφιβαλλεται ειτε ρημα εστιν ειτε ου, ου δει δε τας
αρχας εκ των αμφιβαλλομενων ποιεισθαι, δια τουτο ου προτετακται. Ἔλθωμεν δε
και ειπωμεν, πως αμφιβαλλεται η απαρεμφατος ει ρημα εστιν η ου. ∆ει γινωσκειν,
οτι παν ρημα θελει εχειν προσωπα, θελει εχειν θελημα ψυχης, θελει εχειν αριθμους·
τα δε απαρεμφατα ουδεν εκ τουτων εχουσιν, ουτε γαρ προ σωπα εχουσιν ουτε
θελημα ψυχης ουτε αριθμους· εντευθεν ουκ αρα ρηματα εισιν. Ἄλλως τε δε
ουδεποτε δυο ρηματα ανευ συνδεσμου παρα λαμβανομενα τελειον λογον
αποτελουσιν, ουδεις γαρ λεγει τυπτω ανα γνωθι η τυπτω αναγινωσκω, αλλα μετα
συνδεσμου, οιον τυπτω και αναγνωθι, τυπτω και γραφω, γραφω και αναγινωσκω,
εαν λουσωμαι υγιαινω· τα μεντοι απαρεμφατα παραλαμβανονται ανευ συνδεσμου
μετα 7 ρηματων και αποτελουσι τελειον λογον, ως το βουλομαι αναγινωσκειν,
προαιρουμαι φιλοσοφειν, θελω γραφειν· ουκ αρα ουν ρηματα τα απα ρεμφατα. Και
παλιν δεον ειπειν ρηματα τα απαρεμφατα· και γαρ τα ρηματα εχουσιν ενεργειαν
παθος μεσοτητα, οιον τυπτω τυπτομαι τετυπα, εχουσι διαφορους χρονους εν ιδιοις
μετασχηματισμοις, ηγουν εν ιδιαις μεταλλαγαις των λεξεων, οιον τυπτω ετυπτον
τετυφα τετυπα ετετυ φειν ετετυπειν ετυψα ετυπον τυψω τυπω· ομοιως δε και τα
απαρεμφατα εχουσιν ενεργειαν παθος μεσοτητα, εχουσι δε και διαφορους χρονους
εν ιδιοις μετασχηματισμοις, οιον τυπτειν τετυφεναι τετυπεναι τυψαι τυψειν τυπειν
τυπτεσθαι· <αρα ουν ρηματα> τα απαρεμφατα.
Περι δε του μη εχειν τα απαρεμφατα μητε προσωπα μητε αριθμους μητε
θελημα ψυχης λεγομεν, οτι τα απαρεμφατα ονοματα εισι των πραγματων· αντι γαρ
του ειπειν ο περιπατος λεγω το περιπατειν, και αντι του ειπειν η φιλοσοφια λεγω το
φιλοσοφειν· το δε πραγμα αυτο καθ' εαυτο νοουμενον ου θεωρειται εν τινι, ωσπερ η
λευκοτης· αυτη γαρ καθ' εαυτην ουσα ου θεωρειται εν τινι· τωι αυτωι ουν τροπωι και
τα απαρεμφατα ως ονοματα οντα των πραγματων αυτα καθ' εαυτα οντα ουκ
εγενοντο εν τινι, μη γενομενα δε εν τινι εικοτως ουδε <προσωπα> εχουσιν· τουτου
χαριν ουκ εχουσι τα απαρεμφατα προσωπα. Προσωπων δε μη οντων εικοτως ουδε
θελημα ψυχης δυναται ειναι· πως γαρ δυναται ειναι θελημα ψυχης ανευ προσωπων;
το γαρ μη ον πως εχει θελησαι; εικοτως ουν ουτε θελημα ψυχης εχουσι τα
απαρεμφατα. Ἀλλ' ουτε δε αριθμος δυναται ειναι προσωπων μη οντων· εκ γαρ των
4

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διαφορων προσωπων τικτεται και ο διαφορος αριθμος, οιον εκ του ενος προσωπου
γινεται ο ενικος αριθμος, και εκ των δυο γινε ται ο δυικος, και εκ των πλειονων
γινεται ο πληθυντικος· τουτου χαριν ουτε αριθμους εχουσι τα απαρεμφατα· εικοτως
ουν τα απα ρεμφατα ουτε προσωπα εχουσιν ουτε αριθμους ουτε θελημα ψυχης. Περι
δε της συνταξεως, οτι ανευ συνδεσμου παραλαμβανομενα τα απα ρεμφατα μετα
ρηματων αποτελουσι τελειον λογον, οιον θελω γραφειν, βουλομαι φιλοσοφειν,
εστιν ειπειν, οτι ου μετα παντων των ρηματων συνταττομενα τα απαρεμφατα
τελειον λογον ποιουσινουδε γαρ λεγο μεν τυπτω αναγινωσκειν η περιπατω
διαλεγεσθαι αλλα μετα μονων των προαιρετικων, φημι δη του θελω και βουλομαι
και προαιρουμαι, 8 και των εφετικωνεφετικα δε λεγονται τα επιθυμιας δηλωτικα,
εφιε σθαι γαρ το επιθυμεινοιον θελω γραφειν, επιθυμω φιλοσοφειν, θελω
αναγινωσκειν, βουλομαι φιλοσοφειν, προαιρουμαι εξηγεισθαι, και των ευκτικων,
οιον ευχομαι υγιαινειν, και απλως ειπειν μετα των σημαινοντων ελλειψιν
πραγματος, ως επι του χρη γραφειν, δει διαλε γεσθαι, χρεωστω παιδευειν, οφειλω
ευεργετειν. ∆ευτερον δε δια τουτο τα απαρεμφατα μετα τουτων συνταττομενα
τελειον λογον αποτελουσιν, επειδη ταυτα, λεγω δη το θελω και βουλομαι και
προαιρουμαι και προθυμουμαι και τα ομοια, εχουσι θελημα ψυχης, εχουσι προσωπα,
εχουσιν αριθμους, πραγματι δε μονωι ελλειπουσινο γαρ βουλομενος η θελων ποιησαι
τι ως λειπον το πραγμα θελει ποιησαι αυτοτα δε απαρεμφατα εκ του εναντιου
πραγματων μονων δηλωτικα εισιν, μη εχοντα μητε προσωπα μητε αριθμους μητε
θελημα ψυχης· ει τι ουν λειπει τοις απαρεμφατοις, αναπληρουται δια τουτων, και ει
τι λειπει τουτοις, αναπληρουται δια των απαρεμφατων, και ως εστιν ειπειν, εκα
τερον δι' εκατερου αναπληρουται· τουτου χαριν τα απαρεμφατα μετα τουτων
συνταττομενα αποτελουσι τελειον λογον. Ἔχομεν ουν και τα περι της απαρεμφατου.
Τριτη δε η ευκτικη κατα Ἀπολλωνιον, επειδη τελειας εχει φωνας ως προς την
προστακτικην· εχει γαρ και πρωτον και δευτερον και τριτον προσωπον, της
προστακτικης δευτερον και τριτον προσωπον μονον εχουσης· τα γαρ προστακτικα
πρωτα προσωπα ουκ εχουσιν, επειδη ουδεις εαυτωι προσταττει. Προσκειται κατα
Ἀπολλωνιον, επειδη ο Θεοδοσιος και ο ∆ιονυσιος <p. 47, 3 Uhl.> την προστακτικην
προταττουσι της ευκτικης, ως, ει θεωι φιλον, εκεισε γενομενοι μαθη σομεθα. Ἡ δε
προστακτικη προτετακται της υποτακτικης, επειδη η προσ τακτικη αποτελει τελειον
λογον, η δε υποτακτικη ουκ αποτελει τελειον λογον· εχομεν γαρ εν τοις
προλαβουσιν, οτι ουδεποτε τελειος λογος γινεται χωρις ενος των τριων ρηματων
τουτων, τουτεστιν οριστικου προστακτικου ευκτικου, η λεγομενου η νοουμενου·
λεγομενου μεν ορι στικου, ως επι του <Α 84> τον δ' απαμειβομενος προσεφη ποδας
ωκυς Ἀχιλλευς, <εχει γαρ το> προσεφη οριστικον· ευκτικου δε, ως επι του <Α 42>
τισειαν ∆αναοι εμα δακρυα σοισι βελεσσιν, εχει γαρ το τισειαν ευκτικον· νοουμενου
δε, ως επι του <Μ 243> εις οιωνος αριστος αμυνεσθαι περι πατρης, νοειται γαρ το
εστιν, και 9 ως επι του <Β 4> ουκ αγαθον πολυκοιρανιη, νοειται γαρ το εστιν, αντι
του ουκ αγαθον εστιν η πολυκοιρανια. Τοσαυτα περι των εγκλισεων εχομεν ειπειν.
∆ιαθεσεις δε εισι τρεις, ενεργεια παθος μεσοτης· ενεργεια μεν, οιον τυπτω,
παθος δε, οιον τυπτομαι, μεσοτης δε, ητις ποτε μεν ενερ γειαν ποτε δε παθος
παριστησιν, ως επι του τετυπα και τετηκα· το μεν γαρ τετυπα ενεργειαν δηλοι αντι
του ετυψα, το δε τετηκα παθος, αντι του ετακην· και παλιν εγραψαμην και
ελουσαμην· το μεν γαρ εγραψαμην ενεργειαν δηλοι αντι του εγραψα, το δε
ελουσαμην παθος παριστησιν αντι του ελουσθην. Και απορουσι τινες λεγοντες, δια
ποιαν αιτιαν <ταυτα>, φημι δη τα λεγομενα μεσα, μη εκ του σημαινομενου
εκληθησαν, ινα οταν μεν σημαινωσιν ενεργειαν λεγωνται ενεργητικα, ως επι του
τετυπα και εγραψαμην, οταν δε σημαινωσι παθος λεγωνται παθητικα, ως επι του
5

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τετηκα και ελουσαμην. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ο χαρακτηρ, ηγουν ο τυπος, της φωνης
επεκρατησεν επι τουτων· ωσπερ γαρ εν τοις ονομασι πολλακις του σημαινομενου
επικρατει ο χαρακτηρ ιδου γαρ το παιδιον, ει και αρρεν και θηλυ δηλοι, ομως ουτε
αρσε νικον ουτε θηλυκον λεγεται αλλ' ουδετερον προς τον χαρακτηρα της φωνης,
επειδη ουτε αρσενικον χαρακτηρα εχει ουτε θηλυκοντον αυτον ουν τροπον και επι
της μεσης διαθεσεως ο χαρακτηρ της φωνης επεκρατησε του σημαινομενου. ∆ιατι δε
καλειται διαθεσις, προιοντες, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ειδη
δε εισι δυο, πρωτοτυπον και παραγωγον· και πρωτοτυπον μεν, οιον αρδω,
παραγωγον δε, οιον αρδευω. Τινες δε εθελησαν λεγειν μη εχειν τα ρηματα ειδη,
λεγοντες οτι ουκ εχουσιν εναλλαγην του σημαινομενου· το αυτο γαρ σημαινει και το
τιθω και το τιθημι, ομοιως το αυτο σημαινει το ιστω και ιστημι και το διδω και
διδωμι· εν δε τοις ειδεσι των ονοματων εναλλαγη γινεται σημαινομενου, οιον
πατρωνυμικοις κτητικοις συγκριτικοις υπερθετικοις υποκοριστικοις παρω νυμοις
ρηματικοις. Ἔστι δε ειπειν, οτι ει και μη γινεται εναλλαγη σημαινομενων, αλλ' ουν
εναλλαγη φωνης <γινεται>, ως εν τωι <αρχω αρχευω, αρδω αρδευω>, τιθω τιθημι,
ιστω ιστημι· αλλως τε δε πολ λακις και εναλλαγη σημαινομενων γινεται· και απο
ονοματων γινονται παραγωγα ρηματα και εναλλασσουσι το σημαινομενον, οιον
πολεμος πολεμιζω, Ἀντιγονος αντιγονιζω, Φιλιππος φιλιππιζω, Μηδος μηδιζω· ιδου
ταυτα απο ονοματων παραχθεντα εναλλαγην εποιησαντο του σημαι νομενου· το μεν
γαρ πολεμος τον πολεμον σημαινει, το δε πολεμιζω τα του πολεμου φρονω· και
παλιν το μεν Ἀντιγονος τον Ἀντιγονον 10 σημαινει, το δε αντιγονιζω τα του
Ἀντιγονου φρονω· και παλιν το μεν Φιλιππος τον Φιλιππον σημαινει, το δε
φιλιππιζω τα του Φιλιπ που φρονω· και παλιν το μεν Μηδος τον Μηδον δηλοι, το δε
μηδιζω τα των Μηδων φρονω. Και απο ρηματων δε γινονται ομοιως παρα γωγα
ρηματα και εναλλασσουσι το σημαινομενον, οιον βρωσω βρωσειω· το μεν γαρ
βρωσω το μελλω φαγειν δηλοι, το δε βρωσειω το επιθυ μιαν εχω της βρωσεως· και
παλιν πολεμησω πολεμησειω· το μεν γαρ πολεμησω το μελλω πολεμησαι δηλοι, το
δε πολεμησειω το επιθυμιαν εχω του πολεμου· και παλιν οψω οψειω· το μεν γαρ
οψω το μελλω θεωρησαι δηλοι, το δε οψειω το επιθυμιαν εχω του θεωρησαι· και
παλιν πλευσω πλευσειω· το μεν γαρ πλευσω το μελλω πλευσαι δηλοι, το δε
πλευσειω το επιθυμιαν εχω του πλευσαι· και ταυτα μεν απο μελλοντος παραγομενα
ενεστωτος χρονου γινονται. Σχηματα δε εισι τρια, απλουν συνθετον παρασυνθετον·
απλουν μεν, οιον φρονω, συνθετον δε, οιον καταφρονω, παρασυνθετον δε το απο
συνθετου παραγομενον, ως απο του Ἀντιγονος συνθετου γινεται το αντιγονιζω
παρασυνθετον, τουτεστι τα του Ἀντιγονου φρονω· και απλως οσα απο συνθετου
παραγονται, παρασυνθετα καλουμεν, ειτε απο ονοματων παραγονται ειτε απο
ρηματων. Ἀριθμοι δε εισι τρεις, ενικος δυικος πληθυντικος· ενικος μεν, οιον τυπτω,
δυικος δε, οιον τυπτετον, πληθυντικος δε, οιον τυπτομεν. Προσωπα δε εισι τρια,
πρωτον δευτερον τριτον.
Και λεγει ο ∆ιονυσιος <p. 51, 4 Uhl> 14 των βαρυτονων δια του δευτερου
συμφωνου του ˉγ εκφερεται, και επειδη μεσον εστι το ˉγ του ˉκ και ˉχ, εκφερεται η
δευτερα συζυγια των βαρυτονων δια του ˉγ η ˉκ η ˉχ, οιον λεγω πλεκω τρεχω·
επειδη δε παλιν εκ τριων συμφωνων ου δυναται συνι<στασθαι συζυγια>, τουτου
χαριν προσλαμβανει το ˉτ εκ της τριτης συζυγιας και πλεοναζει το ˉκ, και λοιπον
ευρισκεται εκφερομενη δια του ˉγ η ˉκ η ˉχ η ˉκˉτ, οιον λεγω πλεκω τρεχω τικτω.
<Ἡ δε> τριτη συζυγια των βαρυτονων δια του τριτου συμφωνου του ˉδ εκφερεται,
και επειδη μεσον εστι το ˉδ του ˉθ και του ˉτ, τουτου χαριν εκφερεται η τριτη
συζυγια των βαρυτονων δια του ˉδ η ˉθ η ˉτ, οιον αιδω πληθω ανυτω· επειδη δε
ενταυθα ουχ ευρι σκομεν παραπεφυλαγμενον το ιδιωμα της συζυγιας, απο γαρ των
6

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τριων συμφωνων προσκειται, οπερ ουκ εστιν ιδιον συζυγιαςσυζυγια γαρ, ως ειρηται,
κυριως λεγεται παρα το δυο αγεινδια τουτο οι ονο ματοθεται προς ακριβειαν
εξετασαντες εποιησαν την τριτην συζυγιαν των βαρυτονων ελλειπειν το ˉτ και
εκφερεσθαι δια μονου του ˉδ και ˉθ, οιον αιδω πληθω· το γαρ ανυτω ανυω λεγουσι
και το πραττω <πρασσω· σπανιως> δε ευρηται και το ˉτ χαρακτηριστικον της τριτης
συζυ γιας των βαρυτονων, ως επι του πετω πετομαι και λιτω λιτομαι. Ἡ δε τεταρτη
συζυγια των βαρυτονων δια του τεταρτου συμφωνου του ˉζ εκφε ρ εται· και επειδη
το ˉζ ουκ εσχεν αλλο τι ποτε προς αναπληρωσιν του ιδιωματος της συζυγιας, μη
δυναμενον αλλο συμφωνον δεξασθαι δια το προληφθηναι τα μεν εν τηι πρωτηι
συζυγια, τα δε εν τηι δευτεραι, τα δε εν τηι τριτηι, τα δε αμεταβολα εν τηι πεμπτηι, μη
δυναμενον προσ λαβειν μητε το ˉξ μητε το ˉψ, δια το ταυτα χαρακτηριστικα ειναι
βαρυ τονου μελλοντος, το μεν ˉψ της πρωτης συζυγιας, οιον λειβω λειψω, γραφω
γραψω, το δε ˉξ της δευτερας, οιον λεγω λεξω, πλεκω πλεξω, και ενιων της
τεταρτης, οιον πλησσω πληξω, σφαζω σφαξω, ου δυνανται δε τα χαρακτηριστικα
του βαρυτονου μελλοντος χαρακτηριστικα ειναι και βαρυτονου ενεστωτος· οιον το
ˉς χαρακτηριστικον ον βαρυτονου μελλοντος, ως επι του νοησω, ουκ εστι και
χαρακτηριστικον βαρυτονου ενεστωτος αλλα περισπωμενου, ως επι του φυσω νοσω·
προσκειται βαρυτονου μελλοντος δια το κειρω κερω· ιδουγαρ το ˉρ χαρακτηρι
στικον ον του μελλοντος χαρακτηριστικον εστι και βαρυτονου ενεστωτος, αλλ' ουκ
εστι χαρακτηριστικον βαρυτονου μελλοντος αλλα περισπω μενου· δια τουτο εκ του
μελλοντος η τεταρτη συζυγια των βαρυ τονων τροπον τινα δανειζεται το ˉς και
διπλασιαζει αυτο, και λοιπον εκφερεται η τεταρτη συζυγια των βαρυτονων δια του
ˉζ η δυο ˉςˉσ, οιον 15 φραζω ορυσσω, και κυριως φυλαττεται η ακολουθια της
συζυγιας· εχει γαρ το ˉζ διπλουν και το ˉς διπλασιαζομενον και ισοδυναμουν τωι ˉζ.
∆ια τουτο δε διπλασιαζεται το ˉς, πρωτον μεν ινα ισοδυναμησηι τωι ˉζ διπλωι οντι,
δευτερον δε οτι, ως ειρηται, το ˉς χαρακτηριστικον ον βαρυτονου μελλοντος ου
δυναται χαρακτηριστικον ειναι και βαρυτονου ενεστωτος. Ἡ δε πεμπτη συζυγια των
βαρυτονων δια των τεσσαρων αμεταβολων εκφερεται, τουτεστι δια του ˉλ ˉμ ˉν ˉρ,
οιον πελω νεμω κρινω σπειρω. Ἡ δε εκτη δια καθαρου του ˉω, οιον ιππευω πλεω
βασιλευω· δαπανη θεντων γαρ των ιζʹ συμφωνων, των μεν εν τωι ενεστωτι, των δε
εν τωι μελλοντι, ευλογως η εκτη συζυγια καθαριευει· και ο ειχε δια συμφω νου
χαρακτηριζεσθαι, δια των φωνηεντων εν τηι παραληγουσηι διαφο ρων οντων
χαρακτηριζεται. Και απορουσι τινες λεγοντες, ει αρα αι συζυγιαι εκ διαφορων οντων
στοιχειων θελουσι χαρακτηριζεσθαι, ως ειρηται, πως την εκτην συζυγιαν δια
καθαρου μονου του ˉω λεγομεν χαρακτηριζεσθαι. Ἔστιν ουν ειπειν, ει και δια
καθαρου του ˉω λεγομεν αυτην εκφερεσθαι, αλλ' ου τουτο δηλουμεν, οτι το ˉω εστι
χαρακτηρι στικον της εκτης συζυγιας, αλλ' οτι δια των προ αυτου φωνηεντων
διαφορων οντων χαρακτηριζεται, οιον ιππευω κρουω πλεω μηνυω. Τινες δε και
εβδομην συζυγιαν προστιθεασι δια του ˉξ και ˉψ, οιον αλεξω εψω αυξω· αλλα
λεγομεν, οτι ταυτα περισπωνται, αλεξω γαρ και αυξω και εψω φαμεν
περισπωμενως· οι μεντοι Ἀθηναιοι βαρυνουσιν αυτα, αλεξω και εψω και αυξω
βαρυτονως λεγοντες αυτα· οτι γαρ περι σπωνται ταυτα, δηλοι ο μελλων αλεξησω
και εψησω και αυξησω ων περιττοσυλλαβος, ωσπερ ποιω ποιησω, νοω νοησω, φιλω
φιλησω· ο γαρ μελλων απο μεν βαρυτονων υπαρχων θεματων ισοσυλλαβει τωι
ενεστωτι, οιον τυπτω τυψω, λεγω λεξω, πλεκω πλεξω, κειρω κερω, φθειρω φθερω,
απο δε περισπωμενων θεματων υπαρχων μιαι συλλαβηι περιττευει ο μελλων του
ενεστωτος, οιον ποιω ποιησω, νοω νοησω, βοω βοησω, χρυσω χρυσωσω, και επι των
εχοντων εν ˉλ, καν τε βαρυ τονα εισι καν τε περισπωμενα, ομοιως μιαι συλλαβηι
περιττευει ο μελ λων του ενεστωτος, οιον θελω θελησω, μελω μελησω, ωφελω
7

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ωφελησω· ει αρα ουν επι του αλεξω εψω αυξω μιαι συλλαβηι περιττευει ο μελλων
του ενεστωτος, οιον αλεξησω αυξησω εψησω, και ουκ εκφερεται δι' ενος του ˉλ ο
ενεστως, δηλονοτι περισπαται και ο ενεστως. Ἄλλως τε δε ου δυνανται ταυτα
βαρυνεσθαι, επειδη το ˉξ και το ˉψ εχουσιν· εμα θομεν γαρ, οτι τα χαρακτηριστικα
του βαρυτονου μελλοντος ου δυνανται 16 ειναι χαρακτηριστικα του βαρυτονου
ενεστωτος, οιον το ˉς χαρακτηρι στικον ον του βαρυτονου μελλοντος, ως επι του
ποιησω νοησω, ουκ εστι χαρακτηριστικον του βαρυτονου ενεστωτος αλλα
περισπωμενου, ως επι του φυσω νοσω· ει αρα ουν το ˉξ και το ˉψ χαρακτηριστικα
εισι βαρυ τονου μελλοντος, ως επι του τυψω λεξω, δηλονοτι ου δυνανται χαρακτη
ριστικα ειναι και βαρυτονου ενεστωτος. Ταυτα μεν περι των συζυγιων των εις ˉω
βαρυτονων ρηματων. Των δε περισπωμενων ρηματων συζυγιαι εισι τρεις· και επειδη
δια συμφωνων ου δυναμεθα χαρακτηρισαι ταυτας τας συζυγιας, δια του δευτερου
και τριτου προσωπου χαρακτηριζομεν αυτας. Ἡ μεν γαρ πρωτη συζυγια των
περισπωμενων εκφερεται επι <του> δευτερου και τριτου προσωπου δια της ˉεˉι
διφθογγου, οιον νοω νοεις νοει, ποιω ποιεις ποιει· η δε δευτερα δια της ˉαι
διφθογγου, προσγραφομενου μεν του ˉι μη συνεκφωνουμενου δε, οιον βοω βοαις
βοαι, γελω γελαις γελαι· η δε τριτη δια της ˉοˉι διφθογγου, οιον χρυσω χρυσοις
χρυσοι, στεφανω στεφανοις στεφανοι. Και αξιον εστι ζητησαι, ει αρα προτερευει το
ˉα του ˉε, πως η μεν δευτερα συζυγια κατα το δευτερον προσωπον την ˉαι διφθογγον
εχει, η δε πρωτη την ˉεˉι διφθογγον. Και εστιν ειπειν, οτι εν τοις ρημασι τιμιωτερα η
ˉεˉι διφθογγος, και δια τουτο την πρω την εσχε ταξιν· παν γαρ ρημα βαρυτονον εις
ˉω ληγον οριστικον δια της ˉεˉι διφθογγου εχει το δευτερον και τριτον προσωπον
εκφερομενον, οιον τυπτω τυπτεις τυπτει, λεγω λεγεις λεγει, πλεκω πλεκεις πλεκει·
προσκειται βαρυτονον δια το βοω βοαις βοαι, χρυσω χρυσοις χρυσοι· οριστικον δε
προσκειται δια τα υποτακτικα, οιον εαν τυπτω εαν τυπτηις εαν τυπτηι· τουτο γαρ δια
του ˉη και ˉι εκφερεται κατα το δευ τερον και τριτον προσωπον. Ἔστι δε ειπειν και
αλλην απολογιαν τοιαυτην· η εντελεια των περισπωμενων την ˉεˉι διφθογγον εχει,
και σχεδον ειπειν εξ αυτης συνιστανται αι τρεις συζυγιαι των περισπω μενων·
συναιρουμενη γαρ η ˉεˉι διφθογγος μετα του προηγουμενου φωνηεντος αποτελει
τας τρεις συζυγιας των περισπωμενων, οιον ποιεεις ποιεις, βοαεις βοαις, χρυσοεις
χρυσοις· εικοτως ουν ως αποτελουσα τας τρεις συζυγιας των περισπωμενων η ˉεˉι
διφθογγος την πρωτην συζυγιαν εκληρωσατο· το γαρ αποτελουν του
αποτελουμενου προτερευει, οιον ο τεκτων αποτελων τον θρονον προτερευει του
θρονου του εξ αυτου αποτελουμενου. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες
λεγοντες, τινος χαριν τα μεν δευτερα προσωπα των περισπωμενων συναιρουμενα
διαφωνουσιν, οιον ποιεεις ποιεις, βοαεις βοαις, χρυσοεις χρυσοις, τα δε πρωτα
συναιρουμενα ου διαφω νουσιν, οιον ποιεω ποιω, βοαω βοω, χρυσοω χρυσω. Και
εστιν ειπειν, οτι η συναιρεσις εστιν η αιτια· εν μεν γαρ τωι πρωτωι προσωπωι τα 17
προηγουμενα φωνηεντα συναιρουμενα μετα του ˉω εις το ˉω συναιρουν ται, και
τουτου χαριν ου διαφωνουσιν· εν δε τωι δευτερωι προσωπωι διαφορως γινεται η
συναιρεσις των προηγουμενων φωνηεντων μετα των επιφερομενων φωνηεντων,
ως συν θεωι εν τωι κειμενωι μαθησο μεθα, και τουτου χαριν διαφωνουσιν. Και
απορουσι παλιν λεγοντες, διατι γαρ μη και εν τωι δευτερωι προσωπωι επι των
περισπωμενων κρασις παρακολουθει του προηγουμενου φωνηεντος μετα της ˉεˉι
διφθογ γου εις την ˉεˉι διφθογγον, οιον ποιεεις ποιεις, βοαεις βοεις, χρυσοεις
χρυσεις. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ει εγενετο τουτο, συγχυσις εγενετο των συζυγιων, και
ουκ εμελλομεν γινωσκειν ποια εισι πρωτης συζυγιας, και ποια δευτερας, και ποια
τριτης· εν γαρ τωι πρωτωι προσωπωι ει και ολα εις το ˉω συναιρουνται, αλλ' ουν ου
γινεται συγχυσις, επειδη, ως μεμαθηκαμεν, τα περισπωμενα ου χαρακτηριζεται απο
8

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

του πρωτου προ σωπου, αλλα δια του δευτερου και τριτου. Ταυτα μεν περι των συζυ
γιων των περισπωμενων. Τεσσαρες δε εισι συζυγιαι των εις ˉμˉι, ων η μεν πρωτη
παραγεται απο της πρωτης συζυγιας των περισπωμενων, ως απο του τιθω τιθεις
γεγονε τιθημι, ιω ιεις ιημι (επι του πεμπω), η δε δευτερα απο της δευτερας των
περισπωμενων, ως απο του κιχρω κιχραις γινεται κιχρημι, ιστω ισταις ιστημι, η δε
τριτη απο της τριτης συζυγιας των περισπω μενων, ως απο του διδω διδοις διδωμι
(επι του <παρεχειν>, το γαρ επι του δεσμευειν πρωτης συζυγιας, οιον διδεις διδημι,
αντι του δεσμευω)· η δε τεταρτη συζυγια των εις ˉμˉι μη εχουσα τεταρτην συζυγιαν
των περι σπωμενων εικοτως απο της εκτης συζυγιας των βαρυτονων παραγεται,
οιον απο του πηγνυω πηγνυμι, ομνυω ομνυμι, δεικνυω δεικνυμι. Και γαρ αι συζυγιαι
των περισπωμενων οσον κατα την εντελειαν απο της εκτης συζυγιας των
βαρυτονων εισιν· το γαρ τιθω απο του τιθεω, και το ιστω απο του ισταω, και το διδω
απο του διδοω, το δε τιθεω και ισταω και διδοω της εκτης συζυγιας των βαρυτονων
εισιν· ακριβεστερον δε και περι της διδασκαλιας των εις ˉμˉι εν ιδιωι τοπωι αυτων
μαθησο μεθα. Τοσαυτα εστιν ειπειν περι των παρεπομενων τωι ρηματι.
Ἐπειδη δε περι κλισεως ρηματων διαλαβειν δει, ουκ επι παντος δε ρηματος
γινεται κλισις, μαθωμεν κατα ποσους τροπους επιλιμπα νουσιν αι φωναι. Ἰστεον οτι
κατα τεσσαρας τροπους επιλιμπανουσιν αι φωναι, η γαρ δια σημασιαν, η δι'
ασυνταξιαν, η κατα το φορτικον, η κατα τυχην, οπερ και ατριβες καλειται. Και δια
σημασιαν μεν επι λιμπανουσιν αι φωναι, ως οταν λεγωμεν του εις ενος μη ειναι
δυικα η πληθυντικα· το γαρ σημαινομενον κωλυει· ωσπερ και του τεσσαρες 18 και
του πεντε και του <εξ> ουκ εισιν ουτε ενικα ουτε δυικα, αυτη γαρ η φυσις κωλυει και
η σημασια· και παλιν πασα μετοχη θελει ειναι τρι γενης, οιον ο γραψας η γραψασα
το γραψαν, ο τυπτων η τυπτουσα το τυπτον· του μεντοι εκτρωσασα θηλυκου το
αρσενικον ουκ εστι· το γαρ σημαινομενον κωλυει, ου παρεπεται γαρ τοις ανδρασι το
εκτρουν. ∆ι' ασυνταξιαν δε, ως οταν λεγωμεν, οτι της Μοψοπος γενικης η ευθεια
επιλιμπανει δια το ασυντακτον· ημελλε γαρ ειναι η ευθεια ο Μοψοψ, οπερ εστιν
ασυντακτον, τουτεστιν ουκ εχον <χαρακτηρα> Ἑλληνικον· ουδεποτε <γαρ> <εν>
απληι λεξει κατα συνεχειαν συλλαβων το αυτο διπλουν ευρισκεται· προσκειται εν
απληι λεξει δια το εξαξαι· ενταυθα γαρ το αυτο διπλουν <εστι και κατα συνεχειαν>
συλλαβων, τουτεστι μετα την συλλαβην την εχουσαν το διπλουν ευθεως ετερα
συλλαβη επαγεται εχουσα το αυτο διπλουν· αλλ' ουκ <εστιν> απλ<η λεξις>, αλλα
<συνθετος>, απο γαρ της εξ προθεσεως συγκειται και του αξαι ρηματος· προσκειται
δε κατα συνεχειαν συλλαβων δια το ζευγιζω (σημαινει δε το ζευγη κρατω)· ενταυθα
γαρ το αυτο διπλουν <εστι και> εν απληι λεξει, αλλ' ου κατα συνεχειαν συλλαβων,
ουδε γαρ μετα την συλλαβην την εχουσαν το διπλουν ευθεως επι<φερεται> η ετερα
συλλαβη η εχουσα το αυτο διπλουν, αλλα μεταξυ των συλλαβων των εχουσων το
διπλουν εστιν ετερα συλλαβη· το αυτο δε διπλουν προσ κειται δια το ζευξαι· ενταυθα
γαρ εν απληι λεξει και κατα συνεχειαν συλλαβων εστιν διπλουν· μετα γαρ την
συλλαβην την εχουσαν το διπλουν ευθεως επιφερεται ετερα συλλαβη εχουσα
διπλουν, αλλ' ουκ εστι το αυτο διπλουν· δια τουτο το Ξερξης βαρβαρον ειναι
λεγομεν, ως εχον εν απληι λεξει κατα συνεχειαν συλλαβων το αυτο διπλουν· της ουν
Μοψοπος γενικης ει ελεγετο η ευθεια, ημελλεν ειναι Μοψοψ, και λοι πον ηυρισκετο
εν τηι αυτηι συλλαβηι και εν απληι λεξει το αυτο διπλουν, οπερ εστιν αδυνατον. Κατα
το φορτικον δε, ως οταν λεγωμεν, οτι απο του ξεω προσερχομενου του ˉς προ του
ˉω γινεται ο μελλων ξεσω, και απο του ιππευω ιππευσω ομοιως, απο δε του χεω ου
γινεται ο μελλων προσθεσει του ˉς χεσω δια το μη συνεμπεσειν τωι κακοφωνωι τωι
απο του χεζω, αλλα χευσω γινεται ο μελλων, και του ˉυ προ του ˉς προσελθοντος·
ουτος δε ο τροπος, φημι δη ο κατα το φορτικον, τοις σωφροσι των ανδρων
9

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

επιλιμπανει, επειδη και οι κωμικοι επιτηδευουσι λεγειν τα κακοφωνα ταυτα
παιγνιου χαριν. Κατα τυχην δε, ως οταν ειπωμεν, οτι του γυνη η γενικη ουκ εστιν,
λεγω δη η γυνης, ουδε του υδωρ η γενικη εστιν, λεγω δη η υδωρος· η γαρ γυναικος
γενικη και η 19 υδατος ετεροκλιτα εισιν ως απο του γυναιξ και υδας· ταυτα δε, φημι
δη η γυνης γενικη και η υδωρος, ουτε δια σημασιαν ουτε δι' ασυντα ξιαν ουτε κατα
το φορτικον επιλιμπανουσιν, αλλα κατα τυχην. Ἔλθωμεν ουν και εις το ρημα και
ειπωμεν, πως και αυτα τα ρηματα επιλιμπανουσιν. Ἰστεον οτι δια σημασιαν
επιλιμπανουσι ρηματα, ως οτε λεγομεν, οτι τα προστακτικα ουκ εχουσι πρωτα
προσωπα· το γαρ σημαινομενον κωλυει, ουδεις γαρ εαυτωι προστασσει· και παλιν
των ρηματων τα μεν και φωνηι και σημασιαι εισιν ενεργητικα, ως το τυπτω λακτιζω
υβριζω δερω φονευω· ταυτα γαρ και σημασιαν εχουσιν ενεργη τικην και φωνην,
καθο εις ˉω ληγουσιν· τα δε παλιν και φωνηι και σημασιαι εισι παθητικα, ως το
υβριζομαι λακτιζομαι δερομαι φονευομαι τυπτομαι· ταυτα γαρ σημασιαν εχουσι
παθητικην και φωνην ωσαυτως παθητικην, καθο εις ˉμˉαˉι ληγουσιν. Τα δε τηι
φωνηι μεν εισιν ενεργητικα, τωι δε σημαινομενωι παθητικα, ως το θνηισκω πιπτω
οφθαλμιω πυρεσσω ριγω φρισσω τρεμω χαιρω· ταυτα γαρ τηι φωνηι μεν εισιν
ενεργητικα, καθο εις ˉω ληγουσιν, τωι δε σημαινομενωι παθητικα, παθος γαρ σημαι
νουσιν· διο και αυτοπαθη καλουνται, επειδη οικοθεν εχουσι το παθος· τουτων
παθητικη φωνη ουχ ευρισκεται· ουδεις γαρ λεγει χαιρομαι η τρεμομαι η ριγωμαι η
πυρεσσομαι η φρισσομαι η θνηισκομαι η πιπτομαι η οφθαλμιουμαι, επειδη και τωι
σημαινομενωι κωλυονται ταυτα ειναι παθητικα, της παθητικης σημασιας
προαναπληρωθεισης εν τηι ενεργητικηι φωνηι. Τα δε εκ του εναντιου φωνην μεν
εχουσι παθητικην, σημασιαν δε ενεργητικην, ως το ερχομαι ευχομαι δεχομαι
ορχουμαι πετομαι· ταυτα γαρ φωνην μεν εχουσι παθητικην, καθο εις ˉμˉαˉι
ληγουσιν, σημαι νομενον δε ενεργητικον, ενεργειαν γαρ σημαινουσιν· διο και
αυτοενεργη τικα καλουνται, επειδη οικοθεν εχουσι την ενεργειαν· τουτων ενεργη
τικη φωνη ουχ ευρισκεται· ουδεις γαρ λεγει ερχω η ευχω η πετω η δεχω η ορχω και
τα λοιπα, επειδη το σημαινομενον κωλυει· προανε πληρωθη γαρ το σημαινομενον
αυτων δια της παθητικης φωνης. Κατα δε την ασυνταξιαν επιλιμπανουσι ρηματα ως
τα τοιαυτα· επι του ιστα ται διδοται πεποιηται προ του ˉτˉαˉι προσερχεται το ˉν, και
αποτελειται το τριτον προσωπον των πληθυντικων, οιον ιστανται διδονται πεποιην
ται· επι δε του τετυπται και νενυκται και κεκαρται επειδη προ του ˉτ εστι συμφωνον,
προσερχομενου του ˉν ασυνταξια γινεται· ευρισκεται γαρ ˉπˉνˉτ και ˉκˉνˉτ και
ˉρˉνˉτ, και τουτου χαριν δια την ασυνταξιαν επιλιμπανει ενταυθα το τριτον
προσωπον των πληθυντικων και δια μετοχης ανα πληρουται και υπαρκτικου
ρηματος, οιον τετυμμενοι εισι και κεκαρμενοι εισι και νενυγμενοι εισιν. Κατα δε το
φορτικον εχομεν το επι του χεω χεσω, γινεται γαρ χευσω. Κατα τυχην δε πολλα
ευρισκομεν ρηματα επιλιμπανοντα, οιον του ελαβον, του εμαθον, του εφαγον, του
εδακον, του επεσον, του εχεσον ουχ ευρισκεται ο ενεστως [εν αυτοις] εν χρησει, αλλ'
επιλιμπανει κατα τυχην, ουδε γαρ εστιν ο ληβω ενεστως εν χρησει, ουτε ο μηθω,
ουτε ο φηγω, ουτε ο δηκω, ουτε ο χεσω, ουτε ο πεσω· και αλλα δε τοιαυτα πολλα
ρηματα κατα τυχην επιλιμπανοντα· οιον τα δια του ˉαˉνˉω βαρυτονα αχρι του
παρατατικου κλινονται [και τα δια του ˉαˉθˉω ˉυˉθˉω ˉεˉθˉω, και τα εις ˉβˉω
βαρυτονα εχοντα προ του ˉβ συμφω νον, και τα δια του ˉεˉσˉκˉω βαρυτονα αχρι
του παρατατικου μονου κλινονται], λαμβανω μανθανω κιχανω λανθανω ερυγγανω
(το ερευγομαι)· προσκειται βαρυτονα δια τα περισπωμενα, οιον δια το στεφανω στε
φανωσω. Παλιν τα δια του ˉαˉθˉω και τα δια του ˉεˉθˉω και τα δια του ˉυˉθˉω
αχρι του παρατατικου μονου κλινονται, οιον κιαθω (σημαινει δε το πορευομαι)
αμυναθω (σημαινει δε το βοηθω) φλεγεθω (σημαινει δε το φλεγω) ερεθω (σημαινει
10

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δε το ερεθιζω) μινυθω (σημαινει δε το ελαττω) φθινυθω (σημαινει δε το φθειρω)·
παλιν δε τα εις ˉβˉω βαρυτονα εχοντα προ του ˉβ συμφωνον η το ˉε μονον αχρι του
παρατατικου κλινονται, οιον σεβω φερβω (το τρεφω) ατεμβω (το στερισκω) ρεμβω·
<δια τουτο αμαρτανουσιν οι λεγοντες> ερρεμφθην· ως γαρ ειρηται, εως του παρα
τατικου μονου κλινονται· σημειουμεθα παρα Σοφοκλει < Daed. fr. 167 N2> και παρα
Πλατωνι <MPhaedr. p. 254b> το εσεφθην και το σεφθεισα· ουτοι γαρ το σεβω και εις
τον αοριστον εκλιναν· προσκειται βαρυ τονα δια το ασεβω ασεβησω, προσκειται δε η
το ˉε μονον δια το λειβω λειψω, τουτο γαρ ουκ εχει το ˉε μονον αλλα μετα του ˉι.
Και τα δια του ˉσˉκˉω ρηματα βαρυτονα αχρι του παρατατικου μονου κλινον ται,
οιον αρεσκω πιφασκω (το φανερω) μεθυσκω στερισκω πιπρασκω, χωρις του θνηισκω
θνηξω και αλυσκω αλυξω· το γαρ διδαξω ουκ εστιν απο του διδασκω αλλ' απο του
διδαχω, εξ ου και το διδαχη· προσκει ται βαρυτονα δια το ασκω ασκησω. <Παλιν τα
δια του ˉεˉιˉνˉω υπερ δυο συλλαβας> βαρυτονα αχρι του παρατατικου μονου
κλινονται, οιον <ερεεινω> φαεινω αλεεινω (το εκκλινω)· προσκειται υπερ δυο
συλλα βας δια <το τεινω τενω>· προσκειται βαρυτονα δια το ταπεινω 21 ταπεινωσω.
Και τα δια του ˉεˉιˉω, λεγω δη δια της ˉεˉι διφθογγου, παρα γωγα απο ενεστωτος η
απο μελλοντος <εως του παρατατικου> μονου κλινονται· απο μεν ενεστωτος, οιον
κιχω κιχειω, ολω ολειω, τελω τελειω, απο δε μελλοντων, οιον βρωσω βρωσειω,
πολεμησω πολεμη σειω, οψω οψειω, γαμησω γαμησειω· ταυτα δε, φημι δη τα απο
μελ λοντων γινομενα, επιθυμιαν τινος σημαινουσιν, οιον το βρωσειω το επιθυμιαν
εχω της βρωσεως σημαινει, και το οψειω το επιθυμιαν εχω του θεωρησαι, και το
πολεμησειω το επιθυμιαν εχω του πολεμησαι· τα δε απο ενεστωτος γινομενα το
αυτο σημαινομενον φυλαττουσιν· το γαρ κιχω κιχειω το αυτο σημαινομενον
φυλαττουσιν, και το ολω ολειω ομοιως, και το τελω τελειω. Και τα δια του ˉυˉω δε
υπερ δυο συλλαβας ποιουντα παραγωγα εις ˉμˉι, και τα απο τουτων παραγομενα εις
ˉμˉι αχρι του παρατατικου μονου κλινονται, οιον πηγνυω πηγνυμι, ομνυω ομνυμι,
ολλυω ολλυμι, δεικνυω δεικνυμι, ρηγνυω ρηγνυμι, ορνυω ορνυμι· προσκειται δε
υπερ δυο συλλαβας δια το κλυω (σημαινει δε το ακουω) κλυμι κλυσω εκλυν, εξ ου
και το κλυθι, και δια το δυω δυμι δυσω <εδυν>, εξ ου και το εδυ και υπεδυ·
προσκειται ποιουντα παραγωγα εις ˉμˉι δια το μηνυω μηνυσω, ερυω ερυσω, ελκυω
ελκυσω· ταυτα γαρ κλι νονται και μετα τον παρατατικον, αλλ' ου ποιουσι παραγωγα
εις ˉμˉι.
Τοσαυτα εχομεν ειπειν περι της προεξηγησεως του κειμενου· εφεξης δε
αρχομεθα και αυτου του κειμενου.
Σχολια του κειμενου.Τυπτω. Ἐν τωι ονοματι του θεου αρχομεθα του κειμενου
του ρηματος· εχει δε ουτω το κειμενον· των εν τοις οριστικοις ρη μασιν ενεστωτων
ενεργητικων δυο εισι καταληξεις, η τε εις ˉω και παραγωγος η εις ˉμˉι. Ἰστεον οτι
τα εις ˉω ληγοντα ρηματα η πρωτοτυπα εισιν η παρα γωγα· πρωτοτυπα μεν, οιον
τυπτω γραφω αρχω αρδω, παραγωγα δε, οιον αρδευω αρχευω· απο γαρ του αρδω και
αρχω παρηχθησαν· τα δε εις ˉμˉι παντα παραγωγα εισι και ουδεποτε πρωτοτυπα·
απο γαρ του τιθω 22 γινεται τιθημι, και απο του ιστω γεγονεν ιστημι, και απο του
διδω διδωμι, και απο του ζευγνυω ζευγνυμι. Ὥσπερ δε διαλαμβανοντες περι των
αρσενικων ονοματων ελεγομεν ειναι αυτων τελικα πεντε, ˉν ˉξ ˉρ ˉς ˉψ, και
προσετιθεμεν προσδιορισμους τινας, λεγοντες οτι τελικα αρσενικων ονοματων
ανεπεκτατων κοινων κατ' ευθειαν και ενικην πτωσιν εισι πεντε, ˉν ˉξ ˉρ ˉς ˉψ, οιον
∆ιων Φοινιξ Νεστωρ Παρις Πελοψ, ουτω και ενταυθα δει ημας μετα πασης ακριβειας
εξετασαι το κειμενον. Λεγει ο τεχνικος, οτι δυο εισιν αι καταληξεις των ρηματων, η
τε εις ˉω και παραγωγος η εις ˉμˉι, προσεθηκε δε εν τοις οριστικοις ρημασιν· και
11

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δηλον οτι ειπων οριστικοις προς αντιδιαστολην των λοιπων εγκλισεων ειπεν,
ενεστωτων δε δια τους αλλους χρονους, ενεργητικων δε δια τα παθητικα και μεσα·
δεον δε ημας προσθειναι πρωτων προσω πων ενικων· και πρωτων μεν δια τα
δευτερα και τριτα προσωπα, οιον τυπτεις τυπτει, ενικων δε δια τα δυικα και
πληθυντικα, οιον τυπτετον τυπτομεν. Ζητουμεν δε διατι προσεθηκεν εν τοις οριστι
κοις· <δοκει γαρ περιττως> αυτο το ον σημαινειν και μη προς αντι διαστολην ετερου
τινος παραλαμβανεσθαι ενταυθα· ει γαρ ειποι τις, οτι προς αντιδιαστολην των
απαρεμφατων προσκειται ενταυθα το οριστικοις, λεγομεν οτι τα απαρεμφατα
προσωπα ουκ εχουσιν ουτε αριθμους, περι δε πρωτου προσωπου και ενικου αριθμου
εστιν αυτωι ενταυθα ο λογος· ει δε τις ειποι, οτι δια τα προστακτικα προσκειται το
οριστικοις, λεγομεν οτι τα προστακτικα πρωτα προσωπα ουκ εχουσιν, περι δε του
πρωτου προσωπου, ως ειρηται, εστιν αυτωι ο λογος. Ἀλλ' ισως ερει τις, οτι προς
αντιδιαστολην των υποτακτικων προσκειται το οριστικοις· αλλα λεγομεν οτι και
αυτα τα υποτακτικα εις ˉω ληγουσιν, οιον εαν τυπτω, εαν τυψω· εαν δε ειπηι τις, οτι
προς αντιδιαστολην των ευκτικων προσκειται το οριστικοις, λεγομεν οτι και τα
ευκτικα εις ˉμˉι ληγουσιν, οιον τυπτοιμι τυψαιμι. Τι ουν εχομεν ειπειν; Λεγομεν οτι
<δυνατον> προς αντιδιαστολην των ευκτι κων νοησαι το εν τοις οριστικοις· τα γαρ
ευκτικα εις ˉμˉι ληγοντα ουκ εχουσι την καταληξιν ταυτην απο παραγωγης αλλ'
απο κλισεως, οιον τυπτω τυπτοιμι, ετυψα τυψαιμι, τα δε οριστικα απο παραγωγης
εχουσι την εις ˉμˉι καταληξιν και ουκ απο κλισεως, οιον τιθω τιθημι, ιστω ιστημι,
διδω διδωμι, πηγνυω πηγνυμι· αλλο δε εστι το απο παρα γωγης και αλλο το απο
κλισεως· οιον το μεν Παρις Παριδος απο 23 κλισεως εχει το ˉδ και ουκ απο
παραγωγης, το δε Πηλευς Πηλειδης ουκ απο κλισεως εχει το ˉδ αλλ' απο
παραγωγης· ουτως ουν τα μεν οριστικα, <τουτεστι το> τιθω τιθημι, ιστω ιστημι,
ζευγνυω ζευγνυμι, απο παραγωγης εχουσι την εις ˉμˉι καταληξιν και ουκ απο
κλισεως, τα δε ευκτικα, φημι δη το τυπτοιμι και λεγοιμι, ουκ εισιν απο παραγωγης
εχοντα την εις ˉμˉι καταληξιν αλλ' απο κλισεως· ειρηκε δε και παρα γωγος η εις
ˉμˉι· <ειπων> ουν παραγωγος ανειλε τα ευκτικα μη εχοντα απο παραγωγης την εις
ˉμˉι καταληξιν. Ἔτι δε δυναμεθα λεγειν, οτι το εν τοις οριστικοις προσ<εθηκεν ου
μονον προς> αντιδιαστο λην των ευκτικων, αλλα <και> προς αντιδιαστολην των
υποτακτικων· τα γαρ ευκτικα εχοντα καταληξιν την εις ˉμˉι ουκετι εχουσι και την
εις ˉω, <και τα υποτακτικα> παλιν την εις ˉω καταληξιν εχοντα ουκετι και την εις
ˉμˉι εχουσιν· εν δε τοις οριστικοις εφη δυο ειναι καταληξεις, την εις ˉω και την εις
ˉμˉι απο <παραγωγης>. Λεγει δε ο τεχνικος, οτι ειποντες πρωτον περι των εις ˉω
ρηματων υστερον και περι των εις ˉμˉι διαληψομεθα· και ευλογως περι των εις ˉω
ρημα των πρωτον διαλαμβανει και τελευταιον περι των εις ˉμˉι, επειδη τα εις ˉμˉι
απο των εις ˉω παραγονται απο γαρ του τιθω γεγονε <το> τιθημι, και απο του ιστω
το ιστημι, και απο του διδω το διδωμι, και απο του ζευγνυω το ζευγνυμι, και απο του
πηγνυω το πηγνυμι· εν οις και η πραξις. Παν τοινυν ρημα εις ˉω ληγον βαρυνεται,
οιον λεγω φερω οσα δε περιεσπασθη, ταυτα απο βαρυτονων συνηι ρεθη, οιον ποιεω
ποιω, βοαω βοω, χρυσοω χρυσω. Ἰστεον οτι τα εις ˉω ληγοντα ρηματα
αποστρεφονται την οξειαν τασιν προς αντιδιαστολην των εις ˉω θηλυκων
ονοματων· πολλα γαρ ευρισκομεν ρηματα και ονοματα θηλυκα εις ˉω ληγοντα,
ατινα δια του τονου δια στελλονται· τα γαρ εις ˉω ληγοντα θηλυκα <ονοματα>
οξυνονται, των ρη ματων μη οξυνομενων, οιον κλειω Κλειω, καλυψω Καλυψω,
πειθω πειθω, εικω εικω· εικω μεν γαρ εστι το ομοιω, εικω δε η εικων, <Arist. Nub.
559> τας εικους των εγχελεων, οιονει τας εικονας και ομοιωσεις. Τα ουν εις ˉω
ληγοντα ρηματα ευλογως αποστρεφονται την οξειαν τασιν προς αντιδιαστολην, ως
ειρηται, των εις ˉω θηλυκων ονοματων· εικοτως τοινυν και τα εξ αυτων κλινομενα
12

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και τα εξ αυτων παραγομενα ρηματα αποστρεφονται την οξειαν τασιν, οιον τυπτω
τυπτεις τυπτει, λεγω λεγεις λεγει, τιθω τιθημι, ιστω ιστημι, 24 διδω διδωμι· και
καθολου λεγομεν, οτι παντα τα ρηματα απο στρεφονται την οξειαν τασιν και παντα
βαρυνονται η δυναμει η ενερ γειαι, ενεργειαι μεν, οιον λεγω γραφω τυπτω, δυναμει
δε, ως παντα τα περισπωμενα, οιον ποιω βοω νοω χρυσω, ταυτα γαρ δυναμει βαρυ
τονα εισιν. Και απορουσι τινες λεγοντες, ει αρα η περισπωμενη εξ οξειας και βαρειας
συγκειται, διατι μη λεγομεν τα περισπωμενα δυναμει οξυτονα, αλλα δυναμει
βαρυτονα. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι τους τονους εκ του τελους κανονιζομεν· οξυτονον
γαρ λεγομεν το επι τελους εχον την οξειαν, οιον καλος σοφος, και παροξυτονον το
προ μιας του τελους εχον την οξειαν, οιον νεος φιλος, και επι των εξης ομοιως· και
επειδη η περισπωμενη εν τωι τελει εχει την βαρειαν, τουτου χαριν τα περισπωμενα
ως προς το τελος αφορωντες δυναμει καλουμεν βαρυ τονα· καθολου ουν, ως
ειρηται, παντα τα ρηματα αποστρεφονται την οξειαν τασιν χωρις ολιγων. Εισι δε τα
οξυτονα αχρι των λβʹ, και μη νομισωμεν ταυτα τα λβʹ πολλα ειναι προς τεσσαρας
χιλιαδας η τεσ σαρας μυριαδας μη οξυτονουμενας. Εισι δε τα οξυτονουμενα ταυτα,
δος θες σχες (το κωλυσον) σπες (το ακολουθησον και ειπε) φρες (το φερε) ες (το
απολυσον)· ταυτα δε μονοσυλλαβα οντα και βραχυκατα ληκτα εξ αναγκης
οξυνονται, περισπασθηναι μη δυναμενα δια την βραχειαν· η γαρ περισπωμενη ου
τιθεται επανω βραχειας αλλ' επανω φυσει μακρας, οιον Ἑρμης παις βους·
βαρυνεσθαι δε μη δυναμενα δια την μονοσυλλαβιαν, επειδη πασα λεξις
μονοσυλλαβος η οξυνεται η περισπαται, ου μην βαρυνεται, οιον Κρης Τρως Ζευς
Φρυξ νυξ <θριξ νους βους παις>, ευλογως ταυτα οξυνονται. Ταυτα δε εν τηι συνθεσει
υπερβαινοντα την μονοσυλλαβιαν βαρυνονται, και το σπες δε, ως εν τωι ενισπες και
επισπες, και το σχες, ως εν τωι επισχες και κατασχες, το δε φρες (σημαινει <δε> το
φερε), ως εν τωι εισφρες, το δε ες (σημαινει δε το απολυσον), ως εν τωι αφες, <Α 127>
<αλλα συ μεν νυν> τηνδε θεωι προες, οιονει προπεμψον, το δε δος, ως εν τωι συνδος
παραδος, το δε θες, ως εν τωι επιθες παραθες. <Ταυτα μεν εν τουτοις>. Ἔστι δε και το
χρη οξυτονουμενον, οιον <Β 24> ου χρη παν νυχιον ευδειν βουληφορον ανδρα·
γεγονε δε τουτον τον τρο πον· <εστι> χρημι χρης χρησι, και κατα αποκοπην γινεται
χρη οξυτο νουμενον. Ὀξυνεται δε και το ελθε και ειπε και ευρε, περι ων εν τοις
προστακτικοις, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα· και το ειμι το σημαινον το 25 υπαρχω, και
το φημι το σημαινον το λεγω, και το κατα αποβολην του ˉφ γινομενον, λεγω δη το
ημι το σημαινον το λεγω ομοιως τωι φημι, παι, ημι Ἀριστοφανης εν Βατραχοις <37>,
εξ ου εστι το η το σημαινον το ειπεν, οιον <Α 528> η και κυανεηισιν επ' οφρυσι νευσε
Κρονιων, και το <∆ 419> η ρα και εξ οχεων, αντι του ειπε δη. Ἐγενετο δε το η τουτον
τον τροπον· εστιν ημι το σημαινον το λεγω, οπερ, ως ειρηται, εκ του φημι γεγονε
κατα αποβολην του ˉφ, τουτου ο μελλων ησω, ο δευτερος αοριστος ην, και το
δευτερον προσωπον ης, και το τριτον η, αντι του ειπε. Και διατι δε το ειμι και το
φημι και το ημι οξυνονται, εν τοις εις ˉμˉι, ει θεωι φιλον, μαθη σομεθα. Τα δε λοιπα
οξυνομενα απο κλισεως εισι τουτων των δυο, λεγω δη του φημι και του ειμι· το γαρ
ημι το επι του λεγω ου <φαινεται> κλινομενον κατα τον ενεστωτα· προσκειται κατα
τον ενεστωτα δια το <Α 528> η και κυανεηισιν επ' οφρυσι αοριστου δευτερου
υπαρχον, ως ειρηται· απο δε του ειμι γινεται εις, οιον <δ 611> αιματος εις αγαθοιο,
φιλον τεκος, αντι του υπαρχεις, και εσσι, <Α 176> εχθιστος δε μοι εσσι, και εστι και
εστον και εσμεν και εστε και εισιν· απο δε του φημι γινεται φηις φησι και κατα
αποκοπην φη, <αναξρ. fr. 41 B4> σε γαρ φη Ταργηλιος (το δε Ταργηλιος ονομα εστι
δαιμονος), φατον φαμεν φατε φασι· και το φαθι δε προστακτικον οξυνουσιν, ως παρ'
Ἀριστοφανει <Eq. 22> εξοπισθε νυν Αυτο φαθι του μολωμεν, αντι του ειπε. Το δε
λαβε και ιδε παρ' ημιν βαρυνεται, οιον λαβε ιδε, <παρα δε τοις Ἀττικοις> οξυνεται,
13

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λαβε γαρ και ιδε λεγουσιν οξυτονως. Τα δε κατα διαλεκτον ου θελομεν συναριθμειν,
επειδη πολλα ευρισκομεν, και μαλιστα παρα τοις ∆ωριευσι, κατα παθος οξυνομενα·
το γαρ δασμο φορειν αποβαλλει το ˉι παρα τοις ∆ωριευσι και γινεται εν οξειαι τασει
δασμοφορεν· δασμοφορειν δε εστι <το φερειν> τα δημοσια· τοιουτοι δε εισιν οι
∆ωριεις, λεγω δη πολλακις ευρισκονται αποβαλλοντες της ˉεˉι διφθογγου το ˉι,
οιον συριζεις συρισδες, ως παρα Θεοκριτωι <1, 2> αδυ δε και τυ Συρισδες. Τυπτεις.
Λεγει οτι παν πρωτον προσωπον εις ˉω ληγον αμοιβηι ηγουν τροπηι του ˉω εις ˉεˉιˉς
το δευτερον προσωπον 26 ποιει, οιον κοπτω κοπτεις, λεγω λεγεις, γραφω γραφεις,
αειδω αειδεις· ο δε λογος δηλονοτι περι των οριστικων, περι ων ο τεχνικος σκοπον
εχει διαλαβειν· τουτο δε ειρηται δια τα υποτακτικα· ιδου γαρ εστιν εαν κοπτω εαν
κοπτηις, εαν λεγω εαν λεγηις· ιδου τουτων τα δευτερα δια του ˉη και ˉι εκφερονται,
και ου δια της ˉεˉι διφθογγου της δια του ˉε και ˉι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε
οτι τα εις ˉω ληγοντα ρηματα και τα εις ˉμˉι θελουσιν εχειν το δευτερον προσωπον
εις ˉς καταληγον· και τα μεν εις ˉω εχου σιν ισοσυλλαβον το δευτερον προσωπον τωι
ιδιωι πρωτωι προσωπωι και δια της ˉεˉι διφθογγου εκφερομενον το δευτερον
προσωπον εν τοις οριστικοις· ομοιως δε και επι της δευτερας συζυγιας των περι
σπωμενων εν τωι ενεστωτι δια της ˉαι διφθογγου εκφερεται το δευτερον προσωπον,
προσγραφομενου μεν του ˉι μη συνεκφωνουμενου δε, οιον γελω γελαις γελαι, ορω
οραις οραι, νικω νικαις νικαι· προσκειται εν τωι ενεστωτι δια τον μελλοντα, βοησω γαρ
βοησεις και γελασω γελασεις δια της ˉεˉι διφθογγου και ου δια της ˉαι. Ἐπι δε της
τριτης συζυγιας των περισπωμενων δια της ˉοˉι διφθογγου εκφερεται το δευτερον
προσωπον εν τωι ενεστωτι, οιον χρυσω χρυσοις χρυσοι, ορθω ορθοις ορθοι, στεφανω
στεφανοις στεφανοι, γυψω γυψοις γυψοι· προσκειται εν τωι ενεστωτι δια τον
μελλοντα, χρυσωσω γαρ χρυσωσεις δια της ˉεˉι διφθογγου και ου δια της ˉοˉι. Ἐπι
μεντοι των αλλων περισπω μενων, τουτεστι των αλλου χρονου οντων, λεγω δη του
μελλοντος χρονου, δια της ˉεˉι διφθογγου εκφερεται το δευτερον προσωπον, οιον
κερω κερεις, τελω τελεις, ρανω ρανεις, τυπω τυπεις. Τα μεντοι υπο τακτικα δια του
ˉη και ˉι εχουσι το δευτερον προσωπον εκφερομενον, οιον εαν τυπτω εαν τυπτηις,
εαν λεγω εαν λεγηις, εαν νοω εαν νοηις, χωρις της δευτερας και τριτης συζυγιας των
περισπωμενων· εκειναι γαρ ομοφω νουσι τοις ιδιοις οριστικοις κατα το δευτερον και
τριτον προσωπον, οιον βοω βοαις βοαι, εαν βοω εαν βοαις εαν βοαι, <γελω γελαις
γελαι>, εαν γελω εαν γελαις εαν γελαι, χρυσω χρυσοις χρυσοι, εαν χρυσω εαν χρυσοις
εαν χρυσοι, ορθω ορθοις ορθοι, <εαν ορθω εαν ορθοις εαν ορθοι>. Οι μεντοι ∆ωριεις
και οι Αιολεις τρεπουσι την ˉεˉι διφθογ γον εις ˉη, οιον λεγεις λεγης, οι δε ∆ωριεις
εστιν οτε το ˉι απο βαλλουσιν εκ της ˉεˉι διφθογγου, οιον συριζεις συρισδες, ως
παρα Θεοκριτωι <1, 2> αδυ δε και τυ Συρισδες. Τα μεντοι εις ˉμˉι και αυτα εχοντα το
δευτερον προσωπον εις ˉς καταληγον, οιον τιθημι τιθης, εχουσι διαφοραν τοιαυτην
προς τα εις ˉω, οτι ενδεον εχουσι το δευτερον προσωπον του πρωτου προσωπου μιαι
συλλαβηι, και οτι δι' 27 ενος φωνηεντος εκφερομενον εχουσι το δευτερον προσωπον,
οιον τιθημι τιθης, ιστημι ιστης, διδωμι διδως, ζευγνυμι ζευγνυς. ∆ια τουτο
σημειουμεθα το φηις εχον το ˉι προσγεγραμμενον, απο γαρ του φημι γεγονε τροπηι
της ˉμˉι εις ˉς· ωφειλε ουν χωρις του ˉι ειναι, αλλ' η παραδοσις βουλεται εχειν αυτο
το ˉι προσγεγραμμενον. Το δε εις το σημαινον το υπαρχεις και το εις το σημαινον το
πορευηι απο του πρωτου προσωπου εχει την ˉεˉι διφθογγον· εστι γαρ πρωτον
προσωπον το ειμι το υπαρχω, <ι 19> ειμι δ' Ὀδυσευς Λαερτιαδης· τουτο κατα τροπην
της ˉμˉι εις ˉς ποιει το δευτερον προσωπον εις, οιον <δ 611> αιματος εις αγαθοιο,
φιλον τεκος, οι' αγορευεις, αντι του υπαρχεις, και λοιπον εκειθεν εσχε την ˉεˉι
διφθογγον· ομοιως δε και το ειμι το σημαινον το πορευομαι βαρυτονουμενον, <β
318> ειμι μεν, ουδ' αλιη οδος εσσεται, κατα τροπην της ˉμˉι εις ˉς το δευτερον ποιει
14

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προσωπον εις, <Hes. Opp. 8> τηιδ' εις, ηι σ' αν εγω περ αγω και αοιδον εουσαν, αντι
του πορευηι· και λοιπον εκειθεν εσχε την ˉεˉι διφθογγον. Και τα εις ˉω και τα εις
ˉμˉι εχουσι το δευτερον προσωπον εις ˉς καταληγον, και καθολικωτερον δε τουτ'
εστιν ειπειν, οτι παν πρωτον προσωπον εις ˉν ληγον μη εχον το ˉμ κλιτικον παντως
εχει το δευτερον προσωπον εις ˉς καταληγον, οιου δηποτε χρονου οιας δηποτε
εγκλισεως οιας δηποτε διαθεσεως, οιον ετυπτον ετυπτες, ελεγον ελεγες, ετυφθην
ετυφθης, τυφθειην τυφθειης, δαρειην δαρειης· προσκειται μη εχον το ˉμ κλιτικον
δια το ετυπτομην· τουτο γαρ εις ˉν ληγει και ουκ εχει το δευτερον προσωπον εις ˉς
καταληγον, ετυπτου γαρ, επειδη εχει το ˉμ κλιτικον τουτεστιν απο κλισεως· τυπτω
γαρ εστι το θεμα και ουκ εχει αυτο. Ταυτα μεν εν τουτοις. Λεγει δε ο τεχνικος οτι τα
περισπωμενα προς την συναι ρεσιν ποιουνται την γραφην, οιον εστι ποιεω και κατα
κρασιν του ˉε και ˉω εις ˉω γινεται ποιω· τουτου το δευτερον προσωπον ποιεεις, και
λοιπον το ˉε και η ˉεˉι διφθογγος εις την ˉεˉι διφθογγον κιρναται, και γινεται
ποιεις· και παλιν εστι βοαω και κατα κρασιν του ˉα και ˉω εις ˉω γινεται βοω·
τουτου το δευτερον προσωπον βοαεις, το δε ˉα και ˉε εις ˉα μακρον κιρναται παρ'
ημιν και παρα τοις Ἀθηναιοις, οιον τα εμα ταμα· ουτως ουν και βοαεις βοαις κατα
κρασιν του ˉα και ˉε εις ˉα μακρον, και μενει το ˉι προσγεγραμμενον· και παρα μεν
τοις ∆ωριευσιν εις ˉη κιρναται το ˉα και ˉε, οιον τα εμα τημα· ομοιως ουν και εν τωι
οραεις ποιουσι το ˉα και ˉε εις ˉη κατα κρασιν και λεγουσιν 28 ορηις, και παλιν
διψαεις διψηις, πειναεις πεινηις, και μενει το ˉι προσ γεγραμμενον· κεχρηνται δε
τουτοις απο ∆ωριδος διαλεκτου ουσι και οι Ἀθηναιοι, φημι δη τωι πεινηις και διψηις.
Μη νομισωμεν δε οτι το παρ' ημιν ˉα, φημι δη ως εν τωι πειναις και διψαις και οραις,
ετραπη παρα τοις ∆ωριευσιν εις ˉη εν τωι πεινηις και διψηις και ορηις· ουδε ποτε γαρ
το παρ' ημιν ˉα, ειτε μακρον ευρεθηι ειτε βραχυ, τρεπεται εις ˉη παρα τοις ∆ωριευσι·
τουναντιον γαρ το ˉη εις ˉα μακρον τρεπου σιν, οιον ηδυ αδυ <τηεοξρ. 1, 1> αδυ τι το
ψιθυρισμα, αλλ', ως ειρηται, κρασις ∆ωρικη <εγενετο> του ˉα και ˉε εις ˉη. Τοιουτον
εστι και το εν τηι κοινηι διαλεκτωι επικρατησαν, λεγω δη το ζηις· εστι γαρ αω το
σημαινον το πνεω, τουτο κατα επιτασιν του ˉζˉα επιτατικου <μοριου> γινεται ζαω,
οιονει πανυ πνεω, ωσπερ πλουτος ζαπλουτος (ο πανυ πλουσιος)· και απο ουν του
ζαω γινεται κατα κρασιν ζω, τουτου το δευτερον προσωπον ζαεις, και λοιπον κατα
κρασιν ∆ωρικην του ˉα και ˉε εις ˉη γινεται ζηις, και μενει το ˉι προσγεγραμμενον,
ωσπερ πειναεις πεινηις· τουτο δε, φημι δη το ζηις, ουτως επεκρατησε και παρ' ημιν
λεγεσθαι. Παλιν εστι χρυσοω, και κατα κρασιν του ˉο και ˉω εις ˉω γινεται χρυσω,
τουτου το δευτερον προσωπον χρυσοεις, και ωφειλε κατα κρασιν του ˉο και ˉε εις
την ˉοˉυ διφθογγον γινεσθαι χρυσουις· το γαρ ˉο και ˉε εις την ˉοˉυ διφθογγον
κιρναται, οιον το εμον τουμον· αλλ' επειδη ημελλον τρια φωνηεντα ειναι εν μιαι
συλλαβηι, φημι δη το ˉο και ˉυ και ˉι, ουδεποτε δε εν μιαι συλλαβηι τρια φωνηεντα
ευρισκον ται, αναγκην εχει εν εκ τουτων των τριων φωνηεντων αποβληθηναι. Και
το μεν ˉι ου δυναται αποβληθηναι, επειδη τα εις ˉω ληγοντα ρηματα θελουσιν εχειν
εν τωι δευτερωι και τριτωι προσωπωι διφθογγον την μετα του ˉι, οιον τυπτω τυπτεις
τυπτει, βοω βοαις βοαι· το δε ˉο ουκ ηδυνατο αποβληθηναι, επειδη ημελλεν ειναι
<μετα την ˉυˉι> διφθογ γον επιφερομενον συμφωνον το ˉς, οπερ εστιν αδυνατον·
ουδεποτε γαρ μετα την ˉυˉι διφθογγον συμφωνον ευρισκεται επιφερομενον, οιον
μυια αρπυια υιος· μη δυναμενον ουν μητε το ˉι αποβαλλειν, δια το εχειν το πρωτον
προσωπον εις ˉω καταληγον, μητε το ˉο, δια το μηδε ποτε <μετα> την ˉυˉι
διφθογγον ευρισκεσθαι συμφωνον επιφερομενον, εξ αναγκης απεβαλε το ˉυ, και
εγενετο χρυσοις δια της ˉοˉι διφθογγου, η, ως εχουσι τινα των αντιγραφων,
απεβαλε το ˉε του χρυσοεις εντελους, και εμεινεν η ˉοˉι διφθογγος, και εγενετο
χρυσοις. Τυπτει. Λεγει οτι παν δευτερον προσωπον εις ˉς ληγον αποβοληι του ˉς
15

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ποιει το τριτον προσωπον, οιον τυπτεις τυπτει, 29 λεγεις λεγει, ετυφθης ετυφθη,
ποιεις ποιει, βοαις βοαι, χρυσοις χρυσοι, ελεγες ελεγε, ετυπτες ετυπτε, ελαβες ελαβε,
εμαθες εμαθε, χωρις του παρακειμενου και του πρωτου αοριστου και των απο των
εις ˉμˉι. Και χωρις μεν του παρακειμενου και του πρωτου αοριστου προσκειται,
επειδη επι τουτων ου μονον το ˉς αποβαλλεται, αλλα και τροπη παρα κολουθει του
ˉα εις το ˉε, οιον τετυφας τετυφε, πεποιηκας πεποιηκε, ετυψας ετυψε· χωρις δε των
απο των εις ˉμˉι προσκειται, επειδη επι τουτων κατα τον ενεστωτα, παρ' οις το ˉς
ουκ αποβαλλεται, και το ˉι προσερχεται, οιον τιθημι τιθης τιθησι, ιστημι ιστης
ιστησι, διδωμι διδως διδωσι, ζευγνυμι ζευγνυς ζευγνυσι. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, δια ποιαν αιτιαν τα μεν ρηματα προσωπικως κινουμενα
κατα το τελος κινουνται, οιον τυπτω τυπτεις τυπτει, γραφω γραφει, προσκειται
προσωπικως δια το ετυπτον και εγραφον, ταυτα γαρ κατα την αρχην κινηθεντα
χρονικως εκινηθησαν και ου προσωπικωςαι δε αντωνυμιαι προσωπικως κινου μεναι
κατα το αρχον κινουνται, οιον εμου σου ου, εμοι σοι οι, εμε σε ε. Και εστιν ειπειν, οτι
πρωτον μεν αλλο μερος λογου εστι το ρημα και αλλο η αντωνυμια, και ουκ αναγκη
τα αυτα παρακολουθειν τωι ρηματι και τηι αντωνυμιαι· αλλως τε δε τα μεν ρηματα
προσωπα μονον εχουσιν, ου μην και πτωσεις, αι δε αντωνυμιαι και προσωπα εχουσι
και πτωσεις, προσωπα μεν, οιον εμου σου ου, πτωσεις δε, οιον εμος εμου <εμωι> εμον·
και λοιπον ως εχουσαι αι αντωνυμιαι και πτωσεις και προσωπα, και μη δυναμεναι εν
ενι τοπωι τας δυο κινησεις αναδεξασθαι δια το μη γινεσθαι συγχυσιν, τουτου χαριν
πτωτικως μεν κινουμεναι κατα το τελος κινουνται, οιον εμος εμου εμωι εμον, προσ
ωπικως δε κατα την αρχουσαν, οιον εμου σου ου· διατι δε μη εκ του εναντιου
εκινηθησαν, τουτεστι πτωτικως μεν κατα την αρχουσαν, προσ ωπικως δε κατα το
τελος, εν τωι προοιμιωι του δευτερου λογου του Ῥηματικου Ἀπολλωνιου, ει θεωι
φιλον, μαθησομεθα. ∆υικα. Τυπτετον, τυπτετον. Λεγει οτι δυο ζητουμεν εν τοις
δυικοις ζητηματα· και πρωτον μεν εστι ζητημα, διατι επι λειπει το πρωτον προσωπον
των δυικων, δευτερον δε εστι ζητημα, διατι το δευτερον και τριτον προσωπον
ομοφωνουσιν αλληλοις. Και εστιν ειπειν, ως λεγει ο τεχνικος, οτι οταν ευρεθηι το
πρωτον προσ ωπον των πληθυντικων το ˉμ εχον εν τηι τελευταιαι συλλαβηι, επιλιμ
πανει το πρωτον προσωπον των δυικων, οιον τετυφαμεν τετυφατον τετυφατον,
ετυψαμεν ετυψατον ετυψατην, και λοιπον εξ αναγκης δυο υπολιμπανονται,
δευτερον και τριτον. Περι δε της συνεμπτωσεως 30 λεγει, <οτι> οταν ευρεθηι το
τριτον προσωπον των πληθυντικων εις ˉσˉι η εις ˉτˉαˉι ληγον, ομοφωνουσι τα
δευτερα και τριτα προσωπα των δυικων, ως εχομεν επι του ενεστωτος,
παρακειμενου και μελλοντος· εν τουτοις γαρ ομοφωνουσι τα δευτερα και τριτα
προσωπα των δυικων, οιον τυπτουσι τυπτετον τυπτετον, τυπτονται τυπτεσθον τυπτε
σθον, πεποιηκασι πεποιηκατον πεποιηκατον, πεποιηνται πεποιησθον πεποιησθον,
ποιησουσι ποιησετον ποιησετον, ποιησονται ποιησεσθον ποιησεσθον· ηνικα δε το
τριτον των πληθυντικων μητε εις ˉσˉι μητε εις ˉτˉαˉι ληγει, ουχ ομοφωνουσι τα
τριτα των δυικων τοις ιδιοις δευτεροις αλλα διαλλαττουσι, και τροπη του ˉο εις ˉη
γινεται, ως επι παρατατικου, υπερσυντελικου και αοριστου, οιον ετυπτον ετυπτετον
ετυπτετην, ετυπτοντο ετυπτεσθον ετυπτεσθην, ετετυφεισαν ετετυφειτον ετετυφει
την, επεποιηντο επεποιησθον επεποιησθην, ετυψαν ετυψατον ετυψατην, εποιησαντο
εποιησασθον εποιησασθην.
Γεγονε δε ενταυθα το δευτερον των δυικων απο του δευτερου των
πληθυντικων τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον τυπτετε τυπτετον· καθολου γαρ παν
δευτερον πληθυντικον τροπηι του ˉε εις ˉοˉν το δευτερον των δυικων ποιει, οιον
τετυφατε τετυφατον, ετυψατε ετυψατον, τυπτεσθε τυπτεσθον, ετυψασθε ετυψασθον·
το δε τρι τον των δυικων ομοφωνει ενταυθα τωι ιδιωι δευτερωι, οιον τυπτετον τυπτε
16

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τον, επειδη εις ˉσˉι ληγει το τριτον προσωπον των πληθυντικων, τυπτουσι γαρ.
Τουτων ουτως εχοντων ζητουμεν, κατα ποιον τροπον επιλιμπανει το πρωτον
προσωπον των δυικων ενταυθα· εχομεν γαρ εν τοις προ λαβουσιν, οτι κατα τεσσαρας
τροπους επιλιμπανουσιν αι φωναι· η γαρ δια σημασιαν, η δι' ασυνταξιαν, η κατα το
φορτικον, η κατα τυχην· και οτι δε ου δια σημασιαν επιλιμπανει το πρωτον
προσωπον των δυικων, ωσπερ εν τοις προστακτικοις, δηλον εκ του και τα ενικα και
τα πληθυντικα εχειν πρωτον προσωπον· ει γαρ δια σημασιαν επελιμπανε το πρωτον
προσωπον των δυικων, και εν τοις ενικοις και εν τοις πληθυντικοις εμελλεν
επιλιμπανειν το πρωτον προσωπον· ιδου γαρ εν τοις προστακτικοις δια σημασιαν
επιλιμπανει το πρωτον προσωπον, επειδη ουδεις εαυτωι προστασσει, και πανταχου
επιλιμπανει, τουτεστιν εν τοις ενικοις και δυικοις και πληθυντικοις. Ἔστιν ουν
ειπειν, οτι δια την ασυνταξιαν επιλιμπανει ενταυθα το πρωτον προσωπον των
δυικων· ασυνταξιαν γαρ λεγομεν το μη εχειν χαρακτηρα Ἑλληνικον· εστι γαρ κανων
τοιουτος· παν δυικον ρημα θελει χαρακτηριζεσθαι η δια του ˉτ η δια του ˉθ, οιον
τυπτετον τυπτομεθον· εστι δε και αλλος κανων λεγων, οτι παν μερος λογου
επιδεχομενον αριθμους θελει 31 χαρακτηριζεσθαι δι' εκεινου του στοιχειου εν τοις
δυικοις, δι' ου και το πληθυντικον χαρακτηριζεται, χωρις των πρωτοτυπων
αντωνυμιων· αυται γαρ θεματικαι εισι και ουκ εχουσιν ακολουθιαν προς αλληλας·
εστι γαρ ημεις το πληθυντικον δια του ˉμ, και το δυικον νωι, και ουκ εχει το ˉμ.
Ἔστωσαν δε παραδειγματα του κανονος ταυτα· το Αιαντες εχει το ˉν και το ˉτ, αλλα
και το Αιαντε εχει το ˉνˉτ· το Παριδες εχει το ˉδ, αλλα και το Παριδε εχει το ˉδ·
παλιν εν τωι γυναικες και εν τωι γυναικε εφυλαχθη το ˉκ, και εν τωι μεγαλοι και εν
τωι μεγαλω το ˉλ, αλλα και το υδατα και το υδατε το αυτο ˉτ εφυλαξαν· δια τουτο οι
∆ωριεις αναλογωτεροι εισι τα πληθυντικα αρθρα λεγοντες μετα του ˉτ, οιον τοι
ποιμενες και ται Μουσαι, ινα το αυτο φυλαχθηι και εν τοις πληθυντι κοις και εν τοις
δυικοις· τα γαρ δυικα τω και τα, οιον τω Αιαντε, τα Μουσα· ομοιως δε και εν τοις
ρημασι τυπτομεθα εστι το πληθυντικον δια του ˉθ, και τυπτομεθον το δυικον δια του
ˉθ. Ἔχομεν ουν τους δυο κανονας· εχομεν γαρ οτι το δυικον ρημα η δια του ˉτ
χαρακτηρι ζεται η δια του ˉθ, και οτι το εν τοις πληθυντικοις συμφωνον φυλατ
τεσθαι θελει και εν τοις δυικοις· επει ουν τυπτομεν το πληθυντικον και εχει το ˉμ εν
τηι τελευταιαι συλλαβηι, αναγκαζεται δε τουτο το ˉμ φυλαχθηναι και εν τοις δυικοις,
εδει γενεσθαι τυπτομον το πρωτον προσωπον των δυικων τροπηι της ˉμˉεˉν εις
ˉμˉοˉν, ωσπερ και απο του τυπτομεθα γινεται τυπτομεθον τροπηι της ˉθˉα εις
ˉθˉοˉν· αλλ' επειδη ουκ εχει το χαρακτηριστικον των δυικων ρηματων, λεγω δη το
ˉτ η το ˉθ, ουκ ηδυνατο γενεσθαι τυπτομον· αλλ' ουτε δε τυπτοθον η τυπτοτον,
επειδη ου φυλαττει το εν τοις πληθυντικοις συμφωνον, λεγω δη το ˉμ· αναγκα
ζομενον ουν η το ˉτ φυλαττειν η το ˉθ χαρακτηριστικον των δυικων ρηματων, ουκ
ηδυνατο εξενεχθηναι δια του ˉμ, αναγκαζομενον δε φυλαττειν το χαρακτηριστικον
των πληθυντικων το ˉμ, ουκ ηδυνατο εξενεχθηναι ουτε δια του ˉθ ουτε δια του ˉτ·
των ουν δυο κανονων μαχομενων, και του μεν ενος απαιτουντος το ˉτ η το ˉθ
χαρακτηριστι κον των δυικων ρηματων, του δε ετερου απαιτουντος το ˉμ το εν τοις
πληθυντικοις, εξ αναγκης επιλιμπανει το πρωτον προσωπον των δυικων, ηνικα το
πρωτον προσωπον των πληθυντικων το ˉμ εχει εν τηι τελευ ταιαι συλλαβηι. Ταυτα
μεν ο Ἀπολλωνιος. Τα δε υπο του Ἡρωδιανου λεγομενα ταυτα, οτι το πρωτον
προσωπον των δυικων ενταυθα αναγκαζεται εχειν το ˉτ η το ˉθ, το
χαρακτηριστικον του δυικου ρηματος, και το ˉμ του πληθυντικου, και λοιπον
αναγκαζεται γενεσθαι τυπτομθον η τυπτομτον, αδυνατον δε το 32 ˉμ προ <του ˉθ η>
του <τ>· ου συνισταται γαρ ουτε κατα συλληψιν ουτε κατα διαστασιν· κατα συλληψιν
μεν, οτι τα υποτασσομενα τινι εν συλ ληψει εαν αντιπροηγησωνται εν διαστασει
17

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αντιπροηγουνται, οιον εν τωι πρωτος το ˉρ υποτετακται του ˉπ κατα συλληψιν, εαν
δε αντιπροηγη σηται το ˉρ του ˉπ, κατα διαστασιν αυτου <αντι>προηγειται, ως επι
του ερπω· και παλιν εν τωι κλεος το ˉλ υποτετακται του ˉκ κατα συλληψιν,
αντιπροηγουμενον δε το ˉλ του ˉκ, <ως> εν τωι ελκω, κατα διαστασιν αυτου
αντιπροηγειται· παλιν εν τωι θνηισκω το ˉν υποτετακται του ˉθ κατα συλληψιν,
αντιπροηγουμενον δε το ˉν του ˉθ, ως εν τωι ανθος, κατα διαστασιν αυτου
αντιπροηγησατο· παλιν εν τωι γραφω το ˉρ υπο τετακται του ˉγ κατα συλληψιν,
αντιπροηγησαμενον δε το ˉρ του ˉγ, ως εν τωι εργον, κατα διαστασιν αυτου
αντιπροηγησατο. επειδη ουν το ˉμ υποτετακται του ˉθ και του ˉτ κατα συλληψιν, ως
εν τωι τμημα και Ἀθμονις (σημαινει δε δημον Ἀττικον), δηλονοτι εαν
αντιπροηγησηται <του ˉθ η> του ˉτ το ˉμ, ου δυναται αυτων αντιπροηγησασθαι
κατα συλληψιν, αλλα κατα διαστασιν. Ἀλλ' ουτε δε παλιν κατα δια στασιν δυναται
αντιπροηγησασθαι το ˉμ τουτων, φημι δη του ˉτ και του ˉθ, επειδη πασα συλλαβη
καταληγουσα εις το ˉμ θελει εχειν την εξης συλλαβην αρχομενην απο του ˉβ η απο
του ˉπ η απο του ˉφ η απο του ˉψ η απο του ˉμ, οιον συμβουλος συμπονος
συμφωνος συμψηφος συμ μετοχος· επειδη ουν ουτε κατα συλληψιν ουτε κατα
διαστασιν ηδυνατο το ˉμ προηγησασθαι του ˉθ η του ˉτ, εξ αναγκης επιλιμπανει το
πρω τον προσωπον των δυικων, ηνικα το πρωτον προσωπον των πληθυντι κων το
ˉμ εχει εν τηι τελευταιαι συλλαβηι. Τινες δε προς ταυτην την απολογιαν αντιλεγοντες,
ως δηθεν κακως ειποντος του Ἡρωδιανου, κεχρηνται τοιουτωι λογωι, οτι ει θελει
εχειν ενταυθα το πρωτον προσωπον των δυικων το ˉμ του πληθυντικου και το ˉτ η
το ˉθ του δυικου, μη ειπωμεν τυπτομθον η τυπτομτον, ινα μη γενηται ασυνταξια,
αλλ' υπερβιβασωμεν τα συμφωνα, ωστε γενεσθαι τυπτοθμον η τυπτοτμον, και εχει
λοιπον η το ˉτ η το ˉθ του δυικου και το ˉμ του πληθυντικου, και ουκ εστιν
ασυνταξια· ευρισκομεν γαρ και το ˉτ και το ˉθ προ του ˉμ, ως εν τωι τμημα και
Ἀθμονις. Ἡμεις δε αντιλεγομεν προς αυτους κακως λεγοντας, και απολογουμεθα
υπερ του Ἡρωδιανου καλως ειρηκοτος, οτι, ον τροπον εχομεν γνωναι εν τωι 33
παρακειμενωι, ως το κειρω γενομενον κεκαρκα εφυλαξε και το αμετα βολον και το
χαρακτηριστικον ˉκ του παρακειμενου, και δευτερον επεχει το ˉκ το
χαρακτηριστικον συμφωνον, το δε ˉρ πρωτον, τουτον τον τρο πον και το τυπτοθμον
η τυπτοτμον ουκ ηδυνατο συστηναι, επειδη το χαρακτηριστικον συμφωνον των
δυικων ουκ εχει την δευτεραν ταξιν ενταυθα, τουτεστιν η το ˉτ η το ˉθ, αλλα το ˉμ
το εχον την δευτεραν ταξιν, και λοιπον ενομιζετο τουτο το ˉμ χαρακτηριστικον
ειναι του δυικου ρηματος, και ουκετι το ˉτ η το ˉθ· ωστε ουν ου δυνανται υπερ
βιβασθηναι τα συμφωνα επι τουτων και γενεσθαι τυπτοθμον η τυπτοτ μον, αλλ' ει
ολως αναγκαζομεθα φυλαττειν τα δυο, τουτεστι και το ˉμ του πληθυντικου και το
ˉτ η το ˉθ του δυικου, αναγκαζομεθα φυλαξαι το χαρακτηριστικον του δυικου
δευτεραν επεχον ταξιν, το ˉτ η το ˉθ, το δε ˉμ πρωτην. Τοσαυτα περι του πρωτου
προσωπου των δυικων εχο μεν ειπειν.
<Περι δε του ομοφωνειν το δευτερον και τριτον προσωπον των δυικων
εχομεν ειπειν>, οτι πεφυκασι τα δυικα πολλακις δεχεσθαι ομο φωνιαν, ως και επι
των ονοματων λεγομεν ορθης και αιτιατικης, γενικης και δοτικης, και επι <των>
μετοχων και αντωνυμιων, και επι των αρθρων· εικοτως ουν και εν τοις ρημασι το
αυτο νενοηται, και πολλακις ομο φωνουσιν αλληλοις τα δυικα· ιστεον δε οτι καν
πολλακις ομοφωνωσιν αλληλοις τα δυικα εν τοις ρημασιν, αλλ' ουν ουκ εχουσιν
συνεζευγμενα τα προσωπα, ωσπερ τα πτωτικα πτωσεις εχουσι συνεζευγμενας. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, διατι το τριτον προσωπον λεγομεν εν
τοις δυικοις· ο γαρ τρεις αριθμος αρχη πληθους εστι και ουκ εστιν ιδιον δυικου
18

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αριθμου. Προς ους εστιν ειπειν, οτι ει και τρια προσωπα λεγομεν εν τοις δυικοις,
αλλ' ουν εκαστον αυτων δυο προσωπα σημαινει, επει κατα τον λογον υμων και εν
τοις ενικοις εν μονον προσωπον ωφειλεν ειναι και ου τρια, αλλ' ει και τρια εισι
τακει προσωπα, αλλ' ουν εκαστον αυτων εν προσωπον σημαινει. Παλιν αξιον εστι
ζητησαι, τινος χαριν απο των πληθυντικων κανονιζονται τα δυικα εν τοις ρημα σιν·
δοκει γαρ τουτο ατακτως εχειν, ουδεις γαρ τα πρωτα εκ των υστε ρων κανονιζει. Και
εστιν ειπειν, οτι πολλακις χαριν σαφηνειας και εκ των υστερων κανονιζομεν τα
πρωτα, ωσπερ και επι των φυσικων πραγ ματων πολλακις εκ των υστερων
γινωσκομεν τα πρωτα· και γαρ βλε ποντες καπνον λεγομεν οτι εκει πυρ, και
στοχαζομεθα εκ του καπνου υστερου οντος· και παλιν λεγομεν περι γυναικος οτι η
γυνη αυτη τετο κεν· ποθεν δηλον; επειδη γαλα εχει· και ιδου απο των υστερων τα 34
πρωτα κανονιζομεν, μετα γαρ το τεκειν εχει γαλα· ουτως ουν και εν τοις ρημασι
χαριν σαφηνειας τα δυικα εκ των πληθυντικων κανονιζο μεν· τοσουτον γαρ
σαφεστερα εισι των δυικων τα πληθυντικα, οτι και οι ιδιωται γινωσκουσιν αυτα, τα
μεντοι δυικα ου γινωσκουσιν. Ἄλλως τε δε, ο και αληθεστερον εστι και
αναγκαιοτερον, δια τουτο κανονιζομεν τα δυικα εκ των πληθυντικων, ως λεγει ο
Φιλοπονος, επειδη τα δυικα υστερογενη εισιν· υστερον γαρ επενοηθησαν τα δυικα·
οθεν ουδε πασα διαλεκτος κεχρηται τωι δυικωι αριθμωι· οι γαρ Αιολεις παντελως
δυικα ουκ εχουσιν, ωσπερ οι Ῥωμαιοι αποικοι οντες των Αιολεων· αλλ' ουτε δε <η
κοινη> διαλεκτος εχει δυικα, αλλ' εις παντα τωι πληθυντικωι αρι θμωι κεχρηται αντι
του δυικου αριθμου, μη εχουσα δυικα· εικοτως ουν, επειδη τελευταιον επενοηθησαν
τα δυικα, εκ των πληθυντικων κανονι ζονται προτερευοντων αυτων. Πληθυντικα.
Τυπτομεν. Τα εις ˉω ληγοντα ρηματα προσθεσει της ˉμˉεˉν το πρωτον προσωπον
των πληθυντικων ποιουσι, και η φυλαττουσι το ˉω, η τρεπουσιν αυτο εις ˉο η εις
την ˉοˉυ διφθογγον· και καθολου επι παντων των υποτακτικων και επι της
δευτερας συζυγιας των περισπω μενων εν τωι ενεστωτι φυλαττουσι το ˉω, οιον [εαν
λεγω] εαν λεγωμεν, εαν γραφωμεν, εαν τυπτωμεν, εαν ποιωμεν, εαν χρυσωμεν, εαν
τυψω μεν, εαν γραψωμεν, εαν λεξωμεν, εαν ποιησωμεν· προσκειται εν τωι ενεστωτι
δια το βοησομεν γελασομεν περασομεν· ταυτα γαρ δευτερας συζυγιας των
περισπωμενων τρεπουσι το ˉω εις ˉο κατα το πρωτον προσωπον των πληθυντικων,
αλλ' ουκ εισιν ενεστωτος χρονου αλλα μελλοντος· επι δε των αλλων περισπωμενων
εις την ˉοˉυ διφθογγον τρεπεται το ˉω επι τε του ενεστωτος χρονου και του
μελλοντος, περι σπωμενου δηλονοτι οριστικου, οιον ποιω ποιουμεν, νοω νοουμεν,
χρυσω χρυσουμεν, στεφανω στεφανουμεν· επι μεντοι των αλλων βαρυ τονων,
τουτεστι μη οντων υποτακτικων, εαν τε ενεστωτων εαν τε μελ λοντων ωσι,
τρεπεται το ˉω εις ˉο, οιον τυπτω τυπτομεν, λεγω λεγομεν, γραφω γραφομεν, τυψω
τυψομεν, ποιησω ποιησομεν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ο τεχνικος τωι απο
της μετοχης κανονι εχρησατο, λεγων οτι των ενεστωτων και μελλοντων η γενικη
της μετο χης αποβαλλουσα την ˉτˉοˉς και προ του ˉν λαμβανουσα το ˉμ και ˉε το
πρωτον προσωπον των πληθυντικων ποιει, οιον εστι τυπτων τυπτοντος, και ιδου
τουτο αποβαλλει την ˉτˉοˉς και λαμβανει προ του ˉν το ˉμ και ˉε και γινεται
τυπτομεν· και παλιν εστι τυψων τυψοντος, και αποβαλλει ομοιως την ˉτˉοˉς και
προ του ˉν λαμβανει το ˉμ και ˉε και γινεται τυψομεν· ωσαυτως λεγων λεγοντος
λεγομεν, λεξων 35 λεξοντος λεξομεν· και λοιπον οια εστιν η παραληγουσα της
γενικης της μετοχης, τοιαυτη εστι και η παραληγουσα του πρωτου προσωπου των
πληθυντικων. Ἡ δε παραληγουσα της γενικης της μετοχης τοιαυτη· αι γενικαι των
μετοχων αι απο των εις ˉω βαρυτονων τωι ˉο παραληγονται, οιον ο γραφων του
γραφοντος, ο τρεχων του τρεχοντος, ο λεγων του λεγοντος, ο γραψων του
γραψοντος, ο λεξων του λεξοντος· αι δε απο περισπωμενων της πρωτης συζυγιας και
19

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

της τριτης τηι ˉοˉυ διφθογγωι παραληγονται, οιον ο ποιων του ποιουντος, ο νοων
του νοουντος, ο τελων του τελουντος, ο στεφανων του στεφανουντος· η δε γενικη
της μετοχης της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων τωι ˉω παραληγεται, οιον
βοων βοωντος, γελων γελωντος, περων περωντος. Και ευλογως επι μεν της πρωτης
και τριτης συζυγιας των περισπωμενων τηι ˉοˉυ διφθογγωι παραληγεται η γενικη της
μετοχης, επι δε της δευτερας τωι ˉω· η γαρ συναιρεσις εστιν η αιτια· και γαρ ποιεων
ποιεοντος, και κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται ποιουντος,
ωσπερ ∆ημοσθενεος ∆ημοσθενους, και παλιν χρυσοων χρυσοοντος, και κατα κρασιν
των δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται χρυσουντος, ωσπερ νοος νους· και
παλιν εστι βοαων βοαοντος, και κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω γινεται βοωντος,
ωσπερ ετυψαο ετυψω, ελουσαο ελουσω. Ἐπι δε των περισπωμενων των οντων
μελλοντος χρονου η γενικη της μετο χης τηι ˉοˉυ διφθογγωι παραληγεται, οιον
κερων κερουντος, τιλων τιλουν τος, μιανων μιανουντος, ομοιως τηι πρωτηι συζυγιαι
των περισπωμενων, ωσπερ ποιων ποιουντος, νοων νοουντος. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Προστιθησι δε ο τεχνικος, οτι ο [δε] λογος αρμοζει και επι των εις ˉμˉι, οιον τιθεις
τιθεντος, και αποβαλλει την ˉτˉοˉς συλλαβην και προ του ˉν λαμβανει το ˉμ και το
ˉε, και ποιει το πρωτον προσωπον των πληθυντικων τιθεμεν, και κιχρας κιχραντος
κιχραμεν, διδους διδοντος διδομεν, ζευγνυς ζευγνυντος ζευγνυμεν. Τυπτετε. Τα εις
ˉμˉεˉν πληθυντικα τροπηι της ˉμˉεˉν εις ˉτˉε ποιουσι το δευτερον προσωπον, και η
φυλαττουσι την παραληγουσαν η τρε πουσιν αυτην· και οσα μεν εχουσι την μετοχην
εις ˉς, ταυτα φυλαττουσι την παραληγουσαν, οιον ετυψαμεν ετυψατε, επειδη τυψας
εστιν η μετοχη, ετυφθημεν ετυφθητε, επειδη τυφθεις η μετοχη, εδιδομεν εδιδοτε,
επειδη διδους η μετοχη· εστι δε επι των εις ˉω ρηματων, των εχον των δηλονοτι εις
ˉμˉεˉν το πρωτον προσωπον των πληθυντικων, η μετοχη εις ˉς επι παρακειμενου
και υπερσυντελικου ενεργητικης τε και μεσης διαθεσεως, οιον τετυφως τετυπως, και
επι αοριστου πρωτου ενεργητι κου, οιον τυψας, και επι των δυο αοριστων των
παθητικων, τουτεστι του πρωτου και δευτερου, <οιον> τυφθεις τυπεις. Τρεπουσι δε
την 36 παραληγουσαν, οσα ουκ εις ˉς εχουσι την μετοχην, ως επι ενεστωτος και
παρατατικου, οιον τυπτομεν τυπτετε, ετυπτομεν ετυπτετε, τυπτων γαρ η μετοχη· και
επι των μελλοντων, οιον τυψομεν τυψετε, τυψων γαρ η μετοχη, τυπουμεν τυπειτε,
τυπων γαρ η μετοχη, κερουμεν κερειτε, κερων γαρ η μετοχη, ευφρανουμεν
ευφρανειτε, ευφρανων γαρ η μετοχη· και επι του δευτερου αοριστου του
ενεργητικου, οιον ελα βομεν ελαβετε, λαβων γαρ η μετοχη, εδραμομεν εδραμετε,
δραμων γαρ η μετοχη. Ταυτα δε ειρηται επι των εις ˉω· τα γαρ εις ˉμˉι ληγοντα επι
μελλοντων μονον τρεπουσι την παραληγουσαν· τουτου γαρ μονου, φημι δη του
μελλοντος, η μετοχη ουκ εις ˉς, ως κατα μερος εχομεν γνωναι την κλισιν διεξιοντες,
οιον θησομεν θησετε, θησων γαρ η μετοχη. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες
λεγοντες, ει αρα επι του χρυσουμεν χρυσουτε η μετοχη ουκ εις ˉς, χρυσων γαρ η
μετοχη, διατι ουκ ετραπη η παρα ληγουσα αλλ' εφυλαχθη. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι η
συναιρεσις εστιν η αιτια του ευρεθηναι την ˉοˉυ διφθογγον και εν τωι πρωτωι
<προσωπωι> και εν τωι δευτερωι· κατα την παραληγουσαν γαρ χρυσοομεν χρυσοετε,
της παρα ληγουσης τραπεισης δια το μη εχειν την μετοχην εις ˉς, χρυσοων γαρ η
μετοχη, και λοιπον κατα κρασιν των δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται
χρυσουμεν, ωσπερ νοος νους, και παλιν κατα κρασιν του ˉο και ˉε εις την ˉοˉυ
διφθογγον γινεται χρυσουτε, ωσπερ το εμον τουμον· και λοιπον η κρασις και εν τωι
πρωτωι προσωπωι και εν τωι δευτερωι εις την ˉοˉυ διφθογγον γινομενη παρεσχεν
υπονοιαν, οτι εφυλαχθη η παρα ληγουσα του πρωτου προσωπου και εν τωι δευτερωι·
τα γαρ περισπω μενα προς την συναιρεσιν ποιουνται την παραληγουσαν, οιον
βοαομεν βοαετε, βοαων γαρ η μετοχη, και λοιπον κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω
20

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

γινεται βοωμεν, ωσπερ ελουσαο, ελουσω, και <κατα κρασιν> του ˉα και ˉε εις ˉα
μακρον γινεται βοατε, ωσπερ τα εμα ταμα· και παλιν ποιεο μεν ποιεετε, ποιεων γαρ
η μετοχη, και κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ου διφθογγον γινεται ποιουμεν,
ωσπερ χαλκεος χαλκους, <και κατα κρασιν των δυο ˉεˉε εις την ˉεˉι διφθογγον
γινεται ποιειτε, ωσπερ πολεες πολεις>. ∆ια τουτο δε εν τωι ποιειτε τα δυο ˉεˉε εις την
ˉεˉι διφθογγον εκραθησαν και ουκ εις το ˉη, επειδη τα εις ˉμˉεˉν και εις ˉτˉε τα ισα
φωνηεντα θελουσιν εχειν κατα την παραληγουσαν, οιον τυπτομεν τυπτετε, ετυ
ψαμεν ετυψατε, βοωμεν βοατε, ετυφθημεν ετυφθητε, χρυσουμεν χρυ σουτε· ει ουν
το ποιουμεν δια δυο φωνηεντων εκφερεται κατα την παραληγουσαν, δηλονοτι
αναγκαζεται και το ποιειτε δια δυο φωνηεν 37 των εκφερεσθαι κατα την
παραληγουσαν, και δηλονοτι εις την ˉεˉι διφθογ γον εγενετο η κρασις και ουκ εις το
ˉη. Τυπτουσιν. Κανονιζει το τριτον προσωπον των πληθυντικων απο της δοτικης
των πληθυντικων των ιδιων μετοχων, λεγων οτι των ενεστωτων και μελλοντων τα
τριτα προσωπα των πληθυν τικων ομοφωνα γινεται τηι δοτικηι πληθυντικηι των
ιδιων μετοχων, οιον οι τυπτοντες των τυπτοντων τοις τυπτουσι τυπτομεν τυπτετε
τυπτουσιν, οι γραφοντες των γραφοντων τοις γραφουσι γρα φομεν γραφετε
γραφουσιν, οι τυψοντες των τυψοντων τοις τυψουσι τυψομεν τυψετε τυψουσιν, οι
γραψοντες των γραψοντων τοις γραψουσι γραψομεν γραψετε γραψουσιν. Ὁ δε
λογος αρμοζει και επι των εις ˉμˉι2ˉ0, οι τιθεντες γαρ των τιθεντων τοις τιθεισι
τιθεμεν τιθετε τιθεισι, και παλιν οι κιχραντες των κιχραντων τοις κιχρασι κιχραμεν
κιχρατε κιχρασι, και παλιν οι διδοντες των διδοντων τοις διδουσι διδομεν διδοτε
διδουσι, <και παλιν οι ζευγνυντες των ζευγνυντων τοις ζευγνυσι> ζευγνυ μεν
ζευγνυτε ζευγνυσι. Λεγει δε ο τεχνικος, οτι σεσημειωται το φασιν, οτι της μετοχης
βαρυνομενης το ρημα ωξυτονηθη, οι φαντες γαρ των φαντων τοις φασιν η μετοχη
βαρυτονως, το δε ρημα οξυτο νως λεγομεν, οιον φαμεν φατε φασιν· και το εισι δε
οφειλομεν προσ θειναι, οτι της μετοχης βαρυνομενης, οι εντες γαρ των εντων τοις
εισιν, το ρημα ωξυτονηθη, εσμεν γαρ εστε εισιν. Ἔχουσι δε απολογιαν τοιαυτην
ειπειν, οτι αι μετοχαι βαρυνονται, επειδη πασα δοτικη πλη θυντικων εις ˉσˉι
ληγουσα δισυλλαβος επ' ονοματων οξυνεσθαι θελει, οιον Τρωσι βουσι χησι μησι,
πλην του πασι και του σπεσσι, <α 15> εν σπεσσι γλαφυροισι, οπερ απο του σπεεσσι
γεγονε κατα συγκοπην· το γαρ τισι και τισι προς διαφορον σημαινομενον διαφορον
και τον τονον εχει· πευστικον μεν γαρ υπαρχον βαρυνεται, οιον τισι δεδωκας;
ανταποδοτικον δε ον ηγουν αοριστον οξυνεται, οιον τισιν απηντησα· επι δε μετοχων
βαρυνεσθαι θελει, οιον στασι δουσι βασι θεισι. Τουτωι ουν τωι λογωι ως μετοχαι ουσαι
και το φασι και το εισι βαρυνονται, το δε ρημα ωξυτονηθη το φασιν, ετι δε και το
εισιν, επειδη ταυτα εγκλινονται, οιον ανθρωποι εισιν, ανθρωποι φασιν· τα δε
εγκλιτικα αυτα καθ' εαυτα οντα εν τηι τελευταιαι συλλαβηι θελουσιν εχειν τον τονον,
οιον φημι ειμι εστι· προσκειται αυτα καθ' εαυτα οντα, επειδη 38 εν τηι συνταξει
αναπεμπουσι τον τονον τον ιδιον τηι προηγουμενηι λεξει [η τηι προηγουμενηι
συλλαβηι], οιον ανθρωπος ειμι, αιδεισθαι φημι, προς τινων, βασιλειος εστιν, η τηι
προηγουμενηι συλλαβηι, οιον ηκουσεν ημων, εδωκεν ημιν, ετιμησεν ημας· τουτου
ουν χαριν και το φασιν και το εισιν ως <οντα> εγκλιτικα, οιον ανθρωποι εισιν,
ανθρωποι φασιν, εν τηι τελευταιαι συλλαβηι εχουσι τον τονον, εν δε τηι τελευταιαι
συλλαβηι εχοντα τον τονον ευλογως οξυνονται· περισπασθαι γαρ ουκ ηδυναντο,
βραχυκαταληκτουσι γαρ, περισπωμενη δε επανω βραχειας ου τιθεται, ουτε επανω
θεσει μακρας, αλλ' επανω φυσει μακρας, οιον Ἑρμης παις Ἡρακλης. Και αξιον εστι
ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν των δυο σεσημειω μενων, φημι δη του φασιν και του εισιν,
του ενος μονου εμνημονευσεν ο τεχνικος, λεγω δη του φασιν, ουκετι δε και του
εισιν. Και εστιν ειπειν την απολογιαν ταυτην· δια τουτο του εισιν ουκ εμνημονευσεν
21

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ο τεχνικος, επειδη ουκ εστιν η δοτικη των πληθυντικων της μετοχης τουτου εν
χρησει· ουκ εστι γαρ εν χρησει οι εντες των εντων τοις εισιν, και λοιπον ως μη ουσης
της δοτικης των πληθυντικων εν χρησει της οφειλουσης ελεγξαι την παραλογιαν,
παρεσιωπησεν αυτο. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το τυπτουσι και τα ομοια
γινονται εφελκυστικα του ˉν, οιον τυπτουσιν γραφουσιν· ωσπερ γαρ εχομεν μαθειν,
οτι το ˉε εν τοις ρημασι γινεται εφελκυστικον του ˉν, ως εν τωι ετυπτε ετυπτεν,
ελεγε ελεγεν, εγραφε εγραφεν, ουτω και το ˉι καθολικως λεγομεν εφελ κυστικον
του ˉν, οτε εχει προηγουμενον το ˉς η δυναμει η ενεργειαι· ενεργειαι μεν, οιον Αιασι
Αιασιν, λεβησι λεβησιν, τυπτουσι τυπτουσιν, γραφουσι γραφουσιν, δυναμει δε, οιον
εστι εστιν, το γαρ ˉς ενταυθα δυναμει, απο γαρ του εσσιν γεγονε κατα τροπην του ˉς
εις ˉτ· και παλιν Φοινιξι Φοινιξιν, Πελοψι Πελοψιν· δυναμει γαρ ενταυθα το ˉς, το
γαρ ˉξ εκ του ˉκ και ˉς δοκει συγκεισθαι, και το ˉψ εκ του ˉπ και ˉς· πολλακις δε και
του ˉφ προηγουμενου γινεται το ˉι εφελκυστικον του ˉν, οιον ορεσφι ορεσφιν,
τουτεστιν εκ του ορους. Και αξιον εστι ζητησαι, διατι το ˉι, ηνικα εχει το ˉς
προηγουμενον η δυναμει η ενεργειαι, γινεται εφελ κυστικον του ˉν, ως προεφημεν.
Και εστιν ειπειν την αιτιαν ταυτην· το στοιχειον το εσχατον της δοτικης των ενικων
παρεσχατον εστι της δοτικης των πληθυντικων, οιον τωι καλωι τοις καλοις, τηι
Μουσηι ταις Μουσαις, τηι φοβεραι ταις φοβεραις· ιδου εν μεν τηι δοτικηι των ενικων 39
το ˉι εσχατον εστιν, εν δε τηι δοτικηι των πληθυντικων το ˉι παρεσχατον εστι,
τουτεστι πλησιον του εσχατου στοιχειου· επειδη ουν εν τηι Αιαντι και Φοινικι και
Πελοπι δοτικηι ενικηι το ˉι εσχατον εστιν, εν δε τηι δοτικηι των πληθυντικων
προσλαμβανον το ˉς γινεται Αιασι Φοινιξι Πελοψι, τουτου χαριν προσλαμβανει το
ˉν, ινα ευρεθηι το ˉι παρεσχατον της δοτι κης των πληθυντικων. Ἐπειδη δε εν τοις
ονομασι <το ˉι> εφελκυστικον εγενετο του ˉν προηγουμενου του ˉς η δυναμει η
ενεργειαι, τουτου χαριν καθολικως επεκρατησε και επι των μη οντων ονοματων το
τοιουτον σχημα, φημι δη το γινεσθαι το ˉι εφελκυστικον του ˉν προηγουμενου του
ˉς η δυναμει η ενεργειαι, οιον εστι εστιν, Αιασι Αιασιν, Πελοψι Πελοψιν, Φοινιξι
Φοινιξιν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Παρατατικος.Ἔτυπτον. Ἰστεον οτι πας παρατατικος
ενεργητικος οριστικος κατα το πρωτον προσωπον εις ˉν ληγει, και προ του ˉν απο
των εις ˉω ρηματων υπαρχων θελει εχειν η το ˉο η το ˉω η την ˉοˉυ διφθογγον·
περι γαρ των εις ˉμˉι εν τωι ιδιωι τοπωι, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Και απο μεν
βαρυτονων ρηματων υπαρχων το ˉο εχει προ του ˉν, οιον τυπτω ετυπτον, γραφω
εγραφον, λεγω ελεγον· απο δε της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων υπαρχων
το ˉω εχει, οιον βοω εβοων, γελω εγελων, κοπιω εκοπιων, γηρω εγηρων· απο δε της
πρωτης συζυ γιας και τριτης των περισπωμενων υπαρχων την ˉοˉυ διφθογγον εχει,
οιον ποιω ποιεις εποιουν, νοω νοεις ενοουν, ορθω ορθοις ωρθουν, ιδρω ιδροις
ιδρουν· τουτων δε, φημι <δη> των περισπωμενων, η συναι ρεσις εστιν η αιτια· απο
γαρ του εποιεον γεγονεν εποιουν κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον,
ωσπερ χαλκεος χαλκους, και παλιν απο του εβοαον γεγονεν εβοων κατα κρασιν του
ˉα και ˉο εις ˉω, ωσπερ ελουσαο ελουσω, και παλιν απο του εχρυσοον γεγονεν
εχρυσουν κατα κρασιν των δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον, ωσπερ νοος νους.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ὁ δε τεχνικος απο της γενικης της μετοχης του ενεστωτος
κανο νιζει τον παρατατικον λεγων ουτως· η γενικη της μετοχης του ενεστωτος
αποβαλλουσα την τελευταιαν συλλαβην και την αρχουσαν αυξουσα χρονικως η
συλλαβικως τον παρατατι κον ποιει, οιον τυπτοντος ετυπτον, γραφοντος εγραφον,
λεγοντος ελεγον, ποιουντος εποιουν, γελωντος εγελων, χρυσουντος εχρυσουν,
στεφανουντος εστεφανουν. Και εαν μεν απο συμφωνου αρχηται ο ενε στως,
συλλαβικως μεγεθυνεται ο παρατατικος προσλαμβανων κατ' αρχας 40 το ˉε, οιον
τυπτω ετυπτον, γραφω εγραφον· το δε βουλομαι ηβουλο μην, δυναμαι ηδυναμην
22

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἀττικα, κατα εκτασιν γαρ Ἀττικην του ˉε εις το ˉη γεγονασιν· το δε ηθελον ου
γεγονε κατ' εκτασιν, αλλα δυο ενε στωτες εισιν, ο θελω και ο εθελω· <και απο μεν
του θελω> γινεται εθελον δια του ˉε, ωσπερ τυπτω ετυπτον, απο δε του εθελω
ηθελον δια του ˉη, ωσπερ ελεγχω ηλεγχον. ∆ει προσθειναι χωρις των Ἰωνι κων και
των ποιητικων· απο γαρ του τυπτω γινεται το τριτον προ σωπον του παρατατικου
τυπτε, τυπτε δ' επιστροφαδην παρα τωι ποιητηι <Φ >, και τυπτεσκεν ιωνικως αντι του
ετυπτεν· οι γαρ Ἴωνες και οι ποιηται πολλακις συναρχομενους ποιουσι τους
παρωιχημενους τοις ιδιοις ενεστωσιν, ειτε απο συμφωνου ειτε απο φωνηεντος
αρχεται ο ενεστως, οιον τυπτω ετυπτον και <Φ > τυπτε δ' επιστροφα δην ποιητικως,
και ιωνικως τυπτεσκεν, αντι του ετυπτεν, και παλιν αγω ηγον, <και> αγεν δε ε μοιρα
βαρεια ποιητικως και αγεσκεν ιωνικως αντι του ηγε, και παλιν απτομαι ηπτομην και
ηψαμην και <Ψ 666> αψατο δ' ημιονων ποιητικως η ιωνικως αντι του ηψατο. ∆ει
προσ θειναι χωρις του ειπεσκε· τουτο γαρ την της μετοχης αρχουσαν εφυ λαξε της
ειπων ειποντος, ου μην του ενεστωτος, επω γαρ ο ενεστως, εξ ου το εννεπε εστιν.
Ἔτι δει προσθειναι εν τωι λογωι τωι λεγοντι, οτι εαν απο συμφωνου αρχηται ο
ενεστως, συλλαβικως μεγεθυνεται η αρχουσα του παρατατικου, τουτεστι προσοδωι
του ˉε αυξεται, και χωρις των απο προθεσεων αρχομενων, οιον καταγραφω
κατεγραφον, κατα λεγω κατελεγον, περιπατω περιεπατουν· ουδε γαρ ταυτα
προσελαβον το ˉε κατα την αρχουσαν, ουδε γαρ λεγομεν εκαταγραφον η
εκαταλεγον η επεριπατουν, αλλ' ενδοθε της προθεσεως εχουσι το ˉε· ετι δει προσθει
ναι και χωρις του δυσαρεστω και του δυσαπιστω· ταυτα γαρ ου προσλαμβανουσι το
ˉε κατα την αρχην, ουδε γαρ λεγομεν εδυσαρεστουν και εδυσαπιστουν, αλλα
δυσηρεστουν και δυσηπιστουν, τουτεστιν ηυξησαν χρονικως την μετα την ˉδˉυˉς
συλλαβην, τουτεστι την επιουσαν αρκτικην συλλαβην του ενεστωτος. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι εαν απο του ˉρ αρχηται το θεμα ηγουν ο ενεστως, και ετερον
ˉρ προσλαμβανει ο παρατατικος, οιον ραπτω ερραπτον, ραπιζω ερραπιζον, ρεω
ερρεον· η δε αιτια εστιν αυτη· ιστεον οτι το ˉρ ενο 41 μισθη φωνηεν ειναι εκ
τοιουτων κανονων· το ˉρ μονον εκ παντων των συμφωνων δεχεται και δασειαν,
οιον ραπιζω ραπτω, δεχεται <δε> και ψιλην, οιον μεῤος φεῤω, ωσπερ και τα
φωνηεντα· και δια τουτο επε νοηθη φωνηεν ειναι· μονα γαρ τα φωνηεντα δεχονται
δασειαν και ψιλην, ψιλην μεν, οιον ακουω ελεω, δασειαν δε, οιον ευρον υλη υβρις
ωσπερ γαρ ου τιθεται τονος επανω συμφωνου, αλλ' επανω φωνηεντος, οιον
ανθρωπος δημος καλος, τον αυτον τροπον ουτε επανω συμφωνου τιθεται πνευμα,
αλλ' επανω φωνηεντος· μονον δε το ˉρ, ως ειρηται, πεφυκε και δασυνεσθαι και
ψιλουσθαι, και δια τουτο, ωσπερ ειρηται, υπενοηθη φωνηεν ειναι. Τα δε εις ˉα
ληγοντα θηλυκα συνεσταλμενον εχοντα το ˉα, εαν μεν εχωσι προ του ˉα συμφωνον,
τρεπουσι το ˉα εις ˉη εν τηι γενικηι, οιον Μουσα Μουσης, δοξα δοξης, διψα διψης· εαν
δε φωνηεν εχωσι προ του ˉα, φυλαττουσι το ˉα εν τηι γενικηι, οιον μαια μαιας,
Ἀντιοχεια Ἀντιοχειας, Ἀλεξανδρεια Ἀλεξανδρειας· ομοιως δεκαι τα εχοντα το ˉρ
φυλαττουσι το ˉα εν τηι γενικηι, οιον σφαιρα σφαι ρας, θυρα θυρας, σωτειρα
σωτειρας, γενετειρα γενετειρας, ∆ηιανειρα ∆ηιανειρας· δηλον ουν οτι ουκ εστι
συμφωνον το ˉρ αλλα φωνηεν· ει γαρ ην συμφωνον, ουκ ωφειλε το ˉα φυλαχθηναι
εν τηι γενικηι, αλλα τραπηναι εις το ˉη. Και εξ αλλου δε λογου δεικνυται το ˉρ
φωνηεν υπαρχον· τα εις ˉοˉς ληγοντα αρσενικα ποιουντα κατ' ιδιαν θηλυκα,
τουτεστι μη οντα κοινα τωι γενει (δια το ο φιλοσοφος και η φιλοσο φος), ει μεν
εχουσι προ του ˉο φωνηεν, εις ˉα ποιουσι το θηλυκον, οιον Βυζαντιος Βυζαντια,
Ῥοδιος Ῥοδια, αλλοτριος αλλοτρια, μετριος μετρια· ει δε συμφωνον εχουσι προ του
ˉο, εις ˉη ποιουσι το θηλυκον, οιον σοφος σοφη, καλος καλη, αγαθος αγαθη· ει δε
εχουσι προ του ˉο το ˉρ, εις ˉα ποιουσι το θηλυκον, οιον φοβερος φοβερα, χλιαρος
23

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

χλιαρα, καθαρος καθαρα· δηλον ουν οτι ουκ εστι συμφωνον το ˉρ αλλα φωνηεν· ει
γαρ ην συμφωνον, εις ˉη ωφειλε ποιησαι το θηλυκον και ουκ εις ˉα. Ἰστεον δε οτι τα
εχοντα το ˉρ θηλυκα τωι ˉα χαιρουσιν, ειτε μονογενη 42 εισιν ειτε μη μονογενη, οιον
φαρετρα φαλακρα ποδαγρα χαραδρα σαπρα μικρα καθαρα μακρα πονηρα· και
σημειουται τινα ο Ἡρωδιανος εν τηι Καθολου μη εξενεχθεντα δια του ˉα αλλα δια
του ˉη, εισι δε ταυτα· Ἄσκρη (πολις Βοιωτιας) κορη αθαρη (εστι δε σιτωδες τι
εψητον, οπερ εν τηι συνηθειαι αρσανα καλουσι) δερη (ο τραχηλος) Ἐφυρη (ονομα
πολεως, ως παρα τωι ποιητηι <Ζ 152> εστι πολις Ἐφυρη μυχωι Ἄργεος ιπποβοτοιο, εστι
δε η νυν λεγομενη Κορινθος) Κυρη (εστι δε ονομα πηγης, αφ' ης και η Κυρηνη πολις)
Τερψιχορη (Ἀττικοι δε δια του ˉα φασι Τερψιχορα) επικορρη (σημαινει δε το επι της
κεφαλης· κορση γαρ η κεφαλη, και απο του κορση το κορρη τροπηι του ˉς εις ˉρ, ως
αρσην και αρρην) Ὀλυκρη (πολις) Κατρη (και αυτη πολις Κρητικη, απο Κατρεως
τινος) Ἄγρη (πολις Λυδιας) Ἀντισαρη (πολις, ην τινες Τισαρην φασι) καρη (σημαινει
δε την κεφαλην και οξυνεται· το γαρ καρη το βαρυτονουμενον ουδετερον εστιν, απο
γαρ του καρηνον γενο μενον κατα αποκοπην εστιν) και παρα τωι ποιητηι το Ἵρη
(εστιν ονομα πολεως, οιον <Ι 150> Καρδαμυλην Ἐνοπην τε και Ἵρην ποιηεσσαν)·
ταυτα δε Ἰωνικα φασιν ειναι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το ογδοη δοκει
αντικεισθαι τωι κανονι των εχοντων προ του ˉο φωνηεν, οτι προ του ˉο εχον
φωνηεν εις ˉη εποιησε το θηλυκον και ουκ εις ˉα· και εστιν ειπειν την διαιρεσιν, ην
φησι περι των φωνηεντων Ἀπολλωνιος ο τεχνικος εχουσαν ουτως· εισι φω νηεντα
τινα χαιροντα τωι ˉα, τινα δε τωι ˉη, τινα δε και τωι ˉη και τωι ˉα· και το μεν ˉα χαιρει
τωι ˉη, οιον ∆αναη, και τωι ˉα, οιον πραια· το δε ˉε τωι ˉα χαιρει, οιον νεα· το δε ˉι τωι
ˉα χαιρει, οιον ανια· το δε ˉο και τωι ˉη χαιρει και τωι ˉα, οιον αθροα στοα πνοη ακοη
ογδοη· το δε ˉυ τωι ˉη χαιρει, οιον Λιβυη εγγυη· ωσαυτως δε και το ˉω τωι ˉη χαιρει,
οιον ζωη ιωη (σημαινει δε την εκπεμπομενην φωνην). ∆υνατον δε εστι λεγειν, οτι
και τωι λογωι των τακτικων το ογδοη δια του ˉη εξη νεχθη, ωσπερ το εκτη και
εβδομη και ενατη και δεκατη, ει και ταυτα συμφωνον εχουσι προηγουμενον. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι και απο της Αιολιδος διαλεκτου δεικνυται το ˉρ
φωνηεν· ειωθασι γαρ οι Αιολεις προστιθεναι το ˉυ φωνηεντος επιφερο 43 μενου, ως
επι του εαδεν ευαδεν, και παλιν το ηως αως λεγουσιν οι ∆ωριεις, οι δε Αιολεις τουτο
λεγουσιν αυως προστιθεντες το ˉυ, και παλιν <το> αατην αυατην λεγουσιν οι
Αιολεις, συμφωνου δε επιφερο μενου ουδεποτε προστιθεασι το ˉυ οι Αιολεις· το γαρ
νοσος νουσος και μονος μουνος και Ὄλυμπος Ουλυμπος ποιητικα εισι και ουκ
Αιολικα· του δε ˉρ επιφερομενου πολλακις προστιθεασι το ˉυ οι Αιολεις, οιον
αυρηκτος, αρρηκτος γαρ· δηλον ουν οτι <το ˉρ> φωνηεν εστι και ου συμφωνον.
Ουτοι μεν εισιν οι λογοι οι δεικνυοντες φωνηεν ειναι το ˉρ. Ἔλθωμεν ουν και
δειξωμεν, οτι συμφωνον εστι <το ˉρ> και <ου> φωνηεν. Ἰστεον οτι παν φωνηεν καθ'
εαυτο φωνην αποτελει, οιον ˉα ˉε ˉη ˉι ˉο ˉυ ˉω, οθεν και φωνηεντα λεγονται
παρα το φωνην αφ' εαυτων αποτελειν· το δε ˉρ ου δυναται καθ' εαυτο φωνην
αποτελειν, μετα γαρ του ˉω εκφωνειται· δηλον ουν οτι ουκ εστι φωνηεν, αλλα
συμφωνον· αλλως τε δε ουδεποτε εν μιαι συλλαβηι τρια φωνηεντα ευρι σκονται, αλλ'
η εν η δυο φωνηεντα, ως επι των διφθογγων, οιον ευχος οικος αυλος· εαν ουν
ειπωμεν το ˉρ φωνηεν ειναι, ευρεθησονται εν τωι ρευμα και ρους τρια φωνηεντα εν
μιαι συλλαβηι, οπερ εστιν αδυ νατον. Ἔτι δε ουδεν ονομα αρσενικον εις φωνηεν
ληγει, οιον Αιας Πλατων Φοινιξ· το γαρ <Β 336> ιπποτα Νεστωρ και <Α 175> μη τιετα
Ζευς και τα τοιαυτα ποιητικα εισιν κατα μεταπλασμον γενομενα, και το τοιουτοσι δε
και το τοιοσδε επεκτεταμενα εισιν· πως ουν το ˉρ φωνηεν δυναται ειναι, οπου το
Νεστωρ ρητωρ και τα τοιαυτα εις ˉρ ληγουσιν; ευρεθησεται γαρ αρσενικον ονομα εις
φωνηεν ληγον, οπερ εστιν αδυνατον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἐπειδη δε ανωτερω
24

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ελεγομεν οτι το ˉρ πεφυκεν επιδεχεσθαι και δασειαν και ψιλην, δει γινωσκειν, οτι το
ˉρ αρχομενον λεξεως δασυνεσθαι θελει, οιον ρωμη ρητωρ, χωρις του ᾿Ραρος (εστι δε
ονομα κυριον) και χωρις των εξ αυτου, οιον ᾿Ραριας (σημαινει δε την ∆ημητρα) και
᾿Ραριον πεδιον· επι τουτων γαρ φασι το μεν πρωτον ˉρ ψιλουσθαι, το δε δευτερον
δασυνεσθαι· ο μεντοι Ἡρωδιανος εν τωι εικοστωι βιβλιωι της Καθολου τα δυο ˉρˉρ
λεγει ψιλουσθαι επι τουτων και κατα την πρωτην συλλαβην και κατα την δευτεραν.
Τουτων ουτως εχοντων το ραπτω και το ραπιζω αρχονται απο δασειας, ηγουν απο
δασυνομενου του ˉρ· θελουσι δε τα συμφωνα και πνευματα της αρχουσης
φυλαττεσθαι 44 και εν τοις παρωιχημενοις. <οιον> φιλω εφιλουν (ιδου εφυλαξε το
δασυ, φημι δη το ˉφ) φθονω εφθονουν, τυπτω ετυπτον (εφυλαξε το ψιλον ˉτ)· απο
ουν του ραπτω και ραπιζω εαν γενηται ο παρατατικος προσ οδωι του ˉε εραπτον και
εραπιζον δι' ενος ˉρ, αναγκαζεται ψιλουσθαι το ˉρ εν τωι παρατατικωι του ενεστωτος
δασυνομενου, και ουκετι λοιπον φυλαττεται το πνευμα του ενεστωτος και εν τωι
παρατατικωι· μελλει γαρ του ενεστωτος δασυνομενου ψιλουσθαι ο παρατατικος,
οπερ εστιν αδυνατον. Ἤμελλε δε ψιλουσθαι το ˉρ εν τωι παρατατικωι, ει εξεφερετο
δι' ενος ˉρ, επειδη κανων εστιν ο λεγων, οτι το ˉρ μεταξυ δυο φωνηεν των εν απληι
λεξει ψιλουσθαι θελει, οιον μερος φερω χαιρω δερω ερις Παρις· προσκειται εν απληι
λεξει δια το φιλορωμαιος και μισο ρητωρ· ενταυθα γαρ επειδη ουκ εστιν απλη λεξις,
μενει το ˉρ δασυνο μενον και φυλαττον του Ῥωμαιος και ρητωρ την δασειαν·
προσκειται δε μεταξυ δυο φωνηεντων δια το αφρος και ωχρος· ενταυθα γαρ το ˉρ
δασυνεται, επειδη κανων εστιν ο λεγων, οτι το ˉρ μετα των δασεων δασυ εστιν, οιον
θρονος χρονος αφρων, μετα δε των ψιλων ψιλον, οιον καπρος ακρος τροπος. Τουτου
ουν χαριν προσλαμβανει ο παρα τατικος ετερον ˉρ, οιον ερραπτον ερραπιζον, ινα
φυλαξηι το πνευμα του ενεστωτος· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι εαν ευρεθωσι δυο
ˉρˉρ, το μεν πρωτον ψιλουται, το δε δευτερον δασυνεται, οιον πορρω αρρωστος
επιρρημα αρραγες υποδηματορραφος, δηλονοτι χωρις των Αιολικων· οι γαρ Αιολεις
ψιλωτικοι οντες τα δυο ˉρˉρ ψιλουσιν, οιον κερρω φθερρω· του ουν δευτερου ˉρ
δασυνομενου επι του ερραπτον και ερραπιζον, φυλαττεται το πνευμα του ενεστωτος
και εν τωι παρα τατικωι, φημι δη η δασεια του ραπτω και ραπιζω. Ἰστεον δε οτι πολ
λακις οι ποιηται δια το μετρον δι' ενος ˉρ εκφερουσι τους παρωιχημε νους επι των
απο του ˉρ αρχομενων ρηματων, οιον ως παρα τωι ποιητηι εν τωι βʹ στοιχειωι της
Ἰλιαδος <Β 400> αλλος δ' αλλωι ερεζε θεων, και παλιν <Ι 647> μνησομαι ως μ'
ασυφηλον εν Ἀργειοι σιν ερεξεν. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι ηνικα ευρεθωσι δυο
ˉρˉρ, το πρωτον ψιλουται και ου δασυνεται, οιον αρρωστος επιρρημα. Και εστιν
ειπειν, οτι δια τουτο, ηνικα ευρεθωσι δυο ˉρˉρ, το πρωτον ψιλουται και ου
δασυνεται, επειδη ουδεποτε ουτε συλλαβη ουτε λεξις εις δασυ κατα ληγει, οθεν
<του> Ἀτθις και Σαπφω και Βακχος τα πρωτα δια ψιλων 45 γραφομεν και ου δια
δασεων· ει ουν, ηνικα ωσι δυο ˉρˉρ, το μεν πρωτον ˉρ εδασυνετο, εμελλεν η
συλλαβη εις δασυνομενον το ˉρ καταληγειν, οπερ εστιν αδυνατον· τουτου ουν
χαριν, ηνικα ευρεθωσι δυο ˉρˉρ, το πρωτον ψιλουται και ου δασυνεται. Ει δε απο
φωνηεντος αρχεται ο ενεστως, χρονικως αυξεται ο παρατατικος, οιον αγω ηγον,
ελεγχω ηλεγχον, ελαυνω ηλαυνον, ερμηνευω ηρμηνευον, ερωτω ηρωτων, αριστω
ηριστων, ορθω ωρθουν, ομνυω ωμνυον. ∆ει προσθειναι χωρις των Ἰωνικων και των
ποιητικων· οι γαρ Ἴωνες και οι ποιηται συναρχομενους πολλακις ποιουσι τους
παρωιχημενους τοις ιδιοις ενεστωσιν, οιον αγω αγον, αγεν δε ε μοιρα βαρεια, αντι
του ηγε, και παλιν απτομαι αψαμην, <Ψ 666> αψατο δ' ημιονων, αντι του ηψατο,
χωρις του ειπεσκε· τουτο γαρ, ως ειρηται, την της ειπων μετοχης αρχουσαν
εφυλαξεν, ου μην την του ενεστωτος, επω γαρ ο ενεστως, εξ ου το εννεπε. Ἔτι δει
προσθειναι και χωρις των απο προθεσεως αρχομενων δια το αναγινωσκω
25

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ανεγινωσκον και ανερχομαι ανηρχομην· ουδε γαρ ηυξηθη επι τουτων χρονικως η
αρχουσα του παρατατικου, η γαρ αρχουσα του ενεστωτος εφυλαχθη και εν τωι
παρατατικωι· ετι δει προσθειναι και χωρις του ευαρεστω ευηρεστουν και ευορκω
ευωρκουν· ουτε γαρ επι τουτων ηυξηθη χρονικως η αρχουσα του παρατατικου· η γαρ
αρχουσα του ενεστωτος εφυλαχθη και εν τωι παρατατικωι, αλλ' εσωθεν εγενετο και
επι τουτων η κλισις, ως επι των προ αυτων του ανεγινωσκον και ανηρχομην. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἑπτα δε οντων των φωνηεντων, ˉα ˉε ˉη ˉι ˉο ˉυ ˉω, τεσσαρα μεν
εισιν αμεταβολα εν τοις παρωιχημενοις, ˉη ˉω ˉι ˉυ, οιον ηβω ηβων, ωθω ωθουν,
ιξευω ιξευον, υδρευω υδρευον· ταυτα γαρ ου τρεπονται εν τοις παρωιχημενοις·
ιστεον δε οτι εν τωι ιξευον υδρευον τα διχρονα φυσει μακρα γινονται, το γαρ ˉι και
ˉυ ει και ου μεταβαλλονται εν τοις παρωιχημενοις εις αλλα φωνηεντα, αλλ' ουν
φυσει μακρα γινονται. ∆ει δε γινωσκειν οτι τινες, ων εις εστι και ο Τρυφων,
ηθελησαν φυσικωι λογωι εξετασαι και ειπειν, οτι το ˉη και το ˉω εν τοις
παρωιχημενοις μειζονα εισι του ˉη και του ˉω των εν τωι ενεστωτι, επειδη αει ο
παρωιχημενος χρονος πλεον τι ποτε επι δεχεται του ενεστωτος, η χρονον η
συλλαβην· συλλαβην μεν, οιον 46 τυπτω ετυπτον, γραφω εγραφον, λεγω ελεγον,
χρονον δε, οιον αγω ηγον, ελεγχω ηλεγχον, ομνυω ωμνυον· ουκουν και το ˉη το εν
τωι παρατατικωι μειζον εστι του ˉη του εν τωι ενεστωτι, ωσαυτως δε και το ˉω το εν
τωι παρατατικωι μειζον εστι του ˉω του εν τωι ενεστωτι. Ἀλλα προς τουτο λεγει
Ἀπολλωνιος ο τεχνικος, οτι ωσπερ τα σωματα το ιδιον μεγεθος απολαβοντα
ανεπαυξητα καθεστηκασι, τον αυτον τροπον και τα τελεια μεγεθη των μακρων ου
δυνανται πλεον μεγεθυνεσθαι, ως απολαβοντα το ιδιον μεγεθος. Ει δε τις ειποι, και
διατι το ˉα φυσει μακρον υπαρχον τρεπεται κατα τους παρωιχημενους, οιον αριστω
ηρι στων, λεγομεν, οτι το ˉα ουκ εχει ιδιον [μεγεθος] το εκτεινεσθαι μονον, αλλα και
το συστελλεσθαι· διχρονον γαρ ον ουκετι μονον εκτεινεσθαι πεφυκεν, αλλα και
συστελλεσθαι. Τρια δε εισιν εν τοις παρωιχη μενοις μεταβολικα φωνηεντα, ˉα ˉε ˉο·
ταυτα γαρ τρεπονται εν τοις παρωιχημενοις, οιον το μεν ˉα εις ˉη τρεπεται, οιον αγω
ηγον, απτω ηπτον, αριστω ηριστων, αρμενιζω ηρμενιζον, ακουω ηκουον, αρτυω
ηρτυον, χωρις των Ἰωνικων και ποιητικων, δια το αγεν και αψατο, καθως
προγεγραπται, και χωρις των απο προθεσεως, καθως και περι αυτων προγεγραπται.
∆ει προσθειναι και χωρις του αηθεσσω αηθεσσον, <Κ 493> αηθεσσον γαρ ετ' αυτων
(αηθεσσω δε εστι το αηθης υπαρχω) και χωρις του εν τηι συνηθειαι λεγομενου
αηδιζομαι αηδιζομην, και χωρις του αΐω αιε και του αω (του σημαινοντος το πνεω)
αε· ταυτα γαρ εφυλαξαν το ˉα και ουκ ετρεψαν αυτο εις το ˉη, ινα μη ευρεθηι
αλλεπαλληλον το ˉη· ει γαρ ετρεψαν αυτο εις το ˉη, ημελλον ειναι κακοφωνα
παραλαμβανομενα εν παραλληλοτητι του ˉη, οιον ηηδιζομην και ηηθεσσον· το δε
αω (το σημαινον το πνεω) και <το> αΐω (το σημαινον το ακολουθω) ουκ ετρεψαν το
ˉα εις το ˉη, ινα <μη> συνεμπεσωσιν ετερωι σημαινομενωι· το γαρ αΐω ει ετρεψε το ˉα
εις ˉη, ειχε συνεμπεσειν τωι ηιε τωι σημαινοντι το επορευετο, το δε αω ει ετρεψε το
ˉα εις ˉη, ειχε συνεμπεσειν τωι ηε τωι σημαινοντι το υπηρχεν. Ἀπορουσι δε τινες
λεγοντες, δια ποιαν αιτιαν τριων διχρονων οντων, του ˉα του ˉι και του ˉυ, το μεν
ˉα τρεπεται εις ˉη, <οιον> αγω ηγον, το δε ˉι και το ˉυ ου τρεπονται, οιον ιξευω
ιξευον, υδρευω υδρευον. και εστιν ειπειν, οτι επειδη το ˉα εσχεν αντιστοιχουν το ˉη,
τουτου χαριν ετραπη εις αυτο· οτι γαρ το ˉη αντιστοιχουν εστι τωι ˉα, δηλον <εστιν>
οτι και εις ˉα τρεπεται, οιον ληβω ελαβον, μηθω εμαθον, δηκω εδακον, ληθω 47
ελαθον· το δε ˉι και το ˉυ ως μη εχοντα αντιστοιχα εις α ωφειλον τρα πηναι, τουτου
χαριν ου τρεπονται αλλα μονον εκτεινονται, οιον ιξευω ιξευον, υδρευω υδρευον. Τα
δε απο του ˉο αρχομενα ρηματα το ˉο εις ˉω μεγεθυ νουσιν εν τωι παρατατικωι, οιον
ομνυω ωμνυον, ομολογω ωμολογουν, ορθω ωρθουν, ορω ωρων και εν πλεονασμωι
26

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

του ˉε εωρων. Το δε ˉε ποτε μεν εις ˉη τρεπεται, οιον ελεγχω ηλεγχον, ελαυνω
ηλαυνον, ποτε δε και το ˉι προσλαμβανει, οιον εχω ειχον, ερπω ειρπον. Κρειττον δε
αυτα κανονισαι ουτως· τα απο του ˉε αρχομενα ρηματα υπερ δυο συλλαβας τρεπουσι
το ˉε εις το ˉη εν τωι παρατατικωι, οιον ερμηνευω ηρμηνευον, ετοιμαζω ητοιμαζον,
ερεθιζω ηρεθιζον, ελαυνω ηλαυνον, ερευνω ηρευνων, ελεω ηλεουν, ερωτω ηρω
των, χωρις του εθιζω ειθιζον, τουτο γαρ δια της ˉεˉι διφθογγου γρα φεται, και του
εργαζομαι ειργαζομην, οπερ και διφορειται· τινες μεν γαρ δια της ˉεˉι διφθογγου
γραφουσιν αυτο, τινες δε δια του ˉη· και χωρις του εστιω ειστιων (σημαινει δε το
αριστοποιω), ως παρα Μεναν δρωι fragm. 909 Κ> ειστιων τους φιλους· και χωρις του
ερυω ει ρυον (σημαινει δε το ελκυω), <Θ 226> ειρυσαν ηνορεηι πισυνοι και καρτει
χειρων παρα τωι ποιητηι, και του ελκυω ειλκυον και ειλκυσα, και χωρις του ερπυζω
ειρπυζον (ερπυζω δε εστι το βαδιζω). Τα δε δισυλλαβα ει μεν περισπωνται, και αυτα
τρεπουσι το ˉε εις το ˉη, <οιον> ερω εραις ηρων, εψω εψεις ηψουν, ελω ελαις ηλων
(σημαινει δε το ηλαυνον), ελκω ελκεις ηλκησα, <λ 580> Λητω γαρ ηλκησε, ∆ιος
κυδρην παρακοιτιν, αντι του εσυρεν, ελκω ελκοις ηλκωσα (αντι του ετραυματισα),
χωρις του εω εαις ειων· τουτο γαρ δια της ˉεˉι διφθογγου γραφεται, και του ερω
ερεις ειρουν (του σημαινοντος το λεγω), εξ ου και ο παρακειμενος ειρηκα· το γαρ
ετερον σημαινομενον, λεγω δη το ερω εραις, τουτεστι το ερωτικως εχω, δια του ˉη
γινεται κατα τον παρωιχημενον, οιον ηρων γαρ, ηρων, ομολογω, και νυν δ' ερω παρα
Μενανδρωι <φραγμ. 859 Κ>· και χωρις του <Ρ 395> ειλκεον αμφοτεροι· τουτο γαρ δια
της ˉεˉι διφθογγου εκφερεται· εστι δε ως απο του ελκω ελκεις, και σημαινει το
εσυρον· το δε κατα τον πρωτον αοριστον δια του ˉη, οιον <λ 580> Λητω γαρ ηλκησε,
αντι του 48 εσυρεν. Τα δε δισυλλαβα βαρυτονα εχουσι διαφοραν· τινα μεν γαρ εξ
αυτων δια του ˉη γινονται, οιον ερδω ηρδον (σημαινει δε το πραττω), ελπω ηλπον
(σημαινει δε το ελπιζω), τινα δε δια της ˉεˉι διφθογγου, οιον εχω ειχον, ελκω
ειλκον. Και εστιν ειπειν, οτι παντα τρεπουσι το ˉε εις ˉη, οιον ελπω ηλπον, ερδω
ηρδον, εσθω ησθον, (εξ ου το <Ω 476> εσθων και πινων παρα τωι ποιητηι), χωρις
τινων· εισι δε ταυτα, εχω ειχον, ερπω ειρπον (το βαδιζω), επω ειπον (σημαινει δε το
λεγω και το ακολουθω), ελω ειλον (ειτε επι του λαμβανω ειτε επι του φονευω), εθω
ειθον (σημαινει δε το εξ εθους τι διαπραττομαι, οιον <Ι 540> εθων Οινηος αλωην),
οθεν ο μεσος παρακειμενος γινεται ειθα και πλεονασμωι του ˉω ειωθα, οθεν και το
<Θ 408> γαρ μοι εωθεν ενικλαν οττι νοησω· εστι δε και το εω το σημαινον το ενδυο
μαι, οθεν και ο <παθητικος> παρακειμενος, <Ο 308> ειμενος ωμοισιν νεφελην δια της
ˉεˉι διφθογγου. Ταυτα δε εισι τα δισυλλαβα βαρυ τονα τα γινομενα δια της ˉεˉι
διφθογγου. ∆ιατι δε το μεν ˉε διχως μεγεθυνεται εν τοις παρωιχημενοιςη γαρ
τρεπεται εις το ˉη, οιον ελεγχω ηλεγχον, ελαυνω ηλαυνον, η προσλαμβανει το ˉι,
οιον εχω ειχον, ελκω ειλκοντο δε ˉο μιαν μονην εκτασιν δεχεται, λεγω δη το
τρεπεσθαι εις το ˉω, οιον ομνυω ωμνυον, ορθω ωρθουν, εν τωι Ῥηματικωι
Ἀπολλωνιου, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Ταυτα μεν εν τουτοις. ∆εον δε γινωσκειν
οτι των διφθογγων η ˉεˉι και η ˉοˉυ ου τρεπονται, ως το εικονιζω εικονιζον,
εικαζω εικαζον, ειργω ειργον, ουρω ουρουν, ουριοδρομω ουριοδρομουν
(ουριοδρομειν δε εστι το επι τηδειως πλεειν)· αι δε λοιπαι εις τα οικεια μεγεθη
μεταβαλ λονται, οιον οιγω ᾦγον, οιχομαι ωιχομην, το γαρ ο εις το ˉω τρε πεται, ως
εμαθομεν, και παλιν αισχυνομαι ηισχυνομην, αιτω ᾔτουν, το γαρ ˉα εις το ˉη
τρεπεται. Ἰστεον δε οτι ιαʹ διφθογγοι εισι · πεντε γαρ οντων φωνηεντων
προτακτικων, ˉα ˉε ˉη ˉο ˉω, δυο δε υποτακτικων, ˉι και ˉυ, ευλογως ιαʹ
αποτελουνται διφθογγοι· προσερχονται γαρ ταυτα τα δυο φωνηεντα τα υποτακτικα
τοις πεντε προτακτικοις και αποτελουσι δεκα διφθογ γους· οιον το ˉι και ˉυ τωι ˉα
προσερχομενα αποτελουσι δυο διφθογγους, 49 τουτεστι την ˉαˉι και την ˉαˉυ· και
27

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παλιν το ˉι και ˉυ τωι ˉε προσερχομενα αποτελουσι δυο διφθογγους, τουτεστι την
ˉεˉι και την ˉεˉυ· και παλιν το ˉι και ˉυ προσερχομενα τωι ˉη δυο αποτελουσι
διφθογγους, την τε ˉηι, οιον τηι καληι, και την ˉηˉυ, οιον ηυλουν· και παλιν το ˉι και
ˉυ τωι ˉο προσ ερχομενα δυο αποτελουσι διφθογγους, την τε ˉοˉι και την ˉοˉυ· και
παλιν το ˉι και ˉυ τωι ˉω προσερχομενα αποτελουσι δυο διφθογγους, την τε ˉωι και
την ˉωˉυˉ, οιον τωι καλωι και ωυτος, <Ε 396>ευτε μιν ωυτος ανηρ, αντι του ο αυτος·
ιδου ουν εκ των πεντε προτακτικων φωνηεντων και των δυο υποτακτικων δεκα
απετελεσθησαν διφθογγοι, και τα δυο δε υποτακτικα συμπλεκομενα αλληλοις την
ˉυˉι διφθογγον αποτελουσιν, οιον υιος, και λοιπον ευρισκονται ιαʹ διφθογγοι.
∆ιφθογγοι δε λεγον ται δια το εκαστην αυτων εχειν δυο φωνηεντα· φθογγους γαρ
λεγομεν ενταυθα τα φωνηεντα, καν εκφωνωνται καν μη εκφωνωνται, ωστε ουν,
καν εχηι το ˉι εκφωνουμενον καν εχηι αυτο ανεκφωνητον, διφθογγος καλειται παρα
το εχειν, ως ειρηται, δυο φωνηεντα· ουδε γαρ ηνικα το ˉι ανεκφωνητον εστιν,
απωλεσε το ειναι φωνηεν και εγενετο συμ φωνον, αλλα και τοτε φωνηεν εστιν,
αλλα δια το μεγεθος των μακρων φωνηεντων ανεκφωνητον εστιν, οιον τωι σοφωι,
τηι Μουσηι, τωι κοχλιαι. Ἰστεον δε οτι την ˉαˉι διφθογγον την εχουσαν το ˉι
εκφωνουμενον, οιον οι κοχλιαι, και την ˉαι διφθογγον την εχουσαν το ˉι
ανεκφωνητον, οιον τωι κοχλιαι, μιαν λεγομεν ειναι διφθογγον και ου δυο, επειδη τα
αυτα φωνηεντα εχουσι, και ουδεμιαν εχουσι διαλλαγην προς τα φωνηεντα, αλλα
περι μονον τον χρονον του ˉα· και γαρ ηνικα μεν το ˉα βραχυ εστι, τοτε εκφωνειται
το ˉι, οιον οι κοχλιαι, ηνικα δε το ˉα μακρον εστι, τοτε ανεκφωνητον εστιν, οιον τωι
κοχλιαι· ως ουν ειρηται, ιαʹ εισιν διφθογγοι. Ἰστεον τοινυν οτι τουτων των ιαʹ
διφθογγων αυται μεν μοναι αι τρεις τρεπονται κατα τους παρωιχημενους· και η μεν
ˉαˉι διφθογγος τρεπει το ˉα εις ˉη, οιον αισχυνομαι ηισχυνομην, αικιζομαι
ηικιζομην, αιτω ᾔτουν· η δε ˉαˉυ διφθογγος τρεπει και αυτη το ˉα εις ˉη, οιον
αυλων ηυλουν, αυξω ηυξον, αυχω ηυχουν, αυτομολω ηυτομο λουν, αυδω ηυδων, <Α
92> και ηυδα μαντις αμυμων· και η ˉοˉι διφθογγος τρεπει το ˉο εις ˉω, οιον οιχομαι
ωιχομην, οιγω ᾦγον, οικω 50 ᾤκουν, οικοδομω ωικοδομουν, οικονομω ωικονομουν,
οινοχοω ωινοχοουν και εν πλεονασμωι του ˉε εωνοχοουν, εξ ου γινεται το τριτον
προσωπον παρα τωι ποιητηι <∆ 2> μετα δε σφισι ποτνια Ἥβη Νεκταρ εωινοχοει. ∆ια
τουτο <εν> τοις απο της ˉοˉι διφθογγου αρχομενοις σημειουμεθα τινα μη τρεψαντα
το ˉο εις το ˉω κατα τους παρωχημενους· εστι δε ταυτα, οιον <οιω> οιωθη, εστι δε το
εμονωθη, <Λ 401> οιωθη δ' Ὀδυσευς, <Ζ 1> Τρωων δ' οιωθη και Ἀχαιων φυλοπις
αινη· οιμω οιμησε, <Χ 308> οιμησεν δε αλεις, σημαινει δε οιμησε το ωρμησεν, οιμος
γαρ η οδος, το δε αλεις το συσταλεις· οινω οινουν <π 292. τ 11>, μη πως οινωθεντες,
τουτεστι μεθυσθεντες, και εκ τουτου παραγω γον οινιζω οινιζον, <Η 472> εκ τ' αρα
οινιζοντο, τουτεστιν οινον ελαμβανον· εστι δε και το οιστρω οιστρησεν, οιστρησε δε
εστι το ερωτικως εμανη· εστι δε και το οιωνιζομαι οιωνιζομην, και τα παρα το
οιωνος, οιον οιωνοσκοπω οιωνοσκοπουν, <οιωνοπολω> οιωνοπολουν· εστι δε και το
οιακιζω οιακιζον οιακιζομην (σημαινει δε το κρατειν τον οιακα) και <τα> παρα το
οιαξ, οιον οιακονομω οιακονομουν, οιακοστροφω οιακοστροφουν. Τινες δε
προστιθεασι και το οιδαινω οιδαινον και το οικουρω οικουρουν και το οιμωζω
οιμωζον· <κατ' αλλους δε> ωικου ρουν και ᾤμωζον δει λεγειν, και παρα Σοφοκλει εν
Τραχινιαις <932> ιδων δ' ο παις ᾤμωξε, και παρα τωι ποιητηι <Ο 397> ᾤμωξεν τ' αρ'
επειτα και ὣ πεπληγετο μηρω. Ταυτα δε, φημι δη τα μη τρεποντα το ˉο εις το ˉω
κατα τον παρωιχημενον, η δι' ευφωνιαν, ως φασι τινες, ουκ ετρεψαν το ˉο εις το ˉω,
η Ἰωνικωι εθει· οι γαρ Ἴωνες πολλακις συναρχομενους ποιουσι τους παρωιχημενους
τοις ιδιοις εν εστωσιν, η, οπερ καλλιον εστιν ειπειν, ταις ιδιαις μετοχαις, οιον τυπτω
ετυπτον, <Φ > τυπτε δ' επιστροφαδην, αντι του ετυπτε, και παλιν αγω ηγον, αγεν δε
28

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

<ε> μοιρα βαρεια, αντι του ηγεν, και παλιν απτομαι ηπτομην, <Ψ 666> αψατο δ'
ημιονων, αντι του ηψατο· προσκειται δε η, οπερ καλλιον εστιν ειπειν, ταις ιδιαις
μετο χαις δια το ειπεσκε· τουτο γαρ ου συναρχεται τωι ενεστωτι αλλα τηι ειπων
μετοχηι· ο γαρ ενεστως επω εστιν, εξ ου και το εννεπε. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Αι δε αλλαι διφθογγοι ου τρεπονται, ως επι του ουρω ουρουν, ουριοδρομω
ουριοδρομουν, ειργω ειργον, εικονιζω εικονιζον, εικαζω 51 εικαζον· τουτο το
εικαζον τρεπει το ˉε εις ˉη παρα τοις Ἀθηναιοις και φυλαττει το ˉι
προσγεγραμμενον, οιον ᾔκαζον, φυλαττει δε το ˉι, επειδη οι παρωιχημενοι κατα την
αρχουσαν ισα φωνηεντα θελουσιν εχειν προς την αρχουσαν του ενεστωτος η
πλειονα, ουδεποτε δε ελαττονα, ισα μεν, οιον αγω ηγον, αισχυνομαι ηισχυνομην,
αρχομαι ηρχομην, αιδου μαι ηιδουμην, πλειονα δε, οιον εχω ειχον, ερυω ειρυον,
ελκυω ειλκυον· ει ουν το εικαζω δυο φωνηεντα εχει κατα την αρχουσαν, δηλονοτι
και το ᾔκαζον γινομενον παρα τοις Ἀθηναιοις δια του ˉη αναγκαζεται φυ λαξαι το
ˉι, ινα ευρεθηι εχον κατα την αρχουσαν ισα φωνηεντα τηι αρχηι του ενεστωτος και μη
ελαττονα· τοιουτον εστι και το ᾔδειν τρεψαν παρα τοις Ἀττικοις το ˉε εις ˉη και
φυλαξαν το ˉι. Πολλακις δε ευρι σκομεν και εν αλλοις το ˉε παρα τοις Ἀττικοις
τρεπομενον εις το ˉη· απο γαρ του μελλω εμελλον και βουλομαι εβουλομην και
δυναμαι εδυναμην γινεται κατ' επεκτασιν Ἀττικην του ˉε εις ˉη ημελλον και
ηδυναμην και ηβουλομην. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἔχομεν δε εν τοις προλαβουσιν,
οτι τα γνησια μεγεθη αρκουνται τωι ιδιωι μεγεθει και ανεπαυξητα καθεστηκασιν,
ωσπερ ειρηκαμεν επι του ˉη και ˉω Ἐπειδη ουν η ˉεˉι διφθογγος εχει γνησιον
μεγεθοςτο γαρ ˉε μεγεθυνομενον δια της προσθηκης του ˉι μεγεθυνεται, οιον
τυφθεντος τυφθεισα, δαρεντος δαρεισα, και αυτο δε το ει το ονομα του στοιχειου δια
του ˉε και ˉι γραφεται και εκφωνειταιτουτου χαριν η ˉεˉι διφθογγος ατρεπτος
εστιν· ομοιως και η ˉοˉυ διφθογγος ου τρεπεται ως εχουσα γνησιον μεγεθος· το γαρ
ˉο μεγεθυνομενον δια της προσθηκης του ˉυ μεγεθυνεται, οιον τυπτοντος τυπτουσα,
λεγοντος λεγουσα, και αυτο δε το ου το ονομα του στοιχειου δια του ˉο και ˉυ
γραφεται και εκφωνει ται, και δια τουτο και αυτη ατρεπτος μενει. Αυται ουν αι
διφθογγοι ως εχουσαι γνησιον μεγεθος ου τρεπονται, η δε ˉαˉι διφθογγος και η
ˉαˉυ, επειδη ουκ εχουσι γνησιον μεγεθος, δια τουτο τρεπονται· το γαρ ˉα
μεγεθυνομενον ου δια της προσθηκης του ˉι η του ˉυ μεγεθυνεται· ως γαρ ειρηται,
το μεν ˉι του ˉε εστιν ιδιον, το δε ˉυ του ˉο, επειδη δι' αυτων γραφονται· ομοιως η
ˉοˉι διφθογγος μη εχουσα γνησιον μεγεθος τρεπεται, το γαρ ˉο μεγεθυνομενον ου
δια της προσθηκης του ˉι μεγε θυνεται, αλλ', ως ειρηται, δια της προσθηκης του ˉυ
μεγεθυνεται· τουτωι ουν τωι λογωι και η ˉεˉυ διφθογγος ως μη εχουσα γνησιον
μεγεθος το γαρ ˉυ ουκ εστι γνησιον μεγεθος του ˉε αλλα του ˉο, ως προ 52 ειρηται,
του γαρ ˉο εστιν ιδιον το ˉυοφειλει τρεπειν το ˉε εις το ˉη, ως και παρα τοις
Ἀττικοις, ηυφρανθην γαρ λεγουσι και ηυχομην· αλλ' επεκρατησε κατα την κοινην
διαλεκτον η ˉεˉυ διφθογγος μη τρε πεσθαι, οιον ευχομαι ευχομην, ευφραινομαι
ευφραινομην, ευχαριστω ευχαριστουν, και ισως χαριν ευφωνιας, ως λεγει ο
Ἡρωδιανος Ἐπεκρατησεν ουν , ως ειρηται, η ˉεˉυ διφθογγος παρ' ημιν ου τρε
πεσθαι το ˉε εις το ˉη κατα τους παρωιχημενους χρονους, οιον ευχο μαι ευχομην·
παρα δε τοις Ἀθηναιοις τρεπεται αυτο εις το ˉη, ηυχομην γαρ και ηυφραινομην
λεγουσιν οι Ἀττικοι δια του ˉη και ˉυ. Τα μεντοι απο προθεσεως αρχομενα ρηματα
ατρεπτον εχουσι την προθεσιν· προθεσις γαρ εστιν ης ουδεν θελει προτι θεσθαι· δια
τουτο και ως αν τις ειποι εσωθεν γινεται η κλισις, οιον καταγραφω κατεγραφον,
αναγινωσκω ανεγινωσκον, περιπατω περιεπα τουν, κατορθω κατωρθουν. Το δε
αληθεστερον κατα χρονον γινεται η συνθεσις· οιον ως επι του χειρογραφω
εχειρογραφουν και ως επι του καλαμογραφω εκαλαμογραφουν και επι των αλλων
29

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

συνθετων των μη οντων απο προθεσεως κλισις εγενετο συνθεσεως, μετα γαρ την
συν θεσιν εγενετο η κλισις, τουτεστι πρωτον συνετεθησαν και ουτως εκλι θησαν,
οιον φιλοσοφω εφιλοσοφουν, χειροκοπω εχειροκοπουν· επι μεντοι των απο
προθεσεως αρχομενων το εναντιον γινεται, συνθεσις γαρ γινεται κλισεως, τουτεστι
κατα χρονον γινεται η συνθεσις, και ως αν τις ειποι πρωτον κλινονται και ουτω
συντιθενται, οιον απο του γραφω γινεται καταγραφω, και απο του εγραφον
κατεγραφον, και απο του γεγραφα γινεται καταγεγραφα, και απο του εγεγραφειν
γινεται κατεγεγραφειν, και απο του εγραψα το κατεγραψα, και απο του γραψω το
καταγραψω· τουτο δε γινεται, ινα μη εξαμαυρωθηι η προθεσις εξ ωθεν τι ποτε
δεχομενη· της γαρ προθεσεως, ως εμαθομεν, ουδεν εθελει προτιθεσθαι. ∆ιατι δε των
προθεσεων πασων των εις φωνηεν ληγουσων εκθλιβομενων, οιον καταγραφω
κατεγραφον, ανερχομαι ανηρ χομην, διελθω διηλθον, η προ και η περι ουκ
εκθλιβονται, οιον προ ερχομαι περιερχομαι, εν τωι περι προθεσεως, ει θεωι φιλον,
μαθησομεθα. Ταυτα μεν ο Ἀπολλωνιος φησιν. Προς τουτον δε αντιλεγει ο
Ἡρωδιανος λεγων, οτι πρωτον μεν ουκ εστιν η κατα προθεσις εν τωι καταγραφω,
αλλα μερος εστι του 53 ρηματος, ει και απο προθεσεως εγενετο η συνθεσις· ωσπερ
γαρ εν τωι ευγενης ουκ εστι το ˉεˉυ επιρρημα, αλλα μερος εγενετο του ονοματος, ει
και απο επιρρηματος εγενετο η συνθεσις, ουτω και εν τωι καταγραφω ου λεγομεν, οτι
προθεσις εστιν η κατα, αλλα μερος του ρηματος, ει και απο προθεσεως εγενετο η
συνθεσις· αλλως τε ιδου το συνηγορος απο προθεσεως αρχεται, και ομως λεγεται
ευσυνηγορος, και παλιν συμ βουλος ευσυμβουλος, επανοικτης θυρεπανοικτης· ουκ
ωφειλον ουν ουδε ταυτα απο προθεσεως αρχομενα δεξασθαι εξωθεν τι ποτε. Ταυτα
μεν ουν ο Ἡρωδιανος.
Ἡμεις δε απολογουμεθα υπερ του Ἀπολλωνιου λεγοντες, οτι αλλο λεξις και
αλλο συλλαβη. Ἐαν μεν γαρ λεξις προσελθηι μετα <την> συνθεσιν, φυλαττεται το
ιδιωμα <το> αρχι κον, εαν δε συλλαβη, ουκετι· και δηλον εκ της δασειας· ωσπερ γαρ
λεγομεν, οτι η δασεια φιλαρχος εστιν, οιον ρωμη ρητωρ ευρον υβρις υλη, και ομως
εν ταις συνθεσεσιν φυλαττεται η δασεια, ως εν τωι καθισταμαι φιλορωμαιος
μισορητωρ εφευρον, επειδη λεξις προσηλθε, και εφυλαχθη το ιδιωμα το αρχικον,
εαν δε προσελθηι συλλαβη, τοτε εξαμαυρουται κυριως η αρχουσα της λεξεως, οιον
εστιν ορω οραις· τουτου γινεται ο παρατατικος ωρων δασυνομενης της πρωτης
συλλαβης, και επειδη επλεονασε το ˉε και εγενετο εωρων, αμα τωι πλεονασμωι
παρεφθαρη και η αρχουσα· συλλαβη γαρ προσηλθε, και δια τουτο ανεδραμεν η
δασεια απο της δευτερας συλλαβης επι την πρωτην· εχο μεν γαρ οτι φιλαρχος εστιν
η δασεια· και παλιν επι του εμος σος ος το ος δασυνεται· οταν δε πλεονασηι το ˉε και
γενηται εος, ανατρεχει η δασεια εις την πρωτην συλλαβην, ως δηθεν δια του
πλεονασμου της συλλαβης εξαμαυρωθεισης της αρχουσης· εν δε τοις συνθετοις
ουδεν τοιουτον, ως ειρηται, γινεται, αλλα φυλαττεται η δασεια, ατε δη της απλης
λεξεως ετι εμφαινουσης την ιδιαν αρχουσαν· τουτον τον τροπον και αι προθεσεις,
εαν μεν προσλαβωσιν αλλην λεξιν μετα την συνθεσιν, φυλαττουσι την ιδιαν
αρχικην συλλαβην, οιον συνηγορος ευσυνηγορος, συμβουλος ευσυμβουλος, εαν δε
προσλαβωσι συλλαβην, εξαμαυρουσι την ιδιαν αρχικην συλλαβην. Και τουτου χαριν
το καταγραφω ου δυναται γενεσθαι εκαταγραφον, επειδη αι συλλαβαι, ως ειρηται,
προσερχομεναι ταις λεξεσιν ου φυλαττουσιν αυτων το ιδιωμα το αρχικον· εν ουν τωι
συνηγορος ευσυνηγορος και επανοικτης θυρεπανοικτης, ει και προσερ χονται ταις
προθεσεσιν, αλλ' αυται ουκ εισι συλλαβαι αλλα λεξεις, ωστε φυλαττεσθαι τα
ιδιωματα της προθεσεως ηγουν την αρχικην εξ ουσιαν· εν δε τωι καταγραφω εαν
γενηται εκαταγραφον συλλαβης 54 προσερχομενης και ου λεξεως, εξαμαυρουται
τελειως το ιδιωμα της προθεσεως θελουσης αει <ειναι> κατ' αρχην· ουκετι γαρ
30

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

φυλαττεται η αρχουσα αλλ' εξαμαυρουται. Ἄτρεπτος ουν τηρειται η προ θεσις, χωρις
ει μη εν πλεονασμωι ειη, ως επι του καθεζομαι εκαθεζομην, καθευδω εκαθευδον,
καμμυω εκαμμυον, ενεπω ηνεπον· ενταυθα γαρ ουδεν πλεον σημαινουσιν αι
προθεσεις· το γαρ εζομαι και [το] καθεζομαι το αυτο σημαινουσι, και το ευδω και
καθευδω, και το μυω και καμμυω απο του καταμυω κατα συγκοπην του ˉα και
τροπην του ˉτ εις ˉμ, και το επω <και ενεπω>· εξωθεν δε εποιησαντο την κλισιν το
εκαθεζομην εκαθευδον εκαμμυον ηνεπον, ως σχεδον απλων ουσων των λεξεων,
ωσπερ τυπτω ετυπτον. Ἰστεον δε οτι εισι προθεσεις προσερχομεναι πολλακις λεξεσιν
ουχ ως προθεσεις, ουδε σημασιαν εχουσαι λεξεως, αλλα συλλαβης μοιραν εχουσαι,
οιον εστιν αντιβιος και γινεται εναντιβιος, και αλιγκιος και γινεται εναλιγκιος, και
αντιος και γινεται εναντιος, και ουδεν πλεον σημαινουσιν ενταυθα αι προθεσεις· το
γαρ αντιβιος και εναντιβιος το αυτο σημαινουσιν, και το αλιγκιος και εναλιγκιος,
και το αντιος και εναντιος· οθεν και <ως> απλων ουσων των λεξεων εποιησαν το
γενος. Κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι τα εις ˉοˉς συνθετα μη οντα κυρια κοινα εισι
τωι γενει, οιον ο φιλοσοφος και η φιλοσοφος, ο φιλαγαθος και η φιλαγαθος, ο
πανσοφος και η πανσοφος, ο φιλανθρωπος και η φιλανθρωπος, ο προεδρος και η
προεδρος, ο ακακος και η ακακος, ο παγκακιστος και η παγκακιστος· το γαρ
παγκακιστη Ἀττικον εστιν· οι γαρ Ἀθηναιοι επι μεν των εις ˉοˉς απλων ειωθασι το
θηλυκον ομοφω νον ποιειν τωι αρσενικωι, <οιον> ο σοφος και η σοφος, ο κλυτος και
η κλυτος, e 422> κλυτος Ἀμφιτριτη, <β 742> κλυτος Ἱπποδαμεια, επι δε των εις ˉοˉς
συνθετων εις ˉη ειωθασι ποιειν το θηλυκον, οιον ο αθανατος η αθανατη, ο αριζηλος
η αριζηλη· ει ουν το εναντιος και εναλιγκιος και εναντιβιος ουκ εισι κοινα τωι γενει,
η εναντια γαρ και η εναλιγκια και η εναντιβια το θηλυκον, δηλονοτι ως απλα οντα
εποιησαν το θηλυκον εις ˉα, ωσπερ ο Βυζαντιος και η Βυζαντια, ο Ῥωμαιος και η
Ῥωμαια, ο μετριος και η μετρια· αρα ουν ουδεν πλεον σημαινουσιν επι τουτων αι
προθεσεις. Προσκειται μη οντα κυρια δια το Ἀρισταρχος και Μενανδρος· ταυτα γαρ
συνθετα οντα ουκ εισι κοινα τωι γενει. ∆ει δε γινωσκειν, οτι εισι τινα συνθετα απο
της ου αποφασεως και της μη απαγορευσεως, ατινα ουκ εισι κοινα τωι γενει αλλ' εις
ˉη εχουσι το θηλυκον, οιον μηδαμινος μηδαμινη, ουτι 55 δανος ουτιδανη. Ταυτα δε
δυναμεθα παρασυνθετα λεγειν, οτι παρα συνθετα εισιν· και το μηδαμινος απο του
μηδαμος ονοματος γεγονεν, εξ ου το μηδαμως επιρρημα, συγκειμενου απο της μη
απαγορευσεως και του δαμος του ισοδυναμουντος τωι τις· το δε ουτιδανος απο του
ουτις, του συγκειμενου απο της ου αποφασεως και του τις, ουτιανος και ουτιδανος,
και λοιπον ως παρασυνθετα ουκ ηκολουθησαν τωι κανονι τουτωι. Ὁ γαρ κανων
ουτος επι των συνθετων εστιν· τα γαρ παρα συνθετα ουκ εισι κοινα τωι γενει, αλλ'
ομοιως τοις απλοις γινονται, οιον φιλοσοφωτερος φιλοσοφωτερα, τολμηροτερος
τολμηροτερα, και παλιν ενδεκατος ενδεκατη, ωσπερ σοφος σοφη, καλος καλη.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ὅτι δε επι του εναντιος ουδεν πλεον σημαινει η προθεσις, και
εξ αλλου κανονος δεικνυται· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι τα εις ˉοˉς προ μιας
εχοντα τον τονον εν τηι συνθεσει αναβιβαζουσι τον τονον και προπαροξυνονται,
οιον αγκυλος μεσαγκυλος, ποικιλος πολυποικιλος, φιλος αφιλος, οικος αοικος,
δουλος συνδουλος, Ῥωμαιος φιλορω μαιος, Ἀθηναιος φιλαθηναιος, πλησιος
παραπλησιος, αρχαιος ισαρχαιος· το γαρ ιπποβουκολος ουκ εστιν απο του βουκολος
αλλ' απο του βου κολω, και το κορυθαιολος ουκ εστιν απο του αιολος αλλ' απο του
αιολω τουτεστι κινω· ει αρα ουν το αντιος εν τωι εναντιος τον αυτον τονον εφυλαξε
και ουκ ανεβιβασε τον τονον, δηλονοτι ουδεν πλεον σημαινει η προθεσις, ωστε μηδε
παρεχειν εμφασιν, οτι συνθετος εστιν η λεξις. Ουτως ουν επειδη εν τωι καθεζομαι
καθευδω καμμυω και ενεπω ουδεν πλεον σημαινει η προθεσις, τουτου χαριν την
των απλων κλισιν εφυλαξαν και εξωθεν εκλιθησαν, οιον εκαθεζομην εκαθευδον
31

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εκαμμυον ηνεπον· παντα γαρ τα ρηματα τα απλα εξωθεν ποιουνται την κλισιν, οιον
τυπτω ετυπτον, γραφω εγραφον. ∆ια τουτο και το ανοιγω μηδεν πλεον σημαινον <η
το οιγω> αναλογωτερον φαινεται, ως φησιν ο Φιλοπονος, παρα τοις ιδιωταις,
ηνοιγον και ηνοιξε γαρ λεγουσι, και δηλονοτι εξωθεν ποιουνται την κλισιν· παρα δε
τοις αρχαιοις εσωθεν γινεται η κλισις, ανωιγε γαρ λεγουσι, <Ξ 168> την δ' ου θεος
αλλος ανωιγε, και ανεωιγε κατα πλεονασμον του ˉε, και ανεωιξε και ανεωιγμαι, οιον
ανεωιγμενας τας θυρας αυτων ορω. Ἰστεον δε οτι ευρισκομεν και χρησεις, μαλιστα
παρα τοις νεωτεροις 56 ποιηταις <τοις> μετα τον Ὅμηρον εν στιχοις, του ηνοιξε και
την κινησιν αυτου εξωθεν γινομενην, ει και υπολαμβανει ο Φιλοπονος μηδαμως
ευρισκεσθαι, ει μη μονον υπο των ιδιωτων λεγομενον. Ἢ αττικως κλιθειη, ως το
αντιβολω ηντιβολουν. ∆οκουσι δε λαμβανεσθαι αυτου του τεχνικου λεγοντες, οτι τι
γαρ σημαινει το βολω, ινα συνθετον λαβωμεν το αντιβολω; Και εστιν ειπειν, οτι απο
του μολω του σημαινοντος το παραγινομαι γεγονεν αντιμολω και κατα μεταθεσιν
του ˉμ εις ˉβ αντιβολω. Ἰστεον δε οτι παρα τοις Ἀττικοις επι των απο προθεσεως
αρχο μενων εστιν οτε εξωθεν γινεται η κλισις, οιον αντιδικω ηντιδικουν, διακονω
εδιακονουν και δεδιακονηκα και αντιβολω ηντιβολουν (αντι βολω δε εστι το
ικετευω, το δε ηντιβολουν και το ˉι εκτεινει), αμφιεν νυμαι ημφιεννυμην,
αμφισβητω ημφισβητουν· τουτο δε δυναται και παρα το αμφις επιρρημα ειναι,
αμφισβητειν γαρ εστι το χωρις βαινειν· Ἔστι δε οτε και εσωθεν και εξωθεν γινεται η
κλισις, οιον ενοχλω ηνωχλουν, ανεχομαι ηνειχομην και ηνεσχομην, παροινω
επαρυνουν και πεπαρυ νηκα· ταυτα δε, φημι <δη> το ηνωχλουν και ηνειχομην,
εσωθεν μεν κλινομενα λεγομεν, οτι κινησιν ανεδεξαντο την αρμοζουσαν τοις απο
προθεσεως συνθετοις, ωσπερ το καταγραφω κατεγραφον, αναγινωσκω
ανεγινωσκον, εξωθεν δε κινουμενα λεγομεν, οτι εκτασιν Ἀττικην ανε δεξαντο,
ωσπερ το εμελλον ημελλον, εβουλομην ηβουλομην, εδυναμην και ηδυναμην. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το δυσαρεστω και δυσαπιστω και ευορκω και ευαρε
στω σημειουμεθα, οτι μη αρχομενα απο προθεσεως αλλ' απο επιρρη ματος του δυς
και του ευ εσωθεν ποιουνται την κλισιν, οιον δυσηρε στουν και δυσηπιστουν και
ευηρεστουν και ευωρκουν. Ἔστι δε και το ευαγγελιζομαι ευηγγελιζομην και
ευηγγελισαμην εσωθεν κλινομενον και ευαρχιζω ευηρχισα εν τηι συνηθειαι· το δε
εορταζω οφειλον ειναι εν τωι παρατατικωι ηορταζον δια του ˉη και ˉο υπερβιβασμον
ανεδεξατο του χρονου, και η μεν πρωτη συλλαβη γεγονε βραχεια, η δε δευτερα
φυσει μακρα, και εγενετο εωρταζον δια του ˉε και ˉω· το δε οψειω, οπερ σημαινει το
επιθυμιαν εχω του θεωρησαι, οφειλον ειναι εν τωι παρα 57 τατικωι ωψειον δια της
ˉεˉι διφθογγου, επειδη και ο ενεστως την ˉεˉι διφθογγον εχει κατα την
παραληγουσαν, εγενετο ωψεον παρα Σωφρονι <αηρενς φρ. 39> κατα αποβολην του
ˉι, οιον εγω δε τοι και παλαι ωψεον, αντι του εγω και παλαι επεθυμουν θεωρησαι.
Περι δε του των, φημι δη του εωρταζον και ωψεον, <ακριβεστερον> εν τωι Ῥημα τικωι
Ἀπολλωνιου, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Ἔτυπτες. Κανονιζει το δευτερον προσωπον
λεγων, οτι τα εις ˉοˉν ληγοντα ρηματα τροπηι της ˉοˉν εις ˉεˉς το δευτερον προ
σωπον ποιουσιν, οιον ετυπτον ετυπτες, ελεγον ελεγες· και του εποιουν τοινυν το
εντελες ην εποιεον, και λοιπον κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον
γινεται εποιουν, ωσπερ χαλκεος χαλκους· το γαρ ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον
κιρναται παρ' ημιν· προσκειται παρ' ημιν, επειδη παρα τοις ∆ωριευσι και Ἴωσιν εις
την ˉεˉυ διφθογγον κιρναται, οιον εποιεον εποιευν, ως και εν τωι Περι ονοματων
μεμαθηκαμεν, ηνικα περι της γενικης του ∆ημοσθενους διελαμβανομεν. Το δε
δευτερον προσωπον εστιν εποιεες, απο του εποιεον τροπηι της ˉοˉν εις ˉεˉς, και
λοιπον κατα κρασιν των δυο ˉεˉε εις την ˉεˉι διφθογγον γινεται εποιεις, ωσπερ
Πηλεες Πηλεις. ∆ια τουτο δε εν τωι εποιεις τα δυο ˉεˉε εις την ˉεˉι διφθογγον
32

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εκραθησαν και ουκ εις το ˉη, επειδη καθολου επι των παρωιχημενων των οριστικων
τα δευτερα και τριτα προσωπα των ενικων τα ισα φωνηεντα θελουσιν εχειν κατα
την ληγουσαν τωι ιδιωι πρωτωι προσωπωι, ηνικα ισοσυλλαβουσιν αυτωι, οιον ετυπτον
ετυπτες ετυπτε, τετυφα τετυφας τετυφε, ετυψα ετυψας ετυψε, ετυφθην ετυφθης
ετυφθη, εβοων εβοας εβοα, επεποιη κειν επεποιηκεις επεποιηκει, εχρυσουν εχρυσους
εχρυσου, ιδρουν ιδρους ιδρου· ει ουν το εποιουν δια δυο φωνηεντων εκφερεται κατα
την ληγου σαν, δηλονοτι και το εποιεις και το εποιει αναγκαζονται δια δυο
φωνηεντων εκφερεσθαι κατα την ληγουσαν, ινα ευρεθωσι τα ισα φω νηεντα εχοντα
κατα την ληγουσαν τωι ιδιωι πρωτωι προσωπωι, και του του χαριν εις την ˉεˉι
διφθογγον εγενετο η κρασις και ουκ εις το ˉη. Προσκειται εν τωι κανονι επι των
παρωιχημενων δια το τυπτω τυπτεις τυπτει· ενταυθα γαρ το δευτερον και τριτον
προσωπον ουκ εχουσι τα 58 ισα φωνηεντα κατα την ληγουσαν τωι ιδιωι πρωτωι
προσωπωι· το μεν γαρ δευτερον και τριτον προσωπον δια δυο φωνηεντων εκφερεται
κατα την ληγουσαν, το δε πρωτον δι' ενος, αλλ' ουκ αντικειται ημιν τουτο, επειδη
ουκ εστι παρωιχημενος χρονος αλλ' ενεστως. Προσκειται δε των οριστικων δια το
εαν τετυφω εαν τετυφηις εαν τετυφηι· τουτο γαρ παρακειμενος και υπερσυντελικος
εστι, και ουκ εχει το δευτερον και τριτον προσωπον δια των ισων φωνηεντων
εκφερομενον κατα την ληγουσαν τωι ιδιωι πρωτωι προσωπωι· το μεν γαρ δευτερον και
τριτον προσωπον δια δυο φωνηεντων εκφερεται κατα την ληγουσαν, το δε πρωτον
δι' ενος, αλλ' ουκ αντικειται ημιν τουτο, επειδη ουκ εστιν οριστικον αλλ'
υποτακτικον. Προσκειται δε ηνικα ισοσυλλαβουσιν αυτωι δια το ετυπτομην ετυπτου·
ενταυθα γαρ το δευτερον προσωπον ουκ εχει τα ισα φωνηεντα κατα την ληγουσαν
τωι ιδιωι πρωτωι· το μεν γαρ δευτερον προσωπον δια δυο φωνηεντων εκφερεται κατα
την ληγου σαν, το δε πρωτον δι' ενος, αλλ' ουκ αντικειται ημιν <τουτο>, επειδη ουκ
ισοσυλλαβει το δευτερον προσωπον τωι πρωτωι· αμελει ηνικα ισο συλλαβησει και
γινεται ετυπτεο, τα ισα φωνηεντα ευρισκεται εχον κατα την ληγουσαν τωι ιδιωι
πρωτωι. Παλιν εστιν εβοαον, και κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις το ˉω γινεται εβοων,
ωσπερ ελουσαο ελουσω, εποιησαο εποιησω· τουτου το δευτερον προσωπον εστιν
εβοαες, και κατα κρασιν του ˉα και ˉε εις ˉα μακρον γινεται εβοας, ως τα εμα ταμα·
χωρις δε του ˉι εστι το εβοας, πρωτον μεν οτι απο του εβοαες γεγονε· του ουν
εντελους μη εχοντος το ˉι εικοτως ουτε το συνηιρημενον εχει αυτο· δευ τερον δε
χωρις του ˉι εστι το εβοας δια τον προλεχθεντα κανονα τον λεγοντα, οτι καθολου
επι των παρωιχημενων των οριστικων τα δευτερα και τριτα προσωπα των ενικων τα
ισα φωνηεντα θελουσιν εχειν κατα την ληγουσαν τωι ιδιωι πρωτωι προσωπωι, ηνικα
ισοσυλλαβουσιν αυτωι· ει ουν το εβοων εν φωνηεν εχει κατα την ληγουσαν,
αναγκαιως και το εβοας και το εβοα εν φωνηεν εχει κατα την ληγουσαν, και τουτου
χαριν το ˉι ουκ εστι προσγεγραμμενον. Ει δε τις ειποι, διατι δε το εβοων ουκ εχει το
ˉι προσγεγραμμενον, λεγομεν οτι πρωτον μεν, επειδη ουκ εχει απο του εντελους,
γεγονε γαρ απο του εβοαον κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω, ωσπερ ετυψαο ετυψω,
εποιησαο εποιησω, του ουν εντελους μη εχοντος το ˉι εικοτως ουτε το συνηιρημενον
αυτο εχει· δευ 59 τερον δε δια τουτο το εβοων ουκ εχει προσγεγραμμενον το ˉι,
επειδη ουδεποτε τα εις ˉν ληγοντα ρηματα εχουσι τι ποτε προ του ˉν ανεκφω νητον,
οιον ετυφθην εδαρην βοαν γελαν· ουτως ουν και εβοων χωρις του ˉι. Παλιν εστιν
εζαον, και κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω γινεται εζων· ειτα το δευτερον
προσωπον εστιν εζαες, και κατα κρασιν ∆ωρι κην του ˉα και ˉε εις ˉη γινεται εζης·
το γαρ ˉα και ˉε εις το ˉη κιρνωσιν οι ∆ωριεις, οιον τα εμα τημα· ουτω δε και εν τωι
ενεστωτι λεγομεν, οτι ∆ωρικην κρασιν πεπονθως γινεται ζηις δια του ˉη και ˉι,
ωσπερ πεινηις και διψηις· τουτου του εζης το τριτον προσωπον εστιν εζη κατα
αποβολην του ˉς, και επειδη κανων εστιν ο λεγων, οτι παν τριτον προσωπον εις ˉη
33

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

καταληγον προσθεσει του ˉς ποιει το δευτερον και τροπηι του ˉς εις ˉν το πρωτον,
οιον ετυφθη ετυφθης ετυφθην, εδαρη εδαρης εδαρην, τουτου χαριν και ενταυθα το
τριτον προσωπον εις ˉη καταληγον προσθεσει του ˉς το δευτερον ποιει, οιον εζη
εζης, και τροπηι του ˉς εις ˉν το πρωτον, οιον εζην εγω, ωστε λοιπον διχως λεγεται,
εζων εγω απο του εζαον κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω, και εζην εγω προς
αναλογιαν του τριτου και δευτερου προσωπου δια του ˉη εκφερο μενου. Παλιν εστιν
εχρυσοον, και κατα κρασιν των δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται εχρυσουν,
ωσπερ νοος νους· ειτα το δευτερον προσωπον εχρυσοες, και κατα κρασιν του ˉο και
ˉε εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται εχρυσους, ωσπερ το εμον τουμον. Ἔτυπτε. Ειρηται
οτι παν δευτερον προσωπον εις ˉς ληγον αποβοληι του ˉς το τριτον ποιει, οιον
ετυπτες ετυπτε, εποιεις εποιει, εβοας εβοα, εχρυσους εχρυσου, χωρις του
παρακειμενου δηλονοτι και του πρωτου αοριστου και των απο των εις ˉμˉι.
Προσκειται χωρις του παρακειμενου και του πρωτου αοριστου, επειδη επι τουτων ου
μονον το ˉς αποβαλλει, αλλα και τροπη παρηκολουθησε του ˉα εις το ˉε, οιον
τετυφας τετυφε, τετυπας τετυπε, ετυψας ετυψε· χωρις δε των απο των εις ˉμˉι
προσκειται, επειδη επι τουτων κατα τον ενεστωτα, προς οις το ˉς ουκ αποβαλλεται,
[αλλα] και το ˉι προσερχεται, οιον τιθημι τιθης τιθησι, ιστημι ιστης ιστησι, διδωμι
διδως διδωσι, ζευγνυμι ζευγνυς ζευγνυσι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το
ετυπτε γινεται και μετα του ˉν ετυπτεν· το γαρ ˉε εφελκυστικον εστι του ˉν εν τοις
τριτοις προσωποις τοις ενικοις των ρηματων, οιον ελεγε ελεγεν, εμαθε εμαθεν·
ωσπερ και το ˉι εχομεν οτι γινεται εφελκυστικον του ˉν, οταν εχηι προηγουμενον το
ˉς η δυναμει η 60 ενεργειαι, ενεργειαι μεν, οιον τυπτουσι τυπτουσιν, Αιασι Αιασιν,
δυναμει δε, οιον Φοινιξι Φοινιξιν, Πελοψι Πελοψιν· δυναμει γαρ ενταυθα εστι το ˉς,
το γαρ ˉξ εκ του ˉκ και ˉς δοκει συγκεισθαι, και το ˉψ εκ του ˉπ και ˉς· και παλιν
εστι εστιν· το γαρ ˉτ ενταυθα δυναμει ˉς εστιν, απο γαρ του εσσι γεγονε κατα τροπην
του ˉς εις το ˉτ· πολλακις δε και του ˉφ προηγουμενου γινεται το ˉι εφελκυστικον
του ˉν, οιον ναυφι ναυφιν, <Ν 700> ναυφιν αμυνομενοι, τουτεστιν εκ των νεων
αποσοβουν τες. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, ει αρα του ετυπτε το
μεν προστακτικον τυπτε χωρις του ˉν, το δε ετυπτε εφελκυστικον γινεται του ˉν,
οιον ετυπτεν, διατι μη και το τυπτε εφελκυστικον γινεται του ˉν. Και εστιν ειπειν
δυο απολογιας· και η μεν πρωτη εστιν αυτη· το τυπτε δευτε ρον προσωπον εστιν, και
επειδη δευτερον προσωπον εστιν, ου δυναται εφελκυστικον ειναι του ˉν· τα γαρ εις
ˉε ληγοντα δευτερα προσωπα ου γινονται εφελκυστικα του ˉν, οιον τυπτετε
τυπτεσθε· εικοτως ουν και το τυπτε ου δυναται εφελκυστικον εχειν το ˉν, επειδη
δευτερον προσω πον εστιν. ∆ευτερα δε λυσις αυτη εστιν· τα προστακτικα συγγενειαν
εχουσι προς την κλητικην, και γαρ κλητικηι συνταττονται, οιον τυπτε συ Σωκρατες,
γραψον Ἀριστοφανες, διαλεχθητι Ἀριστοτελες· επειδη ουν τα προστακτικα
συγγενειαν εχουσι προς την κλητικην, τουτου χαριν το τυπτε ου γινεται
εφελκυστικον του ˉν· και γαρ αι εις ˉε ληγουσαι κλη τικαι ουδεποτε γινονται
εφελκυστικαι του ˉν, οιον ανθρωπε Ὅμηρε. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, ει αρα το εποιει
εβοα και εχρυσου εν τηι εν τελειαι γινονται εφελκυστικα του ˉν, οιον εποιεεν εβοαεν
εχρυσοεν, διατι εν τηι συναιρεσει ου γινονται εφελκυστικα του ˉν. <Και εστιν ειπειν,
οτι δια τουτο εν τηι συναιρεσει ου γινονται εφελκυστικα του ˉν,> επειδη ουκ
εφυλαχθη το ˉε· αλλως τε δε δια τουτο εν τηι συναιρεσει ου γινον ται εφελκυστικα
του ˉν, επειδη μακροκαταληκτουσιν· ουδεποτε δε τα μακρα φωνηεντα γινονται
εφελκυστικα του ˉν, οιον ετυφθη εδαρη. ∆υικα. Ἐτυπτετον, ετυπτετην. Ἰστεον οτι
επιλιμπανει το πρωτον προσωπον των δυικων, επειδη το πρωτον προσωπον των
πλη θυντικων το ˉμ επι της τελευταιας συλλαβης εχει, ετυπτομεν γαρ εστιν. Το δε
δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων γεγονε τροπηι του ˉε εις
34

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ˉοˉν, οιον ετυπτετε ετυπτετον· καθολου γαρ παν δευ 61 τερον πληθυντικον τροπηι
του ˉε εις ˉοˉν το δευτερον των δυικων ποιει, οιον τετυφατε τετυφατον, ετυψατε
ετυψατον, τυπτεσθε τυπτεσθον, ετυ ψασθε ετυψασθον. Το δε τριτον των δυικων ουχ
ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον των πληθυντικων ουτε εις ˉσˉιˉν ουτε
εις ˉτˉαˉι ληγει· ετυπτον γαρ εστιν. Κανονιζεται δε το τριτον των δυικων εκ του
ιδιου δευτερου τροπηι του ˉο εις ˉη, οιον ετυπτετον ετυπτετην· εν γαρ τοις δυικοις
τρεπομενον το ˉο εις ˉη τρεπεται, οιον ετυψατον ετυ ψατην, τυπτοιτον τυπτοιτην,
ετυφθητον ετυφθητην, χωρις των προσ τακτικων· επ' εκεινων γαρ το ˉο εις ˉω
τρεπεται, οιον τυπτετον τυπτετων. Πληθυντικα. Ἐτυπτομεν. Κανονιζεται το πρωτον
προσωπον των πληθυντικων απο του πρωτου προσωπου των ενικων, οτι παν πρω
τον προσωπον ενικον εις ˉν ληγον, μη εχον το ˉμ κλιτικον, προ του ˉν λαμβανον το
ˉμ και το ˉε το πρωτον προσωπον των πληθυντικων ποιει, οιον ελεγον ελεγομεν,
ελαβον ελαβομεν, εβοων εβοωμεν, εχρυσουν εχρυσουμεν, εδαρην εδαρημεν,
επεποιηκειν επεποιηκειμεν. Προσκειται μη εχον το ˉμ κλιτικον δια το ελεγομην
ετυπτομην και τα ομοια· ταυτα γαρ ου προσλαμβα νουσι προ του ˉν το ˉμ και το ˉε
και αποτελουσι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων, τα γαρ πληθυντικα τουτων
ελεγομεθα και ετυπτο μεθα εισιν· αλλ' ουκ αντικεινται ημιν, επειδη το ˉμ ενταυθα
απο κλι σεως εχουσιν· ο γαρ ενεστως τυπτω και λεγω εστι και ουκ εχει το ˉμ.
Κλιτικον δε εστι το μη ον απο θεματος, αλλ' απο κλισεως γεγενημενον, ον τροπον
λεγομεν, <οτι> το μεν Παρις Παριδος απο κλισεως εχει το ˉδ, επειδη ουκ εχει αυτο
απο της ευθειας, το δε Ἀτρει δης θεματικον εχει το ˉδ, επειδη απο της ευθειας εχει
αυτο· το δε εδαμην εχον το ˉμ και προ του ˉν λαμβανον το ˉμ και ˉε και ποιουν το
πρωτον προσωπον των πληθυντικων, οιον εδαμην εδαμημεν, ουκ αντι κειται ημιν,
επειδη ουκ εχει το ˉμ κλιτικον αλλα θεματικον· ο γαρ ενεστως εχει αυτο, δαμνω γαρ
εστιν ο ενεστως. Ταυτα μεν εν τουτοις. Περι δε του ετιθην ετιθεμεν, οτι ουκ εφυλαξε
το ˉη αλλ' εγενετο δια του ˉε, και περι του εκιχρην εκιχραμεν, οτι ουκ εφυλαξε το
ˉη αλλ' εγενετο δια του ˉα, και περι του εδιδων εδιδομεν, οτι ουκ εφυλαξε το ˉω
αλλ' εγενετο δια του ˉο, και περι του εζευγνυν εζευγνυμεν, οτι ουκ εφυλαξε το
διχρονον εκτεταμενον αλλα συνεστειλεν αυτο, εν τοις εις ˉμˉι επαγγελλεται ειπειν.
Ἐτυπτετε. Ειρηται <οτι> τα εις ˉμˉεˉν πληθυντικα τροπηι της μεν 62 εις ˉτˉε το
δευτερον προσωπον ποιουσιν· την δε παραληγουσαν ετρεψεν, επειδη ουκ εχει την
μετοχην εις ˉς, τυπτων γαρ εστιν η μετοχη· τρε πουσι δε την παραληγουσαν οσα ουκ
εις ˉς εχουσι την μετοχην, ως επι ενεστωτος και παρατατικου, οιον τυπτομεν
τυπτετε, ετυπτομεν ετυπτετε, τυπτων γαρ εστιν η μετοχη· και επι των μελλοντων,
οιον τυψομεν τυψετε, τυψων γαρ εστιν η μετοχη, τυπουμεν τυπειτε, τυπων γαρ
εστιν η μετοχη, κερουμεν κερειτε, κερων γαρ εστιν η μετοχη, ευφρανουμεν
ευφρανειτε, ευφρανων γαρ εστιν η μετοχη· και επι του δευτερου αορι στου του
ενεργητικου, οιον ελαβομεν ελαβετε, λαβων γαρ εστιν η μετοχη, εμαθομεν εμαθετε,
μαθων γαρ εστιν η μετοχη, εδραμομεν εδρα μετε, δραμων γαρ εστιν η μετοχη. Τουτο
δε ειρηται επι των εις ˉω· τα γαρ εις ˉμˉι ληγοντα επι των μελλοντων μονον
τρεπουσι την παρα ληγουσαν· τουτου γαρ και μονου, φημι δη του μελλοντος, η
μετοχη ουκ εστιν εις ˉς, ως κατα μερος εχομεν γνωναι· εστι δε επι των εις ˉω
ρηματων, των εχοντων δηλονοτι εις ˉμˉεˉν το πρωτον προσωπον των
πληθυντικων, εις ˉς η μετοχη ως επι παρακειμενου και υπερσυντελικου ενεργητικης
τε και μεσης διαθεσεως, οιον τετυφως τετυπως, και επι αοριστου πρωτου
ενεργητικου, οιον τυψας, και επι των δυο αοριστων παθητικων, τουτεστι πρωτου
και δευτερου, οιον τυφθεις τυπεις. Ἔτυπτον. Καθολου επι του παρατατικου και επι
του δευτερου αοριστου των ενεργητικων επι των εις ˉω ρηματων το τριτον προσω
πον των πληθυντικων ομοφωνει τωι πρωτωι προσωπωι των ενικων, οιον εγω ελεγον
35

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εκεινοι ελεγον, εχρυσουν εγω εχρυσουν εκεινοι, ελαβον εγω ελαβον εκεινοι, εβοων
εγω εβοων εκεινοι. Κανονιζει δε τα τριτα προσωπα των πληθυντικων ο τεχνικος
ουτως· των τεσσαρων παρωιχημενων, παρατατικου τε φημι και παρακειμενου και
υπερσυντελι κου και αοριστου, των εχοντων δηλονοτι εις ˉμˉεˉν το πρωτον
προσωπον των πληθυντικωντα γαρ εχοντα εις ˉμˉεˉθˉα αλλως κανονιζονται, ως εν
τοις παθητικοις, ει θεωι φιλον, μαθησομεθαοσοι μεν εχουσι την μετοχην εις ˉς
ληγουσαν και οξυνομενην, εκεινοι εχουσι το τριτον προ σωπον των πληθυντικων
ισοσυλλαβον τωι ιδιωι πρωτωι προσωπωι πλη θυντικωι, οιον η τετυφως μετοχη εστι
παρακειμενου και υπερσυντελικου και εστιν εις ˉς οξυτονος, και λοιπον επι τουτων
των δυο χρονων το τριτον προσωπον των πληθυντικων ισοσυλλαβει τωι ιδιωι πρωτωι
πλη θυντικωι, οιον τετυφαμεν τετυφασιν, ετετυφειμεν ετετυφεισαν· οσοι δε των
παρωιχημενων ουκ εχουσι την μετοχην εις ˉς οξυτονον, αλλ' εις ˉς 63 μεν οξυτονον
δε ου, η οξυτονον μεν μη εις ˉς δε, η μητε εις ˉς μητε οξυτονον, εκεινοι εχουσι το
τριτον προσωπον των πληθυντικων ελλειπον μιαι συλλαβηι του ιδιου πρωτου
πληθυντικου, και ληγον εις εκεινην την συλλαβην, ητις ην παραληγουσα της
γενικης της ιδιας μετοχης· οιον του ετυπτον εστιν η μετοχη ο τυπτων, ουτε εις ˉς
ουτε οξυτονος, και λοιπον γινεται το τριτον προσωπον των πληθυντικων ετυπτον,
ελλει πον μιαι συλλαβηι του ιδιου πρωτου πληθυντικου, φημι δη του ετυπτο μεν, και
καταληγον εις την ˉπˉτˉοˉν συλλαβην, ητις ην παραληγουσα της τυπτοντος
γενικης μετοχης· και παλιν του ετυπον εστιν η μετοχη τυπων, οξυτονος μεν ουκ εις
ˉς δε, και λοιπον γινεται το τριτον προ σωπον των πληθυντικων ετυπον, ελλειπον
μιαι συλλαβηι του ιδιου πρω του πληθυντικου, φημι δη του ετυπομεν, και καταληγον
εις την ˉπˉοˉν συλλαβην, ητις ην παραληξις της τυποντος γενικης μετοχης· παλιν
του ετυψα εστιν η μετοχη τυψας, εις ˉς μεν αλλ' ουκ οξυτονος, και παλιν γινεται το
τριτον προσωπον των πληθυντικων ετυψαν, ελλειπον μιαι συλλαβηι του ιδιου
πρωτου πληθυντικου, φημι δη του ετυψαμεν, και καταληγον εις την ˉψˉαˉν
συλλαβην, ητις ην παραληγουσα της τυψαντος γενικης μετοχης. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι οι ποιηται πολλακις και επι των εχοντων την μετο χην εις ˉς
και οξυτονον ποιουσιν εν τωι τριτωι προσωπωι των πληθυν τικων ενδειαν συλλαβης
και φυλαττουσι την παραληγουσαν της γενικης της μετοχης, οιον εστιν εκοσμηθητε
εκοσμηθησαν· παρα δε τοις ποιη ταις γινεται το τριτον προσωπον των πληθυντικων
ενδειαι συλλαβης κοσμηθεν, <Γ 1> αυταρ επει κοσμηθεν, προς την παραληγουσαν της
κοσμηθεντος γενικης μετοχης· και παλιν εστιν εβην, και τουτου η μετοχη βας εις ˉς
οξυτονος, και γινονται τα πληθυντικα εβημεν εβητε εβησαν· παρα δε τοις ποιηταις
γινεται το τριτον προσωπον των πλη θυντικων εβαν, οιον <Θ 229> πηι εβαν ευχωλαι,
προς την παρα ληγουσαν της βαντος γενικης μετοχης· και παλιν του εστην η μετοχη
στας εις ˉς οξυτονος, και γινονται τα πληθυντικα εστημεν εστητε εστη σαν· παρα δε
τοις ποιηταις γινεται το τριτον των πληθυντικων εσταν, <Β 467> εσταν δ' εν
λειμωνι, προς την παραληγουσαν της μετοχης της σταντος. ∆ια τουτο
παραφυλαττομεθα το ην, Hesiod. Theog. 321> της δ' ην τρεις κεφαλαι, αντι του
ησαν· εστι γαρ ημεν ητε ησαν, και γινεται παρα τοις ποιηταις ην το τριτον προσωπον
των πληθυντι κων, και ιδου ελλειπει μιαι συλλαβηι του ιδιου πρωτου πληθυντικου,
64 και ου γεγονε προς την παραληγουσαν της γενικης της μετοχης· εστι γαρ εις εντος
η μετοχη, και οφειλει το τριτον των πληθυντικων γενε σθαι εν δια του ˉε, αλλ'
επειδη μονοσυλλαβος εστιν η λεξις και την αυτην εχει αρχουσαν και ληγουσαν και
παραληγουσαν, τωι λογωι της αρχουσης εφυλαχθη το ˉη, και ουκ εγενετο τωι λογωι
της παραληγουσης δια του ˉε.
Ἔστι και αλλως τοιαυτη απολογια, ην λεγει ο Ἡρωδιανος εν τωι περι αυτου
μονοβιβλωι, οτι το ην ευρισκεται και πρωτου προσω που ενικου, οιον ην εγω, ως
36

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρ' Ἀριστοφανει εν Πλουτωι <28> εγω θεοσεβης και δικαιος ων ανηρ Κακως
επραττον και πενης ην, αντι του υπηρχον· ευρισκεται και τριτου προσωπου ενικου,
ην εκεινος, ευρεθη δε και πρωτου προσωπου πληθυντικου, οιον ην ημεις, αντι του
ημεν· εικοτως ουν και το τριτον προσωπον των πληθυντικων ουκ ενηλλαξε προς το
ιδιον πρωτον προσωπον, αλλ' εγενετο και αυτο ην δια του ˉη, της δ' ην τρεις
κεφαλαι, αντι του ησαν, ινα, ωσπερ εν τοις ενικοις το πρωτον και τριτον
ομοφωνουσι, τον αυτον τροπον και εν τοις πληθυντικοις το πρωτον και τριτον
ομοφωνωσιν. Παλιν δε εκ του εναντιου ευρισκομεν παρωιχημενων τινων τριτα
προσωπα των πληθυντικων ισοσυλλαβουντα τοις ιδιοις πρωτοις πληθυντικοις, της
μετοχης αυτων μη ουσης εις ˉς μετ' οξειας τασεως, οιον εστιν ο πληρων του
πληρουντος η μετοχη, και δεον εστιν ειπειν τα πληθυντικα επλη ρουμεν επληρουτε
και το τριτον επληρουν, ενδεον μιαι συλλαβηι του ιδιου πρωτου πληθυντικου, και
ληγον εις την παραληγουσαν της γενι κης της μετοχης, και ομως ευρηται παρα τωι
Ευριπιδηι εν τηι Ἑκαβηι το τριτον προσωπον των πληθυντικων ισοσυλλαβον τωι ιδιωι
πρωτωι προσωπωι πληθυντικωι, οιον επληρουσαν, ενθα φησιν <574> οι δ' επληρουσαν
πυραν Κορμους φεροντες πευκινους. Και παλιν εστιν ο σχαζων του σχαζοντος η
μετοχη, και δεον εστιν ειναι τα πληθυντικα εσχαζο μεν εσχαζετε εσχαζον, και ομως
ευρισκεται παρα Λυκοφρονι το τριτον προσωπον των πληθυντικων ισοσυλλαβον τωι
ιδιωι πρωτωι πληθυντικωι εσχαζοσαν, ενθα φησιν <21> καπο γης εσχαζοσαν, αντι του
απε λυον· ταυτα δε Καλχηδονιων ιδιωματα εισιν. 65 Παρακειμενος.Τετυφα. ∆υο
χρονοι κατασκευαζουσι τον παρακειμενον, ο παρατατικος την αρχουσαν, ο δε
μελλων την ληγουσαν και την παραληγουσαν και την ποσοτητα των συλλαβων.
Μετα τον παρατατικον κανονιζει τον παρακειμενον, και λεγει οτι δυο χρονοι
κατασκευαζουσι τον παρακειμενον, ο παρατατικος και ο μελλων, ο μεν την
αρχουσαν, ο δε την ληγουσαν και την παραληγουσαν και την ποσο τητα των
συλλαβων· ημεις δε, ει θεωι φιλον, προιοντες εχομεν δειξαι, οτι και η αρχουσα
δυναται εκ του μελλοντος κανονισθηναι. Πας τοινυν παρακειμενος εις ˉα ληγει, και
προ του ˉα εχει η το ˉφ η το ˉχ η το ˉκ, οιον τετυφα νενυχα πεποιηκα. Ἰστεον οτι
πας παρακειμενος οριστικος ενεργητικος πρωτου προσωπου ενικου εις ˉα ληγει.
Ταυτα δε πεποιηται προς την του μελλοντος ακολου θιαν· οτε μεν γαρ ο μελλων δια
του ˉψ, ο παρακειμενος δια του ˉφ εκφερεται, οιον τυψω τετυφα, γραψω γεγραφα,
κοψω κεκοφα· οτε δε ο μελλων δια του ˉξ, ο παρακειμενος δια του ˉχ εκφερεται,
οιον λεγω λεξω λελεχα, πλεκω πλεξω πεπλεχα, νυσσω νυξω νενυχα· οτε δε ο
μελλων δια του ˉς εστιν, ο παρακειμενος δια του ˉκ εκφερεται, οιον πειθω πεισω
πεπεικα, νηθω νησω νενηκα, λακτιζω λακτισω λελακτικα, βασιλευω βασιλευσω
βεβασιλευκα, συριζω συρισω σεσυρικα, ιππευω ιπ πευσω ιππευκα· οτε δε ο μελλων
δι' αμεταβολου εκφερεται, τοτε ο παρακειμενος δια τε αυτου του αμεταβολου και
του ˉκ εκφερεται, οιον κειρω κερω κεκαρκα, φθειρω φθερω εφθαρκα, κτεινω κτενω
εκταγκα, του ˉν εις το ˉγ τραπεντος δια την επιφοραν του ˉκ. Ἔστι δε και ουτως
ειπειν, οτι επι μεν της πρωτης συζυγιας των βαρυτονων δια του ˉφ εκφερεται ο
παρακειμενος, οιον τυπτω τυψω τετυφα, λειβω λειψω λελειφα, γραφω γραψω
γεγραφα, επι δε της δευτερας συζυγιας των βαρυτονων και ενιων της τεταρτης, ων ο
μελλων δια του ˉξ εστιν, δια του ˉχ εκφερεται ο παρακειμενος, οιον λεγω λεξω
λελεχα, πλεκω πλεξω πεπλεχα, πλησσω πληξω πεπληχα, πησσω πηξω πεπηχα,
νυσσω νυξω νενυχα· επι δε των λοιπων πασων συζυγιων δια του κ εκφερεται ο
παρακειμενος, τουτεστιν επι της τριτης συζυγιας των βαρυτονων και επι ενιων της
τεταρτης, ων ο μελλων ουκ εστι δια του ˉξ αλλα δια του ˉς, και επι της πεμπτης και
επι της εκτης και επι των τριων συζυ γιων των περισπωμενων, και επι των εις ˉμˉι,
οιον πειθω πεισω πεπεικα, 66 νηθω νησω νενηκα, συριζω συρισω σεσυρικα, λεπιζω
37

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λεπισω λελεπικα, αρπαζω αρπασω ηρπακα, κειρω κερω κεκαρκα, τιλλω τιλω
τετιλκα, κρουω κρουσω κεκρουκα, τοξευω τοξευσω τετοξευκα, ποιω ποιησω
πεποιηκα, βοω βοησω βεβοηκα, χρυσω χρυσωσω κεχρυσωκα, τιθημι θησω τεθηκα
και κατα τροπην Βοιωτικην του ˉη εις την ˉεˉι διφθογγον τεθεικα δια της ˉεˉι
διφθογγου, διδωμι δωσω δεδωκα, βιωμι βιωσω βεβιωκα. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἄξιον δε εστι ζητησαι τουτο, ει αρα η πρωτη συζυγια των βαρυ τονων εχουσα δασυ
ψιλον μεσον, λεγω δη το ˉβ η ˉπ η ˉφ, οιον λειβω τερπω γραφω, δια του ιδιου
δασεος εκφερεται κατα τον παρακειμενον, λεγω δη δια του ˉφ, οιον λειβω λειψω
λελειφα, γραφω γραψω γεγραφα, και παλιν η δευτερα συζυγια των βαρυτονων
εχουσα δασυ ψιλον μεσον, λεγω δη το ˉγ ˉκ ˉχ, οιον λεγω πλεκω τρεχω, δια του
ιδιου δασεος εκ φερεται κατα τον παρακειμενον, λεγω δη δια του ˉχ, οιον λεγω
λεξω λελεχα, πλεκω πλεξω πεπλεχα, διατι η τριτη συζυγια των βαρυτονων εχουσα
δασυ ψιλον και μεσον, λεγω δη το ˉδ ˉθ ˉτ, οιον αιδω πληθω ανυτω, ουκ εκφερεται
κατα τον παρακειμενον δια του ιδιου δασεος. λεγω δη δια του ˉθ, αλλα δια του ˉκ,
οιον πειθω πεισω πεπεικα, νηθω νησω νενηκα· ου γαρ εστιν ειπειν, οτι δια τουτο
ουκ εκφερεται ο παρακειμενος της τριτης συζυγιας των βαρυτονων δια του ˉθ,
επειδη ουδεποτε το ˉθ ευρισκεται εν παρακειμενωι, ειγε εν τωι μεσωι παρακει μενωι
ευρισκεται, ως εν τωι νενηθα και πεποιθα και ειωθα. Λεγει ουν ο τεχνικος
Ἀπολλωνιος ταυτην την απολογιαν, οτι αιτιος εστιν ο μελλων του μη εκφερεσθαι
τον παρακειμενον της τριτης συζυγιας των βαρυτονων δια του ˉθ· εφ' ων γαρ ο
μελλων δια διπλου εκφερεται, τουτων ο παρακειμενος δια δασεος εκφερεται, οιον ο
μελλων δια διπλου εκφερεται εν τωι τυψω, αλλα και ο παρακειμενος δια δασεος του
ˉφ εκφερεται εν τωι τετυφα· παλιν εν τωι λεξω ο μελλων δια διπλου εκφερεται, αλλα
και ο παρακειμενος δια του ˉχ εκφερεται, ως εν τωι λελεχα· επειδη ουν η πρωτη και
η δευτερα συζυγια των βαρυτονων δια διπλου εχουσι τον μελλοντα εκφερομενον, η
μεν γαρ πρωτη δια του ˉψ, η δε δευτερα δια του ˉξ, οιον τυπτω τυψω, γραφω
γραψω, λεγω λεξω, πλεκω πλεξω, εικοτως δια δασεος εχουσι τον παρακειμενον
εκφερομενον, οιον τετυφα γεγραφα λελεχα πεπλεχα· η δε τριτη συζυ για των
βαρυτονων, επειδη ουκ εχει τον μελλοντα δια διπλου εκφερο μενον, οιον πειθω
πεισω πεπεικα, νηθω νησω νενηκα, εικοτως ουκ εχει τον παρακειμενον δια δασεος
εκφερομενον. 67 Και αξιον εστι ζητησαι, διατι γαρ ωσπερ η πρωτη συζυγια των
βαρυτονων εχει τον μελλοντα δια διπλου του ˉψ εκφερομενον, οιον τυπτω τυψω,
γραφω γραψω, λειβω λειψω, και η δευτερα δια <διπλου> του ˉξ, οιον λεγω λεξω,
πλεκω πλεξω, μη τον αυτον τροπον και η τριτη συζυγια των βαρυτονων εχει τον
μελλοντα δια διπλου του ˉζ εκφερομενον· ουδε γαρ εχει αυτον δια διπλου του ˉζ
εκφερομενον, αλλα δια του ˉς, οιον πειθω πεισω, νηθω νησω, αιδω αισω. Και λεγει ο
Ἀπολλωνιος δυο απολογιας, μιαν μεν πιθανην, δευτεραν δε καταναγκαστικην· και η
μεν πιθανη εχει ουτως· πας μελλων εις ˉω ληγων βαρυτονος προ του ˉω θελει εχειν
το ˉς η δυναμει η ενεργειαι, ενεργειαι μεν, οιον βασιλευσω ιππευσω νοησω, δυναμει
δε, οιον λεξω πλεξω τυψω· το γαρ ˉξ εκ του ˉκ και ˉς συγκειται και το ˉψ εκ του ˉπ
και ˉς· προσκειται βαρυτονος δια το κερω τιλω ρανω· ταυτα γαρ ουκ εχουσι προ του
ˉω το ˉς ουτε δυναμει ουτε ενεργειαι, αλλ' ου βαρυ νονται αλλα περισπωνται· ει
εξεφερετο ουν ο μελλων της τριτης συζυγιας των βαρυτονων δια του ˉζ, ουκ
ημελλεν εχειν προ του ˉω το ˉς, ουτε δυναμει ουτε ενεργειαι· το γαρ ˉζ ου συγκειται
εκ του ˉδ και ˉς, αλλ' εκ του ˉς και ˉδ· τουτου χαριν ουκ εκφερεται ο μελλων της
τριτης συζυγιας των βαρυτονων δια του ˉζ. Ταυτα μεν ο τεχνικος Ἀπολ λωνιος.
Ἀνατρεπεται δε ουτος ο κανων· ευχερως γαρ εστιν ειπειν, οτι ου λεγονται διπλα,
καθοτι εκ δυο συμφωνων συγκεινται, αλλα καθο δυο συμφωνων εχουσι δυναμιν και
εκφωνησιν· διπλουν γαρ λεγεται το δυναμενον εις εαυτο διπλωθηναι, ως επι
38

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ιματιου διπλουμενου εις εαυτο· τα γαρ εκ διαφορων συγκειμενα ου λεγονται διπλα,
αλλα συν θετα· συνθετα δε τα στοιχεια ου δυναμεθα λεγειν, στοιχειον γαρ εστιν η
πρωτη και αμερης του ανθρωπου φωνη· ωστε ουν ουδε το ˉζ εκ του ˉς και ˉδ
συγκειται, ουδε το ˉξ εκ του ˉκ και ˉς, ουδε το ˉψ εκ του ˉπ και ˉς. Ἡ δε
καταναγκαστικη απολογια εστι τοιαυτη· τα χαρακτηρι στικα του βαρυτονου
ενεστωτος ου δυνανται ειναι και χαρακτηριστικα βαρυτονου μελλοντος, οιον το ˉρ
χαρακτηριστικον εστι βαρυτονου εν εστωτος, ως επι του κειρω, και ουκ εστι
χαρακτηριστικον βαρυτονου μελλοντος αλλα περισπωμενου, οιον κερω· ει αρα ουν
το ˉζ χαρακτηρι στικον εστι βαρυτονου ενεστωτος, ως επι του αρπαζω στηριζω,
δηλον οτι ου δυναται ειναι χαρακτηριστικον βαρυτονου μελλοντος· αλλ' ουτε δε
περισπωμενου, επειδη ο περισπωμενος μελλων βραχειαι θελει παρα ληγεσθαι, χωρις
των ∆ωρικων, οιον κερω φθερω τιλω ρανω· προσκει 68 ται χωρις των ∆ωρικων,
επειδη οι ∆ωριεις τον ποιησω μελλοντα παραληγομενον μακραι περισπωσι ποιησω
λεγοντες· παντας γαρ τους οριστικους μελλοντας περισπωσιν οι ∆ωριεις, οιον
γραψω τυψω. Του του ουν χαριν η τριτη συζυγια των βαρυτονων ουκ εχει τον
μελλοντα δια του ˉζ εκφερομενον. Ὅτε δε δι' αμεταβολου ο μελλων, ο
παρακειμενος δι' αυτου και του ˉκ, κερω κεκαρκα, τιλω τετιλκα, πλην των
ημαρτημενων, του νενεμηκα και των ομοιων. Λεγει ηνικα ο μελλων δι' αμεταβολου
εκφερεται, τοτε και ο παρακειμενος δια του αυτου αμεταβολου εκφερεται και του ˉκ,
οιον κερω κεκαρκα, σπερω εσπαρκα, φθερω εφθαρκα, τιλω τετιλκα, στελω εσταλκα,
χωρις των εχοντων το ˉν δηλονοτι τρεποντων αυτο εις το ˉγ δια την επιφοραν του
ˉκ, οιον ρανω ερραγκα, κτενω εκταγκα, μιανω μεμιαγκα, μολυνω μεμολυγκα· το γαρ
ˉν επιφερομενου του <ˉγ η> ˉκ η ˉχ η ˉξ εν μιαι λεξει τρεπεται εις το ˉγ, οιον
συγκληρονομος εγκεφαλος συγγενης συγγονος συγχυσις συγξηραναι συγξυσαι·
προσκειται εν μιαι λεξει δια το συν Γεωργιωι, εν χειρι· επι τουτων γαρ ουκ ετραπη το
ˉν εις ˉγ επιφερο μενου του ˉγ και του ˉχ· αλλ' ουκ αντικεινται ημιν, επειδη ουκ
εισιν εν μιαι λεξει, δυο γαρ λεξεις εισιν. Προσκειται δε χωρις των ημαρτη μενων, του
νενεμηκα και των ομοιων, επειδη εστι τεμω τεμω, νεμω νεμω, δεμω δεμω (οπερ
σημαινει το οικοδομω), βρεμω βρεμω (ο ση μαινει το κτυπω)· και οφειλοντα ταυτα
κατα τον παρακειμενον φυ λαξαι αυτο τε το αμεταβολον και γενεσθαι τεταμκα
νεναμκα δεδαμκα βεβραμκα, ωσπερ κερω κεκαρκα, φθερω εφθαρκα, ουκ εγενοντο
ουτως, αλλα τετμηκα νενεμηκα δεδεμηκα βεβρεμηκα, του ˉη πλεονασαντος δια το
μηδεποτε ευρισκεσθαι το ˉμ προ του ˉκ, μητε κατα συλληψιν μητε κατα διαστασιν·
κατα συλληψιν μεν, επειδη τα υποταττομενα τινι εν συλληψει, εαν αντιπροηγωνται,
εν διαστασει αντιπροηγουνται, οιον το ˉρ υποτετακται τωι ˉπ κατα συλληψιν εν τωι
πρωτος, αντιπροηγουμενον δε αυτου εν τωι ερπω κατα διαστασιν αυτου
αντιπροηγειται· παλιν το ˉν υποτετακται τωι ˉθ κατα συλληψιν εν τωι θνηισκω,
αντιπροηγησαμενον δε αυτου εν τωι ανθος κατα διαστασιν αντιπροηγειται αυτου·
παλιν το ˉλ υποτετακται τωι ˉκ κατα συλληψιν εν τωι κλεος, αντιπροηγουμενον δε
αυτου εν τωι ελκω κατα διαστασιν αντιπροηγειται αυτου· παλιν το ˉρ υποτετακται
τωι ˉγ κατα συλληψιν εν τωι γραυς, αντιπροηγησαμενον δε 69 αυτου εν τωι εργον
κατα διαστασιν αντιπροηγειται αυτου· ει αρα ουν το ˉμ υποτετακται τωι ˉκ κατα
συλληψιν, ως εν τωι ακμη και ακμων, δηλονοτι αντιπροηγουμενον αυτου κατα
διαστασιν θελει αντιπροηγησα σθαι αυτου. Ἀλλ' ουτε δε εν διαστασει δυναται
προηγεισθαι αυτου, φημι δη το ˉμ του ˉκ, επειδη πασα συλλαβη καταληγουσα εις το
ˉμ θελει εχειν την εξης αρχομενην η απο του ˉβ η απο του ˉπ η απο του ˉφ η απο
του ˉψ η απο του ˉμ, οιον συμβουλος συμπονος συμφωνος συμ ψηφος συμμετοχος.
Τουτοις ουν εξηκολουθησε και το μεμενηκα· εστι γαρ μενω μενω, <και> ο
παρακειμενος ωφειλεν ειναι μεμαγκα, ωσπερ κτενω εκταγκα, γεγονε δε μεμενηκα
39

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κατα συνεκδρομην τουτων· ουδε γαρ δυναμεθα λεγειν, οτι <ει> ην μεμαγκα,
ασυνταξια ημελλεν ειναι· δυνατον γαρ το ˉγ προ του ˉκ ειναι, ως επι του εκταγκα
μεμιαγκα με μολυγκα. Ταυτα δε δυνανται ως απο των περισπωμενων ποιεισθαι την
κλισιν, οιον ως απο του τεμω τεμησω, νεμω νεμησω, δεμω δεμησω, βρεμω βρεμησω,
ωσπερ νοω νοησω νενοηκα, ποιω ποιησω πεποιηκα. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι σεσημειωται το κρινω κρινω κεκρικα, κλινω κλινω κεκλικα,
πλυνω πλυνω πεπλυκα, τεινω τενω τετακα· ταυτα γαρ απεβα λον τελειως το
αμεταβολον κατα τον παρακειμενον· και το <κερδαινω> κερδανω δε ευρισκεται και
χωρις του αμεταβολου κατα τον παρακειμενον, οιον κεκερδαγκα κεκερδακα.
Θελουσι δε τινες λεγειν, οτι υπαγονται τωι κανονι ταυτα τωι λεγοντι, οτι τα εις ˉνˉω
δισυλλαβα ενι φωνηεντι παρα ληγομενα αποβαλλουσι το αμεταβολον κατα τον
παρακειμενον, οιον πλυνω πεπλυκα, κρινω κεκρικα, κλινω κεκλικα, τα δε μη ουτως
εχοντα φυλαττουσι το αμεταβολον τρεπομενον εις το ˉγ, οιον φαινω πεφαγκα,
χαινω κεχαγκα, ραινω ερραγκα. Και λεγει ο τεχνικος Ἀπολλωνιος, οτι κακως
λεγουσιν, πρωτον μεν οτι αυτα τα σεσημειωμενα εκανονισαν, δευτερον δε οτι
αντικειται αυτοις το τεινω δυο φωνηεσι παραληγο μενον και μη φυλαττον το
αμεταβολον κατα τον παρακειμενον, οιον τετακα. Και λεγουσιν, μηποτε το τετακα
ως απο του ταζω εστι τασω τετακα, ως φραζω φρασω πεφρακα· προς ους παλιν
υπανται ο τεχνι κος Ἀπολλωνιος λεγων, οτι ει ην απο του ταζω, ημελλεν ειναι ο
ενεργητικος παρακειμενος τεταχα δια του ˉχ, και ο μεσος παρακειμενος τεταγα δια
του ˉγ· ταξω γαρ εστιν ο μελλων, εξ ου και το τοξον, 70 οιονει το τεινομενον· ωσπερ
γαρ απο του κραζω κραξω γινεται κε κραχα ο ενεργητικος παρακειμενος, και ο μεσος
κεκραγα, τον αυτον τροπον και απο του ταζω ταξω γινεται τεταχα ο ενεργητικος
παρα κειμενος, και τεταγα ο μεσος παρακειμενος. Ὅτι γαρ ο μεσος παρα κειμενος
τεταγα εστιν, δηλοι ο δευτερος αοριστος ευρισκομενος τεταγον, οιον <Α 591> ριψε
ποδος τεταγων απο βηλου θεσπεσιοιο· και γαρ ο δευτερος αοριστος δια του
συμφωνου του οντος προ του ˉα εν τωι μεσωι παρακειμενωι χαρακτηριζεται, οιον
λειπω λελοιπα ελιπον, κειρω κεκορα εκαρον, νυσσω νυξω νενυγα ενυγον, τυπτω
τετυπα ετυ πον. Καλλιον ουν εστι δουναι αυτα σεσημειωμενα, φημι δη το κεκρικα
πεπλυκα κεκλικα τετακα, και μη κλινομενα κατα κανονα· ελεγχονται γαρ οτι
ωφειλον εχειν το αμεταβολον εκ των ποιητικων χρησεων· ευρισκονται γαρ εν ταις
χρησεσι κλινθηναι και κρινθηναι, οιον <Γ 360> ο δ' εκλινθη και αλευατο κηρα
μελαιναν <Hes. Theog. 711> εκλινθη δε μαχη, <Γ 102> διακρινθειτε ταχιστα. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι ηνικα ο μελλων δι' αμεταβολου εκ
φερεται, τοτε ο παρακειμενος δι' αυτου, τουτεστι του αμεταβολου, εκ φερεται και
του ˉκ, και μη δια του αμεταβολου μονου η δια του ˉκ μονου. Και εστιν ειπειν, οτι δι'
αμεταβολου μονου ουκ ηδυνατο εξ ενεχθηναι, επειδη ο παρακειμενος ο ενεργητικος
ουδεποτε δια ημιφω νου εκφερεται, οιον τετυφα νενυχα πεποιηκα· το γαρ ˉφ και το
ˉχ και το ˉκ αφωνα εισιν· ει αρα ουν τα αμεταβολα ημιφωνα εισινημιφωνα γαρ ˉζ
ˉλ ˉμ ˉν ˉρ ˉξ ˉψ ˉςδηλονοτι ου δυναται δι' αυτων μονων εξ ενεχθηναι ο
παρακειμενος ο ενεργητικος. Ἄλλως τε δε ο παρακει μενος ο ενεργητικος ουδεποτε
δια των συμφωνων χαρακτηριζεται, δι' ων χαρακτηριζεται ο πρωτος αοριστος ο
ενεργητικος· οιον ο πρωτος αοριστος ο ενεργητικος εκφερεται δια του ˉς και ˉξ και
ˉψ, οιον εποιησα ενυξα εγραψα, ο δε παρακειμενος ο ενεργητικος ουδεποτε
εκφερεται δια του ˉς ουτε δια του ˉξ ουτε δια του ˉψ· το γαρ εθηκα εδωκα ηκα
αοριστου οντα και δια του ˉκ εξενεχθεντα του ενεργητικου παρακειμενου πολλακις
πεφυκοτος δια του ˉκ εκφερεσθαι, οιον πεποιηκα νενοηκα, παραλογα εισιν, ως εν τωι
πρωτωι αοριστωι μαθησομεθα, ηνικα και περι του ειπα και ηνεγκα διαλαμβανομεν.
Ἐπειδη ουν εθος εχει ο πρωτος αοριστος ο ενεργητικος δια των αμεταβολων
40

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

χαρακτηριζεσθαι, οιον 71 εκειρα ετιλα ερρανα ενειμα, τουτου χαριν ο παρακειμενος
ο ενεργητικος ου χαρακτηριζεται δια του αμεταβολου μονου, ινα μη ευρεθηι χαρακτη
ριζομενος δια των χαρακτηριστικων του πρωτου αοριστου του ενεργητι κου· τουτου
ουν χαριν ουκ ηδυνατο ο παρακειμενος ο ενεργητικος δι' αμεταβολου μονου
εξενεχθηναι. Ἀλλ' ουτε δε παλιν το αμεταβολον αποβαλλειν ηδυνατο ο
παρακειμενος ο ενεργητικος, ινα δια του ˉκ μονου εξενεχθηι, επειδη τα αμεταβολα
ουτε εν ταις των ονοματων κλισεσιν ουτε εν ταις των ρηματων θελουσι
μεταβαλλεσθαι, οθεν και αμεταβολα λεγονται, οιον Πλατων Πλατωνος, Ἕκτωρ
Ἕκτορος, κειρω κερω, νεμω νεμω, τιλλω τιλω, μενω μενω· η γαρ φρεατος γενικη
και δελεατος και στεατος ουκ απο της φρεαρ και στεαρ και δελεαρ ευθειας εισιν,
αλλ' απο της εις ˉς καταληξεως, φημι δη ως απο της φρεας και στεας και δελεας· εξ
αναγκης ουν, δια το μητε δι' αμεταβολων μονων δυνασθαι εκφερεσθαι τον
ενεργητικον παρακειμενον μητε δια του ˉκ μο νου, εκφερεται δια τε του ιδιου
αμεταβολου και του ˉκ. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, τινος χαριν τριων οντων
συμφωνων χαρακτηριστικων του ενεργητικου παρακειμενου, φημι δη του ˉκ και ˉφ
και ˉχ, οιον πεποιηκα τετυφα νενυχα, το ˉκ ελαβε μετα του αμεταβολου ο
ενεργητικος παρακειμενος, και ου το ˉφ η το ˉχ. Προς ους εστιν ειπειν, οτι ει και
ελαβε το ˉφ η το ˉχ ο ενεργητικος παρακειμενος μετα των αμεταβολων, η αυτη ετι
εμενεν απορια· ετι γαρ ζητειν ειχομεν, διατι το ˉφ η το ˉχ ελαβε μετα των
αμεταβολων, και μη το ˉκ. Μηποτε δε κατα την αληθειαν εστιν αποδουναι και
αιτιας, διατι τριων οντων των χαρακτηριστικων συμφωνων του ενεργητικου
παρακειμενου, του ˉκ φημι και του ˉφ και του ˉχ, το ˉκ ελαβε, και ου το ˉφ η το ˉχ,
ων η πρωτη εστιν αυτη. Ἰστεον οτι το ˉφ η το ˉχ λαβειν ουκ ηδυνατο ο ενερ γητικος
παρακειμενος μεθ' ενος των αμεταβολων, επειδη ηνικα ο παρα κειμενος δια δασεος
εκφερεται, παντως και ο μελλων δια διπλου εκ φερεται, οιον ηνικα μεν ο
παρακειμενος δια του ˉφ εκφερεται, τοτε ο μελλων δια του ˉψ εκφερεται, <οιον>
τυψω τετυφα, γραψω γεγραφα, ηνικα δε ο παρακειμενος δια του ˉχ εκφερεται, ο
μελλων δια του ˉξ εκφερεται, οιον λεξω λελεχα, πλεξω πεπλεχα· επειδη ουν επι
τουτων, φημι δη επι των δι' αμεταβολων, ουκ εστιν ο μελλων δια διπλου, τουτου
ουν χαριν ουτε ο παρακειμενος δια δασεος δυναται ειναι, φημι δη δια του ˉχ η του
ˉφ, και τουτου χαριν ουκ ελαβεν ο παρακειμενος μεθ' ενος των αμεταβολων το ˉφ η
το ˉχ, και λοιπον εξ αναγκης το ˉκ 72 ελαβεν. Ἡ δευτερα δε λυσις αυτη· ηνικα ο
μελλων δια του ˉς εκφε ρεται, παντως ο παρακειμενος ο ενεργητικος δια του ˉκ
εκφερεται, οιον πεισω πεπεικα, νησω νενηκα, ιππευσω ιππευκα· επειδη ουν ο
μελλων δι' αμεταβολων χαρακτηριζεται κατα την διαλεκτον των Αιολεων και δια
του ˉς εκφερομενοςτο γαρ φθερω οι Αιολεις θελοντες βαρυνειν, ατε δη βαρυντικοι
οντες, φθερσω λεγουσι το ˉς προστιθεντες· το γαρ ˉς χαρακτηριστικον εστι
βαρυτονου μελλοντος, οιον ποιησω, νοησω· και παλιν το κερω κερσω λεγουσιν, εξ
ου το <Κ 456> απεκερσε τενον ταςτουτου χαριν επειδη ευρεθη ο μελλων δι'
αμεταβολου χαρακτη ριζομενος και δια του ˉς εκφερομενος, ο παρακειμενος μεθ'
ενος των αμεταβολων το ˉκ ελαβεν· εμαθομεν γαρ οτι ηνικα ο μελλων δια του ˉς
εκφερεται, ο παρακειμενος ο ενεργητικος δια του ˉκ εκφερεται, οιον ποιησω
πεποιηκα, νοησω νενοηκα. Παραληγουσαν δε την αυτην εχει τωι μελλοντι ο παρα
κειμενος. Ἐνταυθα περι της παραληγουσης του ενεργητικου παρα κειμενου
διαλαμβανει. Ἰστεον δε οτι ο ενεργητικος παρακειμενος την αυτην εχει
παραληγουσαν τωι μελλοντι, οιον πεισω πεπεικα, νοησω νενοηκα, βασιλευσω
βεβασιλευκα, κρουσω κεκρουκα, ποιησω πεποιηκα, στεφανωσω εστεφανωκα, λουσω
λελουκα· και παλιν εστι περασω και φυρασω, και επειδη ο μελλων εκτεταμενον εχει
το ˉα, τουτου χαριν και ο παρακειμενος ο πεπερακα και ο πεφυρακα εκτεταμενον
41

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτο εχει· και παλιν εστι γελασω και ελασω, και επειδη ο μελλων συν εσταλμενον
εχει το ˉα, τουτου χαριν και ο παρακειμενος ο γεγελακα και ο ηλακα συνεσταλμενον
εχει το ˉα· και παλιν εστι πλεω χεω πνεω ρεω δι' ενος φωνηεντος, και πλεοναζει ο
μελλων το ˉυ και γινεται πλευσω χευσω πνευσω ρευσω, αλλα και ο παρακει μενος
ομοιως τωι μελλοντι γινεται δια της ˉεˉυ διφθογγου, οιον πε πλευκα κεχευκα
πεπνευκα ερρευκα· τινες δε θελουσι λεγειν ταυτα ως απο του πνευω και πλευω και
χευω και ρευω ειναι· παλιν εστι παιω και παλαιω και πταιω, και επειδη ταυτα
φυλαττουσι την ˉαˉι διφθογγον κατα τον μελλοντα, οιον παισω παλαισω και
πταισω, τουτου χαριν και κατα τον παρακειμενον φυλαττουσιν αυτην, οιον
πεπαλαικα πεπαικα 73 και πεπταικα· και παλιν εστι κλαιω κλαυσω και καιω καυσω,
και επειδη ταυτα κατα τον μελλοντα ετρεψαν το ˉι εις το ˉυ, τουτου χαριν και ο
παρακειμενος δια της ˉαˉυ διφθογγου εγενετο, οιον κεκλαυκα <και κε καυκα>. Και
λεγει ο Φιλοπονος και ο Ὦρος, οτι εφ' ων οι Ἀθηναιοι το ˉι αποβαλλουσι κατα τον
ενεστωτα, επι τουτων ο μελλων πλεοναζει το ˉυ, οιον επειδη του κλαιω και καιω το
ˉι αποβαλλουσιν οι Ἀθηναιοι κατα τον ενεστωτα και λεγουσι κλαω και καω, τουτου
χαριν πλεοναζει ο μελλων το ˉυ και γινεται κλαυσω και καυσω εφ' ων δε ουκ
αποβαλλουσιν οι Ἀθηναιοι της ˉαˉι διφθογγου το ˉι κατα τον εν εστωτα, επι τουτων
ο μελλων ου πλεοναζει το ˉυ, οιον επειδη του παλαιω και του πταιω και <του> παιω
ουκ αποβαλλουσιν οι Ἀθηναιοι το ˉι κατα τον ενεστωταουδε γαρ λεγουσι παλαω και
παω και πταω τουτου χαριν ο μελλων ου πλεοναζει το ˉυ, παλαισω γαρ και πταισω
και παισω. Ταυτα μεν ο Φιλοπονος και ο Ὦρος. Ὁ δε γραμματικος Σεργιος εκ του
εναντιου απορει λεγων· διατι γαρ επι τουτων οι Ἀθηναιοι αποβαλλουσι το ˉι κατα
τον ενεστωτα, εφ' ων το ˉι εις ˉυ τρεπεται κατα τον μελλοντα, οιον κλαιω κλαυσω
κλαω, καιω καυσω καω; ουδε γαρ δυναμεθα λεγειν, οτι ο κλαω και ο καω εστιν ο
ενεστως και εν τωι μελλοντι επλεονασε το ˉυ· τοτε γαρ πλεοναζει το ˉυ εν τωι
μελλοντι, ηνικα βραχεια εστιν η συλλαβη, οιον ρεω ρευσω, πνεω πνευσω, χεω
χευσω· το δε ˉα του κλαω και καω εκτεταμενον εστιν, και δηλονοτι ου δυναται
πλεονασαι το ˉυ ο μελλων, αλλ', ως ειρηται, τροπηι εγενετο του ˉι εις το ˉυ.
Ἐπιλυεται ουν ο <Σεργιος> λεγων, οτι δια τουτο αποβαλλουσιν οι Ἀθηναιοι κατα τον
ενεστωτα το ˉι της ˉαˉι διφθογγου εφ' ων τρεπεται το ˉι εις το ˉυ κατα τον
μελλοντα, ινα μη ευρεθηι διαφορος διφθογγος εν τωι ενεστωτι και εν τωι μελλοντι·
ημελλε γαρ ειναι ο ενεστως δια της ˉαˉι διφθογγου, του μελλοντος οντος δια της
ˉαˉυ διφθογγου, οπερ εστιν ατοπον· ουδεποτε γαρ δια φορος διφθογγος ευρισκεται
εν τωι ενεστωτι και εν τωι μελλοντι, οιον παλαιω παλαισω, κρουω κρουσω, παιω
παισω, τοξευω τοξευσω. Παλιν εστιν πνιγω πνιξω, ερυκω ερυξω, ψυχω ψυξω, και
ταυτα κατα μεν τον ενεστωτα φυσει μακρον εχουσι το διχρονον, κατα δε τον
μελλοντα συστελλουσι τα διχρονα, ηγουν θεσει μακρα εχουσιν αυτα· αλλα και ο
παρακειμενος ο πεπνιχα και ηρυχα και εψυχα συνεσταλμενα εχουσι τα διχρονα.
Ἰστεον δε οτι εν τωι μελλοντι συστελλονται τα διχρονα δια 74 την επιφοραν του ˉξ·
κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι το ˉι και το ˉυ προ του ˉξ φυσει μακρα ουκ εισιν,
χωρις ει μη λογωι αρχουσης παρωιχη μενων, οιον Φοινιξ κηρυξ τεττιξ περδιξ ονυξ
Βεβρυξ. Προσκειται ει μη λογωι αρχουσης παρωιχημενων δια το ιξευω ιξευον· το μεν
γαρ ιξευω θεσει μακρον εχει το ˉι, το δε ιξευον φυσει μακρον τωι λογωι της αρχουσης
των παρωιχημενων· οι γαρ παρωιχημενοι η χρονικως θελουσι μεγεθυνεσθαι η
συλλαβικως, συλλαβικως μεν, οιον τυπτω ετυπτον, γραφω εγραφον, χρονικως δε,
οιον αγω ηγον, εχω ειχον, ομνυω ωμνυον· εν οις ουν το ιξευω ιξευον ουκ ηδυνατο
συλλαβικως μεγεθυν θηναι, ουδε γαρ αρχεται ο ενεστως απο συμφωνου, δηλονοτι
αναγκην εχει χρονικως μεγεθυνθηναι, και τουτου χαριν εξετεινε το ˉι. Ταυτα μεν εν
τουτοις. ∆ει προσθειναι εν τωι λογωι τωι λεγοντι, οτι παραληγουσαν δε την αυτην εχει
42

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τωι μελλοντι ο παρακειμενος, χωρις των δισυλλαβων της πεμπτης συζυγιας των
βαρυτονων των παραληγομενων τωι ˉε· επι τουτων γαρ τρεπεται το ˉε εις το ˉα
κατα τον ενεργητικον παρακειμενον, οιον κερω κεκαρκα, δερω δεδαρκα, σπερω
εσπαρκα, κτενω εκταγκα, στελω εσταλκα· προσκειται δισυλλαβων δια το εγερω
ηγερκα, τουτο γαρ ουκ ετρεψε το ˉε εις το ˉα κατα τον ενεργητικον παρακει μενον,
αλλ' ουκ εστι δισυλλαβον. Ἔτι δει προσθειναι και χωρις των δισυλλαβων της
πρωτης και δευτερας συζυγιας των βαρυτονων των παραληγομενων τωι ˉε· ταυτα
γαρ τρεπουσι το ˉε εις ˉο κατα τον ενεργητικον παρακειμενον παρα τοις Ἀθηναιοις,
οιον λεγω λεξω λελεχα κοινως και λελοχα αττικως, πλεκω πλεξω πεπλεχα κοινως
και πεπλοχα αττικως, στεφω στεψω εστεφα κοινως και εστοφα αττικως, κλεπτω
κλεψω κεκλεφα κοινως και κεκλοφα αττικως, πεμπω πεμψω πεπεμφα κοινως και
πεπομφα αττικως, στρεφω στρεψω εστρεφα κοινως και εστροφα αττικως, τρεφω
θρεψω τετρεφα κοινως και τετροφα αττικως, βρεχω βρεξω βεβρεχα κοινως και
βεβροχα αττικως. Προσκειται δισυλλα βων δια το ελεγχω ελεγξω, τουτου γαρ ο
παρακειμενος ηλεγχα δια του ˉε, και ου τρεπει αττικως ο παρακειμενος το ˉε εις ˉο,
<αλλ' ουκ εστι δισυλ λαβον>· προσκειται πρωτης και δευτερας συζυγιας των
βαρυτονων δια το ρεζω ρεξω ερρεχα, τουτο γαρ επειδη ουκ εστι πρωτης και δευτερας
συζυγιας των βαρυτονων αλλα της τεταρτης, ου τρεπει παρ' Ἀττικοις το ˉε εις ˉο
κατα τον ενεργητικον παρακειμενον. Ταυτα μεν εν τουτοις. ∆ει δε σημειωσασθαι και
το τεθυκα και το λελυκα, οτι ταυτα εν τωι θυσω και λυσω μελλοντι φυσει μακρον
εχοντα το διχρονον, εν τωι 75 παρακειμενωι συνεσταλμενον αυτο εχουσιν. Ἰστεον δε
οτι ταυτα εν τωι ενεστωτι τωι θυω και λυω και εκτεινουσι και συστελλουσι το
διχρονον, εν δε τωι μελλοντι τωι θυσω και λυσω μονως εκτεινουσι το διχρονον, εν δε
τωι παρακειμενωι τωι λελυκα και τεθυκα μονως συστελλουσι το διχρονον. Το ηφα και
ηχα και ηρκα μη φυλαξαντα την παραληγουσαν του αψω και αξω και αρω
μελλοντος ουκ αντικεινται ημιν, επειδη ταυτα δισυλλαβα εισιν και την αυτην
εχουσιν αρχουσαν και παραληγουσαν, και λοιπον ου τωι λογωι της παραληγουσης
εγενοντο, αλλα τωι λογωι της αρχουσης ετρεψαν το ˉα εις το ˉη· ως γαρ εν τοις
προλαβουσιν εμαθομεν, το ˉα εις το ˉη τρεπεται κατα την αρχουσαν των παρωιχημε
νων, οιον αγω ηγον. Ἡ δε αρχουσα, ως εφαμεν, εκ του παρατατικου γινεται.
Ἐνταυθα περι της αρχουσης του παρακειμενου διαλαμβανει, και κανο νιζει αυτην
απο του παρατατικου λεγων, οτι ηνικα ο παρατατικος απο μακρας φυσει η θεσει
αρχεται, συναρχεται ο παρακειμενος, οιον ηγορα ζον ηγορακα, ηλεουν ηλεηκα,
ηρευνων ηρευνηκα, ητοιμαζον ητοιμακα, ηρωτων ηρωτηκα, εφθειρον εφθαρκα,
ηρμηνευον ηρμηνευκα, εκτεινον εκταγκα, εκτιζον εκτικα, εψηλαφων εψηλαφηκα,
εξηραινον εξηραγκα· οθεν και τα απο του ˉρ αρχομενα εχουσι τον παρακειμενον
συναρχο μενον τωι παρατατικωι, επειδη και ο παρατατικος επι τουτων απο μα κρας
θεσει αρχεται· δια γαρ των δυο ˉρˉρ γραφεται, οιον ερραπτον ερραφα, ερρυπουν
ερρυπωκα, ερραπιζον ερραπικα, ερρεον ερρευκα, ερριπτον ερριφα· περι γαρ του <ζ
59> τα μοι ρερυπωμενα κειται και των λοιπων εφεξης, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα.
Ἐαν δε απο βραχειας αρχηται ο παρατατικος, αναδιπλασιαζεται ο παρα κειμενος.
Ἀναδιπλασιασμος δε λεγεται, οτε το εξης της λεξεως συμ φωνον δις
παραλαμβανεται, οιον ετυπτον τετυφα, επατουν πεπατηκα, ενοουν νενοηκα,
ελαλουν λελαληκα, εσειον σεσεικα, εθυον τεθυκα, εφι λουν πεφιληκα, εχειροτονουν
κεχειροτονηκα, των δασεων εις τα αντι στοιχα ψιλα τραπεντων δια την
κακοφωνιαν· και εαν δε ευρεθηι εν τωι παρατατικωι αφωνον προ αμεταβολου, τωι
λογωι της κοινης, ηγουν της βραχειας, αναδιπλασιαζεται ο παρακειμενος, οιον
εγραφον γεγραφα, εγλυφον γεγλυφα, εκλαιον κεκλαυκα, εκρατουν κεκρατηκα,
επλυνον πεπλυκα, εκρινον κεκρικα, εκλινον κεκλικα. ∆ει προσθειναι χωρις των
43

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εχοντων το ˉγ και το ˉν· ταυτα γαρ ουκ αναδιπλασιαζονται κατα τον παρακειμενον,
εγνωκα και ου γεγνωκα, εγνωρικα και ου γεγνωρικα, 76 εγνωσιμαχηκα και ου
γεγνωσιμαχηκα (γνωσιμαχειν δε εστι το γινωσκειν οτι προς κρειττονας μαχεται)· το
εγλυμμενοι και εβλαστηκοτες παρ' Ευπολιδι παραλογα εισιν, γεγλυμμενοι γαρ δει
λεγειν και βεβλαστηκοτες· ου γαρ αρχονται ταυτα απο του ˉγˉν, ινα μη
αναδιπλασιασθωσιν. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Λεγει δε ο Φιλοπονος, οτι εν μεν τωι παρακειμενωι τα εχοντα αφωνον προ
αμεταβολου τωι λογωι της κοινης, ηγουν της βραχειας, παραλαμβανονται και
διπλασιαζουσι τον παρακειμενον, ως δεδεικται· εν <δε> τοις εις ˉοˉς συγκριτικοις
και υπερθετικοις τα εχοντα αφωνον προ αμεταβολου ου παραλαμβανονται τωι λογωι
της βραχειας αλλα τωι της μακρας, οιον τι εστι το λεγομενον; Κανων εστιν ο λεγων,
οτι τα εις ος ποιουντα συγκριτικα η υπερθετικα, εαν μεν βραχειαι παραληγωνται,
τρεπουσι το ˉο εις ω εν τοις συγκριτικοις και υπερθετικοις, οιον σοφος σοφωτερος
σοφωτατος, κακος κακωτερος κακωτατος, λογιος λογιωτερος λογιωτατος, τιμιος
τιμιωτερος τιμιωτατος, οσιος οσιωτερος οσιωτατος, χωρις του κενος κενοτερος και
στενος στενοτερος· ταυτα γαρ βραχειαι παραληγομενα ου τρεπουσι το ˉο εις ˉω. Και
απολογουνται τινες περι αυτων λεγοντες, οτι μακροπαραληκτα ησαν τα πρωτοτυπα
αυτων, στει νος γαρ και κεινος δια της ˉεˉι διφθογγου, εξ ου το <Γ 376> κεινη δε
τρυφαλεια αμ' εσπετο χειρι παχειηι, και αποβοληι του ˉι γεγονε κενος και στενος δια
του ˉε βραχυπαραληκτα, και εμειναν τα συγκριτικα ως απο μακροπαραληκτων
πρωτοτυπων δια του ˉο γραφομενα. Ει δε μακραι παραληγονται, φυλαττουσι το ˉο
και εν τοις συγκριτικοις και υπερθετικοις, οιον αναγκαιος αναγκαιοτερος
αναγκαιοτατος, παλαιος παλαιοτερος παλαιοτατος, δικαιος δικαιοτερος δικαιοτατος,
ματαιος ματαιοτερος ματαιοτατος, φαιδρος φαιδροτερος φαιδροτατος, ανδρειος
ανδρειοτερος ανδρειοτατος, εντιμος εντιμοτερος εντιμοτατος, ενδοξος ενδοξοτερος
ενδοξοτατος, λεπτος λεπτοτερος λεπτοτατος, χονδρος χον δροτερος χονδροτατος· ει
δε εχουσιν αφωνον [ομοιως] προ αμεταβολου, ομοιως τοις μακραι παραληγομενοις
φυλαττουσι το ˉο και εν τοις συγ κριτικοις και εν τοις υπερθετικοις, οιον λαγνος
λαγνοτερος λαγνο τατος, ακρος ακροτερος ακροτατος, ερυθρος ερυθροτερος
ερυθροτατος, ελαφρος ελαφροτερος ελαφροτατος. Ἰστεον δε οτι ταυτα, φημι δη το
ερυθροτερος και ελαφροτερος και ευτεκνος ευτεκνοτερος και δυσποτμος
δυσποτμοτερος, <ευρισκονται> παρα τοις Ἀθηναιοις και δια του ω, ως παρα τωι
Ευριπιδηι εν Ἑκαβηι <581> παιδος θανουσης· ευτεκνωτα 77 την δε σε Πασων
γυναικων δυστυχεστατην θ' ορω. ∆ει δε γινωσκειν, οτι επι των μακραι
παραληγομενων οι ποιηται πολλακις τρεπουσι το ˉο εις το ˉω εν τοις συγκριτικοις
και υπερθετικοις, οιον οιζυρος οιζυρωτερος, φιλοξεινος φιλοξεινωτερος. Ταυτα μεν
εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι επι των εις ˉω <μονων> κανονιζεται η αρχουσα του
παρακειμενου εκ του παρατατικου· επι γαρ των εις ˉμˉι ου δυναται κανο νισθηναι
εκ του παρατατικου· εαν γαρ απο του ετιθην και εδιδων θελη σωμεν κανονισαι την
αρχουσαν του παρακειμενου, ευρεθησεται τετιθηκα και δεδιδωκα, οπερ ουκ εστιν·
τεθεικα γαρ και δεδωκα εστιν ο παρα κειμενος απο του δωσω και θησω μελλοντος,
του ˉη τραπεντος εις την ˉεˉι διφθογγον βοιωτικως. Πως δε κανονιζεται η αρχουσα
του παρακει μενου εκ του μελλοντος, μετ' ολιγον μαθησομεθα. ∆ει δε γινωσκειν, οτι
οι διπλασιασμοι η δια των αυτων συμφωνων γινονται, οιον τετυφα πεποιηκα
νενοηκα πεπατηκα λελαληκα, η δια των αντιστοιχων των ψιλων, οιον τεθυκα
πεφιληκα κεχειροτονηκα· δια γαρ δασεος ου γινεται διπλασιασμος δια την
κακοφωνιαν. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι εκ δυο μεμερισται η αρχουσα του
παρακειμενου· και οτε μεν αρχεται ο παρακειμενος απο συμφωνου, βραχειαν εχει
την αρχουσαν, οιον τετυφα νενυχα πεποιηκα πεπατηκα κεκρικα γεγραφα πεπλευκα
44

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κεκλαυκα κεκλικα κεκρουκα· ταυτα γαρ αφωνον εχουσι προ αμεταβολου και τωι
λογωι της κοινης αντι βραχειας παραλαμβανονται· οτε δε απο φωνηεντος αρχεται ο
παρακειμενος, μακραν εχει την αρχουσαν, <οιον> ηλεηκα ηρευνηκα ητοιμακα
ηρπακα εφθαρκα εσταλκα εκταγκα εσπαρκα εστεφανωκα εφθονηκα εζωγραφηκα.
δηλονοτι χωρις των Ἀττικων παρακειμενων· ομωμοκα γαρ και αληλιφα και αγηοχα
και εληλυθα δια βραχειας κατα την αρχουσαν· οθεν απο του ληβω (του σημαινοντος
το λαμβανω) γινεται ληψω λεληφα, και απο του ληχω (του σημαινοντος το
λαγχανω και κληρουμαι) ληξω λε ληχα, και απο του μειρω (του σημαινοντος το
μεριζω) μερω μεμαρκα μεμαρμαι μεμαρται. Και επειδη <επι> τουτων των
παρακειμενων οι Ἀθη ναιοι αποβαλλουσι το εν τηι αρχουσηι συμφωνον, και
προστιθεασι το ˉι μετα του ˉε και λεγουσιν ειληφα και ειληχα και ειμαρμαι και
ειμαρται εξ ου το ειμαρμενη, οιονει η πασι μεμερισμενηινα μη ευρεθηι απο
φωνηεντος αρχομενος ο παρακειμενος και απο βραχειας. Και παλιν εστι κτεινω, και
γινεται ο μεσος παρακειμενος εκτονα, και επειδη απο βαλλουσι το ˉτ το εν τηι
παραληγουσηι και μελλει απο φωνηεντος αρ 78 χεσθαι και απο βραχειας, οιον εκονα,
προστιθεασι το ˉκ και φασι κεκονα· ειρηκαμεν γαρ οτι ηνικα ο παρακειμενος απο
συμφωνου αρχεται του ναντιον βραχειαν εχει την αρχουσαν. Σεσημειωται εν τοις
απο συμ φωνου αρχομενοις το πεπτωκα και κεκτηκα και μεμνημαι, επειδη ταυτα
απο συμφωνου αρχομενα μακραν εχουσι την αρχουσαν· ουδε γαρ αφω νον προ
αμεταβολου ταυτα εχουσιν, ινα ειπωμεν, οτι τωι λογωι της κοινης
ανεδιπλασιασθησαν· το μεν γαρ πεπτωκα και κεκτηκα δυο αφωνα εχουσιν, το δε
μεμνημαι δυο αμεταβολα. Ἔστι δε απολογησασθαι περι αυτων ουτως· και περι μεν
του μεμνημαι εστιν ειπειν ταυτην την απολογιαν· ουδεποτε αμεταβολον
αμεταβολου προηγειται κατα συλ ληψιν, οιον αρνος αρμα ερνος αλμη, ει μη μονον
το ˉμ του ˉν, ως μνημη μνημειον μνημα μνα· το γαρ προηγεισθαι των αμεταβολων
κατα συλληψιν ιδιον των αφωνων εστιν, οιον κλεος αγρος ακμη πνευσαι θνηισκω
πρωτος· επειδη ουν το ˉμ συνταξιν αφωνου ανεδεξατο και προηγησατο του ˉν του
αμεταβολου, ανεδιπλασιασθη το μεμνημαι· αλλως τε δε και πολλακις ευρισκεται και
εν μετρωι το ˉμˉν αποτελουν κοινην συλλαβην, οιον ως παρα Καλλιμαχωι <φραγμ.
27 σξη> τως μεν ο Μνησαρχειος εφη ξενος, και παρα Κρατινωι <φραγμ. 154 κ> αλλο
τριογνωμοις επιλησμοσι μνημονικοισιν· εικοτως ουν και το μεμνημαι τωι λογωι της
κοινης ανεδιπλασιασθη. Περι δε του πεπτωκα και κεκτηκα εστιν ειπειν ταυτην την
απολογιαν· των στοιχειων τα μεν εισι συμφωνα, τα δε φωνηεντα· τα συμφωνα
ασθενεστερα εισι των φωνηεντων· και γαρ τα μεν συμφωνα χωρις των φωνηεντων
στηναι ου δυνανται, ουδε γαρ αποτελουσι καθ' εαυτα φωνην, τα δε φωνηεντα
δυνανται καθ' εαυτα παραλαμβανεσθαι, φωνην γαρ αφ' εαυτων απο τελουσιν. Των
συμφωνων τα μεν εισιν αφωνα, τα δε ημιφωνα· τα αφωνα ασθενεστερα εισι των
ημιφωνων, διο και αφωνα λεγονται, οιονει μικροφωναουτω γαρ και αποδα ιππον
λεγομεν τον μικροποδα και κατα μικρον τρεχοντα· των αφωνων τα μεν εισι ψιλα, τα
δε δασεα, τα δε μεσα· τα δασεα ισχυροτερα εισι των ψιλων· και γαρ δασυνο μενου
μεν φωνηεντος επιφερομενου τρεπεται το προηγουμενον ψιλον εις το αντιστοιχον
το δασυ, ως ασθενες, οιον κατα ημων καθ' ημων, επι ημας εφ' ημας, <ε 229> αυτιχ' ο
μεν χλαιναν, ψιλουμενου δε φωνηεντος επιφερομενου ου τρεπεται το
προηγουμενον δασυ συμφωνον εις ψιλον, αλλα φυλαττεται, ατε δη ισχυροτερον,
οιον αμφι αυτος 79 αμφ' αυτος, αμφι αγαθος αμφ' αγαθος, <Π 165> αμφ' αγαθον
θερα ποντα, αμφι εμον αμφ' εμον· τα δε μεσα, ως και των δασεων μετε χοντα,
ισχυροτερα εισι των ψιλων· επειδη ουν τα ψιλα παντων των συμφωνων
ασθενεστερα εισιν, εν <δε> τωι πεπτωκα και κεκτηκα ˉπˉτ εστι και ˉκˉτ, ταυτα δε
ψιλα εισιν, εικοτως τωι λογωι της κοινης ανεδιπλα σιασθησαν. Ἄλλως τε δε πολλακις
45

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ευρισκονται και εν τοις μετροις απο τελουντα κοινην συλλαβην το ˉκˉτ και ˉπˉτ, ως
παρ' Ὁμηρωι, οιον <δ 127> Αιγυπτιη, τηι πλειστα δομοις ενι κτηματα κειται, το δε
ˉκˉτ, ως παρα τωι Ῥινθωνι Ἱππωνακτος το μετρον, ουδεν μοι μελει· εικοτως ουν και
το πεπτωκα και κεκτηκα τωι λογωι της κοινης ανε διπλασιασθησαν. Περι δε της
κοινης συλλαβης κατ' ακριβειαν εν τοις μετροις Ἡφαιστιωνος μαθησομεθα. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Γεγονε δε το πεπτωκα τουτον τον τροπον· εστι πετω πετησω
πεπετηκα, και κατα συγκοπην του ˉε πεπτηκα, και τροπηι του ˉη εις ˉω πεπτωκα,
ωσπερ και απο του οιχω οιχησω γεγονεν ᾤχηκα, και ᾤχωκα κατα τροπην του ˉη εις
ˉω, ως παρ' Ευριπιδηι <Soph. Ai. 896> ᾤχωκ', ολωλα, διαπεπορθημαι, φιλε· η
λεγομεν οτι απο του πεδω πεδησω γεγονε πεπεδηκα, και κατα συγκοπην του ˉε
πεπδηκα, και κατα τροπην του ˉη εις ˉω πεπδωκα, και επειδη δασεα δασεων
ηγουνται και ψιλα ψιλων και μεσα μεσων κατα συλληψιν, οιον πτωσις κτημα
φθονος χθων εβδομας εριγδουπος, τουτου χαριν ετραπη το ˉδ εις το ˉτ, και γεγονε
πεπτωκα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἐπειδη δε ανωτερω ελεγομεν, οτι δυνατον εστιν εκ
του μελλον τος κανονισαι την αρχουσαν του παρακειμενου, ελθωμεν και κανονισω
μεν αυτην εκ του μελλοντος. Ἰστεον δε οτι οταν ο μελλων αρχηται απο ενος απλου
συμφωνου, μη του ˉρ, αναδιπλασιαζεται ο παρακει μενος, οιον τυψω τετυφα, λεξω
λελεχα, ποιησω πεποιηκα, νοησω νενοηκα, καλεσω κεκαλεκα, φιλησω πεφιληκα,
των δασεων τραπεντων εις τα αντιστοιχα τα ψιλα δια την κακοφωνιαν· προσκειται
μη του ˉρ, επειδη εαν αρχηται ο μελλων απο του ˉρ, ουκ αναδιπλασιαζεται ο
παρακειμενος, αλλα προσοδωι του ˉε αυξεται η αρχουσα του παρακει μενου και
ετερον ˉρ προσλαμβανει, οιον ρυπωσω ερρυπωκα, ρευσω ερρευκα, ραπισω ερραπικα,
ραψω ερραφα. 80 Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι οταν ο μελλων απο του ˉρ αρχηται,
ουκ αναδιπλασιαζεται ο παρακειμενος. Και εστιν ειπειν ταυτας τας απολογιας·
ουδεποτε ο παρακειμενος αναδιπλασιαζεται δια δασεος· αμε λει οταν ο μελλων απο
δασεος αρχηται, ο παρακειμενος τρεπει το δασυ εις το αντιστοιχον αυτου το ψιλον,
οιον θυσω τεθυκα, φιλησω πεφι ληκα, χειροτονησω κεχειροτονηκα· επειδη ουν ο
παρακειμενος ου θελει δια δασεος αναδιπλασιαζεσθαι, το δε ˉρ αρχον λεξεως
δασυνεσθαι θελει, οιον ρωμη ρητωρ ραπτω ραπιζω, εικοτως οταν ο μελλων απο του
ˉρ αρχηται, ουκ αναδιπλασιαζεται ο παρακειμενος, ινα μη ευρεθηι δια δασεος
αναδιπλασιαζομενος. Και εστιν ειπειν και αλλην απολογιαν τοιαυτην· κανων εστιν ο
λεγων, οτι ηνικα ο παρατατικος απο μακρας αρχεται φυσει η θεσει, συναρχεται αυτωι
ο παρακειμενος, οιον ηλεουν ηλεηκα, ηγοραζον ηγορακα, ᾔτουν ᾔτηκα, ηρωτων
ηρωτηκα, ωρθουν ωρθωκα, εφθειρον εφθαρκα, εστεφανουν εστεφανωκα, εφθονουν
εφθο νηκα, εζωγραφουν εζωγραφηκα· το γαρ εγραφον γεγραφα και εκλαιον
κεκλαυκα και τα τοιαυτα τωι λογωι της κοινης, ηγουν της βραχειας,
ανεδιπλασιασθησαν, αφωνον γαρ εχουσι προ αμεταβολου· επειδη ουν οταν ο
μελλων απο του ˉρ αρχηται, ο παρατατικος μακραν εχει την αρχουσαν θεσειδια γαρ
των δυο ˉρˉρ γραφεται, οιον ερραπτον ερρα πιζον ερρυπουναναγκαζεται ο
παρακειμενος συναρχεσθαι τωι παρα τατικωι και γενεσθαι ερρυπωκα και ερραφα και
ερραπικα, και τουτου χαριν ουκ αναδιπλασιαζεται· ει γαρ ανεδιπλασιαζετο, ουκετι
συνηρχετο τωι παρατατικωι, οπερ εστιν ατοπον. Σημειουμεθα παρα τωι ποιητηι το <ζ
59> τα μοι ρερυπωμενα κειται, και το ρεριφθαι επος παρα τωι Πινδαρωι < fragm. 318
B4> και το ρεραπισμενωι νωτωι παρα τωι Ἀνακρεοντι <fragm. 166 B4>, οτι ταυτα δια
του ˉρ ανεδιπλασιασθησαν· περι ων εστιν ειπειν, οτι κατα την ποιητικην εξουσιαν
ουτω γεγονασιν· προς οις ει εγενετο παρα τωι ποιητηι τα μοι ερρυπωμενα κειται,
χωλος ηυρισκετο ο στιχος· ημελλε γαρ ειναι παλιμβακχειος ακαθαρτος· η γαρ
δευτερα μακρα ουτε εις μερος λογου απαρτιζει, ουτε εις φωνηεν ληγει, ουτε την εξης
εχει απο φωνηεντος αρχομενην, ως το <α 2> πλαγχθη επει Τροιης. Ὅταν δε ο
46

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μελλων αρχηται απο διπλου η απο δυο συμφωνων, μη οντος αφωνου προ
αμεταβολου, ουκ αναδι πλασιαζεται ο παρακειμενος, αλλα προσοδωι του ˉε αυξεται η
αρχουσα αυτου, οιον ζητησω εζητηκα, ζωγραφησω εζωγραφηκα, ξεσω εξεκα,
ξηρανω εξηραγκα, ψηλαφησω εψηλαφηκα, ψηφωσω εψηφωκα, στεφα 81 νωσω
εστεφανωκα, στελω εσταλκα, φθονησω εφθονηκα, φθερω εφθαρκα, κτυπησω
εκτυπηκα, κτισω εκτικα, σπερω εσπαρκα. Προσκειται μη οντος αφωνου προ
αμεταβολου, επειδη τα εχοντα αφωνον προ αμε ταβολου αναδιπλασιαζουσι την
αρχουσαν του παρακειμενου τωι λογωι της βραχειας, ηγουν της κοινης, οιον γραψω
γεγραφα, γλυψω γεγλυφα, πλυνω πεπλυκα, κρινω κεκρικα, κρουσω κεκρουκα,
κλαυσω κεκλαυκα, κλεισω κεκλεικα, χωρις των εχοντων το ˉγˉν· τα γαρ απο του
ˉγˉν αρχο μενα ουκ αναδιπλασιαζουσι τον παρακειμενον, αλλα προσοδωι του ˉε
αυξεται η αρχουσα αυτου, οιον γνωσω εγνωκα, γνωρισω εγνωρικα, γνωσιμαχησω
εγνωσιμαχηκα. Ὅταν δε απο φωνηεντος ο μελλων αρχη ται, χρονικως μεγεθυνεται
ο παρακειμενος, <οιον> ελεησω ηλεηκα, ερμη νευσω ηρμηνευκα, ερωτησω ηρωτηκα,
αριστησω ηριστηκα, ομοσω ωμοκα, ορθωσω ωρθωκα, οπλισω ωπλικα, αρτυσω
ηρτυκα, ακουσω ηκουκα, αγο ρασω ηγορακα, αιτησω ᾔτηκα, αισχυνω ᾔσχυγκα. Πως
δε τρεπονται τα φωνηεντα εν τοις παρωιχημενοις κατα την αρχουσαν, και ποια τρε
πονται και ποια ου τρεπονται, εν τηι διδασκαλιαι του παρατατικου μεμαθηκαμεν.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, ει αρα οι Ἴωνες εθος εχουσιν απο
βαλλειν τας εν αρχηι κλιτικας εκτασεις των παρωιχημενων, οιον ετυπτε τυπτε, <Φ >
τυπτε δ' επιστροφαδην, ηγεν αγεν, αγεν δε ε μοιρα βαρεια, ηψατο αψατο, <Ψ666>
αψατο δ' ημιονων ταλα εργων, διατι επι του παρακειμενου ουκ αποβαλλουσι την
της αρχης κλιτικην εκτασιν. Και εστιν ειπειν την αιτιαν ταυτην· οι Ἴωνες συναρχο
μενους ποιουσι τους παρωιχημενους ταις ιδιαις μετοχαις, οιον ετυπτε τυπτε, προς
την τυπτων μετοχην, ηγεν αγεν, προς την αγων μετοχην, ηψατο αψατο, προς την
αψαμενος μετοχην· επειδη ουν ο παρακει μενος ουκ αποβαλλει την εν αρχαις αυτου
κλιτικην εκτασιν εν ταις μετοχαις, οιον τετυφως πεποιηκως εστηκως εφθαρκως,
τουτου χαριν ουτε παρα τοις Ἴωσιν αποβαλλει την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν,
επειδη, ως ειρηται, οι Ἴωνες συναρχομενους ποιουσι τους παρωιχημενους ταις ιδιαις
μετοχαις· ει γαρ απεβαλλε παρ' αυτοις ο παρακειμενος την της αρχουσης κλιτικην
εκτασιν, ουκετι συνηρχετο τηι μετοχηι, οπερ ατοπον. Τοσαυτα εχομεν και περι της
αρχουσης του παρακειμενου. Ἰστεον δε ως πας μελλων απο φωνηεντος αρχομενος.
Ἐνταυθα περι της ποσοτητος των συλλαβων του παρακειμενου διαλαμ 82
βανει, και λεγει οτι εαν ο μελλων απο φωνηεντος αρχηται, ισοσυλλαβει αυτωι ο
παρακειμενος, <οιον> αγορασω ηγορακα, ετοιμασω ητοιμακα, αριστησω ηριστηκα,
ορθωσω ωρθωκα, αλειψω ηλειφα, αρτυσω ηρτυκα· εαν δε ο μελλων απο συμφωνου
αρχηται, μιαι συλλαβηι πλεοναζει αυτου ο παρακειμενος, οιον τυψω τετυφα, λεξω
λελεχα, ποιησω πεποιηκα, λαλησω λελαληκα, πατησω πεπατηκα· οθεν το νενεμηκα
<και μεμενηκα> και δεδεμηκα και τετεμηκα και βεβρεμηκα ως απο του νεμω νεμησω
και μενω μενησω και δεμω δεμησω και τεμω τεμησω και βρεμω βρε μησω λεγομεν
ειναι, ωσπερ και απο του γραφω γραφησω το γεγρα φηκα· εαν γαρ ειπωμεν αυτα ως
απο του νεμω νεμω ειναι και μενω μενω και δεμω δεμω και τεμω τεμω και βρεμω
βρεμω, μελλει ο παρα κειμενος δυο συλλαβαις πλεοναζειν του μελλοντος, οπερ
εστιν ατοπον. Τετυφας. Ἐνταυθα το δευτερον προσωπον κανονιζει, και λεγει οτι τα
εις ˉα ληγοντα πρωτα προσωπα προσθεσει του ˉς το δευτερον προσωπον ποιουσιν,
οιον τετυφα τετυφας, πεποιηκα πεποιηκας, νενοηκα νενοηκας, εγραψα εγραψας,
ελεξα ελεξας. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ μη τροπηι του ˉα εις ˉε και προσθεσει του ˉς το
δευ τερον προσωπον εγενετο, οιον τετυφα τετυφες, ετυψα ετυψες, ινα τηι αποβοληι
47

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

του ˉς το τριτον γενηται, τετυφε γαρ και ετυψε δια του ˉε εστι το τριτον, λεγομεν
οτι καθολου επι των παρωιχημενων, των εχον των δηλονοτι εις ˉτˉε το δευτερον
προσωπον των πληθυντικων, η παρα ληγουσα του δευτερου προσωπου των
πληθυντικων ληγουσα γινεται του δευτερου προσωπου των ενικων· ο δε λογος επι
των φωνηεντων, οιον ετυπτετε ετυπτες, ελαβετε ελαβες, ετετυφειτε ετετυφεις,
εποιειτε εποιεις, εβοατε εβοας, εχρυσουτε εχρυσους· δηλονοτι χωρις των εις ˉμˉι,
ετιθετε γαρ δια του ˉε και ετιθης δια του ˉη, και ιστατε δια του ˉα και ιστης δια του
ˉη, και εδιδοτε δια του ˉο και εδιδως δια του ˉω, και εζευγνυτε δια συνεσταλμενου
του ˉυ και εζευγνυς δια εκτεταμενου του ˉυ. Προσκειται επι των παρωιχημενων δια
το τυπτετε τυπτεις· ενταυθα γαρ ουκ εστι το φωνηεν το ον εν τηι παραληγουσηι του
δευτερου προσω που των πληθυντικων εν τηι ληγουσηι του δευτερου των ενικων· εν
μεν γαρ τηι παραληγουσηι του δευτερου προσωπου των πληθυντικων το ˉε εστιν, εν
δε τηι ληγουσηι του δευτερου προσωπου των ενικων η ˉεˉι δι φθογγος· αλλ' ουκ
αντικειται ημιν, επειδη ουκ εστι παρωιχημενου χρο νου, αλλ' ενεστωτος. Προσκειται
επι των εχοντων δηλονοτι εις ˉτˉε το δευτερον προσωπον των πληθυντικων δια το
ετυπτεσθε ετυπτεσο· ενταυθα γαρ ουκ εστι το φωνηεν το ον εν τηι παραληγουσηι του
δευ τερου προσωπου των πληθυντικων εν τηι ληγουσηι του δευτερου προσ 83 ωπου
των ενικων· εν μεν γαρ τηι παραληγουσηι του δευτερου προσωπου των πληθυντικων
το ˉε εστιν, εν δε τηι ληγουσηι του δευτερου των ενι κων το ˉο· αλλ' ουκ αντικειται
ημιν, επειδη ουκ εστιν εις ˉτˉε το δευτε ρον των πληθυντικων. Ει αρα ουν τετυφατε
και ετυψατε δια του ˉα φαμεν, δηλονοτι και τετυφας και ετυψας δια του ˉα δει
λεγειν. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ τετυφατε και ετυψατε δια του ˉα φαμεν, και μη
τετυφετε και ετυψετε δια του ˉε, λεγομεν οτι ου δυναται ειναι τετυφετε και ετυψετε
δια του ˉε, επειδη τετυφαμεν και ετυψαμεν δια του ˉα εστι το πρωτον προσωπον
των πληθυντικων· καθολου δε τα εις ˉμˉεˉν πλη θυντικα τροπηι του ˉμˉεˉν εις ˉτˉε
το δευτερον ποιουσι, και φυλαττουσι την παραληγουσαν οσα εχουσι την μετοχην εις
ˉς, οιον ετιθεμεν ετιθετε, τιθεις γαρ, εδιδομεν εδιδοτε, διδους γαρ, ετυφθημεν
ετυφθητε, τυφθεις γαρ, ετετυφειμεν ετετυφειτε, τετυφως γαρ, ετυψαμεν ετυψατε,
τυψας γαρ. Ταυτα μεν εν τουτοις. Λεγει δε ο Ἡρωδιανος, οτι ευρισκεται χρησις της
δια του ˉε γραφης, ως παρα Ἀριστοφανει εν Ὄρνισιν, < Acharn. 133> υμεις δε
πρεσβευεσθε και κεχηνετε, αντι του κεχηνατε. Τετυφε. Ἐνταυθα το τριτον προσωπον
του παρακειμενου κανο νιζει, και λεγει οτι εδει τωι κοινωι λογωι το δευτερον
προσωπον κατα αποβολην του ˉς το τριτον ποιειν· εμαθομεν γαρ, οτι παν δευτερον
προσωπον εις ˉς ληγον αποβοληι του ˉς το τριτον ποιει, οιον τυπτεις τυπτει, ετυπτες
ετυπτε, εβοας εβοα, εποιεις εποιει, εχρυσους εχρυσου, ελεγες ελεγε· ουτως ουν και
απο του τετυφας και ετυψας εδει το τριτον προσωπον κατα αποβολην του ˉς
γενεσθαι τετυφα εκεινος και ετυψα εκεινος δια του ˉα· αλλ' επειδη ουδεποτε τριτον
προσωπον τωι πρωτωι ομοφωνει κατα τον αυτον αριθμον και κατα την αυτην δια
λεκτον, οιον ετυπτον ετυπτεν, εποιουν εποιει, εβοων εβοα, εχρυσουν εχρυσου,
τουτου χαριν και τροπη παρηκολουθησε του ˉα εις το ˉε, και γεγονε τετυφε και
ετυψε το τριτον δια του ˉε· ει γαρ εγενετο τετυφα εκεινος και ετυψα εκεινος δια του
ˉα, ημελλε τωι πρωτωι προσωπωι ομο φωνειν, φημι δη τωι τετυφα εγω και ετυψα εγω,
κατα τον αυτον αριθμον, αμφοτερα γαρ ενικα εισιν, και κατα την αυτην διαλεκτον,
αμφοτερα γαρ εισι μιας διαλεκτου, οπερ εστιν αδυνατον· τουτου ουν χαριν, ως
ειρηται, και τροπη παρηκολουθησε του ˉα εις το ˉε κατα το τριτον προσωπον.
Προσκειται κατα τον αυτον αριθμον δια το ελαβον εγω και ελαβον εκεινοι· ενταυθα
γαρ το τριτον προσωπον τωι πρωτωι ομοφωνει, αλλ' ου κατα τον αυτον αριθμον· το
μεν γαρ ελαβον εγω πρωτον ενικον εστιν, το δε ελαβον εκεινοι τριτον πληθυντι 84
κον εστιν· κατα την αυτην δε διαλεκτον προσκειται δια το ετετυφειν εγω και
48

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ετετυφειν εκεινος· ενταυθα γαρ το τριτον τωι πρωτωι ομο φωνει κατα τον αυτον
αριθμον, αμφοτερα γαρ ενικα εισιν, αλλ' ου κατα την αυτην διαλεκτον· το μεν γαρ
ετετυφειν εγω κοινον, το δε ετετυφειν εκεινος Ἰωνικον. Γεγονε δε το ετετυφειν
εκεινος τουτον τον τροπον· εστιν ετετυφει τριτον προσωπον· τουτο κατα διαλυσιν
της ˉεˉι διφθογγου εις δυο ˉεˉε λεγουσιν οι Ἴωνες ετετυφεε, και επειδη το ˉε
εφελκυστικον εστι του ˉν, οιον ετυπτε ετυπτεν, ελεγε ελεγεν, γινε ται ετετυφεεν,
και κατα κρασιν των δυο ˉεˉε εις την ˉεˉι διφθογγον ετε τυφειν εκεινος· τοιουτον
εστι και το <Γ 387> η οι Λακεδαιμονι ναιεταωσηι Ἤσκειν ειρια καλα, αντι γαρ του
ησκει, και το <Ψ 690> ουδ' αρ' ετι δην Ειστηκειν, αυτου γαρ υπηριπε φαιδιμα γυια,
αντι γαρ του ειστηκει. Ταυτα μεν εν τουτοις. Προστιθεασι δε τινες και κατα τον
αυτον χρονον και απο του αυτου θεματος δια το ην εγω και ην εκεινος· ιδου γαρ
ενταυθα φασι το τριτον τωι πρωτωι ομοφωνειν κατα την αυτην διαλεκτον και τον
αυτον αριθμον, αμφοτερα γαρ ενικα εισιν, αλλ' ουκ απο του αυτου θεματος ουδε
κατα τον αυτον χρονον· το μεν γαρ ην εγω παρατατι κου εστιν απο των εις ˉμˉι· απο
γαρ του ειμι τροπηι της ˉμˉι εις ˉν γεγονεν ο παρατατικος ειν, ωσπερ τιθημι ετιθην,
και κατ' εκτασιν Ἀττικην του ˉε εις ˉη <ηιν>, ωσπερ εμελλον ημελλον, εβουλομην
ηβουλομην, εδυνα μην ηδυναμην, και κατα αποβολην του ˉι γεγονεν ην· το δε ˉι
απεβληθη, επειδη τα εις ˉηˉν ληγοντα ρηματα ου θελουσιν εχειν τι ποτε προ του ˉν
ανεκφωνητον, οιον ετυφθην ενυγην εδαρην εσταλην· και καθολου δε τα εις ˉν
ληγοντα ρηματα ου θελουσιν εχειν τι ποτε προ του ˉν ανεκφωνητον, οιον εβοων
εγελων επερων βοαν γελαν περαν. Το δε ην εκεινος δευτερου αοριστου εστιν απο
των εις ˉω· απο γαρ του εω (του σημαινοντος το υπαρχω) γεγονεν ο δευτερος
αοριστος ηον ηες ηε, και κατα προσθηκην του ˉν ηεντο γαρ ˉε εφελκυστικον εστι
του ˉν, οιον ετυπτε ετυπτεν, ελεγε ελεγενκαι κατα κρασιν του ˉη και ˉε εις ˉη
γεγονεν ην· οτι γαρ δευτερος αοριστος εστιν, δηλοι η μετοχη εων ουσα οξυτονος· αι
γαρ εις ˉωˉν οξυτονοι μετοχαι δευτερου αοριστου εισιν, οιον τυπων λαβων φαγων
δραμων λαθων δακων πιων. Ἰστεον δε οτι <ου> καλως προστιθεασιν κατα τον αυτον
χρονον και απο του αυτου θεματος· το γαρ ην εγω και ην εκεινος ουκ εισι κατα την
85 αυτην διαλεκτον· το μεν γαρ ην εγω Ἀττικον εστιν, το δε ην εκεινος κοινον.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ει τις ακριβως σκοπησει, ευρησει το τριτον τωι
πρωτωι ομοφωνουν κατα τον αυτον αριθμον και κατα την αυτην δια λεκτον και
κατα τον αυτον χρονον και απο του αυτου θεματος· οιον το ᾔδειν υπερσυντελικου
<ον> διαλυεται ιωνικως εις ˉε και ˉα και γινε ται ᾔδεα του ˉν αποβληθεντος, διοτι
το ˉα αποβλητικον εστι του ˉν, οιον ην εα, <Ε 887> η κεν ζως αμενηνος εα χαλκοιο
τυπηισι, Ξερξην Ξερξεα, Πολυδευκην Πολυδευκεα· το γαρ Μουσα Μουσαν απο
κλισεως εχει το ˉν, και ουκ εστι κατα παθος, ωσπερ τα αλλα· εκ του εναντιου δε το
ˉε εφελκυστικον γινεται του ˉν, οιον ετυπτε ετυπτεν. Και το δευ τερον δε προσωπον
το ᾔδεις και το τριτον το ᾔδει διαλυεται εις δυο ˉεˉε και γινεται ᾔδεες και ᾔδεε·
ωφειλε δε και εν τωι πρωτωι προσωπωι εις δυο ˉεˉε διαλυθηναι η ˉεˉι διφθογγος,
επειδη οι Ἴωνες την ˉεˉι διφθογ γον εις δυο ˉεˉε διαλυουσιν, ως εν τωι ειργω εεργω·
αλλα δια τουτο οι Ἴωνες εν τωι πρωτωι προσωπωι την ˉεˉι διφθογγον εις ˉε και ˉα
διαλυου σιν, οιον ᾔδειν ᾔδεα, επειδη το ˉε ουκ εστι χαρακτηριστικον του πρω του
προσωπου των ενικων, το δε ˉα ναι, οιον τετυφα ετυψα· τουτου χαριν εν τωι πρωτωι
προσωπωι την ˉεˉι διφθογγον εις το ˉε και ˉα δια λυουσιν· εν δε τωι δευτερωι και
τριτωι εις δυο ˉεˉε, επειδη το ˉε χαρακτη ριστικον ευρισκεται και δευτερου και
τριτου προσωπου των ενικων, οιον ετυπτες ετυπτε, ελεγες ελεγε. Ειτα οι Ἀθηναιοι
εν τωι πρωτωι προσωπωι τωι ᾔδεα το ˉε και ˉα εις ˉη συναιρουσιν, και γινεται ᾔδη
εγω, ως παρ' Ευριπιδηι εν Ἱππολυτωι <405> το δ' εργον ᾔδη την νοσον τε δυσκλεα,
αντι του το δε εργον ηπισταμην· και παλιν εν τωι τριτωι προσωπωι τωι ᾔδεε τα δυο
49

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ˉεˉε εις το ˉη συναιρουσιν, και γινεται ᾔδη εκεινος, οιον ως παρα τωι ποιητηι <Α 70>
ος ᾔδη τα τ' εοντα τα τ' εσσομενα προ τ' εοντα· και ιδου ευρισκεται το τριτον τωι
πρωτωι ομοφωνουν κατα τον αυτον αριθμον, αμφοτερα γαρ ενικα εισιν, και κατα
την αυτην διαλεκτον, αμφοτερα γαρ Ἀττικα εισιν, και κατα τον αυτον χρονον,
αμφοτερα γαρ <υπερσυντελικου εισιν, και απο του αυτου θεματος, αμφοτερα γαρ>
απο του ειδω γεγονασι τουτον τον τροπον· εστιν ειδω· τουτου ο μεσος παρακειμενος
ειδα ωφειλεν ειναι, της ˉεˉι διφθογγου φυλαττομενου, ωσπερ εικονιζω εικονικα,
αλλ' ετραπη το ˉε εις το ˉο αιολικως και γεγονεν οιδα, ωσπερ ονειρος ονοιρος·
τουτου του οιδα ο υπερσυντελικος εστιν ειδειν δια της ˉεˉι διφθογγου και ου δια της
ˉοˉι διφθογγου· εν δε τωι παρακειμενωι οι Αιολεις εποιησαντο 86 την τροπην· τουτου
του ειδειν το ˉε το εν τηι αρχουσηι αττικως εξεταθη εις το ˉη, ως εν τωι εμελλον
ημελλον, εβουλομην ηβουλομην, εδυναμην ηδυναμην, εικαζον ᾔκαζον, και εμεινε
το ˉι προσγεγραμμενον τωι ˉη, και εγενετο ᾔδειν δια του ˉη και ˉι· τουτου το
δευτερον ᾔδεις, το τριτον ᾔδει· ταυτα ιωνικως διαλυονται, ως εμαθομεν ανωτερω,
και αττικως κιρνωνται, και αποτελειται το ᾔδη εγω και ᾔδη εκεινος. Τι ουν εχο μεν
ειπειν περι τουτων; Ἔστιν ειπειν, οτι τηι αληθειαι το ᾔδη εγω και ᾔδη εκεινος ουκ εισι
κατα την αυτην διαλεκτον· η γαρ τοιαυτη κρασις, η δια του ˉη η κατα το πρωτον
προσωπον γινομενη, της παλαιας μονης Ἀτθιδος εστιν ιδιωμα, οιον ειστηκη εγω,
επεποιθη εγω, εγεγραφη εγω, η δε κατα το τριτον προσωπον της νεας Ἀτθιδος εστιν
ιδιωμα, οιον ειστηκη εκεινος, επεποιηκη εκεινος· και τωι μεν πρωτωι προσωπωι μονοι
οι της παλαιας Ἀτθιδος κεχρηνται, τωι δε τριτωι μονοι οι της νεας Ἀτθιδος· το ουν
ᾔδη εγω της παλαιας Ἀτθιδος εστιν, το δε ᾔδη εκεινος της νεας Ἀτθιδος εστιν, ωστε
ουν ουκ εστι κατα την αυτην δια λεκτον το ᾔδη εγω και ᾔδη εκεινος. Ἐπειδη δε
ευρισκομεν παρα τωι ποιητηι χρησεις του τριτου προσωπου, λεγω δη <το> ᾔδη
εκεινος, οιον <Α 70> ος ᾔδη τα τ' εοντα τα τ' εσσομενα προ τ' εοντα, και παλιν <Β 38>
νηπιος, ουδε τα ᾔδη α ρα Ζευς μηδετο εργα, οντος δε του ποιητου της παλαιας
Ἀτθιδος, λεγομεν οτι Ἀρισταρχειον εστι το αμαρτημα· ο γαρ Ἀρισταρχος ειδως τουτο
το ιδιωμα της νεας Ἀτθιδος υπαρχον, λεγω δη το τριτου προσωπου, ουκ ωφειλεν
εασαι αυτο παρα τωι ποιητηι οντι της παλαιας Ἀτθιδος· ως ειρηται γαρ, η [μεν] παλαια
Ἀτθις κεχρηται τωι πρωτωι μονωι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες,
διατι εν τωι τετυφε και ετυψε τριτωι προσωπωι το ˉα εις το ˉε ετραπη, και μη εγενετο
το τριτον προσωπον δια του ˉα μακρου, ινα το μεν πρωτον δια του ˉα βραχεος
ευρεθηι εκφε ρομενον, το δε τριτον δια του ˉα μακρου. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ουκ
ηδυνατο ολως το τριτον δια του ˉα ειναι, επειδη ουκ εστι το ˉα χαρακτη ριστικον
των τριτων προσωπων των ενικων· το δε ˉε ναι, οιον ετυπτε ελεγε· το γαρ εβοα απο
του εβοαε γεγονε κατα κρασιν του ˉα και ˉε εις ˉα δηλονοτι μακρον, ωσπερ τα εμα
ταμα· το δε ουτα, οιον <Ε 376> ουτα με Τυδεος υιος υπερθυμος ∆ιομηδης, απο του
ουτασε γεγονε κατα αποκοπην· επειδη ουν το ˉα ουκ εστι χαρακτηριστικον των
τριτων προσωπων των ενικων, το δε ˉε ναι, εικοτως η τροπη γεγονε 87 του ˉα εις το
ε κατα το τριτον προσωπον. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ μη εις το ˉη γεγονεν η τροπη
του ˉα κατα το τριτον προσωπον, ει γε ευρισκομεν το ˉη χαρακτηριστικον του τριτου
προσωπου ενικου, οιον ετυφθη ενυγη εδαρη, λεγομεν οτι ουκ ηδυνατο εις το ˉη
γενεσθαι η τροπη του ˉα κατα το τριτον προσωπον, επειδη παν τριτον προσωπον εις
ˉη ληγον προσθεσει του ˉς το δευτερον ποιει, και τροπηι του ˉς εις ˉν ποιει το
πρωτον, οιον ετυφθη ετυφθης ετυφθην, εδαρη εδαρης εδαρην, ενυγη ενυγης ενυγην·
ει ουν ην τετυφη δια του ˉη το τριτον, ηναγκα ζετο και το δευτερον τετυφης ειναι
<και το πρωτον τετυφην ειναι> δια του ˉη· αλλ' επειδη ουτε το πρωτον ουτε το
δευτερον εστι δια του ˉη, τετυφα γαρ και τετυφας εστιν, δηλονοτι ου δυναται το
τριτον εις ˉη καταληγειν. ∆υικα. Τετυφατον, τετυφατον. Ἰστεον οτι το μεν πρωτον
50

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

των δυικων επιλιμπανει ενταυθα, επειδη το πρωτον των πληθυντικων το ˉμ εχει επι
της τελευταιας συλλαβης, τετυφαμεν γαρ εστιν· το δε δευτερον των δυικων γεγονεν
απο του δευτερου των πληθυντικων τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον τετυφατε
τετυφατον· το δε τριτον των δυικων ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον
των πληθυντικων εις ˉσˉι ληγει, τετυφασι γαρ. Πληθυντικα. Τετυφαμεν. Ἰστεον οτι
τα εις ˉα ληγοντα ενικα, δηλονοτι πρωτα προσωπα, προσθεσει της ˉμˉεˉν
πληθυντικα γινονται, οιον τετυφα τετυφαμεν, εποιησα εποιησαμεν, πεποιηκα
πεποιηκαμεν, ετυψα ετυψαμεν, εγραψα εγραψαμεν. ∆ει προσθειναι χωρις των
ιωνικως διαλυομενων· τουτο δε προσκειται, επειδη το ειστηκειν οι Ἴωνες ειστη κεα
λεγουσι και το ετετυφειν ετετυφεα, και ου ποιουσι το πρωτον των πληθυντικων
προσθεσει της ˉμˉεˉν· ουδε γαρ λεγουσιν ειστηκεαμεν και ετετυφεαμεν, αλλ'
ειστηκειμεν και ετετυφειμεν· μονον το ην εγω δια λυθεν ιωνικως και γενομενον εα,
<Ε 887> η κεν ζως αμενηνος εα, ευρηται προσθεσει της ˉμˉεˉν ποιησαν το πρωτον
προσωπον των πληθυν τικων, οιον εαμεν. ∆ει προσθειναι και χωρις των Αιολικων
ευκτι κων· τουτο δε προσκειται, επειδη οι Αιολεις <τα ευκτικα του πρωτου αοριστου
ενεργητικου δια του ˉεˉιˉα λεγουσιν, οιον τυψαιμι τυψεια, και ου ποιουσιν οι
Αιολεις> προσθεσει της ˉμˉεˉν το πρωτον προσωπον των πληθυντικων· ουδε γαρ
λεγουσι τυψειαμεν αλλα τυψαιμεν. Τετυφατε. Ειρηται οτι τα εις ˉμˉεˉν πληθυντικα
τροπηι της ˉμˉεˉν 88 εις ˉτˉε το δευτερον ποιουσι προσωπον· την δε παραληγουσαν
ουκ ετρε ψεν, επειδη εχει την μετοχην εις ˉς, τετυφως γαρ εστιν η μετοχη. Τετυφασι.
Ειρηται μεν, διατι ισοσυλλαβει τωι ιδιωι πρωτωι, φημι δη τωι τετυφαμεν πρωτωι
προσωπωι πληθυντικωι, επειδη εχει την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, τετυφως
γαρ εστιν η μετοχη· εις ˉσˉι δε ληγει μιμουμενος τον ενεστωτα ο παρακειμενος· και
αυτος γαρ παρα πολλοις ενεστως συντελικος ονομαζεται, ηγουν ενεστως
πεπληρωμενος· ο μεν γαρ ενεστως γινομενον αρτι το πραγμα δηλοι, οιον τυπτω
γραφω, ο δε παρα κειμενος τετελεσμενον αρτι το πραγμα δηλοι, οιονει αρτι
πληρωθεν, <οιον> τετυφα γεγραφα· και λοιπον ωσπερ ο ενεστως εις ˉσˉι εχει το
τριτον προσωπον των πληθυντικων καταληγον, <οιον> τυπτουσι γρα φουσικαι
διατι, εν τηι περι τουτων διδασκαλιαι μεμαθηκαμεν, οτι προς την δοτικην των
πληθυντικων της ιδιας μετοχηςτον αυτον τροπον και ο παρακειμενος, ατε δη παρα
πολλοις ενεστως συντελικος ηγουν πεπληρωμενος ονομαζομενος, εις ˉσˉι εχει το
τριτον προσωπον των πληθυντικων καταληγον, οιον τετυφασι γεγραφασι.
Κανονιζεται δε ενταυθα το τριτον προσωπον των πληθυντικων απο του πρωτου
προσωπου των πληθυντικων τροπηι της ˉμˉεˉν εις ˉσˉι, οιον τετυφαμεν τετυφασι,
πεποιηκαμεν πεποιηκασι, γεγραφαμεν γεγραφασι, της παρα ληγουσης εν τωι τριτωι
προσωπωι των πληθυντικων εκταθεισης. Ἰστεον γαρ οτι ο παρακειμενος πανταχου
συνεσταλμενον εχει το ˉα, οιον τετυφα τετυφας τετυφατον τετυφαμεν τετυφατε, εν
δε τωι τριτωι προσωπωι των πληθυντικων εκτεταμενον αυτο εχει, οιον τετυφασι,
επειδη καθολου τα εις ˉσˉι ληγοντα ρηματα μακραι θελουσι παραληγε σθαι, οιον
διδωσι ζευγνυσι εσσι, οιον <Α 176> εχθιστος δε μοι εσσι· ουτως ουν και τετυφασι και
πεποιηκασι και γεγραφασι δι' εκτεταμενου του ˉα. Ἰστεον δε οτι πολλακις επι
τουτων οι ποιηται συστολας εποιη σαντο, αις ου δει χρησασθαι, ως Ὅμηρος <λ 304>
τιμην δε λελογχα σιν ισα θεοισιν, Ξενοφανης εξ αρχης καθ' Ὅμηρον επει
μεμαθηκασι παντες, και παλιν ο αυτος οπποσα δη θνητοισι πεφυκασιν εισοραασθαι,
Ἀντιμαχος fragm. 51 οι δε παροιθε πονοιο νενευκασιν αλλος επ' αλλωι· ταυτα δε
παντα παραλογως συνεστειλεν η των μετρων αναγκη. Ἐν οις η πραξις. 89 Περι
Ἀττικου παρακειμενου. Ὅτε το ρημα αρχεται απο του ˉα η ˉε η ˉο, τοτε ποιουσιν οι
Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον. Ἰστεον οτι ου μονον ενεργητικον ιδιον παρακειμενον
ποιουσιν οι Ἀττικοι, αλλα και μεσον, ως επι του ομωμοκα και εγηγερκα ολωλα
51

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

οπωπα ορωρα οδωδα· τουτων δε οι κοινοι μεσοι, φημι δη του ολωλα και των
λοιπων, ουχ ευρισκονται εν χρησει, οιον ο ωλα ο ωπα <ο ωρα> ο ωδα· και παθητικον
δε ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον, ως επι του αληλιμμαι και εγηγερμαι.
Ποιουσι δε αυτον οι Ἀττικοι ουτως· τα δυο γραμματα τα αρκτικα του ενεστωτος
προστιθεασι τωι κοινωι παρακειμενωι, και την τριτην απ' αρχης συλλαβην
συστελλουσιν, και ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον, οιον εστιν αλειφω
ηλειφα ο κοινος και αληλιφα ο Ἀττικος, των δυο γραμματων των αρκτικων του
ενεστωτος προστιθεμενων τωι κοινωι παρα κειμενωι, φημι δη του ˉα και του ˉλ, και
της τριτης απ' αρχης συλλαβης συστελλομενης· και παλιν ελευθω ηλευθα ο κοινος
και εληλυθα ο Ἀττι κος, ακουω ηκουα ο κοινος και ακηκοα ο Ἀττικος, ερωτω
ηρωτηκα ο κοινος και ερηροτηκα ο Ἀττικος δια του ˉο, της τριτης απ' αρχης συλ
λαβης συσταλεισης, ομω ωμοκα ο κοινος και ομωμοκα ο Ἀττικος· την δε τριτην
συλλαβην ενταυθα ου συστελλουσιν, επειδη βραχεια εστιν, βραχεια δε ουσα
βραχυτερα ουκ εδυνατο γενεσθαι· και παλιν αγοραζω ηγορακα ο κοινος και
αγηγορακα ο Ἀττικος, ενεγκω ηνεχα ο κοινος και ενηνεχα ο Ἀττικος και κατα
τροπην του ˉε εις το ˉο ενηνοχα, ολω ολεσω ωλεκα και ολωλεκα, ολω ωλα και
ολωλα, ομω ωμα και ομωμα, ορω ωρα και ορωρα· το γαρ <ω 62> υπωρορε Μουσα
λιγεια δια το μετρον υπερβιβασμον ανεδεξατο· οπτω ωπα και οπωπα, οδω (αντι του
οζω) ωδα και οδωδα, η απο του οζω οσω γεγονεν ωδα, ωσπερ απο του φραζω φρασω
πεφραδα, χεζω χεσω κεχοδα, και των δυο γραμματων των αρκτικων του ενεστωτος
προστιθεμενων, φημι δη του ˉο και του ˉζ, οζωδα, και επειδη θελει ο Ἀττικος
παρακειμενος εχειν, ως εφεξης μαθησομεθα, εν τηι δευτεραι και τριτηι συλλαβηι το
αυτο συμ φωνον, οιον αληλιφα εληλυθα ακηκοα, τουτου χαριν τροπη παρηκολου
θησε του ˉζ εις το ˉδ και γεγονεν οδωδα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ηνικα
λεγομεν, οτι τα δυο γραμματα τα αρκτικα του ενεστωτος προστιθεασι τωι κοινωι
παρακειμενωι, δει το μεν πρωτον 90 νοησαι φωνηεν, τουτεστιν η ˉα η ˉε η ˉο, το δε
δευτερον συμφωνον αρκτικον της δευτερας συλλαβης, οιον αλειφω ηλειφα ο κοινος
και αλη λιφα ο Ἀττικος, ελευθω ηλευθα και εληλυθα, ομω ωμοκα και ομω μοκα· εαν
γαρ μη εχηι συμφωνον επιφερομενον, ου ποιει Ἀττικον παρακειμενον, ως επι του
αειρω και του εορταζω και του αερταζω (ο σημαινει το βασταζω)· ταυτα γαρ επειδη
ουκ εχουσι συμφωνον επι φερομενον, ου ποιουσιν Ἀττικον παρακειμενον· καν εχηι
δε συμφωνον επιφερομενον, μη ευρεθηι δε αυτο το συμφωνον αρκτικον της δευτερας
συλλαβης, ου ποιει Ἀττικον παρακειμενον· ιδου γαρ το αρμενιζω, επειδη ουκ εχει το
συμφωνον αρκτικον της δευτερας συλλαβης, ου ποιει Ἀττικον παρακειμενον, το γαρ
ˉρ ληκτικον εστι της προηγουμενης συλλαβης. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, δια
ποιαν αιτιαν οτε μεν αρχεται το ρημα απο του ˉα η ˉε η ˉο, ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον
παρακειμενον, οτε δε απο του ˉη η ˉω η ˉι η ˉυ αρχεται, ου ποιουσιν. Και εστιν
ειπειν τας αιτιας ταυτας, οτι ου θελει απο μακρας αρχεσθαι ο Ἀττικος παρακει μενος,
οιον εληλυθα αληλιφα ομωμοκα εγηγερκα ολωλεκα, οθεν απο του αριστω ου
γινεται Ἀττικος παρακειμενος, επειδη απο μακρας αρχε ται, μακρον γαρ εχει το ˉα·
δια τουτο ουν ουτε τα απο του ˉη ουτε τα απο του ˉω αρχομενα ποιουσιν Ἀττικον
παρακειμενον, ινα μη ευρεθηι απο μακρας αρχομενος ο παρακειμενος. Και αυτη μεν η
λυσις μονοις αρμοζει τοις απο του ˉη και ˉω αρχομενοις· εστι δε ειπειν και ετεραν
λυσιν αρμοζουσαν ου μονον τοις απο του ˉη και ˉω αρχομενοις, αλλα και τοις απο
του ˉι και ˉυ αρχομενοις· εχει δε ουτως· ου θελει ο Ἀτ τικος παρακειμενος εχειν εν
τηι πρωτηι και δευτεραι συλλαβηι το αυτο στοιχειον, ηγουν το αυτο φωνηεν, οιον
αληλιφα εληλυθα ομωμοκα ολωλεκα· δια τουτο ουν τα απο του ˉι ˉη ˉυ ˉω
αρχομενα ρηματα ου ποιουσιν Ἀττικον παρακειμενον, ινα μη ευρεθηι εν τηι πρωτηι
και δευ τεραι συλλαβηι το αυτο στοιχειον, οιον ικετευω ικετευκα, υλακτω υλακτηκα,
52

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ηβω ηβηκα, ωθω ωθηκα· εαν ουν γενηται επι τουτων Ἀττι κος παρακειμενος, μελλει
ειναι ικικετευκα υλυλακτηκα ηβηβηκα ωθωθηκα, και λοιπον ευρισκεται εν τηι
πρωτηι και δευτεραι συλλαβηι το αυτο στοιχειον, οπερ εστιν αδυνατον. Τα δε απο του
ˉα η ˉε η ˉο αρχομενα ρηματα ευλογως ποιουσιν Ἀττικον παρακειμενον, επειδη
ταυτα τρε πονται εν τοις παρωιχημενοις ως εχοντα αντιστοιχα, εις α ωφειλον
τραπηναι, και ουχ ευρισκεται λοιπον εν τηι πρωτηι και δευτεραι συλλαβηι 91 το αυτο
στοιχειον, οιον αλειφω ηλειφα και αληλιφα, ελευθω ηλευθα και εληλυθα, ομω
ωμοκα και ομωμοκα· το γαρ ˉη και ˉω και ˉι και ˉυ ατρεπτα φυλαττονται εν τοις
παρωιχημενοις, ως εν τωι παρατατικωι μεμαθηκαμεν, ως μη εχοντα αντιστοιχα, εις α
ωφειλον τραπηναι. Σεσημειωται το υφηφασται, οτι απο του ˉυ αρχομενου του
ενεστωτος εγενετο Ἀττικος παρακειμενος· γεγονε δε τουτον τον τροπον· εστιν
υφαζω υφασω υφακα υφα σμαι υφασται και υφυφασται αττικως , η υφαινω υφανω
υφαγκα υφαμμαι και υφασμαι, ωσπερ μεμολυμμαι μεμο λυσμαι και μεμιαμμαι
μεμιασμαι, και εκειθεν υφασται και υφυφασται ο Ἀττικος παρακειμενος· και επειδη,
ωσπερ ειρηται, ου θελει ο Ἀττικος παρακειμενος εχειν εν τηι πρωτηι και δευτεραι
συλλαβηι το αυτο στοι χειον, οιον αληλιφα και εληλυθα και ομωμοκα, τουτου χαριν
και τροπη παρηκολουθησε του ˉυ εις το ˉη, και γεγονεν υφηφασται· ευλογως δε το
ˉυ εις το ˉη ετραπη ενταυθα, επειδη πολλακις το ˉη εις ˉυ τρεπεται, οιον αλμη
αλμηρος και αλμυρος. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι σεσημειωται το
αλαλυκτημαι (σημαινει δε το εν αληι ηγουν εν πλανηι υπαρχω) και το αλαλημαι
(σημαινει δε το πεπλανημαι) και το αραροται (σημαινει δε το ηροτριωται) και το
αραρε (σημαινει δε το ηρμοσται και κεκριται), οτι ταυτα εχουσιν εν τηι πρωτηι και
δευτεραι συλλαβηι το αυτο στοιχειον. Περι ων εστιν ειπειν οτι πεπονθοτα εισιν· εστι
γαρ αλυκτω αλυκτησω ηλυκτηκα ηλυκτημαι και αληλυκτημαι ο Ἀττικος, και κατα
συστολην του ˉη εις το ˉα αλαλυκτημαι· και παλιν αλω αλησω ηληκα αληληκα και
αληλημαι ο Ἀττικος, και κατα συστολην του ˉη εις το ˉα αλαλημαι· παραλογος δε
εστιν η τριτη απ' αρχης συλ λαβη μακρα ουσα. Ταυτα δε τινες Αιολικα απο των εις
ˉμˉι θελουσι λεγειν· λεγουσι γαρ οτι ωσπερ απο του φιλω γεγονε φιλημι αιολι κως
και φιλημαι το παθητικον, ουτω και απο του αλυκτω και αλω γινεται αλυκτημι και
αλημι αιολικως και αλυκτημαι και αλημαι τα πα θητικα, και κατα αναδιπλασιασμον
αλαλυκτημαι και αλαλημαι. Το δε αρα ροται γεγονε τουτον τον τροπον· εστιν αρω
αροσω ηροκα ηρομαι ηροται και αττικως αρηροται, και κατα τροπην ∆ωρικην του ˉη
εις ˉα μακρον αρα ροται· και παλιν εστιν αρω (το σημαινον το αρμοζω), ο μεσος
παρα κειμενος ηρα και ο Ἀττικος αρηρα, και κατα τροπην ∆ωρικην του ˉη εις ˉα
μακρον αραρα και αραρε. Ταυτα μεν εν τουτοις. 92 Ἐπειδη δε εν τοις προλαβουσιν
ελεγομεν, οτι ου θελει απο μακρας αρχεσθαι ο Ἀττικος παρακειμενος, οιον εληλυθα
αληλιφα ακηκοα, αξιον εστι ζητησαι, διατι απο μακρας ουκ αρχεται ο Ἀττικος
παρακειμενος. Και εστιν ειπειν την αιτιαν ταυτην· η αρχουσα του Ἀττικου
παρακειμενου ουδεν ετερον εστιν ει μη ανεστραμμενος αναδιπλασιασμος· ο μεν γαρ
φυσικος αναδιπλασιασμος πρωτον εχει το συμφωνον, το δε φωνηεν δευτερον, οιον
τετυφα πεποιηκα· εν δε τωι Ἀττικωι παρακειμενωι το εναντιον εστιν, το μεν γαρ
φωνηεν πρωτον εστιν, το δε συμφωνον δευτερον, οιον αληλιφα εληλυθα ομωμοκα·
επειδη ουν η αρχουσα του Ἀττικου παρακειμενου ουδεν ετερον εστιν ει μη
ανεστραμμενος αναδι πλασιασμος, ουδεποτε δε γινεται δια μακρας
αναδιπλασιασμος, οιον τετυφα πεποιηκα γεγραφα πεπλεχαταυτα γαρ αφωνον προ
αμετα βολου εχουσι και τωι λογωι της κοινης αντι βραχειας παραλαμβανονται τουτου
χαριν ουτε η αρχουσα του Ἀττικου παρακειμενου μακρα εστιν. Ἐθελει ο Ἀττικος
παρακειμενος εχειν εν τηι δευτεραι και τριτηι συλ λαβηι το αυτο συμφωνον, οιον
αληλιφα ακηκοα εληλυθα ομωμοκα οπωπα ολωλα ορωρα οδωδα· οθεν και το
53

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αγηγοχα και εδηδοκα συλλαβην επλεονασαν, ινα ευρεθωσιν εχοντα εν τηι δευτεραι
και τριτηι συλλαβηι το αυτο συμφωνον· εστι γαρ αγω αξω ηχα και αγηχα ο Ἀττικος,
των δυο γραμματων του ενεστωτος των αρκτικων προστιθεμενων αυτωι, <και>
επειδη ουκ εμελλεν εχειν εν τηι δευτεραι και τριτηι συλλαβηι το αυτο συμφωνον,
τουτου χαριν επλεονασε την ˉγˉο συλλαβην και εγενετο αγηγοχα· δια τουτο δε το
ˉγ μονον ουκ επλεονασε και γεγονεν αγηγχα, επειδη ει επλεονασε το ˉγ μονον,
ουκετι ευρισκετο εν τηι δευτεραι και τριτηι συλλαβηι το αυτο συμφωνον· εν γαρ τηι
δευτεραι συλλαβηι εμελλον ειναι τα δυο ˉγˉγ. Παλιν εδω (ο σημαινει το εσθιω), ου ο
μεσος παρα κειμενος ηδα και ο Ἀττικος εδηδα, εξ ου το <Ρ 542> λεων κατα ταυρον
εδηδως· τουτου του εδω ο μελλων εστιν εσω και ο ενεργη τικος παρακειμενος ηκα
και ο Ἀττικος εδηκα, των δυο γραμματων των αρκτικων του ενεστωτος
προστιθεμενων αυτωι· και επειδη ουκ εμελλεν εχειν εν τηι δευτεραι και τριτηι
συλλαβηι το αυτο συμφωνον, τουτου χαριν επλεονασε την ˉδˉο συλλαβην και
γεγονεν εδηδοκα. Ἰστεον δε οτι το εδηδοκα δυναται και αλλως κανονισθηναι· εστι
γαρ εδω εδησω ηδηκα και ο Ἀττικος εδηδεκα, της τριτης απ' αρχης συλλαβης συστα
93 λεισης, και κατα τροπην του ˉε εις το ˉο εδηδοκα, ωσπερ ενεγκω ενεγξω ηνεχα
και ενηνεχα και ενηνοχα κατα τροπην του ˉε εις το ˉο. Ου θελει ο Ἀττικος
παρακειμενος εχειν την τριτην απ' αρχης συλ λαβην φυσει μακραν παρ' αυτοις τοις
Ἀθηναιοις, αλλ' η βραχειαν, ως το αληλιφα εληλυθα ακηκοα ομωμοκα ολωλεκα
αγηγοχα, η θεσει μακραν, ως το εγηγερκα αληλιμμαι ερηρισται [σημαινει δε το
εριζειν]· εαν δε ευρεθηι φυσει μακρα η τριτη απ' αρχης συλλαβη η του Ἀττικου παρα
κειμενου, η προς αντιδιαστολην ετερου σημαινομενου εστιν, η παρα ταις αλλαις
διαλεκτοις. Ειπομεν προς αντιδιαστολην ετερου σημαινο μενου. Ἔστιν εριζω (το
σημαινον το φιλονεικω), οπερ δια του ˉι γρα φεται, εστιν ερειδω (το σημαινον το
επερειδομαι), οπερ δια της ˉεˉι διφθογγου γραφεται· απο ουν του εριζω ερισω
γινεται ο παρακειμενος ηρικα και ο Ἀττικος ερηρικα, και ο παθητικος ηρισμαι
ηρισται και ο Ἀττικος ερηρισται, δια του ˉι δηλονοτι· το γαρ εριζω δια του ˉι γρα
φεται· απο δε του ερειδω ερεισω γινεται ηρεικα ο παρακειμενος, και ο παθητικος
ηρεισμαι ηρεισται και ο Ἀττικος ερηρεισται, και φυλαττει την ˉεˉι διφθογγον προς
αντιδιαστολην του ερηρισται του επι του φιλο νεικειν, ει και λεγει ο Ἀπολλωνιος,
οτι και αυτο δια του ˉι γραφεται το <επι του> επερειδομαι· αλλ' ουν η παραδοσις δια
της ˉεˉι διφθογγου οιδεν αυτο γεγραμμενον. Προσκειται η παρα ταις αλλαις
διαλεκτοις, επειδη <εσθ'> οτε οι ∆ωριεις φυλαττουσι την τριτην απ' αρχης συλλα
βην φυσει μακραν, οιον του ορω παρ' αυτοις ο μελλων εστιν ορησω, ο παρακειμενος
ωρηκα και ο Ἀττικος ορωρηκα, και φυλαττεται παρα τοις ∆ωριευσιν η φυσει μακρα·
και παλιν ακουω ακουσω ηκουκα, και ο Ἀττικος ακηκουκα παρ' αυτοις. Ἰστεον δε
οτι επι του αριστευω ηριστευκα ου φαινονται ποιησαντες οι Ἀθηναιοι Ἀττικον
παρακειμενον, οιον αρηριστευκα. Και απορουσι τινες λεγοντες, δια ποιαν αιτιαν επι
του αριστευω ου ποιουσιν οι Ἀθηναιοι Ἀττικον παρακειμενον. Και επιλυονται τινες
λεγοντες, οτι ει εγενετο αρηριστευκα, ημελλεν η τριτη απ' αρχης συλλαβη μακρα
ειναι, οπερ εστιν ατοπον· ει γαρ ηθελησα μεν ποιησαι αποβολην συμφωνου, ινα ην
αρηρισευκα, παρεφθειρετο η σημασια. Ταυτα μεν ουτοι. Κακως δε λεγουσιν· ως γαρ
εμαθομεν, ου κωλυεται η τριτη απ' αρχης συλλαβη του Ἀττικου παρακειμενου θεσει
μακρα ειναι, οιον εγηγερκα αληλιμμαι ερηρισται· ωστε ουν ου κατα 94 κανονα
κωλυεται ποιησαι το αριστευω Ἀττικον παρακειμενον, αλλ' ει αρα επιλελοιπε, κατα
τυχην επιλελοιπε. Ταυτα μεν περι της τριτης απ' αρχης συλλαβης του Ἀττικου
παρακειμενου. <Ειπομεν δε περι της τριτης απ' αρχης συλλαβης του Ἀττικου
παρακειμενου,> οτι και συστελλεται· ελθωμεν δε και μαθωμεν πως συστελλεται.
Ἰστεον οτι το ˉη εις το ˉε συστελλεται κατα την τριτην απ' αρχης συλλαβην του
54

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἀττικου παρακειμενου, οιον αληθω αλησω ηληκα και αληλεκα ο Ἀττικος, και παλιν
εδω εδησω ηδηκα και εδη δεκα ο Ἀττικος, και κατα τροπην του ˉε εις το ˉο εδηδοκα·
τινες δε τουτο τριτης συζυγιας των περισπωμενων βουλονται λεγειν, οιον εδω
εδωσω ηδωκα και εδηδοκα κατα συστολην του ˉω εις το ˉο· το δε ˉω εις το ˉο
συστελλεται, οιον ερωτω ερωτησω ηρωτηκα και ερηροτηκα ο Ἀτ τικος δια του ˉο. Ἡ
δε ˉεˉι διφθογγος και η ˉεˉυ αποβαλλουσι το προ τακτικον φωνηεν, τουτεστι το ˉε·
και φυλαττει η μεν ˉεˉι διφθογγος το ˉι, η δε ˉεˉυ το ˉυ, οιον αλειφω ηλειφα και
αληλιφα, ελευθω ηλευθα και εληλυθα· η δε ˉοˉυ διφθογγος το υποτακτικον
αποβαλλει φωνηεν, τουτ εστι το ˉυ, και φυλαττει το ˉο, οιον ακουω ηκουα και
ακηκοα. Περι δε της ˉοˉι διφθογγου ουδεν ειπεν ο Ἀπολλωνιος· λεγομεν δε ημεις,
οτι το ˉι αποβαλλει και φυλαττει το ˉο, οιον ετοιμαζω ητοιμακα και ετητομακα·
τουτο δε πιστουμεθα απο διαιρεσεως τοιαυτης· ωσπερ αι διφθογγοι, αι μεν εχουσαι
το ˉε , το προτακτικον φωνηεν αποβαλλου σιν, οιον αλειφω <ηλειφα και> αληλιφα,
ελευθω ηλευθα και εληλυθα, αι δε εχουσαι το ˉο, το υποτακτικον αποβαλλουσι και
φυλαττουσι το ˉο, οιον ακουω ηκουα <και> ακηκοα, τον αυτον τροπον και η <οι>
διφθογγος, ως εχουσα το ˉο, το υποτακτικον αποβαλλει και φυλαττει το ˉο, οιον
ετοιμαζω ητοιμακα και ετητομακα.
Και αξιον εστι ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν αι διφθογγοι αι μεν εχου σαι το ˉε
αυτο το ˉε αποβαλλουσιν εν τωι Ἀττικωι παρακειμενωι και φυ λαττουσι το διχρονον,
οιον αλειφω αληλιφα, ελευθω εληλυθα, αι δε εχουσαι το ˉο τουναντιον το ˉο
φυλαττουσι και το διχρονον αποβαλ λουσιν, οιον ακουω ακηκοα. Και εστιν ειπειν
την αιτιαν ταυτην· οι Ἀττικοι μαλλον τωι ˉο χαιρουσιν ηπερ τωι ˉε, και δηλον ειγε εν
τωι κεκλεφα και λελεχα και πεπεμφα το ˉε εις το ˉο τρεπουσιν, κεκλοφα και λελοχα
και πεπομφα λεγοντες, και παλιν επι του αγηγοχα και εδη δοκα η ˉγˉο συλλαβη και
η ˉδˉο επλεονασεν, και ουχι η ˉγˉε και η ˉδˉε· και 95 παλιν εστιν ενεγκω ενεγξω
ηνεχα και ενηνεχα, και λεγουσιν ενηνοχα, τρεποντες το ˉε εις το ˉο· επειδη ουν οι
Ἀττικοι μαλλον τωι ˉο χαιρου σιν ηπερ τωι ˉε, τουτου χαριν επι μεν των διφθογγων
των εχουσων το ˉε αυτο αποβαλλουσιν, οιον ελευθω εληλυθα και αλειφω αληλιφα,
επι δε των εχουσων το ˉο φυλαττουσιν αυτο, οιον ακουω ακηκοα. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Περι δε της ποσοτητος των συλλαβων του Ἀττικου παρακειμενου λεγομεν,
οτι ο Ἀττικος παρακειμενος ο ενεργητικος και ο παθητικος το ελαχιστον
τετρασυλλαβουσιν, οιον ομωμοκα αγηγοχα αληλιφα εδη δοκα ολωλεκα εγηγερκα
αληλιμμαι· θελουσι γαρ εχειν την αρχουσαν του ενεστωτος, και την δευτεραν και
τριτην συλλαβην δια του αυτου συμφωνου, και την τεταρτην συλλαβην
χαρακτηριστικην του παρακει μενου· θελει γαρ ο μεν παρακειμενος ο ενεργητικος
εχειν προ του ˉα η το ˉφ η το ˉχ η το ˉκ, οιον τετυφα νενυχα πεποιηκα, ο δε
παθητικος παρακειμενος θελει το ˉμ χαρακτηριστικον εχειν, οιον πεποιημαι τετυμ
μαι. Ὁ δε μεσος παρακειμενος το ελαχιστον τρισυλλαβει, οιον ολωλα οπωπα ορωρα
οδωδα ομωμα· θελει γαρ εχειν την αρχουσαν του ενε στωτος, θελει εχειν εν τηι
δευτεραι και τριτηι συλλαβηι το αυτο συμφω νον. ∆υναται δε η τριτη συλλαβη δυο
χρειας ποιειν· δυναται γαρ εχειν το συμφωνον οπερ εχει η δευτερα συλλαβη,
δυναται εχειν και το συμφωνον το χαρακτηριστικον του μεσου παρακειμενου· τα
γαρ συμφωνα του μεσου παρακειμενου ουκ εισιν ωρισμενα· δι' ων γαρ εκφερεται
συμφωνων ο ενεστως, δια τουτων και ο μεσος παρακειμενος εκφερεται, χωρις ει μη
εχει ˉζ η δυο ˉςˉσ ο ενεστως· τοτε γαρ αλλως γινεται ο μεσος παρακειμενος, ως εν
τηι διδασκαλιαι αυτου, ει θεωι φιλον, μαθη σομεθα. Τουτων ουτως εχοντων αξιον εστι
ζητησαι, διατι ηνικα αρχεται απο συμφωνου ο ενεστως, ου ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον
παρακειμενον· και εστιν ειπειν, οτι τηι εξης αποριαι την αιτιαν μανθανοντες, δι' ην
επενοηθη ο Ἀττικος παρακειμενος, μαθησομεθα, διατι ηνικα αρχεται απο συμφωνου
55

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ο ενεστως, ου ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον. Ἰστεον δε οτι πολλακις ηνικα
απο αμεταβολου αρχεται ο ενεστως, ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον,
αφαιρουμενοι το αμεταβολον εκ του κοινου παρακειμενου και προστιθεντες το ˉι,
οιον ληβω (το 96 λαμβανω) λεληφα και ειληφα, ληχω (το λαγχανω και κληρουμαι)
λεληχα και ειληχα (το εκληρωσαμην), μειρω (το μεριζω) μεμαρκα και μεμαρμαι και
ειμαρμαι, οθεν και ειμαρμενη, οιονει η πασι μεριζομενη· και παλιν λεγω λελεχα
λελεγμαι και ειλεγμαι. ∆ια τουτο δε αφαιρου μενοι το συμφωνον προστιθεασι το ˉι,
ινα μη ευρεθηι ο παρακειμενος απο φωνηεντος αρχομενος και απο βραχειας· ως γαρ
εμαθομεν εν τηι περι του ενεργητικου παρακειμενου διδασκαλιαι, οτε απο φωνηεντος
αρχεται ο παρακειμενος, μακραν εχει την αρχουσαν, οιον ηλεηκα ηρευ νηκα
ητοιμακα εφθαρκα εσταλκα εσπαρκα, δηλονοτι χωρις των Ἀττι κων παρακειμενων,
ηνικα ο ενεστως αρχεται απο του ˉα η ˉε η ˉο· επι τουτων γαρ ο παρακειμενος και
απο φωνηεντος και απο βραχειας αρχεται, οιον ακηκοα εληλυθα ομωμοκα· ταυτα
γαρ, φημι δη το ειληφα και ειληχα και τα ομοια, ου γινονται ομοιως εκεινοις, ινα
αναγκασθωσιν ομοιως αυτοις βραχειαν εχειν την αρχουσαν· εκεινα μεν γαρ γινονται
των δυο γραμματων των αρκτικων του ενεστωτος προστιθεμενων τωι κοινωι
παρακειμενωι, ταυτα δε τουναντιον αποβαλλομενου του κατα την αρχουσαν
συμφωνου και προστιθεμενου του ˉι. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι ολως επενοησαν οι Ἀθηναιοι τον Ἀττικον
παρακειμενον. Και εστιν ειπειν, οτι εις πολλα μιμειται ο [̓Αττικος] παρακειμενος τον
ενεστωτα· και γαρ ωσπερ ο αν ο δυνητικος συνδεσμος ου συνταττεται προς
ενεστωτα, ουδε γαρ λεγομεν τυπτω αν, ουτως ουδε προς παρακειμενον συνταττεται,
ουδε γαρ λεγομεν τετυφα αν, αλλ' ετυπτον αν· και παλιν ωσπερ ο ενεστως ο
ενεργητικος εις ˉσˉι ληγει κατα το τριτον προσωπον των πληθυντικων, οιον
τυπτουσι, τον αυτον τροπον και ο παρακειμενος ο ενεργητικος και ο μεσος κατα το
τριτον προσωπον των πληθυντικων εις ˉσˉι ληγουσιν, οιον τετυφασι τετυπασι·
επειδη ουν εις πολλα μιμειται ο παρακειμενος τον ενεστωτα, τουτου χαριν ινα <και>
κατα την αρχουσαν μιμηται αυτον και συναρξη ται αυτωι, ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον
παρακειμενον. Και ηνικα ο ενε στως αρχεται απο του ˉα η ˉε η ˉο, ποιουσιν οι
Ἀττικοι ιδιον παρακει μενον, οιον αλειφω αληλιφα, ελευθω εληλυθα, ομω
ομωμοκα· ηνικα γαρ απο του ˉω η απο του ˉη η απο του ˉι η απο του ˉυ αρχεται ο
ενεστως, ου ποιουσιν οι Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον, πρωτον μεν δια την προ
λεχθεισαν αιτιαν, τουτεστιν ινα μη ευρεθηι εν τηι πρωτηι και δευτεραι συλλαβηι το
αυτο στοιχειον· δευτερον δε, επειδη επι τουτων ει και μη 97 ποιουσιν οι Ἀττικοι
ιδιον παρακειμενον, το ζητουμενον εχουσιν· και γαρ ηνικα ο ενεστως η απο του ˉη η
απο του ˉω η απο του ˉι η απο του ˉυ αρχεται, παντως και ο παρακειμενος εκ
τουτων των φωνηεντων αρχεται, <οιον> ωθω ωθηκα, ηβω ηβηκα, ιξευω ιξευκα,
υδρευω υδρευκα, και λοιπον εφ' οσων ευρον οτι τα αρκτικα του ενεστωτος εχει και ο
παρα κειμενος, επι τουτων περιττον ηγησαντο οι Ἀττικοι ποιησαι <ιδιον> παρα
κειμενον. ∆ια τουτο γαρ ουτε ηνικα απο συμφωνου αρχεται ο ενεστως, ποιουσιν οι
Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον, επειδη και επι τουτων συναρχε ται ο παρακειμενος τωι
ενεστωτι, ηνικα απο συμφωνου αρχεται δηλο νοτι και ο παρακειμενος· ηνικα γαρ
απο συμφωνου αρχεται ο ενεστως, η απο του αυτου αρχεται ο παρακειμενος
συμφωνου, ηνικα και αυτος απο συμφωνου αρχεται, οιον τυπτω τετυφα, ποιω
πεποιηκα, νοω νενοηκα, η απο του αντιστοιχου του ψιλου, οιον θυω τεθυκα, φιλω
πεφιληκα, χειροτονω κεχειροτονηκα· προσκειται ηνικα απο συμφωνου αρχεται ο
παρακειμενος, δια το φθειρω εφθαρκα, στελλω εσταλκα, σπειρω εσπαρκα· επι
τουτων γαρ ουκ αρχεται ο παρακειμενος απο του συμφωνου του ενεστωτος, επειδη
ολως απο συμφωνου ουκ αρχεται, αλλ' απο φωνηεντος· εφ' οσων ουν ευρον οτι τα
56

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αρκτικα του ενε στωτος εχει ο παρακειμενος, επι τουτων περιττον ηγησαντο ποιησαι
[επι των απο συμφωνου αρχομενων] <οι> Ἀττικοι <ιδιον> παρακει μενον. Ταυτα μεν
εν τουτοις. Ἔστι δε και αλλην απολογιαν ειπειν, δι' ην επενοηθη ο Ἀττικος
παρακειμενος· εχει δε ουτως· επειδη ο παρακειμενος πεφυκε δια συμφω νου
διπλασιαζεσθαι, οιον τετυφα πεποιηκα νενοηκα, τουτου χαριν επε νοησαν οι Ἀττικοι
ιδιον παρακειμενον, ηνικα το ρημα αρχεται απο του ˉα η ˉε η ˉο, ινα ευρεθηι και δια
φωνηεντος τροπον τινα διπλασιαζο μενος ο παρακειμενος οθεν και απο βραχειας
αρχεται ο Ἀττικος παρα κειμενος, οιον αληλιφα <εληλυθα> ομωμοκα, ωσπερ ο
κοινος παρακει μενος διπλασιαζομενος, οιον τετυφα πεποιηκα νενοηκα. Παλιν αξιον
εστι ζητησαι, διατι μη εποιησαν οι Ἀττικοι ιδιον παρα κειμενον, ηνικα ο ενεστως απο
δυο συμφωνων αρχεται· τοτε γαρ ου συναρχεται τωι ενεστωτι ο κοινος
παρακειμενος, οιον φθειρω εφθαρκα, στελλω εσταλκα. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι πρωτον
μεν ει προσεθηκαν επι τουτων τα δυο αρκτικα γραμματα του ενεστωτος τωι κοινωι
παρακει μενωι και εποιησαν οι Ἀττικοι ιδιον παρακειμενον οιον στελλω εσταλκα ο
κοινος παρακειμενος και στεσταλκα ο Ἀττικος, και παλιν φθειρω 98 εφθαρκα ο
κοινος και φθεφθαρκα ο Ἀττικος, ευρισκετο μακραν εχων την αρχουσαν, οπερ εστιν
αδυνατον· εμαθομεν γαρ οτι ου θελει απο μακρας αρχεσθαι ο Ἀττικος παρακειμενος,
οιον αληλιφα εληλυθα ομω μοκα· προς οις και απο συμφωνου ημελλεν αρχεσθαι και
μακρα ειναι, οπερ εστιν αδυνατον· ειρηκαμεν γαρ εν τηι διδασκαλιαι του ενεργητικου
παρακειμενου, οτι ηνικα ο παρακειμενος απο συμφωνου αρχεται, βρα χειαν θελει
εχειν την αρχουσαν, οιον τετυφα πεποιηκα νενοηκα. ∆ευ τερον δε θελει εχειν ο
Ἀττικος παρακειμενος εν τηι δευτεραι και τριτηι συλλαβηι το αυτο συμφωνον, οιον
αληλιφα εληλυθα ομωμοκα, οπερ επι τουτων, ει εποιησαν οι Ἀττικοι <ιδιον>
παρακειμενον, ουχ ευρισκετο· ει γαρ ην στεστεφανωκα και στεσταλκα και
φθεφθαρκα, ουχ ευρισκετο εν τηι δευτεραι και τριτηι συλλαβηι το αυτο συμφωνον,
οπερ <εστιν> αδυνατον. Μεσος παρακειμενος.Τετυπα. Τρεις εισιν αι διαθεσεις των
ρηματων, ενερ γεια, παθος και μεσοτης· εκαστη δε αυτων ανα εξ εχει χρο νους. Μετα
το κανονισαι τον ενεργητικον παρακειμενον και τον Ἀττι κον τρεπεται και επι τον
μεσον παρακειμενον, και λεγει οτι τρεις εισιν αι διαθεσεις των ρηματων, ενεργεια
παθος μεσοτης· εκαστη δε αυτων των διαθεσεων προς εξ <εχει> χρονους, εχει γαρ
ενεστωτα παρατατι κον παρακειμενον υπερσυντελικον αοριστον και μελλοντα· ει
γαρ και δυο αοριστοι εισιν, αλλ' ουν μιαν σημασιαν εχουσιν, το γαρ ετυψα και
ετυπον το αυτο σημαινουσιν. Ὥσπερ ουν οτε τις τριγενες ονομα κλινει, καθ' εκαστον
γενος λεγει τας πεντε πτωσεις, οιον ο καλος του καλου μεχρι της κλητικης των
πληθυντικων, και παλιν ομοιως η καλη της καλης, και ου συγκαταμιγνυσι τας του
αρσενικου πτωσεις τωι θηλυκωι ουδε <τας> του θηλυκου τωι ουδετερωι, ουτω και περι
των διαθεσεων εχρην, καθαπερ εκαστωι των γενων τας οικειας πτωσεις εν τωι
κλινειν <αυτα> αποδιδομεν, και ταις τρισι διαθεσεσι τους οικειους εξ χρονους εν τωι
κλινειν αυτας αποδιδοναι, και πρωτον μεν κλινειν την ενεργητικην, δευτερον δε
την παθητικην, και τριτον την μεσην. Και τοις μεν αρχαιο τεροις των γραμματικων
ουκ εδοξεν ουτως, αλλα τους εξ χρονους της μεσης διαθεσεως <κατεμερισαν· και
τους μεν παρακειμενους και υπερ συντελικους της μεσης διαθεσεως>
συγκατηριθμησαν τοις παρακειμενοις και υπερσυντελικοις της ενεργητικης
διαθεσεως. ∆ιατι δε τουτο πεποιη 99 κασιν; επειδη σχεδον ομοφωνοι εισι τοις
παρακειμενοις και υπερσυντε λικοις της ενεργητικης διαθεσεως· αμφοτεροι γαρ
ομοιοκαταληκτοι εισιν, και γαρ ο ενεργητικος παρακειμενος και ο μεσος εις ˉα
ληγει, οιον τετυφα τετυπα, και παλιν ο ενεργητικος υπερσυντελικος εις ˉεˉιˉν ληγει
και ο μεσος υπερσυντελικος ομοιως εις ˉεˉιˉν ληγει, οιον ετετυφειν ετετυ πειν·
επειδη ουν τροπον τινα ο παρακειμενος και ο υπερσυντελικος της μεσης διαθεσεως
57

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ομοφωνουσι τοις παρακειμενοις και υπερσυντελι κοις της ενεργητικης διαθεσεως,
τουτου χαριν αυτους συγκατηριθμησαν αυτοις.
<Τους> αοριστους δε και μελλοντας της μεσης διαθεσεως συγ κατηριθμησαν
τοις αοριστοις και μελλουσι της παθητικης διαθεσεως, επειδη ομοιοκαταληκτοι
εισιν· καθολου γαρ οι αοριστοι των παθητικων και των μεσων εις ˉηˉν ληγουσιν,
οιον ετυφθην ετυπην, ετυψαμην ετυ πομην· και παλιν οι μελλοντες, ειτε παθητικοι
εισιν ειτε μεσοι, εις την ˉαˉι διφθογγον ληγουσιν, οιον τυφθησομαι τυπησομαι,
τυψομαι τυπουμαι. Τους δε λοιπους δυο χρονους της μεσης διαθεσεως, ενεστωτα
λεγω και παρατατικον, ως μεν ο τεχνικος φησι Θεοδοσιος, αμνημονευτους ειασαν οι
παλαιοι· ουκ εστι δε αληθες· αλλα πανυ ζητησις πλειστη περι αυτων καταβεβληται
τοις τεχνικοις, ει αρα μεσοι υπαρχουσιν η παθη τικοι. Ἀμελει και εκινδυνευσαν
παθητικοι ονομασθηναι οι μεσοι ενε στωτες και παρατατικοι, επειδη η αυτη φωνη
εστιν απαραλλακτως των ενεστωτων και παρατατικων των παθητικων και των
μεσων· το γαρ κολαζομαι και τυπτομαι καθ' εαυτα και παθητικα εισι και μεσα· εν δε
τοις αλλοις χρονοις εστι τις διαφορα κατα την φωνην των παθητικων και των
μεσων· το γαρ τετυφα και τετυπα και ετετυφειν και ετετυ πειν, ει και κοινωνουσι
καθο ομοιοκαταληκτουσιν, αλλ' ουν και διαφε ρουσιν, ουδε γαρ εισι παντηι τα αυτα
κατα την φωνην. ∆ιακρινονται δε οι μεσοι ενεστωτες και παρατατικοι απο των
παθητικων ενεστωτων και παρατατικων εκ της συνταξεως· το γαρ κολαζομαι και
τυπτομαι και εκολαζομην και ετυπτομην και τα ομοια, ει μεν συνταξει τις προς
γενικην μετα της υπο προθεσεως, παθητικα εισιν, οιον κολαζομαι υπο σου και
τυπτομαι υπο σου και εκολαζομην υπο σου και ετυπτομην υπο σου· ει δε προς
αιτιατικην συνταξει, μεσα εισιν, οιον κολαζομαι σε και τυπτομαι σε και εκολαζομην
σε και ετυπτομην σε, αντι του κολαζω σε και τυπτω σε και εκολαζον σε και ετυπτον
σε, και βιαζομαι σε και εβιαζομην σε αντι του βιαζω σε και εβιαζον σε, και γραφομαι
σε και εγραφομην σε αντι του γραφω σε και εγραφον σε, ωσπερ εστιν ευρειν και επι
αλλων λεξεων συνεμπτωσιν φωνων εκ της συνταξεως διακρινομενων· το γαρ φυσαι
καθ' εαυτο και ονομα δυναται ειναι και ρημα, αλλ' εκ της συνταξεως διακρινεται·
εαν μεν γαρ ειπω οτι φυσαι 100 εισιν, σημαινω οτι αι φυσωσαι, και δηλον οτι ονομα
εστιν· ει δε ειπω οτι ηλπιζε φυσαι η γυνη, δηλον ως ρημα εστιν, αντι γαρ του
γεννησαι ηλπιζεν η γυνη· ουτως ουν και το κολαζομαι και εκολαζομην και τα ομοια
καθ' εαυτα και παθητικα και μεσα εισιν, αλλ' εκ της συνταξεως, ως ειρηται,
διακρινονται. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἔλθωμεν δε και ειπωμεν διατι λεγεται μεση
διαθεσις. Ἰστεον οτι μεσον εστι το εκατερου μετεχον <η το ουδετερου μετεχον·
εκατερου μεν μετεχον,> ωσπερ το φαιον ηγουν το μυινον, τουτο γαρ και λευκου και
μελανος μετεχει, ουδετερου δε μετεχον, ως το αρισταν και δειπνειν και λουεσθαι και
περιπατειν, ταυτα γαρ μεσα εισιν αρετης και κακιας· και μεσος δε τοπος λεγεται ο
μητε του ανω μητε του κατω μετεχων αλλα μεταξυ ων. Μαθοντες ουν τι εστι μεσον,
ελθωμεν και μαθωμεν διατι λεγεται μεση διαθεσις. Ἰστεον οτι μεση διαθεσις λεγεται,
επειδη ο τυπος ο αυτος επ' αμφοτερας φθανει τας διαθεσεις, ει και εις ων και ο αυτος
κατα αμφοτερων τιθεται. Ἐξηγησωμεθα <δε> το λεχθεν, τι εστιν επειδη ο τυπος ο
αυτος επ' αμφοτερας φθανει τας διαθεσεις. Ἰστεον οτι τουτο ειπεν, οτι ο μεν
παρακειμενος και ο υπερσυντελικος της μεσης διαθεσεως τυπον εχουσι φωνης
ενεργητικης, οιον τετυπα ετετυπειν, ωσπερ τετυφα ετετυφειν, οι δε αοριστοι και οι
μελλοντες τυπον εχουσι φωνης παθητικης, οιον ετυψαμην ετυπομην, ωσπερ ετυ
φθην και ετυπην, και παλιν τυψομαι και τυπουμαι, ωσπερ τυφθησομαι και
τυπησομαι· τουτου ουν χαριν ειπεν επειδη ο τυπος <ο αυτος> επ' αμφοτερας φθανει
τας διαθεσεις. Το δε ει και εις ων και <ο> αυτος κατ' αμφοτερων τιθεται προσκειται,
επειδη οι αυτοι σχηματισμοι, ηγουν οι αυτοι χρονοι, πολλακις και επι ενεργειας
58

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λαμβανονται και επι παθους· ιδου γαρ εστι τετηκα και τετυπα, και ιδου ο αυτος
σχημα τισμος εστιν, ηγουν ο αυτος χρονος, αμφοτερα γαρ μεσου παρακειμενου εισιν,
και ομως το μεν σημαινει ενεργειαν, το δε παθος· το μεν γαρ τετυπα ενεργειαν
σημαινει, αντι γαρ του ετυψα εστιν, το δε τετηκα παθος, αντι γαρ του ετακην εστιν·
και παλιν εστιν ετυψαμην και ελου σαμην, και ιδου ο αυτος σχηματισμος εστιν,
ηγουν ο αυτος χρονος, αμφοτερα γαρ πρωτου μεσου αοριστου εισιν, και ομως το μεν
σημαινει ενεργειαν, το δε παθος· το μεν γαρ ετυψαμην ενεργειαν σημαινει, αντι γαρ
του ετυψα εστιν, το δε ελουσαμην παθος, αντι γαρ του ελουσθην εστιν. Ταυτα μεν εν
τουτοις. 101 Ζητουσι δε περι της μεσης διαθεσεως λεγοντες, ει αρα ιδιαι παρα
λαμβανεται η μεση διαθεσις, τουτεστιν ει ετερα διαθεσις εστι παρα την ενεργειαν και
το παθος, η μετα των ενεργητικων και παθητικων εστιν, ωσπερ και τα κοινα και τα
επικοινα ου λεγομεν ετερον γενος ειναι παρα το αρσενικον και θηλυκον, αλλα μετα
των αρσενικων και θηλυκων παραλαμβανονται· η εαν δωμεν ιδιαν διαθεσιν την
μεσην διαθεσιν, παρασχωμεν ετερον γενος και τα κοινα και τα επικοινα. Ἔστιν ουν
ειπειν, οτι τα κοινα και τα επικοινα ου δυνανται ειναι ετερον γενος παρα το
αρσενικον και θηλυκον, επειδη ουτε ιδιαν φωνην εχουσιν ουτε ιδιον σημαινομενον
ουτε ιδια αρθρα· αι γαρ φωναι αυτων η αρσενικαι εισιν η θηλυκαι, και τα αρθρα
αυτων ομοιως η αρσενικα εισιν η θηλυκα, οιον ο ανθρωπος και η ανθρωπος, ο ιππος
και η ιππος, ο αετος και η χελιδων η δε μεση διαθεσις εχει ιδιας φωνας, οιον τετυπα
ετετυ πειν, ετυψαμην ετυπομην, τυψομαι τυπουμαι, και ευλογως ετερα δια θεσις
εστι παρα τα ενεργητικα και τα παθητικα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το ζω
πλουτω υπαρχω ουδετερα λεγονται, επειδη ουτε ενεργειαν ουτε παθος δηλουσιν.
Και απορουσι τινες λεγοντες, ει αρα μεσον εστι το εκατερου μετεχον η το ουδετερου
μετεχον, εκατερου μεν, ωσπερ το φαιον ηγουν το μυινον, τουτο γαρ και λευκου και
μελανος μετεχει, ουδετερου δε, ως επι του δειπνειν και λουεσθαι και περιπατειν,
ταυτα γαρ μεσα εισιν αρετης και κακιας, επειδη ταυτα καθ' εαυτα παραλαμβανομενα
ου μετεχουσιν ουτε αρετης ουτε κακιας, δια ποιαν αιτιαν ταυτα, φημι δη το ζω
πλουτω υπαρχω, μητε ενεργειας μετεχοντα μητε παθους ου καλουνται μεσα. Ἔστιν
ουν ειπειν, οτι ου δυνανται ταυτα ειναι της μεσης διαθεσεως, επειδη η μεση διαθεσις
τον ενεστωτα και τον παρατατικον εν τυπωι φωνης παθητικης εχει, σημαι νομενωι δε
ενεργητικωι, οιον βιαζομαι σε εβιαζομην σε, κολαζομαι σε εκολαζομην σε, γραφομαι
σε <εγραφομην σε>, ταυτα δε, φημι δη το ζω πλουτω υπαρχω, φωνην ενεργητικην
εχουσιν, εις ˉω γαρ ληγουσιν, και δηλονοτι ου δυνανται ειναι μεσης διαθεσεως. Και
αξιον εστι ζητησαι, τι ουν; εχομεν δουναι αυτα τεταρτης δια θεσεως, ινα ειπωμεν
τεταρτην διαθεσιν ειναι την ουδετεραν; Λεγομεν οτι πρωτον μεν σπανια εισι ταυτα
και ου δυνανται ιδιαν ποιησαι και αποτελεσαι διαθεσιν· δευτερον δε ουτε εχουσιν
ιδιας φωνας· αι γαρ φωναι αυτων ενεργητικαι εισιν, οθεν και υπο τα ενεργητικα
αγονται. 102 Τριτον δε ει παρασχοιμεν την ουδετεραν διαθεσιν ειναι, ταξιν επεχειν
ου δυναται· ουτε γαρ τριτη δυναται ειναι, τουτεστι μετα τα ενεργη τικα και τα
παθητικα, επειδη ουκ εαι η μεση διαθεσις· εαν γαρ ευρεθηι τεταρτη η μεση διαθεσις,
μελλει μετεχειν και της ουδετερας, οπερ ουκ εστιν· αλλως τε δε ωσπερ η μετοχη,
μετεχουσα της των ρηματων και της των ονοματων ιδιοτητος, μετα το ονομα και το
ρημα τετακται, τον αυτον τροπον και η μεση διαθεσις, μετεχουσα ενεργειας και
παθους, μετα την ενεργειαν και το παθος τετακται· αλλ' ουτε δε τεταρτην επεχειν
ταξιν δυναται η ουδετερα, επειδη ουδετερον εστι το δυο τινων προυποκειμενων
ποιουμενον αναιρεσιν, ως επι των ονοματων· και γαρ το ουδετερον γενος δυο γενων
προυποκειμενων ποιειται αναιρεσιν, τουτεστιν αρσενικου και θηλυκου· εαν ουν
τεταρτη ευρεθηι η ουδετερα διαθεσις, ευρισκεται τριων τινων προυποκειμενων
ποιουμενη αναιρεσιν, λεγω δη ενεργειας παθους και μεσοτητος, οπερ εστιν ατοπον.
59

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, οτι ωσπερ το τετηκα τυπον μεν
εχον φωνης ενεργητικης, σημαινομενον δε παθητικον, αντι γαρ του ετακην εστιν,
λεγεται μεσον, διατι μη τον αυτον τροπον και το τρεμω και πυρεσσω και ριγω και
οφθαλμιω, φωνην μεν ενεργητικην εχοντα, σημαι νομενον δε παθητικον,
καλουνται μεσα. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ου δυνανται ειναι ταυτα μεσης διαθεσεως,
επειδη η μεση διαθεσις τον ενεστωτα και τον παρατατικον εν τυπωι φωνης
παθητικης εχει, σημαι νομενωι δε ενεργητικωι, οιον βιαζομαι σε εβιαζομην σε,
κολαζομαι σε εκολαζομην σε, γραφομαι σε εγραφομην σε· ταυτα δε, φημι <δη> το
τρεμω πυρεσσω ριγω οφθαλμιω, φωνην ενεργητικην εχουσιν, εις ˉω γαρ ληγουσιν,
και δηλονοτι ου δυνανται ειναι μεσης διαθεσεως. Ὁ μεσος τοινυν παρακειμενος την
μεν αρχουσαν την αυτην εχει τωι ενεργητικωι παρακειμενωι και εις ˉα ληγει.
Ἐνταυθα περι του μεσου παρακειμενου διαλαμβανει και λεγει, οτι ο μεσος
παρακειμενος την αρχουσαν την αυτην εχει τωι ενεργητικωι παρα κειμενωι, δηλονοτι
τωι κοινωι, οιον τετυφα τετυπα, νενυχα νενυγα, πεπληχα πεπληγα, εφθαρκα εφθορα,
εσταλκα εστολα, εσπαρκα εσπορα, εκταγκα εκτονα· προσκειται δηλονοτι τωι κοινωι
δια τον Ἀττικον παρακειμενον· εστι γαρ ο μεσος παρακειμενος ηγερα και ο
ενεργητικος Ἀττικος εγηγερκα, και ιδου ουκ εχει την αρχουσαν του ενεργητικου 103
παρακειμενου ο μεσος παρακειμενος· αλλ' ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εστι
κοινος ο ενεργητικος παρακειμενος, αλλ' Ἀττικος· ο γαρ κοινος ηγερκα εστιν. Εις ˉα
δε ληγει ο μεσος παρακειμενος· και ει μεν ο ενεστως δι' ενος απλου συμφωνου
εκφερεται, δια τουτου και ο μεσος παρακειμενος εκφερεται, οιον λεγω λελογα,
κειρω κεκορα, πειθω πεποιθα, νηθω νενηθα, λειπω λελοιπα, λειβω λελοιβα, πλεκω
πεπλοκα, φθειρω εφθορα, σπειρω εσπορα, κτεινω εκτονα, τεινω τετονα, μενω
μεμονα, γεινω γεγονα, τεκω τετοκα, γραφω γεγραφα· δυναται δε τουτο και
ενεργητικου παρακειμενου ειναι, επειδη ο μελλων γραψω εστι δια του ˉψ· ει δε δυο
συμφωνα εχει ο ενεστως, δι' ου το ρηματικον ονομα εκφερεται, δια τουτου και ο
μεσος παρακειμενος εκφερεται, οιον σκαπτω σκαφη και αποσκαφη (το σκαψαι)
εσκαφα, τυπτω τυπος τετυπα, ραπτω ραφη ερραφα, κλεπτω κλοπη [δια τουτο και ο
μεσος παρακειμενος] κεκλοπα, κοπτω κοπις κεκοπα (κοπις δε εστιν η μαχαιρα),
βλαπτω βλαβη βεβλαβα. Ἰστεον δε οτι το βλαπτω και σκαπτω απο του σκαφω και
βλαβω εξ ου το <Τ 166> βλαβεται δε τε γουνατ' ιοντιλεγουσι γενε σθαι κατα
πλεονασμον του ˉτ και τροπηι του ˉβ και ˉφ εις <το> ˉπ. Και αξιον εστι ζητησαι, διατι
το ˉτ επλεονασεν, και διατι ετραπη το ˉβ και ˉφ εις το ˉπ. Και εστιν ειπειν, οτι το
μεν ˉτ επλεονασεν, επειδη, ως εν τηι του μελλοντος διδασκαλιαι, ει θεωι φιλον,
μαθησομεθα, αναλογει ο ενεστως τηι γενικηι· επειδη ουν εν τηι γενικηι πεφυκε
πολλακις το ˉτ πλεοναζειν, οιον ανακος ανακτος, γαλακος γαλακτος, τουτου χαριν
και εν τωι ενεστωτι κατα μιμησιν της γενικης το ˉτ επλεονασε· δια τουτο δε ετραπη
το ˉβ και ˉφ εις το ˉπ εν τωι βλαβω βλαπτω και σκαφω σκαπτω, επειδη ψιλα ψιλων
ηγουνται και δασεα δασεων και μεσα μεσων κατα συλληψιν, οιον κτυπος πτωσις
χθων φθονος εβδομος ογδοος· τουτου χαριν και επι της νυξ νυχος γενικης του ˉτ
πλεονασαντος τροπη παρηκολουθησε του ˉχ του δασεος εις το αντιστοιχον το ψιλον
το ˉκ, και γεγονε νυκτος. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι οταν του ενεστωτος
δια δυο συμφωνων εκφερομενου και το ονομα το ρηματικον δια δυο συμφωνων
εκφερηται, τοτε και ο μεσος παρακειμενος δια των αυτων δυο συμφωνων εκφερεται,
οιον εστι ρεγκω ο ενεστως δια του ˉγ και ˉκ, αφ' ου γινεται ονομα ρηματι κον το
ρεγχος δια του ˉγ και ˉχ, <και> δια των αυτων συμφωνων και 104 ο μεσος
παρακειμενος εκφερεται δι' ων το ρηματικον ονομα, φημι δη 104 δια του ˉγ και ˉχ,
οιον ερρογχα. Ει δε δια του ˉζ η δυο ˉςˉσ εκφερεται ο ενεστως, τοτε προς τον
μελλοντα κανονιζεται ο μεσος παρακειμενος· ει μεν γαρ ο μελλων δια του ˉς
60

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εκφερεται, ο μεσος παρακειμενος δια του ˉδ εκφερεται, οιον φραζω φρασω πεφραδα,
οθεν το <Ξ 500> πεφραδε τε Τρωεσσι, συριζω συρισω σεσυριδα, χεζω χεσω κεχοδα· ει
δε ο μελλων δια του ˉξ, ο μεσος παρακειμενος δια του ˉγ, οιον ρεζω ρεξω ερρογα,
σφαζω σφαξω εσφαγα, πλησσω πληξω πεπληγα, ορυσσω ορυξω ωρυγα· ει δε ο
ενεστως δια δυο αμεταβολων, δια του πρωτου αμετα βολου εκφερεται ο μεσος
παρακειμενος, οιον τεμνω τετομα, καμνω κεκαμα. Ἐκ τουτου πιθανευονται τινες και
λεγουσιν, οτι εν τωι τιλλω τετιλα και παλλω πεπαλα και στελλω εστολα και εν τοις
ομοιοις το δευτερον ˉλ απεβληθη και το πρωτον εφυλαχθη· ο δε Ἡρωδιανος ου
βουλεται τουτο, αλλα λεγει, οτι το πρωτον ˉλ απεβληθη και το δευ τερον εφυλαχθη·
φησι γαρ, οτι πρωτον μεν εν τωι τεμνω τετομα και καμνω κεκαμα το ˉν απο
πλεονασμου εστιν, καμω γαρ και τεμω ην, και κατα πλεονασμον του ˉν γεγονασι
καμνω και τεμνω, και λοιπον το ˉν το πλεονασαν κατα τον ενεστωτα απεβληθη
κατα τον μεσον παρακει μενον· δευτερον δε δυναμεθα αυτα λεγειν, λεγω δη το
κεκαμα και τετομα, ως απο περισπωμενων θεματων εισιν, οιον ως απο του καμω και
τεμω· τριτον δε ωσπερ το τερπω και περθω ου λεγομεν ειναι πεμπτης συζυγιας δια
το ˉρ το εν τηι παραληγουσηι, αλλα το μεν τερπω πρωτης δια το ˉπ το εν τηι ληγουσηι,
το δε περθω τριτης δια το ˉθ το εν τηι ληγουσηι, ουτω και το τιλλω και το παλλω και
το στελλω και τα ομοια λεγομεν ειναι πεμπτης συζυγιας, ου δια το ˉλ το εν τηι παρα
ληγουσηι, αλλα <δια> το ˉλ το εν τηι ληγουσηι· <επειδη> δε τα χαρακτη ριστικα του
ενεστωτος θελουσιν ειναι και εν τωι μεσωι παρακειμενωι χαρακτηριστικα, οιον πειθω
πεποιθα, λεγω λελογα, δηλονοτι δια του δευτερου ˉλ εξηνεχθη ο μεσος
παρακειμενος εν τωι τετιλα και πεπαλα και εστολα και τοις ομοιοις, επειδη αυτο
εστιν, ως ειρηται, το χαρακτη ριστικον του ενεστωτος. Ει δε ο ενεστως δια καθαρου
του ˉω εκφερε ται, ο μεσος παρακειμενος δια καθαρου του ˉα εκφερεται, οιον ακουω
ηκουα και ακηκοα ο Ἀττικος, διω δεδια και δειδια κατα πλεονασμον του ˉι, δαιω (το
σημαινον το καιω) δεδηα και καιω κεκηα, ειω (σημαινει δε το πορευομαι, ως παρα
Σωφρονι <Ahrens fr. 2> εγκικρα ως ειω, 105 τουτεστι κερασον ινα πορευθω) και ο
μεσος παρακειμενος εια δια καθα ρου του ˉα, και κατ' εκτασιν Ἀττικην του ˉε εις ˉη
ηια δια του ˉη και ˉι, ωσπερ εικαζω εικαζον και ᾔκαζον και [παλιν] ειδειν ᾔδειν, και
κατα δια λυσιν του ˉι ηια, ως παρα τωι ποιητηι <δ 433> ηια πολλα θεους γουνουμενος,
αντι του επορευομην, ου το τριτον προσωπον ηιε, <Α 47> ο δ' ηιε νυκτι εοικως.
Τουτο το ηια το δια του ˉη και ˉι τρεπει το ˉα εις ˉεˉιˉν, τουτεστιν εις την ˉεˉι
διφθογγον και το ˉν, και ποιει τον υπερσυντελικον ᾔειν, κατα την αρχουσαν δια του
ˉη και ˉι και δια της ˉεˉι διφθογγου κατα την ληγουσαν, εξ ου το παρηιειν και εξηιειν
και απηιειν, ως παρα Μενανδρωι <fragm. 870 K> απηιειν των τοκων εχων τοκους.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον <δε> οτι παραληγουσαν την αυτην εχει ο μεσος
παρακει μενος τωι ενεργητικωι παρακειμενωι, οιον τετυφα τετυπα, νενηκα νενηθα,
πεπληχα πεπληγα, νενυχα νενυγα, πεπηχα πεπηγα, ωρυχα ωρυγα, ημειφα ημειβα,
ηγερκα ηγερα. ∆ει προσθειναι χωρις ει μη ευρεθηι εν δισυλλαβωι μελλοντι το ˉε η
μονον η μετα του ˉι· τοτε γαρ τρεπε ται το ˉε εις ˉο εν τωι μεσωι παρακειμενωι, οιον
λεγω λεξω λελογα, τεκω τεξω τετοκα, νεμω νεμω νενομα, μενω μενω μεμονα,
γεινω γενω γεγονα, κειρω κερω κεκορα, σπειρω σπερω εσπορα, φθειρω φθερω
εφθορα, κτεινω κτενω εκτονα, <πειθω πεισω πεποιθα, λειβω λειψω λελοιβα>·
προσκειται εν δισυλλαβωι μελλοντι δια το εγερω ηγερα και αμειψω ημειβα· επι
τουτων γαρ ουκ ετραπη το ˉε εις το ˉο εν τωι μεσωι παρακειμενωι, αλλ' ουκ εισι
δισυλλαβοι οι μελλοντες.
Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, δια ποιαν αιτιαν επι του κερω κεκορα και
φθερω εφθορα ουκ εφυλαχθη το ˉι, ινα ηι κεκοιρα και εφθοιρα. Και εστιν ειπειν,
επειδη ουκ εφυλαχθη το ˉι κατα τον μελλοντακερω γαρ και φθερω εστιν ο
61

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μελλωντουτου χαριν ουδε εν τωι μεσωι παρακειμενωι εφυλαχθη· επι δε του πειθω
<και> λειβω επειδη εφυλαχθη το ˉι κατα τον μελλονταπεισω γαρ και λειψω εστιν ο
μελλων τουτου χαριν και κατα τον μεσον παρακειμενον εφυλαχθη. Τουτων ουτως
εχοντων δει γινωσκειν, οτι ηνικα ευρεθηι εν τωι περισπωμενωι ενεστωτι το ˉε, η εν
τωι βαρυτονωι ενεστωτι μεν, δι' ενος δε του ˉλ εκφερομενωι, ου τρεπεται εις ˉο εν τωι
μεσωι παρακειμενωι, αλλα φυλαττεται, οιον τελω τετελα, θελω τεθελα, μελω μεμελα
και τροπηι του ˉε εις το ˉη μεμηλα, εξ ου η μετοχη μεμηλως, <Ε 708> μεγα πλουτοιο
μεμηλως. Και ευλογως επι τουτων ου τρεπεται το ˉε εις το ˉο εν τωι μεσωι
παρακειμενωι, επειδη ουκ εστιν επ' αυτων δισυλλαβος 106 ο μελλων, αλλ' υπερ δυο
συλλαβας, οιον τελεσω θελησω μελησω, <Ε 228. Κ 481> μελησουσιν δε μοι ιπποι·
ειρηται δε οτι ηνικα ευρεθηι εν δισυλλαβωι μελλοντι το ˉε η μονον η μετα του ˉι,
τρεπεται το ˉε εις το ˉο εν τωι μεσωι παρακειμενωι· επι τουτων δε ουκ εστι δισυλ
λαβος ο μελλων. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι εαν ο ενεστως τηι ˉαˉι
διφθογγωι παραληγηται, τρεπει αυτην εν τωι μεσωι παρακειμενωι εις ˉη, οιον φαινω
πεφηνα, χαινω κεχηνα, μαινω (εξ ου το μαινομαι) μεμηνα, δαιω (το καιω) δεδηα,
καιω κεκηα. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι επι του δεδουπηκα δεδουπα και
μεμυκηκα μεμυκα ουκ εχει παραληγουσαν την αυτην ο μεσος παρα κειμενος τωι
ενεργητικωι παρακειμενωι, αλλ' η προπαραληγουσα του ενεργητικου παρακειμενου
παραληγουσα εστι του μεσου παρακειμενου, επειδη ουτε ισοσυλλαβουσιν αλληλοις ο
ενεργητικος παρακειμενος και ο μεσος επι τουτων, αλλα μιαι συλλαβηι περιττευει ο
ενεργητικος παρα κειμενος του μεσου, και τουτου χαριν ουκ εχουσι την αυτην παρα
ληγουσαν. Ταυτα μεν περι της παραληγουσης του μεσου παρακειμενου. Περι δε της
ποσοτητος των συλλαβων λεγομεν, οτι επι μεν βαρυ τονων θεματων ισοσυλλαβει
τωι ενεργητικωι παρακειμενωι ο μεσος παρα κειμενος, οιον τυπτω τετυφα τετυπα,
νυσσω νενυχα νενυγα, νηθω νενηκα νενηθα, πειθω πεπεικα πεποιθα, πλησσω
πεπληχα πεπληγα, κειρω κεκαρκα κεκορα, φθειρω εφθαρκα εφθορα, επι δε των
περισπω μενων θεματων μιαι συλλαβηι ενδει του ενεργητικου ο μεσος παρακει μενος,
οιον δουπω δουπησω δεδουπηκα δεδουπα, μυκω μυκησω μεμυ κηκα μεμυκα, κτυπω
κτυπησω εκτυπηκα εκτυπα. Και τουτο εκ του μελλοντος γινεται· επειδη γαρ ο μεν
ενεργητικος παρακειμενος εκ του μελλοντος κανονιζεται, ο δε μεσος παρακειμενος
εκ του ενεστωτος κανονιζεται, εικοτως οτε μεν ο μελλων ισοσυλλαβει τωι ενεστωτι,
τοτε και ο ενεργητικος παρακειμενος <ο> εκ του μελλοντος κανονιζομενος
ισοσυλλαβει τωι μεσωι παρακειμενωι τωι εκ του ενεστωτος κανονιζομενωι, οιον τυπτω
τυψω τετυφα τετυπα, νυσσω νυξω νενυχα νενυγα· οτε δε ο μελλων περιττοσυλλαβει
του ενεστωτος, τοτε και ο ενεργητικος παρα κειμενος ο εκ του μελλοντος
κανονιζομενος περιττοσυλλαβει του μεσου παρακειμενου του εκ του ενεστωτος
κανονιζομενου, οιον κτυπω κτυ πησω εκτυπηκα εκτυπα, δουπω δουπησω
δεδουπηκα δεδουπα. Ταυτα μεν εν τουτοις. ∆ει δε γινωσκειν, οτι τοτε
επιλιμπανουσιν οι μεσοι παρακειμενοι, 107 ηνικα απο των περισπωμενων θεματων
ευρεθηι ο ενεργητικος παρακει μενος τρισυλλαβος και απο ενος των αφωνων
αρχομενος η απο μονου του ˉε, οιον θλω θλασω τεθλακα, κλω κλασω κεκλακα, σμω
σμησω εσμηκα, δρω δρασω δεδρακα, ζω ζησω εζηκα. Και τουτο ευλογως, επειδη ο
ενεργητικος παρακειμενος απο περισπωμενων υπαρχων μιαι συλλαβηι περιττευει του
μεσου παρακειμενου, οιον μυκω μεμυκηκα μεμυκα, δουπω δεδουπηκα δεδουπα· ει
εποιησαμεν ουν μεσον παρακειμενον επι των προλεχθεντων, φημι <δη> του τεθλακα
και κεκλακα και δεδρακα και εσμηκα και εζηκα, ημελλεν ο μεσος παρακειμενος μιαι
συλλαβηι ενδειν του ενεργητικου παρακειμενου, και ειχεν εις δισυλλαβιαν
περιπεσειν, οπερ εστιν ατοπον· σπανιως γαρ ευρισκεται δισυλλαβος παρακειμενος εν
χρησει· σπανιως δε ειπον δια το οιδα, οιον <Η 238> οιδ' επι δεξια, οιδ' επ' αριστερα
62

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

νωμησαι βων, και δια το οικα (ο σημαι νει το ομοιω), οιον οικας παρ'
Ἀλκμανι fragm. 80 B4>, αντι του ομοιος ει, και δια το ηια, ο γινεται εν διαλυσει παρα
τωι ποιητηι, <δ 433> ηια πολλα θεους γουνουμενος. Τουτων ουτως εχοντων ιστεον,
οτι της πρωτης και δευτερας συζυ γιας των περισπωμενων σπανιως ευρισκεται και
μεσος παρακειμενος και δευτερος αοριστος, οιον κτυπω κτυπησω εκτυπα και
εκτυπον, δουπω δουπησω δεδουπα και εδουπον, μυκω μυκησω μεμυκα και εμυκον·
επι δε της τριτης συζυγιας των περισπωμενων ουτε μεσος παρακειμενος ευρισκεται
ουτε δευτερος αοριστος. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι πολλακις συνεμπιπτουσιν
αλληλοις ο μεσος παρακειμενος και ο ενεργη τικος παρακειμενος· ιδου γαρ το
γραφω και αλειφω, και ο μεσος παρα κειμενος γεγραφα και ηλειφα εστι δια του ˉφ,
επειδη ο ενεστως <το> φ εχει, και ο ενεργητικος παρακειμενος ομοιως γεγραφα και
ηλειφα εστιν, επειδη ο μελλων δια του ˉψ εκφερεται, οιον γραψω αλειψω· εμαθομεν
δε οτι ηνικα ο μελλων δια του ˉψ εκφερεται, [και] ο ενεργητι κος παρακειμενος δια
του ˉφ εκφερεται, <οιον> λειψω λελειφα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἐπειδη δε ειωθασι
τινα ζητεισθαι εν τωι μεσωι παρακειμενωι, ελθω μεν και <δια>λαβωμεν περι αυτων·
ζητουσι γαρ τινες περι του πεφρικα, ποτερον αρα του ενεργητικου παρακειμενου η
μεσου. Και εστιν ειπειν, οτι ει ην μεσου παρακειμενου, πεφριγα ωφειλεν ειναι δια
του ˉγ, οιον φρισσω φριξω πεφριγα, ως πλησσω πληξω πεπληγα, νυσσω νυξω 108
νενυγα, πησσω πηξω πεπηγα· ει δε ην ενεργητικου παρακειμενου, πεφριχα ωφειλεν
ειναι δια του ˉχ, οιον φρισσω φριξω πεφριχα, ωσπερ πλησσω πληξω πεπληχα,
νυσσω νυξω νενυχα. Τι ουν εχομεν ειπειν; και λεγομεν οτι ενεργητικου
παρακειμενου εστιν, απο γαρ του φρισσω φριξω γεγονε πεφριχα δια του ˉχ ο
ενεργητικος παρακειμενος, και δια την αλλεπαλληλιαν των δασεων ετραπη το ˉχ εις
το ˉκ, και εγενετο πεφρικα.
Ζητουσι δε και περι του δεδοικα· δει γαρ γινωσκειν, οτι τουτο ει μεν ην
ενεργητικου παρακειμενου, δεδεικα ωφειλεν ειναι δια της ˉεˉι διφθογγου, οιον
δειδω δεισω δεδεικα, ωσπερ πειθω πεισω πεπεικα, ει δε ην μεσου παρακειμενου,
δεδοιδα ωφειλεν ειναι δια της ˉοˉι διφθογ γου, δειδω γαρ ην ο ενεστως, ωσπερ
λειβω λελοιβα, λειπω λελοιπα, πειθω πεποιθα· και οσον μεν εκ του ˉκ, ενεργητικου
παρακειμενου εστινο γαρ μελλων δια του ˉς εκφερεται, δεισω γαρ εστιν ο μελλων,
οτε δε ο μελλων δια του ˉς εκφερεται, ο ενεργητικος παρακειμενος δια του ˉκ
εκφερεται, οιον νησω νενηκα, πεισω πεπεικα, οσον δε εκ της παραληγουσης, μεσου
παρακειμενου εστιν, τηι γαρ ˉοˉι διφθογγωι παρα ληγεται· ηνικα δε ευρεθηι εν
δισυλλαβωι μελλοντι το ˉε η μονον η μετα του ˉι, τρεπεται εις το ˉο εν τωι μεσωι
παρακειμενωι, οιον λεγω λεξω λελογα, κειρω κερω κεκορα, πειθω πεισω πεποιθα. Τι
ουν εχομεν ειπειν; λεγομεν, οπερ λεγει ο Ἀπολλωνιος, οτι μεσου παρακει μενου
εστιν· δεδοιδα γαρ ην απο του δειδω ενεστωτος, και δια την <αλλ>επαλληλιαν του
ˉδ ετραπη το τελευταιον ˉδ εις το ˉκ, και εγενετο δεδοικα. Και αξιον εστι ζητησαι,
διατι το τελευταιον ˉδ ετραπη, και μη η το πρωτον η το δευτερον. Και εστιν ειπειν,
οτι ει ετρεψε το πρωτον ˉδ, παντως και το δευτερον ετρεψεν, και ει ετρεψε το
δευτερον, παντως και το πρωτον ειχε τρεψαι· και γαρ οι αναδιπλασιασμοι η δια του
αυτου συμφωνου γινονται, οιον τετυφα πεποιηκα νενοηκα, η δια του αντιστοιχου
του ψιλου, οιον τεθυκα κεχειροτονηκα πεφιληκα· τουτου ουν χαριν ινα μη τραπωσι
τα δυο ˉδˉδ και εκ τουτου παραφθαρηι η λεξις, ουτε το πρωτον ˉδ ετραπη ουτε το
δευτερον, αλλα το τελευταιον. Ὁ δε Ἀλεξανδρος ο Κοτυαευς θαυμασιως αυτο
σχηματιζει· λεγει γαρ οτι πολλα ρηματα απο του μελλοντος παραγονται εις τον
ενεστωτα, και τρεπουσι το ˉς εις το ˉχ η εις το ˉκ, οιον σμω σμησω σμηχω (εξ ου το
σμηξω), ολω ολεσω ολεκω· ουτως ουν εκ του δεισω μελλοντος εγενετο ο ενεστως
δεικω κατα τροπην του ˉς εις το ˉκ, και εκ του δεικω 109 λοιπον ακολουθως ο μεσος
63

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρακειμενος δεδοικα, ωσπερ λειπω λελοιπα, λειβω λελοιβα, πειθω πεποιθα. Και
αξιον εστι ζητησαι, διατι δεικω εγενετο ο ενεστως δια του ˉκ, και μη δειχω δια του
ˉχ, ωσπερ σμω σμησω σμηχω. Και εστιν ειπειν, οτι δια τουτο ουκ εγενετο δειχω δια
του ˉχ, επειδη τηι ˉεˉι διφθογγωι παραληγεται· τα δε εις ˉχˉω ρηματα ου θελουσι τηι
ˉεˉι διφθογγωι παρα ληγεσθαι, πλην του στειχω λειχω, οιον ισχω κιχω εχω ηχω
οιχω (εξ ου και το οιχομαι) και ομιχω (σημαινει δε το ουρω, οιον ως παρ'
Ἱππωνακτι fragm. 55 B4> ωμιξεν αιμα και χολην ετιλησε· το δε ωμιξεν ως απο
βαρυτονου του ομιχω εστιν, ωσπερ εχω εξω, τρεχω θρεξω). Ζητουσι δε τινες και περι
του οιδα, ποθεν γεγονεν. Και εστιν ειπειν, <οτι> ειδω ο ενεστως· τουτου ο μεσος
παρακειμενος ωφειλεν ειναι ειδα, της ˉεˉι διφθογγου φυλαττομενης κατα την
αρχουσαν, ωσπερ επι του εικονιζω εικονικα, εικαζω εικακα· αλλ' ετραπη το ˉε εις το
ˉο αιολικως και γεγονεν οιδα δια της ˉοˉι διφθογγου, ωσπερ ονειρος ονοιρος. Και
λεγουσι τινες, διατι γαρ μη λεγομεν, οτι λογωι παραληγουσης ετραπη το ˉε εις το ˉο
εν τωι οιδα μεσωι παρακειμενωι, οιον λεγω λεξω λελογα, κειρω κερω κεκορα, πειθω
πεισω πεποιθα, λειβω λειψω λελοιβα, ουτως ουν και ειδω εισω οιδα λογωι
παραληγουσης. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ου δυναμεθα λεγειν, <οτι> λογωι
παραληγουσης ετραπη το ˉε εις ˉο εν τωι οιδα μεσωι παρακειμενωι, επειδη τα λογωι
παραληγουσης τρεποντα το ˉε εις ˉο εν τωι μεσωι παρακειμενωι φυλαττουσιν αυτο
και εν τωι υπερ συντελικωι και εν τηι μετοχηι, οιον πειθω πεποιθα επεποιθειν
πεποιθως, λειβω λελοιβα ελελοιβειν λελοιβως, λειπω λελοιπα ελελοιπειν λελοιπως,
λεγω λελογα ελελογειν λελογως, κειρω κερω κεκορα εκεκορειν κεκο ρως· ει αρα και
εν τωι οιδα μεσωι παρακειμενωι λογωι παραληγουσης ετραπη το ˉε εις το ˉο, δηλονοτι
ωφειλε φυλαχθηναι και εν τωι υπερ συντελικωι και εν τηι μετοχηι· αλλα μην ουτε εν
τωι υπερσυντελικωι εφυλαχθη ουτε εν τηι μετοχηι· ειδως γαρ εστιν η μετοχη δια της
ˉεˉι διφθογγου, και ειδειν ο υπερσυντελικος, και κατ' εκτασιν Ἀττικην του ˉε εις ˉη
ᾔδειν δια του ˉη και ˉι, ωσπερ εικαζω ᾔκαζον· δηλον <ουν> οτι ουκ ετραπη λογωι
παραληγουσης το ˉε εις το ˉο εν τωι οιδα μεσωι παρα κειμενωι· αλλ', ως ειρηται,
κρειττον εστι λεγειν, οτι [ψευδ]αιολικως ετραπη το ˉε εις το ˉο, ωσπερ επι του
ονειρος ονοιρος. Ὅτι γαρ Αιολικον εστι το οιδα δηλον, ει γε εν τωι συνοιδα
ανεβιβασε τον τονον· οι γαρ Αιολεις αναβιβαστικοι των τονων εισιν, οιον Ἀτρευς
Ἄτρευς, σοφοςσοφος· ει μη γαρ <ην> αιολικον, ουκ ανεβιβαζε τον τονον εν τηι
συνθεσει· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι πας παρωιχημενος οριστικος απο φωνηεν
110 τος αρχομενος και απο φυσει μακρας τον αυτον τονον φυλαττει εν τηι συνθεσει,
χωρις του <ειξεν> υποειξεν, οιον ως παρα τωι ποιητηι εν Ὀδυσσειαι <π 42> τωι δ' εδρης
επιοντι πατηρ υποειξεν Ὀδυσσευς, και του εικον υποεικον, ως το <Π 305> νεων δ'
υποεικον αναγκηι· εστωσαν δε παραδειγματα του κανονος ταυτα, ειχον κατειχον,
ειπον προσειπον, ηλθον συνηλθον, ευρον εφευρον, ηψα συνηψα, ειδον συνειδον,
ιγμαι αφιγμαι, εικον υπεικον, ειξεν υπειξεν· ουτως ουν και οιδα συνοιδα ωφειλεν
ειναι, αλλ', ως ειρηται, αιολικως ανεβιβασε τον τονον και γεγονε συνοιδα
προπαροξυτονως, ωσπερ και το δευτερον τουτου προσωπον το οισθα κατοισθα.
Προσκειται εν τωι κανονι ορι στικος δια το ειπε εξειπε, ευρε εφευρε· ταυτα γαρ
ανεβιβασαν τον τονον, αλλ' ουκ εισιν οριστικα αλλα προστακτικα· προσκειται δε
απο φωνηεντος αρχομενος δια το κειτο κατεκειτο, χευεν επεχευεν· ταυτα γαρ
ανεβιβασαν τον τονον, αλλ' ουκ αρχονται απο φωνηεντος αλλ' απο συμφωνου· απο
φυσει δε μακρας προσκειται δια το ιζε εφιζε, <γ 411> Νεστωρ αυτις εφιζε· τουτο δε το
εφιζε κοινως μεν φυσει μακρον εχει το ˉι, εξ ου το εφιζε προπερισπωμενως, ιωνικως
δε η ποιητικως συστελλει αυτο, τουτεστι θεσει μακρον αυτο εχει, εξ ου το εφιζε
προπαροξυτονως· παρωιχημενος δε προσκειται δια το ηται [το σημαινον το] καθηται·
τουτο γαρ και απο φωνηεντος αρχεται και απο φυσει μακρας, και ομως ανεβιβασε
64

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τον τονον, αλλ' ουκ εστι παρωι χημενου χρονου αλλ' ενεστωτος. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι φαινεται ο Ἡρωδιανος λεγων εν τοις Ἐπιμερισμοις, οτι το
συνοιδα ουκ εστιν Αιολικον αλλα ψευδαιολικον· αι γαρ Αιολικαι διφθογγοι
ουδεποτε τοις Αιολευσι διαλυονται, οιον το ταλας και μελας και ονειρος οι Αιολεις
ταλαις και μελαις και ονοιρος λεγου σιν, και ου διαλυουσι την ˉεˉι <και την ˉοˉι>
διφθογγον επι τουτων, επειδη Αιολικαι εισιν αι διφθογγοι, κατα γαρ την των
Αιολεων δια λεκτον γεγονασιν· το δε Προιτου και κοιλου διαλυουσι και λεγουσι
Προΐτου και κοΐλου, επειδη αι διφθογγοι αυται ουκ εισιν Αιολικαι αλλα κοιναι· ει
ουν το συνοιδα διαλυουσι συνοιδα λεγοντες, δηλονοτι ουκ εστιν η ˉοˉι διφθογγος
Αιολικη, αλλα ψευδαιολικον εστι το συνοιδα. Τουτων ουτως εχοντων δει γινωσκειν,
οτι το δευτερον προσωπον του οιδα κατα αναλογιαν, φημι δη το οιδας, κεκωλυται,
αντ' αυτου δε τωι οισθα κεχρηνται, οιον <Β 192> ου γαρ πω σαφα οισθ' οιος νοος
Ἀτρειδαο, και <Η 358> οισθα και αλλον μυθον αμεινονα 111 τουδε νοησαι· ευρηται
δε και μετα του ˉς οισθας, ως παρα Κρατινωι εν Μαλθακοις <fragm. 105 K>. Γεγονε
δε το οισθα τουτον τον τροπον· το οιδα οιδημι λεγουσιν οι Αιολεις, τουτου το
δευτερον οιδης, και κατ' επεκτασιν της ˉθˉα συλλαβης οιδησθα, ωσπερ ησθα, και
κατα συγκοπην οισθα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ζητουσι δε και περι του εοργα, ποθεν
γεγονεν. Και εστιν ειπειν, οτι εστι ρεζω ρεξω ερρογα ο μεσος παρακειμενος, και καθ'
υπερβιβασμον εοργα, του ενος ˉρ αποβληθεντος. Και περι του εολπα δε ζητουσιν,
ποθεν γεγονεν. Και εστιν ειπειν, οτι εστιν ελπω, τουτου ο μεσος παρακειμενος ηλπα,
και λοιπον προσθεσει του ˉο ηολπα, και κατα συστο λην του ˉη εις το ˉε γινεται
εολπα· η απο του ελπω γεγονεν ηλπα, και κατα διαλυσιν του ˉη εις δυο ˉεˉε εελπα,
και κατα τροπην του δευτερου ˉε εις το ˉο εολπα· η απο του ελπω τωι λογωι της
παραληγουσης ο μεσος παρακειμενος γεγονεν ολπα, ωσπερ λεγω λελογα, και εν
πλεονασμωι του ˉε εολπα. Λεγει δε ο Φιλοπονος, οτι δυναται απο του ελπω ειναι ο
μεσος παρακειμενος ελπα τωι λογωι των ποιητικων <η> ιωνικων, ωσπερ αγω ηγε, και
ποιητικως η ιωνικως <αγεν>, οιον αγεν δε ε μοιρα βαρεια, και παλιν απτομαι
ηψαμην ηψατο και ποιητικως η ιωνικως αψατο, οιον <Ψ 666> αψατο δ' ημιονων·
ουτως ουν και απο του ελπω γεγονεν ο μεσος παρακειμενος ποιητικως η ιωνικως
ελπα, και επενθεσει του ˉο εολπα. Ουχ υγιως δε λεγει· τα γαρ ποιη τικα η Ἰωνικα εν
τωι παρατατικωι και εν τωι αοριστωι μεν συναρχονται τωι ενεστωτι, ου μην δε εν τωι
παρακειμενωι, οιον αγω ηγεν αγεν, οιον αγεν δε ε μοιρα βαρεια, απτομαι ηψαμην και
αψαμην αψατο, οιον αψατο δ' ημιονων. Λεγει δε ο Ἡρωδιανος, οτι δυναται ειναι ως
απο τρισυλλαβου του εελπω· τουτου γαρ ο μεσος παρακειμενος ηελπα, και κατα
τροπην του ˉε εις το ˉο και συστοληι του ˉη εις το ˉε εολπα. Ζητουσι δε και περι του
εοικα, ποθεν γινεται. Και εστιν ειπειν, οτι απο του εικω (του σημαινοντος το ομοιω)
ο μεσος παρακειμενος γεγονεν εικα, και εν διαιρεσει εικα, και επενθεσει του ˉο
εοικα· η απο του εικω τωι λογωι της παραληγουσης γεγονεν ο μεσος παρακειμενος
οικα, ωσπερ λειπω λελοιπα, πειθω πεποιθα, και εν πλεονασμωι του ˉε εοικα. Ζητουσι
δε και περι του εμμορε, ποθεν γεγονεν. Και λεγουσιν, <οτι> 112 ωσπερ απο του κειρω
κερω γεγονε κεκορα, ουτω και απο του μειρω (του σημαινοντος το μεριζω) γεγονεν
ο μελλων μερω, και μεμορα ο μεσος παρακειμενος, και κατα υπερβιβασμον εμμορα.
Ἔστι δε ειπειν, οτι ει ην μεσου παρακειμενου, ουκ αν ευρισκετο το δευτερον
προσωπον εμμορες, αλλ' εμμορας δια του ˉα, ωσπερ τετυπας. Κρειττον ουν εστιν
ειπειν, οτι δευτερου αοριστου εστιν· απο γαρ του μορω (ο σημαινει το τυγχανω)
γεγονε μορησω μεμορηκα, και ο δευτερος αοριστος εμορον, και εν πλεονασμωι του
ˉμ εμμορον· οτι δε δευτερου αοριστου εστιν, δηλοι και το τριτον προσωπον των
πληθυντικων ευρισκομενον εμμορον εκεινοι· ει γαρ ην μεσου παρακειμενου,
εμμορασιν ειχεν ειναι, ωσπερ τετυπασιν λελογασιν.
65

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ζητουσι δε και περι του πεπονθα, ποθεν γεγονεν. Και εστιν ειπειν, οτι απο
του πονω πονησω ο μεσος παρακειμενος πεπονα, και εν πλεο νασμωι του ˉθ
πεπονθα· η απο του πηθω (ο σημαινει το πασχω), εξ ου ο δευτερος αοριστος επαθον,
ως ληθω ελαθον, μηθω εμαθον, ληβω ελαβον, γεγονεν ο μεσος παρακειμενος
πεπηθα, και κατα τροπην του ˉη εις ο και εν πλεονασμωι του ˉν πεπονθα. Ἰστεον δε
οτι βραχεια εστιν η τροπη του ˉη εις το ˉο και σπανιως ευρισκεται· το γαρ πεποσθε
πληθυντικον, οιον <Γ 99. ψ 53> επει κακα πολλα πεποσθε, (αντι του πεπονθατε)
ουτω γεγονεν· εστι πηθω (το σημαινον το πασχω) πησω πεπηκα πεπησμαι
πεπησμεθα πεπησθε, και κατα τροπην του ˉη εις το ο πεποσθε· εαν γαρ απο του
πεπονθατε αυτο σχηματισωμεν, πολλα παθη παρεχομεν· αναγκαζομεθα γαρ δουναι
συγκοπην του ˉα και του ˉτ, και αποβολην του ˉν, και πλεονασμον του ˉς. Ζητουσι
δε τινες και περι του λελογχα, ποθεν γεγονε (σημαινει δε το εκληρωσαμην). Και
εστιν ειπειν, οτι απο του λεγω λεξω γεγονε λελοχα, και εν πλεονασμωι του ˉν γεγονε
λελογχα· η απο του ληχω, εξ ου ο δευτερος αοριστος ελαχον, γεγονε λεληχα, και
κατα τροπην του ˉη εις το ˉο και <εν> πλεονασμωι του ˉν γεγονε λελογχα· το δε ˉν
εις το ˉγ ετραπη δια την επιφοραν του ˉχ· και γαρ το ˉν επιφερομενου του ˉγ η ˉκ η
ˉχ η ˉξ εν μιαι λεξει τρεπεται εις το ˉγ, οιον συγγενης συγκληρο νομος συγχεω
συγξηραινω· προσκειται εν μιαι λεξει δια το συν Γεωργιωι· ενταυθα γαρ επιφερεται το
ˉγ, και ομως ουκ ετραπη το ˉν εις το ˉγ, αλλ' ουκ αντικειται ημιν, επει ουκ εστι μια
λεξις αλλα δυο. Ζητουσι δε τινες και περι του εγρηγορθασιν, ποθεν γεγονεν. Και 113
εστιν ειπειν, οτι απο του εγειρω εγερω, εξ ου ηγερκα ο ενεργητικος παρακειμενος,
γεγονεν ηγερα ο μεσος παρακειμενος, και ο Ἀττικος εγηγερα, και εν πλεονασμωι του
ˉρ εγρηγερα, και κατα τροπην του ˉε εις ˉο και <εν> πλεονασμωι του ˉθ εγρηγορθα,
και εκειθεν λοιπον το εγρηγορθασι το τριτον προσωπον των πληθυντικων. Λεγει δε
ο Φιλοπονος, οτι και απο του εγρηγορω ενεστωτος δυναται γενεσθαι εγρηγορα ο
μεσος παρακειμενος, και κατα πλεονασμον του ˉθ εγρηγορθα, και εκειθεν εγρη
γορθασιν το τριτον προσωπον των πληθυντικων. Ἰστεον δε οτι εαν απο του
εγρηγορω κανονισωμεν αυτο, παραλογως ευρισκεται η αρχουσα του εγρηγορα μη
τρεψασα το ˉε εις η, ωσπερ επι του εγειρω ηγερκα, ελεω ηλεηκα, ερωτω ηρωτηκα,
ερευνω ηρευνηκα. Λεγουσι δε τινες, διατι μη απο του γρηγορω κανονιζομεν αυτο.
Προς ους εστιν ειπειν, πρωτον μεν οτι το γρηγορω ουκ ειρηται, εγρηγορω γαρ·
δευτερον δε οτι ει ην απο του γρηγορω, γεγρηγορα ωφειλεν ειναι, ωσπερ γραφω
γεγραφα. Τετυπας, τετυπε. ∆υικα· τετυπατον, τετυπατον. Πλη θυντικα· τετυπαμεν,
τετυπατε, τετυπασιν. Ὑπερσυντελικοσ. Ἐτετυφειν. Πας παρακειμενος τρεπων το ˉα
εις ˉεˉιˉν υπερ συντελικον ποιει. Κανονισας ο τεχνικος τον ενεργητικον παρακει
μενον και τον Ἀττικον και τον μεσον τρεπεται επι τον υπερσυντελικον, κανονιζει δε
αυτον εκ του παρακειμενου τροπηι του ˉα εις ˉεˉιˉν. Ἰστεον <δε> οτι πας
παρακειμενος ενεργητικος τε και μεσος, κοινος τε και Ἀττικος, τρεπων το ˉα εις
ˉεˉιˉν τον υπερσυντελικον ποιει, οιον τετυφα ετετυφειν, πεποιηκα επεποιηκειν,
εσταλκα εσταλκειν, δεδουπα εδεδου πειν, εστολα εστολειν, ακηκοα ηκηκοειν,
αγηγοχα ηγηγοχειν, αληλιφα ηληλιφειν. Και ει μεν απο συμφωνου αρχεται ο
ενεστως και παρα κειμενος, προσοδωι του ˉε αυξεται η αρχουσα του παρατατικου και
υπερ συντελικου, οιον τετυφα ετετυφειν, πεποιηκα επεποιηκειν, νενοηκα
ενενοηκειν, λελαληκα ελελαληκειν, λελεχα ελελεχειν, δεδουπα εδε δουπειν,
πεποιθα επεποιθειν, κεχηνα εκεχηνειν, μεμηνα εμεμηνειν, χωρις των Ἰωνικων
δηλονοτι· εκεινοι γαρ τετυφειν λεγουσι χωρις του ˉε· ει δε απο φωνηεντος αρχεται ο
παρακειμενος, συναρχεται ο υπερσυντελικος, <οιον> εσταλκα εσταλκειν, εφθαρκα
εφθαρκειν, εκταγκα εκταγκειν, εζω γραφηκα εζωγραφηκειν, εξυρικα εξυρικειν,
εψηφωκα εψηφωκειν, ηλεηκα 114 ηλεηκειν, ηρευνηκα ηρευνηκειν, εστολα
66

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εστολειν, εσπορα εσπορειν, εκτονα εκτονειν. ∆ει προσθειναι χωρις των Ἀττικων·
ταυτα γαρ απο βραχειας αρχομενα κατα τον παρακειμενον εν τωι υπερσυντελικωι
χρονικως μεγεθυνονται, οιον αληλιφα ηληλιφειν, ομωμοκα ωμωμοκειν, αγηγοχα
ηγηγοχειν, ενηνοχα ηνηνοχειν, οπωπα ωπωπειν, ολωλα ωλω λειν, ορωρα ωρωρειν,
οδωδα ωδωδειν, πλην του εληλυθα, εληλυθειν γαρ ο υπερσυντελικος δια του ˉε·
οθεν αναλογωτερον φασι το παρα Καλλιμαχωι <ubi?> οθεν ηληλουθειν, ως τρεψαν
κατα τον υπερσυν τελικον το του παρακειμενου ˉε. Ἰστεον δε οτι σημειουμεθα και
ετερα τινα μη συναρχομενα τωι παρακειμενωι κατα τον υπερσυντελικον, οιον το οιδα
ειδειν και το εστηκα ειστηκειν· εστι γαρ οιδα ο μεσος παρακειμενος δια της ˉοˉι δι
φθογγου, και ο μεσος υπερσυντελικος ειδειν εστι και ου δια της ˉοˉι διφθογγου· εν
μονωι γαρ τωι μεσωι παρακειμενωι εποιησαντο οι Αιολεις την τροπην. Οιον τι εστι το
λεγομενον; εστιν ειδω, τουτου ο μεσος παρακειμενος ειδα ην, και κατα τροπην
Αιολικην του ˉε εις ˉο γεγονεν οιδα, ωσπερ ονειρος ονοιρος· τουτου χαριν ο μεσος
υπερσυντελικος γεγονεν ειδειν δια της ˉεˉι διφθογγου, ως απο του ειδα μεσου
παρακει μενου του δια της ˉεˉι διφθογγου· και λοιπον κατα εκτασιν Ἀττικην του ˉε
εις το ˉη γεγονεν ᾔδειν δια του ˉη και ˉι, ωσπερ εικαζω εικαζον και ᾔκαζον. Παλιν
εστηκα ο μεσος παρακειμενος, και ωφειλεν ειναι ο μεσος υπερσυντελικος εστηκειν,
ινα συναρξηται τωι μεσωι παρακειμενωι, αλλ' εγενετο ειστηκειν δια της ˉεˉι
διφθογγου δια τοιαυτην αιτιαν· εστιν ο ενεστως του εστηκα εστηκω, εξ ου το εστηξω
εστηξειν, ως εστηξειν δε το τειχος επ' αρχαιοισι θεμεθλοις παρα Καλλιμαχωι εν
Ὕμνοις in Apoll. 15>· τουτου, φημι δη του εστηκω ενεστωτος, το δευτερον και
τριτον προσωπον εστιν εστηκεις εστηκει δια του ˉε· ει ουν εγενετο του εστηκα μεσου
παρακειμενου ο υπερσυντελικος εστηκειν δια του ˉε, εμελλε το δευτερον αυτου και
τριτον προσωπον ειναι εστηκεις εστηκει δια του ˉε, και ειχε συνεμπεσειν τωι
δευτερωι και τριτωι προσωπωι του εστηκω ενεστωτος· ινα ουν μη συνεμπεσηι ο
υπερσυντελικος κατα το δευτερον και τριτον προσωπον τωι δευτερωι και τριτωι
προσωπωι του ενεστωτος, τουτου χαριν προσλαμβανει το ˉι και γινεται ειστηκειν
ειστηκεις ειστηκει δια της ει διφθογγου. Και απορουσι τινες λεγοντες, ει αρα ο υπερ
συντελικος κατα το δευτερον και τριτον προσωπον μονον ειχε συνεμπε σειν τωι
δευτερωι και τριτωι προσωπωι του ενεστωτος, ου μην και κατα 115 το πρωτον
προσωποντο μεν γαρ πρωτον προσωπον του ενεστωτος εστηκω εστιν, το δε πρωτον
προσωπον του υπερσυντελικου εστηκειν διατι μη μονον κατα το δευτερον και τριτον
προσωπον προσηλθε το ˉι, αλλα και κατα το πρωτον. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ουκ
ηδυνατο κατα μονον το δευτερον προσελθειν το ˉι και τριτον προσωπον, και μη
κατα το πρωτον· τα γαρ τρια προσωπα συναρχεσθαι θελουσιν αλληλοις, οιον τυπτω
τυπτεις τυπτει, ετυπτον ετυπτες ετυπτε, τετυφα τετυφας τετυφε, ετετυφειν
ετετυφεις ετετυφει, και επι των πληθυντικων ομοιως· ουτως ουν και ειστηκειν
ειστηκεις ειστηκει· ει γαρ εγενετο εστηκειν ειστηκεις ειστηκει, ουκετι συνηρχοντο
αλληλοις τα τρια προσωπα, οπερ εστιν ατοπον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι
ζητησαι, ει αρα ο παρατατικος του ενεστωτος εστι παρωιχημενος, εξ αυτου γαρ
κανονιζεται, και ο υπερσυντελικος του παρακειμενου, και ο αοριστος του μελλοντος,
διατι ο μεν ενεστως και ο μελλων τους ιδιους παρωιχημενους μεγεθυνουσιν η
χρονικως η συλλα βικως, οιον τυπτω ετυπτον, αγω ηγον, και παλιν τυψω ετυψα,
ελεησω ηλεησα, ο δε παρακειμενος ου μεγεθυνει τον ιδιον παρωιχημενον, ηγουν τον
υπερσυντελικον, η χρονικως η συλλαβικως· αλλα συλλαβικως μεν μεγεθυνει αυτον,
οιον τετυφα ετετυφειν, δεδουπα εδεδουπειν, ου μεντοι χρονικως· εσταλκα γαρ και
εσταλκειν, εστολα και εστολειν, εφθορα και εφθορειν· ειρηκαμεν γαρ ανωτερω, οτι
εαν μεν απο φωνηεντος αρχη ται ο παρακειμενος, συναρχεται αυτωι ο
υπερσυντελικος, χωρις των Ἀττικων και του οιδα ειδειν και εστηκα ειστηκειν. Ἔστιν
67

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουν ειπειν ταυτην την απολογιαν· δια τουτο ο παρακειμενος ου μεγεθυνει χρονι κως
τον υπερσυντελικον, επειδη κανων εστιν ο λεγων, οτι καθολου οιοσδηποτε των
παρωιχημενων, εαν απο μακρας αρξηται φυσει η θεσει, απο της αυτης εχει
αρχομενους και τους λοιπους παρωιχημενους, θεσει μεν, οιον εστελλον εσταλκα
εστειλα, εφθειρον εφθαρκα εφθειρα, εζω γραφουν εζωγραφηκα εζωγραφησα, φυσει
δε, οιον ηλεουν ηλεηκα και ηλεησα, ηρευνων ηρευνηκα και ηρευνησα, ητοιμαζον
ητοιμακα και ητοι μασα· επειδη ουν ηνικα ο παρακειμενος απο φωνηεντος αρχεται,
παντως και απο μακρας αρχεται, χωρις των Ἀττικων, οιον εσταλκα εφθαρκα
εσπαρκα ηρευνηκα ητοιμακα ωρακα ηρωτηκα, τουτου χαριν ου μεγεθυνεται
χρονικως ο υπερσυντελικος, αλλ' εχει αυτον συναρχο μενον αυτωι. Προσκειται χωρις
των Ἀττικων, επειδη ταυτα απο φωνηεντος αρχομενα και απο βραχειας αρχονται
κατα τον παρακει μενον, ατινα και χρονικως μεγεθυνονται κατα τον
υπερσυντελικον, οιον αληλιφα ηληλιφειν, ακηκοα ηκηκοειν, αγηγοχα ηγηγοχειν,
ομωμοκα 116 ωμωμοκειν, χωρις του εληλυθα· τουτο γαρ απο βραχειας αρχομενον
κατα τον παρακειμενον ου μεγεθυνεται κατα τον υπερσυντελικον, ελη λυθειν γαρ
εστιν ο υπερσυντελικος δια του ˉε, και την αιτιαν μετ' ολι γον εισομεθα. Ἀπορουσι
δε τινες λεγοντες, ει αρα, ως ειρηται, καθολου οιοσδη ποτε εκ των παρωιχημενων
εαν απο μακρας αρξηται φυσει η θεσει, απο της αυτης εχει αρχομενους και τους
λοιπους παρωιχημενους, οιον εστελ λον εσταλκα εστειλα, ηλεουν ηλεηκα ηλεησα,
δια ποιαν αιτιαν εκ του εναντιου του Ἀττικου υπερσυντελικου απο μακρας
αρχομενου, ηκηκοειν γαρ και ηληλιφειν και ωμωμοκειν, ο παρακειμενος ο Ἀττικος
ουκ αρχε ται απο μακρας αλλ' απο βραχειας, ακηκοα γαρ και αληλιφα και ομω μοκα.
Και εστιν ειπειν, οτι ταυτα διαλεκτου εισιν ιδιωματα, και ουκ αναγκαια εισιν εις
ανατροπην των κοινων. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το εωλπειν και ευκειν
και εωργειν υπερβιβασμον ανεδεξαντο του χρονου· εστι γαρ ο μεσος παρακειμενος
εολπα και εοργα και εοικα, και λοιπον ο υπερσυντελικος ωφειλεν ειναι ηολπειν
ηοργειν ηοικειν, αλλα κατα υπερβιβασμον του χρονου γεγονασι ταυτα εωλπειν
εωργειν ευκειν, της μεν πρωτης συλλαβης συσταλεισης εις το ˉε, της δε δευτερας
εκταθεισης εις το ˉω, ωσπερ επι του εορταζω εωρτα ζον γεγονεν· τουτου γαρ ο
παρατατικος ωφειλεν ειναι ηορταζον, και γεγονε κατα υπερβιβασμον του χρονου
εωρταζον, της μεν πρωτης συλ λαβης συσταλεισης εις το ˉε, της δε δευτερας
εκταθεισης εις το ˉω.
Και αξιον εστι ζητησαι, διατι ολως πεπονθασιν υπερβιβασμον, φημι δη το
εωλπειν και ευκειν και εωργειν. Και εστιν ειπειν ταυτην την απολο γιαν· επειδη
ταυτα πεπονθοτα οντα, ως εν τωι μεσωι παρακειμενωι μεμαθηκαμεν, εχουσι τον
παρακειμενον απο φωνηεντος αρχομενον και απο βραχειας, οιον εοικα εολπα εοργα,
ηναγκαζοντο κατα τον υπερσυν τελικον μεγεθυνθηναι χρονικως και γενεσθαι
ηολπειν και ηοργειν και ηοικειν· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι εαν απο φωνηεντος
αρξηται ο παρακειμενος και απο βραχειας, χρονικως αυξεται κατα την αρχουσαν ο
υπερσυντελικος, <οιον> αληλιφα ηληλιφειν, ομωμοκα ωμωμοκειν, αγη γοχα
ηγηγοχειν, ακηκοα ηκηκοειν, χωρις του εληλυθα, εληλυθειν γαρ ο υπερσυντελικος
δια του ˉε. Ἐπειδη ουν, ως ειρηται, το εολπα και εοργα και εοικα πεπονθοτα οντα εν
τωι παρακειμενωι απο φωνηεντος αρχον ται και απο βραχειας, τουτου χαριν
ηναγκαζοντο μεγεθυνθηναι χρονι κως κατα τον υπερσυντελικον και γενεσθαι
ηολπειν και ηοργειν και ηοικειν· αλλ' επειδη ετερος κανων εστιν ο λεγων, οτι πας
παρακειμενος 117 απο φωνηεντος αρχομενος παντως εχει τον υπερσυντελικον
συναρχο μενον αυτωι, οιον εφθαρκα εφθαρκειν, εσταλκα εσταλκειν, ηλεηκα
ηλεηκειν, ευρηκα ευρηκειν, χωρις των Ἀττικων, ομωμοκα γαρ ωμω μοκειν και
ακηκοα ηκηκοειν και αγηγοχα ηγηγοχειν και αληλιφα ηληλι φειν, τουτου χαριν
68

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

υπερβιβασμον ανεδεξαντο του χρονου, ινα συναρξων ται τωι παρακειμενωι, και
λοιπον εγενοντο εωλπειν και εωργειν και ευκειν, και τον κεχρεωστημενον χρονον
τηι πρωτηι συλλαβηι κατα την δευτεραν ανεδεξαντο, και λοιπον ευρεθησαν και [εν]
τωι παρακειμενωι συναρχομενα και τον κεχρεωστημενον χρονον τηι πρωτηι συλλαβηι
κατα την δευτεραν αναδεχομενα. Χωρις δε των Ἀττικων προσκειται, επειδη ολα τα
Ἀττικα εν τωι υπερσυντελικωι χρονικως μεγεθυνονται, οιον αληλιφα ηληλιφειν,
αγηγοχα ηγηγοχειν, ακηκοα ηκηκοειν, ομωμοκα ωμωμοκειν, ενηνοχα ηνηνοχειν,
χωρις του εληλυθα· τουτο γαρ ου μεγεθυνεται κατα τον υπερσυντελικον, εληλυθειν
γαρ εστιν ο υπερσυν τελικος δια του ˉε. Και η αιτια εστιν αυτη· το εληλυθα κατα τον
υπερσυντελικον δια του ˉη ουκ ηδυνατο ειναι, επειδη πεφυκεν ο παρα κειμενος
προσλαμβανειν το ˉι κατα την αρχουσαν και γινεσθαι ειλη λουθα, ως παρα τωι
ποιητηι, <Α 2> τιπτ' αυτ', αιγιοχοιο ∆ιος τεκος, ειληλουθας; του ουν παρακειμενου
δια της ˉεˉι διφθογγου οντος ουκ ηδυνατο ο υπερσυντελικος δια του ˉη ειναι·
κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι πας παρακειμενος απο μακρας αρχομενος απο της
αυτης εχει και τον υπερσυντελικον αρχομενον, οιον εφθαρκα εφθαρκειν, εσταλκα
εσταλκειν, ηγορακα ηγορακειν, ηλεηκα ηλεηκειν· εικοτως ουν ουκ ηδυνατο δια του
ˉη ειναι ο υπερσυντελικος· αλλ' ουτε <δε> δια της ˉεˉι διφθογγου ηδυνατο ειναι,
επειδη παντα τα ρηματα τα υπερ δυο συλ λαβας, ειτε βαρυτονα ειτε περισπωμενα
ωσιν, τρεπουσι το ˉε εις το ˉη κατα τους παρωιχημενους, οιον εθελω ηθελον, ελεγχω
ηλεγχον, ερμη νευω ηρμηνευον, ετοιμαζω ητοιμαζον, ερωτω ηρωτων, ελεω ηλεουν,
ερευνω ηρευνων, χωρις του εθιζω ειθιζον και ερυω ειρυον και ελκυω ειλκυον και
ερπυζω ειρπυζον και εστιω ειστιων· το γαρ εργαζομαι ειργαζομην τινες μεν δια του
ˉη γραφουσιν, τινες δε δια της ˉεˉι διφθογγου, οιτινες και ακριβεστεροι εισιν· μη
δυναμενον ουν το ελη λυθα κατα τον υπερσυντελικον μητε δια του ˉη γενεσθαι
μητε δια της ˉεˉι διφθογγου, εξ αναγκης συνηρξατο τωι παρακειμενωι τωι εληλυθα
και γεγονεν εληλυθειν. Ταυτα μεν εν τουτοις. 118 Ἰστεον δε οτι οι Ἴωνες την ˉεˉι
διφθογγον την ουσαν εν τωι υπερσυντελικωι διαλυουσιν εν μεν τωι πρωτωι προσωπωι
εις ˉε και ˉα, οιον ετετυφειν ετετυφεα, επεποιηκειν επεποιηκεα, του ˉν
αποβληθεντος, επειδη το ˉα αποβλητικον εστι του ˉν, <οιον> Ξερξεα, Πολυδευ κην
Πολυδευκεα, ην εα, <Ε 887> η κε ζως αμενηνος εα χαλκοιο τυπηισι· το γαρ Μουσα
Μουσαν και ετυψα ετυψαν απο κλισεως εχουσι το ˉν, και ουκ εισι κατα παθος,
ωσπερ ταυτα· εν δε τωι τριτωι προσωπωι εις δυο ˉεˉε διαλυουσι την ˉεˉι διφθογγον,
οιον ετετυφει ετετυφεε, επεποιηκει επεποιηκεε. Και αξιον εστι ζητησαι, δια ποιαν
αιτιαν εν μεν τωι πρωτωι προσωπωι την ˉεˉι διφθογγον εις ˉε και ˉα διαλυουσιν οι
Ἴωνες, οιον ετετυφειν ετετυφεα, εν δε τωι τριτωι εις δυο ˉεˉε, οιον ετετυφει
ετετυφεε. Και λεγομεν οτι το ˉα χαρακτηριστικον εστι του πρωτου προσωπου, ου
μεντοι το ˉε, οιον εγραψα ετυψα, το δε ˉε τρι του προσωπου, ου μεντοι το ˉα, οιον
ετυψε ελεγε· το γαρ εβοα απο του εβοαε γεγονε κατα κρασιν του ˉα και ˉε εις ˉα
μακρον δηλονοτι, ωσπερ τα εμα ταμα· το δε ουτα, οιον <Ε 376> ουτα με Τυδεος υιος
υπερθυμος ∆ιομηδης, απο του ουτα<σ>ε εγενετο κατα απο κοπην· εικοτως ουν εν μεν
τωι πρωτωι προσωπωι εις ˉε και ˉα εγενετο η διαλυσις της ˉεˉι διφθογγου, γνησιον
γαρ εστι του πρωτου προσωπου το ˉα, ως ειρηται, εν δε τωι τριτωι εις δυο ˉεˉε,
γνησιον γαρ εστι του τριτου προσωπου το ˉε. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, ει αρα
ευρισκεται το δευτερον προσ ωπον εις ˉαˉς ληγον, ως επι του ετυψας εποιησας,
διατι οι Ἴωνες την ˉεˉι διφθογγον την ουσαν εν τωι δευτερωι προσωπωι του
υπερσυντελικου ου διαλυουσιν εις ˉε και ˉα, αλλ' εις δυο ˉεˉε, οιον ετετυφεις
ετετυφεες. Και εστιν ειπειν, οτι γνησια εστιν η διαλυσις της ˉεˉι διφθογγου εις δυο
ˉεˉε, ου μεντοι εις ˉε και ˉα· ει γαρ τα δυο ˉεˉε συναιρουμενα την ˉεˉι διφθογγον
αποτελουσιν, οιον Πηλεες Πηλεις, δηλονοτι και διαλυομενη η ˉεˉι διφθογγος εις τα
69

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δυο ˉεˉε θελει διαλυεσθαι, εξ ων και συνισταται, και ουκ εις το ˉε και ˉα· τουτου
χαριν εις δυο ˉεˉε γεγονεν εν τωι δευ τερωι προσωπωι η διαλυσις της ˉεˉι διφθογγου,
και ουκ εις το ˉε και ˉα, εν τωι πρωτωι προσωπωι εξ αναγκης γενομενη εις ˉε και ˉα
[η διαλυσις της ˉεˉι διφθογγου], δια το ˉα ειναι χαρακτηριστικον του πρωτου προσω
που, ου μην το ˉε, οιον εγραψα εποιησα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι οι
Ἀθηναιοι το διαλυθεν υπο των Ἰωνων συναιρουσι και ποιουσιν εις ˉη, επεποιηκη
λεγοντες, οθεν και το εκεχηνη εγω παρ' Ἀριστοφανει εν Ἀχαρνευσιν, <10> οτε δη
εκεχηνη προσδοκων τον 119 Αισχυλον· ην γαρ εκεχηνειν ο υπερσυντελικος δια της
ˉεˉι διφθογγου, και λοιπον εποιησαν αυτο οι Ἴωνες κατα διαλυσιν εκεχηνεα, και
εκειθεν οι Ἀθηναιοι εκεχηνη κατα κρασιν του ˉε και ˉα εις ˉη, ωσπερ τειχεα τειχη·
και παλιν το ᾔδειν οι Ἴωνες λεγουσιν ᾔδεα κατα διαλυσιν, ως παρα Καλλιμαχωι
<υβι̣> ᾔδεα μαλλον εγωγε, αντι του ᾔδειν· και λοιπον οι Ἀθηναιοι κατα κρασιν του
ˉε και ˉα εις ˉη ᾔδη· περι δε του του ακριβεστερον μεμαθηκαμεν εν τωι τριτωι
προσωπωι των ενικων του ενεργητικου παρακειμενου, ηνικα ελεγομεν, οτι ουδεποτε
τριτον προσ ωπον συμφωνει τωι πρωτωι κατα τον αυτον αριθμον και κατα την αυτην
διαλεκτον· ομοιως δε και το ην εγω, αντι του υπηρχον, δια λυουσιν οι Ἴωνες εις ˉε
και ˉα και λεγουσιν εα, ως παρ' Ὁμηρωι <Ε887> η κεν ζως αμενηνος εα χαλκοιο
τυπηισι, και λοιπον οι Ἀθηναιοι συναιρουσι το ˉε και ˉα εις ˉη και λεγουσι χωρις του
ˉν η, αντι του υπηρχον, ως παρ' Ἀριστοφανει εν Ὄρνισιν <97> η γαρ εγω, ξενοι,
Ἄνθρωπος, αντι του υπηρχον, και παρα Πλατωνι η χρησις ευρηται. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Και αξιον εστι ζητησαι τουτο, ει ευλογως εν τωι πρωτωι προσωπωι οι Ἀττικοι
εις ˉη ποιουσι την συναιρεσιν, επειδη η εντελεια το ˉε και ˉα εχει, οιον εκεχηνεα
εκεχηνη, το δε ˉε και ˉα εις ˉη κιρναται, οιον τειχεα τειχη, βελεα βελη, εν τωι τριτωι
προσωπωι της εντελειας δια των δυο ˉεˉε ουσης, διατι εις ˉη εποιησαν την
συναιρεσιν, οιον εκεχηνεε εκεχηνη εκεινος, και μη εις την ˉεˉι διφθογγον, ως επι
του Πηλεες Πηλεις. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι, ως εμαθομεν εν τοις προλαβουσιν,
καθολου επι των παρωιχημενων των οριστικων τα δευτερα και τριτα προσωπα των
ενικων τα ισα φωνηεντα θελουσιν εχειν τωι ιδιωι πρωτωι κατα την ληγουσαν, ηνικα
ισοσυλλαβουσιν αυτωι, οιον ετυπτον ετυπτες ετυπτε, τετυφα τετυφας τετυφε,
εποιουν εποιεις εποιει, εβοων εβοας εβοα, εχρυσουν εχρυσους εχρυσου· ει ουν το
πρωτον το εκεχηνη εγω δι' ενος φωνηεντος εκφερεται κατα την ληγουσαν, πως
δυναται το τριτον το εκεχηνη εκεινος δια δυο φωνηεντων εκφερεσθαι κατα την
ληγουσαν; αναγκαιως ουν και επι αυτου εποιησαν εις ˉη την συναιρεσιν. Ἐτετυφεις.
Ἐνταυθα το δευτερον προσωπον του υπερσυντελικου κανονιζει και λεγει, οτι παν
πρωτον προσωπον εις ˉν ληγον μετα φυσικης μακρας μη εχον το ˉμ κλιτικον τροπηι
του ˉν εις ˉς το δευτερον ποιει, <οιον> ετετυφειν ετετυφεις, εδαρην εδα ρης, ενυγην
ενυγης, εγνων εγνως, εβιων εβιως, ετιθην ετιθης, ιστην ιστης, εδιδων εδιδως,
εζευγνυν εζευγνυς· ουτως ουν και ετετυφειν ετετυφεις και επεποιηκειν επεποιηκεις
και ετετυπειν ετετυπεις και εδε δουπειν εδεδουπεις. Προσκειται εις ˉν ληγον δια το
τυπτω, τουτο γαρ ου ποιει τροπηι του ˉν εις ˉς το δευτερον προσωπον, επειδη ου
ληγει εις ˉν· προσκειται μετα μακρας δια το ετυπτον, τουτο γαρ εις ˉν ληγει, και ου
ποιει τροπηι του ˉν εις ˉς το δευτερον προσωπον, ουδε γαρ λεγομεν ετυπτος αλλα
ετυπτες· αλλ' ουκ εστι μετα μακρας αλλα μετα βραχειας· μετα φυσικης δε προσκειται
μακρας δια το εποιουν και εβοων και παντας τους απο περισπωμενων παρατατικους·
ουτοι γαρ εις ˉν ληγουσι μετα μακρας, και ου τρεπουσι το ˉν εις το ˉς και ποιουσι το
δευτερον προσωπον, ουδε γαρ λεγομεν εποιους και εβοως, αλλ' εποιεις και εβοας,
επειδη τουτων ουκ εστι φυσικη <η> μακρα αλλ' εκ συναιρεσεως, απο γαρ του εποιεον
γεγονε το εποιουν, και απο του εβοαον γεγονε το εβοων. Ει δε τις ειποι, οτι και οι
παρατατικοι της τριτης συζυγιας των περισπωμενων μη εχοντες φυσικην την
70

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μακραν και αυτοι γαρ απο συναιρεσεως εχουσιν αυτην, οιον εχρυσοον εχρυσουν,
εστεφανοον εστεφανουντροπηι του ˉν εις το ˉς ποιουσι το δευτερον προσωπον, οιον
εχρυσουν εχρυσους, εστεφανουν εστεφανους, λεγομεν, οτι ουδε επι τουτων εγενετο
τροπηι του ˉν εις ˉς το δευτερον προσωπον, αλλ' η συναιρεσις εστιν αιτια του και εν
τωι πρωτωι προσωπωι και εν τωι δευτερωι την ˉοˉυ διφθογγον ευρεθηναι· απο γαρ του
εχρυσοον και εστεφανοον γεγονε το εχρυσουν και εστεφανουν κατα κρασιν των δυο
ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον, τα γαρ δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον κιρνων ται,
οιον νοος νους, πλοος πλους, ροος ρους· και παλιν απο του εχρυσοες και εστεφανοες
εγενετο εχρυσους και εστεφανους κατα κρασιν του ˉο και ˉε εις την ˉοˉυ
διφθογγον, οιον το εμον τουμον, προεστη προυστη, και λοιπον εν τωι πρωτωι
προσωπωι και εν τωι δευτερωι εις την ˉοˉυ διφθογγον γενομενης της κρασεως
εγενετο υπονοια τροπηι του ˉν εις το ˉς γενεσθαι το δευτερον προσωπον. Προσκειται
μη εχον το ˉμ κλιτικον δια το ετυπτομην και ελεγομην και τα ομοια· ταυτα γαρ εις
ˉν ληγουσι μετα φυσικης μακρας, και ομως ου ποιουσι τροπηι του ˉν εις ˉς το
δευτερον προσωπον, ουδε γαρ λεγομεν ετυπτομης και ελεγο μης αλλ' ετυπτου και
ελεγου· αλλ' ουκ αντικεινται ημιν ταυτα, επειδη κλιτικον εχουσι το ˉμ, ηγουν απο
κλισεως· ο γαρ ενεστως, τουτεστι το θεμα, ουκ εχει το ˉμ, λεγω γαρ και τυπτω εστιν·
το δε εδαμην, εχον το ˉμ και τρεπον το ˉν εις το ˉς και ποιουν το δευτερον
προσωπον, οιον εδαμης, ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εχει το ˉμ κλιτικον αλλα
θεματικον, απο γαρ του ενεστωτος εχει αυτο· δαμνω γαρ εστιν ο ενεστως. 121
Ἐτετυφει· ειρηται. ∆υικα. Ἐτετυφειτον, ετετυφειτην. Ἰστεονοτι το μεν πρωτον
προσωπον των δυικων επιλιμπανει ενταυθα, επειδη το πρωτον προσωπον των
πληθυντικων το ˉμ επι της τελευταιας συλ λαβης εχει, ετετυφειμεν γαρ εστιν. Το δε
δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων γεγονε τροπηι του ˉε εις
ˉοˉν, οιον ετε τυφειτε ετετυφειτον· το δε τριτον των δυικων ουχ ομοφωνει τωι ιδιωι
δευτερωι, επειδη το τριτον των πληθυντικων ουτε εις ˉσˉι ληγει ουτε εις ˉτˉαˉι·
ετετυφεισαν γαρ εστι το τριτον των πληθυντικων· γεγονε δε το τριτον των δυικων
απο του ιδιου δευτερου τροπηι του ˉο εις ˉη, οιον ετετυφειτον ετετυφειτην.
Πληθυντικα. Ἐτετυφειμεν. Ειρηται ο κανων εν τωι παρατατικωι, οτι παν πρωτον
προσωπον εις ˉν ληγον, μη εχον το ˉμ κλιτικον, προ του ˉν λαμβανον το ˉμ και ˉε
το πρωτον προσωπον των πληθυντικων ποιει, οιον ετυφθην ετυφθημεν, εδαρην
εδαρημεν, εποιουν εποιουμεν, εβοων εβοωμεν, εχρυσουν εχρυσουμεν, ετυπτον
ετυπτομεν, εγραφον εγραφομεν· ουτως ουν και ετετυφειν ετετυφειμεν περι γαρ του
ετιθην ετιθεμεν και ιστην ισταμεν και εδιδων εδιδομεν και εζευγνυν εζευγνυ μεν,
οτι συνεστειλαν την παραληγουσαν εν τοις πληθυντικοις, εν τοις εις ˉμˉι, ει θεωι
φιλον, μαθησομεθα. Ἐτετυφειτε. Ειρηται, οτι τα εις ˉμˉεˉν πληθυντικα τροπηι της
ˉμˉεˉν εις ˉτˉε το δευτερον ποιουσιν· την δε παραληγουσαν ουκ ετρεψεν, επειδη
εχει την μετοχην εις ˉς, τετυφως γαρ εστιν η μετοχη. Ἐτετυφεισαν. Κανονιζει το
τριτον προσωπον των πληθυντικων απο του πρωτου των αυτων λεγων ουτως· τα
εις ˉμˉεˉν πληθυντικα απο των εις ˉν φυσει μακροκαταληκτων κεκλιμενα εις
ˉσˉαˉν ποιουσι το τριτον των πληθυντικων, οιον ετυφθην ετυφθημεν ετυφθησαν,
εδαρην εδαρημεν εδαρησαν, εγνων εγνωμεν εγνωσαν, εβην εβημεν εβησαν,
τυφθειην τυφθειημεν τυφθειησαν, ετιθην ετιθεμεν ετιθε σαν, ιστην ισταμεν
ιστασαν, εδιδων εδιδομεν εδιδοσαν, εζευγνυν εζευγνυ μεν εζευγνυσαν, εβιων
εβιωμεν εβιωσαν, ην ημεν ησαν· ουτως ουν και ετετυφειν ετετυφειμεν ετετυφεισαν,
επεποιηκειν επεποιηκειμεν επεποι ηκεισαν, εδεδουπειν εδεδουπειμεν εδεδουπεισαν·
περι δε του <εκοσμη θην> εκοσμηθημεν εκοσμηθησαν και του εβην εβημεν εβησαν
και του εφην εφημεν εφησαν, οτι γινονται ποιητικως κοσμηθεν και εβαν και εφαν,
οιον <Γ 1> αυταρ επει κοσμηθεν, και <Θ 229> πηι εβαν ευχωλαι, ειρηκαμεν εν τωι
71

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τριτωι προσωπωι των πληθυντικων του 122 παρατατικου. Προσκειται εν τωι κανονι
απο των εις ˉν φυσει μακρο καταληκτων δια το εποιουν και εβοων και εχρυσουν·
ταυτα γαρ εις ˉν ληγουσι μετα μακρας, και το πρωτον προσωπον των πληθυντικων
εις ˉμˉεˉν εχουσιν, οιον εποιουμεν εβοωμεν εχρυσουμεν, και ομως ου ποιουσιν εις
ˉσˉαˉν το τριτον των πληθυντικων· ουδε γαρ λεγομεν εποιουσαν και εβοωσαν και
εχρυσουσαν, αλλ' εποιουν και εβοων και εχρυσουν, επειδη ουκ εστιν επ' αυτων η
μακρα η εν τωι πρωτωι προσωπωι των ενικων φυσει· απο γαρ συναιρεσεως ταυτα τα
μακρα εχουσιν, απο γαρ του εποιεον γεγονεν εποιουν, και απο του εβοαον γεγονεν
εβοων, και απο του εχρυσοον γεγονεν εχρυσουν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι
ετετυφεσαν λεγουσιν οι Ἴωνες χωρις του ˉι κατα την παραληγουσαν και
εγεγραφεσαν, και επι των λοιπων ωσαυτως, οιστισι και οι Ἀττικοι πολλακις
ακολουθουσιν, επεποιηκεσαν λεγοντες· ο δε κανων ταυτα παντα μετα του ˉι απαιτει,
οιον <ετετυφεισαν> επεποι ηκεισαν εγεγραφεισαν δια της ˉεˉι διφθογγου, επειδη
ετετυφειμεν και επεποιηκειμεν και εγεγραφειμεν δια της ˉεˉι διφθογγου, τροπηι δε
της ˉμˉεˉν εις ˉσˉαˉν γινονται. Μεσος υπερσυντελικος.Ἐτετυπειν. Ὅσα εδει
ρηθηναι και επι του μεσου υπερσυντελικου, ελεχθη εν τηι διδασκαλιαι του
ενεργητικου υπερσυντελικου. Ἐτε τυπεις, ετετυπει. ∆υικα· ετετυπειτον, ετετυπειτην.
Πληθυν τικα· ετετυπειμεν, ετετυπειτε, ετετυπεισαν. Ἀοριστος πρωτος.Ἔτυψα.
Ἐνταυθα περι του πρωτου αοριστου διαλαμβανει και λεγει, οτι πας μελλων,
δηλονοτι πρωτος, τρεπων το τελευταιον ˉω εις ˉα και την αρχουσαν εκτεινων
χρονικως η συλλαβικως πρωτος αοριστος γινεται, οιον ποιησω εποιησα, τυψω
ετυψα, γραψω εγραψα, ελεησω ηλεησα, ορθωσω ωρθωσα, λεξω ελεξα, χρυ σωσω
εχρυσωσα· και ει μεν απο συμφωνου αρχεται ο μελλων, προσοδωι του ˉε αυξεται η
αρχουσα του πρωτου αοριστου, οιον τυψω ετυψα, γραψω εγραψα, νοησω ενοησα,
των απο του ˉρ αρχομενων και παντως ετερον ˉρ προσλαμβανοντων κατα τον
αοριστον, οιον ραψω ερραψα, ριψω ερριψα, ρυπωσω ερρυπωσα, ραπισω ερραπισα,
ρευσω ερρευσα· ει δε απο φωνηεντος αρχεται ο μελλων, χρονικως μεγεθυνεται ο
πρωτος αοριστος, οιον ερωτησω ηρωτησα, ελεησω ηλεησα, αψω ηψα, αγορασω
ηγορασα, αριστησω ηριστησα, ερμηνευσω ηρμηνευσα, ορθωσω ωρθωσα, ομοσω
ωμοσα, οπλισω ωπλισα, αιτησω ᾔτησα, οικησω ᾤκησα, 123 οικονομησω ωικονομησα,
οικοδομησω ωικοδομησα, αυλισω ηυλισα, αυχησω ηυχησα, αυτομολησω
ηυτομολησα· και εστιν εν συντομωι ειπειν, ωσπερ ο παρατατικος εκανονισθη εκ του
ενεστωτος κατα την αρχουσαν, ουτω και ο πρωτος αοριστος κανονιζεται εκ του
μελλοντος κατα την αρχουσαν. Περι δε της παραληγουσης του πρωτου αοριστου
εστιν ειπειν, <οτι> παραληγουσαν την αυτην εχει τωι μελλοντι ο πρωτος αοριστος,
οιον κοψω εκοψα, γραψω εγραψα, ποιησω εποιησα, νοησω ενοησα, λαλησω
ελαλησα, τελεσω ετελεσα, πλευσω επλευσα· το γαρ αψω ηψα και αξω ηξα και αρξω
ηρξα λογωι αρχουσης εγενετο και ου λογωι παραληγου σης· επειδη γαρ ταυτα
δισυλλαβα εισιν και την αυτην εχουσιν αρχουσαν και παραληγουσαν, τωι λογωι ουν
της αρχουσης ετρεψαν τα φωνηεντα εν τωι πρωτωι αοριστωι, και ου τωι λογωι της
παραληγουσης εφυλαξαν αυτα.
∆ει προσθειναι χωρις ει μη περισπωιτο ο μελλων, ως επι της πεμπτης
συζυγιας των βαρυτονων, τουτεστι της δι' αμεταβολων εκφερο μενης· τοτε γαρ την
παραληγουσαν αυτου εκτεινει ο πρωτος αοριστος, τουτεστι φυσει μακραν αυτην
ποιει, οιον κερω εκειρα, φθερω εφθειρα, στελω εστειλα, σπερω εσπειρα, δερω εδειρα,
κτενω εκτεινα, νεμω ενειμα, δεμω εδειμα (το οικοδομω), αγγελω ηγγειλα, τιλω
ετιλα, ποικιλω εποικιλα, ρανω ερρανα, μιανω εμιανα, σημανω εσημανα, χλιανω
εχλιανα, λιανω ελιανα, θερμανω εθερμανα, μολυνω εμολυνα, αμβλυνω ημβλυνα·
ιδου γαρ ταυτα εν μεν τωι μελλοντι βραχυ εχουσι το διχρονον, εν δε τωι πρωτωι
72

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αοριστωι φυσει μακρον. Ἰστεον δε οτι πολλακις οι Ἴωνες τρεπουσι το ˉα εις το ˉη εν
τωι πρωτωι αοριστωι, οιον εμιανα εμιηνα, εχλιανα εχλιηνα, εθερμανα εθερ μηνα,
ελιανα ελιηνα, εκαθαρα εκαθηρα, εσημανα εσημηνα, εξ ου ο πρωτος μεσος αοριστος
εσημηναμην, εφανα εφηνα, εξ ου ο πρωτος μεσος αοριστος εφηναμην· τουτοις δε
τοις υπο των Ἰωνων γινομενοις, λεγω δη τωι εμιηνα και ελιηνα και εχλιηνα και
εκαθηρα και εσημηνα και τοις ομοιοις, χρωνται <και> οι Ἀθηναιοι. [Ἰστεον δε οτι το
γημας τουτον τον τροπον γεγονεν· εστι γαμω γαμησω εγαμησα, και κατα συγκοπην
του ˉη και ˉς εγαμα, και κατα τροπην Ἰωνικην του ˉα εις ˉη εγημα, ωσπερ εμιανα
εμιηνα, και λοιπον εκειθεν η μετοχη γημας.] ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι ο
πρωτος αοριστος η φυσει μακραι θελει παραληγεσθαι, οιον εποιησα ενοησα
εστεφανωσα εδανεισα, η θεσει μακραι, οιον ενυξα επλεξα εγραψα εκοψα, η και φυσει
και θεσει, οιον ηλειψα ημειψα· ταυτα γαρ και φυσει μακραι παραληγονται, καθο τηι
ˉεˉι διφθογγωι 124 παραληγονται, και θεσει, καθο εχουσι διπλουν συμφωνον
επιφερομενον· οθεν αναλογωτεροι εισιν οι ποιηται, επι των εχοντων εν ˉς και
βραχει παραληγομενων διπλασιαζοντες το ˉς, οιον ετελεσα ετελεσσα, εσυρισα
εσυρισσα, εγελασα εγελασσα, ινα ευρεθηι μακρα η παραληγουσα. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἔστι δε και ουτω κανονισαι τον πρωτον αοριστον. Ἰστεον οτι ο πρωτος
αοριστος την αρχουσαν την αυτην εχει τωι παρατατικωι, οιον ετυπτον ετυψα,
εγραφον εγραψα, ελεγον ελεξα, εποιουν εποιησα, ερραπτον ερραψα, ερριπτον
ερριψα, ερρυπουν ερρυπωσα, ερραινον ερρανα, εφθειρον εφθειρα, εστελλον εστειλα,
ηλεουν ηλεησα, ηγοραζον ηγορασα, ωρθουν ωρθωσα, ᾤκουν ᾤκησα, ᾔτουν ᾔτησα·
εις ˉα δε αει ληγει, και προ του ˉα δι' ενος των επτα ημιφωνων εκφερεται, ηγουν η
δια του ˉξ εκφερεται η δια του ˉψ η ˉς η ˉλ η ˉμ η ˉν η ˉρ, οιον ενυξα ετυψα
εποιησα εστειλα ενειμα εμεινα εκειρα· δια δε του ˉζ ουδεποτε εκφερεται. Και εστιν
ειπειν ταυτην την απολογιαν, οτι τα χαρακτηρι στικα συμφωνα του πρωτου
μελλοντος θελουσι χαρακτηριστικα ειναι και <του> πρωτου αοριστου, οιον τυψω
ετυψα, λεξω ελεξα, ποιησω εποιησα, κερω εκειρα, τιλω ετιλα, νεμω ενειμα, μενω
εμεινα· επειδη ουν εν τωι μελλοντι το ˉζ ουδεποτε ευρισκεται προ του ˉω, τουτου
χαριν εν τωι πρωτωι αοριστωι ουχ ευρισκεται προ του ˉα· διατι δε το ˉζ
χαρακτηριστικον του μελλοντος ουκ εστιν, εμαθομεν εν τηι διδασκαλιαι του
ενεργητικου παρακειμενου. Ταυτα μεν περι της αρχουσης του πρωτου αοριστου και
περι της ληγουσης εχομεν ειπειν· περι δε της παραληγουσης ειρηκαμεν ανωτερω.
Ἰστεον δε και τουτο, οτι πεντε τινα σεσημειωνται εν τωι πρωτωι αοριστωι, δυο απο
των εις ˉω και τρια απο των εις μι· απο μεν των εις ˉω το ειπα και το ηνεγκα, απο δε
των εις μι το εδωκα και εθηκα και ηκα (ηκα δε εστι το επεμψα, εξ ου το αφηκα).
Ταυτα δε σημειου μεθα, οτι ουκ εφυλαξαν το συμφωνον του μελλοντος, ο γαρ
μελλων τουτων δωσω θησω ησω εστιν (εξ ου το αφησω) και ενεγξω και εψω, και οτι
δι' αφωνων εξηνεχθησαν, το γαρ ˉκ και ˉπ αφωνα εισιν· ουδε ποτε δε αοριστος δι'
αφωνου εκφερεται, αλλ', ως ειρηται, δι' ενος των επτα ημιφωνων, οιον εγραψα
ελεξα εποιησα εκειρα ενειμα εμεινα ετιλα. Ει δε τις ειποι, οτι το εδωκα ματην
σημειουμεθα, ευρεθη γαρ παρα τωι ποιητηι τριτον προσωπον των πληθυντικων δια
του ˉς εκφερο μενον, οιον <Α 162> δοσαν δε μοι υιες Ἀχαιων, απο του εδωσαν 125
κατα συστολην ποιητικην του ˉω εις ˉο, λεγομεν, οτι ουκ εστι τουτο πρωτου
αοριστου· ο γαρ πρωτος αοριστος δια του ˉω γραφεται, ως προς τον δωσω μελλοντα,
τουτο δε δια του ο εστιν· αλλ' εστι δευτε ρου αοριστου, του γαρ εδων δευτερου
αοριστου τα πληθυντικα εισιν εδομεν εδοτε εδοσαν, ωσπερ εθην εθεμεν εθετε
εθεσαν και ην εμεν ετε εσαν δια του ˉε (το δε εσαν σημαινει το επεμψαν, εξ ου
προεσαν αντι του προεπεμψαν), και λοιπον ποιητικως η ιωνικως απο του εδοσαν
γινεται δοσαν, ωσπερ και απο του ετυπτε γεγονε ποιητικως η ιωνικως <Φ > τυπτε δ'
73

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

επιστροφαδην. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το μεν ειπα και ηνεγκα
κλινονται και εις τας μετο χας και εις τας λοιπας εγκλισεις· ειπαι γαρ και ενεγκαι το
απαρεμφα τον, ωσπερ τυψαι και γραψαι, και ειπον και ηνεγκον το προστακτικον,
ωσπερ τυψον και γραψον, ως παρα Μενανδρωι < fragm. 891> ειπον δε τι ποιειν
μελλετε, αντι του ειπε, και ειπαιμι και ενεγκαιμι το ευκτικον, ωσπερ τυψαιμι και
γραψαιμι, και εαν ειπω και <εαν> ενεγκω το υποτακτικον, ωσπερ εαν τυψω και εαν
γραψω, και ειπας και ενεγκας η μετοχη, ωσπερ τυψας και γραψας, οιον ειπας ηλιε
χαιρε, Κλεομ βροτε, παρα Καλλιμαχωι <ep. 25 Sch>, αντι του ειπων· το δε εδωκα
εθηκα ηκα ου κλινονται ουτε εις τας μετοχας ουτε εις τας λοιπας εγκλισεις, οριστικα
γαρ μονα εχουσιν. Και αξιον εστι ζητησαι, διατι των πεντε σεσημειωμενων εν τωι
πρωτωι αοριστωι, φημι δη του ηνεγκα και ειπα και εδωκα και εθηκα και ηκα (ο
σημαινει το επεμψα, εξ ου το αφηκα), τα μεν δυο τα απο των εις ˉω, λεγω δη το ειπα
και ηνεγκα, κλινονται και εις τας μετοχας και εις τας λοιπας εγκλισεις, τα δε τρια τα
απο των εις ˉμˉι, λεγω δη το εθηκα και εδωκα και ηκα, ου κλινονται ουτε εις τας
μετο χας ουτε εις τας λοιπας εγκλισεις.
Και λεγει ο Ἀπολλωνιος ταυτην την απολογιαν, οτι εισι τινα παραλογα και
λανθανουσιν οτι εισι παρα λογα, οιον λεγομεν εμαυτον ετυψα, σαυτον ετυψας,
εαυτον ετυψε· το ουν τριτου προσωπου υπαρχον εαν τολμησηι ενταυθα υπεισελθειν
εις χρειαν πρωτου η δευτερου προσωπου, οιον εαυτον ετυψα, εαυτον ετυψας,
ελεγχεται εκ των ευλογως προσφερομενων του εμαυτον και σαυτον, και ου
λανθανει η παραλογια· εαν δε εν τοις πληθυντικοις υπεισελθηι εις χρειαν του
πρωτου και δευτερου προσωπου το τριτον 126 προσωπον, και ειπωμεν εαυτους
ετυψαμεν, εαυτους ετυψατε, λανθανει η παραλογια ενταυθα, επειδη η αντωνυμια
συνθετος εν τοις πληθυντι κοις ουκ εστι, και λοιπον ουκ εχει τι το οφειλον ελεγξαι
την παρα λογιαν· ουτως ουν και ενταυθα, επειδη το ειπα και ηνεγκα ουκ εχουσι
μελλοντας εν χρησει, τουτου χαριν ου κωλυονται κλινεσθαι και εις τας μετοχας και
εις τας λοιπας εγκλισεις· το δε εδωκα εθηκα και ηκα (ο σημαινει το επεμψα, εξ ου το
αφηκα), επειδη εχουσι μελλοντας εν χρησει τους οφειλοντας ελεγξαι την
παραλογιαν αυτων, λεγω δη το θησω δωσω ησω, <Ρ 515> ησω γαρ και εγω (αντι του
πεμψω, εξ ου το αφησω), τουτου χαριν κωλυονται κλινεσθαι εις τας μετοχας και εις
τας λοιπας εγκλισεις. Ταυτα μεν ο Ἀπολλωνιος. Ὁ δε Ἡρωδιανος αλλην απολογιαν
παραδιδωσιν εχουσαν ουτως· το ειπα δια του ˉψ ωφειλεν εκφερεσθαι, επειδη και ο
μελλων το ˉψ εχει, εψω γαρ εστιν, του δε μελλοντος το ˉψ εχοντος και ο πρωτος
αοριστος δια του ˉψ εκφερεται, οιον γραψω εγραψα, τυψω ετυψα· και παλιν το
ηνεγκα δια του ˉξ ωφειλεν εκφερεσθαι, επειδη και ο μελλων δια του ˉξ εκφερεται,
ενεγξω γαρ εστιν ο μελλων, του δε μελλοντος το ˉξ εχοντος και ο πρωτος αοριστος
δια του ˉξ εκφερεται, οιον λεξω ελεξα, νυξω ενυξα· επειδη ουν το ειπα δια του ˉψ
ωφειλεν <εκφερεσθαι> και το ηνεγκα δια του ˉξ, ουκ εγενετο δε ουτως, αλλα το μεν
δια του ˉπ, το δε δια του ˉκ, το δε ˉκ συγγενειαν εχει προς το ˉξ και το ˉπ προς το
ˉψτο μεν γαρ ˉξ εκ του ˉκ και ˉς δοκει συγκεισθαι, το δε ˉψ εκ του ˉπ και ˉςεικοτως,
ως μερος τι της αναλογιας φυλαξαντα, ακωλυ τως κλινονται και εις τας μετοχας και
εις τας λοιπας εγκλισεις. Το δε εδωκα και εθηκα και ηκα (ο σημαινει το επεμψα, εξ
ου το αφηκα) δια του ˉς ωφειλεν ειναι, επειδη και ο μελλων δια του ˉς εκφερεται,
δωσω γαρ και θησω και ησω εστιν (εξ ου το αφησω), του δε μελλον τος δια του ˉς
οντος και ο πρωτος αοριστος δια του ˉς εκφερεται, οιον ποιησω εποιησα, νοησω
ενοησα επειδη ουν το εθηκα εδωκα ηκα δια του ˉς ωφειλεν ειναι, ουκ εγενετο δε
ουτως, αλλα δια του ˉκ, το δε ˉκ προς το ˉς ουδεμιαν συγγενειαν εχει, εικοτως, ως
μη φυλαξαντα μερος τι της αναλογιας, κωλυονται κλινεσθαι και εις τας μετοχας και
εις τας λοιπας εγκλισεις. Ταυτα μεν εν τουτοις. ∆ει δε γινωσκειν, οτι οι Βοιωτοι το
74

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ηνεγκα ηνειγξα λεγουσιν, δια της ˉεˉι διφθογγου την παραληγουσαν ποιουντες·
περι δε του την ληγου σαν δια του ˉξ ειναι λεγομεν, οτι η προς αναλογιαν του
μελλοντος 127 τουτο πεποιηκασιν, ενεγξω γαρ εστιν ο μελλων δια του ˉξ, η απο του
ηνεγκα γινεται κατα τροπην Βοιωτικην του ˉκ εις ˉξ· εθος γαρ εχουσιν οι Βοιωτοι
τρεπειν το ˉκ εις ˉξ, ως και Ἀριστοφανης δηλοι εν Νεφελαις <343> λεγων ειξασι
γουν εριοισι πεπταμενοισιν, αντι του εοι κασιν εριοις ηπλωμενοις· τουτο γαρ το
ειξασι κατα Βοιωτους γεγονε τροπηι του ˉκ εις ˉξ, εικασι γαρ εστιν αντι του εοικασιν,
[η] απο του εικω θεματος του σημαινοντος το ομοιω. Τουτων ουτως εχοντων δει
ζητησαι επι του ειπα, ποτερον αρα λογωι αρχουσης προσελαβε το ˉι η λογωι
παραληγουσης· και εχομεν ειπειν τρεις κανονας, ενα μεν δεικνυοντα, οτι λογωι
αρχουσης προσελαβε το ˉι ουτως· εστιν επω ο ενεστως· το δε ˉε μεγεθυνομενον η
δια της προσθηκης του ˉι μεγεθυνεται η τρεπομενον εις το ˉη, οιον εχω ειχον, ελκω
ειλκον, ελεγχω ηλεγχον, ετοιμαζω ητοιμαζον· ουτω και επω ειπα, λογωι αρχουσης
προσελθοντος του ˉι. Οι δε κανονες οι λεγοντες, οτι λογωι παραληγουσης προσελαβε
το ˉι, εχουσιν ουτως· ο εις ˉα ληγων αοριστος, μη εχων το ˉς η το ˉξ η το ˉψ,
παντως φυσει μακραι παραληγε ται, οιον εκειρα ετιλα ερρανα ενειμα εμεινα· εν οις
ουν το ειπα ουκ εχει ουτε το ˉς ουτε το ˉξ ουτε το ˉψ, δηλονοτι προσηλθε το ˉι λογωι
παρα ληγουσης, ινα ευρεθηι φυσει μακρα η παραληγουσα· προσκειται μη εχων το ˉς η
το ˉξ η το ˉψ δια το εγραψα ελεξα ειρυσα, ταυτα γαρ ου παραληγονται φυσει μακραι,
ουκ αντιστρεφοντος του κανονος· ουδε γαρ παντως <ο αοριστος> ο εχων το ˉς η το
ˉξ η το ˉψ ου παραληγε ται φυσει μακραι, αλλ' εσθ' οτε και αυτος παραληγεται φυσει
μακραι· ιδου γαρ ο ηλειψα και ο εληξα και ο εποιησα αοριστος λογωι παρα ληγουσης
εχων το ˉψ και το ˉξ και το ˉς φυσει μακραι παραληγεται. ∆ευτερος δε κανων
δεικνυς, οτι λογωι παραληγουσης προσελαβε το ˉι ο ειπα αοριστος, εστιν ουτος· απο
του εψω μελλοντος ωφειλεν ειναι ο πρωτος αοριστος εψα, φυλαττειν γαρ θελει, ως
εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν, την παραληγουσαν του μελλοντος ο πρωτος
αοριστος· μετελ θουσης δε της θεσει μακρας εις φυσει μακραν εγενετο ειπα, ωσπερ
και εν τωι γιγνωσκω γινωσκω και εν τωι γιγνεται γινεται· το γαρ γιγνωσκω και
γιγνεται θεσει μακρον εχουσι το ˉι, το δε γινωσκω και γινεται φυσει μακρον, της
θεσει μακρας μετελθουσης εις φυσει μακραν. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι οι δυο κανονες εχουσιν αντιθεσιν, ο μεν εις της 128 αρχουσης,
ο δε εις της παραληγουσης. Ἔστι γαρ ειπειν προς τον λογον τον της αρχουσης, οτι τα
λογωι αρχουσης προσερχομενα εν τωι παρατατικωι και τοις αοριστοις χρονικως η
συλλαβικως αποβαλλονται και εν ταις μετοχαις και εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, οιον
ετυπτον τυπτων τυπτειν τυπτε τυπτοιμι εαν τυπτω, αιτω ᾔτουν αιτων <αιτειν> αιτει
αιτοιμι εαν αιτω, ετυψα τυψας τυψαι τυψον τυψαιμι εαν τυψω, ηλεησα ελεησας
ελεησαι ελεησον ελεησαιμι εαν ελεησω, ελαβον λαβων λαβειν λαβε λαβοιμι εαν
λαβω, ηλθον ελθων ελθειν ελθε ελθοιμι εαν ελθω· προσκειται <εν> τωι παρατατικωι
και τοις αοριστοις δια τον παρακει μενον, ουτος γαρ ουδαμως αποβαλλει την εν
αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν· ουτε γαρ εν ταις μετοχαις αυτου αποβαλλει αυτην,
ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, οιον τετυφα τετυφως τετυφεναι τετυφε τετυφοιμι
εαν τετυφω, ηλεηκα ηλεηκως ηλεηκεναι ηλεηκε ηλεηκοιμι εαν ηλεηκω· το δε ειπα
ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν αποβαλλει το ˉι, οιον ειπας
παρα Καλλιμαχωι, <ep. 25 Sch> ειπας ηλιε χαιρε, αντι του ειπων, και [ειπειν] ειπαι
ειπον, ειπον δε τι ποιειν μελλετε παρα Μενανδρωι <fragm. 891 K>, αντι του ειπε,
ειπαιμι εαν ειπω· αρα ουν ου προσηλθε το ˉι λογωι αρχουσης. Παλιν προς τον λογον
της παραληγουσης τον λεγοντα, οτι ο εις ˉα ληγων αοριστος μη εχων το ˉς η το ˉξ η
το ˉψ παντως φυσει μακραι παρα ληγεται, οιον εκειρα ετιλα ερρανα ενειμα εμεινα,
εστιν αντιθειναι και ειπειν, οτι ο εις ˉα ληγων αοριστος, του μελλοντος μη
75

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παραληγομενου φυσει μακραι, ουδε αυτος δυναται παραληγεσθαι φυσει μακραι, οιον
αγορασω ηγορασα, δεσποσω εδεσποσα, νυξω ενυξα, λεξω ελεξα, τυψω ετυψα· ει δε
αρα και παραληγεται φυσει μακραι, του μελλοντος μη παραληγομενου φυσει μακραι,
παντως δι' αμεταβολου εκφερεται, οιον κερω εκειρα, τιλω ετιλα, νεμω ενειμα, μενω
εμεινα, ρανω ερρανα· εν οις και το ειπα ουκ εχον αμεταβολον ουκ ωφειλε φυσει
μακραν εχειν την παραληγουσαν, του μελλοντος μη παραληγομενου φυσει μακραι,
εψω γαρ εστιν ο μελλων· προσκειται του μελλοντος μη παρα ληγομενου φυσει
μακραι, επειδη εαν ο μελλων φυσει μακραι παρα ληγηται, και ο εις ˉα ληγων αοριστος
φυσει μακραι παραληγεται, οιον ποιω ποιησω εποιησα, νοω νοησω ενοησα, αλειφω
αλειψω ηλειψα. Κρειττων ουν εστιν ο δευτερος τροπος της παραληγουσης ο λεγων,
οτι η θεσει μακρα μετηλθεν εις φυσει μακραν. [Ἔτυψα] ετυψας, ετυψε. ∆υικα·
ετυψατον, ετυψατην. Πληθυντικα· ετυψαμεν, ετυψατε, ετυψαν. Ειρηται η
διδασκαλια 129 του τριτου προσωπου των πληθυντικων εν τηι διδασκαλιαι του τριτου
προσωπου των πληθυντικων του παρατατικου. Ἀοριστος δευτερος.Ἔτυπον.
Ἐνταυθα περι του δευτερου αοριστου διαλαμβανει και λεγει, οτι ο δευτερος αοριστος
φωνηι μονηι διενηνοχε του πρωτου αοριστου, σημαινομενωι δε ο αυτος εστινεαν γαρ
τις ειπηι ετυψα και ετυπον, το αυτο σημαινειωσπερ και επι των ονοματων· ο γαρ
πρωτος και δευτερος τυπος των υπερθετικων τωι μεν σημαινομενωι ουδεν αλληλων
διαφερουσιν, τηι δε φωνηι και μονηι διαφερουσιν· εστι γαρ ο μεν πρωτος τυπος των
υπερθετικων ο εις ˉτˉαˉτˉοˉς, οιον ταχυτατος, ο δε δευτερος ο εις ˉσˉτˉοˉς, οιον
ταχιστος· ο ουν ταχυτατος και ο ταχιστος ουδεν διαφερουσιν αλληλων τωι σημαινο
μενωι, αλλα τηι φωνηι μονηι· ομοιως και εν τοις συγκριτικοις και ο πρωτος και ο
δευτερος τυπος των συγκριτικων τωι μεν σημαινομενωι ουδεν αλληλων διαφερουσιν,
τηι δε φωνηι και μονηι διαφερουσιν· εστι γαρ ο μεν πρωτος τυπος των συγκριτικων ο
εις ˉτˉεˉρˉοˉς, οιον γλυκυτε ρος, ο δε δευτερος ο εις ˉωˉν καθαρον, οιον γλυκιων,
και ιδου το γλυ κυτερος και το γλυκιων ουδεν διαφερουσιν αλληλων τωι
σημαινομενωι, αλλα μονηι τηι φωνηι. Ου μονον δε εν τοις συγκριτικοις και υπερθετι
κοις ευρειν την αυτην εστιν εχοντα σημασιαν τα διαφορωι φωνηι λεγο μενα, αλλα και
επι αλλων τινων, ως επι του αορ ξιφος μαχαιρα φασγανον σπαθη· ιδου γαρ επι
τουτων διαφορος φωνη υπαρχει, το δε σημαινομενον εν· εν τουτωι γαρ και επαινετη
εστιν η των Ἑλληνων γλωττα, ως πλατεια ουσα και επι ενος σημαινομενου πολλων
φωνων ευπορουσα· η γαρ Ῥωμαικη κατα τουτο ψεκτη, ως μη πλατεια αλλα στενη
ουσα.
Ὁ ουν δευτερος αοριστος, ως ειρηται, κατα την σημασιαν ο αυτος εστι τωι
πρωτωι αοριστωι, κατα δε μονην την φωνην διαφερει· το γαρ ετυψα και ετυπον το
αυτο σημαινουσιν, διαφορον δε φωνην εχουσιν· ωσαυτως δε και ο δευτερος μελλων
κατα μεν την σημασιαν ο αυτος εστι τωι πρωτωι μελλοντι, κατα δε μονην την φωνην
διαφερει· το γαρ τυψω και τυπω κατα την φωνην μονην εισι διαφορα· διο και εξ
μονοι χρονοι αριθμουνται, ενεστως παρατατικος παρακειμενος υπερ συντελικος
αοριστος και μελλων, ως του πρωτου και δευτερου αορι στου υπο ενα χρονον
αναγομενων, και του πρωτου και δευτερου μελ λοντος υπο ενα χρονον αναγομενων,
δια το, ως ειρηται, το αυτο εχειν σημαινομενον. 130 Και απορουσι τινες λεγοντες, ει
αρα δια το τους δυο αοριστους εχειν εν σημαινομενον, και δια το τους δυο
μελλοντας ομοιως εχειν εν σημαινομενον, εξ μονοι αριθμουνται χρονοι και ου
πλειους, ωφειλον μηδε εξ λεγεσθαι χρονοι, αλλα πεντε· και γαρ ο αοριστος <ο>
αυτος εστι κατα την σημασιαν τωι παρακειμενωι και υπερσυντελικωι, το γαρ ετυψα εν
ισωι εστι τωι τετυφα και ετετυφειν. Προς ους εστιν ειπειν, οτι πρωτον <μεν> ο
αοριστος αυτος καθ' εαυτον ουτε τωι παρακειμενωι ισοδυναμει ουτε τωι
υπερσυντελικωι, ει μη προσλαβοι η το αρτι η το παλαι· το γαρ ετυψα αρτι εν ισωι εστι
76

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τωι τετυφα, προσλαμβανων δε το παλαι ισοδυναμει τωι υπερσυντελικωι, τουτεστι τωι
ετετυφειν. ∆ευ τερον δε, οτε και δωμεν αοριστον τον αυτον ειναι κατα την σημασιαν
<τωι παρακειμενωι και> τωι υπερσυντελικωι, και κατα τουτο ως των δυο μετεχων και
ουχ ενος μονου αναγκαζεται κατ' ιδιαν χρονος κληθηναι· ωσπερ η μετοχη η
μετεχουσα της των ρηματων και της των ονομα των ιδιοτητος ουτε μετα του
ονοματος ηδυνηθη μονον ειναι, ως κω λυομενη εκ του ρηματος, ουτε μετα του
ρηματος, ως κωλυομενη εκ του ονοματος, και λοιπον εγενετο ιδιον μερος λογου· τον
αυτον τρο πον και ο αοριστος ως μετεχων και του παρακειμενου και του υπερ
συντελικου ουτε μετα του παρακειμενου ηδυνατο ειναι, επειδη εκωλυετο εκ του
υπερσυντελικου, ουτε μετα του υπερσυντελικου, επειδη εκωλυετο εκ του
παρακειμενου, και λοιπον ευλογως ιδιος χρονος εκληθη. Τριτον δε ευλογως οι δυο
αοριστοι αντι ενος χρονου παραλαμβανονται, και παλιν οι δυο μελλοντες αντι ενος
χρονου, επειδη εν αμφοτεροις ουκ εστι κατα τον χρονον η διαφορα, αλλα κατα το
πρωτον και δευτερον· ωσπερ γαρ εαν ωσι δυο κιονες και ο μεν εις εστι πρωτος, ο δε
ετερος δευτερος, [και] καθο μεν κιονες εισιν, ουκ εχουσι διαφοραν, αμφοτεροι γαρ
κιονες, ουτω και οι αοριστοι ο μεν εις πρωτος, ο δε ετερος δευτερος, και ουκ εχουσι
διαφοραν, αμφοτεροι γαρ αοριστοι και λεγονται και εισιν· και παλιν οι δυο
μελλοντες καθο μελλοντες ουδεμιαν εχουσι διαφοραν, αμφοτεροι γαρ μελλοντες
και λεγονται και εισιν, κατα δε το πρωτον και δευτερον δοκει ειναι διαφορα, ο μεν
<γαρ> πρωτος εστιν, ο δε δευτερος. Ὁ δε αοριστος κατα αυτην την σημασιαν εχει την
διαφοραν προς τον παρακειμενον και υπερσυντελικον, και γαρ εν μεν τωι αοριστωι
αδηλον εστιν, ειτε αρτι επληρωθη το πραγμα, ειτε 131 προ πολλου· το γαρ ετυψα
αδηλον εστιν ειτε αρτι ειτε παλαι· εν δε τωι παρακειμενωι δηλον εστιν ως αρτι
επληρωθη το πραγμα, το γαρ τετυφα το αρτι πληρωθεν δηλοι· ωσαυτως δε και εν τωι
υπερσυντελικωι δηλον εστιν οτι παλαι επληρωθη το πραγμα, το γαρ ετετυφειν το
προ πολλου πληρωθεν δηλοι· οθεν και ο αοριστος, ως ειρηται, προσλαμβα νων μεν
το αρτι ισοδυναμει τωι παρακειμενωι, το γαρ ετυψα αρτι εν ισωι εστι τωι τετυφα·
προσλαμβανων δε το παλαι ισοδυναμει τωι υπερ συντελικωι, το γαρ ετυψα παλαι εν
ισωι εστι τωι ετετυφειν· ευλογως ουν ως κατα αυτην την σημασιαν εχων ο αοριστος
την διαφοραν προς τον παρακειμενον και υπερσυντελικον ιδιος χρονος εκληθη. Πας
τοινυν δευτερος αοριστος απο των εις ˉω κεκλι μενος συναρχεται μεν τωι πρωτωι
αοριστωι, εις ˉοˉν δε ληγει. Ἐνταυθα τον δευτερον αοριστον κανονιζει· και ιστεον
οτι ο δευτερος αοριστος συναρχεται τωι πρωτωι αοριστωι, οιον ετυψα ετυπον, εκειρα
εκαρον, εφθειρα εφθαρον, ερραψα ερραφον, ημαρτησα ημαρτον, ωλι σθησα
ωλισθον. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι πας δευτερος αορι στος ενεργητικος
οριστικος πρωτου προσωπου ενικου εις ˉν ληγει, και προ του ˉν απο των εις ˉω
ρηματων υπαρχων, ειτε απο βαρυτονων ειτε απο περισπωμενων, βραχυκαταληκτει,
τουτεστι προ του ˉν το ˉο εχει, οιον τυπτω ετυπον, ληβω ελαβον, δηκω εδακον,
μηθω εμαθον, φηγω εφαγον, νυσσω ενυγον, λειπω ελιπον, μυκω εμυκον, δουπω
εδου πον, ολισθω ωλισθον, χραισμω εχραισμον, αλαλκω ηλαλκον, αμαρτω ημαρτον·
προσκειται απο των εις ˉω ρηματων υπαρχων δια τους απο των εις ˉμˉι δευτερους
αοριστους· ουτοι γαρ ουτε βραχυκατα ληκτουσιν ουτε εις ˉοˉν ληγουσιν, αλλα και
μακροκαταληκτουσι και δια φορον εχουσι την καταληξιν· ποτε μεν <γαρ> εις ˉωˉν
ληγουσι δια του ˉω, οιον εγνων εβιων ηλων, ποτε δε εις ˉηˉν, οιον εστην εθην εβην
εφην, ποτε δε εις ˉυˉν εκτεταμενου του ˉυ, οιον εφυν εδυν εκλυν (αφ' ου το κλυθι).
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ο δευτερος αοριστος προ της ˉοˉν συλλαβης το
συμφω νον εχει του μεσου παρακειμενου, ηγουν το ον προ του ˉα εν τωι μεσωι
παρακειμενωι. Ἔστι δε ειπειν ταυτα, α ειρηκαμεν εν τωι μεσωι παρακει μενωι, οτι ει
μεν ο ενεστως δι' ενος απλου συμφωνου εκφερεται, δι' εκεινου και ο μεσος
77

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρακειμενος και ο δευτερος αοριστος εκφερεται, οιον λειπω λελοιπα ελιπον, πηθω
<πεπονθα> επαθον, κειρω κεκορα εκαρον, φθειρω εφθορα εφθαρον, σπειρω εσπορα
εσπαρον, πλεκω πεπλοκα επλακον (εξ ου και το επλακην)· ει δε ο ενεστως δια δυο
συμφωνων εκφερεται, δι' ου το ρηματικον ονομα εκφερεται, δια τουτου 132 και ο
μεσος παρακειμενος και ο δευτερος αοριστος εκφερεται, οιον σκαπτω σκαφη και
αποσκαφη (το αποσκαψαι) εσκαφα και εσκαφον (εξ ου το εσκαφην), ραπτω ραφη
ερραφα και ερραφον (εξ ου το ερρα φην), τυπτω τυπος τετυπα και ετυπον, βλαπτω
βλαβη βεβλαβα και εβλαβον (εξ ου το εβλαβην), κοπτω κοπη κεκοπα και εκοπον (εξ
ου το εκοπην). Ει δε δια του ˉζ η δια δυο ˉςˉσ εκφερεται ο ενεστως, τοτε ο μεσος
παρακειμενος και ο δευτερος αοριστος ακολουθησει τωι μελ λοντι· και ει μεν ο
μελλων δια του ˉξ εστιν, ο μεσος παρακειμενος και ο δευτερος αοριστος δια του ˉγ
εκφερεται, οιον νυσσω νυξω νενυγα και ενυγον (εξ ου το ενυγην), πλησσω πληξω
πεπληγα και επλαγον (εξ ου το επλαγην και κατεπλαγην), πησσω πηξω πεπηγα και
επαγον (εξ ου το επαγην), σφαζω σφαξω εσφαγα και εσφαγον (εξ ου το εσφαγην),
κραζω κραξω κεκραγα και εκραγον (εξ ου το εκραγην)· ει δε ο μελλων δια του ˉς
<εστιν>, ο μεσος παρακειμενος και ο δευτερος αοριστος δια του ˉδ εκφερεται, οιον
χαζω χασω κεχαδα <και> εχαδον, φραζω φρασω πεφραδα και εφραδον. Ει δε ο
ενεστως δια δυο αμεταβολων εκφερε ται, δια του πρωτου αμεταβολου και ο μεσος
παρακειμενος και ο δευ τερος αοριστος εκφερεται, οιον καμνω κεκαμα και εκαμον,
τεμνω τετομα και εταμον, δαμνω (σημαινει δε το δαμαζω) δεδαμα και εδαμον (εξ ου
το εδαμην)· εκ τουτου πιθανευονται τινες λεγοντες, οτι του τιλλω και παλλω και
των ομοιων το δευτερον αμεταβολον απεβληθη εν τωι τετιλα και ετιλον και πεπαλα
και επαλον μεσωι παρακειμενωι και δευτερωι αοριστωι, οι και ανατρεπονται, ως που
ειρηκαμεν εν τωι μεσωι παρακειμενωι. Ει δε ο ενεστως δια καθαρου του ˉω εκφερεται,
και ο μεσος παρακειμενος δια καθαρου του ˉα εκφερεται και ο δευτερος αορι στος
δια καθαρου του ˉοˉν, οιον κιω (σημαινει δε το πορευομαι) κεκια και εκιον, ως παρα
τωι ποιητηι <Μ 138> εκιον μεγαλωι αλαλητωι, διω δεδια και εδιον, καιω κεκηα και
εκαον (εξ ου το εκαην), πιω πεπια και επιον, ειω (το πορευομαι) και ο μεσος
παρακειμενος εια, και κατ' εκτασιν Ἀττικην του ˉε εις το ˉη και κατα διαστασιν του
ˉι ηια, οιον <δ 433> ηια πολλα θεους γουνουμενος, και λοιπον ο δευτερος αοριστος
ιον δια του ˉι <τωι> λογωι της παραληγουσης, ωσπερ ειδω ιδον, οιον <ψ 40> ουκ ιδον,
ου πυθομην· οτι γαρ δευτερου αοριστου 133εστι το επιον και εκιον και ιον, δηλουσιν
αι μετοχαι αυτων οξυ νομεναι, οιον πιων κιων ιων, εξ ου το συνιων και απιων και
παριων και επιων και προσιων· αι γαρ εις ˉωˉν οξυτονοι μετοχαι δευτερου αοριστου
εισιν, οιον ελαβον λαβων, εφαγον φαγων, εδραμον δραμων, ελιπον λιπων, εδακον
δακων, επαθον παθων, ετυχον τυχων, ετυπον τυπων. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Περι δε της ποσοτητος των συλλαβων εστιν ειπειν, οτι απο μεν βαρυτονων
θεματων ισοσυλλαβει τωι πρωτωι αοριστωι ο δευτερος αορι στος, οιον τυπτω ετυψα
ετυπον, ραπτω ερραψα ερραφον, νυσσω ενυξα ενυγον, γραφω εγραψα εγραφον (εξ
ου το εγραφην)· απο δε περι σπωμενων θεματων μιαι αυτου ενδει ο δευτερος
αοριστος, οιον δουπω εδουπησα εδουπον, μυκω εμυκησα εμυκον, χραισμω
εχραισμησα εχραισμον, ολισθω ωλισθησα ωλισθον, και τουτο εικοτως· οτε γαρ ο
μελλων περιττο συλλαβει του ενεστωτος, τοτε και ο πρωτος αοριστος εκ του
μελλοντος κανονιζομενος <περιττοσυλλαβει> του δευτερου αοριστου του εκ του ενε
στωτος κανονιζομενου, <οιον> χραισμω χραισμησω εχραισμησα εχραισμον, ολισθω
ολισθησω ωλισθησα ωλισθον, κτυπω κτυπησω εκτυπησα εκτυπον, δουπω δουπησω
εδουπησα εδουπον· οτε δε ο μελλων ισοσυλλαβει τωι ενεστωτι, τοτε και ο πρωτος
αοριστος εκ του μελλοντος κανονιζομενος ισοσυλλαβει τωι δευτερωι αοριστωι τωι εκ
του ενεστωτος κανονιζομενωι, οιον τυπτω τυψω ετυψα ετυπον, γραφω γραψω
78

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εγραψα εγραφον, ραπτω ραψω ερραψα ερραφον, κειρω κερω εκειρα εκαρον. Ἕτεροι
δε λεγουσιν, οτι ευλογως απο μεν βαρυτονων θεματων ισοσυλλαβει ο δευ τερος
αοριστος τωι πρωτωι αοριστωι, απο δε περισπωμενων μιαι αυτου ενδει, επειδη
συγγενειαν εχει ο πρωτος αοριστος προς τον πρωτον μελλοντα, και ο δευτερος
αοριστος προς τον δευτερον μελλοντα· και γαρ ο μεν πρωτος αοριστος εκ του
πρωτου μελλοντος κανονιζεται, ο δε δευτερος μελλων εκ του δευτερου αοριστου·
επειδη ουν ηνικα βαρυ νεται το θεμα, ο πρωτος μελλων και ο δευτερος μελλων
ισοσυλλαβουσιν, οιον τυπτω τυψω τυπω, κειρω κερω καρω, τουτου χαριν και ο
πρωτος αοριστος και ο δευτερος ισοσυλλαβουσιν, οιον ετυψα ετυπον, εκειρα εκαρον·
επειδη <δε> ηνικα περισπαται το θεμα ηγουν ο ενεστως, ενδει μιαι συλλαβηι ο
δευτερος μελλων του πρωτου μελλοντος, οιον κτυπω κτυπησω κτυπω, δουπω
δουπησω δουπω, τουτου χαριν τοτε και ο δευ τερος αοριστος ενδει μιαι συλλαβηι του
πρωτου αοριστου, οιον εκτυπησα εκτυπον, εδουπησα εδουπον. ∆ιακρινεται δε ο
κτυπω και δουπω μελ λων εκ του κτυπω και δουπω ενεστωτος, οτι ο μεν δευτερος
μελλων ουκ εχει εντελειαν, ο δε ενεστως εχει εντελειαν, οιον κτυπεω δουπεω.
Ταυτα μεν εν τουτοις. 134 Ἰστεον δε οτι η πρωτη εστιν αιτια κρειττων η εκ του
μελλοντος και ενεστωτος· ει γαρ εκ του <πρωτου> μελλοντος κανονιζεται ο πρω τος
αοριστος, αλλ' ουν ο δευτερος αοριστος εκ του δευτερου μελλοντος ου κανονιζεται,
ινα ακολουθησηι αυτωι, αλλ' εκ του ενεστωτος, τουναν τιον δε ο δευτερος μελλων εκ
του δευτερου αοριστου κανονιζεται. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι πολλακις
συνεμπιπτουσιν αλληλοις ο παρατατικος και ο δευτερος αοριστος, ως επι του
εγραφον και ελεγον· δει γαρ γινωσκειν, οτι ταυτα και παρατατικου εισι και δευτερου
αοριστου· και παρατατικου μεν, ως δηλοι η μετοχη η γραφων, ως απο βαρυτονων
θεματων, ωσπερ ετυπτον τυπτων, εκοπτον κοπτων· ει γαρ ησαν δευ τερου αοριστου,
οξυνεσθαι ωφειλεν η μετοχη· αι γαρ εις ˉωˉν μετοχαι του δευτερου αοριστου
οξυνονται, οιον τυπων δραμων λαβων φαγων πιων δακων παθων τυχων λαχων,
χωρις του πεφνων, οπερ βαρυνεται ομοιως τωι τεμνων και καμνων· δευτερου δε
αοριστου εισι το εγραφον και ελεγον, ως δηλοι ο εγραφην και ελεγην παθητικος
δευτερος αορι στος· ο γαρ παθητικος δευτερος αοριστος απο του δευτερου αοριστου
του ενεργητικου γινεται τροπηι του ˉο εις ˉη, οιον ετυπον ετυπην, εγρα φον
εγραφην, εσταλον εσταλην, ενυγον ενυγην, εκαον εκαην. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Περι δε της παραληγουσης του δευτερου αοριστου εστιν ειπειν, οτι απο μεν
βαρυτονων θεματων υπαρχων ο δευτερος αοριστος βρα χειαι θελει παραληγεσθαι,
οιον τυπτω ετυπον, πειθω επιθον (εξ ου το πιθειν απαρεμφατον, ωσπερ λαβειν, και
κατα αναδιπλασιασμον πεπιθειν, <Ι 184> ρηιδιως πεπιθειν μεγαλας φρενας
Αιακιδαο), τευχω ετυχον, ελευθω ηλυθον και κατα συγκοπην ηλθον, ληβω ελαβον,
ληκω ελακον, δηκω εδακον, φηγω εφαγον, μηθω εμαθον, πηθω επαθον, ληχω
ελαχον, τηκω ετακον (εξ ου το ετακην), πρηθω επραθον (εξ ου το επραθην), τρωγω
ετραγον, φευγω εφυγον, καιω εκαον (εξ ου το εκαην)· απο δε περισπωμενων
αδιαφορει η παραληγουσα πηι μεν συστελ λομενη, οιον μυκω εμυκον, κτυπω
εκτυπον, πηι δε φυλαττομενη μακρα, οιον ολισθω ωλισθον, χραισμω εχραισμον,
δουπω εδουπον. Και ζητει ο Φιλοπονος, διατι ποτε μεν συστελλεται η παραληγουσα
του δευ τερου αοριστου επι των περισπωμενων, ποτε δε φυλαττεται μακρα· και
λεγει, οτι τα εχοντα δυο συμφωνα μακραν φυλαττουσι την παρα ληγουσαν εν τωι
δευτερωι αοριστωι επι των περισπωμενων, οιον χραισμω 135 εχραισμον, ολισθω
ωλισθον, βλαστω εβλαστον, αλαλκω ηλαλκον, αμαρτω ημαρτον, τα δε μη εχοντα
δυο συμφωνα συστελλουσι την παραληγου σαν εν τωι δευτερωι αοριστωι επι των
περισπωμενων, οιον ληκω ελακον. Ουκ ακριβως δε λεγει, ιδου γαρ το δουπω
εδουπον μη εχον δυο συμ φωνα εφυλαξε μακραν την παραληγουσαν. Παλιν ζητουσι,
79

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διατι γαρ τα εχοντα δυο συμφωνα φυλαττουσι μακραν την παραληγουσαν εν τωι
δευτερωι αοριστωι επι των περισπω μενων, οιον χραισμω εχραισμον, ολισθω
ωλισθον, τα δε μη εχοντα δυο συμφωνα συστελλουσι την παραληγουσαν του
δευτερου αοριστου επι των περισπωμενων, οιον ληκω ελακον. Και λεγουσι τινες, οτι
ευλογως το χραισμω και το ολισθω και τα ομοια ου συστελλουσι την παρα ληγουσαν
εν τωι εχραισμον και ωλισθον δευτερωι αοριστωι, επειδη ουκ εχουσι την μακραν
κυριως παραληγουσαν· δυναμει γαρ προπαραληγουσα εστιν· το γαρ εντελες
χραισμεω και ολισθεω. Ἀλλα κακως λεγουσιν· πρωτον μεν γαρ ει και η εν τωι
ενεστωτι μακρα ουκ εστι κυριως εν τηι παραληγουσηι, αλλα δυναμει εν τηι
παραληγουσηι εστιν, αλλ' ουν εν τωι δευτερωι αοριστωι τωι εχραισμον και ωλισθον
κυριως εν τηι παρα ληγουσηι εστι μακρα, και ωφειλε συσταληναι· δευτερον δε κατα
τον λογον αυτων ουτε το ληκω ωφειλε συστειλαι την παραληγουσαν εν τωι ελακον
δευτερωι αοριστωι, επειδη δυναμει μακρα εν τηι προπαρα ληγουσηι εστι και ουκ εν τηι
παραληγουσηι, ληκεω γαρ εστι το εντελες. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι
ζητησαι, διατι ο δευτερος αοριστος, ηνικα μεν ηι απο βαρυτονων θεματων, παντως
βραχειαι παραληγεται, οιον τυπτω ετυπον, τρωγω ετραγον, λειπω ελιπον, ληβω
ελαβον, μηθω εμαθον, δηκω εδακον, ηνικα δε ηι απο περισπωμενων θεματων, ου
παντως βρα χειαι παραληγεται, αλλ' εστιν οτε και μακραι, οιον χραισμω εχραισμον,
ολισθω ωλισθον, δουπω εδουπον· προσκειται ου παντως βραχειαι παραληγεται, αλλ'
εστιν οτε και μακραι και ουκ αει μακραι, επειδη εστιν οτε και βραχειαι παραληγεται,
οιον μυκω εμυκον, ληκω ελακον, κτυπω εκτυπον. Και εστιν ειπειν ταυτην την
απολογιαν· ει παρε ληγετο μακραι ο δευτερος αοριστος, ηνικα ηι απο βαρυτονων
θεματων, ημελλε κατα παντα συνεμπιπτειν τωι παρατατικωι, και ουδεμια διαστολη
ην του δευτερου αοριστου και του παρατατικου· και γαρ ο παρατατι κος συναρχεται
αει τωι δευτερωι αοριστωι, ετι δε ηνικα βαρυνεται το θεμα, και την αυτην ληγουσαν
εχουσιν οι δυο χρονοι, οιον ελειπον και 136 ελιπον, επειθον και επιθον, ετρωγον και
ετραγον, ετυπτον και ετυπον· <ει δε> και την παραληγουσαν οφειλουσι φυλαττειν
και μη συστελλειν εν τωι δευτερωι αοριστωι, <ως> παρατατικος σχεδον ευρισκεται ο
δευτερος αοριστος, και ουκ ην τι το διακρινον τον δευτερον αοριστον και τον
παρατατικον· τουτου ουν χαριν ηνικα απο βαρυτονων θεματων ο δευ τερος αοριστος
εστιν, συστελλει την παραληγουσαν. Ἡνικα δε απο περισπωμενων θεματων εστιν ο
δευτερος αοριστος, <ουκ> αναγκαζεται παντως συστελλειν την παραληγουσαν,
επειδη ει και μη συστελλει την παραληγουσαν, ικανη εστιν η ληγουσα διαστολην
ποιησασθαι του παρα τατικου και του δευτερου αοριστου· και γαρ επι των
περισπωμενων ο μεν παρατατικος μακροκαταληκτει, οιον δουπω εδουπουν,
χραισμω εχραισμουν, ολισθω ωλισθουν, μυκω εμυκων, ο δε δευτερος αοριστος
βραχυκαταληκτει, οιον εχραισμον εδουπον εμυκον ωλισθον· καθολου γαρ ο
δευτερος αοριστος απο των εις ˉω ρηματων υπαρχων, ειτε απο βαρυτονων θεματων
ειτε απο περισπωμενων, βραχυκαταληκτει, οιον τυπτω ετυπον, λειπω ελιπον,
τρωγω ετραγον, δουπω εδουπον, χραισμω εχραισμον· ως ικανης <ουν> ουσης της
ληγουσης επι των περισπω μενων διαστολην ποιησασθαι του παρατατικου και του
δευτερου αορι στου, ουκ αναγκαζεται παντως η παραληγουσα του δευτερου
αοριστου συσταληναι, ηνικα εστιν απο περισπωμενων θεματων. Ταυτα μεν εν
τουτοις.
Ἰστεον δε οτι ο δευτερος αοριστος, ειτε απο βαρυτονων θεματων υπαρχει
ειτε απο περισπωμενων, βραχειαι θελει παραληγεσθαι, οιον λειπω ελιπον, τρωγω
ετραγον, ληβω ελαβον, κτυπω εκτυπον, μυκω εμυκον· τα γαρ φυλαττοντα την
παραληγουσαν μακραν εν τωι δευτερωι αοριστωι ευαριθμητα· εισι δε ταυτα χραισμω
εχραισμον, ολισθω ωλισθον, βλαστω εβλαστον, αλαλκω ηλαλκον, αμαρτω ημαρτον,
80

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και κατα υπερ βιβασμον του ˉρ και τροπηι του ˉα εις ˉο και πλεονασμωι του ˉβ ημβρο
τον. Το δε ˉβ επλεονασεν, επειδη το ˉμ προ του ˉρ ουτε εν συλληψει δυναται ειναι
ουτε εν διαστασει· εν συλληψει μεν, επειδη αμεταβολον αμεταβολου ουδεποτε
προηγειται <κατα συλληψιν>, οιον αρμα ερνος αλμη, ει μη το ˉμ του ˉν, οιον μνα
μνημειον· εν διαστασει δε ουκ ηδυ νατο ειναι το ˉμ προ του ˉρ, επειδη το ˉρ ου θελει
εχειν προ εαυτου ετερον συμφωνον κατα διαστασιν, ει μη αυτο το ˉρ, οιον ερραπτον
ερραφον ερραγον επιρρημα υποδηματορραφος αρρωστος· προσκειται κατα
διαστασιν, επειδη ετερα συμφωνα ευρισκονται προηγουμενα του 137 ˉρ κατα
συλληψιν, οιον δρω κρεας Τρως γραυς βρεχω. ∆ει προσθειναι χωρις των απο της
προς εις εξ δυς· επι τουτων γαρ ευρισκονται ετερα συμφωνα προηγουμενα του ˉρ
κατα διαστασιν, οιον δυσριγος δυσροια προσριψις εκρευσαι. Ἐπειδη ουν, ως
δεδεικται, ουκ ηδυνατο το ˉμ προ του ˉρ ειναι ουτε κατα συλληψιν ουτε κατα
διαστασιν, εξ αναγκης επλεονασε το ˉβ εν τωι ημβροτον. Ἔστι και το δουπω εδουπον
μακραι παραληγομενον, και το τερπω εταρπον και [ετραπον προς δια φορον
σημαινομενον· απο μεν του τερπω το εταρπον, εξ ου το <υβι̣> ταρπημεναι αμφω, απο
δε του τρεπω το ετραπον, εξ ου το ετρα πην] πλησσω επληγον και επλαγον προς
διαφορον σημαινομενον· ο γαρ πλησσων η ο πλησσομενος η σωματικως πλησσεται η
ψυχικως, και ει μεν σωματικως, επληγον δια του ˉη, εξ ου και το επληγην, ει δε
ψυχικως, επλαγον δια του ˉα, εξ ου το επλαγην και κατεπλαγην. Ἀμελει ο ποιητης
επειδη επι της ψυχικης διαθεσεως κατεπληγη ειπε δια του ˉη δια την αναγκην του
μετρου, τουτου χαριν προσεθηκε το φιλον ητορ, <Γ 31> κατεπληγη φιλον ητορ, ινα
μη δια την γραφην του ˉη νομισθηι επι της σωματικης διαθεσεως κεισθαι. Το αυτο δε
λεγουσι και επι του πονω πονησω και πονεσω· ο γαρ πονων η σωματικως πονει η
ψυχικως, και ει μεν σωματικως, πονεσω δια του ˉε, ει δε ψυχικως, πονησω δια του
ˉη· δια τουτο σημειουμεθα παρα Ἀριστοφανει <το> <Pac. 8> εγω δε τοι πεπονηκα
κομιδηι τω σκελη, επειδη σωματικως λεχθεν δια του ˉη προηνεχθη. Ἔστι και το
δερθω εδαρθον μακραι παραληγομενον, οπερ γινεται κατα υπερβιβασμον εδραθον
(σημαι νει δε το εκοιμηθην)· εστι δε και το επεφνον· τουτο δε σχηματιζεται τουτον
τον τροπον· απο του φω (του σημαινοντος το φονευω) γινεται φενω δια του ˉε, και
εφενον και επεφενον, και κατα συγκοπην επεφνον· τουτο δε αφωνον εχει προ
αμεταβολου και τωι λογωι της κοινης αντι βραχειας παραλαμβανεται· εστι και το
ενεγκω ηνεγκον· οτι γαρ το ηνεγκον δευτερου αοριστου εστιν, δηλοι η μετοχη
ενεγκων ουσα οξυ τονως· αι γαρ εις ˉωˉν οξυτονοι μετοχαι δευτερου αοριστου εισιν,
οιον εφαγον φαγων, ελαβον λαβων, εδραμον δραμων. Ἔστι και το αδε (το σημαινον
το ηρεσε)· τουτου δε το ˉα ποτε μεν εκτεινεται, ποτε δε συστελλεται· γεγονε δε
τουτον τον τροπον· εστιν ηδω (εξ ου το ηδο μαι), τουτου ο δευτερος αοριστος λογωι
μεν παραληγουσης γινεται αδον δια του ˉα, εξ ου το <Μ 80> αδε δ' Ἕκτορι μυθος
απημων, ωσπερ ληβω ελαβον, μηθω εμαθον, δηκω εδακον, λογωι δε αρχουσης
γινεται ηδον δια του ˉη και ηδε, και κατα διαλυσιν του ˉη εις ˉε και ˉα γινεται εαδε,
ωσπερ ηλω εαλω· εστι και το δερκω εδαρκον, οπερ γινεται κατα υπερβιβασμον
εδρακον· εστι και το περθω επαρθον, οπερ γινεται κατα υπερβιβασμον επραθον·
τουτο δε γινεται και απο του 138 πρηθω (οπερ σημαινει το καιω), ωσπερ απο του
ληβω ελαβον και μηθω εμαθον και φηγω εφαγον. Ἔστι και το εειπον και το εειδον·
δει γαρ γινωσκειν, οτι το ειπον και ειδον κατα πλεονασμον του ˉε γινεται εειπον και
εειδον, ως το ubị> και τοτε δη μετεειπεν· εστι και το κακεμφατον το επαρδον μακραι
παραληγομενον, ως απο του περδω (εξ ου το περδομαι), επαρδον και απεπαρδον. Το
ηλθον και ευρον λογωι αρχουσης εχουσι την μακραν· επειδη γαρ ταυτα δισυλλαβα
εισι και την αυτην εχουσιν αρχουσαν και παραληγουσαν, τωι λογωι της αρχουσης
εσχον την μακραν, και ου τωι λογωι της παραληγουσης. Γεγονε δε το ηλθον τουτον
81

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τον τροπον· ωσπερ απο του φευγω γεγονεν εφυγον και απο του τευχω ετυχον, ουτω
και απο του ελευθω γεγονεν ηλυθον και κατα συγκοπην ηλθον· ωσαυτως δε και το
ειπον, ως απο του επω γενομενον, λογωι αρχουσης εσχε την μακραν· το γαρ ˉε
μεγεθυνομενον δια της προσθηκης του ˉι μεγεθυνεται, οιον εχω ειχον, ελκω ειλκον,
η τρεπεται εις ˉη, οιον ερμηνευω ηρμηνευον, ελαυνω ηλαυνον· ου δυναμεθα δε
λεγειν, οτι εν τωι ειπον δευτερωι αοριστωι λογωι παραληγουσης προσηλθε το ˉι,
επειδη, ως ειρηκαμεν, ηνικα ηι απο βαρυτονων θεματων ο δευτερος αοριστος,
βραχειαι θελει παραληγεσθαι, οιον ετυπον ενυγον ελαβον εμαθον. Ἀλλ' ισως εχεις
ειπειν, οτι ει αρα λογωι αρχουσης προσηλθε το ˉι εν τωι ειπον δευτερωι αοριστωι, διατι
μη απεβαλεν αυτο και εν ταις μετοχαις και εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, ει γε λογος
εστιν ο λεγων, οτι τα λογωι αρχουσης χρονικως η συλλα βικως προσερχομενα τωι
παρατατικωι και τοις αοριστοις αποβαλλονται και εν ταις μετοχαις και εν ταις
λοιπαις εγκλισεσιν, <οιον> ετυπτον τυπτων τυπτειν τυπτε τυπτοιμι εαν τυπτω,
ᾔτουν αιτων αιτειν αιτει αιτοιμι εαν αιτω, ετυψα τυψας τυψαι τυψον τυψαιμι εαν
τυψω, ηλεησα ελεησας ελεησαι ελεησον ελεησαιμι εαν ελεησω, ελαβον λαβων
λαβειν λαβοιμι λαβε εαν λαβω, ηλθον ελθων ελθειν ελθοιμι ελθε εαν ελθω·
προσκειται [και] τωι παρατατικωι και τοις αοριστοις δια τον παρα κειμενον· ουτος γαρ
ουδαμως αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν· ουτε γαρ εν ταις
μετοχαις αυτην αποβαλλει ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, <οιον> τετυφα τετυφως
τετυφεναι τετυφοιμι τετυφε συ εαν τετυφω, ηλεηκα ηλεηκως ηλεηκεναι ηλεηκοιμι
ηλεηκε συ εαν ηλεηκω· ει αρα ουν το ειπον λογωι αρχουσης προσελαβε το ˉι, πως
ουκ αποβαλλει αυτο ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις λοιπαις εγκλι σεσιν; ειπων
γαρ και ειπειν και ειποιμι και ειπε και εαν ειπω. Και λεγουσι τινες, οτι δια τουτο η
ειπων μετοχη ουκ αποβαλλει το ˉι και 139 γινεται επων, ινα μη συνεμπεσηι τηι επων
μετοχηι τηι σημαινουσηι το υπαρχων· εστι γαρ ων, και εν συνθεσει γινεται επων, ως
περ συνων και παρων.
Κρειττον δε εστιν ειπειν την αιτιαν, ην φησιν ο Φιλοπονος, οτι δια τουτο ουκ
αποβαλλεται το ˉι ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσι του ειπον,
επειδη λογος εστιν ο λεγων, <οτι> πας δευτερος αοριστος, συναρχομενος τωι πρωτωι
αοριστωι εν τηι οριστικηι εγκλισει, συναρχεται και εν ταις μετοχαις και εν ταις λοιπαις
εγκλισεσιν, οιον ετυψα ετυπον, τυψαι τυπειν, τυψαιμι τυποιμι, τυψον τυπε, εαν
τυψω εαν τυπω, τυψας τυπων, ωλισθησα ωλισθον, ολισθησαι ολισθειν, ολισθησαιμι
ολισθοιμι, ολισθησον ολισθε, εαν ολισθησω εαν ολισθω, ολισθησας ολισθων· ει αρα
ουν ο ειπον δευτερος αοριστος συναρχεται εν τηι οριστικηι εγκλισει τωι ειπα πρωτωι
αοριστωι, ο δε ειπα πρωτος αοριστος ουκ αποβαλλει το ˉι ουτε εν ταις μετοχαις ουτε
εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, οιον ειπας, <Callim. ep. 25 Sch> ειπας ηλιε χαιρε, αντι
του ειπων, ειπαι ειπαιμι ειπον, ως παρα Μενανδρωι <fragm. 891 Κ> ειπον δε τι ποιειν
μελλετε, αντι του ειπε, εαν ειπω, εικοτως ουδε ο ειπον δευτερος αοριστος αποβαλλει
το ˉι ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, ινα συναρξηται τωι
πρωτωι αοριστωι και εν ταις μετοχαις και εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, ωσπερ και εν τηι
οριστικηι εγκλισει συναρχεται αυτωι. Ὁ δε ειπα πρωτος αοριστος δια τουτο ουκ
αποβαλλει το ˉι ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, επειδη, ως
εμαθομεν εν τηι περι του πρωτου αοριστου διδα σκαλιαι, προσελαβε το ˉι ου λογωι
αρχουσης αλλα παραληγουσης· τα δε λογωι παραληγουσης προσερχομενα ουκ
αποβαλλονται ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, οιον κερω
εκειρα κειρας κειραι κειραιμι κειρον εαν κειρω· ενταυθα <γαρ> το ˉι λογωι παραλη
γουσης προσηλθε και ουκ απεβληθη ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις λοιπαις
εγκλισεσιν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το ειδον γενομενον απο του ειδω
λογωι αρχουσης δια της ˉεˉι διφθογγου γραφεται, οιον <κ 194> ειδον γαρ σκοπιην ες
82

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παιπαλοεσσαν ανελθων, λογωι δε παραληγουσης δια του ˉι γρα φεται, οιον <ψ 40>
ουκ ιδον, ου πυθομην. Ἰστεον δε οτι το μεν ειδον εν μεν τηι οριστικηι εγκλισει παρα
τοις ποιηταις, ηγουν εν στιχωι, και δια της ˉεˉι διφθογγου και δια του ˉι γραφεται,
οιον <ψ 40> ουκ ιδον, ου πυθομην, και <κ 194> ειδον γαρ σκοπιην εις παιπα 140
λοεσσαν ανελθων, και <ξφρ. α 118> Τηλεμαχος μνηστηρσιν εφημενος ειδεν Ἀθηνην,
αντι του εθεωρησε· παρα δε τοις ιαμβο γραφοις, ηγουν εν ιαμβωι, και εν ρητορικωι
λογωι, ηγουν εν πολιτικωι, ου δει δια του ˉι γραφειν αυτο αλλα δια της ˉεˉι
διφθογγου μονον· ει δε ευρεθηι παρα τοις τραγικοις δια του ˉι γραφομενον το ιδον,
ουδεν θαυμαστον· οι γαρ τραγικοι ποιητικαις λεξεσιν ειωθασι κεχρησθαι· οτι γαρ το
ειδον εν πολιτικωι λογωι δια της ˉεˉι διφθογγου γραφεται, δηλον ει γε ουκ
αναβιβαζει τον τονον εν τωι παρειδον και συνειδον· ει γαρ εγραφετο δια του ˉι, ειχεν
αναβιβαζειν τον τονον, ως παρα τωι ποιητηι <α 118> εισιδ' Ἀθηνην. Ἐν δε ταις
λοιπαις εγκλισεσι και εν ταις μετοχαις δια συνεσταλμενου του ˉι γραφεται μονως,
οιον ιδων ιδειν ιδοιμι ιδε εαν ιδω· και εξ αυτου δε γινομενος δευτερος μεσος
αοριστος εν μεν τοις οριστικοις διφορειται, τουτεστι δια του ˉι γραφεται και δια της
ˉεˉι διφθογγου, οιον ειδομην και ιδομην, εν δε ταις μετοχαις και εν ταις λοιπαις
εγκλισεσι δια του ˉι μονου γραφεται, οιον ιδεσθαι ιδοιμην εαν ιδωμαι, οιον <ν 215>
αλλ' αγε δη τα χρηματ' αριθμησω και ιδωμαι, και ιδομενος η μετοχη· το γαρ δια της
ˉεˉι διφθογγου γρα φομενον, οιον <Ε 462> ειδομενος Ἀκαμαντι θοωι, ουκ αντικειται,
επειδη ουκ εστιν επι τουτου του σημαινομενου, λεγω δη του θεωρησας, αλλ' επι του
ομοιωθεις· <και> ιδου το προστακτικον. ∆ει δε γινωσκειν οτι το προστακτικον του
ιδομην, λεγω δη το ιδου, βαρυνεται· και ξενον ουδεν, ει γε και τουτο βαρυνεται, των
προστακτικων του δευτερου μεσου αοριστου εθος εχοντων περισπασθαι, οιον τυπου
λαβου νυγου πυθου· λεγει γαρ ο Ἡρωδιανος, οτι τα προστακτικα του δευτερου μεσου
αοριστου ου παντα περισπωνται, και παρατιθεται το αφικου βαρυ νομενον και το
ιδου. Λεγουσι δε τινες, οτι δια τουτο ου περισπαται το ιδου προστακτικον, ινα μη
συνεμπεσηι τωι ιδου δεικτικωι επιρρηματι· ουτοι δε ουκ ακριβως λεγουσιν· ει γαρ και
τηι φωνηι συνεπιπτον, αλλ' ουν τωι τονωι διεστελλοντο· το γαρ ιδου το δεικτικον
επιρρημα οξυνε ται, το δε ιδου το προστακτικον περισπασθαι ειχεν, ομοιως τωι τυπου
λαβου νυγου. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἔλθωμεν δε και μαθωμεν, πως συστελλεται εν
τωι δευτερωι αορι στωι η παραληγουσα. Ἰστεον οτι οφειλει ο δευτερος αοριστος
διχρονωι παραληγεσθαι· οθεν επι του τρωγω ετραγον το ˉω εις το ˉα ετραπη, και επι
του ληβω ελαβον το ˉη εις ˉα τρεπεται εν τωι δευτερωι αοριστωι 141 κατα την
παραληγουσαν, εις ˉα δε συστελλομενον, δηλονοτι βραχυ, δια το τον δευτερον
αοριστον βραχειαι θελειν παραληγεσθαι, ως ειρηται. Ἔστωσαν δε παραδειγματα του
κανονος ταυτα· ληβω ελαβον, μηθω εμαθον, πρηθω (το καιω) επραθον, φηγω
εφαγον, ληθω ελαθον, πηθω επαθον, δηκω εδακον, ληχω ελαχον, τηκω ετακον (εξ
ου το ετακην), πλησσω επλαγον (εξ ου το επλαγην <και επληγην> προς διαφορον
σημαι νομενον, ως εν τοις προλαβουσιν ειρηκαμεν). Ἡ ˉεˉυ διφθογγος το ˉε απο
βαλλει και το διχρονον φυλαττει εν τωι δευτερωι αοριστωι· εμαθομεν γαρ οτι οφειλει
ο δευτερος αοριστος διχρονωι παραληγεσθαι, <οιον> φευγω εφυγον, τευχω ετυχον,
πευθω επυθον (εξ ου το επυθομην), ελευθω ηλυθον και κατα συγκοπην ηλθον.
Ἰστεον δε οτι εκ του ετυχον γινεται ο μεσος δευτερος αοριστος ετυχομην, <ου> το
τριτον των πληθυντικων ετυχοντο, και κατα αναδιπλασιασμον και αφαιρεσιν του ˉε
και τροπην του ˉχ εις ˉκ τετυκοντο, ως το < ex. gr. 467> τετυκοντο τε δαιτα. Ἔτι
ιστεον ως εαν ευρεθωσι δυο διχρονα, το δευτερον αποβαλλεται εν τωι δευτερωι
αοριστωι και το πρωτον φυλαττεται, οιον καιω εκαον (εξ ου το εκαην), χαιρω εχαρον
(εξ ου το εχαρην), μαινω [μαινομαι] εμανον (εξ ου το εμανην), φαινω εφανον (εξ ου
το εφανην), χαινω εχανον, παυω επαον (εξ ου το επαην και ανεπαην εν τηι
83

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

συνηθειαι). Ἡ ˉεˉι διφθογγος εν τωι δευτερωι αοριστωι αποβαλλει το ˉε και φυλαττει
το ˉι· ειρηται γαρ οτι οφειλει ο δευτερος αοριστος διχρονωι παραληγεσθαι, οιον
λειπω ελιπον, πειθω επιθον (εξ ου το απαρεμφατον πιθειν, ωσπερ λαβειν, και κατα
αναδιπλασιασμον πεπιθειν), λειβω ελιβον. ∆ει προσ θειναι χωρις των δισυλλαβων
της πεμπτης συζυγιας· επ' εκεινων γαρ το ˉι αποβαλλεται κατα τον δευτερον
αοριστον, επειδη και εν τωι μελλοντι το ˉι αποβαλλεται, και το ˉε εις ˉα τρεπεται,
οιον κειρω κερω εκαρον (εξ ου το εκαρην), φθειρω φθερω εφθαρον (εξ ου το
εφθαρην), σπειρω σπερω εσπαρον (εξ ου το εσπαρην), κτεινω κτενω εκτανον·
προσκειται χωρις των δισυλλαβων, επειδη επι των υπερ δυο συλλα βας το ˉι μονον
αποβαλλεται, ουκετι δε και τροπη παρηκολουθησε του ˉε εις το ˉα εν τωι δευτερωι
αοριστωι, οιον αγειρω ηγερον, αειρω ηερον, οφειλω ωφελον. Ἰστεον δε οτι οταν
ευρεθηι το ˉε συν αμεταβολωι, ως επι το πλειστον τρεπεται εις το ˉα κατα τον
δευτερον αοριστον εν τηι παραληγουσηι, ειτε του ˉε προηγειται το αμεταβολον ειτε
επιφερεται αυτωι, <και> της πεμπτης συζυγιας το ˉι δηλονοτι αποβαλλεται, οιον 142
κειρω εκαρον, φθειρω εφθαρον, στελλω εσταλον (εξ ου το εσταλην και απεσταλην),
δειρω εδαρον (εξ ου το εδαρην), τεμνω εταμον, περθω επαρθον και κατα
υπερβιβασμον επραθον, δερκω εδαρκον και κατα υπερβιβασμον εδρακον, περδω
επαρδον (εξ ου το περδομαι και απε παρδον), δρεμω εδραμον· τουτο δε και
προηγουμενον εχει του ˉε και επιφερομενον το αμεταβολον· τουτο δε δυναται, ως
φησιν Ἡρωδια νος, και απο περισπωμενου του δραμω ειναι, εξ ου ο δεδραμηκα
παρακειμενος. Και ταυτα μεν επιφερομενου τωι ˉε του αμεταβολου· και
προηγουμενου δε του ˉε του αμεταβολου, οιον κλεπτω εκλαπον (εξ ου το εκλαπην),
πλεκω επλακον (εξ ου το επλακην), τρεπω ετραπον (εξ ου το ετραπην), τρεφω
ετραφον (εξ ου το ετραφην), στρεφω εστρα φον (εξ ου το εστραφην), βρεχω εβραχον
(εξ ου το εβραχην). Προσκει ται ως επι το πλειστον δια το αγειρω ηγερον <και> αειρω
ηερον και οφειλω ωφελον και λεγω ελεγον (εξ ου το ελεγην και κατελεγην)· επι
τουτων γαρ ουκ ετραπη το ˉε εις ˉα. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι περι τουτου διαφοροι δοξαι γεγονασιν· οι μεν γαρ, ως και ημεις
ειρηκαμεν, λεγουσιν, οτι ειτε του ˉε προηγειται το αμετα βολον ειτε επιφερεται
αυτωι, τρεπεται το ˉε εις το ˉα εν τωι δευτερωι αοριστωι κατα την παραληγουσαν, και
τα μη τρεψαντα, οιον το ελεγον ελεγην και κατελεγην, εφλεγον εφλεγην και
κατεφλεγην, Ἀττικα λεγου σιν ειναι· οι δε λεγουσιν, οτι τοτε τρεπεται το ˉε εις το ˉα
εν τωι δευ τερωι αοριστωι κατα την παραληγουσαν, ηνικα επιφερηται αυτωι τι
αμεταβολον, οιον στελλω εσταλον, δερω εδαρον, και τα τρεψαντα του αμεταβολου
προηγουμενου του ˉε, οιον κλεπτω εκλαπον, πλεκω επλα κον και τα ομοια, ∆ωρικα
ελεγον ειναι επικρατησαντα παρ' ημιν· οι γαρ ∆ωριεις εθος εχουσι τρεπειν το ˉε εις
το ˉα, οιον τρεχω τραχω, Ἄρτεμις Ἄρταμις· και μεχρι του νυν αμφιβολος εμεινεν η
δοξα. Τουτων ουτως εχοντων δει γινωσκειν, οτι το αμεταβολον εστι το ποιουν
τροπην του ˉε εις το ˉα κατα την παραληγουσαν του δευτερου αοριστου και ουχ, ως
τινες ενομισαν, οι αοριστοι της πεμπτης συζυ γιας· ιδου γαρ το περθω τριτης <ον>
συζυγιας τρεπει το ˉε εις το ˉα κατα τον δευτερον αοριστον, επαρθον γαρ και κατα
υπερβιβασμον επραθον, και παλιν το τρεπω πρωτης ον συζυγιας ετραπον γινεται (εξ
ου το ετραπην), και το δερκω δευτερας ον συζυγιας γινεται εδαρκον και κατα
υπερβιβασμον εδρακον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Και αξιον εστι ζητησαι περι του
επεσον, ει αρα δει επεσον λεγειν, ινα ηι δευτερου αοριστου, η επεσα, ινα ηι πρωτου
αοριστου. Και εστιν 143 ειπειν, οτι επεσον δει λεγειν· δευτερου γαρ αοριστου εστιν,
ως δηλοι η μετοχη πεσων ουσα, ωσπερ λαβων, και το απαρεμφατον πεσειν, ωσπερ
λαβειν· ει γαρ ην πρωτου αοριστου και ην επεσα, πεσας ειναι ειχεν η μετοχη, ωσπερ
ποιησας, και το απαρεμφατον πεσαι, ωσπερ ποιησαι. Ἰστεον <δε> οτι το επεσον
84

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μονηρες εστιν· ουδεποτε γαρ ο δευτερος αοριστος προ της ˉοˉν συλλαβης το ˉς εχει,
οιον ετυπον ενυγον ελαβον εμαθον εφαγον εδακον. Λεγει δε ο Ἡρωδιανος, οτι εστιν
ομοιον αυτωι το κακεμφατον, φημι δη το εχεσον, και αυτο προ της ˉοˉν συλλαβης το
ˉς εχον, και παρατιθεται την χρησιν παρ' Ἀλκαιωι εν Γανυ μηδει εχουσαν ουτως
<fragm. 4 K> κατεχεσον της Νηρηΐδος. Σχηματιζει δε ο Ἡρωδιανος τουτον τον
τροπον το επεσον· φησιν οτι, ωσπερ απο του φυσω φυσησω γινεται φυσημα, και απο
του νοσω νοσησω γινεται νοσημα, τον αυτον τροπον και απο του πεσω περισπω
μενου γινεται πεσησω και πεσημα ονομα ρηματικον, ως παρ' Ευριπιδηι εν Ἀνδρομαχηι
<652> ου πεσηματα Πλεισθ' Ἑλλαδος πεπτωκε δοριπετη νεκρων· και λοιπον ως απο
του πεσω περισπωμενου γεγονεν επεσον ο δευτερος αοριστος, ωσπερ και απο του
χραισμω εχραισμον και απο του ολισθω ωλισθον και απο του κτυπω εκτυπον. Ει δε
τις ειποι, διατι γαρ μη ως απο του πεσω βαρυτονου λεγομεν αυτο ειναι, λεγομεν οτι
ου δυναται το εν ˉς χαρακτηριστικον ειναι βαρυτονου ενεστωτος· η γαρ τεταρτη
συζυγια των βαρυτονων η δια του ˉζ η δια δυο ˉςˉσ εκφερεται, ου μην δι' ενος ˉς,
οιον φραζω νυσσω ορυσσω. ∆ια τουτο δε το εν ˉς ου δυναται χαρακτηριστικον ειναι
βαρυ τονου ενεστωτος, επειδη τα χαρακτηριστικα βαρυτονου μελλοντος ου
δυνανται και χαρακτηριστικα ειναι βαρυτονου ενεστωτος, οιον το ˉξ και ˉψ
χαρακτηριστικα εισι βαρυτονου μελλοντος, ως επι του λεξω τυψω, και ουκ εισι
χαρακτηριστικα βαρυτονου ενεστωτος, αλλα περισπω μενου, οιον εψω αυξω, α και
Ἀττικα εισιν· προσκειται βαρυτο νου μελλοντος δια το κειρω κερω· ιδου γαρ
ενταυθα το ˉρ χαρα κτηριστικον εστι και του ενεστωτος και του μελλοντος, αλλ' ουκ
εστι βαρυτονου μελλοντος, αλλα περισπωμενου· ει δ' αρα και το εν ˉς
χαρακτηριστικον εστι βαρυτονου μελλοντος, ως επι του πονησω νοησω, δηλονοτι
ου δυναται χαρακτηριστικον ειναι και βαρυτονου 144 ενεστωτος, αλλα
περισπωμενου, οιον φυσω νοσω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἐπειδη δε οι Ἴωνες ειωθασιν
επι του παρατατικου και πρωτου αοριστου και δευτερου προστιθεναι το ˉσˉκ κατα
το τριτον προσωπον, ελθωμεν και διαλαβωμεν περι αυτων. Ἰστεον οτι ταυτα τα
ιωνικως γινομενα δια του ˉσˉκ κατα το τριτον προσωπον, απο μεν βαρυτονων οντα,
εχουσι φωνηεν προ του ˉς και ˉκ το ˉε, οιον τυπτεσκε λαβεσκε λεγεσκε,
υπεσταλμενου του πρωτου αοριστου, περι ου μετ' ολιγον ειρη σεται· και τα της
πρωτης συζυγιας των περισπωμενων και τα της πρωτης συζυγιας των εις ˉμˉι
ομοιως το ˉε εχουσι προ του ˉσˉκ, οιον ποιεσκε τιθεσκε· τα δε της δευτερας συζυγιας
των περισπωμενων εν τωι παρατατικωι μονωι το ˉα εχουσι προ του ˉσˉκ, οιον βοασκε
γελασκε, εν δε τωι δευτερωι αοριστωι, εαν ολως γενωνται, το ˉε εχουσι προ του ˉσˉκ,
οιον μυκω μυκαις εμυκον μυκεσκε· τα δε της δευτερας συζυγιας των εις ˉμˉι και εν
τωι παρατατικωι και εν τωι δευτερωι αοριστωι δια του ˉα εκφερονται προ του ˉσˉκ,
οιον ιστημι ιστην ιστης ιστασκε εστην στασκε· τα δε της τριτης συζυγιας των
περισπωμενων και των εις ˉμˉι δια του ˉο εκφερονται προ του ˉσˉκ, οιον εχρυσουν
χρυσοσκε, εδιδων διδοσκε· τα δε της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι συστελλουσι το
διχρονον μονον προ του ˉσˉκ, οιον ζευγνυμι εζευγνυν εζευγνυς ζευγνυσκε, εδυν
εδυς δυσκε. Ὁ δε πρωτος αοριστος επι των βαρυτονων και επι των περι σπωμενων
και επι των εις ˉμˉι το ˉα εχει προ του ˉσˉκ, οιον τυψασκε γραψασκε βοησασκε
φησασκε πλησασκε, και τουτο εικοτως· το γαρ κεχρεωστημενον ˉα τωι τριτωι
προσωπωι ανεδεξατο ενταυθα· το γαρ τριτον προσωπον του πρωτου αοριστου, ως εν
τοις προλαβουσιν ειρηται, δια του ˉα ωφειλεν ειναι, οιον ετυψα ετυψας και ετυψα
εκεινος κατα απο βολην του ˉς, αλλ' επειδη, ως ειρηται, ουκ ηδυνατο το τριτον
προσωπον <τωι πρωτωι> ομοφωνειν κατα τον αυτον αριθμον και την αυτην δια
λεκτον, και τροπη παρηκολουθησε του ˉα εις ˉε, και γεγονεν ετυψεν εκεινος·
ενταυθα δε επειδη προσερχομενου του ˉσˉκ ουκετι γινεται ομο φωνια του τριτου
85

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προσωπου προς το πρωτον προσωπον, προσηλθε το κεχρεωστημενον ˉα, οιον
τυψασκε ποιησασκε. Ταυτα μεν οι Ἴωνες· οι δε ποιηται κατα μιμησιν των Ἰωνων
πολλακις και το πρωτον και το δευτερον προσωπον ποιουσι δια του ˉσˉκ, οιον
τυπτεσκον χαιρεσκον, ως το <Σ 259> χαιρεσκον γαρ εγωγε, και τυπτεσκες και
χαιρεσκες. 145 Λεγει δε ο Ἅβρων, οτι ει τι προσλαμβανουσι ταυτα κατα το τελος,
αποβαλλουσι κατα την αρχην· και γαρ το ετυπτε ποιουσιν οι Ἴωνες τυπτεσκεν,
αποβαλλοντες εκ της αρχουσης συλλαβην και προστι θεντες κατα το τελος· δια
τουτο δε το ετυπτεν εν τωι τυπτεσκεν απο βαλλει το ˉε το της αρχουσης, επειδη τα
ποιητικα <η> Ἰωνικα ταις ιδιαις μετοχαις θελουσι συναρχεσθαι, οιον ετυπτε τυπτε,
ως το <Φ > τυπτε δ' επιστροφαδην, προς την τυπτων μετοχην, ηγεν αγεν, οιον αγεν
δε ε μοιρα βαρεια, προς την αγων μετοχην, ηψατο αψατο, οιον <Ψ 666> αψατο δ'
ημιονων, προς την αψαμενος μετοχην, ηκουσα ακουσα προς την ακουσας μετοχην,
ως το <Α 396> πολλακι γαρ σεο πατρος ενι μεγαροισιν ακουσα. ∆ια τουτο <δε> ειπον
ταις ιδιαις μετοχαις και ου τοις ιδιοις ενεστωσιν, δια το ειπεσκε· τουτο γαρ τηι ειπων
μετοχηι συναρχεται, ου μην τωι ενεστωτι, επω γαρ εστιν ο ενεστως (εξ ου το εννεπε).
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν τα ποιητικα <η>
Ἰωνικα ταις ιδιαις μετοχαις θελουσι συναρχεσθαι. Και εστιν ειπειν την αιτιαν
ταυτην· ο ενεστως εχει εν εαυτωι και τον ενεστωτα και τον παρωιχημενον και τον
μελλοντα· ο γαρ λεγων γραφω το μεν εχει παρελθον και γραφεν, το δε ενισταμενον
και γραφομενον, το δε μελλον γραφεσθαι· επειδη ουν ο ενεστως εχων εν εαυτωι <και
τον ενεστωτα και> τον παρωιχημενον και τον μελλοντα, εχει τον μελλοντα
συναρχομενον εαυτωι, οιον τυπτω τυψω, γραφω γραψω, λεγω λεξω, τουτου χαριν
ινα και ο παρωιχημενος συναρχηται τωι ενεστωτι, ποιουσιν οι Ἴωνες και οι ποιηται
συναρχο μενους τους παρωιχημενους ταις ιδιαις μετοχαις, οιον <Φ > τυπτε δ'
επιστροφαδην, τυπτω γαρ και τυπτων, αγεν δε ε μοιρα βαρεια, αγω γαρ και αγων.
Ἔτυπες, ετυπε. ∆υικα· ετυπετον, ετυπετην. Πληθυντικα· ετυπομεν, ετυπετε, ετυπον.
Μελλων πρωτος.Τυψω. Ἐνταυθα περι του πρωτου μελλοντος διαλαμβανει· και
ιστεον, οτι πας μελλων ενεργητικος οριστικος ενικος πρωτου προσωπου εις ˉω
ληγει, οιον τυψω ποιησω νοησω βοησω χρυσωσω στησω θησω· προσκειται
ενεργητικος δια τους παθητικους μελλοντας, ουτοι γαρ εις ˉμˉαˉι ληγου σιν, οιον
τυφθησομαι τυπησομαι· και συναρχεται τωι ενεστωτι, οιον γραφω γραψω, λεγω
λεξω, αγω αξω, ορθω ορθωσω, ελεω ελεησω, ευρω ευρησω. ∆ει προσθειναι χωρις
του τρεφω θρεψω <και του τρεχω θρεξω> και του εχω εξω διαλλαξαντος κατα το
πνευμα· το μεν γαρ εχω 146 ψιλουται, το δε εξω δασυνεται· και χωρις των εις ˉμˉι
των εχοντων ωσπερ αναδιπλασιασμον δια του ˉι· ταυτα γαρ αποβαλλουσι τον ανα
διπλασιασμον κατα τον μελλοντα, οιον τιθημι θησω, ιστημι στησω, ιημι ησω και
αφησω, κιχρημι χρησω, πιμπλημι πλησω, πιμπρημι πρησω, διδωμι δωσω· το γαρ
βιωμι βιωσω (εξ ου το εβιων) ουκ αποβαλλει την ˉβˉι συλ λαβην κατα τον
μελλοντα, επειδη ουκ εστιν απο διπλασιασμου, αλλ' εκ του βιοω γεγονεν. Ἔτι δει
προσθειναι, και χωρις των δισυλλαβων της πεμπτης συζυγιας δια το κειρω κερω,
φθειρω φθερω, σπειρω σπερω, κτεινω κτενω, τεινω τενω, τιλλω τιλω, ραινω ρανω
και αιρω αρω· επειδη γαρ την αυτην εχουσιν αρχουσαν και παραληγουσαν, και τωι
λογωι της παραληγουσης συνεσταλησαν κατα τον μελλονταως γαρ μετ' ολιγον
εισομεθα, η πεμπτη συζυγια τα αμεταβολα τηρει κατα τον μελλοντα μετα συστολης
της παραληγουσης και περισπωμενου τονουτουτου χαριν εδοξαν <μη> εχειν την
αυτην αρχουσαν [εν] τωι ενεστωτι κατα τον μελλοντα. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἔλθωμεν δε και ζητησωμεν, διατι του τρεφω θρεψω ην ο μελλων και του
τρεχω θρεξω. Και λεγομεν, οτι ιωνικως ετρεψαν το ˉτ το ψιλον εις το αντιστοιχον
το δασυ το ˉθ, και γεγονασι θρεψω και θρεξω· οι γαρ Ἴωνες εθος εχουσι και τα παρ'
86

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ημιν ψιλα εις δασεα τρεπειν, και τα παρ' ημιν δασεα εις ψιλα· ιδου γαρ την παρ' ημιν
χυτραν λεγομενην (ειρηται γαρ χυτρα παρα το χεειν ημας εξ αυτης) κυθραν λεγουσι
κατα μεταθεσιν του ˉχ του δασεος εις το ψιλον <το> ˉκ και του ˉτ του ψιλου εις το
δασυ το ˉθ· και παλιν ωσπερ παρα το κοπτω γινε ται κοπος, ουτω και παρα το θαπτω
γινεται θαπος, και ιωνικως ταφος κατα μεταθεσιν του ˉθ του δασεος εις το ψιλον
<το> ˉτ και του ˉπ του ψιλου εις το δασυ το ˉφ· ουτως ουν και το τρεφω και το
τρεχω ιωνικως ετρεψαν το ψιλον <το> ˉτ του ενεστωτος εις το αντιστοιχον δασυ το
ˉθ εν τωι μελλοντι, και γεγονασι θρεψω και θρεξω. Ἢ ουν ταυτην την αιτιαν
λεγομεν η και κρειττονα αιτιαν· εχει δε ουτως· ιστεον οτι θρεφω και θρεχω ωφειλεν
ειναι ο ενεστως, ινα συναρξηται τωι θρεξω και θρεψω μελλοντι, αλλ' επειδη κανων
εστιν ο λεγων, οτι το ˉρ μετα δασεος δασυ εστιν, οιον χρονος αφρος, μετα δε των
ψιλων ψιλον, οιον καπρος Ἀτρευς κριος, ουδεποτε δε ευρισκεται λεξις δισυλ λαβος
εν χρησει αρχομενη απο δυο δασεων της δευτερας συλλαβης αρχομενης απο
δασεοςτου γαρ <ε 110. 133. η 251> απεφθιθον 147 εσθλοι εταιροι ο φθιθω ενεστως
ουχ ευρηται εν χρησειτουτου χαριν ουκ εγενοντο θρεφω και θρεχω αλλα τρεφω και
τρεχω, ινα μη ευρεθωσιν αρχομενα απο δυο δασεων της δευτερας συλλαβης αρχο
μενης απο δασεος· εν δε τωι μελλοντι αποσταντος του δασεος ˉφ και ˉχ του οντος
κατα την δευτεραν συλλαβην και προσελθοντος του διπλου, ευθεως το
κεχρεωστημενον <ˉθ> προσηλθε κατα την αρχουσαν, και γεγονε θρεψω και θρεξω.
Προσκειται εν τωι κανονι δισυλλαβος λεξις δια το φθαρθηναι· τουτο γαρ αρχεται απο
δυο δασεων της δευτερας συλλαβης αρχομενης απο δασεος, αλλ' ουκ εστι
δισυλλαβος η λεξις· η φθαρθεις μετοχη, ει και δισυλλαβος εστι και αρχεται απο δυο
δασεων της δευ τερας συλλαβης αρχομενης απο δασεος, δοκει εκφευγειν την
παραλογιαν τωι μεσολαβεισθαι το ˉρ· αναλογωτερα δε εστιν η φθαρεις· αλλως τε δε
ουδε εστι φυσει δισυλλαβος η φθαρθεις μετοχη· απο γαρ του εφθαρθη γεγονε κατα
αποβολην της εν αρχαις κλιτικης εκτασεως· το δε φθεισθαι ει και αρχεται απο δυο
δασεων, αλλ' ουν ουκ εχει την δευτεραν συλ λαβην απο δασεος αρχομενην· απο γαρ
του ˉς αρχεται η δευτερα συλ λαβη, το γαρ ˉς μετα του ˉθ εστιν· το <ρεχθεν, ως εν
τωι> ρεχθεν δε τε νηπιος εγνων <Ρ 32>, ουκ αρχεται απο δυο δασεων της δευτερας
συλλαβης αρχομενης απο δασεος, αλλ' εκ τουναντιου απο δασυνομενου του ˉρ
αρχεται της δευτερας συλλαβης αρχομενης απο δυο δασεων· το φθειρω απο δυο
δασεων αρχεται, αλλ' ουκ εχει την δευτεραν συλλαβην απο δασεος αρχομενην· το
θρεφθην ει και αρχεται απο δυο δασεων, αλλ' ουκ εχει την δευτεραν συλλαβην απο
δασεος αρχομενην, αλλ' απο δυο δασεων· αλλως τε δε ουκ εστι φυσει δισυλλαβον,
εθρεφθην γαρ εστιν, και ιωνικως και ποιητικως γεγονε θρεφθην. Ὅτι γαρ αληθευει
ο προλεχθεις κανων, τουτεστιν ο λεγων, οτι ουδεποτε ευρισκεται εν χρησει λεξις
αρχομενη απο δυο δασεων της δευτερας συλλαβης αρχο μενης απο δασεος, δηλον, ει
γε το θριξ οφειλον κατα την γενικην ειναι θριχος, ινα φυλαξηι την αρχουσαν της
ευθειαςθελει γαρ η αρχουσα της ευθειας φυλαττεσθαι και εν ταις εξης πτωσεσιν,
οιον Λαχης Λαχητος, Παρις Παριδος, Αιας Αιαντοςουκ εγενετο ουτως, αλλα τριχος
κατα μεταθεσιν του ˉθ εις το αντιστοιχον το ψιλον, φημι δη το ˉτ, ινα μη ευρεθηι
δισυλλαβος λεξις αρχομενη απο δυο δασεων της δευτερας συλλαβης αρχομενης απο
δασεος· εν δε τηι δοτικηι των 148 πληθυντικων, αποσταντος του δασεος του οντος εν
τηι δευτεραι συλ λαβηι και προσελθοντος του διπλου του ˉξ, ευθεως και το κεχρεωστη
μενον ˉθ προσηλθε κατα την αρχουσαν, και γεγονε θριξι. Ταυτα περι του τρεφω
θρεψω και τρεχω θρεξω. Ἰστεον δε οτι το μεν εχω αναγκην εχει ψιλουσθαι, το δε
εξω δασυνεσθαι· και το μεν εχω ψιλουται, επειδη κανων εστιν ο λεγων, οτι παν
φωνηεν προ του ˉχ ψιλουται, οιον αχος ηχος ευχομαι ιχωρ ιχνος αχθομαι ιχθυς
[ταυτα παρ' Ἀττικοις δασυνεται]· ουτως ουν και εχω· το γαρ ηιχι, οιον <Α 607> ηιχι
87

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εκαστωι δωμα περικλυτος αμφιγυηεις, αντι του οπου, ουκ αντικειται ημιν
δασυνομενον· ηι γαρ ην αντι του οπου και εδασυνετο προ της ˉχˉι επεκτασεως, και
λοιπον επεκταθεν δια της ˉχˉι συλλαβης το αυτο πνευμα εφυλαξε, φημι δη το δασυ.
Ὅτι δε παν φωνηεν προ του ˉχ ψιλουσθαι θελει, δηλον εντευ θεν· κανονος
λεγοντος, οτι το ˉυ αρχον λεξεως δασυνεσθαι θελει, οιον υφαινω υβρις υγιαινω
υλακτω υμεις υπο υπερ, πλην του υρχας (τουτο γαρ ψιλουται), και παλιν ετερου
κανονος λεγοντος, οτι παν φωνηεν προ του ˉχ ψιλουσθαι θελει, οιον ηχος αχος
ευχομαι, ουδεποτε το ˉυ ευρισκεται αρχομενον λεξεως επιφερομενου του ˉχ, ινα μη
αναγκασθηι ψιλωθηναι δια τον κανονα τον λεγοντα, οτι παν φωνηεν προ του ˉχ
ψιλουσθαι θελει, οιον ηχος αχος· το δε υρχας (σημαινει δε ταριχηρον αγγειον) η ως
Αιολικον ψιλουταιοι γαρ Αιολεις ψιλωτικοι εισιν, οιον υμμες αμμινη δια τουτο
ψιλουται, επειδη κανων εστιν ο λεγων, οτι παν φωνηεν καταληγον εις το ˉρ
επιφερομενου ενος των δασεων συμφωνων ψιλουσθαι θελει, οιον ορφανος ορχατος
(η ταξις των φυτων) ορχαμος (ο βασιλευς) αρχομαι ορθος αρχη ερχομαι· ουτως ουν
και το υρχας ψιλουται. Ὁ δε εξω μελλων δασυνεται, επειδη το ˉε προ του ˉξ
δασυνεσθαι θελει, οιον εξης (εξ ου το εφεξης) εξ (ο αριθμος)· ουτως ουν και εξω αντι
του μελλω εχειν· δει προσθειναι χωρις ει μη ευρεθηι εν προθεσει <η απο προθεσεως>
δια την εξ προθεσιν, ενταυθα γαρ το ˉε ψιλουται· προσκειται δε η απο προ θεσεως
δια το εξω επιρρημα, ενταυθα γαρ το ˉε ψιλουται, αλλ' απο της εξ προθεσεως
γεγονεν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν ο μελλων
συναρχεσθαι θελει τωι ιδιωι ενεστωτι, οιον τυπτω τυψω, λεγω λεξω, αγω αξω, οικω
οικησω. Και λεγουσι τινες ταυτην την απολογιαν, οτι ο ενεστως εχει 149 εν εαυτωι
και τον ενεστωτα και τον παρωιχημενον και <τον> μελλοντα· ο γαρ λεγων γραφω το
μεν εχει παρελθον και γραφεν, το δε ενιστα μενον και γραφομενον, το δε μελλον
γραφεσθαι· επειδη ουν ο ενεστως εχει εν εαυτωι και τον ενεστωτα και τον
παρωιχημενον και τον μελ λοντα, τουτου χαριν συναρχεται τωι μελλοντι. Ουκ εστι δε
αυτη κατα ναγκαστικη απολογια· τουτωι γαρ τωι λογωι <και> ο παρωιχημενος ωφειλε
συναρχεσθαι τωι ενεστωτι, και αυτον γαρ, ως ειρηται, δυναμει περιεχει ο ενεστως.
Κρειττον ουν εστιν ειπειν την απολογιαν ταυτην· ιστεον οτι αναλογει ο μελλων τηι
ευθειαι, ο δε ενεστως τηι γενικηι· παντα γαρ τα οντα εν τηι ευθειαι εισι και εν τωι
μελλοντι, και παντα τα οντα εν τηι γενικηι εισι και εν τωι ενεστωτι, οιον το ˉν ˉξ ˉρ
ˉς ˉψ εισιν εν τηι ευθειαι, ως εν τωι ∆ιων Φοινιξ Νεστωρ Παρις Πελοψ, αλλα και εν τωι
μελλοντι εισιν, οιον τυψω λεξω ποιησω κερω ρανω· και παλιν δια του ˉγ ˉκ ˉχ ˉβ
ˉπ ˉφ ˉδ ˉθ ˉτ και δια καθαρου του ˉοˉς εκφερεται η γενικη, οιον Φοινικος τεττιγος
ονυχος Πελοπος Ἄραβος Κινυφος Παριδος ορνιθος Λαχητος βοτρυος· αλλα και ο
ενεστως εκφερεται δια τουτων των συμφωνων και δια καθαρου του ˉω, οιον λεγω
πλεκω τρεχω τερπω λειβω γραφω αιδω πειθω ανυτω ακουω, ουκ αντιστρεφοντος
του κανο νος· ουδε γαρ παντα τα οντα εν τωι μελλοντι εισι και εν τηι ευθειαι, ουδε
παντα τα οντα εν τωι ενεστωτι <εισι> και εν τηι γενικηι· ιδου γαρ το ˉμ και το ˉλ εισιν
εν τωι μελλοντι, οιον τιλω νεμω, και ομως ουκ εισιν εν τηι ευθειαι· το γαρ ∆ανιηλ και
Ἀδαμ βαρβαρα εισιν· και παλιν ο ενεστως εχει προ του ˉω το ˉζ και τα δυο ˉςˉσ, οιον
πλησσω συριζω, και ομως η γενικη απο κλισεως ουκ εχει ταυτα· προσκειται απο
κλισεως δια το μαζος μαζου και Παρνασσος Παρνασσου, ενταυθα γαρ απο της
ευθειας εστι το ˉζ και τα δυο ˉςˉσ. Ἐπειδη ουν ο μελλων αναλογει τηι ευθειαι, ο δε
ενεστως τηι γενικηι, η δε γενικη συναρχεται τηι ευθειαι, οιον λεβητος λεβης, Λαχητος
Λαχης, Τρωος Τρως, Πηλεως Πηλευς, Αιαντος Αιας, ερωτος ερωςτο γαρ Ζευς ∆ιος
Βοιωτικον εστιν, ως εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν, και το θριξ τριχος τροπην
πεπονθε του ˉθ εις το ˉτ δια την προλεχθεισαν αιτιαντουτου χαριν ο ενεστως
συναρχε ται τωι μελλοντι. Και απο μεν βαρυτονων θεματων ισοσυλλαβει αυτωι.
88

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἐνταυθα περι της ποσοτητος των συλλαβων διαλαμβανει. Ἰστεον δε οτι απο
μεν βαρυτονων θεματων ισοσυλλαβει ο μελλων τωι ενεστωτι, οιον τυπτω τυψωτο
γαρ παρ' Ἀριστοφανει τυπτησω εν Πλουτωι <21> ου γαρ με τυπτησεις στεφανον
εχοντα γε ως απο περι 150 σπωμενων εστινλεγω λεξω, πλεκω πλεξω, γραφω γραψω,
πειθω πεισω, ακουω ακουσω, βαδιζω βαδισω, κειρω κερω, φθειρω φθερω, μιαινω
μιανω· δει προσθειναι χωρις των εχοντων εν ˉλ· επι τουτων γαρ μιαι συλλαβηι
περιττευει ο μελλων του ενεστωτος, οιον θελω θελησω, μελω μελησω, ως το <Ε 228>
μελησουσιν δε μοι ιπποι, οφειλω οφειλησω. Ἀπο δε περισπωμενων μιαι συλλαβηι
περιττευει ο μελλων του ενεστωτος, οιον ποιω ποιησω, νοω νοησω, γελω γελασω,
περω περασω, στεφανω στεφανωσω, γυψω γυψωσω· και επι τουτων δε εαν λαβηι τις
την εντελειαν, ευρισκει τον μελλοντα ισοσυλλαβον τωι ενεστωτι, οιον ποιεω
ποιησω, βοαω βοησω, χρυσοω χρυσωσω· αλλα λοιπον ο ενεστως συναιρουμενος
ενδειαν πασχει συλλαβης, οιον ποιεω ποιω, βοαω βοω, χρυσοω χρυσω, και τουτου
χαριν ευρισκεται ο μελλων μιαι συλλαβηι περιττευων του ενεστωτος· ομοιως δε και
επι των εχοντων το εν ˉλ, ως ειρηται ηδη, μιαι συλλαβηι περιττευει ο μελλων του
ενεστω τος, οιον θελω θελησω, οφειλω οφειλησω. Και αξιον εστι ζητησαι, διατι τα
δι' ενος ˉλ εκφερομενα περιττο συλλαβους εχουσι τους μελλοντας, οιον θελω
θελησω, μελω (το εν φροντιδι ειμι) μελησω, οφειλω οφειλησω· εμαθομεν γαρ <οτι>
απο βαρυτονων θεματων υπαρχων ο μελλων ισοσυλλαβει τωι ενεστωτι, οιον τυπτω
τυψω, λεγω λεξω. Και λεγει ο Ἀπολλωνιος ταυτην την αιτιαν, οτι πολλα εισι ρηματα
και ως απο βαρυτονων και <ως> απο περισπωμενων ποιουντα την κλισιν, οιον
τυπτω τυψω και τυπτω τυπτησω, οιον ου γαρ με τυπτησεις στεφανον εχοντα γε
φησιν Ἀριστοφανης εν Πλουτωι <21>, ειδω εισω, εξ ου και το <Θ 532> εισο μαι ει κε μ'
ο Τυδειδης κρατερος ∆ιομηδης, και ειδω ειδησω, εξ ου το <η 327> ειδησεις δε και
αυτος, ριπτω ερριπτον και ριπτω ερριπτουν, ως παρα τωι ποιητηι <ν 78> ανερριπτουν,
κυω εκυον και κυω εκυουν, οιον <Τ 117> η δ' εκυει φιλον υιον, γραφω γραψω και
γραφω γραφησω, εξ ου ο γεγραφηκα παρακειμενος· ουτως ουν και τα εχοντα εν ˉλ
εως μεν του παρατατικου ως απο βαρυτονων ποιουν ται την κλισιν, <οιον θελω
εθελον, μελω εμελον, οφειλω ωφειλον, μετα δε τον παρατατικον εν τοις εφεξης
χρονοις ως απο περισπω μενων ποιουνται την κλισιν>, οιον θελω θελησω τεθεληκα
εθελησα, μελω μελησω μεμεληκα εμελησα, οφειλω οφειλησω ωφειληκα ωφειλησα,
ωσπερ νοω νοησω νενοηκα ενοησα. Ταυτα μεν ο Ἀπολλωνιος. Ὁ δε Ἡρωδιανος
ανατρεπει αυτον λεγων, οτι κακως λεγεις· 151 τα γαρ ως απο βαρυτονων και ως απο
περισπωμενων ποιουντα την κλισιν εν τωι αυτωι χρονωι και ως απο περισπωμενων
και ως απο βαρυτονων ποιουνται την κλισιν, οιον τυπτω τυψω <και> τυπτω
τυπτησω, ριπτω ερριπτον και ριπτω ερριπτουν, ειδω εισω και ειδω ειδησω· τα δε
εχοντα εν ˉλ ου ποιουνται κατα τον αυτον χρονον και ως απο βαρυτονων θεματων
και ως απο περισπωμενων την κλισιν· αλλ' εως μεν του παρατατικου, ως ειρηται,
<ως> απο βαρυτονων θεματων ποιουνται την κλισιν, ουδεποτε δε ως απο
περισπωμενων. Κρειττον ουν εστιν ειπειν, φησιν, την απολογιαν ταυτην· εν τοις
ρημασι το ˉς και το ˉλ πεφυκασι διπλασιαζεσθαι, οιον πλησσω τινασσω παλλω
τιλλω· και τα μεν εχοντα δυο ˉςˉσ η δυο ˉλˉλ χαιρουσι τηι βαρειαι τασει, οιον νυσσω
πλησσω τινασσω ορυσσω τιλλω ποικιλλω στελλω σφαλλω, χωρις ει μη εχωσιν
ονοματα προυποκειμενα· εκεινα γαρ περισπωνται, οιον κυκλος κυκλω, αμιλλα
αμιλλω (εξ ου το αμιλλωμαι), λυσσα λυσσω· το γαρ νυσσω ουκ απο του νυσσα εστιν,
επει ειχε περισπασθαι, αλλα τουναντιον, νυσσα γαρ λεγεται ο καμπτηρ παρα το
νυσσεσθαι τους τρεχοντας· τα δε εχοντα εν ˉς η εν ˉλ χαιρουσι τηι περισπωμενηι
τασει, οιον φυσω νοσω χρυσω γελω λαλω ελω (σημαινει δε το ελαυνω) ωφελω
πωλω αμελω. Ταυτα ουν τα εχοντα εν ˉλ και μη περισπασθεντα, λεγω δη το μελω
89

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και θελω και οφειλω, ανεμερισαντο την κλισιν, και εως μεν του παρατατικου, ως
ειρηται, <ως> απο βαρυτονων κλινονται, μετα δε τον παρατατικον εν τοις εφεξης
χρονοις ως απο των περισπωμενων ποιουνται την κλισιν. Τουτου ουν χαριν τα δι'
ενος ˉλ εκφερομενα εχουσι τον μελλοντα μιαι συλλαβηι περιττευοντα του ενεστωτος,
οιον <θελω θελησω, μελω μελησω, ωσπερ> ποιω ποιησω, νοω νοησω. Ταυτα μεν εν
τουτοις Ἔχομεν δε ειπειν και περι της ποιοτητος των συλλαβων του μελ λοντος·
ελθωμεν δε και διαλαβωμεν περι της παραληγουσης του μελ λοντος, περι γαρ της
αρχουσης εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν. Ἰστεον οτι οι απο βαρυτονων μελλοντες
παντες τα αυτα εχουσι φωνηεντα τωι ενεστωτι κατα την παραληγουσαν, οιον γραφω
γραψω, τυπτω τυψω, κοπτω κοψω, πλεκω πλεξω, ανυω ανυσω, κρουω κρουσω,
τοξευω τοξευσω, βασιλευω βασιλευσω, πειθω πεισω, νηθω νησω, αιδω αισω, ληβω
ληψω και λειπω λειψω, δανειζω δανεισω, συριζω συρισω, λακτιζω λακτισω, βαδιζω
βαδισω, αρπαζω αρπασω, ετοιμαζω ετοιμασω, δεσποζω δεσποσω, πλην των
μελλοντων της πεμπτης συζυγιας· ουτοι γαρ συστελλουσι την παραληγουσαν κατα
τον μελλοντα, οιον κειρω κερω, φθειρω φθερω, ραινω ρανω, μιαινω μιανω, λιαινω
λιανω· χωρις του 152 πνιγω πνιξω, ερυκω ερυξω, ψυχω ψυξω· ταυτα γαρ κατα μεν
τον ενεστωτα φυσει μακρα εχουσι τα διχρονα, κατα δε τον μελλοντα θεσει, ως μετ'
ολιγον εισομεθα· εισι δε και ετερα τινα της εκτης συζυγιας μη εχοντα την αυτην
παραληγουσαν τωι ενεστωτι, ως επι του χεω χευσω και κλαιω κλαυσω και των
ομοιων, περι ων εν τηι ιδιαι διδασκα λιαι του μελλοντος της εκτης συζυγιας
μαθησομεθα. Προσκειται οι απο βαρυτονων μελλοντες δια τους απο περισπωμενων
μελλοντας, οιον δια το ποιω ποιησω, βοω βοησω, ομω ομοσω· ουτοι γαρ αλλωι
τροπωι κανονιζονται κατα την παραληγουσαν, ως εν τηι περι αυτων διδασκαλιαι, ει
θεωι φιλον, μαθησομεθα. Παραληγεται δε η μεν πρωτη των βαρυτονων τωι ˉψ.
Ἐνταυθα περι του συμφωνου του οντος προ του ˉω εν τωι μελλοντι διαλαμβανει και
λεγει, <οτι> η μεν πρωτη συζυγια των βαρυτονων το ˉψ εχει προ του ˉω εν τωι
μελλοντι, οιον γραφω γραψω, τερπω τερψω, λειβω λειψω, τρεπω τρεψω, λειπω
λειψω, κοπτω κοψω, απτω αψω. Ἡ δε δευτερα το ˉξ εχει, οιον λεγω λεξω, πλεκω
πλεξω, τρεχω θρεξω, εχω εξω, πεκω πεξω (σημαινει δε το κτενιζω, ως παρα τωι
ποιητηι <Ξ 176> πεξαμενη χερσι πλοκαμους επλεξε φαεινους, αντι του κτενισαμενη).
Ἡ δε τριτη προ του ˉω το ς εχει κατα τον μελλοντα, οιον αιδω αισω, ειδω εισω, οιον
<Θ 532> εισομαι ει κε μ' ο Τυδει δης κρατερος ∆ιομηδης, νηθω νησω, πειθω πεισω,
ανυτω ανυσω. Ἡ δε τεταρτη διφορειται, πηι μεν δια του ˉς, πηι δε δια του ˉξ· και δια
μεν του ˉς εκφερεται κατα τον μελλοντα, οιον φραζω φρασω, συριζω συρισω,
αρπαζω αρπασω, [και] δια <δε> του ˉξ, οιον πησσω πηξω, πλησσω πληξω, τινασσω
τιναξω, φρασσω φραξω. Ἡ δε πεμπτη τα αμεταβολα τηρει κατα τον μελλοντα μετα
συστολης της παραληγουσης και περισπω μενου τονου, οιον κειρω κερω, φθειρω
φθερω, σπειρω σπερω, τιλλω τιλω, στελλω στελω, ποικιλλω ποικιλω, κρινω κρινω,
νεμω νεμω, μενω μενω, δερω δερω· ταυτα δε, φημι δη το νεμω μενω δερω, ου
συνεστειλαν την παραληγουσαν, επειδη και εν τωι ενεστωτι βραχεια ην η παρα
ληγουσα, και ου χρειαν ειχε συστολης κατα τον μελλοντα. Ἡ δε εκτη το ˉς εχει προ
του ˉω κατα τον μελλοντα, οιον ιππευω ιππευσω, βασι λευω βασιλευσω, τοξευω
τοξευσω, κρουω κρουσω, λουω λουσω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι, ως
ανωτερω εμαθομεν, αναλογιαν εχει ο μελλων τηι ευθειαι, ο δε ενεστως τηι γενικηι·
επειδη ουν οτε η ευθεια δια του ˉψ εκφερεται, τοτε η γενικη δια του ˉβ η ˉπ η ˉφ
εκφερεται, οιον Ἄραψ 153 Ἄραβος, Κυκλωψ Κυκλωπος, Κινυψ Κινυφος (Κινυψ δε
εστιν ονομα ποταμου), τουτου χαριν και οτε ο ενεστως δια του ˉβ η ˉπ η ˉφ η ˉπˉτ
εκφερεται, τοτε ο μελλων δια του ˉψ εκφερεται, οιον λειβω λειψω, γραφω γραψω,
τερπω τερψω, τυπτω τυψω. Και παλιν επειδη οτε η ευθεια δια του ˉξ εκφερεται, τοτε
90

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

η γενικη δια του ˉγ η ˉκ η ˉχ η ˉκˉτ εκφερεται, οιον Φοινιξ Φοινικος, τεττιξ
τεττιγος, ονυξ ονυχος, αναξ ανακτος, τουτου χαριν και οτε ο ενεστως η δια του ˉγ η
ˉκ η ˉχ η ˉκˉτ εκφερεται, τοτε ο μελλων δια του ˉξ εκφερεται, οιον λεγω λεξω,
πλεκω πλεξω, τρεχω θρεξω, τικτω τιξω, πεκω (το κτενιζω) πεξω. Και παλιν επειδη
οτε η ευθεια δια του ˉς εκφερεται και περιττοσυλλαβως κλινε ται, τοτε η γενικη δια
του ˉδ η δια του ˉθ η δια του ˉτ η δια καθαρου του ˉοˉς εκφερεται, οιον Παρις
Παριδος, ορνις ορνιθος, Λαχης Λαχητος, βοτρυς βοτρυος, τουτου χαριν και οτε ο
ενεστως δια του ˉδ η δια του ˉθ η δια του ˉτ η δια καθαρου του ˉω εκφερεται, τοτε ο
μελλων δια του ˉς εκφερεται, οιον αιδω αισω, πειθω πεισω, ανυτω ανυσω, ακουω
ακουσω· προσκειται περιττοσυλλαβως κλινεται δια το κοχλιας κοχλιου, καλος
καλου, Ἀτρειδης Ἀτρειδου· επι τουτων γαρ η ευθεια δια του ˉς εκφερεται, και ομως
η γενικη ουτε δια του ˉδ ουτε δια του ˉθ ουτε δια του τ ουτε δια καθαρου του ˉοˉς
εκφερεται· αλλ' ου κλινονται περιττο συλλαβως, αλλ' ισοσυλλαβως. Και παλιν
επειδη οτε η ευθεια δι' αμε ταβολου εκφερεται, τοτε η γενικη δια του αυτου
αμεταβολου εκφερεται, οιον Ἕκτωρ Ἕκτορος, Νεστωρ Νεστορος, Πλατων
Πλατωνος, Θεων Θεωνοςτο γαρ ηπαρ ηπατος και δελεαρ δελεατος ετεροκλιτα λεγου
σιν ειναι ως απο <της εις ˉς> καταληξεως, οιον απο του ηπας και δελεας· ομοιως δε
και η υδατος γενικη ως απο του υδας εστιν τουτου χαριν και οτε ο ενεστως δι'
αμεταβολου εκφερεται, τοτε και ο μελλων δια του αυτου αμεταβολου εκφερεται,
οιον κειρω κερω, ραινω ρανω, τιλλω τιλω, νεμω νεμω. Ἡ δε τεταρτη διφορειται.
Ἐνταυθα περι του μελλοντος της τεταρτης συζυγιας των βαρυτονων διαλαμβανει ο
τεχνικος και λεγει, οτι η τεταρτη συζυγια των βαρυτονων διφορειται κατα τον
μελλοντα· πηι <μεν> γαρ δια του ˉς εκφερεται, οιον συριζω συρισω, ελπιζω ελπισω,
φραζω φρασω, πηι δε δια του ˉξ, οιον πλησσω πληξω, σφαζω σφαξω. Και λεγει ο
Ἡρωδιανος, οτι εικοτως ατακτει ο μελλων της τεταρτης συζυγιας των βαρυτονων,
και πηι μεν δια τουδε του συμφωνου εκφερε ται, πηι δε δια τουδε, επειδη και ο
ενεστως ατακτει· ποια γαρ συγγενεια [επι] των δυο ˉςˉσ προς το ˉξ; ουδε γαρ εισι τα
δυο ˉςˉσ διπλουν συμφωνον, ωσπερ το ˉζ, διπλα γαρ εισι τρια, ˉζ ˉξ ˉψ. Ἀντιλεγει
δε προς αυτον ο Φιλοπονος λεγων, οτι ει μεν τα δια του ˉζ εκφερομενα κατα τον 154
ενεστωτα δι' ενος μονου συμφωνου εξεφεροντο κατα τον μελλοντα, τυχον η δια του
ˉς μονου η δια του ˉξ <μονου>, και παλιν ει τα δια δυο ˉςˉσ εκφερομενα κατα τον
ενεστωτα δι' ενος μονου συμφωνου εξεφε ροντο κατα τον μελλοντα, τυχον η δια
του ˉς μονου η δια του ˉξ μονου, καλως αν ελεγεν· ει δε ορωμεν και <τα> δια του ˉζ
εκφερο μενα κατα τον ενεστωτα πηι μεν δια του ˉς εκφερομενα κατα τον μελ λοντα,
πηι δε δια του ˉξ, οιον φραζω φρασω, σφαζω σφαξω, ομοιως δε και τα δια δυο ˉςˉσ
εκφερομενα κατα τον ενεστωτα πηι μεν δια του ˉς εκφερομενα κατα τον μελλοντα,
πηι δε δια του ˉξ, οιον πλησσω πληξω, πλασσω πλασω, τι εχομεν ειπειν; η οτι το ˉζ
προς εαυτο ατακτει, η <οτι> τα δυο ˉςˉσ προς εαυτα ατακτουσιν, οτι διφορουνται
κατα τον μελλοντα και πηι μεν δια τουδε του συμφωνου εκφερονται, πηι δε δια τουδε.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἔστι δε κανονισαι τον μελλοντα της τεταρτης συζυγιας των
βαρυ τονων ουτως· ιστεον οτι ηνικα ο ενεστως δια των δυο ˉςˉσ εκφερεται, τοτε ο
μελλων δια του ˉξ εκφερεται, οιον πλησσω πληξω, πησσω πηξω, νυσσω νυξω,
τινασσω τιναξω, ελισσω ελιξω, ανασσω αναξω, χωρις του ιμασσω ιμασω (ο σημαινει
το πλησσω, απο του ιμας ιμαντος) και χωρις του ινασσω ινασω (ινασσω δε εστι το
ισχυν παρεχω, απο του ις ινος, ο σημαινει την δυναμιν) και χωρις του πασσω πασω
και <του> πλασσω πλασω και του λευσσω λευσω και του ερεσσω ερεσω (ο σημαινει
το κωπηλατω), ου ο πρωτος αοριστος ηρεσα, οιον <ξφρ μ 444> ηρεσα χερσιν εμηισι.
∆υναται δε ο ερεσω μελλων, ως φησιν ο Ἡρωδιανος, και ως απο περισπωμενου
<ειναι> του ερω ερεσω, ωσπερ τελω τελεσω. Ἰστεον <δε> οτι επιλαμβανονται τινες
91

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

του Φιλοπονου λεγοντες, οτι κακως παρεθετο το λευσσω· τουτο γαρ ου κλινεται
κατα τον μελλοντα. Τα δε δια του ˉζ εκφερομενα κατα τον ενεστωτα υπερ δυο
συλλαβας οντα δια του ˉς εκφερονται κατα τον μελλοντα, οιον συριζω συρισω,
κουφιζω κουφισω, ελπιζω ελπισω, βαδιζω βαδισω, λακτιζω λακτισω, δανειζω
δανεισω, ετοιμαζω ετοιμασω, δεσποζω δεσποσω, αρμοζω αρμοσω, γογγυζω γογγυσω,
αρπαζω αρπασω, βασταζω βαστασω, νυσταζω νυστασω· το γαρ βασταξω και νυσταξω
και αρπαξω ∆ωρικα εισι κατα τροπην του ˉς εις ˉξ γενομενα. ∆ει προσθειναι χωρις
του οιμωζω οιμωξω και αιαζω αιαξω και θρυλλιζω θρυλλιξω (ο σημαινει το κλω), εξ
ου το <Ψ 396> θρυλλιχθη δε μετωπον, και του στηριζω στηριξω και του 155 αλαλαζω
αλαλαξω και του ολολυζω ολολυξω και του στεναζω στεναξω τουτο δε το στεναξω
δυναται και ως απο του στεναχω ενεστωτος ειναι, οιον <Ω 639> αλλ' αιει στεναχω
και αλγεα μυρια πεσσω, ου η μετοχη στεναχων, ως το <ι 415> Κυκλωψ δε στεναχων
και ωδινων οδυνηισιν, εξ ου και στεναχη εστι το ρηματικον ονομα· και του αλα παζω
αλαπαξω, ει μη τις και αυτο ∆ωρικον ειποι, ως απο του αλα πασω γεγονε τροπηι του
ˉς εις ˉξ, ωσπερ το βασταζω βαστασω βασταξω και τα ομοια. Τα δε δια του ˉζ
εκφερομενα κατα τον ενεστωτα δισυλ λαβα οντα ποτε μεν δια του ˉξ εκφερονται
κατα τον μελλοντα, ποτε δε δια του ˉς, οιον φραζω φρασω, πριζω πρισω, κτιζω
κτισω, ιζω ισω, κνιζω κνισω, κραζω κραξω, σταζω σταξω, σφαζω σφαξω, παιζω
παιξω· τουτο δε ευρηται και δια του ˉς, ως παρα τωι ποιητηι εν τηι Ὀδυσσειαι <θ 251>
παισατε, ως ο ξεινος ενισπηι οισι φιλοισι, και παρα Ἀριστοφανει <Plut. 1055> βουλει
δια χρονου προς με παισαι; και ισως το παιξω ∆ωρικον εστι κατα τροπην του ˉς εις
το ˉξ γενο μενον, ωσπερ και το βαστασω βασταξω και νυστασω νυσταξω και αρπασω
αρπαξω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι επι των δια του ˉιˉζˉω υπερ δυο
συλλαβας των δια του ˉι γραφομενων ειωθασιν οι Ἀθηναιοι αποβαλλειν το ˉς κατα
τον μελλοντα και περισπαν, οιον γεμιζω γεμισω γεμιω, ελπιζω ελπισω ελπιω,
συριζω συρισω συριω, λακτιζω λακτισω λακτιω, βαδιζω βαδισω βαδιω, κουφιζω
κουφισω κουφιω· αποβαλλουσι δε το ˉς πρωτον και ουτω περισπωσιν, επειδη το ˉς
χαρακτηριστικον εστι βαρυτονου μελλον τος, οιον ποιησω νοησω λαλησω·
αποβαλλουσι γαρ πρωτον το αιτιον της βαρειας τασεως και ουτω περισπωσιν. Τουτο
δε ποιουσι κατα τον μελλοντα δια τοιαυτην αιτιαν· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι η
παρα ληγουσα του βαρυτονου μελλοντος η ιση θελει ειναι προς την παρα ληγουσαν
του βαρυτονου ενεστωτος η μειζων, ουδεποτε δε ελαττων, χωρις του πνιγω πνιξω,
ερυκω ερυξω, ψυχω ψυξω· ιση μεν, οιον λειπω λειψω, πειθω πεισω, λειβω λειψω,
νηθω νησω, τυπτω τυψω, ραπτω ραψω, βλαπτω βλαψω, μειζων δε, οιον λεγω λεξω,
πλεκω πλεξω, γραφω γραψω, τρεχω θρεξω, εχω εξω· προσκειται βαρυτονου
ενεστωτος δια το αρκω αρκεσω· ενταυθα γαρ η παραληγουσα του βαρυτονου
μελλοντος ελαττων εστι της παραληγουσης του ενεστωτος, αλλ' ουκ αντικειται
ημιν, επειδη ουκ εστι βαρυτονος ενεστως· προσκει ται βαρυτονου μελλοντος δια το
κειρω κερω· ενταυθα γαρ η παρα ληγουσα του μελλοντος ελαττων εστι της
παραληγουσης του ενεστωτος, αλλ' ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εστι βαρυτονος
μελλων. Ἐπειδη ουν εν τηι τεταρτηι συζυγιαι παραβεβαται ο κανωντο γαρ συριζω 156
και δεσποζω και γεμιζω και ετοιμαζω θεσει μακραι παραληγονται, <το δε συρισω και
δεσποσω και γεμισω και ετοιμασω φυσει βραχειαι παρα ληγονται>, το δε θεσει
μακρον του φυσει βραχεος μειζον εστιν τουτου χαριν ταυτην την παραλογιαν
φευγοντες οι Ἀθηναιοι περισπωσι τον μελλοντα· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι
ηνικα ο μελλων ελαττονα εχει την ιδιαν παραληγουσαν της παραληγουσης του
βαρυτονου ενεστω τος, περισπαται, οιον κειρω κερω, σπειρω σπερω, φθειρω φθερω,
ραινω ρανω, μιαινω μιανω, τιλλω τιλω. Και αξιον εστι ζητησαι, διατι επι των αλλων
τουτο ου ποιουσιν· επι γαρ των δια του ˉαˉζˉω και ˉοˉζˉω ουκ αποβαλλουσι το ˉς
92

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κατα τον μελλοντα και περισπωσιν, οιον δεσποζω δεσποσω, αρμοζω αρμοσω, αγο
ραζω αγορασω, ετοιμαζω ετοιμασω. Και εστιν ειπειν, οτι επι των δια του ˉαˉζˉω και
επι των δια του ˉοˉζˉω τουτο ου ποιουσιν, ινα μη φευγοντες το εν ατοπον μειζονι
ατοπωι περιπεσωσιν· οι γαρ Ἀθηναιοι οπου ευρωσιν αλλεπαλληλα φωνηεντα
δυναμενα συναιρεθηναι συναιρουσιν αυτα, οιον Ἐρετριεως Ἐρετριως, Πειραιεως
Πειραιως, ∆ημοσθενεος ∆ημοσθενους, ∆ιομηδεος ∆ιομηδους· ει απεβαλον ουν επι
τουτων το ˉς κατα τον μελλοντα και περιεσπασαν, ημελλον συναιρεσιν ποιεισθαι
των αλλεπαλ ληλων φωνηεντων, οιον ετοιμαζω ετοιμασω ετοιμαω και ετοιμω, ως
το βοαω βοω, και παλιν δεσποζω δεσποσω δεσποω και δεσπω, ωσπερ χρυσοω χρυσω·
ει δ' εποιησαν συναιρεσιν, ημελλεν ελαττονας ο μελλων συλλαβας εχειν του
ενεστωτος, οπερ εστιν αδυνατον· ο γαρ μελλων η ισοσυλλαβειν θελει τωι ενεστωτι,
οιον τυπτω τυψω, γραφω γραψω, η περιττοσυλλαβειν θελει, οιον ποιω ποιησω, βοω
βοησω, θελω θελησω, οφειλω οφειλησω. ∆ια ταυτην ουν την αιτιαν ουτε επι των
δια του ˉαˉζˉω ουτε επι των δια του ˉοˉζˉω αποβαλλουσιν οι Ἀθηναιοι το ˉς κατα
τον μελλοντα και περισπωσιν· επι δε των δια του ˉιˉζˉω υπερ δυο συλ λαβας δια
τουτο αποβαλλουσι το ˉς κατα τον μελλοντα και περισπωσιν, επειδη το ˉι και το ˉω
ουδεποτε κιρνωνται ουτε παρ' ημιν ουτε παρα τοις Ἀθηναιοις ουτε παρ' αλληι τινι
διαλεκτωι, οιον μειδιω ερυθριω ανιω κατηφιω. ∆ιατι δε και επι των δισυλλαβων των
δια του ˉιˉζˉω <και επι των δια του> ˉυˉζˉω δια του ˉυ, οιον γογγυζω γογγυσω, ποπ
πυζω ποππυσω, ου ποιουσιν οι Ἀθηναιοι αποβολην του ˉς κατα τον μελλοντα και
περισπωσιν, και ταυτα μητε του ˉυ και ˉω συναιρουμενων, οιον λυω κλυω, ουκ
ειρηκασιν οι τεχνικοι· ημεις δε, ει θεωι φιλον, εν τοις προλεγομενοις της
Ὀρθογραφιας διαλαβωμεν περι αυτων. Ταυτα μεν εν τουτοις. 157 Ἰστεον δε οτι επι
του δανειζω δανεισω ου ποιουσιν οι Ἀθηναιοι αποβολην του ˉς κατα τον μελλοντα
και περισπωσιν, επειδη επι τουτου ου παραβεβαται ο κανων· ουκ εχει γαρ ο μελλων
επι τουτου την ιδιαν παραληγουσαν ελαττω της παραληγουσης του ενεστωτος· τηι
γαρ ˉεˉι διφθογγωι παραληγεται ο ενεστως και ο μελλων. Και αξιον εστι ζητησαι, ει
αρα τα δια του ˉιˉζˉω παντα δια του ˉι γραφονται, οιον συριζω κουφιζω ελπιζω
βαδιζω κτιζω πριζω, πως το δανειζω δια της ˉεˉι διφθογγου γραφεται. Και εστιν
ειπειν, ωσπερ απο του γενειον γινεται γενειαζω, τον αυτον τροπον και απο του
δανειον γινεται δανειαζω, και κατ' εκθλιψιν του ˉα δανειζω, και εκ τουτου λοιπον
παραληγεται τηι ˉεˉι διφθογγωι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το πνιγω πνιξω,
ερυκω (το κωλυω) ερυξω και ψυχω ψυξω δια τουτο εσημειωσαμεθα, επειδη κατα
μεν τον ενεστωτα φυσει μακρα ποιουσι τα διχρονα, κατα δε τον μελλοντα θεσει
μακρα, το δε φυσει μακρον μειζον εστι του θεσει μακρου· δια τουτο <δε> θεσει μακρα
εισιν εν τωι μελλοντι, επειδη το ˉξ επιφερεται· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι το ˉι
και το ˉυ ουδεποτε προ του ˉξ φυσει μακρα εισιν, χωρις ει μη λογωι αρχουσης
παρωιχημενων, οιον Φοινιξ περδιξ κηρυξ Βεβρυξ αμπυξ. Προσκειται ει μη λογωι
αρχουσης παρωιχημενων δια το ιξευω ιξευον· το μεν γαρ ιξευω θεσει μακρον εχει το
ˉι, το δε ιξευον φυσει μακρον τωι λογωι της αρχουσης των παρωιχημενων· οι γαρ
παρωιχημενοι κατα την αρχουσαν η χρονικως θελουσι μεγεθυνεσθαι η συλλαβικως,
συλ λαβικως μεν, οιον τυπτω ετυπτον, χρονικως δε, οιον αγω ηγον· εν οις ουν το
ιξευον ουκ ηδυνατο συλλαβικως μεγεθυνεσθαι, επειδη ουκ αρχεται ο ενεστως απο
συμφωνου, εξ αναγκης χρονικως εμεγεθυνθη και τουτου χαριν εξετεινε το ˉι.
∆εδεικται ουν, οτι δια την επιφοραν του ˉξ θεσει μακρα εισι τα διχρονα εν τωι πνιξω
και ερυξω και ψυξω μελλοντι· ει δε τις ειποι, και ποθεν δηλον, ως εν τωι πνιξω
μελλοντι και ερυξω και ψυξω θεσει μακρα εισι τα διχρονα, διπλουν γαρ συμφωνον
επιφερεται και μακρα εστιν η συλλαβη, λεγομεν, οτι τουτο εστι γνωναι εκ του
πεπνιγα παρακειμενου και ηρυκα και εψυχα βραχυ το διχρονον εχοντος· ο γαρ
93

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρακειμενος και ο μελλων τον αυτον χρονον θελουσιν εχειν κατα την
παραληγουσαν, οιον τετυφα τυψω, ιδου η ˉτˉυ συλλαβη κατα τον παρακειμενον
βραχεια εστιν, και παλιν πεπεικα πεισω, ιδου η ˉπˉεˉι συλλαβη κατα τον
παρακειμενον και τον μελλοντα φυσει μακρα εστιν. Ἡ δε πεμπτη τα αμεταβολα
τηρει μετα συστολης της παραληγουσης και περισπωμενου τονου. Ἐνταυθα περι του
μελλοντος της πεμπτης συζυγιας διαλαμβανει και λεγει, οτι η πεμπτη συζυγια τα
αμεταβολα τηρει κατα τον μελλοντα μετα συστολης της 158 παραληγουσης και
περισπωμενου τονου· μετα συστολης δε της παρα ληγουσης, ει γε μακρα ευρεθηι η
παραληγουσα εν τωι ενεστωτι, οιον κειρω κερω, φθειρω φθερω, σπειρω σπερω,
κτεινω κτενω, ραινω ρανω, μιαινω μιανω, λιαινω λιανω, μολυνω μολυνω, τιλλω
τιλω, ποικιλλω ποικιλω, στελλω στελω, αγγελλω αγγελω, παλλω παλω· προσκειται
ει γε μακρα ευρεθηι η παραληγουσα εν τωι ενεστωτι, επειδη εαν βρα χεια ευρεθηι η
παραληγουσα εν τωι ενεστωτι, η αυτη φυλαττεται και εν τωι μελλοντι, οιον μενω
μενω, νεμω νεμω, δεμω δεμω, βρεμω βρεμω. Ευλογως δε η πεμπτη συζυγια τα
αμεταβολα τηρει κατα τον μελλοντα μετα συστολης της παραληγουσης και
περισπωμενου τονου· εμαθομεν γαρ οτι αναλογει ο μελλων μεν τηι ευθειαι, ο δε
ενεστως τηι γενικηι· επειδη ουν οτε η ευθεια δι' αμεταβολου εκφερεται, τοτε και η
γενικη δια του αυτου αμεταβολου εκφερεται, οιον Ἕκτωρ Ἕκτορος, Πλατων
Πλατωνος, Θεων Θεωνοςτο γαρ ηπαρ ηπατος και δελεαρ δελεατος ετεροκλιτα
λεγουσιν ειναι ως απο της εις ˉς καταληξεως, οιον απο του ηπας και δελεαςτουτου
χαριν και οτε ο ενεστως δι' αμεταβολου εκφερεται, τοτε και ο μελλων δια του αυτου
αμεταβολου εκφερεται, οιον κειρω κερω, φθειρω φθερω, ραινω ρανω, τιλλω τιλω,
νεμω νεμω. Ἐπειδη δε τα χαρακτηριστικα του βαρυτονου ενεστωτος ου δυνανται και
χαρακτηριστικα βαρυτονου μελλοντος ειναικαι γαρ το ˉκ και ˉπ χαρακτηριστικα
οντα βαρυτονου ενεστωτος, ως επι του πλεκω και τρεπω, ουκ εισι χαρακτηριστικα
βαρυτονου μελλοντος αλλα περισπωμενου, ως επι του τυπω δευτερου
μελλοντοςτουτου χαριν <περισπωνται οι> μελλοντες της πεμπτης συζυγιας, ινα μη
ευρεθωσι τα χαρακτηριστικα του βαρυτονου ενεστωτος, φημι δη τα αμεταβολα,
χαρακτηριστικα και βαρυτονου μελλοντος. Ἐπειδη δε περισπωνται, ευλογως την
παρα ληγουσαν συστελλουσιν· και γαρ οι περισπωμενοι μελλοντες βραχειαι θελουσι
παραληγεσθαι, οιον τυπω πλακω λακτιω βαδιω λεπιω συριω κουφιω ελπιω· δει
προσθειναι <χωρις των> ∆ωρικων· οι γαρ ∆ωριεις τον ποιησω μελλοντα μακραι
παραληγομενον περισπωσι ποιησω λεγον τες· παντας γαρ τους οριστικους
μελλοντας περισπωσιν οι ∆ωριεις, <οιον> τυψω γραψω λεξω αμελξω. Και αξιον εστι
ζητησαι, διατι οι ∆ωριεις παντας τους οριστικους μελλοντας περισπωσιν. Και εστιν
ειπειν, οτι πολλακις οι ∆ωριεις εναλ λαγας ποιουνται <τονων> προς την κοινην
διαλεκτον· και γαρ τας 159 παρ' ημιν προπερισπωμενας λεξεις αυτοι <πολλακις>
παροξυνουσιν, οιον παιδες παιδες, αιγες <αιγες>, φωτες φωτες· και παλιν τας παρ'
ημιν βαρυτονους λεξεις αυτοι πολλακις περισπωσιν, το γαρ παντων και παιδων
παντων και παιδων λεγουσι περισπωμενως· και παλιν τας παρ' ημιν περισπωμενας
λεξεις αυτοι πολλακις συστελλοντες οξυνουσιν, οιον το δασμηφορειν και ποιειν
αυτοι δασμηφορεν και ποιεν λεγουσιν· δασμηφορειν δε εστι το <φερειν τα δημοσια>·
επειδη ουν <πολλακις> εναλλαγας τονων ποιουνται οι ∆ωριεις προς την κοινην
διαλεκτον, εικοτως περισπωσι <τους οριστικους μελλοντας>, ινα και επι τουτων
εναλλαγην ποιησωνται τονου προς την κοινην διαλεκτον. Ἡ δε εκτη το ˉς, οιον
ιππευω ιππευσω. <Ἐνταυθα περι> του μελλοντος της εκτης συζυγιας των βαρυτονων
διαλαμβανει· και ιστεον, οτι η εκτη συζυγια των βαρυτονων προ του ˉω
προσλαμβανουσα το ˉς τον μελλοντα αποτελει, οιον ιππευω ιππευσω, δουλευω δου
λευσω, βασιλευω βασιλευσω, κρουω κρουσω, πταιω πταισω, παιω παισω (σημαινει
94

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δε το τυπτω), παλαιω παλαισω, σβεω σβεσω, τρεω τρεσω, βδεω βδεσω· το γαρ πνεω
πνευσω και πλεω πλευσω και χεω χευσω και ρεω ρευσω πλεονασμον πεπονθασι
<του ˉυ> κατα τον μελλοντα· τινες δε θελουσι λεγειν ταυτα ειναι ως απο του πνευω
και πλευω και χευω και ρευω· το δε κλαιω και καιω τροπην πεπονθασι του ˉι εις το
ˉυ κατα τον μελλοντα, οιον κλαυσω και καυσω· το δε πταιω και παιω και παλαιω ου
πεπονθασι τροπην του ˉι εις το ˉυ κατα τον μελλοντα, πταισω γαρ και παισω και
παλαισω, ως εν τηι του ενεργητικου παρα κειμενου διδασκαλιαι μεμαθηκαμεν. Ἰστεον
δε οτι το λυω και θυω κατα μεν τον ενεστωτα και εκτεινουσι το ˉυ και
συστελλουσιν, κατα δε τον <λυσω και θυσω μελλοντα> αει εκτεταμενον εχουσι το
ˉυ. Οι δ' απο περισπωμενων αει μεν εις ˉω ληγουσιν.
Ἐνταυθα περι της παραληγουσης του μελλοντος των <τριων συζυγιων των
περι σπωμενων διαλαμβανει· και ιστεον οτι οι απο περισπωμενων μελλοντες αει μεν
εις ˉω ληγουσι και προ του ˉω εχουσι το ˉς, οιον ποιω ποιησω, νοω νοησω, βοω
βοησω, εω εασω>, χρυσω χρυσωσω, ομω ομοσω. Και ευλογως προ του ˉω <το ˉς
εχουσιν, επειδη εαν λαβωμεν την εντελειαν αυτων, της εκτης συζυγιας> των
βαρυτονων ευρισκονται, οιον ποιω ποιεω, βοω βοαω· η δε εκτη των βαρυτονων, ω<ς
δεδεικται>, προ του ˉω το ˉς εχει κατα τον μελλοντα, οιον ιππευω ιππευσω,
βασιλευω 160 βασιλευσω. Παραληγεται δε η μεν πρωτη συζυγια των περισπωμενων
κατα τον μελλοντα η τωι ˉη η τωι ˉε, οιον νοησω τελεσω, η δε δευτερα η τωι ˉη η τωι
ˉα, οιον βοησω εασω, η δε τριτη η τωι ˉω η τωι ˉο, οιον χρυσωσω αροσω (σημαινει δε
το αροτριασω). Ἔστι δε κανονισαι την παραληγουσαν του μελλοντος της πρωτης
συζυγιας των περισπωμενων ουτως· οτε μακραι παραληγεται ο ενεστως, τοτε ο
μελλων δια του ˉη εκφερεται, οιον ποιω ποιησω, ευρω ευρησω, ωθω ωθησω, ουρω
ουρησω, αυλω αυλησω, αυχω αυχησω, οικω οικησω, τηρω τηρησω, αθλω αθλησω,
πενθω πενθησω, ολισθω ολισθησω. ∆ει προσθειναι χωρις του αρκω αρκεσω· τουτο
γαρ μακραι παραληγομενον κατα τον ενεστωτα δια του ˉε εξηνεχθη κατα τον
μελλοντα, και χωρις του νεικω νεικεσω, οιον <Κ 114> αλλα φιλον περ εοντα και
αιδοιον Μενελαον Νει κεσω· περι ου λεγουσι τινες ταυτην την απολογιαν· <εστι
νικω και> νεικω, και επειδη διαφορον εσχον την σημασιαν (το μεν γαρ την
φιλονεικιαν σημαινει, το δε την νικην), τουτου χαριν <και την συζυγιαν διαφορον
εσχον· το> μεν γαρ πρωτης εστι συζυγιας, οιον νεικω νεικεις, ως παρα τωι ποιητηι <Α
521> νεικει και τε με φησι μαχηι <Τρωεσ σιν αρηγειν, το δε> δευτερας εστι συζυγιας,
οιον νικω νικαις· και επειδη διαφορον εσχον την συζυγιαν και την σημασιαν, τουτου
χαριν και την παραληγουσαν κατα τον ενεστωτα διαφορον εχουσιν, το μεν γαρ τηι
ˉεˉι διφθογγωι παραληγεται, το δε τωι ˉι μακρωι· και επειδη δια φορον <εσχον και
την συζυγιαν> <και> την σημασιαν και την <παρα ληγουσαν> κατα τον ενεστωτα,
τουτου χαριν και κατα τον μελλοντα διαφορον εσχον την παραληγουσαν, και το μεν
νικω νικαις τωι ˉη παρα ληγεται κατα τον μελλοντα, οιον νικησω, το δε νεικω νεικεις
τωι ˉε, οιον νεικεσω, ως παρα τωι ποιητηι <Κ 114> αλλα φιλον περ εοντα και αιδοιον
Μενελαον Νεικεσω. Το δε αινω αναλογωτερον εστι <παρα τοις ποιηταις λεγομενον>
αινησω δια του ˉη, οιον <Β 335> μυθον επαινησαντες Ὀδυσσηος θειοιο, επειδη μακραι
παραληγεται κατα τον ενεστωτα, <του παρα τοις ιαμβογρα>φοις δια του ˉε
λεγομενου, οιον αινεσω και <επαινεσω>, ως παρα Σοφοκλει Ai. 536> επηινεσ' εργον
<και προνοιαν ην εθου>, και παλιν παρ' Ευριπιδηι εν Μηδειαι <707> <εαι δ' Ἰασων>;
ουδε ταυτ' επηινεσα· και το αιδω δε αιδησω, εξ ου <το αιδημων>, αναλογωτερον εστι
του αιδεσω, οιον 161 <∆ 402> αιδεσθεις βασιληος ενιπην αιδοιοιο. Ει δε βραχειαι
παραληγεται ο ενεστως της πρωτης συζυγιας των περισπωμενων, τοτε ο μελλων πηι
μεν τωι ˉη παραληγεται, οιον φιλω φιλησω, πατω πατησω, πηι δε τωι ˉε, οιον ολω
ολεσω, τελω τελεσω, πηι δε διφορειται, οιον φορω φορησω και φορεσω, πονω
95

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πονησω και πονεσω· τουτο δε προς διαφορον σημαινομενον διαφορον και την
παραληγουσαν εχει ο γαρ πονων η ψυχικως η σωματικως πονει, και ει μεν
σωματικως, πονεσω δια του ˉε δει λεγειν, ει δε ψυχικως, πονησω δια του ˉη· <δια
τουτο> σημειουμεθα παρα Ἀριστοφανει <το> < Pac. 8> εγωγε τοι πεπο νηκα κομιδηι
τω σκελη, επειδη σωματικως λεχθεν <δια του ˉη εξηνεχθη>. Ταυτα μεν περι της
παραληγουσης του μελλοντος της πρωτης συζυγιας των περισπωμενων. Περι δε της
παραληγουσης του μελλοντος της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων εστιν
ειπειν ταυτα· ιστεον οτι ο μελλων της δευ τερας συζυγιας των περισπωμενων η τωι
ˉη παραληγεται η τωι ˉα, οιον βοησω εασω, και τωι ˉα η μακρωι η βραχει· και ηνικα
μεν εστι το ˉλ προ του ˉα κατα τον μελλοντα, συνεσταλμενον εστιν, οιον γελω
γελασω, κλω κλασω, θλω θλασω, ηνικα δε εστι προ του ˉα το ˉρ, η καθαρον το ˉα,
τοτε το ˉα μακρον εστιν, οιον γηρω γηρασω, φυρω φυρασω, περω περασω <επι του
παρελθειν>· το γαρ περασω επι του πωλησω βραχυ εχει το ˉα, οιον <Φ 102> Τρωων
και πολλους ζωους ελον ηδ' επερασσα, ανεδιπλασιασθη γαρ το ˉς δια την βραχειαν·
και μηποτε ως απο του περαζω εστιν, ωσπερ αγοραζω αγορασω· το κερα<σω> εχον
προ του ˉα το ˉρ και συστελλον το ˉα ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εστιν απο του
κερω κεραις, αλλ' ως απο του κε<ραζω>, ως απο του αγοραζω αγορασω. Ταυτα μεν
περι των εχοντων προ του ˉα το ˉρ· των δε εχοντων το ˉα καθαρον ε<στωσαν
παραδειγματα ταυτα>, ανιω ανιασω, κοπιω κοπιασω, αγωνιω αγωνιασω, μειδιω
μειδιασω, αρο τριω αροτριασω, ερυθριω ερυθριασω, εω εασω· <το γαρ <φ 233> ουκ
εασουσιν εμοι δομεναι βιον ποιητικως συνεσταλη· το πεινασω και διψασω> μακρον
εχοντα το ˉα και μη εχοντα προ του ˉα μητε το ˉρ μητε φωνηεν ουκ αντικεινται
ημιν, επειδη απο του πεινησω και διψησω γεγονασι κατα τροπην ∆ωρικην του ˉη εις
ˉα μακρον. Ταυτα μεν εν τουτοις. 162 Ἔστι δε κανονισαι την παραληγουσαν του
μελλοντος της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων ουτως· τα εχοντα το ˉω
καθαρον προηγου μενου του ˉε η του ˉι τον μελλοντα εχουσι δια του ˉα
εκφερομενον, οιον εω εασω, θεω θεασω (εξ ου το θεωμαι και θεασομαι), ανιω
ανιασω, κοπιω κοπιασω, αροτριω αροτριασω, ερυθριω ερυθριασω, μειδιω μειδιασω·
το αλοιω αλοιασω ωφειλεν ειναι δια του ˉα ως παραληγο μενον τωι ˉι, αλλ' εγενετο
αλοιησω, ως παρα τωι ποιητηι <∆ 522> αχρις απηλοιησε (σημαινει δε το αλοιω το
κοπτω)· περι ου απολογειται ο Φιλοπονος λεγων, οτι αλοιασω ην, και ιωνικως
ετρεψε το ˉα εις το ˉη και γεγονεν αλοιησω· πολλακις γαρ οι Ἴωνες εθος εχουσι
τρεπειν το ˉα εις το ˉη, οιον εμιανα εμιηνα, εφανα εφηνα και απεφηνα (εξ ου το
απεφηναμην), αναιδεια αναιδειη, οιον <Α 149> ωμοι, αναιδειην επιειμενε,
κερδαλεοφρον. Το ελεω ελεησω τωι <ˉε παραληγομενον> και δια του ˉη γενομενον
κατα τον μελλοντα ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εστι δευτερας συζυγιας των
περισπωμενων, αλλα πρωτης, <οιον> <ελεω ελεεις· και ο> Μενανδρος εδηλωσεν
ειπων <fragm. 844> ελεειται ο ποιμην και καλειται ηδυτατος· ει γαρ ην της δευ
τερας, ελεαται ειχεν ειπειν, ωσπερ οραται· ει γαρ κατα Αιολεις και Ἴωνας ελεω
ελεαις εστιν, ωσπερ βοω βοαις, αλλ' ουν κατα κοινους και Ἀττικους ελεω ελεεις εστιν,
ωσ<περ ποιω ποιεις>. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι τα παραληγομενα τωι ˉο
πεντε εισιν· και τα μεν δυο τωι ˉη παραληγονται κατα τον μελλοντα, οιον βοω
βοησω, γοω γοησω, τα δε δυο τωι ˉα, οιον ακροω ακροασω (εξ ου το ακροωμαι και
ακροασομαι), μακκοω μακκοασω (μακκοω δε εστι το μωραινω), το δε εν διφορειται,
οιον αλοω αλοαις αλοασω <και αλοησω. Τα δε παρα ληγομενα> τωι ˉυ ολιγα εισιν,
απερ δια του ˉη εκφερονται κατα τον μελλοντα, οιον εγγυω εγγυησω (εξ ου το
εγγυωμαι και εγγυησομαι), λυω λυησω (λυω δε εστι το στασιαζω), δυω δυησω
(σημαινει δε το δυστυχω)· το δε ιχθυω ουκ εχει μελλοντα <εν χρησει>. Ουκ εχομεν
τινα εχοντα καθαρον το ˉω και παραληγομενα τωι ˉη η τωι ˉα η τωι ˉω· και τουτο
96

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ευλογως· τωι μεν γαρ <ˉω> ου <παραληγονται, ινα μη> ευρεθηι αλλεπαλληλον το ˉω,
τωι δε ˉα ου παραληγονται, επειδη η εντε 163 λεια της δευτερας συζυγιας των
περισπωμενων δια του ˉα <εστιν, οιον βοαω> περαω· ινα ουν μη δοξωσι κατα την
φωνην συνεμπιπτειν τηι εντελειαι, τουτου χαριν ουτε παραληγονται τωι ˉα· <τωι δε ˉη
ου παρα ληγονται>, ινα μη ευρεθηι αλλεπαλληλον το ˉη εν τωι μελλοντι. Ταυτα μεν
εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ο Ἀπολλωνιος <εν αλλοις διδασκει ημας> ταυτην την
διαιρεσιν, οτι εισι τινα μεν φωνηεντα χαιροντα τωι ˉη, τινα δε τωι ˉα, τινα δε τωι ˉη
και τωι ˉα· οιον το μεν ˉα χαιρει <και τωι ˉη, ως επι> του ∆αναη, χαιρει δε και τωι ˉα,
ως επι του πραια· το δε ˉε τωι ˉα χαιρει, οιον θεα θεα (η θεωρια)· το δε ˉι <τωι ˉα
χαιρει, οιον ανια> μανια κονια πενια· το δε ˉο και τωι ˉη χαιρει και τωι ˉα, οιον πνοη
ακοη ογδοη αθροα στοα· το δε ˉυ τωι ˉη χαιρει, οιον Λιβυη εγγυη· το δε ˉω τωι ˉη
χαιρει, οιον ζωη ιωη (σημαινει δε την εκπεμπομενην φωνην)· δια τουτο ουν τα μεν
παραληγομενα <η τωι ˉε η τωι ˉι> δια του ˉα εκφε ρονται κατα τον μελλοντα, οιον
ανιω ανιασω, εω εασω, τα δε παρα ληγομενα τωι ˉο διφορουνται κα<τα τον
μελλοντα>, τουτεστι και δια του ˉη και δια του ˉα εκφερονται, οιον βοω βοησω,
ακροω ακροασω (εξ ου το ακροωμαι και ακροασομαι), τα δε παραληγομενα τωι ˉυ δια
του ˉη, οιον εγγυω εγγυησω (εξ ου το εγγυωμαι <και> εγγυησομαι). Ταυτα μεν <περι
των εχοντων> καθαρον το ˉω. Περι δε των συμφωνων των τωι ˉω παραληγομενων,
ηγουν περι των εχοντων προ του ˉω συμφωνον, εστιν ειπειν ταυτα · τα εχοντα το
ˉρ υπερ μιαν συλλαβην μη προηγουμενου συμφωνου δια του ˉα εκφε ρομενον
εχουσι τον μελλοντα, οιον [ξυρω ξυρεις] φυρω φυρασω, γηρω γηρασω, περω
περασω, καταρω καταρασω (εξ ου το καταρωμαι και καταρασομαι), χωρις του <ξυρω
ξυρησω>· τουτο δε ο μεν Φιλοπονος πρωτης συζυγιας φησιν, οιον ξυρω ξυρεις, ο δε
Ἡρωδιανος δευ τερας, οιον ξυρω ξυραις. Τα δε εχοντα το ˉλ κανονιζει ο Φιλοπονος
ουτως· τα εχοντα το ˉλ υπερ μιαν συλλαβην μη προηγουμενου συμφω νου δια του
ˉα εχουσι τον μελλοντα εκφερομενον, οιον ελω ελασω, γελω γελασω, χαλω
χαλασω, ιλω ιλασω (σημαινει δε το ευμενη ποι ουμαι, ως <παρα τωι ποιητηι> <Α 100>
ιλασαμενοι πεπιθοιμεν). Και σημειουται το τιλω τιλησω (σημαινει δε το αποπατω,
οπερ εν τηι συνη 164 θειαι τζιλω λεγουσιν)· εχομεν δε του τιλω την χρησιν παρ'
Ἱππωνακτι, οιον <fragm. 55 B4> ωμιξεν αιμα και χολην ετιλησε· το δε ωμιξε
σημαινει <το ουρησε· σημειουται δε> και το χολω χολαις χολησω, <οπερ φησιν>
αναλογωτερον ειναι <παρα> τοις ιδιωταις λεγομενον χολασω· ουδαμου δε, ως
φησιν, ευρισκονται εν χρησει. Ταυτα μεν ο Φιλοπονος.
Ἀντικεινται δε τωι κανονι τουτωι πλειστα ιδου γαρ κραιπαλω κραι παλαις
κραιπαλησω δια <του ˉη, και συλω συλαις> συλησω δια του ˉη, και μελαγχολω
μελαγχολαις μελαγχολησω, <και> ασχαλω ασχαλαις ασχα λησω (σημαινει δε το
αδημονω), και εμπολω εμπολαις εμπολησω (σημαινει δε το πραγματευομαι), <και>
παμφαλω παμφαλαις παμφαλησω (σημαινει δε το ψευδομαι), και μυστιλω μυστιλαις
μυστιλησω (σημαινει δε το εκροφω τον ζωμον τοις ψωμιοις· μυστιλη γαρ εστιν ειδος
κοιλου αρτου, εις ον ερροφουν ζωμον οι Ἀθηναιοι εν ταις εορταις). Ἔστι δε
κα<νονισαι ταυτα> τουτον τον τροπον· τα εχοντα το ˉλ υπερ μιαν συλλαβην
παραληγοντος του ˉε δια του ˉα εκφερονται κατα τον μελ λοντα, οιον γελω γελασω,
ελω ελασω· τα δε λοιπα τα εχοντα το ˉλ η μονον η μετα συμφωνου, ειτε κατα
συλληψιν ειτε κατα διαστασιν, δια του ˉη εκφερονται κατα τον μελλοντα, οιον
συλω συλαις συλησω, κραιπαλω κραιπαλαις κραιπαλησω, [χολω χολαις χολησω]
μελαγχολω μελαγχολαις μελαγχολησω, ασχαλω ασχαλαις ασχαλησω, μυστιλω
μυστιλαις μυστιλησω, παμφαλω παμφαλαις παμφαλησω, εμπολω εμπολαις εμπο
λησω, ομοκλω ομοκλαις ομοκλησω, κολλω κολλαις κολλησω, μεταλλω μεταλλαις
μεταλλησω (σημαινει δε το <επιζητω>). Σημειουμεθα το χολω χολαις χολασω και το
97

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ιλω ιλαις ιλασω, ως παρα τωι ποιητηι <Α 100> ιλασαμενοι πεπιθοιμεν, οτι δια του ˉα
εξηνεχθησαν κατα τον μελ λοντα μη παραληγομενα τωι ˉε. <Τα> δε εχοντα το ˉρ
υπερ μιαν συλ λαβην μετα ετερου συμφωνου, ετι δε και τα εχοντα το ˉλ μετα ετερου
συμφωνου, δια του ˉη εκφερονται κατα τον μελλοντα, οιον ομοκλω ομοκλησω,
ποδαγρω ποδαγρησω, χειραγρω χειραγρησω. Τα δε μονο συλλαβα τα εχοντα το ˉρ η
το ˉλ, ει μεν μη ποιουσι παραγωγα εις ˉμˉι, δια του ˉα εκφερονται κατα τον
μελλοντα, οιον κλω κλασω, θλω θλασω, φλω φλασω (σημαινει δε και αυτο το
κλασω, ως παρ' Ἀριστοφανει 165 και φλατ' ανδρικως), δρω δρασω· ει δε ποιουσι
παραγωγα εις ˉμˉι, δια του ˉη εκφερονται κατα τον μελλοντα, οιον χρω κιχρημι
χρησω, πρω πιμπρημι πρησω, πλω πιμπλημι πλησω, τλω τλημι τλησω (σημαινει δε
το υπομενω). Τα δε εχοντα αλλο συμφωνον <χωρις του ˉλ και του ˉρ> δια του ˉη
εκφερονται κατα τον μελλοντα, οιον σμω σμαις σμησω, αμω αμαις αμησω, κνω κναις
κνησω (εξ ου το κνωμαι και <κνη σομαι), ζω ζηις> ζησω, νικω νικαις νικησω, κυβερνω
κυβερναις κυβερνησω, τιμω τιμαις τιμησω, ηβω ηβαις ηβησω, <τρυφω τρυφαις
τρυφησω>, ροφω ροφαις ροφησω, ακονω ακοναις ακονησω, τρυγω τρυγαις τρυγησω,
διψω διψαις διψησω, <πεινω πειναις> πεινησωτο γαρ πεινασω και διψασω δωρικως
ετρεψαν το ˉη εις ˉα μακρονσιγω σιγαις σιγησω, σιωπω σιωπαις σιωπησω· το σπω
σπησω και σπασω προς διαφορον σημαινο μενον διαφορον εχουσι και την
παραληγουσαν· επι μεν γαρ του ακο λουθω σπω σπαις σπησω λεγεται, επι δε του
ανασπω σπω σπαις σπασω και ανασπασω. Ταυτα εχομεν ειπειν και περι της
παραληγουσης του μελλοντος της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων. Περι δε
της παραληγουσης του μελλοντος της τριτης συζυγιας των περισπωμενων εστιν
ειπειν ταυτα, οτι η τριτη συζυγια των περι σπωμενων κατα τον μελλοντα η τωι ˉω
παραληγεται, οιον χρυσω χρυσωσω, η τωι ˉο, οιον ομω ομοσω. Και εστιν ειπειν, οτι
οσα μεν εχουσιν ονομα προυποκειμενον, δια του ˉω εκφερονται κατα τον μελ
λοντα, οιον χρυσος χρυσω χρυσωσω, αργυρος αργυρω αργυρωσω, γυψος γυψω
γυψωσω, χειρ χειρος χειρω χειρωσω (εξ ου το χειρουμαι και χειρωσομαι), πυρ πυρος
πυρω πυρωσω, στεφανος στεφανω στεφανωσω, ορθος ορθω ορθωσω, στρεβλος
στρεβλω στρεβλωσω, κακος κακω κακωσω, ταπεινος ταπεινω ταπεινωσω· οσα δε
ουκ εχουσιν ονομα προυποκει μενον, δια του ˉο εκφερονται κατα τον μελλοντα,
οιον ομω ομοσω, ονω ονοσω (σημαινει δε το μεμφομαι). Και ιστεον οτι παντα της
τριτης συζυγιας των περισπωμενων δια του ˉω εκφερονται κατα τον μελλοντα,
<χωρις> τουτων των τριων, ατινα ουδε εχουσιν ονομα προυποκειμενον, φημι δη του
ομω ομοσω και ονω ονοσω και αρω αροσω (σημαινει δε το αροτριω)· τουτο δε
διφορειται· τινες μεν γαρ δια του ˉο γραφουσιν αυτο, ως δοξαζοντες μη εχειν αυτο
ονομα προυποκειμενον, τινες δε δια του ˉω γραφουσιν 166 αυτο, λεγοντες, οτι εχει
ονομα προυποκειμενον το Ἄρης (Ἄρης δε εστιν ο σιδηρος). Ἰστεον δε οτι το ομω
ομοσω και ονω ονοσω και αρω αροσω δια του ˉο γραφομενα τα της αναλογιας
επληρωσαν· ωσπερ γαρ η πρωτη και η δευτερα συζυγια των περισπωμενων κατα τον
μελ λοντα ποτε μεν δια μακρου φωνηεντος εκφερονται, ποτε δε δια βρα χεος, οιον
βοησω τελεσω ποιησω γελασω, ουτως εδει και την τριτην συζυγιαν των
περισπωμενων κατα τον μελλοντα ποτε μεν δια μακρου φωνηεντος εκφερεσθαι,
ποτε δε δια βραχεος, οιον χρυσωσω ομοσω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι
ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν η μεν πρωτη συζυγια των περισπωμενων <η τωι ˉη
παραληγεται η τωι ˉε> κατα τον μελλοντα, <οιον ποιησω τελεσω, η δε δευτερα> η τωι
ˉη η τωι ˉα, οιον βοησω εασω, <η δε τριτη η τωι ˉω η τωι ˉο, οιον χρυσωσω ομοσω>.
Και εστιν ειπειν την απολογιαν ταυτην· αι συζυγιαι των περισπωμενων οσον κατα
την εντελειαν εκτης συζυγιας των βαρυτονων εισιν, το γαρ ποιω απο του ποιεω
γεγονεν, και το βοω απο του βοαω, και το χρυσω απο του χρυσοω· το δε ποιεω και
98

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

βοαω και χρυσοω εκτης συζυγιας των βαρυτονων εισιν· επειδη ουν η εκτη συζυγια
των βαρυτονων πηι μεν φυλαττει το φωνηεν του ενεστωτος εν τωι μελλοντι, οιον
ξεω ξεσω, σβεω σβεσω, τρεω τρεσω, πηι δε μεγεθυνει αυτο, οιον χεω χευσω, ρεω
ρευσω, πνεω πνευσω, πλεω πλευσω, τουτου χαριν και αι συζυγιαι των
περισπωμενων πηι μεν φυλαττουσι το φωνηεν της εντελειας εν τωι μελλοντι, πηι δε
μεγεθυνουσιν αυτο. Και λοιπον ευλογως η μεν πρωτη συζυγια των περισπωμενων η
τωι ˉη παραληγεται η τωι ˉε κατα τον μελλοντα, τωι μεν ˉε, επειδη η εντελεια της
πρωτης συζυγιας των περι σπωμενων το ˉε εχει, οιον ποιεω, τωι δε ˉη, επειδη το ˉε
μεγεθυνομενον εν τοις ρημασιν εις το ˉη τρεπεται, οιον ελαυνω ηλαυνον, ερμηνευω
ηρμηνευον, <ελεγχω ηλεγχον>· τα γαρ προσλαμβανοντα το ˉι ολιγα εισιν, α και
εσημειωσαμεθα. Ἡ δε δευτερα η τωι ˉη παραληγεται η τωι ˉα, <τωι μεν ˉα, επειδη> η
εντελεια της δευτερας συζυγιας των περι σπωμενων το ˉα εχει, οιον βοαω γελαω,
τωι δε ˉη, επειδη το ˉα μεγε θυνομενον εν τοις ρημασιν εις το ˉη τρεπεται, οιον αγω
ηγον, ακουω ηκουον, αριστω ηριστων. Ἡ δε τριτη η τωι ˉω παραληγεται η τωι ˉο, τωι
μεν ˉο, επειδη η εντελεια της τριτης συζυγιας των περισπωμενων 167 το ˉο εχει,
οιον χρυσοω, τωι δε ˉω, επειδη το ˉο μεγεθυνομενον εν τοις ρημασιν εις το ˉω
τρεπεται, οιον ομνυω ωμνυον, οπλιζω ωπλιζον, ορθω ωρθουν. Τυψεις, τυψει. ∆υικα·
τυψετον, τυψετον. Πληθυντικα· τυψομεν, τυψετε, τυψουσιν· ειρηται. Μελλων
δευτερος.Τυπω· πας δευτερος αοριστος την ˉοˉν εις ˉω μεταβαλων και την εν αρχηι
κλιτικην εκτασιν αποβαλων δευτερον μελ λοντα ποιει.
Ἐνταυθα περι του δευτερου μελλοντος διαλαμβανει· και ιστεον οτι ο
δευτερος μελλων τωι μεν σημαινομενωι ο αυτος εστι τωι πρωτωι μελλοντι, φωνηι δε
<μονηι διενηνοχεν>· το γαρ τυψω και τυπω το αυτο μεν σημαινουσιν, μονηι δε τηι
φωνηι διαφερουσιν, καθαπερ και ο δευτερος αοριστος φωνηι μονηι διαφερει του
πρωτου αοριστου, ως εν τηι περι τουτου διδασκαλιαι μεμαθηκαμεν. Κανονιζεται δε ο
δευ τερος μελλων απο του δευτερου αοριστου τουτον τον τροπον· πας δευτερος
αοριστος την ˉοˉν εις ˉω μεταβαλων μετα περισπωμενου τονου και την εν αρχαις
κλιτικην εκτασιν αποβαλων μελλοντα δευτερον ποιει το δευτερον και τριτον
προσωπον εχοντα δια της ˉεˉι διφθογγου εκφερομενον, οιον ετυπον τυπω τυπεις
τυπει, εκτανον κτανω κτανεις κτανει, εσπαρον σπαρω σπαρεις σπαρει, εφθαρον
φθαρω φθαρεις φθαρει, εκαρον καρω καρεις καρει. Ἰστεον δε οτι ωσπερ η πρωτη
συζυγια των περισπωμενων κλινεται, ουτω κλινεται και ο δευτερος μελλων· ωσπερ
γαρ ποιω ποιεις ποιει, ποιειτον ποιειτον, ποιουμεν ποιειτε ποιουσιν, ουτω και τυπω
τυπεις τυπει, τυπειτον τυπει τον, τυπουμεν τυπειτε τυπουσιν· ου μονον δε ο
δευτερος μελλων ομοιως τηι πρωτηι συζυγιαι των περισπωμενων κλινεται, αλλα και
<πας μελλων> περισπωμενος, ειτε πρωτος ευρεθηι ειτε δευτερος, οιον ευφρανω
ευφρανεις ευφρανει, ευφρανειτον ευφρανειτον, ευφρανουμεν ευφρα νειτε
ευφρανουσιν. ∆ει δε γινωσκειν, οτι η μεν πρωτη συζυγια των περισπωμενων εκ
συναιρεσεως <εστιν, το γαρ ποιω απο του> ποιεω γεγονεν· ο δε περισπωμενος
μελλων ουκ εστιν εκ συναιρεσεως, το γαρ ευφρανω και τυπω ουκ εκ συναιρεσεως
εισιν, ουδε γαρ εχουσιν εντε λειαν, ινα ταυτα ειπωμεν συνηιρημενα· <το γαρ ιδεειν>
απαρεμφατον δευτερου αοριστου και μελλοντος, οιον <Γ 236> δοιω δ' ου δυνα μαι
ιδεειν κοσμητορε λαων, ουκ εστιν εντελες του ιδειν, αλλα τουναντιον απο του ιδειν
γεγονε κατα διαλυσιν, ωσπερ και απο του ευφρανειν το <Ε 688> ευφρανεειν. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι αι μετοχαι του δευτερου αοριστου και του δευτερου 168
μελλοντος ομοφωνουσιν αλληλαις· και γαρ του δευτερου αοριστου η μετοχη τυπων
εστιν, και του δευτερου μελλοντος η μετοχη ομοιως τυπων εστιν, αλλ' εχουσι
διαφοραν ομοιως κατα τον τονον και κατα την κλισιν· και κατα μεν τον τονον, οτι η
μετοχη του δευτερου αορι στου οξυνεται, και γαρ τυπων εστιν οξυτονως, η δε του
99

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δευτερου μελ λοντος τυπων περισπωμενως· κατα την κλισιν δε διαφερουσιν, οτι η
του μεν δευτερου αοριστου μετοχη δια του ˉο κλινεται, οιον τυπων τυποντος, η δε
του δευτερου μελλοντος μετοχη δια της ˉοˉυ διφθογγου κλινεται, οιον τυπων
τυπουντος. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι λεγει ο Ἡρωδιανος, ως ουδεποτε
ευρισκεται δευ τερος μελλων ενεργητικος οριστικος <εν χρησει· ας> γαρ, φησιν, παρε
θετο χρησεις ο Ἀπολλωνιος, η πεπλασμεναι αυτωι εισιν, ως το φυγω δραμω τυπω, ου
δευτεροι γαρ μελλοντες· <ουδεις γαρ των παλαιων>, φησιν, τουτοις εχρησατο· η
ενεστωτες εισιν αντι μελλοντων, ως το <Ι 388> κουρην δ' ου γαμεω Ἀγαμεμνονος
Ἀτρειδαο, <και ως το <Ψ > παντα γαρ ηδη τοι τελεω>· ενταυθα γαρ οι ενεστωτες
<εισιν αντι μελλοντων, αντι γαρ του γαμησω> και τελεσω, ωσπερ και εν τωι <Α 184>
εγω δε κ' αγω Βρισηΐδα καλλιπαρηιον ενεστως εστιν αντι μελλοντος του αξω· αλλως
τε δε ουδεποτε μελλων οριστι κος διαλυεται· πως ουν το γαμεω και τελεω, ει γε
μελλοντες υπηρχον, εν διαλυσει παραλαμβανονται; αρα ουν εντελειαι εισιν
ενεστωτων το γαμεω και τελεω· προσκειται οριστικος, επειδη το ευφρανειν απαρ
εμφατον γινεται κατα διαλυσιν ευφρανεειν, οιον <Ε 688> ευφρανεειν αλοχον τε
φιλην και νηπιον υιον. Σημειουται δε το εκχεω δευ τερου μελλοντος, οιον και το
κατακλιει παρ' Ευπολιδι εν Χρυσογενει, οιον <fragm. 287 Κ> ει μη τις αυτην
κατακλιει· γεγονε δε το κατα κλιει τουτον τον τροπον· εστι κλειω, τουτου ο δευτερος
αοριστος εκλιον δια του ˉι, της παραληγουσης συσταλεισης, ωσπερ λειπω ελιπον,
πειθω επιθον, και λοιπον εκειθεν κατακλιω ο δευτερος μελλων και κατακλιει το
τριτον προσωπον. Τουτων ουτως εχοντων ιστεον, οτι το κρεμω και αγορω τινες
λεγουσι δευτερου μελλοντος ειναι· εστι δε ειπειν, οτι ταυτα ου δυναν 169 ται ουτε
δευτερου μελλοντος ειναι, αλλ' ουτε πρωτου· και δευτερου μεν γαρ μελλοντος ου
δυνανται ειναι, επειδη ο δευτερος μελλων το δευτερον και τριτον προσωπον δια της
ˉεˉι διφθογγου εχει εκφερομενον, οιον τυπω τυπεις τυπει, νυγω νυγεις νυγει· ταυτα
δε δια της ˉαι διφθογγου εχουσι το <δευτερον και> τριτον προσωπον εκφερομενον,
οιον κρεμω κρεμαις κρεμαι, αγορω αγοραις αγοραι· πρωτου δε μελλοντος ου δυνανται
ειναι, επειδη πρωτον μεν ο πρωτος μελλων το δευτερον και τριτον προσωπον εχει
δια της ˉεˉι διφθογγου εκφερομενον, οιον τυψω τυψεις τυψει, ευφρανω ευφρανεις
ευφρανει, ταυτα δε, ως ειρη ται, εχουσι το δευτερον και τριτον προσωπον δια της ˉαι
διφθογγου εκφερομενον· δευτερον δε πρωτου μελλοντος <ου δυνανται ειναι>,
επειδη ουδεποτε ελαττονας συλλαβας εχει ο μελλων του ιδιου ενεστω τος, αλλ' <η>
ισοσυλλαβει αυτωι, οιον τυπτω τυψω, λεγω λεξω, η περιττο συλλαβει, οιον ποιω
ποιησω, νοω νοησω· εαν ουν το αγορω και κρεμω δωμεν μελλοντας ειναι,
ευρισκονται ελαττονας συλλαβας εχοντες του ενεστωτος, ο γαρ ενεστως αγοραζω
και κρεμαζω εστιν, οπερ αδυνατον. Ἀλλα λεγομεν, οτι εστιν αγοραζω και κρεμαζω·
<τουτων ο> μελλων κρεμασω και αγορασω, και κατα αποβολην του ˉς κρεμαω και
αγοραω, και κατα κρασιν των φωνηεντων <τουτεστι του ˉα και ˉω> εις ˉω γινε ται
κρεμω και αγορω, ωσπερ βοαω βοω, περαω περω· και επειδη εχουσι τι ποτε μη
αρμοζον <τωι μελλοντι, τουτεστιν> ενδειαν συλλα βηςτουτο δε ουχ αρμοζει τωι
μελλοντι, ο γαρ μελλων, ως ειρηται, ου θελει εχειν ελαττονας συλλαβας του ιδιου
ενεστωτος, οιον τυπτω τυψω, ποιω ποιησωτουτου χαριν μετηλθον εις ενεστωτα·
ουτω γαρ και εν τωι αρε<σκω και μεθυσκω> γεγονεν· εστι γαρ αρω αρεσω και μεθυω
μεθυσω, και προσελθοντος του ˉκ κατα τον μελλοντα ανε δραμον <ταυτα εις>
ενεστωτα, επειδη εδεξαντο τι ποτε μη αρμοζον τωι μελλοντι, φημι δη το ˉκ, το γαρ
ˉκ ουκ εστι χαρακτηριστικον <βαρυτονου> μελλοντος· προσκειται βαρυτονου
μελλοντος δια τον <επλα κον> πλακω δευτερον μελλοντα. Τυπεις, τυπει. ∆υικα·
τυπειτον, τυπειτον. Πληθυντικα· τυπουμεν, τυπειτε, τυπουσιν. Ειρηται οτι πας
μελλων περισπω μενος, <ειτε πρωτος> ευρεθηι ειτε δευτερος, ομοιως τηι πρωτηι
 

100
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

συζυγιαι των περισπωμενων κλινεται. Ταυτα μεν εν τουτοις· εν οις συν θεωι
<πεπληρωνται> τα ενεργητικα της οριστικης εγκλισεως. 170 Ὁριστικα παθητικα
χρονου ενεστωτος.Τυπτομαι· πας ενεστως οριστικος <εις ˉω ληγων> αμοιβηι του ˉω
εις ˉο και προσθηκηι της ˉμˉαˉι το παθητικον ποιει, λεγω λεγομαι.
Κανονισας ο τεχνικος τα ενεργητικα της οριστικης εγκλισεως μετερχεται νυν
και κανονιζει τα παθητικα· διαλαμβανει δε και περι των λοιπων χρονων της μεσης
διαθεσεως, αοριστου φημι και μελλοντος· περι δε του παρακειμενου και
υπερσυντελικου της μεσης διαθεσεως εν τοις ενεργητικοις διελαβεν· και περι του
ενεστωτος και παρατατικου της μεσης διαθεσεως ηδη ειρηκαμεν, οτι οι αυτοι εισι
τοις ενεστωσι και παρατατικοις της παθητικης διαθεσεως, αλλ' εκ της συνταξεως
διακρι νονται· το γαρ κολαζομαι και βιαζομαι προς την συνταξιν εχουσι και την
διαθεσιν· ει μεν γαρ ειπωμεν κολαζομαι υπο σου και βιαζομαι υπο σου, παθητικα
εισιν, ει δε κολαζομαι σε και βιαζομαι σε, μεσα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Κανονιζει δε ο
τεχνικος τον ενεστωτα της παθητικης διαθεσεως ουτως· πας ενεστως οριστικος εις
ˉω ληγων τροπηι του ˉω εις ˉο και προσθηκηι της ˉμˉαˉι παθητικος γινεται, οιον
τυπτω τυπτομαι, γραφω γραφομαι, λεγω λεγομαι, βιαζω βιαζομαι, κολαζω
κολαζομαι· τα δε περισπωμενα απο των εντελεστερων συναιρουμενα προς την
συναιρεσιν ποιουνται την παραληγουσαν, οιον <ποιεω ποιεομαι και κατα κρασιν>
του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον ποιουμαι, ωσπερ χαλκεος χαλκους· και παλιν
βοαω βοαομαι και κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις το ˉω βοωμαι, <ωσπερ ελουσαο
ελουσω· και παλιν χρυσοω χρυσοομαι και κατα κρασιν των δυο ˉοˉο> εις την ˉοˉυ
διφθογγον χρυσουμαι, ωσπερ νοος νους. <Προσκειται εν τω κανονι το οριστικος,
οιον πας ενεστως> οριστι κος, δια τους υποτακτικους ενεστωτας· οι γαρ υποτακτικοι
ενεργητικοι ενεστωτες ου τρεπουσι το ˉω εις ˉο εν τοις παθητικοις ενεστωσιν, αλλα
φυλαττουσιν αυτο, οιον εστιν ο ενεργητικος ενεστως ο υποτακτικος εαν τυπτω και ο
παθητικος εαν τυπτωμαι δια του ˉω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἔστι δε καθολικως ουτω
κανονισαι και ειπειν, οτι πας ενεστως οριστικος και πας μελλων οριστικος εις ˉω
ληγων προσθηκηι της ˉμˉαˉι η παθητικον η μεσον ποιουσιν· και ο μεν ενεστως
προσλαμβανων την ˉμˉαˉι συλλαβην παθητικον και μεσον ποιει, οιον τυπτω
τυπτομαι υπ' αυτου 171 και τυπτομαι αυτον, και παλιν βιαζω βιαζομαι υπ' αυτου και
βιαζομαι αυτον· ο δε μελλων προσθηκηι της ˉμˉαˉι μεσον ποιει, ου μην παθητικον,
και ο μεν πρωτος ενεργητικος μελλων <πρωτον μεσον> μελλοντα, οιον τυψω
τυψομαι, ο δε δευτερος ενεργητικος μελλων δευτερον μεσον μελ λοντα ποιει, οιον
τυπω τυπουμαι, νυγω νυγουμαι, καρω καρουμαι, σταλω σταλουμαι. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι προσερχομενης της ˉμˉαˉι συλλαβης η φυλαττεται το ˉω η
τρεπεται εις το ˉο η εις την ˉοˉυ διφθογγον· και φυλαττεται μεν το ˉω της δευτερας
συζυγιας των περισπωμενων εν μονωι τωι ενεστωτι, οιον βοω βοωμαι, περω περωμαι,
γελω γελωμαι· προσκειται εν μονωι τωι ενεστωτι, επειδη εν τωι μελλοντι τρεπει η
δευτερα συζυγια <των περισπωμενων> το ˉω εις το ˉο, οιον βοησω βοησομαι,
ακροασω ακροα σομαι· και εν ολοις δε τοις υποτακτικοις, οποιας αν ειη συζυγιας το
ρημα η οποιου χρονου, φυλαττεται το ˉω, οιον εαν τυπτω εαν τυπτω μαι, εαν ποιω
εαν ποιωμαι, <εαν βοω> εαν βοωμαι, εαν περω εαν περωμαι, εαν χρυσω εαν
χρυσωμαι. Τρεπεται δε το ˉω εις το ˉο επι ολων των βαρυτονων, ειτε ενεστωτες
εισιν ειτε μελλοντες, χωρις των υποτακτικων <δηλονοτι>, οιον τυπτω τυπτομαι,
λεγω λεγομαι, τυψω τυψομαι, λεξω λεξομαι, ποιησω ποιησομαι· επι δε των
περισπωμενων, <υπεσταλμενων> των της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων,
τρεπε ται το ˉω εις την ˉοˉυ διφθογγον, ειτε ενεστωτες εισιν ειτε μελλοντες, οιον
<ποιω ποιουμαι>, στεφανω στεφανουμαι, κουφιω κουφιουμαι. Ταυτα μεν εν τουτοις
περι των εις ˉω ρηματων. Τα δε εις ˉμˉι ληγοντα ρηματα τροπηι της ˉμˉι εις ˉμˉαˉι
 

101
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

το παθητικον ποιουσιν, οιον τιθημι τιθεμαι, και συστελλουσι την παραληγουσαν· και
η μεν <πρωτη συζυγια των> εις ˉμˉι συστελλει την παραληγουσαν εις το ˉε, οιον
τιθημι τιθεμαι, ιημι ιεμαι, η δε δευτερα εις το ˉα συστελλει την παραληγουσαν, οιον
ιστημι ισταμαι, η δε τριτη εις το ˉο συστελλει την παραληγουσαν, οιον διδωμι
διδομαι, η δε τεταρτη το διχρονον μονον <συστελλει>, οιον πηγνυμι πηγνυμαι,
ολλυμι ολλυμαι, ζευγνυμι ζευγνυ μαι. Τουτων ουτως εχοντων το ημαι (το σημαινον
το καθημαι) και το κειμαι δοκουσι μητε απο των εις ˉω ειναι μητε απο των εις ˉμˉι·
και απο μεν των εις ˉω δοκουσι μη ειναι, επειδη τα απο των εις ˉω η τωι ˉο
παραληγονται εν τωι εις ˉμˉαˉι παθητικωι ενεστωτι, οιον τυπτομαι λε 172 γομαι, η
τωι ˉω, οιον βοωμαι περωμαι, η τηι ˉοˉυ διφθογγωι, οιον ποι ουμαι φανουμαι
χρυσουμαι· επειδη ουν ταυτα ουδενι εκ τουτων παρα ληγονται, αρα ουκ εισιν εκ των
εις ˉω· αλλ' ουτε δε εκ των εις ˉμˉι εισιν· τα γαρ εις ˉμˉι η τωι ˉε παραληγονται εν
τοις παθητικοις, οιον τι θεμαι, η τωι ˉα συνεσταλμενωι, οιον ισταμαι, η τωι ˉο, οιον
διδομαι, η διχρονωι συνεσταλμενωι, οιον ζευγνυμαι· ταυτα δε <επειδη> ουδενι εκ
τουτων παραληγονται, αρα ουκ εισιν ουτε παρα των εις ˉμˉι. Τι ουν εστιν ειπειν;
λεγομεν οτι απο των εις ˉμˉι εισιν· ελεγχονται γαρ ταυτα απο των δευτερων
προσωπων οντα απο των εις ˉμˉι, λεγω δη απο του ησαι (εξ ου το καθησαι) και απο
του κεισαι, οιον ως παρα τωι ποιητηι <Υ 389> κεισαι, Ὀτρυντειδη, παντων
εκπαγλοτατ' ανδρων· πας γαρ ενεστως εις ˉμˉαˉι ληγων και εχων εις ˉσˉαˉι το
δευτερον προσωπον απο των εις ˉμˉι εστιν, οιον τιθεμαι τιθεσαι, ισταμαι ιστασαι,
διδομαι διδοσαι, ζευγνυμαι ζευγνυσαι· ει ουν εστι το δευτερον προσωπον ησαι και
κεισαι, δηλονοτι απο των εις ˉμˉι εισιν. Ἔστι δε σχηματισαι αυτα ουτως· εστιν εω
και κεω βαρυτονα· ταυτα περισπωμενως γινονται εω και κεω, ειτα εκ τουτων των
περισπωμενων γινονται παραγωγα εις ˉμˉι, οιον εημι και κεημι, και λοιπον ο
παθητικος ενεστως εεμαι και κεεμαι, ωσπερ τιθημι και τιθεμαι, και κατα κρασιν των
δυο ˉεˉε πηι μεν εις το ˉη γι νεται ημαι, πηι δε εις την ˉεˉι διφθογγον κειμαι· διατι δε
επι μεν του ημαι τα δυο ˉεˉε εις το ˉη εκραθησαν, επι δε του κειμαι εις την ˉεˉι δι
φθογγον, εν τωι <Ῥηματικωι Ἀπολλωνιου>, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Τυπτηι· παν
πρωτον προσωπον εχον το ˉμ κλιτικον του τριτου προσωπου το ˉτ ητοι τρεπον εις
το δευτερον ποιει, η υποστελλον το ˉτ του τριτου και κρασιν ποιουμενον των
φωνηεντων. Το παρον δευτερον ενικον παθητικον προσωπον και τα ομοια εκ του
ιδιου τριτου ενικου κανονιζονται· κανονιζονται δε τουτον τον τροπον· παν πρωτον
προσωπον εχον το ˉμ κλιτικον του τριτου προσωπου το ˉτ ητοι τρεπον εις ˉς το
δευτερον προσωπον ποιει, η αποβαλλον το ˉτ του τριτου και κρασιν ποιουμενον των
φωνηεντων. Και οσα μεν εχουσι την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως,
εκεινα τροπηι του ˉτ εις ˉς ποιουσι το δευτερον προσωπον, οιον πεποιη μαι
πεποιηται πεποιησαι, επεποιημην επεποιητο επεποιησο, πεποιηκως γαρ η ενεργητικη
μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως· και παλιν τιθεμαι <τιθεται> τιθεσαι, ετιθεμην
ετιθετο ετιθεσο, τιθεις γαρ η ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως· οσα δε ουκ
εχουσι την ενεργητικην 173 μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, εκεινα αποβοληι του
ˉτ και κρασει των φωνηεντων ποιουσι το δευτερον προσωπον, οιον τυπτομαι τυπτε
ται και κατα αποβολην του ˉτ τυπτεαι και κρασει του ˉε και ˉα εις ˉη τυπτηι, ωσπερ
βελεα βελη, και μενει το ˉι προσγεγραμμενον και ανεκ φωνητον δια το μεγεθος του
ˉη· και παλιν <ετυπτομην> ετυπτετο και κατα αποβολην του ˉτ ετυπτεο και κατα
κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον ετυπτου, ωσπερ χαλκεος χαλκους·
<ουδε> γαρ εχουσι ταυτα την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, τυπτων
γαρ εστιν η ενεργητικη μετοχη· <και παλιν> ετυψαμην ετυψατο και κατα απο βολην
του ˉτ ετυψαο και κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις το ˉω ετυψω, ωσπερ <βοαομεν
βοωμεν>· ουδε γαρ εχει τουτο την ενεργητικην μετ οχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως,
 

102
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τυψας γαρ εστιν η ενεργητικη μετοχη <εις ˉς μεν> αλλ' ουκ οξυτονος. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι ποιουνται την τροπην του ˉτ εις το ˉς <εν μεν τοις εις ˉω> οι
τε παρακειμενοι και υπερσυντελικοι, επειδη εχουσι την ενερ γητικην μετοχην εις ˉς
μετ' οξειας τασεως, οιον πεποιημαι πεποιηται πε ποιησαι, επεποιημην επεποιητο
επεποιησο, πεποιηκως γαρ η ενεργη τικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως· την δε
<αποβολην του ˉτ> και κρα σιν των φωνηεντων <οι> ενεστωτες παρατατικοι
αοριστοι μεσοι και μελλοντες απαντες, τουτεστι και παθητικοι <και μεσοι>, επειδη
ουκ εχουσιν ουτοι την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, οιον τυπτομαι
τυπτεται τυπτεαι και τυπτηι, ετυπτομην ετυπτετο <ετυπτεο> και ετυπτου, τυπτων γαρ
εστιν η ενεργητικη μετοχη ουτε εις ˉς ουτε οξυτονος· και παλιν ετυψαμην ετυψατο
ετυψαο ετυψω, τυψας γαρ εστιν η μετοχη η ενεργητικη εις ˉς μεν αλλ' ουκ
οξυτονος· και παλιν ετυπομην ετυπετο ετυπεο ετυπου, τυπων γαρ η ενεργητικη
μετοχη οξυτονος μεν αλλ' ουκ εις ˉς· και παλιν τυφθησομαι τυφθησεται τυφθη σεαι
και τυφθησηι, τυψομαι τυψεται τυψεαι και τυψηι, τυψων γαρ η ενεργητικη μετοχη
ουτε εις ˉς ουτε οξυτονος· και παλιν τυπησομαι τυ πησεται τυπησεαι τυπησηι,
τυπουμαι τυπειται τυπειαι και κατα αποβο λην του ˉι τυπεαι και κατα κρασιν των
φωνηεντων τυπηι, τυπων γαρ η ενεργητικη μετοχη ουτε εις ˉς ουτε οξυτονος.
Προσκειται δε <αορι στοι μεσοι δια τους> παθητικους· ουτοι γαρ απο του πρωτου
προσω που ποιουσι το δευτερον προσωπον τροπηι του ˉν εις το ˉς, οιον ετυ φθην
ετυφθης, ετυπην <ετυπης>, τωι κανονι τωι ρηθεντι εν τηι περι του ενεργητικου
υπερσυντελικου διδασκαλιαι· ουδε γαρ εχουσι το ˉτ κατα 174 το τριτον προσωπον,
<ινα εκ> του τριτου προσωπου κανονισθωσιν. Ἐν δε τοις εις ˉμˉι παντηι τροπηι του ˉτ
εις το ˉς ποιουσι το δευτερον προσωπον, επειδη ταυτα την ενεργητικην μετοχην εις
ˉς μετ' οξειας τα σεως εχουσιν, οιον τιθεμαι τιθεται τιθεσαι, ετιθεμην ετιθετο
ετιθεσο, τιθεις γαρ η ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως· και παλιν εθεμην
εθετο εθεσο, εδομην εδοτο εδοσο, εσταμην εστατο εστασο, δους γαρ και θεις και στας
η ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως. ∆ει προσθειναι χωρις των
<μελλοντων και του πρωτου μεσου αορι στου>· ουτοι γαρ αποβοληι του ˉτ και κρασει
των φωνηεντων ποιουσι τα δευτερα προσωπα, επειδη ουκ εχουσι την ενεργητικην
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, οιον τεθησομαι τεθησεται τεθησεαι και τεθησηι,
θη σομαι θησεται θησεαι και θησηι, θησων γαρ η ενεργητικη μετοχη ουτε εις ˉς ουτε
οξυτονος· και παλιν εστησαμην εστησατο εστησαο και εστησω, στησας γαρ η
ενεργητικη μετοχη εις ˉς μεν αλλ' ουκ οξυτονος. Προσκειται εν τωι κανονι <εχον το
ˉμ κλιτικον, οιον παν πρωτον προ σωπον εχον το ˉμ κλιτικον, δια το εδαμην· τουτο
γαρ ου ποιει το δευτερον προσωπον> απο του τριτου η τροπηι του ˉτ εις το ˉς η απο
βοληι του ˉτ και κρασει των φωνηεντων, <επειδη ουκ εχει> το ˉτ κατα το τριτον
προσωπον· το γαρ ˉμ το ον εν τωι πρωτωι προσωπωι ουκ εστι κλιτικον αλλα
θεματικον, απο γαρ του <ενεστωτος εχει αυτο· δαμνω> γαρ <εστιν ο ενεστως>·
προσκειται δε ολως εχον το ˉμ κλιτικον δια το τυπτει εκεινος, <ορυττει εκεινος>·
ταυτα γαρ εχουσι το ˉτ, και ου ποιουσι το δευτερον προσωπον η τροπηι του ˉτ εις το
ˉς η αποβοληι του ˉτ και κρασει των φωνηεντων, επειδη ουκ εχουσιν ολως κατα το
πρω τον προσωπον το ˉμ· τυπτω γαρ και ορυττω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε
οτι και επι της πρωτης συζυγιας των περισπωμενων απο του τριτου προσωπου
γινεται το δευτερον προσωπον κατα απο βολην του ˉτ και κρασει των φωνηεντων·
ουδε γαρ εχει την ενεργητι κην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, οιον εστι
ποιουμαι ποιειται, και επειδη η ενεργητικη μετοχη ποιων εστιν ουτε εις ˉς ουτε
οξυτονος, τουτου χαριν αποβολη του ˉτ γινεται και κρασις των φωνηεντων, και
ουτως αποτελειται το δευτερον προσωπον· εστιν ουν ποιειται και κατα αποβολην
του ˉτ γινεται ποιειαι, και κατα αποβολην του ˉι γινεται ποι εαι και κρασει του ˉε
 

103
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και ˉα εις ˉη ποιηι περισπωμενως· η γαρ οξεια και η βαρεια εις περισπωμενην
συνερχονται, οιον παις παις, Πηλει Πηλει, 175 Ἡρακλεης Ἡρακλης, ποιεω ποιω· <το
δε ˉι> απεβληθη, επειδη ουδεποτε του ˉι μεσου οντος συναιρεσις γινεται των
φωνηεντων· αμελει εν τωι τωι εμωι πρωτον αποβαλλεται το ˉι του τωι αρθρου, και
ουτω γινεται η κρασις του ˉω και ˉε εις ˉω και γινεται τωμωι. Ἔστι δε και εκ του
εντελους τριτου προσωπου κανονισαι αυτο, φημι δη το ποιηι· εστι γαρ το εντελες
τριτον προσωπον ποιεεται, και κατα αποβολην του ˉτ γινεται ποιεεαι, και κατα
κρασιν του ˉε και ˉα εις το ˉη γινεται ποιεηι, ωσπερ τυπτεαι τυπτηι, και κατα κρασιν
του ˉε και της ˉηι διφθογγου της δια του ˉη και ˉι εις την ˉηι διφθογγον ποιηι. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι επι της δευτερας και τριτης συζυγιας των περισπω
μενων τα τριτα προσωπα του ενεργητικου ενεστωτος δευτερα γινονται παθητικα,
οιον βοω βοαις βοαι <εκεινος, βοωμαι> βοαι συ, και παλιν περω περαις περαι <εκεινος,
περωμαι περαι> συ, και παλιν γελω γελαις γελαι εκεινος, γελωμαι γελαι συ, και παλιν
[ως απο του] κοιμω κοι μαις κοιμαι εκεινος, και κοιμωμαι κοιμαι συ, και παλιν χρυσω
χρυσοις χρυσοι εκεινος, χρυσουμαι χρυσοι συ, και παλιν στεφανω στεφανοις
στεφανοι εκεινος και στεφανουμαι στεφανοι συ, και παλιν ορθω ορθοις ορθοι
εκεινος και ορθουμαι ορθοι συ· ουδε γαρ εχουσι ταυτα την ενερ γητικην μετοχην εις
ˉς μετ' οξειας τασεως, ινα απο του τριτου προσ ωπου ποιησωσι το δευτερον
προσωπον <τροπηι> του ˉτ εις το ˉς. Ἰστεον δε οτι οι Ἀθηναιοι και επι των
βαρυτονων και επι της πρωτης συζυ γιας των περισπωμενων <το τριτον προσωπον
του> ενεργητικου εν εστωτος δευτερον ποιουσι παθητικον, οιον τυπτω τυπτεις
τυπτει <και> τυπτομαι τυπτει αττικως δια της ˉεˉι διφθογγου, και παλιν ως απο του
βουλω βουλεις βουλει γινεται βουλομαι βουλει αττικως δια της ˉεˉι δι φθογγου, ως
παρα Μενανδρωι εν τωι <fragm. 898> <βουλει τι Κνημων;> ειπε μοι, και παλιν ποιω
ποιεις ποιει και ποιουμαι ποιει αττικως δια της ˉεˉι διφθογγου· παντως δε οι
Ἀθηναιοι τουτο ποιουσιν, αλλ' ακολουθουσι και οι πεζολογοι, επει οι τραγικοι τουτο
ου ποιουσιν αλλ' ακολουθουσι τοις κοινοις. Ταυτα μεν εν τουτοις. Και αξιον εστι
ζητησαι, διατι η μεν πρωτη συζυγια των περισπω μενων το δευτερον προσωπον του
παθητικου ενεστωτος δια του ˉη και ˉι εχει ομοιως τοις βαρυτονοις, <οιον> ποιουμαι
ποιηι, ως τυπτομαι τυπτηι, η δε δευτερα και τριτη συζυγια των περισπωμενων ουδεν
τοι 176 ουτον εχει, αλλ', ως ειρηται, το δευτερον προσωπον του παθητικου εν
εστωτος ομοφωνον εχει τωι τριτωι προσωπωι του ενεργητικου ενεστωτος, οιον γελω
γελαις γελαι εκεινος, γελωμαι γελαι συ, χρυσω χρυσοις χρυ σοι εκεινος, χρυσουμαι
χρυσοι συ. Και εστιν ειπειν την απολογιαν ταυτην· επειδη η μεν πρωτη συζυγια των
περισπωμενων κατα το δευ τερον προσωπον του ενεργητικου ενεστωτος ομοιως τοις
βαρυτονοις εκφερεταιδια γαρ της ˉεˉι διφθογγου εκφερεται ομοιως αυτοις, οιον
ποιω ποιεις, ως τυπτω τυπτειςτουτου χαριν και κατα το δευτερον προσωπον του
παθητικου ενεστωτος δια του ˉη και ˉι εκφερεται ομοιως τοις βαρυτονοις, οιον
ποιουμαι ποιηι, ωσπερ τυπτομαι τυπτηι· η δε δευτερα και τριτη συζυγια των
περισπωμενων επειδη ουκ εκφερονται κατα το δευτερον προσωπον του ενεργητικου
ενεστωτος ομοιως τοις βαρυτονοιςη μεν γαρ δια της ˉαι διφθογγου εκφερεται, η δε
δια της ˉοˉι διφθογγου, οιον γελω γελαις γελαι, χρυσω χρυσοις χρυσοι, τα δε δευτερα
προσωπα των βαρυτονων δια της ˉεˉι διφθογγου εκφερονται, οιον τυπτω
τυπτειςτουτου χαριν ουτε κατα το δευτερον προσωπον του παθητικου ενεστωτος δια
του ˉη και ˉι εκφερονται ομοιως τοις βα ρυτονοις, αλλ' εχουσιν αυτο ομοφωνον, ως
ειρηται, τωι τριτωι προσ ωπωι του ενεργητικου ενεστωτος. Τουτων ουτως εχοντων δει
γινωσκειν, οτι το καθηι και το μεμνηι και το δυνηι παραλογα εισιν· το μεν γαρ καθηι
και δυνηι ενεστωτος εισι παθητικου απο των εις ̣`̣é, ο δε παθητικος ενεστως απο των
εις ˉμˉι τροπηι του ˉτ του τριτου προσωπου εις το ˉς το δευτερον προσωπον ποιει,
 

104
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

οιον τιθεται τιθεσαι· ουτως ουν και δυναται δυνασαι, ως γαρ απο του δυνημι εστι,
και καθηται καθησαι, απο γαρ του ημαι εστιν, οπερ, ως ανωτερω δεδεικται, απο των
εις ˉμˉι εστιν· παραλογως αρα το καθηι και δυνηι· το δε μεμνηι παθητικου
παρακειμενου εστιν· πας δε παθητικος παρακειμενος τροπηι του ˉτ του τριτου
προσωπου εις το ς ποιει το δευτερον προσωπον, οιον πεποιηται πεποιησαι, νενοηται
νε νοησαι· ουτως ουν και μεμνηται μεμνησαι, παραλογως αρα το μεμνηι. Τι ουν εστιν
ειπειν; λεγομεν, οτι ταυτα αποβολην πεπονθασι συμφω νου ιωνικως και συστολην
της παραληγουσης ομοιως ιωνικως και κρα σιν των φωνηεντων αττικως, οιον
μεμνημαι μεμνηται μεμνησαι, και κατα αποβολην του ˉς ιωνικως γινεται μεμνηαι,
και κατα συστολην της παραληγουσης παλιν ιωνικως μεμνεαι· και γαρ οι Ἴωνες
ειωθασι πολ 177 λακις αποβαλλειν το συμφωνον του δευτερου προσωπου, ως εν τωι
επισταμαι επισταται επιστασαι και επιστααι, και την παραληγουσαν παν τως
συστελλουσιν εις ˉε, οιον επιστεαι, χωρις ει μη το δευτερον προσ ωπον εις ˉο ληγει·
τοτε γαρ ου συστελλεται η παραληγουσα εις ˉε, αλλα φυλαττεται, οιον εφαμην
εφατο εφασο και εφαο, εξ ου το <π 168. ς 171> επος φαο· ενταυθα γαρ φυλαττεται η
παραληγουσα, επειδη εις ˉο ληγει το δευτερον προσωπον· εστιν ουν μεμνημαι
μεμνηται με μνησαι, και κατα αποβολην του ˉς μεμνηαι, και κατα συστολην της
παραληγουσης μεμνεαι, και κατα κρασιν Ἀττικην του ˉε και ˉα εις ˉη μεμνηι, ωσπερ
βελεα βελη, και μενει το ˉι προσγεγραμμενον· και παλιν εστι δυναμαι δυναται
δυνασαι, και κατα αποβολην του ˉς δυνααι, και κατα συστολην της παραληγουσης
ηγουν τροπηι του ˉα εις ˉε δυνεαι, και κατα κρασιν του ˉε και ˉα εις το ˉη δυνηι, και
μενει το ˉι προσγεγραμμε νον· και παλιν εστι καθημαι καθηται καθησαι, και κατα
αποβολην του ˉς καθηαι και κατα συστολην της παραληγουσης καθεαι, και κατα
κρασιν του ˉε και ˉα εις ˉη καθηι, και μενει το ˉι προσγεγραμμενον. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, πως του τυπτοιμι πρωτου προσωπου εχοντος
το ˉμ κλιτικοναπο γαρ του τυπτω ενεστωτος οριστικου γι νεται το ευκτικον κατα
κλισιν τυπτοιμι εχον το ˉμ κλιτικον, ουδε γαρ εχει αυτο απο του θεματος ηγουν απο
του οριστικου ενεστωτοςτο τριτον προσωπον το τυπτοι ου ποιει το δευτερον το
τυπτοις ουτε τροπηι του ˉτ εις το ˉς ουτε αποβοληι του ˉτ και κρασει των
φωνηεντων. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι το δευτερον ενικον προσωπον εκ του τριτου γι
νεται η τροπηι του ˉτ εις ˉς η αποβοληι του ˉτ και κρασει των φωνηεν των, ηνικα το
τριτον προσωπον εχει το ˉτ κλιτικον, ως επι του τυπτε ται και λεγεται· ταυτα γαρ
απο του τυπτω και λεγω γινομενα το ˉτ εν τηι τελευταιαι συλλαβηι απο κλισεως
εχουσιν· εν δε τωι τυπτοι τριτωι προσωπωι ευκτικωι τωι απο του τυπτοιμι ουκ εστι
κλιτικον το ˉτ, αλλα θεματικον, απο γαρ του τυπτω ενεστωτος εστι το ˉπˉτ· ουτω
γαρ και επι του Κρατης ονοματος απο του κρατω ρηματος γεγονοτος λεγομεν το ˉτ
θεματικον ειναι, επι δε του θυτης απο του θυω γενομενου ουκ ετι το ˉτ θεματικον
λεγομεν ειναι, ουδε γαρ ο θυω ενεστως εχει το ˉτ, διο ουδε την κλισιν, ως εν τοις
Ὀνομασιν ειρηται. Τυπτεται.
Ἐνταυθα το τριτον προσωπον κανονιζει· κανονιζεται 178 δε τουτον τον
τροπον· τα εις ˉμˉαˉι ληγοντα τροπηι της ˉμˉαˉι εις ˉτˉαˉι το τριτον προσωπον
ποιουσιν, και η φυλαττουσι την παραληγουσαν η τρε πουσιν αυτην· και φυλαττουσι
μεν, οτε εχουσι την ενεργητικην μετοχην εις ˉς, οιον πεποιημαι πεποιηται,
πεποιηκως γαρ η <ενεργητικη> μετ οχη, τιθεμαι τιθεται, τιθεις γαρ η ενεργητικη
μετοχη, διδομαι διδοται, διδους γαρ η ενεργητικη μετοχη, ζευγνυμαι ζευγνυται,
ζευγνυς γαρ η ενεργητικη μετοχη· τρεπουσι δε, οτε μη εχουσι την ενεργητικην μετ
οχην εις ˉς, οιον τυπτομαι τυπτεται, τυπτων γαρ η ενεργητικη μετοχη, τυπησομαι
τυπησεται, τυπουμαι τυπειται, τυπων γαρ εστιν η ενεργητικη μετοχη. Τα δε
περισπωμενα προς την συναιρεσιν ποιουνται την παρα ληγουσαν· εστι γαρ ποιεομαι
 

105
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ποιεεται, και κρασει του μεν ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται ποιουμαι,
ωσπερ χαλκεος χαλκους, κατα κρασιν δε των δυο ˉεˉε εις την ˉεˉι διφθογγον
ποιειται, ωσπερ Πηλεες Πηλεις. Και αξιον εστι ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν εν τωι
ποιειται τα δυο ˉεˉε εις την ˉεˉι διφθογγον κιρνωνται και μη εις το ˉη· και εστιν
ειπειν την απολογιαν ταυτην· τα εις ˉμˉαˉι και τα εις ˉτˉαˉι τα ισα φωνη εντα
θελουσιν εχειν κατα την παραληγουσαν, οιον τυπτομαι τυπτεται, λεγομαι λεγεται,
βοωμαι βοαται, χρυσουμαι χρυσουται, στεφανουμαι στεφανουται, ορθουμαι
ορθουται· ει ουν το ποιουμαι δια δυο φωνηεν των εκφερεται κατα την
παραληγουσαν, δηλονοτι και το ποιειται αναγκαζεται δια δυο φωνηεντων
εκφερεσθαι κατα την παραληγουσαν, και δηλονοτι ευλογως εις την ˉεˉι διφθογγον
εγενετο η κρασις και ουκ εις το ˉη· παλιν εστι βοαομαι βοαεται, και κατα κρασιν του
μεν ˉα και ˉο εις το ˉω γινεται βοωμαι, ωσπερ ελουσαο ελουσω, του δε ˉα και ˉε εις
ˉα μακρον βοαται, ωσπερ τα εμα ταμα· παλιν εστι χρυσοομαι χρυσοεται, και κατα
κρασιν των μεν δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γι νεται χρυσουμαι, ωσπερ νοος
νους, του δε ˉο και ˉε παλιν εις την ˉοˉυ διφθογγον χρυσουται, ωσπερ το εμον
τουμον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι περιττως ειπεν ο τεχνικος τα εις ˉμˉαˉι
εχοντα το ˉμ κλιτικον, παντα γαρ τα εις ˉμˉαˉι κλιτικον εχουσι το ˉμ· ει δε τις ειποι,
οτι δια τα εις ˉμˉαˉι τα απο των εις ˉμˉι τουτο ειπεν, τα γαρ εις ˉμˉι απο
παραγωγης εχουσι το ˉμτο γαρ τιθημι απο του τιθω γεγονε κατα παραγωγην και το
ιστημι απο του ιστωλεγομεν, οτι ει και τα εις ˉμˉι απο παραγωγης εχουσι το ˉμ, αλλ'
ουν τα παθητικα αυτων απο κλι 179 σεως εχουσι το ˉμ· τροπη γαρ του ˉμ εκεινου
παρηκολουθησεν εν τοις παθητικοις εις ετερον ˉμ, οθεν και αυτα τροπηι της ˉμˉαˉι
εις ˉτˉαˉι το τριτον προσωπον ποιουσιν, οιον τιθεμαι τιθεται, ισταμαι ισταται·
περιττως ουν κειται το εχοντα το ˉμ κλιτικον. ∆υικα. Τυπτομεθον, τυπτεσθον,
τυπτεσθον. Ἰστεον οτι το μεν πρωτον προσωπον των δυικων ουκ επιλιμπανει
ενταυθα, επειδη το πρωτον προσωπον των πληθυντικων ουκ εχει το ˉμ επι της
τελευ ταιας συλλαβης· τυπτομεθα γαρ εστι το πρωτον προσωπον των πλη θυντικων,
και το ˉθ εχει εν τηι τελευταιαι συλλαβηι, ου το ˉμ. Κανονιζεται δε εκ του πρωτου των
πληθυντικων τροπηι της ˉθˉα εις ˉθˉοˉν, οιον τυπτο μεθα τυπτομεθον· καθολου γαρ
παν πρωτον προσωπον πληθυντικον εις ˉθˉα ληγον τροπηι της ˉθˉα εις ˉθˉοˉν το
πρωτον των δυικων ποιει, οιον τυπτομεθα τυπτομεθον, λεγομεθα λεγομεθον,
τετυμμεθα τετυμμεθον, ετυψαμεθα ετυψαμεθον, τυφθησομεθα τυφθησομεθον. Το δε
δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων γεγονε τροπηι του ˉε εις
ˉοˉν, οιον τυπτεσθε τυπτεσθον· καθολου γαρ παν δευτερον πληθυντικον, ειτε εις
ˉτˉε ληγει ειτε εις ˉσˉθˉε, τροπηι του ˉε εις ˉοˉν το δευτερον των δυικων ποιει, οιον
τυπτετε τυπτετον, ετυψατε ετυψατον, τετυφατε τετυφατον, τυπτεσθε τυπτεσθον,
ετυψασθε ετυψασθον· το δε τριτον των δυικων ομο φωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη
το τριτον των πληθυντικων εις ˉτˉαˉι ληγει. Πληθυντικα. Τυπτομεθα. Κανονιζει το
πρωτον προσωπον των πληθυντικων τουτον τον τροπον· παν πρωτον προσωπον
ενικον εχον το ˉμ κλιτικον μετα μακρας τροπηι της τελευταιας συλ λαβης εις
ˉμˉεˉθˉα το πληθυντικον ποιει, οιον τυπτομαι τυπτομεθα, ετυπτομην ετυπτομεθα,
τετυμμαι τετυμμεθα, τυφθησομαι τυφθησομεθα, τυπησομαι τυπησομεθα, ετυψαμην
ετυψαμεθα, ετυπομην ετυπομεθα, τυψο μαι τυψομεθα. Προσκειται εχον το ˉμ
κλιτικον δια το εδαμην· τουτο γαρ εχει το ˉμ και μετα μακρας, και ομως ου ποιει το
πρωτον προσωπον των πληθυντικων τροπηι της τελευταιας συλλαβης εις ˉμˉεˉθˉα,
ουδε γαρ λεγομεν εδαμεθα αλλ' εδαμημεν, επειδη ουκ εχει το ˉμ κλιτι κον αλλα
θεματικον· απο γαρ του ενεστωτος εχει αυτο, δαμνω γαρ εστιν ο ενεστως· μετα
μακρας δε προσκειται δια τα εις ˉμˉι ευκτικα· ταυτα γαρ κλιτικον εχουσι το ˉμ, και
ομως ου ποιουσιν εις ˉμˉεˉθˉα το πληθυντικον αλλ' εις ˉμˉεˉν, οιον τυπτοιμι
 

106
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τυπτοιμεν, λεγοιμι λεγοιμεν, επειδη ουκ εισι μετα μακρας αλλα μετα βραχειας. Ὁ δε
τεχνικος λεγει, οτι μετα μακρας προσκειται και δια τα εις ˉμˉι οριστικα· ταυτα γαρ
εχουσι το ˉμ κλιτικον, και ομως ου ποιουσιν εις ˉμˉεˉθˉα το πληθυντικον 180 αλλ'
εις ˉμˉεˉν, οιον τιθημι τιθεμεν, ιστημι ισταμεν, επειδη ουκ εισι μετα μακρας, αλλα
μετα βραχειας. Ἰστεον δε οτι κακως παρεθετο τα εις ˉμˉι οριστικα· ταυτα γαρ ουκ
εχουσι το ˉμ κλιτικον, αλλ' απο παραγωγης· απο γαρ του τιθω γεγονε τιθημι κατα
παραγωγην, και απο του ιστω γεγονεν ιστημι· αλλο δε εστι το απο κλισεως, και αλλο
το απο παρα γωγης, οιον το μεν Παρις Παριδος απο κλισεως εχει το ˉδ, το δε Ἀτρευς
Ἀτρειδης απο παραγωγης. Τυπτεσθε. Κανονιζει το δευτερον προσωπον των
πληθυντικων τουτον τον τροπον· παν τριτον προσωπον ενικον εχον το ˉτ κλιτικον
τροπηι της τελευταιας συλλαβης εις ˉθˉε το δευ τερον προσωπον των πληθυντικων
ποιει· και ει μεν καθαριευει το ˉτ, τουτεστιν ει μη υπαρχει προ του ˉτ συμφωνον, και
το ˉς προσ λαμβανει το δευτερον προσωπον των πληθυντικων, οιον τυπτεται
τυπτεσθε, ετυπτετο ετυπτεσθε, πεποιηται πεποιησθε, επεποιητο επε ποιησθε,
ετυψατο ετυψασθε, ελαβετο ελαβεσθε, τυφθησεται τυφθησεσθε, τυψεται τυψεσθε,
τυπειται τυπεισθε· ει δε συμφωνωι παραληγοιτο, τουτ εστιν ει υπαρχει προ του ˉτ
συμφωνον, φυλαττει αυτο και εν τωι δευ τερωι προσωπωι των πληθυντικων, οιον
κεκαρται κεκαρθε, τετιλται τετιλθε, εσπαρται εσπαρθε, μεμιανται μεμιανθε, χωρις ει
μη πω ψιλον ευρεθηι· τοτε γαρ δια την ασυνταξιαν εις το δασυ αντιστοιχον τρεπεται
εν τωι δευτερωι προσωπωι των πληθυντικων, οιον τετυπται τετυφθε, νενυκται
νενυχθε· ψιλα γαρ ψιλων ηγουνται και δασεα δασεων και μεσα μεσων κατα
συλληψιν, οιον κτυπος κτημα πτωσις χθων φθορα. Προσκειται εν τωι κανονι εχον το
ˉτ κλιτικον δια το τυπτει· τουτο γαρ ου τρεπει την τελευταιαν συλλαβην εις ˉθˉε και
ποιει το δευτερον προσωπον των πληθυντικων, αλλ' ουκ εχει το ˉτ κλιτικον αλλα
θεμα τικον· τυπτω γαρ εστι το θεμα και εχει το ˉτ. Τυπτονται. Ἐνταυθα το τριτον
προσωπον των πληθυντικων κανονιζει· κανονιζεται δε τουτον τον τροπον· παν
τριτον προσωπον ενικον εχον το ˉτ κλιτικον, προ του ˉτ λαμβανον το ˉν και την
παραληγουσαν φυλαττον του ιδιου πρωτου προσωπου ενικου, το τριτον προσωπον
των πληθυντικων ποιει, οιον τυπτεται τυπτονται οτι τυπτομαι το πρωτον προσωπον
των ενικων, ετυπτετο ετυπτοντο οτι ετυπτομην, πεποιηται πεποιηνται οτι πεποιη
μαι, επεποιητο επεποιηντο οτι επεποιημην, ετυψατο ετυψαντο οτι 181 ετυψαμην,
ετυπετο ετυποντο οτι ετυπομην, τυφθησεται τυφθησονται οτι τυφθησομαι,
τυπησεται τυπησονται οτι τυπησομαι, τυψεται τυψονται οτι τυψομαι, τυπειται
τυπουνται οτι τυπουμαι, ποιειται ποιουνται οτι ποιουμαι, βοαται βοωνται οτι
βοωμαι, χρυσουται χρυσουνται οτι χρυσουμαι, τιθεται τιθενται οτι τιθεμαι, ισταται
ιστανται οτι ισταμαι, διδοται διδονται οτι διδομαι και ζευγνυται ζευγνυνται οτι
ζευγνυμαι· εαν δε ευρεθηι προ του ˉτ συμφωνον εν τωι τριτωι προσωπωι των ενικων,
τοτε δια την ασυνταξιαν ου προσλαμβανει το ˉν προ του ˉτ και ποιει το τριτον
προσωπον των πληθυντικων, αλλα δια μετοχης αυτο ανα πληροι και υπαρκτικου
ρηματος, οιον εστι τετυπται και κεκαρται· και επειδη προ του ˉτ συμφωνον εστι και
λοιπον προσερχομενου του ˉν ασυνταξια γινεται, τουτου χαριν το τριτον προσωπον
των πληθυντικων δια μετοχης αναπληρουται και υπαρκτικου ρηματος, οιον
τετυμμενοι εισιν, κεκαρμενοι εισιν. Προσκειται εν τωι κανονι εχον το ˉτ κλιτικον δια
το ανυτει (ο σημαινει το ανυει)· τουτο γαρ ου προσλαμβανει προ του ˉτ το ˉν και
ποιει το τριτον προσωπον των πληθυντικων, αλλ' ουκ εχει το ˉτ κλιτικον <αλλα
θεματικον>· ανυτω γαρ εστι το θεμα και εχει το ˉτ. Παρατατικος.Ἐτυπτομην.
Ἐνταυθα περι του παθητικου παρατατικου ηγουν και μεσου διαλαμβανει· και ιστεον
οτι πας ενεστως παθητικος η μεσος μια γαρ εστιν η φωνη αυτων των δυο, ως
ειρηταιτρεπων την ˉμˉαˉι εις ˉμˉηˉν και την αρχουσαν αυξων χρονικως η
 

107
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

συλλαβικως τον παρα τατικον ποιει τον παθητικον τε και μεσον, <οιον> τυπτομαι
ετυπτομην, λεγομαι ελεγομην, γραφομαι εγραφομην, βιαζομαι εβιαζομην,
κολαζομαι εκολαζομην, ραπιζομαι ερραπιζομην, τιθεμαι ετιθεμην, βουλομαι εβου
λομην, δυναμαι εδυναμηντο γαρ ηβουλομην και ηδυναμην κατ' εκτασιν Ἀττικην
του ˉε εις το ˉη γεγονασι δια του ˉηζευγνυμαι εζευγνυμην, ελεουμαι ηλεουμην,
ελεγχομαι ηλεγχομην, ελαυνομαι ηλαυνομην, ακουομαι ηκουομην, εγειρομαι
ηγειρομην, απτομαι ηπτομην, αρχομαι ηρχομην, ορθουμαι ωρθουμην, οπλιζομαι
ωπλιζομην, ισταμαι ισταμην· πως δε συλλαβικως μεγεθυνεται και πως χρονικως,
ειρηκαμεν εν τωι ενεργητικωι παρατατικωι. ∆υνατον δε εστι κανονισαι αυτον και εκ
του ενεργητικου παρατατικου τουτον τον τροπον· πας παρατατικος ενεργητικος προ
του ˉν λαμβανων το ˉμ και ˉη παθητικος η μεσος γινεται, οιον ετυπτον ετυπτομην,
ερραπτον ερραπτομην, ερραπιζον ερραπιζομην, εποιουν εποιουμην, εβοων εβοωμην,
εχρυσουν εχρυσουμην, ηγον 182 ηγομην, ηλεγχον ηλεγχομην, ηλαυνον ηλαυνομην,
ηγειρον ηγειρομην, ωρθουν ωρθουμην· επι δε των εις ˉμˉι δηλονοτι και
συστελλεται η παρα ληγουσα, οιον ετιθην ετιθεμην, ιστην ισταμην, εδιδων
εδιδομην, εζευγνυν εζευγνυμην. Το ην ημην λογωι αρχουσης εφυλαξε το ˉη· επειδη
γαρ τουτο δισυλλαβον εστι και την αυτην εχει αρχουσαν και παραληγουσαν, τωι
λογωι της αρχουσης εφυλαξε το ˉη, και ου τωι λογωι της παραληγου σης συνεστειλεν
αυτο. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι εικοτως επι των εις ˉμˉι συστελλεται η
παραληγουσα του παθητικου παρατατικου· επειδη γαρ επι των εις ˉμˉι συστελλεται
η παραληγουσα του ενεστωτος του παθητικου, οιον τιθημι τιθεμαι, ιστημι ισταμαι,
διδωμι διδομαι, ζευγνυμι ζευγνυμαι, ο δε παρατατικος συγγε νειαν εχει προς τον
ενεστωτα, παρωιχημενος γαρ αυτου εστι και εξ αυτου κανονιζεται, τουτου χαριν και
την <παραληγουσαν του παθητι κου παρατατικου συστελλομενην> εχουσι τα εις
ˉμˉι>. Ἐτυπτου, Ἰστεον οτι απο του ετυπτετο γεγονεν ετυπτεο κατα αποβολην του
ˉτ, και κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον ετυπτου, ωσπερ χαλκεος
χαλκους· ουδε γαρ εχει την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, ινα
τροπηι του ˉτ εις το ˉε ποιησηι το δευτερον προσωπον, τυπτων γαρ <εστιν η
ενεργητικη μετοχη>· και παλιν εστιν εποιειτο, και επειδη ουκ εχει την ενεργητικην
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, ποιων γαρ εστιν η ενεργητικη μετοχη, τουτου
χαριν κατα αποβολην του ˉτ γινεται εποιειο, και κατα συστολην της παραληγουσης
εποιεο, και κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον εποιου, ωσπερ
χαλκεος χαλκους· και παλιν εστιν εβοατο, και επειδη ουκ εχει την ενεργητικην
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, βοων γαρ εστιν η ενεργητικη μετοχη, τουτου
χαριν κατα αποβολην του ˉτ γινεται εβοαο, και κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις το ˉω
γινεται εβοω, ωσπερ εποιησαο εποιησω, ελουσαο ελουσω· και παλιν εστιν
εχρυσουτο, και επειδη ουκ εχει την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως,
χρυσων γαρ εστιν η ενεργητικη μετοχη, τουτου χαριν αποβοληι του ˉτ γινεται
εχρυσουο, και κατα συστολην της παραληγουσης εχρυσοο, και κατα κρασιν των δυο
ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται εχρυσου, ωσπερ νοος νους. Ἰστεον δε οτι δια
τουτο το εποιου και εχρυσου και εβοω περισπαται, επειδη η οξεια και η βαρεια εις
περισπωμενην συνερχονται, οιον παις παις, Πηλει Πηλει, Ἡρακλεης Ἡρακλης,
ποιεω ποιω· ουτως 183 ουν και εποιεο εποιου, εβοαο εβοω και εχρυσοο εχρυσου
περισπωμενως. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι δια τουτο επι του εποιου και
εχρυσου πρωτον συστολη παρηκολουθησε και τοτε κρασις εγενετο των φωνηεντων,
επειδη ουδεποτε του ˉι μεταξυ οντος η του ˉυ κρασις γινεται φωνηεντων, αλλα
πρωτον αποβαλλονται ταυτα και ουτω γινεται η κρασις, οιον τωι εμωι τωμωι, του ˉι
αποβληθεντος του εν τωι αρθρωι, και παλιν του ανθρωπου τανθρωπου, του ˉυ
αποβληθεντος του εν τωι αρθρωι. Ἐτυπτετο. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉηˉν ληγοντα
 

108
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εχοντα το ˉμ κλιτικον τροπηι της ˉμˉηˉν εις ˉτˉο το τριτον προσωπον των ενικων
ποιουσιν· και η φυλαττουσι την παραληγουσαν, οτε εστιν η ενεργητικη μετοχη εις
ˉς, οιον επεποιημην επεποιητο, πεποιηκως γαρ η ενεργητικη μετοχη, ετι θεμην
ετιθετο, τιθεις γαρ η ενεργητικη μετοχη, ισταμην ιστατο, ιστας γαρ η ενεργητικη
μετοχη, εδιδομην εδιδοτο, διδους γαρ η ενεργητικη μετοχη, ετυψαμην ετυψατο,
τυψας γαρ η ενεργητικη μετοχη· η τρε πουσι την παραληγουσαν, οτε μη εστιν η
ενεργητικη μετοχη εις ˉς, οιον ετυπτομην ετυπτετο, τυπτων γαρ η ενεργητικη
μετοχη, ετυπομην ετυ πετο, τυπων γαρ η ενεργητικη μετοχη· τα δε περισπωμενα
προς την συναιρεσιν ποιουνται την παραληγουσαν· εστι γαρ εποιεομην εποιεετο, και
κατα κρασιν του μεν ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται εποιου μην, ωσπερ
χαλκεος χαλκους, των δε δυο ˉεˉε εις την ˉεˉι διφθογγον γινεται εποιειτο, ωσπερ
Πηλεες Πηλεις. Και αξιον εστι ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν εν τωι εποιειτο τα δυο ˉεˉε
εις την ˉεˉι διφθογγον εκραθησαν και μη εις το ˉη· και εστιν ειπειν την απολογιαν
ταυτην· τα εις ˉμˉηˉν και τα εις ˉτˉο τα ισα φωνηεντα θελουσιν εχειν κατα την
παραληγουσαν, οιον ετυπτομην ετυπτετο, ελεγομην ελεγετο, εβοωμην εβοατο, εχρυ
σουμην εχρυσουτο, εστεφανουμην εστεφανουτο, ωρθουμην ωρθουτο· ει ουν το
εποιουμην δια δυο φωνηεντων εκφερεται κατα την παραληγου σαν, δηλονοτι και το
εποιειτο αναγκαζεται δια δυο φωνηεντων εκφε ρεσθαι κατα την παραληγουσαν, και
δηλονοτι ευλογως εις την ˉεˉι διφθογγον εγενετο η κρασις και ουκ εις το ˉη. Παλιν
εστιν εβοαομην εβοαετο, και κατα κρασιν του μεν ˉα και ˉο εις το ˉω γινεται
εβοωμην, ωσπερ ετυψαο ετυψω, ελουσαο ελουσω, του δε ˉα και ˉε εις ˉα μακρον
γινεται εβοατο, ωσπερ τα εμα ταμα· και παλιν εστιν εχρυσοομην εχρυ σοετο, και
κατα κρασιν των μεν δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται εχρυσουμην, ωσπερ
νοος νους, του δε ˉο και ˉε εις την ˉοˉυ διφθογγον γινεται εχρυσουτο, ωσπερ το
εμον τουμον. Προσκειται δε εν τωι κανονι 184 εχον το ˉμ κλιτικον δια το εδαμην·
τουτο γαρ εις ˉμˉηˉν ληγον ου τρεπει την ˉμˉηˉν εις ˉτˉο και ποιει το τριτον
προσωπον, εδαμη γαρ εστι το τριτον προσωπον των ενικων, αλλ' ουκ εχει το ˉμ
κλιτικον αλλα θεματικον· απο γαρ του ενεστωτος εχει αυτο, δαμνω γαρ εστιν ο
ενεστως και εχει το ˉμ [κλιτικον]. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι περιττως
προσεθηκε το οξυτονον ο τεχνικος, οιον την δε παραληγουσαν τρεπει, οταν μη εχηι
την ενεργητικην μετοχην εις ˉς οξυτονον· ηρκει γαρ ειπειν εις ˉς μονον· ιδου γαρ το
ετυ ψαμην ετυψατο την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μονον εχει, ου μην και
οξυτονον, τυψας γαρ εστι, και ομως εφυλαξε την παραληγουσαν. ∆υικα.
Ἐτυπτομεθον, ετυπτεσθον, ετυπτεσθην. Ἰστεον οτι το τριτον των δυικων ουχ
ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι ενταυθα, επειδη το τριτον των πληθυντικων ουτε εις
ˉσˉι ουτε εις ˉτˉαˉι ληγει, ετυπτοντο γαρ εστι το τριτον των πληθυντικων· γεγονε
δε το τριτον των δυικων απο του ιδιου δευτερου προσωπου τροπηι του ˉο εις ˉη, οιον
ετυπτεσθον ετυπτεσθην. Πληθυντικα. Ἐτυπτομεθα, ετυπτεσθε, ετυπτοντο.
Παρακειμενος.Τετυμμαι. Ἐνταυθα περι του παθητικου παρακειμενου διαλαμβανει·
και ιστεον οτι ο παθητικος παρακειμενος εκ του ενεργητικου γινεται τροπηι του
τελους εις ˉμˉαˉι, οιον πεποιηκα πεποιημαι· καθολου γαρ πας παθητικος
παρακειμενος εις ˉμˉαˉι ληγει, οιον νενοημαι τετελεσμαι λελεγμαι. Και δει
γινωσκειν, οτι οι μεν εις ˉφˉα ενεργητικοι παρακειμενοι τρεπουσι την ˉφˉα εις
ˉμˉαˉι και ετερον ˉμ προσλαμβανουσιν, οιον τετυφα τετυμμαι, γεγραφα γεγραμμαι,
κεκοφα κεκομμαι, νενιφα νενιμμαι, ερραφα ερραμ μαι· η λεγομεν οτι τρεπουσι το ˉα
εις ˉμˉαˉι και το ˉφ εις ˉμ. Οι δε εις ˉχˉα παρακειμενοι ενεργητικοι τρεπουσι την
ˉχˉα εις ˉμˉαˉι και προσλαμβα νουσι το ˉγ, οιον νενυχα νενυγμαι, πεπληχα
πεπληγμαι, ωρυχα ωρυγμαι, πεπηχα πεπηγμαι, τετιναχα τετιναγμαι, πεπλεχα
πεπλεγμαι· η λεγομεν οτι τρεπουσι το ˉα εις ˉμˉαˉι και το ˉχ εις ˉγ. Οι δε εις ˉκˉα
 

109
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ενεργητικοι παρακειμενοι, ει μεν ωσιν απο περισπωμενων θεματων, προς την παρα
ληγουσαν κανονιζονται· ει μεν γαρ μακραι παραληγονται, τρεπουσι μονον την ˉκˉα
εις ˉμˉαˉι και ποιουσι τον παθητικον παρακειμενον, οιον πεποιηκα πεποιημαι,
νενοηκα νενοημαι, βεβοηκα βεβοημαι, κεχρυσωκα κεχρυσωμαι, 185 ωρθωκα
ωρθωμαι· ει δε βραχειαι παραληγονται, και το ˉς προσλαμβα νουσιν εν τωι παθητικωι
παρακειμενωι μετα την τροπην της ˉκˉα εις ˉμˉαˉι, οιον τετελεκα τετελεσμαι,
γεγελακα γεγελασμαι, κεχαλακα κεχαλασμαι, κεκλακα κεκλασμαι, τεθλακα
τεθλασμαι, ηρκεκα ηρκεσμαι. Οι δε απο των εις ˉμˉι τρεπουσι την ˉκˉα εις ˉμˉαˉι
και συστελλουσι την παραληγουσαν και ποιουσι τον παθητικον παρακειμενον, οιον
τεθεικα τεθεμαι, και κατα πλεονασμον του ˉι γινεται τεθειμαι δια της ˉεˉι
διφθογγου, εστηκα εσταμαι, [πεπωκα πεπομαι] δεδωκα δεδομαι. Ταυτα περι των απο
των εις ˉω περισπωμενων και περι των απο των εις ˉμˉι. Ει δε εισιν απο βαρυτονων
θεματων οι εις ˉκˉα ενεργητικοι παρακειμενοι, ειτε βραχεια ειτε μακραι
παραληγονται, τρεπουσι την ˉκˉα εις ˉμˉαˉι και προσλαμβανουσι το ˉς και ποιουσι
τον παθητικον παρακειμενον, οιον νενηκα νενησμαι, πεπεικα πεπεισμαι, ερραπικα
ερραπισμαι, λελεπικα λελεπισμαι, λελακτικα λελακτισμαι, πεφρακα πεφρασμαι,
ηρπακα ηρπασμαι, χωρις <των> της πεμπτης συζυγιας· ταυτα γαρ παρ' ημιν τροπηι
της ˉκˉα εις ˉμˉαˉι ποιουσι τον παθητικον παρακειμενον, οιον τετιλκα τετιλμαι,
εσπαρκα εσπαρμαι, εσταλκα εσταλμαι, εφθαρκα εφθαρμαι, κεκαρκα κεκαρμαι,
κεκλικα κεκλι μαι, πεπλυκα πεπλυμαι, κεκρικα κεκριμαι, τετακα τεταμαι· και ταυτα
γαρ της πεμπτης συζυγιας των βαρυτονων εισιν, ει και απεβαλον το ˉν εν τωι
ενεργητικωι παρακειμενωι, ως εν τηι περι τουτου διδασκαλιαι μεμα θηκαμεν·
προσκειται παρ' ημιν, επειδη οι Ἀθηναιοι πολλακις το ˉμ εις ˉς τρεπουσι κατα τον
παθητικον παρακειμενον επι της πεμπτης συζυγιας, <οιον> μεμολυμμαι μεμολυσμαι,
υφαμμαι υφασμαι, μεμιαμμαι μεμιασμαι.
∆ει προσθειναι και χωρις ολιγων της εκτης συζυγιας· και γαρ τα της εκτης
συζυγιας πηι μεν προσλαμβανουσι το ˉς κατα τον παθητικον παρακειμενον, πηι δε ου
προσλαμβανουσιν αυτο, οιον σβεω σβεσω εσβεκα εσβεσμαι, ξεω ξεσω εξεκα εξεσμαι,
κελευω κελευσω κεκε λευκα κεκελευσμαι (αφ' ου το εκελευσθην), κρουω κρουσω
κεκρουκα κεκρουσμαι, ιππευω ιππευσω ιππευκα ιππευμαι, βασιλευω βασιλευσω
βεβασιλευκα βεβασιλευμαι, τοξευω τοξευσω τετοξευκα τετοξευμαι. Ἰστεον δε οτι
ποτε προσλαμβανει η εκτη συζυγια το ˉς κατα τον παθητικον παρακειμενον και ποτε
ου προσλαμβανει, ουκ εστιν απο κανονος γνωναι αλλ' απο της χρησεως· ουδε γαρ
δυναμεθα επι της εκτης συζυγιας προς την παραληγουσαν κανονισαι, ωσπερ επι των
συζυγιων των περι σπωμενων, οτι ει μεν μακραι παραληγεται, ου προσλαμβανει το
ˉς, ει δε 186 βραχειαι παραληγεται, προσλαμβανει το ˉς· ιδου γαρ το μεν κεκελευκα
και κεκρουκα μακραι παραληγομενα προσλαμβανουσι το ˉς, οιον κεκε λευσμαι
κεκρουσμαι, το δε λελυκα και τεθυκα βραχειαι παραληγομενα ου προσλαμβανουσι το
ˉς, οιον λελυμαι τεθυμαι. Ταυτα μεν περι τουτων. Μηδεις δε οιεσθω, το ερραγκα και
μεμιαγκα και μεμολυγκα εν τωι ερραμμαι και μεμιαμμαι και μεμολυμμαι παθητικωι
παρακειμενωι ετερον ˉμ προσειληφεναι· το γαρ ˉγ εν τωι ερραγκα και μεμιαγκα και
μεμολυγκα ενεργητικωι παρακειμενωι δυναμει ˉν εστιν, απο γαρ του ραινω και
μιαινω και μολυνω γεγονεν, οπερ ˉν πηι μεν εις το ˉγ τρεπεται, ως εν τωι ερραγκα
μεμιαγκα μεμολυγκα ενεργητικωι παρακειμενωι, πηι δε εις το ˉμ, ως εν τωι ερραμμαι
μεμιαμμαι μεμολυμμαι παθητικωι παρακειμενωι· και εν μεν τωι ερραγκα και μεμιαγκα
και μεμολυγκα ενεργητικωι παρα κειμενωι το ˉν εις το ˉγ τρεπεται δια την επιφοραν
του ˉκ· το γαρ ˉν επιφερομενου του ˉγ η ˉκ η ˉχ η ˉξ εν μιαι λεξει εις το ˉγ τρεπεται,
οιον συγχυσις συγγενης συγκληρονομος συγξηραναι· προσκειται εν μιαι λεξει δια το
συν Γεωργιωι, εν χειρι· ενταυθα γαρ ουκ ετραπη το ˉν εις το ˉγ επιφερομενου του ˉγ
 

110
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

η ˉχ, αλλ' ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εστιν εν μιαι λεξει, αλλα δυο λεξεις εισιν·
εν παραθεσει γαρ εισιν· εν δε τωι ερραμμαι και μεμιαμμαι και μεμολυμμαι παθητικωι
παρακειμενωι το ˉν εις το ˉμ ετραπη δια την επιφοραν του ˉμ· το γαρ ˉν
επιφερομενου του ˉβ η του ˉπ η του ˉφ η του ˉψ η αυτου του ˉμ εν μιαι λεξει εις το
ˉμ τρεπεται, οιον συμβιος συμπονος συμφωνος συμψηφος συμμετοχος· προσκειται
εν μιαι λεξει δια το εν Βυζαντιωι, συν πολλοις· ενταυθα γαρ ου τρεπεται το ˉν εις το
ˉμ επιφερομενου του ˉβ και του ˉπ, επειδη δυο μερη λογου εισιν· εν παραθεσει γαρ
εισιν. Ὁ μεντοι κεκλεικα οφειλων εν τωι κεκλεισμαι προσ λαμβανειν το ˉς κεκλειμαι
λεγεται παρα πασιν Ἕλλησιν. Λαμβανονται δε τινες του τεχνικου λεγοντες, οτι
κακως ειπεν, οτι κεκλεισμαι οφειλει λεγεσθαι το κεκλειμαι· ει γαρ, ως ειρηται, ποτε
μεν τα της εκτης συζυγιας προσλαμβανουσι το ˉς κατα τον παθητικον παρακειμενον,
ποτε δε ου προσλαμβανουσι το ˉς, οιον ξεω ξεσω εξεκα εξεσμαι, κρουω κρουσω
κεκρουκα κεκρουσμαι, βασιλευω βασιλευσω βεβα σιλευκα βεβασιλευμαι, τοξευω
τοξευσω τετοξευκα τετοξευμαι, το [δε] κλειω εκτης συζυγιας ον δηλονοτι μη
προσλαμβανον το ˉς κατα τον 187 παθητικον παρακειμενον ουκ ωφειλε
σεσημειωσθαι· ειτε δε, φασιν, δια του ˉι γραφεται και εστι πεμπτης συζυγιας, παλιν
κακως αυτο εση μειωσατο· τα γαρ της πεμπτης συζυγιας, ως ειρηται ανωτερω, ου
προσλαμβανουσι το ˉς κατα τον παθητικον παρακειμενον, οιον κεκαρκα κεκαρμαι,
πεπλυκα πεπλυμαι. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι καλως εσημειωσατο αυτο ο τεχνικος· περι
γαρ του γραφομενου δια της ˉεˉι διφθογγου της εκτης συζυγιας εστιν αυτωι ο λογος·
τουτο δε κεκλεισμαι οφειλει λε γεσθαι μετα του ˉς· και γαρ οτε ο εις ˉθˉηˉν πρωτος
αοριστος παθητι κος εχει προ του ˉθ το ˉς, παντως και ο παθητικος παρακειμενος
εχει προ του ˉμ το ˉς, οιον εσβεσθην εσβεσμαι, ετελεσθην τετελεσμαι, εξεσθην
εξεσμαι, εγελασθην γεγελασμαι, εκελευσθην κεκελευσμαι· ει ουν ο εκλει σθην
παθητικος αοριστος εχει προ του ˉθ το ˉς, δηλονοτι και ο παθη τικος παρακειμενος
εχειν ωφειλε προ του ˉμ το ˉς, και δηλονοτι κεκλεισμαι ωφειλε λεγεσθαι και ου
κεκλειμαι χωρις του ˉς· ωστε ουν καλως εση μειωσατο αυτο ο τεχνικος. Ὁμοιως και
απο του εληλακα εληλαμαι, ουκ εληλασμαι. Ἰστεον οτι τουτο καλως εσημειωσατο ο
τεχνικος· εδει γαρ και τουτο εχειν το ˉς κατα τον παθητικον παρακειμενον, επειδη,
ως εμαθομεν, ηνικα εστιν ο εις ˉκˉα ενεργητικος παρακειμενος απο των
περισπωμενων θεματων και βραχειαι παραληγεται, το ˉς προσλαμβανει ο παθητικος
παρακειμενος, οιον τετελεκα τετελεσμαι, γεγελακα γεγελασμαι, κεκλακα κεκλασμαι,
τεθλακα τεθλασμαι· ει ουν ο εληλακα ενεργητικος παρακει μενος απο περισπωμενου
θεματος εστι και βραχειαι παραληγεται απο γαρ του ελω ελασω γεγονεν ηλακα και
αττικως εληλακαδηλονοτι ωφειλεν ο παθητικος παρακειμενος προσλαμβανειν το ˉς
και γενεσθαι εληλασμαι, και μη εληλαμαι χωρις του ˉς. Ἀπολογουνται δε τινες
λεγοντες, <οτι> επειδη Ἀττικου παρακειμενου εστιν ο εληλαμαι παθητικος
παρακειμενος, τουτου χαριν ου προσελαβε το ˉς· εμαθομεν γαρ οτι ο Ἀττικος
παρακειμενος την τριτην απ' αρχης συλλαβην συστελλει, οιον ακηκοα αληλιφα
εληλυθα. Προς ους εστιν ειπειν, οτι ηνικα ηι φυσει μακρα, συστελλει την τριτην απ'
αρχης συλλαβην, ως εν τηι περι τουτου διδασκαλιαι μεμαθηκαμεν, επειδη θεσει μακρα
πολλακις ευρισκε ται, οιον αληλιμμαι ερηρισται εγηγερμαι· τι ουν ατοπον, και εν τωι
εληλαμαι Ἀττικωι παθητικωι παρακειμενωι το ˉς προσελθειν και γενεσθαι 188 την
τριτην απ' αρχης συλλαβην θεσει μακραν; Κρειττον ουν εστιν ειπειν, οτι επειδη ο
παθητικος πρωτος αοριστος χωρις του ˉς επεκρα τησε λεγεσθαι, ηλαθην γαρ λεγεται
και απηλαθην, τουτου χαριν και ο εληλαμαι παθητικος παρακειμενος χωρις του ˉς
λεγεται· ηνικα γαρ ο εις ˉθˉηˉν αοριστος ουκ εχει προ του ˉθ το ˉς, ουτε ο εις
ˉμˉαˉι παθητικος παρα κειμενος θελει εχειν προ του ˉμ το ˉς, οιον εποιηθην
πεποιημαι, ενοηθην νενοημαι, εσιγηθην σεσιγημαι, εστεφανωθην εστεφανωμαι,
 

111
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εχρυσωθην κεχρυσωμαι· ει ουν ο ηλαθην και απηλαθην χωρις του ˉς, δηλονοτι και ο
εληλαμαι χωρις του ˉς. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Περι δε της αρχουσης του παθητικου παρακειμενου εστιν ειπειν, οτι την
αυτην εχει αρχουσαν τωι ενεργητικωι παρακειμενωι, <οιον> τετυφα τετυμμαι,
νενοηκα νενοημαι, νενυχα νενυγμαι, πεποιηκα πεποι ημαι, ωρυχα ωρυγμαι, εσταλκα
εσταλμαι, εφθαρκα εφθαρμαι, εσπαρκα εσπαρμαι. Περι δε της παραληγουσης του
παθητικου παρακειμενου εστιν ειπειν, οτι την αυτην εχει παραληγουσαν τωι
ενεργητικωι παρα κειμενωι επι των εις ˉω ρηματων, οιον κεχρυσωκα κεχρυσωμαι,
εστε φανωκα εστεφανωμαι, πεποιηκα πεποιημαι, νενοηκα νενοημαι, ηρευνηκα
ηρευνημαι, ηλεηκα ηλεημαι, ερραφα ερραμμαι, τετυφα τετυμμαι, νενυχα νενυγμαι,
πεπεικα πεπεισμαι· προσκειται επι των εις ˉω ρηματων, επειδη επι των εις ˉμˉι
συστελλεται η παραληγουσα του παθητικου παρα κειμενου, οιον δεδωκα δεδομαι,
τεθεικα τεθεμαι και κατα πλεονασμον του ˉι τεθειμαι δια της ˉεˉι διφθογγου. Ταυτα
μεν εν τουτοις. ∆ει δε γινωσκειν, οτι τα δισυλλαβα της πρωτης και δευτερας συζυ
γιας των βαρυτονων, τα τρεποντα αττικως το ˉε εις ˉο κατα τον ενεργη τικον
παρακειμενον, εν τωι παθητικωι παρακειμενωι αναδεχονται την παραληγουσαν του
ενεστωτος, οιον λεγω λελοχα λελεγμαι, στεφω εστοφα εστεμμαι, κλεπτω κεκλοφα
κεκλεμμαι, ευρεθη δε και κεκλαμμαι, πλεκω πεπλοχα πεπλεγμαι· δει προσθειναι
χωρις των εχοντων το ˉρ μετ' επιπλοκης συμφωνου· εκεινα γαρ τρεπουσι το ˉε εις
ˉα κατα τον παθητικον παρακειμενον, οιον στρεφω εστροφα εστραμμαι, τρεφω
τεθροφα τεθραμμαι, τρεπω τετροφα τετραμμαι, σεσημειωμενου του βρεχω βεβροχα
βεβρεγμαι· τουτο γαρ ουκ ετρεψε το ˉε εις το ˉα. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ζητημα δε ημιν υπολειπεται τοιουτον· ει παν παθητικον η μεσον εχον το μ
κλιτικον περιττοσυλλαβει του ιδιου ενεργητικου, οιον τυπτο 189 μαι τυπτω,
ετυπτομην ετυπτον, τυφθησομαι τυψω, τυπησομαι τυπω, τυψομαι τυψω, τυπουμαι
τυπω, ετυψαμην ετυψα, ετυπομην ετυπον, χωρις των εις ˉμˉι, οιον τιθημι τιθεμαι,
ιστημι ισταμαι, διδωμι διδομαι, ζευγνυμι ζευγνυμαιταυτα γαρ περιττευουσι τηι ˉμˉι
συλλαβηι, απο γαρ της παραγωγης εχουσιν αυτην, διο και ισοσυλλαβουσι τοις
παθητικοις διατι ο παθητικος παρακειμενος και ο υπερσυντελικος εχοντες το ˉμ
κλιτικον ου περιττοσυλλαβουσι του παρακειμενου και υπερσυντελικου των
ενεργητικων, αλλ' ισοσυλλαβουσιν αυτοις, οιον τετυφα τετυμμαι, ετετυφειν
ετετυμμην, πεποιηκα πεποιημαι, επεποιηκειν επεποιημην· προσκειται εχον το ˉμ
κλιτικον, οιον παν παθητικον η μεσον εχον το ˉμ κλιτικον, δια το εδαμην· τουτο γαρ
εχον το ˉμ ου περιττοσυλ λαβει του ιδιου ενεργητικου, φημι δη του εδαμον, αλλ'
ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εχει το ˉμ κλιτικον αλλα θεματικον· απο γαρ του
ενεστωτος εχει αυτο, δαμνω γαρ εστιν ο ενεστως και εχει το ˉμ. Λεγει ουν ο
Ῥωμανος ταυτην την απολογιαν· παν παθητικον η μεσον εχον το ˉμ κλιτικον, μιαι
συλλαβηι περιττευον του ιδιου ενεργητικου, θελει εχειν την παραληγουσαν του
πρωτου προσωπου των πληθυντικων του ιδιου ενεργητικου, αμα δε και την
παραληγουσαν της γενικης της μετοχης της ενεργητικης, οιον τυπτομαι τυπτομεν
τυπτοντος, ετυπτομην ετυπτο μεν τυπτοντος, <ετυψαμην> ετυψαμεν τυψαντος,
ετυπομην ετυπομεν τυποντος, τυψομαι τυψομεν τυψοντος, τυπουμαι τυπουμεν
τυπουντος· ο ουν παρακειμενος ο παθητικος τωι μεν λογωι της παραληγουσης του
πρωτου προσωπου των πληθυντικων του ιδιου ενεργητικου τετυφαμαι ειχεν ειναι,
τετυφαμεν γαρ εστι το πρωτον προσωπον των πληθυντι κων του ενεργητικου
παρακειμενου, τωι δε λογωι της παραληγουσης της γενικης της μετοχης της
ενεργητικης τετυφομαι ειχεν ειναι, τετυ φοτος γαρ εστιν η γενικη της μετοχης της
ενεργητικης· του μεν ουν πρωτου προσωπου των πληθυντικων απαιτουντος αυτο
ειναι τετυφα μαι δια του ˉα, της δε γενικης της μετοχης της ενεργητικης απαιτουσης
 

112
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτο τετυφομαι ειναι δια του ˉο, συνεκοπη η συλλαβη η αμφιβαλλομενη, και
εγενετο τετυμμαι, και λοιπον ευλογως ισοσυλλαβει τωι ιδιωι ενεργη τικωι. Παλιν ο
παθητικος υπερσυντελικος τωι μεν λογωι της παρα ληγουσης του πρωτου προσωπου
των πληθυντικων του ιδιου ενεργη τικου ετετυφειμην ειχεν ειναι, ετετυφειμεν γαρ
εστι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων του ενεργητικου υπερσυντελικου, τωι
δε λογωι της παραληγουσης της γενικης της ενεργητικης μετοχης ετετυφομην ειχεν
ειναι, τετυφοτος γαρ εστιν η γενικη της ενεργητικης μετοχης· του μεν 190 ουν
πρωτου προσωπου των πληθυντικων απαιτουντος ετετυφειμην ειναι δια της ˉεˉι
διφθογγου, της δε γενικης της ενεργητικης μετοχης ετετυ φομην δια του ˉο,
συνεκοπη η αμφιβαλλομενη συλλαβη, και εγενετο ετε τυμμην, και λοιπον ευλογως
ισοσυλλαβει τωι ιδιωι ενεργητικωι. Προσκειται ανωτερω μιαι συλλαβηι περιττευον του
ιδιου ενεργητικου δια τους τυφθησομαι και τυπησομαι παθητικους μελλοντας· ουτοι
γαρ ουκ εχουσι την παραληγουσαν του πρωτου προσωπου των πληθυντικων του
ιδιου ενεργητικου ουτε την παραληγουσαν της γενικης της ενεργητικης μετο χης· τηι
γαρ ˉσˉο συλλαβηι παραληγονται, εκεινα δε τηι ˉψˉο και τηι ˉπˉοˉυ, οιον τυψομεν
τυψοντος, τυπουμεν τυπουντος· αλλ' ουκ αντικεινται ημιν ταυτα, επειδη δυο
συλλαβαις περιττευουσι των ιδιων ενεργητικων, οιον τυφθησομαι τυψω, τυπησομαι
τυπω. Τετυψαι. Ἐμαθομεν εν τοις προλαβουσιν, ποια των εχοντων το ˉμ κλιτικον
κατα το πρωτον προσωπον τροπηι του ˉτ του οντος κατα το τριτον προσωπον εις ˉς
ποιουσι το δευτερον προσωπον, και ποια αποβοληι του ˉτ και κρασει των
φωνηεντων· εμαθομεν γαρ, οτι ηνικα εστιν η ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας
τασεως, τοτε το τριτον προσωπον των ενικων τροπηι του ˉτ εις ˉς ποιει το δευτερον
προσωπον, οιον πεποιηται πεποιησαι, πεποιηκως γαρ η <ενεργητικη> μετοχη· ηνικα
δε μη εστιν η ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως, τοτε αποβοληι του ˉτ του
κατα το τριτον προσωπον και κρασει των φωνηεν των γινεται το δευτερον
προσωπον, οιον τυπτεται τυπτεαι τυπτηι, τυπτων γαρ η ενεργητικη μετοχη. Ἔστιν
ουν τετυπται και ετετυπτο, και ταυτα εχουσι την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ'
οξειας τασεως, τετυφως γαρ εστιν η ενεργητικη μετοχη, και λοιπον τροπηι του ˉτ εις
ˉς γινεται το δευτερον προσωπον τετυπσαι και ετετυπσο δια του ˉπ και ˉς, και δια
την κακοφωνιαν κιρνωνται το ˉπ και ˉς εις ˉψ, και γινεται τετυψαι και ετετυψο δια
του ˉψ, ωσπερ και απο της Πελοπι δοτικης ενικης γι νεται η δοτικη των
πληθυντικων προσοδωι του ˉς <Πελοπσι> δια του ˉπ και ˉς, και κατα κρασιν του ˉπ
και ˉς εις ˉψ Πελοψι δια του ˉψ· παλιν εστι το νενυκται και ενενυκτο, και επειδη
ταυτα εχουσι την ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, νενυχως γαρ εστιν
η ενεργητικη μετοχη, τουτου χαριν τρεπουσι το ˉτ εις το ˉς και ποιουσι το δευτερον
προσωπον νενυκσαι και ενενυκσο δια του ˉκ και ˉς, και δια την κακοφωνιαν
κιρνωνται το ˉκ και ˉς εις ˉξ, και γινεται νενυξαι και ενενυξο δια 191 του ˉξ, ωσπερ
και απο της κορακι δοτικης ενικης γινεται η δοτικη των πληθυντικων προσοδωι του
ˉς κορακσι δια του ˉκ και ˉς και κατα κρασιν του ˉκ και ˉς εις ˉξ κοραξι. Ταυτα μεν
εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι εαν προ του ˉτ ευρεθηι το ˉς εν τωι τριτωι προσωπωι των
ενικων, τρεπεται το ˉτ εις το ˉς και το εν ˉς αποβαλλεται και γινεται το δευτερον
προσωπον, οιον γεγελασται γεγελασαι, τετελεσται τετελεσαι, εξεσται εξεσαι,
εσβεσται εσβεσαι, κεκλασται κεκλασαι δια ενος ˉς· ηρκεσθη γαρ το δευτερον
προσωπον τωι ενι ˉς. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ μη λεγομεν, οτι αποβοληι του ˉτ
γεγονασι ταυτα και μη τροπηι του ˉτ εις ˉς και αποβοληι του ενος ˉς, λεγομεν, οτι ου
δυναται επι τουτων αποβολη γενεσθαι του ˉτ, επειδη η ενεργητικη μετοχη εις ˉς
μετ' οξειας τασεως εστιν, γεγελακως γαρ και τετελεκως και εξεκως και εσβεκως και
κεκλα κως εστιν· εμαθομεν δε, οτι επι των τοιουτων το τριτον προσωπον των
ενικων τροπηι του ˉτ εις το ˉς ποιει το δευτερον προσωπον, οιον πε ποιηται
 

113
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πεποιησαι, οτι πεποιηκως η ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως. Ἐαν δε
ευρεθηι προ του ˉτ αμεταβολον, τρεπεται το ˉτ εις το ˉς εν τωι δευτερωι προσωπωι και
φυλαττεται το αμεταβολον, οιον κεκαρ ται κεκαρσαι, τετιλται τετιλσαι, εσταλται
εσταλσαι, εσπαρται εσπαρσαι, εφθαρται εφθαρσαι, μεμιανται μεμιανσαι, μεμολυνται
μεμολυνσαι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Τετυπται. Ἐμαθομεν οτι τα εις ˉμˉαˉι τροπηι της
ˉμˉαˉι εις ˉτˉαˉι το τριτον ποιουσι προσωπον, και η φυλαττουσι την παραληγουσαν
η τρε πουσιν αυτην· και ποτε μεν φυλαττουσιν αυτην, ποτε δε ου φυλαττου σιν, εν
τοις προλαβουσιν εμαθομεν. Ἔστιν ουν τετυμμαι, και εδει τρε πομενου του ˉμˉαˉι
εις ˉτˉαˉι γενεσθαι το τριτον των ενικων τετυμται δια του ˉμ και του ˉτ· αλλ'
επειδη ενταυθα το ˉμ εκ του ˉφ γεγονεν, απο γαρ του τετυφα γεγονεν, τουτου χαριν
ετραπη το ˉμ εις το αντιστοιχον του συμφωνου εξ ου γεγονεν, φημι δη εις το
αντιστοιχον του ˉφ, ηγουν εις το ˉπ, και γεγονε τετυπται δια του ˉπ και ˉτ· και
παλιν εστι νε νυγμαι, και εδει τρεπομενου του ˉμˉαˉι εις ˉτˉαˉι γενεσθαι το τριτον
των ενικων <νενυγται> δια του ˉγ και ˉτ· αλλ' επειδη το ˉγ ενταυθα εκ του ˉχ
γεγονεν, απο γαρ του νενυχα γεγονεν, τουτου χαριν ετραπη το ˉγ εις το αντιστοιχον
του συμφωνου εξ ου γεγονεν, φημι δη εις το αντι στοιχον του ˉχ, ηγουν εις το ˉκ,
και γεγονε νενυκται δια του ˉκˉτ. ∆ια τουτο δε και εν τωι τετυπται το ˉφ εις το ˉπ
ετραπη και εν τωι νενυκται 192 το ˉχ εις το ˉκ, επειδη ουκ ηδυνατο ουτε το ˉφ ουτε
το ˉχ προ του ˉτ ειναι ουτε κατα συλληψιν ουτε κατα διαστασιν· κατα διαστασιν μεν,
επειδη ουδεποτε ουτε συλλαβη ουτε λεξις εις δασυ καταληγει, οθεν του Ἀτθις και
Σαπφω και Βακχος τα πρωτα δια ψιλων γραφομεν· το γαρ Ἰωσηφ και τα τοιαυτα
βαρβαρα εισιν· κατα συλληψιν δε ουκ ηδυνατο ουτε το ˉφ ουτε το ˉχ προ του ˉτ
ειναι, επειδη το μεν ˉφ και το ˉχ δασεα εισιν, το δε ˉτ ψιλον· ψιλα δε ψιλων
ηγουνται και δασεα δασεων και μεσα μεσων κατα συλληψιν, οιον πτωσις κτυπος
χθων εβδομας εριγδου πος ογδοη· πως ουν το ˉφ και το ˉχ δασεα οντα ηδυναντο του
ˉτ ψιλου οντος προηγεισθαι κατα συλληψιν; Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον <δε> οτι
το μεμιαμμαι μεμιανται και μεμολυμμαι μεμολυν ται μηδεις οιεσθω τροπην
πεπονθεναι του ˉμ εις το ν· το γαρ ˉν τουτο θεματικον εστιν, μιαινω γαρ και μολυνω
το θεμα δια του ˉν, οπερ πηι μεν εις το ˉγ τρεπεται, ως εν τωι μεμιαγκα και
μεμολυγκα ενεργη τικωι παρακειμενωι, δια την επιφοραν του ˉκ, πηι δε εις το ˉμ, ως
εν τωι μεμιαμμαι και μεμολυμμαι παθητικωι παρακειμενωι, δια την επιφοραν του ˉμ·
εν δε τωι μεμιανται και μεμολυνται τριτωι προσωπωι επειδη ουκ επιφερεται
συμφωνον το οφειλον τρεψαι αυτο, τουτου χαριν εφυλαχθη το ˉν, το γαρ ˉτ
επιφερεται· το δε ν επιφερομενου του ˉδ η ˉθ η ˉτ φυλαττεται, οιον ενδον ενθα
εντευξις. Εις το αντιστοιχον του ˉτ μεταβεβληται το ˉμ. Ἀντιστοιχον του ˉτ ενταυθα
το ˉπ εκαλεσεν, εις αυτο γαρ μετεβληθη το ˉμ του τε τυμμαι εν τωι τετυπται. Και
λαμβανονται τινες του τεχνικου λεγοντες, οτι κακως αντιστοιχον του ˉτ το ˉπ
εκαλεσεν· αντιστοιχον γαρ του ˉτ το ˉθ, ως εν τηι τεχνηι ∆ιονυσιου μεμαθηκαμεν.
Ἔστιν ουν ειπειν, οτι αντιστοιχον ενταυθα δει νοειν το ισοστοιχον, ωσπερ και
αντιθεον λεγομεν τον ισοθεον και αντιανειραν την ισην τοις ανδρασι κατα την
δυναμιν· ουτως ουν και ενταυθα αντιστοιχον του ˉτ το ˉπ εκαλεσεν αντι του
ισοστοιχον· ισοστοιχον γαρ εστι το ˉπ και το ˉτ, αμφοτερα γαρ ψιλα εισιν. Ἡμεις δε
ειρηκαμεν ανωτερω, οτι εις το αντιστοιχον του συμ φωνου εξ ου γεγονεν ετραπη το
ˉμ, φημι δη εις το αντιστοιχον του ˉφ, ηγουν εις το ˉπ. ∆υικα. Τετυμμεθον,
τετυφθον, τετυφθον. Πληθυντικα. Τετυμμεθα, τετυφθε· ειρηται. Τετυμμενοι εισιν.
Ἰστεον οτι ηνικα το τριτον των ενικων εχει προ του ˉτ συμφωνον193, τοτε δια την
ασυνταξιαν ου προσλαμβανει προ του ˉτ το ˉν και ποιει το τριτον προσωπον των
πληθυντικων, αλλα δια μετοχης αυτο αναπληροι η χρησις και του εισιν υπαρκτικου
ρηματος· οιον εστι τε τυπται και κεκαρται, και επειδη εαν προσελθηι το ˉν προ του
 

114
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ˉτ, ασυν ταξια γινεται, τουτου χαριν το τριτον προσωπον των πληθυντικων δια
μετοχης αναπληρουται και του εισιν υπαρκτικου ρηματος, οιον τετυμ μενοι εισι και
κεκαρμενοι εισιν. Ἀλλ' ελθωμεν και ειπωμεν, πως γινε ται η ασυνταξια· εστι
κεκαρται· εαν προσλαβηι προ του ˉτ το ˉν, γινεται κεκαρνται δια του ˉρ και ˉν και
ˉτ, και λοιπον ασυνταξια γινεται· ουτε γαρ κατα συλληψιν ουτε κατα διαστασιν το
ˉρ και το ˉν δυνανται παρα λαμβανεσθαι· κατα συλληψιν μεν, επειδη πρωτον μεν
αμεταβολον αμε ταβολου ουδεποτε προηγειται κατα συλληψιν, οιον ερνος αρμα
αλμη, ει μη το ˉμ του ˉν, οιον μνα μνημειον· δευτερον δε, επειδη ουδεποτε συλλαβη
εν αρχηι η εν μεσωι λεξεως εις δυο συμφωνα καταληγει· προσ κειται εν αρχηι η εν
μεσωι δια τας επι τελους καταληξεις, οιον δια το σαρξ μακαρς Τιρυνς αλς σαλπιγξ.
Κατα διαστασιν δε ου δυνανται παραλαμβανεσθαι το ˉρ και το ˉν, ινα ηι το ˉν μετα
του ˉτ, επειδη τα υποταττομενα τινι εν συλληψει εαν αντιπροηγησωνται αυτου, εν
δια στασει αυτου αντιπροηγουνται· οιον το ˉρ υποτετακται τωι ˉπ κατα συλ ληψιν εν
τωι πρωτος, αντιπροηγουμενον δε του ˉπ εν τωι ερπω κατα διαστασιν αυτου
αντιπροηγησατο· παλιν το ˉλ υποτετακται τωι ˉκ κατα συλληψιν εν τωι κλεος,
αντιπροηγησαμενον δε αυτου εν τωι ελκω κατα διαστασιν αυτου αντιπροηγησατο·
παλιν το ˉν υποτετακται τωι ˉθ κατα συλληψιν εν τωι θνηισκω, αντιπροηγησαμενον
δε αυτου εν τωι ανθος κατα διαστασιν αυτου αντιπροηγησατο· παλιν το ˉρ
υποτετακται τωι ˉγ κατα συλληψιν εν τωι γραυς, αντιπροηγησαμενον δε αυτου εν τωι
εργον κατα διαστασιν αυτου αντιπροηγησατο· ει αρα ουν το ˉν υπο τετακται τωι ˉτ
κατα συλληψιν εν τωι Αιτνη, δηλονοτι αντιπροηγουμενον αυτου, φημι δη του ˉτ,
κατα διαστασιν θελει αντιπροηγεισθαι αυτου. Ἀλλ' ουτε κατα διαστασιν ενταυθα
δυναται αντιπροηγησασθαι του ˉτ, επειδη παλιν ευρισκεται μετα του ˉρ εν
συλληψει, οπερ εστιν αδυνατον, ως εδειξαμεν. Ἀλλ' ουτε δε τα τρια συμφωνα ομου
δυνανται παρα λαμβανεσθαι, λεγω δη το ˉρ και το ˉν και το ˉτ, επειδη ηνικα
ευρεθωσι τρια συμφωνα ομου, θελει ειναι το πρωτον μεν η ˉς η ˉκ η ˉπ, το δε
δευτερον αφωνον και το τριτον αμεταβολον, οιον σφραγις στρατος 194 στρωμα
σκληρος σκηπτρον κατοπτρον οικτρος πληκτρον, χωρις του εχθρος και του
διεφθρασαι· εν τουτοις γαρ ουκ εστι το πρωτον συμ φωνον ουτε ˉς ουτε ˉκ ουτε ˉπ·
το δε διεφθρασαι σημαινει <το διεφθορας>· εγενετο δε <εκ του διεφθαρσαι καθ'>
υπερβιβασμον του ˉρ· ει ευρεθη ουν το ˉρ και ˉν και ˉτ ομου, ημελλον ειναι τρια
συμφωνα ομου, μη οντος <του> πρωτου μητε ˉς μητε ˉκ μητε ˉπ, μητε του δευτερου
αφωνου και του τριτου αμεταβολου, αλλ' εκ του εναντιου των <δυο πρωτων>
αμεταβολων και του τριτου αφωνου, οπερ εστιν αδυνατον· μη λεγομε νου ουν του
τριτου προσωπου των πληθυντικων κατα την ακολουθιαν, αναπληροι αυτο η χρησις
δια μετοχης και υπαρκτικου ρηματος του εισιν, οιον κεκαρμενοι εισιν. Παλιν εστι
τετυπται, και εαν προ του ˉτ προσελθηι το ˉν και γε νηται τετυπνται δια του ˉπ και
ˉν και ˉτ, ασυνταξια γινεται· το γαρ ˉπ και ˉν ουτε εν συλληψει δυνανται ειναι ουτε
εν διαστασει· εν συλληψει μεν, επειδη ουδεποτε συλλαβη εν αρχηι λεξεως η εν μεσωι
εις δυο συμφωνα καταληγει, ως ειρηται, εν διαστασει δε, ινα ηι το ˉν μετα του ˉτ,
επειδη τα υποταττομενα τινι εν συλληψει εαν αντιπροηγησωνται <αυ του>, εν
διαστασει αυτου αντιπροηγουνται, ως ειρηται· ει αρα ουν το ˉν υποτετακται τωι ˉτ,
ως ειρηται, κατα συλληψιν, ως εν τωι Αιτνη, δη λονοτι αντιπροηγουμενον αυτου
κατα διαστασιν θελει αντιπροηγεισθαι αυτου· αλλ' ουτε δε κατα διαστασιν ενταυθα
δυναται αντιπροηγεισθαι, επειδη ευρισκεται παλιν μετα του ˉπ εν συλληψει, οπερ
εστιν αδυνα τον, ως εδειξαμεν· αλλ' ουτε δε τα τρια συμφωνα ομου δυνανται παρα
λαμβανεσθαι, λεγω δη το ˉπ και ˉν και ˉτ, επειδη, ως ειρηται, ηνικα ευρεθωσι [τα]
τρια συμφωνα ομου, το πρωτον θελει ειναι η ˉς η ˉκ η ˉπ, το δε δευτερον αφωνον
και το τριτον αμεταβολον, χωρις του εχθρος και του διεφθρασαι ει ευρεθη ουν το ˉπ
 

115
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και το ˉν και το ˉτ ομου, ημελλον ειναι τρια συμφωνα ομου, του μεν πρωτου οντος
ˉπ, του δε δευτερου μη οντος αφωνου μητε του τριτου αμεταβολου, αλλ' εκ του
εναντιου του μεν δευτερου αμεταβολου του δε τριτου αφωνου, οπερ εστιν αδυνατον·
μη λεγομενου ουν του τριτου προσωπου των πληθυν τικων κατα την ακολουθιαν,
αναπληροι αυτο η χρησις δια μετοχης και υπαρκτικου ρηματος του εισιν, οιον
τετυμμενοι εισιν. Παλιν εστι γεγελασται, και εαν προσλαβηι προ του ˉτ το ˉν και γε
νηται γεγελασνται δια του ˉς και ˉν και ˉτ, ασυνταξια γινεται· το γαρ ˉς 195 και ˉν
ου δυνανται ειναι ουτε εν συλληψει ουτε εν διαστασει· εν συλληψει μεν, επειδη, ως
ειρηται, ουδεποτε συλλαβη η εν αρχηι η εν μεσωι λεξεως εις δυο συμφωνα καταληγει,
εν διαστασει δε, ινα ηι το ˉν μετα του τ, επειδη, ως ειρηται, τα υποταττομενα τινι εν
συλληψει εαν αντιπροηγη σωνται, εν διαστασει αυτου αντιπροηγουνται· ει αρα ουν
το ˉν υποτετακται τωι ˉτ <κατα συλληψιν>, ως εν τωι Αιτνη, δηλονοτι
αντιπροηγησαμενον αυτου εν διαστασει θελει αντιπροηγεισθαι αυτου· αλλ' ουτε δε
κατα διαστασιν ενταυθα δυναται αντιπροηγεισθαι αυτου, επειδη παλιν ευρι σκεται
μετα του ˉς εν συλληψει, οπερ εστιν αδυνατον, ως εδειξαμεν· αλλ' ουτε δε τα τρια
συμφωνα δυνανται ομου παραλαμβανεσθαι, λεγω δη το ˉσˉνˉτ, επειδη, ως ειρηται,
ηνικα ευρεθωσι τρια συμφωνα ομου, θελει ειναι το πρωτον η ˉς η ˉκ η ˉπ, και το
δευτερον αφωνον και το τριτον αμεταβολον, χωρις του εχθρος και του διεφθρασαι·
ει ευρεθη ουν το ˉσˉνˉτ ομου, ημελλον ειναι τρια συμφωνα ομου, του μεν πρωτου
οντος ˉς, του δε δευτερου μη οντος αφωνου μητε του τριτου αμετα βολου, αλλ' εκ
του εναντιου του μεν δευτερου αμεταβολου του δε τρι του αφωνου, οπερ εστιν
αδυνατον· μη λεγομενου ουν του τριτου προσωπου των πληθυντικων κατα την
ακολουθιαν, αναπληροι αυτο η χρησις δια μετοχης και υπαρκτικου ρηματος του
εισιν, οιον γεγελασμενοι εισιν.
∆ια τουτο δε ηνικα το τριτον προσωπον των πληθυντικων επι λειπει,
αναπληρουται δια μετοχης και υπαρκτικου ρηματος, οιον τετυμ μενοι εισιν,
πεπλεγμενοι εισιν, εσβεσμενοι εισιν, γεγελασμενοι εισιν, κε καρμενοι εισιν, επειδη
πρωτον μεν παν ρημα δυναται και εις μετοχην αναλυεσθαι και εις υπαρκτικον ρημα,
οιον τυπτω τυπτων ειμι, γραφω γραφων ειμι, τετυφα τετυφως ειμι, γεγραφα
γεγραφως ειμι· δευτερον δε η μεν μετοχη πραγμα σημαινει, ου μεντοι προσωπον,
οιον τυπτων γραφων, αι γαρ μετοχαι προσωπα ουκ εχουσιν, το δε υπαρκτικον ρημα
προσωπον σημαινει, ου μεντοι πραγμα, οιον εσμεν εστε εισιν· συνερχο μενων ουν
της μετοχης και του υπαρκτικου ρηματος εκατερον δι' εκα τερου αναπληρουται, το
πραγμα μεν δια της μετοχης, το προσωπον δε δια του υπαρκτικου ρηματος· τουτου
ουν χαριν ηνικα το τριτον προσωπον των πληθυντικων επιλιμπανει, δια μετοχης
αναπληρουται και υπαρκτικου ρηματος. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες
λεγοντες, ναι, δια μετοχης ευλογως ανα πληρουται το τριτον προσωπον των
πληθυντικων επιλιμπανον· δια 196 τουτο γαρ επενοηθη η μετοχη, ινα το ελλειπον
τωι ρηματι αναπλη ρωσηι· διατι δε δια του εισιν υπαρκτικου ρηματος αναπληρουται;
ει γαρ ο παρακειμενος παρωιχημενου εστι χρονου, το δε εισιν ενεστωτος, πως επι του
παρακειμενου αυτωι κεχρημεθα λεγοντες τετυμμενοι εισιν; Ἔστιν ουν ειπειν, οτι
εικοτως τουτο εγενετο, επειδη πολλην συγγενειαν ευρι σκομεν ενεστωτος και
παρακειμενου· αμελει ο ενεργητικος παρακειμενος εις ˉσˉι ληγει κατα το τριτον
προσωπον των πληθυντικων, μιμουμενος τον ενεστωτα, οιον τετυφασι, ωσπερ
τυπτουσι· και αυτος γαρ παρα πολλοις ενεστως συντελικος ονομαζεται, ηγουν
ενεστως πεπληρωμενος· κατα τουτο δε διαφερουσιν, καθο ο μεν ενεστως πραγματος
εστι δηλω τικος ατελους, το γαρ τυπτω ατελες πραγμα δηλοι και μη τελειωθεν, ο δε
παρακειμενος πραγματος εστι τετελειωμενου δηλωτικος, το γαρ τετυφα
τετελειωμενον πραγμα δηλοι. Ἰστεον δε οτι ευρισκομεν τινας ενεστωτας
 

116
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τετελειωμενον πραγμα δηλουντας και μηδεν διαφεροντας των παρακειμενων· ο γαρ
λεγων γινωσκω και οιδα ταυτον λεγει, και εστι το μεν γινωσκω ενεστωτος χρονου,
το δε οιδα παρακειμενου· ουκ εστι γαρ ενταυθα ο ενεστως ατελες· το γαρ γινωσκω
ου σημαινει, οτι εν μερει μεν οιδα, εν μερει δε ουκ οιδα, αλλ' οτι τελειως οιδα. ∆ει δε
και τουτο γινωσκειν, οτι ευλογως δια της πληθυντικης μετοχης και του εισιν
υπαρκτικου ρηματος πληθυντικου αναπληροι η χρησις τα τοιαυτα τριτα προσωπα
των πληθυντικων, οιον τετυμμενοι εισιν, λελεγμενοι εισιν, επειδη και αυτο το
τριτον προσωπον το επιλελοιπος, ουτινος την χρειαν αναπληροι η μετοχη μετα του
υπαρκτικου ρηματος, πλη θυντικον εστιν. Και ιακως τετυφαται. Λεγουσι τινες, οτι
επειδη το τριτον προσωπον των πληθυντικων του παθητικου παρακειμενου και του
υπερσυντε λικου πολλακις επιλιμπανει και δια μετοχης αναπληρουται και υπαρκτι
κου ρηματος, οιον τετυμμενοι εισιν, τετυμμενοι ησαν, τουτου χαριν, ινα και δια μιας
λεξεως αναπληρωθηι, επενοησαν οι Ἴωνες ιδιον τριτον προσωπον των
πληθυντικων, οιον τετυφαται τετυφατο. Ουκ εστι δε καταναγκαστικον· ει γαρ, ως
λεγουσιν, δια τουτο επενοησαν οι Ἴωνες <ιδιον> τριτον προσωπον των
πληθυντικων, δια το πολλακις επιλιμπανειν το τριτον προσωπον των πληθυντικων
του παθητικου παρακειμενου και υπερσυντελικου και δια μετοχης αναπληρουσθαι
και υπαρκτικου ρηματος, ουκ ωφειλον ποιειν το τριτον προσωπον πληθυντικον εφ'
ου μη επι 197 λιμπανει το τριτον προσωπον των πληθυντικων του παθητικου παρα
κειμενου· νυν δε και επι αυτων ποιουσιν ηγουν και επι των μη επι λιμπανοντων·
ιδου γαρ εστι νενοηται και πεποιηται, και επι τουτων ουκ επιλιμπανουσι τα τριτα
προσωπα των πληθυντικων, νενοηνται γαρ και πεποιηνται, και ομως οι Ἴωνες
εποιησαν νενοεαται <και πεποιεα ται>. Ἄλλως τε δε ου μονον επι παρακειμενου
τουτο ποιουσιν, αλλα και επι ενεστωτος· απο γαρ του κειται γινεται κεαται ιωνικως,
ως παρα τωι ποιητηι <Ν 763> κεαται ψυχας ολεσαντες, αντι του κεινται, και απο του
ηται (του σημαινοντος το καθηται) γινεται εαται, ως παρα τωι αυτωι <Γ 134> οι δη νυν
εαται σιγηι, πολεμος δε πεπαυται, αντι του καθηνται· ωστε ουν ου δια την
προλεχθεισαν αιτιαν εποιησαν οι Ἴωνες τριτον προσωπον πληθυντικον επι του
παθη τικου παρακειμενου και υπερσυντελικου, αλλ' ιδιωμα εστι διαλεκτου.
Κανονιζεται δε ουτως· πας παθητικος παρακειμενος κατα το τριτον προσωπον των
ενικων προ του ˉτ λαμβανων το ˉα Ἰωνικος παρακειμενος γινεται, τριτου
προσωπου δηλονοτι πληθυντικου· και ει μεν ευρεθηι προ του ˉτ ψιλον, τρεπεται εις
το αντιστοιχον το δασυ, οιον τετυπται τετυφαται, νενιπται νενιφαται, νενυκται
νενυχαται, λελεκται λελεχαται· εαν δε ευρεθηι προ του ˉτ το ˉς απο βαρυτονων,
τρεπεται το ˉς εις το συμφωνον του μεσου παρακειμενου, οιον πεφρασται
πεφραδαται, οτι πεφραδα ο μεσος παρακειμενος, ερειδω ερηρεισται ερηρεδαται, οτι
ηρειδα ο μεσος παρακειμενος, ραζω (το ραινω) ερρασται και ερραδαται, οιον <υ 354>
αιματι δ' ερραδαται τοιχοι, αντι του ερραντισμε νοι εισιν, οτι ερραδα ο μεσος
παρακειμενος. Καλως δε προσκειται απο βαρυτονων δια το τετελεσται και
γεγελασται· ταυτα γαρ ει και εχουσι το ˉς προ του ˉτ, αλλ' ουν επειδη ουκ εισιν απο
βαρυτονων θεματων αλλ' απο περισπωμενων, απο γαρ του τελω και γελω εισιν, ου
τρε πουσιν οι Ἴωνες το ˉς προ του ˉτ εις το συμφωνον του μεσου παρακει μενου,
λεγω δη εις το ˉλ του γεγελα και τετελα· ουδε γαρ λε γουσι γεγελαται και τετελαται,
αλλ' ουδε ποιουσιν επι των τοιουτων παντελως οι Ἴωνες ιδιον τριτον πληθυντικον,
αλλα γεγελασμενοι εισιν και τετελεσμενοι εισιν, ομοιως τηι κοινηι διαλεκτωι. Ἐαν δε
αλλο συμφωνον 198ευρεθηι προ του ˉτ, ει ολως και γινεται Ἰωνικος παρακειμενος,
δηλονοτι τριτου προσωπου πληθυντικου, φυλαττεται το συμφωνον, οιον κεκαρται
κεκαραται, τετιλται τετιλαται· προσκειται δε ει ολως και γι νεται Ἰωνικος
παρακειμενος, επειδη επι τουτων ουκ εφανησαν ποιη σαντες οι Ἴωνες ιδια τριτα
 

117
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πληθυντικα, ουδε γαρ εφανησαν ειποντες κεκαραται και τετιλαται. Τα δε απο
περισπωμενων εαν φυσει μακραι παραληγωνται συστελλουσι την παραληγουσαν εις
την οφειλομενην συ στολην [μετα του ˉτ], και προσλαμβανουσι το ˉα προ του ˉτ,
οιον ποιω πεποιηται πεποιεαται, νοω νενοηται νενοεαται, χρυσω κεχρυσωται κε
χρυσοαται, βολω βεβοληται βεβολεαται. Ἰστεον δε οτι ου μονον επι παρακειμενου
τουτο ποιουσι και υπερσυντελικου οι Ἴωνες, αλλ' εστιν οτε και επι ενεστωτος, οιον
κειται κεαται, ως παρα τωι ποιητηι <Ν 763> κεαται ψυχας ολεσαντες, αντι του κεινται,
και παλιν ηται εαται, ως παρα τωι αυτωι <Γ 134> οι δη νυν εαται σιγηι, πολεμος δε
πεπαυται, αντι του καθηνται. Ταυτα μεν εν τουτοις
Ἄξιον δε εστι ζητησαι, ει αρα οι Ἴωνες ψιλωτικοι εισιντου γαρ ηλιος
δασυνομενου το απηλιωτης ιωνικως δια του ˉπ επεκρατησεν, επειδη δια του ˉφ
ωφειλεν ειναι δια το επιφερεσθαι δασυ φωνηεν, ως επι ημων εφ' ημων· και παλιν
του ιστιον δασυνομενου το επιστιον ιωνικως δια του ˉπ επεκρατησεν, οιον <ζ 265>
επιστιον εστιν εκα στωι, επειδη δια του ˉφ ωφειλεν ειναι· και παλιν το ουχι ιωνικως
ουκι λεγεται, ως παρα τωι ποιητηι <ex gr. 238> ηε και ουκιδια ποιαν αιτιαν επι του
τετυφαται και νενυχαται το ψιλον συμφωνον του τετυπται και νενυκται εις το
αντιστοιχον το δασυ ετρεψαν, και μη εφυλαξαν αυτο ως χαιροντες τηι ψιληι. Ἔστιν
ουν ειπειν, οτι το κε χρεωστημενον δασυ συμφωνον τωι τριτωι προσωπωι των ενικων
του παθητικου παρακειμενου προσηλθεν εν τωι Ἰωνικωι τριτωι προσωπωι
πληθυντικωι· εμαθομεν γαρ εν τηι περι τουτου διδασκαλιαι, οτι δια το μη δυνασθαι
μητε το ˉφ μητε το ˉχ προ του ˉτ ειναι η κατα συλληψιν η κατα διαστασιν, τουτου
χαριν εν τωι τετυπται και νενυκται τροπη παρ ηκολουθησε των δασεων εις τα
αντιστοιχα τα ψιλα· ενταυθα ουν εν τωι Ἰωνικωι παρακειμενωι, τριτωι προσωπωι
δηλονοτι πληθυντικωι, επειδη του ˉα προσερχομενου ουκετι ευρισκονται τα δασεα
μετα του τ, τουτου χαριν το οφειλομενον ανεπληρωθη, και το κεχρεωστημενον δασυ
συμ 199 φωνον τωι τριτωι προσωπωι των ενικων του παρακειμενου προσηλθεν εν τωι
Ἰωνικωι
παρακειμενωι,
τριτωι
προσωπωι
δηλονοτι
πληθυντικωι.
Ὑπερσυντελικος.Ἐτετυμμην. Ἐνταυθα περι του παθητικου υπερσυντελικου
διαλαμβανει· και ιστεον οτι πας παθητικος παρακειμενος τρεπων την ˉμˉαˉι εις
ˉμˉηˉν υπερσυντελικον παθητικον ποιει· και ει μεν απο συμφωνου αρχεται ο
παρακειμενος, προσλαμβανει ο υπερσυντελικος το ˉε κατα την αρχουσαν, οιον
τετυμμαι ετετυμμην, πεποιημαι επεποιημην, πεφιλημαι επεφιλημην, νενοημαι
ενενοημην, ει δε απο φωνηεντος αρχεται ο παρα κειμενος, συναρχεται αυτωι και ο
υπερσυντελικος, οιον εφθαρμαι εφθαρ μην, εσταλμαι εσταλμην, ηλεημαι ηλεημην,
ηρευνημαι ηρευνημην· και απλως ειπειν, ως ο ενεργητικος υπερσυντελικος εκ του
ενεργητικου παρακειμενου κανονιζεται, ουτω και ο παθητικος υπερσυντελικος εκ
του παθητικου παρακειμενου κανονιζεται απαραλλακτως. Ἐτετυψο. Ἰστεον οτι απο
του ετετυπτο γεγονε τροπηι του ˉτ εις το ˉς ετετυπσο και κατα κρασιν του ˉπ και ˉς
εις ˉψ ετετυψο, ωσπερ και απο του ενενυκτο γεγονε τροπηι του ˉτ εις το ˉς ενενυκσο
και κατα κρασιν του ˉκ και ˉς εις ˉξ ενενυξο· παντα δε οσα ειπομεν εν τωι δευ τερωι
προσωπωι των ενικων του παθητικου παρακειμενου αρμοζουσι και ενταυθα.
Ἐτετυπτο. Ἰστεον οτι απο του ετετυμμην γεγονεν ετετυπτο τροπηι της ˉμˉηˉν εις
ˉτˉο και του ˉμ τραπεντος εις το αντιστοιχον του ˉφ, λεγω δη εις το ˉπ, και παλιν
απο του ενενυγμην γεγονεν ενενυκτο τροπηι της ˉμˉηˉν εις ˉτˉο και του ˉγ
τραπεντος εις το ˉκ· περι τουτων δε εν τωι τριτωι προσωπωι των ενικων του
παθητικου παρακειμενου ακρι βεστερον μεμαθηκαμεν. ∆υικα. Ἐτετυμμεθον,
ετετυφθον, ετετυφθην. Πληθυντικα. Ἐτετυμμεθα, ετετυφθε· ειρηται. Τετυμμενοι
ησαν. Ἰστεον οτι ενταυθα επιλιμπανει το τριτον προσωπον των πλη θυντικων του
υπερσυντελικου, επειδη το τριτον προσωπον των ενικων προ του ˉτ συμφωνον εχει,
 

118
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

οιον ετετυπτο, και λοιπον του ˉν προσερχο μενου προ του ˉτ ασυνταξια γινεται·
αναπληρουται δε και αυτος δια μετοχης και υπαρκτικου ρηματος, οιον τετυμμενοι
ησαν. ∆ει δε γινωσκειν, οτι επι του παρακειμενου και επι του υπερσυντελικου τηι
αυτηι μετοχηι κεχρημεθα, και γαρ τετυμμενοι εισι φαμεν και τετυμμενοι ησαν, επειδη
μια εστιν η μετοχη του παρακειμενου και υπερσυντελικου, οιον τετυμμενος, και
τετυμμενοι το πληθυντικον· τωι δε ρηματι <τωι υπαρκτικωι> ου κεχρη μεθα τωι αυτωι·
εν μεν γαρ τωι παρακειμενωι τωι εισιν, οιον τετυμμενοι 0 εισιν, εν δε τωι
υπερσυντελικωι τωι ησαν, οιον τετυμμενοι ησαν· <και> τουτο ευλογως, επειδη το
εισιν ενεστωτος χρονου εστιν, ο δε παρα κειμενος συγγενειαν εχει προς τον
ενεστωτα· και αυτος γαρ παρα πολλοις ενεστως συντελικος ονομαζεται, ηγουν
ενεστως πεπληρωμενος· τουτου <ουν> χαριν επι του παρακειμενου τωι εισι
κεχρημεθα και λεγομεν τετυμμενοι εισιν· επι δε του υπερσυντελικου τωι ησαν
κεχρημεθα και λεγομεν τετυμμενοι ησαν, επειδη ο μεν παρατατικος του ενεστωτος
εστι παρωιχημενος, εξ αυτου γαρ κανονιζεται, ο δε υπερσυντελικος του
παρακειμενου· επειδη ουν ο μεν παρακειμενος το ρημα του ενεστωτος ελαβεν, φημι
δη το εισιν, τουτου χαριν και ο υπερσυντελικος, ο παρωι χημενος του παρακειμενου,
το ρημα του παρατατικου ελαβε, του παρωι χημενου του ενεστωτος, φημι δη το ησαν,
και, ως ινα ειπωμεν, ενεστως απο ενεστωτος ελαβε και παρωιχημενος απο
παρωιχημενου. Και ιακως τετυφατο. Ἰστεον οτι ωσπερ εκ του τριτου προσωπου των
ενικων του παθητικου παρακειμενου εποιησαν οι Ἴωνες τριτον προσωπον των
πληθυντικων, ουτω και εκ του τριτου προσωπου των ενικων του παθητικου
υπερσυντελικου εποιησαν οι Ἴωνες τριτον προσ ωπον πληθυντικον· απο ουν του
ετετυπτο γεγονεν ετετυφατο και κατα αποβολην του ˉε τετυφατο, ινα συναρχηται
τηι τετυμμενος μετοχηι εμα θομεν γαρ εν τοις προλαβουσιν, οτι οι Ἴωνες εθος εχουσι
ποιειν τους παρωιχημενους συναρχομενους ταις ιδιαις μετοχαις, οιον <Φ > τυπτε δ'
επιστροφαδην, οτι τυπτων η μετοχη, και <Ψ 666> αψατο δ' ημιονων, οτι αψαμενος η
μετοχη. Ἀοριστος πρωτος.Ἐτυφθην.
Ἰστεον οτι τετταρας αοριστους ευρισκομεν εν τοις παθητικοις, δυο μεν
παθητικους, δυο δε της μεσης διαθεσεως· ειρηται γαρ ημιν εν τοις προλαβουσιν, οτι
τον μεν παρακειμενον και τον υπερσυντελικον της μεσης διαθεσεως εν τοις
ενεργητικοις εταξαν, αορι στους δε και μελλοντας εν τοις παθητικοις. Ἔλθωμεν δε
και διαλα βωμεν περι του αοριστου του παθητικου· ιστεον οτι ο πρωτος αοριστος ο
παθητικος αει εις ˉθˉηˉν ληγει· κανονιζεται δε εκ του παθητικου παρα κειμενου
τουτον τον τροπον· πας παθητικος παρακειμενος τρεπων την ˉμˉαˉι εις ˉθˉηˉν
αοριστον πρωτον παθητικον ποιει, και ει μεν απο συμφωνου αρχεται ο
παρακειμενος, αποβαλλει το συμφωνον εν τωι παθητικωι πρωτωι αοριστωι, οιον
τετυμμαι ετυφθην, λελεγμαι ελεχθην, κεκαρμαι εκαρθην, πεποιημαι εποιηθην,
νενοημαι ενοηθην, πεφιλημαι εφιληθην, πεπατημαι επατηθην, κεκελευσμαι
εκελευσθην, κεκρουσμαι εκρουσθην, τετελεσμαι ετελεσθην, τεθυμαι εθυθην και δια
την επαλληλιαν των δασεων ετυθην κατα τροπην του ˉθ εις το αντιστοιχον ψιλον
το ˉτ· ει δε απο φωνηεντος αρχεται ο παρακειμενος, συναρχεται αυτωι και ο
παθητικος πρωτος αοριστος, οιον εφθαρμαι εφθαρθην, εξεσμαι εξεσθην, εσβεσμαι
εσβεσθην, [πεπλεγμαι επλεχθην] ηλεημαι ηλεηθην, ηρευνημαι ηρευνηθην,
ηρωτημαι ηρωτηθην, ωρθωμαι ωρθωθην, ωπλισμαι ωπλισθην. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι εαν ευρεθηι συμφωνον προ του ˉμ εν τωι παθητικωι
παρακειμενωι, φυλαττεται και κατα τον παθητικον πρωτον αοριστον, οιον κεκαρμαι
εκαρθην, εσταλμαι εσταλθην, τετιλμαι ετιλθην, εφθαρμαι εφθαρθην, εξεσμαι
εξεσθην, εσβεσμαι εσβεσθην, κεκρουσμαι εκρουσθην, χωρις ει μη ευρεθηι το ˉμ η το
ˉγ· εαν γαρ ευρεθηι εν τωι παθητικωι παρακειμενωι προ του ˉμ η το ˉμ η το ˉγ,
 

119
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μεταβαλλονται κατα τον παθη τικον πρωτον αοριστον εις εκεινα τα δασεα, εξ ων και
μεταβεβληνται, οιον το μεν ˉμ εις το ˉφ, εξ αυτου γαρ και γεγονε, το δε ˉγ εις το ˉχ,
εξ αυτου γαρ και γεγονεν, οιον τετυμμαι ετυφθην, απο γαρ του τετυφα γεγονε,
γεγραμμαι εγραφθην, απο γαρ του γεγραφα γεγονε, λελεγμαι ελεχθην, απο γαρ του
λελεχα γεγονε, νενυγμαι ενυχθην, απο γαρ του νενυχα γεγονε, πεπληγμαι
επληχθην, απο γαρ του πεπληχα γεγονεν. Μηδεις δε οιεσθω [το μεμιαμμαι και το
μεμολυμμαι] εν τωι εμιανθην και εμολυνθην παθητικωι πρωτωι αοριστωι το ˉμ εις το
ˉν τραπηναι· το γαρ ˉν τουτο θεματικον εστιν· μιαινω γαρ και μολυνω εστι το θεμα
δια του ν, οπερ ˉν πηι μεν εις το ˉγ τρεπεται, ως εν τωι μεμιαγκα και μεμο λυγκα
ενεργητικωι παρακειμενωι δια την επιφοραν του ˉκ, πηι δε εις το ˉμ, ως εν τωι
μεμιαμμαι και μεμολυμμαι παθητικωι παρακειμενωι δια την επιφοραν του ˉμ· εν δε
τωι εμιανθην και εμολυνθην παθητικωι πρωτωι αοριστωι επειδη ουκ επιφερεται
συμφωνον το οφειλον τρεψαι αυτο, τουτου χαριν εφυλαχθη το ˉν· το γαρ ˉθ
επιφερεται, το δε ˉν επιφερομενου του ˉδ η ˉθ η ˉτ φυλαττεται, οιον ενδον ενθειναι
συνθεσις εντευξις εντυχειν. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Περι δε της παραληγουσης του παθητικου πρωτου αοριστου εστιν 2 ειπειν,
οτι παραληγουσαν την αυτην εχει ο πρωτος αοριστος ο παθη τικος ην εχει και ο
παθητικος παρακειμενος, οιον πεποιημαι εποιηθην, νενοημαι ενοηθην, εσταλμαι
εσταλθην, κεχρυσωμαι εχρυσωθην, ωρθωμαι ωρθωθην, πεπεισμαι επεισθην,
νενησμαι ενησθην, δεδομαι εδοθην, πλην του ευρημαι ευρεθην· τουτου γαρ δια του
ˉε γεγονε κατα <τον> παθη τικον <αοριστον> η παραληγουσα, του παθητικου
παρακειμενου το ˉη εχοντος κατα την παραληγουσαν, οθεν και το ονομα το
ρηματικον το ευρετης δια του ˉε εστιν, οπερ και κατα τον τονον ημαρτηται οξυνο
μενον, περι ου εν τωι Ὀνοματικωι Ἡρωδιανου, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Ἔτι δει
προσθειναι και χωρις του σεσωσμαι εσωθην απο βαλλοντος το ˉς, και του επηινημαι
επηινεθην· και τουτο γαρ συστελλει την παραληγουσαν κατα τον παθητικον
αοριστον· και χωρις των παρα το αιρω περισπωμενων· επι τουτων γαρ συστελλεται
η παραληγουσα του παθητικου πρωτου αοριστου, οιον διαιρω διηιρημαι διηιρεθην,
συναιρω συνηιρημαι συνηιρεθην, καθαιρω καθηιρημαι καθηιρεθην, αφαιρω αφηιρημαι
αφηιρεθην· και χωρις των εχοντων το ˉρ μετ' επιπλοκης συμφωνου και τρεποντων
το ˉε εις το ˉα κατα τον παθητικον παρακειμενον· επι τουτων γαρ ο παθητικος
πρωτος αοριστος αναδεχεται την παραληγου σαν του ενεστωτος και ου φυλαττει την
παραληγουσαν του παθητικου παρακειμενου, οιον στρεφω εστραμμαι εστρεφθην,
τρεπω τετραμμαι ετρεφθην. Ἐτυφθης, ετυφθη· ειρηται. ∆υικα. Ἐτυφθητον,
ετυφθητην. Ἐπιλιμπανει ενταυθα το πρωτον προσωπον των δυικων, επειδη το
πρωτον προσωπον των πληθυντικων το ˉμ εχει επι της τελευταιας συλλαβης,
ετυφθημεν γαρ εστι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων· το δε δευτερον των
δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων τροπηι του ˉε εις ˉοˉν γινεται, <οιον>
ετυφθητε ετυφθητον· το δε τριτον των δυικων ουχ ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι,
επειδη το τριτον των πληθυντι κων ουτε εις ˉσˉι ληγει ουτε εις ˉτˉαˉι, ετυφθησαν
γαρ εστι το τριτον των πληθυντικων· γεγονε δε το τριτον των δυικων απο του ιδιου
δευτερου τροπηι της ˉοˉν εις ˉηˉν. Πληθυντικα. Ἐτυφθημεν, ετυφθητε, ετυφθησαν·
ειρηται. Ἀοριστος δευτερος.Ἐτυπην. Ἐνταυθα περι του παθητικου δευτερου
αοριστου διαλαμβανει· κανονιζεται δε ουτος εκ του ενεργητικου δευτερου αοριστου
3 τουτον τον τροπον· ο εις ˉοˉν δευτερος αοριστος ενεργητικος, ει επι δεκτικος εστι
παθους, τροπηι του ˉο εις ˉη δευτερος αοριστος παθητικος γινεται, οιον ενυγον
ενυγην, ετυπον ετυπην, εχαρον εχαρην, εκαον εκαην, εσπαρον εσπαρην, εφθαρον
εφθαρην, εσταλον εσταλην· και ο εγραφην δευτερος αοριστος παθητικος απο του
εγραφον δευτερου αοριστου ενεργητικου γεγονεν· ουδεποτε γαρ απο του
 

120
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρατατικου κανονιζεται ο δευτερος αοριστος ο παθητικος τροπηι του ˉο εις ˉη, επει
ει γε απο του παρατατικου εκανονιζετο, απο του ετυπτον και εκραζον ετυπτην και
εκραζην ειχεν ειναι· νυνι δε ετυπην και εκραγην λεγομεν απο του ετυπον και
εκραγον δευτερου αοριστου ενεργητικου. Προσ κειται ει επιδεκτικος εστι παθους, δια
το ελαβον και εμαθον και εφαγον· ταυτα γαρ ου ποιουσι τροπηι του ˉο εις ˉη τον
παθητικον δευ τερον αοριστον, ουδε γαρ λεγομεν εφαγην και ελαβην και εμαθην,
επειδη ουτε ολως εχουσι παθητικον δευτερον αοριστον, επει ει ειχον, ουτως
ημελλον λεγεσθαι. Ἐτυπης, ετυπη. ∆υικα. Ἐτυπητον, ετυπητην. Πληθυντικα.
Ἐτυπημεν, ετυπητε, ετυπησαν. Μεσος αοριστος πρωτος· ετυψαμην. Μεσος αοριστος
δευτερος· ετυπομην.Ἰστεον οτι οι μεσοι αοριστοι απο των ενεργητικων αοριστων
κανονι ζονται, ο πρωτος απο του πρωτου και ο δευτερος απο του δευτερου· τους δε
δυο ο τεχνικος επενθεσει της ˉμˉηˉν απο του ενεργητικου λεγει κανονιζεσθαι· ουκ
ερρωται δε τουτο, ει μη επι του πρωτου μεσου αοριστου, οιον ετυψα ετυψαμην,
εποιησα εποιησαμην· ο γαρ δευτερος μεσος αοριστος ου γινεται επενθεσει της
ˉμˉηˉν, αλλ' επενθεσει της ˉμˉη, οιον ετυπον ετυπομην, ελαβον ελαβομην. Ταυτα
μεν εν τουτοις Ἰστεον δε οτι κανονιζεται ο πρωτος μεσος αοριστος απο του πρωτου
αοριστου του ενεργητικου τουτον τον τροπον· πας πρωτος αοριστος ενεργητικος
προσθηκηι της ˉμˉηˉν πρωτος μεσος αοριστος γινεται, οιον ετυψα ετυψαμην,
εποιησα εποιησαμην, εγραψα εγραψαμην, ελουσα ελου σαμην, εφανα και ιωνικως
εφηνα και εφηναμην και απεφηναμην, εσημανα και ιωνικως εσημηνα και
εσημηναμην. Ὁ δε δευτερος μεσος αοριστος απο του δευτερου αοριστου του
ενεργητικου κανονιζεται τουτον τον τροπον· πας δευτερος αοριστος εις ˉοˉν ληγων
προ του ˉν λαμβανων το ˉμ και ˉη μεσος δευτερος αοριστος γινεται, οιον επιθον
επιθομην, ενυγον ενυγομην, ελαβον ελαβομην, επραθον επραθομην, ετυπον ετυ
πομην· επι δε των εις ˉμˉι και συστελλεται η παραληγουσα, οιον εθην 4 εθεμην,
εδων εδομην, εφην εφαμην. ∆υνατον δε εστι και εκ του παθητικου δευτερου
αοριστου κανονισαι τον δευτερον μεσον αοριστον τουτον τον τροπον· πας δευτερος
αοριστος παθητικος προ του ˉη λαμ βανων το ˉο και ˉμ δευτερον μεσον αοριστον
ποιει, οιον ενυγην ενυγο μην, ετυπην ετυπομην. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον <δε> οτι ως οι δυο αοριστοι ενεργητικοι φωνηι μονηι δια φερουσιν, τωι
δε σημαινομενωι οι αυτοι εισιντο γαρ ετυψα και ετυπον τηι φωνηι μονηι διαφερουσιν,
το δε σημαινομενον το αυτο εχουσιντον αυτον τροπον και οι δυο παθητικοι αοριστοι
τηι φωνηι μονηι διαφερουσιν, τωι δε σημαινομενωι οι αυτοι εισιν, το γαρ ετυφθην και
ετυπην το αυτο σημαινουσιν, ει και τηι φωνηι διαφερουσιν· ωσαυτως δε και οι δυο
μεσοι αοριστοι τηι φωνηι μονηι διαφερουσιν, τωι δε σημαινομενωι οι αυτοι εισιν, το
γαρ ετυψαμην και ετυπομην το αυτο σημαινουσιν, ει και τηι φωνηι διαφερουσιν· οθεν
και εξ χρονους λεγομεν και ου πλειονας, ως εν τηι περι του δευτερου αοριστου
ενεργητικου διδασκαλιαι μεμαθηκαμεν, ηνικα και εζητουμεν, διατι του αοριστου του
αυτου οντος κατα την σημασιαν τωι παρακειμενωι και υπερσυντελικωι, κατ' ιδιαν
χρονον λεγομεν τον αοριστον, και μη συναριθμουμεν αυτον τωι παρακειμενωι και
υπερσυντελικωι. Ἐτυψαμην, ετυψω, ετυψατο. ∆υικα. Ἐτυψαμεθον, ετυψασθον,
ετυψασθην. Πληθυντικα. Ἐτυψαμεθα, ετυψασθε, ετυ ψαντο· ειρηται. Μεσος αοριστος
δευτερος. Ἐτυπομην, ετυπου. Ἰστεον οτι επι μεν του πρωτου μεσου αοριστου το
δευτερον των ενικων ετυψω δια του ˉω λεγομεν, επι δε του δευτερου μεσου
αοριστου ετυπου δια της ˉοˉυ διφθογγου και τουτου εστιν αιτια η κρασις· επειδη γαρ
επι μεν του πρωτου μεσου αοριστου το ˉα και ˉο εστιν, οιον ετυψατο ετυψαο,
<ελουσατο> ελουσαο, εποιησατο εποιησαο, τουτου χαριν δια του ˉω λεγομεν ετυψω
<ελουσω> εποιησω· το γαρ ˉα και ˉο εις ˉω κιρνωνται, οιον βοαομεν βοωμεν,
γελαομεν γελωμεν, του γηραος του γηρως, του κρεαος του κρεως· επειδη δε επι του
 

121
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δευτερου μεσου αοριστου το ˉε και ˉο εστιν, οιον ετυπετο ετυπεο, ελαβετο ελαβεο,
ενυγετο ενυγεο, τουτου χαριν δια της ˉοˉυ διφθογγου λεγομεν ετυπου ενυγου
ελαβου· το γαρ ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον κιρνωνται, οιον 5 χαλκεος
χαλκους, ∆ημοσθενεος ∆ημοσθενους. Ουδε γαρ εχουσι ταυτα την ενεργητικην
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, ινα τροπηι του ˉτ του κατα το τριτον προσωπον
εις ˉς ποιησωσι το δευτερον προσωπον· του μεν γαρ ετυψαμην πρωτου μεσου
αοριστου τυψας εστιν η ενεργη τικη μετοχη, εις ˉς μεν αλλ' ουκ οξυτονος, του δε
ετυπομην δευτερου μεσου αοριστου τυπων εστιν η ενεργητικη μετοχη, οξυτονος μεν
αλλ' ουκ εις ˉς. Ἐτυπετο. ∆υικα. Ἐτυπομεθον, ετυπεσθον, ετυπεσθην. Πληθυντικα.
Ἐτυπομεθα, ετυπεσθε, ετυποντο· ειρηται. Μελλων πρωτος· τυφθησομαι. Μελλων
δευτερος· τυπησομαι.Ἰστεον οτι ομοιως τοις αοριστοις και τους μελλοντας τετταρας
εστιν ευρειν εν τοις παθητικοις, δυο παθητικους και δυο μεσους· κανονι ζονται δε οι
δυο παθητικοι μελλοντες απο των παθητικων αοριστων, ο πρωτος απο του πρωτου
και ο δευτερος απο του δευτερου· ο μεν γαρ αοριστος κατα το τριτον αυτου
προσωπον προσλαμβανων την ˉσˉοˉμˉαˉι και την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν
αποβαλων μελλοντα παθητικον ποιει, ο πρωτος παθητικος αοριστος πρωτον
μελλοντα παθητικον, και ο δευτερος παθητικος αοριστος δευτερον μελλοντα
παθητικον, οιον ετυφθη τυφθησομαι, ενυχθη νυχθησομαι, ελεχθη λεχθησομαι,
εκαρη καρη σομαι, εκαρθη καρθησομαι, ηγορασθη αγορασθησομαι, ενυγη νυγησομαι,
εσταλη σταλησομαι, εδαρη δαρησομαι, εφθαρη φθαρησομαι· ευλογως δε η εν αρχηι
κλιτικη εκτασις αποβαλλεται, επειδη παρωιχημενων ιδιον εστι το μεγεθυνεσθαι κατα
την αρχουσαν, ου μην μελλοντων. Ταυτα μεν εν τουτοις. Φασι δε τινες, οτι η
παραληγουσα η εν τωι μελλοντι τωι ενεργη τικωι τεταρτη θελει ειναι απο τελους εν
τοις παθητικοις μελλουσιν, οιον εισιν ενεργητικοι μελλοντες τυψω και νυξω
παραληγομενοι τωι ˉυ, και εισι τουτων οι παθητικοι μελλοντες τυφθησομαι και
νυχθησομαι εχοντες το ˉυ εν τηι τεταρτηι απο τελους συλλαβηι. Ἰστεον δε οτι ουκ
ερρωται ο κανων αυτων· ιδου γαρ εισιν ενεργητικοι μελλοντες κερω και σπερω τωι
ˉε παραληγομενοι, και ομως οι παθητικοι μελλοντες καρθησομαι και σπαρθησομαι
ουκ εχουσιν εν τηι τεταρτηι απο τελους συλλαβηι το ˉε, αλλα το ˉα· και παλιν <εστιν>
ο ευρησω ενεργητικος μελλων τωι ˉη παραληγομενος, και ομως ο ευρεθησομαι
παθητικος <μελλων> ουκ εχει 6 απο τελους εν τηι τεταρτηι συλλαβηι το ˉη, αλλα το
ˉε· κρειττον ουν εστι κανονισαι αυτους εκ των παθητικων αοριστων. Τυφθησομαι,
τυφθησηι, τυφθησεται. ∆υικα. Τυφθησομε θον, τυφθησεσθον, τυφθησεσθον.
Πληθυντικα. Τυφθησομεθα, τυφθησεσθε, τυφθησονται. Μελλων δευτερος.
Τυπησομαι, τυπησηι, τυπησεται. ∆υικα. Τυπησομεθον, τυπησεσθον, τυπησεσθον.
Πληθυντικα. Τυπη σομεθα, τυπησεσθε, τυπησονται. Μεσος μελλων πρωτος· τυψομαι.
Μεσος μελλων δευτερος· τυπουμαι.Ἰστεον οτι οι μεσοι μελλοντες εκ των
ενεργητικων μελλοντων γινονται, ο πρωτος απο του πρωτου και ο δευτερος απο του
δευ τερου, τουτον τον τροπον· πας μελλων ενεργητικος προσλαβων την ˉμˉαˉι
μεσος μελλων γινεται, ο μεν πρωτος μελλων ενεργητικος πρωτος μεσος μελλων
γινεται, ο δε δευτερος μελλων ενεργητικος δευτερος μεσος μελλων γινεται· και ει
μεν βαρυνεται ο ενεργητικος μελλων, τρεπει το ˉω εις το ˉο εν τωι μεσωι μελλοντι,
οιον τυψω τυψομαι, γραψω γραψομαι, λεξω λεξομαι, ποιησω ποιησομαι, ακουσω
ακουσομαι, ει δε περισπαται ο μελλων ο ενεργητικος, τρεπει το ˉω εις την ˉοˉυ
διφθογγον εν τωι μεσωι μελλοντι, οιον κερω κερουμαι, φθερω φθερουμαι, ευφρανω
ευφρανουμαι, τυπω τυπουμαι, νυγω νυγουμαι, δραμω δραμουμαι, πεσω πεσουμαι.
Ἀμελει οι Ἀθηναιοι λακτιω και κουφιω και βαδιω λεγοντες περισπωμενως τους
μεσους τουτων μελλοντας δια της ˉοˉυ διφθογγου προφερονται, οιον λακτιουμαι
βαδιουμαι κουφιουμαι, και οι ∆ωριεις δε παντας τους ενεργητικους μελλοντας
 

122
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

περισπωντες και λεγοντες τυψω γραψω ποιησω κλαυσω <πλευσω> φευξω και τους
μεσους αυτων δια της ˉοˉυ διφθογγου προφερονται, οιον ποιησουμαι τυψουμαι γρα
ψουμαι κλαυσουμαι πλευσουμαι <φευξουμαι>· ταυτα δε ου μονον παρα τοις
∆ωριευσιν αλλα και παρα τοις Ἀττικοις ουτως επεκρατησαν λεγε σθαι. Ἰστεον δε οτι
οι μεν απο περισπωμενων μελλοντων μεσοι μελλοντες κλισιν αναδεχονται ομοιαν
τοις ενεστωσι τοις παθητικοις της πρωτης συζυγιας των περισπωμενων· ωσπερ γαρ
ποιουμαι ποιηι ποιειται, ποιουμεθον ποιεισθον ποιεισθον, ποιουμεθα ποιεισθε
ποιουνται, ουτω 7 και τυπουμαι τυπηι τυπειται, τυπουμεθον τυπεισθον τυπεισθον,
τυπου μεθα τυπεισθε τυπουνται· πλην ει και την αυτην εχουσι κλισιν οι παθη τικοι
ενεστωτες της πρωτης συζυγιας των περισπωμενων και οι απο περισπωμενων μεσοι
μελλοντες· αλλ' ουν χρη γινωσκειν, οτι οι μεν παθητικοι ενεστωτες της πρωτης
συζυγιας των περισπωμενων, λεγω δη ο ποιουμαι και ο νοουμαι και οι ομοιοι, απο
των εντελεστερων συναιρε θεντες, λεγω δη του ποιεομαι και του νοεομαι, προς την
συναιρεσιν ποιουνται την κλισιν, οι δε απο περισπωμενων μελλοντων μεσοι μελ
λοντες, λεγω δη ο τυπουμαι και ο κερουμαι και οι ομοιοι, ουκ απο συναιρεσεως
ποιουνται την κλισιν, ουδε γαρ εισιν απο εντελων συνηιρη μενοι. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι ο μεν πρωτος μελλων ο ενεργητικος πηιμεν το ˉω εις το ˉο
τρεπει εν τωι πρωτωι μεσωι μελλοντι, οιον τυψω τυψομαι, πηι δε εις την ˉοˉυ
διφθογγον, οιον κερω κερουμαι· ο δε δευτερος μελλων ο ενεργητικος αει το ˉω εις
την ˉοˉυ διφθογγον τρεπει εν τωι δευτερωι μεσωι μελλοντι· και ο μεν πρωτος μελλων
ο ενεργητικος επειδη πηι μεν βαρυνεται, πηι δε περισπαται, οιον τυψω ευφρανω,
τουτου χαριν ηνικα μεν βαρυνεται, τρεπει το ˉω εις το ˉο, ηνικα δε περισπαται,
τρεπει το ˉω εις την ˉοˉυ διφθογγον· ο <δε> δευτερος μελλων ο ενεργητικος επειδη
αει περισπαται, τουτου χαριν αει εις την ˉοˉυ διφθογγον τρεπει το ˉω εν τωι δευτερωι
μεσωι μελλοντι.
∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι ει και λεγομεν εν τηι διδασκαλιαι του δευτερου
μελλοντος του ενεργη τικου οριστικου, ως φησιν Ἡρωδιανος μηδεποτε ευρισκεσθαι
εν χρησει δευτερον μελλοντα ενεργητικον οριστικον, αλλ' ουν απο τουτου δευ τερος
μεσος μελλων ευρισκεται εν χρησει, ωσπερ ο δραμουμαι απο του δραμω και ο
κατθανουμαι απο του κατθανω. Τυψομαι, τυψηι, τυψεται. ∆υικα. Τυψομεθον,
τυψεσθον, τυψεσθον. Πληθυντικα. Τυψομεθα, τυψεσθε, τυψονται. Τυπουμαι, τυπηι,
τυπειται· τυπουμεθον, τυπεισθον, τυ πεισθον· τυπουμεθα, τυπεισθε, τυπουνται. Μετ'
ολιγον μελλων.Τετυψομαι. Ἰστεον οτι οι Ἀθηναιοι ιδιον μελλοντα ποιουσι τον μετ'
ολιγον λεγομενον, οστις και μελλων ωρισμενος λεγεται, οτι το μετ' ολιγον
ωρισμενον εστιν· επειδη γαρ οι Ἀθηναιοι ευρον τον παρωιχη μενον εις πολλα
καταμεμερισμενον, οιον εις παρατατικον παρακειμενον υπερσυντελικον και
αοριστον, κατεμερισαν και αυτοι τον μελλοντα χρονον 8 και εποιησαν μετ' ολιγον
μελλοντα· ουτος δε σημαινει ου το οφειλο μενον γενεσθαι μετα μιαν ημεραν η μετα
δυο, αλλα το ευθεως οφειλον γενεσθαι, μετα μικρον τυχον· Ἰστεον δε οτι ο μετ'
ολιγον μελλων της μεσης διαθεσεως εστιν· ωσπερ γαρ η μεση διαθεσις πηι μεν
ενεργειαν σημαινει, ως το τετυπα και εγραψαμην, αντι <γαρ> του τετυφα και εγραψα
εστιν, πηι δε παθος παριστησιν, ως το τετηκα και ελουσαμην, αντι γαρ του ετακην και
ελουσθην εστιν, τον αυτον τροπον και ο μετ' ολιγον μελλων πηι μεν ενεργειαν
σημαινει, οιον κεκραξεται αντι του κραξει, πηι δε παθος παριστησιν, οιον βεβρωσεται
αντι του βεβρωμενα εισιν, ως παρα τωι ποιητηι <β 3> χρηματα δ' αυτε κακως βεβρω
σεται· και επειδη μεσης εστι διαθεσεως ο μετ' ολιγον μελλων, τουτου χαριν εν τοις
παθητικοις εταγη· οι γαρ αοριστοι και οι μελλοντες της μεσης διαθεσεως εν τοις
παθητικοις εισι τεταγμενοι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι
επενοηθη ο μετ' ολιγον μελλων. Και εστιν ειπειν ταυτην την αιτιαν· ως εν τωι
 

123
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παθητικωι παρακειμενωι μεμα θηκαμεν, ο παθητικος παρακειμενος συγκοπην τε
πεπονθε και ενδειαν συλλαβης· τουτου ουν χαριν επενοηθη ο μετ' ολιγον μελλων
μιαι συλ λαβηι περιττευων του παθητικου παρακειμενου, οιον τετυμμαι τετυψο μαι,
ινα την συλλαβην την κεχρεωστημενην τωι παθητικωι παρακειμενωι αναπληρωσηι.
Κανονιζεται δε ο μετ' ολιγον μελλων τουτον τον τροπον· ο παθητικος παρακειμενος
κατα το δευτερον εαυτου προσωπον προ της ˉαˉι διφθογγου προσλαμβανων το ˉο
και ˉμ τον μετ' ολιγον μελλοντα ποιει, οιον τετυψαι τετυψομαι, βεβρωσαι
βεβρωσομαι. Ἰστεον δε οτι πολλακις ο μετ' ολιγον μελλων και ο μεσος μελλων
συνεμπιπτουσιν αλληλοις, οιον ως [επι τουτου] εστιν ωθω ωθησω, και ο μεσος
μελλων ωθησομαι, ειτα ο παθητικος παρακειμενος ωθημαι ωθησαι, και ο μετ'
ολιγον μελλων ωθησομαι· παλιν εστιν ηβω ηβησω, και ο μεσος μελλων ηβησομαι,
ειτα ο παθητικος παρακειμενος ηβημαι ηβησαι, και ο μετ' ολιγον μελλων ηβησομαι·
παλιν εστιν ιξευω ιξευσω, και ο μεσος μελλων ιξευσομαι, ειτα ο παθητικος
παρακειμενος ιξευμαι ιξευσαι, και ο μετ' ολιγον μελλων ιξευσομαι· παλιν εστιν
υδρευω υδρευσω, και ο μεσος μελλων υδρευσομαι, ειτα ο παθητικος παρακειμενος
υδρευμαι υδρευσαι, και ο μετ' ολιγον μελλων υδρευσομαι· και εστιν ειπειν, οτι τοτε
ο μεσος μελλων και ο μετ' ολιγον μελλων συνεμπιπτουσιν αλληλοις, ηνικα η αυτη
αρχουσα φυλαττεται επι του ενεργητικου μελλοντος και επι του παθητικου
παρακειμενου· τουτο δε γινεται επι των αρχομενων απο 9 του ˉη η ˉω η ˉι η ˉυ, ως
τα προλεχθεντα παραδειγματα δεδηλωκασιν. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι επι των
απο του ˉι η ˉυ αρχομενων ο μεν μεσος μελλων συνεσταλμενα αυτα εχει, ο δε μετ'
ολιγον μελλων εκτεταμενα, επειδη και ο παθητικος παρακειμενος εκτεινει αυτα.
Τετυψηι, τετυψεται. ∆υικα. Τετυψομεθον, τετυψεσθον, τετυψεσθον. Πληθυντικα.
Τετυψομεθα, τετυψεσθε, τετυ ψονται. Πεπληρωται συν θεωι η οριστικη εγκλισις.
Περι απαρεμφατων.Ἐδοκει τισι τα απαρεμφατα μηδε ρηματα ειναι. Ἰστεον οτι τα
απαρεμφατα δευτεραν εχουσι ταξιν, και τουτο ευλογως, ει γε και πρωτην ωφειλον
επεχειν ταξιν, ως οντα αρχαι και οιονει ριζαι των ρηματων· εξ αυτης γαρ της
απαρεμφατου γινονται πασαι αι εγκλισεις και εις αυτην αναλυονται· ωσπερ γαρ εκ
των τετταρων στοιχειων τα ημετερα συνιστανται σωματα και εις αυτα παλιν
αναλυονται, ως και ο ποιητης δηλοι λεγων <Η 99> υδωρ και γαια γενοισθε, ουτω και
εκ της απαρεμφατου εγκλισεως συνιστανται αι αλλαι εγκλισεις και εις αυτην
αναλυονται· εκ γαρ του τυπτειν μεταλαμβανω και λεγω τυπτω και τυπτε και
τυπτοιμι και εαν τυπτω, και ιδου εξ αυτης συνιστανται· αλλα και εις αυτην
αναλυονται· εαν γαρ λεγω τυπτω και ερωτηθω τι ωρισαμην, λεγω το τυπτειν, και
παλιν εαν λεγω τυπτοιμι και ερωτηθω τι ηυξαμην, λεγω το τυπτειν, και παλιν εαν
ειπω τυπτε και ερωτηθω τι προσεταξα, λεγω το τυπτειν, και παλιν εαν ειπω εαν
τυπτω και ερωτηθω τι εδιστασα, λεγω οτι το τυπτειν. Ἀλλ' επειδη, ως δειχθη σεται,
αμφιβαλλονται τα απαρεμφατα, ει αρα εισι ρηματα, ει αρα ουκ εισι ρηματα, ου δει δε
τας αρχας απο των αμφιβαλλομενων ποιεισθαι, δια τουτο ου προεταγησαν των
αλλων εγκλισεων· μη προταγεντα ουν τα απαρεμφατα εικοτως την δευτεραν
ειληφασι ταξιν, ει γε, ως ειρηται, και πρωτην ωφειλον επεχειν ταξιν. Ἰστεον δε οτι
τινες την απαρεμφα τον τελευταιαν εταττον δια το μη εχειν μητε προσωπα μητε
αριθμους μητε θελημα ψυχης, οθεν και απαρεμφατος λεγεται, παρα το μη
παρεμφαινειν ηγουν μη δηλουν μητε προσωπα μητε αριθμους μητε θελημα ψυχης.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἔλθωμεν δε και ειπωμεν, πως αμφιβαλλονται τα
απαρεμφατα, ει αρα εισι ρηματα, ει αρα ουκ εισι ρηματα. Και δει γινωσκειν, οτι παν
210 ρημα θελει εχειν προσωπα, θελει εχειν αριθμους, θελει εχειν θελημα ψυχης,
οιον τυπτω τυπτεις τυπτει, τυπτετον τυπτετον, τυπτομεν τυπτετε τυπτουσιν· τα δε
απαρεμφατα ουδεν εκ τουτων εχουσιν· ουτε γαρ προσωπα εχουσιν ουτε αριθμους
 

124
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουτε θελημα ψυχης· το γαρ τυπτειν ουδεν εκ τουτων εχει· ουκ αρα εισι ρηματα τα
απαρεμφατα. Ἄλλως τε δε ουδεποτε δυο ρηματα ανευ συνδεσμου παραλαμβανομενα
τελειον λογον αποτελουσιν· ουδεις γαρ λεγει τυπτω αναγνωθι η τυπτω
αναγινωσκω, αλλα μετα συνδεσμου τυπτω και αναγινωσκω, τυπτω και αναγνωθι,
εαν λουσωμαι υγιαινω· τα μεντοι απαρεμφατα ανευ συν δεσμου παραλαμβανονται
μετα ρηματων και αποτελουσι τελειον λογον, ως επι του βουλομαι αναγινωσκειν,
προαιρουμαι φιλοσοφειν, μελλω γραφειν, ευχομαι υγιαινειν· ουκ αρα ουν εισι
ρηματα τα απαρεμφατα.
Προς τουτοις ετι τριτον επιχειρημα προεβαλλοντο λεγοντες, οτι επιρρη ματα
εισι τα απαρεμφατα· ωσπερ γαρ λεγομεν καλως γραφω <και> γραφω καλως κατα
προταξιν και καθ' υποταξιν του επιρρηματος παραλαμβανο μενου, ουτω λεγομεν και
θελω γραφειν και γραφειν θελω κατα προ ταξιν και καθ' υποταξιν του απαρεμφατου
παραλαμβανομενου. Ἔστι δε ειπειν, οτι ρηματα εισι τα απαρεμφατα· και γαρ τα
ρηματα εχουσιν ενεργειαν παθος μεσοτητα, οιον τυπτω τυπτομαι τετυπα, και εχουσι
διαφορους χρονους εν ιδιοις μετασχηματισμοις, ηγουν εν ιδιαις εναλλα γαις των
λεξεων, οιον τυπτω ετυπτον τετυφα ετετυφειν τετυπα ετυφθην ετυπην· ομοιως δε
και τα απαρεμφατα εχουσιν ενεργειαν παθος μεσο τητα, <και> εχουσι διαφορους
χρονους εν ιδιοις μετασχηματισμοις, οιον τυπτειν τετυφεναι τετυπεναι τυψαι
τυψειν τυπειν τυπτεσθαι· αρα ουν ρηματα εισι τα απαρεμφατα. Ἔστι δε και εξ αλλου
λογου πιστωσασθαι, οτι ρηματα εισι τα απαρεμφατα· και γαρ πολλακις ευρισκομεν
τον ποιητην αντι τινων ρηματων προστακτικων τοις απαρεμφατοις κεχρη μενον·
αντι γαρ του ειπειν Ἀθηναιηι επιτειλον ειπεν <∆ 64> Ἀθηναιηι επιτειλαι, και παλιν <∆
66> πειραν δ' ως κεν Τρωες, αντι του πειρασθε. Ἔλαβε το γενος, φημι δη το
απαρεμφατον, ηγουν την αρχην και την ριζαν, αντι του ειδους, λεγω δη του
προστακτικου, ηγουν αντι του κλαδου του εκφυεντος εκ της ριζης, τουτεστι του
απαρ εμφατου· ειωθαμεν γαρ πολλακις εν τηι συνηθειαι γενη τινα αντι ειδων
λαμβανειν· πολλακις γαρ η θρονον η σκαμνον η τι τοιουτον βουλο μενος τις
επαινεσαι φησιν οτι καλον το ξυλον, το γενος αντι του ειδους 211 ονομαζων· γενος
γαρ του θρονου και του σκαμνου το ξυλον· ουτως ουν και ο ποιητης πολλακις το
γενος και την ριζαν, ηγουν το απαρεμ φατον, λαμβανει αντι των ειδων, ηγουν των
αλλων εγκλισεων. Περι δε του μη εχειν τα απαρεμφατα μητε προσωπα μητε
αριθμους μητε θελημα ψυχης εστιν ειπειν, οτι τα απαρεμφατα ονοματα εισι των
πραγματων· αντι γαρ του ειπειν ο περιπατος λεγω το περιπατειν, και αντι του ειπειν
η φιλοσοφια λεγω το φιλοσοφειν· το δε πραγμα αυτο καθ' εαυτο νοουμενον ου
θεωρειται εν τινι· ωσπερ <γαρ> η λευκοτης αυτη καθ' εαυτην ουσα ου θεωρειται εν
τινι, τον αυτον τροπον και τα απαρεμφατα, ως ονοματα οντα των πραγματων, αυτα
καθ' εαυτα οντα ουκ εγενοντο εν τινι, μη γενομενα δε εν τινι εικοτως ουκ εχουσι
προσωπα· τουτου χαριν ουκ εχουσι προσωπα τα απαρεμφατα. Προσωπων δε μη
οντων εικοτως ουτε θελημα ψυχης δυναται ειναι· πως γαρ δυνα ται θελημα ψυχης
ειναι ανευ προσωπων; το γαρ μη ον πως εχει θελησαι; εικοτως ουν ουτε θελημα
ψυχης εχουσι τα απαρεμφατα. Ἀλλ' ουτε δε αριθμος δυναται ειναι προσωπων μη
οντων· εκ γαρ των διαφορων προσωπων τικτεται ο διαφορος αριθμος, οιον εκ του
ενος προσωπου γινεται ο ενικος αριθμος, και εκ των δυο ο δυικος, και εκ των
πλειονων ο πληθυντικος· τουτου χαριν ουτε αριθμους εχουσι τα απαρεμφατα.
∆εδεικται ουν, οτι εικοτως τα απαρεμφατα ουτε προσωπα εχουσιν ουτε αριθμους
ουτε θελημα ψυχης, και ωσπερ τα τετταρα στοιχεια, φημι δη το υδωρ, η γη, το πυρ
και ο αηρ, απλουστερα εισιν ως αρχαι των σωματων, τα δε εξ αυτων γινομενα
σωματα ποικιλλονται, και ωσπερ τα εικοσι τετταρα στοιχεια, φημι δη το ˉα ˉβ και τα
λοιπα, απλουστερα εισιν ως αρχαι των συλλαβων και των λεξεων, αι δε εξ αυτων
 

125
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

γινο μεναι συλλαβαι και λεξεις ποικιλωτεραι πως γινονται, τον αυτον τροπον και η
απαρεμφατος ως αρχη και ριζα ουσα των αλλων εγκλισεων απλουστερα υπαρχει και
αποικιλος, εκτος προσωπων τε υπαρχουσα και αριθμων και θεληματος ψυχης, αι δε
εξ αυτης γινομεναι εγκλισεις ποι κιλλονται δια τε προσωπων και αριθμων και
θεληματος ψυχης. Περι δε της συνταξεως αυτων, οτι ανευ συνδεσμων παραλαμβανο
μενα τα απαρεμφατα μετα ρηματων αποτελουσι τελειον λογον, οιον θελω γραφειν,
βουλομαι φιλοσοφειν, ευχομαι υγιαινειν, εστιν ειπειν, οτι πρωτον μεν ου μετα
παντων των ρηματων συνταττομενα τα απαρεμφατα 212 τελειον λογον
ποιουσινουδε γαρ λεγομεν τυπτω αναγινω σκειν η περιπατω διαλεγεσθαιαλλα μετα
μονων των προαιρετικων, λεγω δη του θελω και βουλομαι και προαιρουμαι, και των
εφετικων· εφετικα δε λεγονται τα εφεσεως και επιθυμιας δηλωτικα, οιον μελλω
γραφειν, επιθυμω φιλοσοφειν, ευχομαι υγιαινειν, τολμω παιδευειν, επι χειρω
περιπατειν· και απλως ειπειν μετα των σημαινοντων ελλειψιν πραγματος, ως επι
του δει γραφειν, χρη διαλεγεσθαι, χρεωστω παιδευειν, οφειλω ευεργετειν· δευτερον
δε δια τουτο τα απαρεμφατα μετα τουτων συνταττομενα τελειον λογον
αποτελουσιν, επειδη ταυτα, λεγω δη το θελω και βουλομαι και προαιρουμαι και τα
ομοια, εχουσι θελημα ψυχης, εχουσι προσωπα και αριθμους, πραγματι δε μονωι
ελλειπουσιν· ο γαρ βουλομενος η θελων τι ποιησαι, ως ελλειπον τωι πραγματι θελει
ποιησαι αυτο· τα δε απαρεμφατα εκ του εναντιου πραγματος μονου εισι δηλωτικα,
μη εχοντα μητε προσωπα μητε αριθμους μητε θελημα ψυχης· ει τι ουν λειπει τοις
απαρεμφατοις, αναπληρουται δια τουτων, φημι δη το προσωπον και το θελημα της
ψυχης και ο αριθμος, και ει τι λειπει τουτοις, αναπληρουται δια των απαρεμφατων,
φημι δη το πραγμα, και, ως εστιν ειπειν, εκατερον δι' εκατερου αναπληρουται·
τουτου ουν χαριν τα απαρεμφατα μετα τουτων συνταττομενα αποτελουσι τελειον
λογον. Προς δε το τριτον επιχειρημα το λεγον, οτι επιρρηματα εισι τα απαρεμφατα,
διοτι ωσπερ τα επιρρηματα και προταττονται και υπο ταττονται των ρηματων, ουτω
και η απαρεμφατος εγκλισις, εστιν ειπειν, οτι τα επιρρηματα ου δηλουσι διαφορους
χρονους εν ιδιοις μετασχημα τισμοις, ηγουν εν ιδιαις εναλλαγαις των λεξεων· το
γαρ χθες και σημε ρον και αυριον διαφορους μεν χρονους δηλουσιν, αλλ' ουκ εν
ιδιοις μετασχηματισμοις, αλλ' εν αλλοτριαις φωναις· ουδε γαρ μετεχει κατα την
φωνην του χθες το σημερον η το αυριον, αλλα τελεια εγενετο εναλλαγη της φωνης·
εκαστη γαρ αυτων θεματικη εστιν· αλλη γαρ λεξις το χθες, και αλλη το σημερον, και
αλλη το αυριον. Τα δε απαρεμφατα εν ιδιοις μετασχηματισμοις διαφορους χρονους
δηλου σιν, οιον τυπτειν τετυφεναι τετυπεναι τυψαι τυψειν τυπειν· ιδου διαφοροι
χρονοι εδηλωθησαν, ουκ εν αλλοτριαις δε φωναις, αλλ' εν ιδιαις εναλλαγαις των
λεξεων· μετεχει γαρ εκαστη λεξις τουτων της αλλης λεξεως, και ου τελεια εναλλαγη
εγενετο της φωνης· ωστε ουν ουκ εισιν επιρρηματα τα απαρεμφατα. Ταυτα μεν εν
τουτοις. 213 Ἰστεον δε οτι ηπορηται τουτο, ει αρα η ενεργεια τινος εστιν ενερ 213
γεια, και το παθος τινος εστι παθος, ο γαρ ενεργων και πασχων τις ποτε εστιν, εν
τοις απαρεμφατοις τινος μη οντοςτα γαρ απαρεμφατα προσωπα ουκ εχουσινπως
εστιν ενεργεια και παθος. Και λεγει ο Φιλοπονος ταυτην την απολογιαν, οτι ωσπερ η
λευκοτης αυτη καθ' εαυτην νοειται μη γενομενη εν τινι, ουτω και ενταυθα εν τοις
απαρ εμφατοις η ενεργεια και το παθος αυτα καθ' εαυτα νοουνται μη γενο μενα εν
τινι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Φαμεν ουν, ως παν μερος λογου φυσει μεν εν εστιν, θεσει
δε ποικιλον. Ἰστεον οτι κακως ειπεν ενταυθα ο τεχνικος, ως παν μερος λογου φυσει
μεν εν εστιν, θεσει δε ποικιλον· εδει γαρ ειπειν αυτον, οτι παν μερος λογου, τουτεστι
πασα λεξις, δεχεται αρ θρον η τωι λογωι του σημαινομενου η τωι λογωι παντως της
φωνης· και τωι μεν λογωι του σημαινομενου δεχονται αρθρα τα πτωτικα. λεγω δη επι
ονοματος και μετοχης, οιον ο Σωκρατης, ο τυπτων· αι γαρ αντωνυμιαι ου δεχονται
 

126
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αρθρα τωι λογωι του σημαινομενου, επειδη, ως εν τωι περι αντωνυμιων, ει θεωι φιλον,
μαθησομεθα, ου δεχονται αι αντωνυμιαι αρθρα, υπεσταλμενης της αυτος. Και τα
απαρεμφατα δε τωι λογωι του σημαινομενου δεχονται τα αρθρα, οιον το περιπατειν
ωφελιμον εστιν, του περιπατειν ωφελιμου οντος, τωι περιπατειν ωφε λιμωι οντι· και
τουτο ευλογως, επειδη τα απαρεμφατα δυναμει πτωτικα εισιν· ονοματα γαρ εισι των
πραγματων, αντι γαρ του ειπειν ο περι πατος λεγω το περιπατειν, και αντι του ειπειν
η φιλοσοφια λεγω το φιλοσοφειν. Τωι δε λογωι της φωνης παντα τα μερη του λογου
δε χονται αρθρα· ηνικα γαρ βουλομεθα τεχνολογησαι την φωνην, κεχρη μεθα τωι
αρθρωι, οιον το Αιας εστι δισυλλαβον, προσυπακουεται γαρ το ονομα, οιον το Αιας
ονομα· και παλιν το λεγε προστακτικον εστιν, προσυπακουεται γαρ το ρημα, οιον το
λεγε ρημα· και παλιν το περι πατω περισπαται, προσυπακουεται γαρ το ρημα, οιον το
περιπατω ρημα· και παλιν η τυπτων παροξυνεται, προσυπακουεται γαρ η μετοχη,
οιον η τυπτων μετοχη· και παλιν η εγω ορθοτονειται, προσυπακουεται γαρ η
αντωνυμια, οιον η εγω αντωνυμια· και παλιν η περι οξυνεται, προσυπακουεται γαρ
η προθεσις, οιον η περι προθεσις· και παλιν το ευσεβως περισπαται, προσυπακουεται
γαρ το επιρρημα, οιον το ευσεβως επιρρημα· και παλιν ο μεν προηγειται του δε,
προσυπακουεται γαρ ο 214 συνδεσμος, οιον ο μεν συνδεσμος· ταυτα δε τωι λογωι της
φωνης λε γονται δεχεσθαι τα αρθρα, επειδη την φωνην, ηγουν την λεξιν, βουλο
μενοι τεχνολογησαι κεχρημεθα αυτοις· οθεν και πολλακις πληθυντικοις ονομασιν
ενικα αρθρα επιτιθεμεν τωι λογωι της φωνης, οιον το Ἀρισταρχοι προπαροξυνεται,
τουτεστι το Ἀρισταρχοι ονομα. Το τοινυν απαρεμφατον αυτου του φυσει ρηματος
εστιν [μονον] ονομα, τουτεστι του απλως και αποικιλως λεγομενου· ως γαρ εν τοις
προλαβουσιν εμαθομεν, αρχαι και οιονει ριζαι των ρημα των εισι τα απαρεμφατα· εκ
γαρ της απαρεμφατου, ως δεδεικται, γι νονται αι λοιπαι εγκλισεις και εις αυτην
αναλυονται. ∆ιο μονο φωνον εστιν. Ἰστεον οτι κακως ειπεν, οτι επειδη εστιν ονομα
του ρηματος το απαρεμφατον, δια τουτο μονοφωνον εστιν, ηγουν ακλιτον· τουτο
γαρ αυτο εστι το ζητουμενον, διατι ονομα ον το απαρεμφατον ου κλινεται· αντι γαρ
του ειπειν ο περιπατος λεγω το περιπατειν, <και αντι του ειπειν του περιπατου λεγω
του περιπατειν>. Ἔδει ουν αυτον ειπειν, οτι επειδη αχαρακτηριστον εστιν, δια τουτο
ου κλινεται· ουδεποτε γαρ ευρισκεται ονομα ουτε αρσενικον ουτε θηλυκον ουτε
ουδετερον εις ˉεˉιˉν ληγον· το γαρ υληειν και οφρυοειν απο του υληεν και οφρυοεν
γεγονασι κατα πλεονασμον του ˉι. Και πολλακις αρ θρον εχει συναρτωμενον, οιον
το αναγινωσκειν ωφελιμον εστιν. Καλως ουν προσεθηκε το πολλακις, ουδε γαρ
παντοτε εχει συναρτωμενον αρθρον· ουδε γαρ λεγομεν θελω το αναγινωσκειν, ουδε
βουλομαι το τρωγειν, αλλα χωρις του αρθρου, θελω αναγινωσκειν, βουλομαι
τρωγειν, προαιρουμαι φιλοσοφειν. Ἀπαρεμφατα ενεργητικα χρονου ενεστωτος και
παρατατικου.Τυπτειν. Ἰστεον οτι εν τοις απαρεμφατοις ο μεν ενεστως και ο
παρατατικος ομου εισιν, και ο παρακειμενος και ο υπερσυντελικος ομοιως ομου, ο δε
αοριστος ιδιαι και ο μελλων ιδιαι· και τουτων, ως λεγουσιν, αιτια εστιν η μετοχη·
οπου μεν γαρ η μετοχη συνεζευγμενη 215 <εστιν>, εκει και το απαρεμφατον
συνεζευγμενον εστιν, ως επι ενεστω τος και παρατατικου, και παρακειμενου και
υπερσυντελικου· επι τουτων γαρ επειδη η μετοχη συνεζευγμενη εστιν, τουτου χαριν
και το απαρεμ φατον συνεζευγμενον εστιν· εφ' ων δε εστι διακεχωρισμενη η μετοχη,
εκει και το απαρεμφατον διακεχωρισμενον εστιν, ως επι του πρωτου αοριστου και
του πρωτου μελλοντος· εν τουτοις γαρ επειδη διαφορος εστιν η μετοχη, τουτου
χαριν διαφορον εστι και το απαρεμφατον. Ἡ δε του δευτερου αοριστου και του
δευτερου μελλοντος μετοχη τηι μεν φωνηι συνεπεσον, τωι δε τονωι διεσταλησαν· η
μεν γαρ του δευτερου αοριστου μετοχη οξυνεται, οιον τυπων, η δε του δευτερου
μελλοντος περισπαται, οιον τυπων· ωφειλεν ουν και το απαρεμφατον του δευ τερου
 

127
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αοριστου και του δευτερου μελλοντος τηι μεν φωνηι συμπεσειν, τωι δε τονωι
διαφερειν, και ωφειλε το απαρεμφατον του δευτερου αο ριστου οξυνθηναι ομοιως
τηι ιδιαι μετοχηι, το δε απαρεμφατον του δευ τερου μελλοντος περισπασθηναι
παραπλησιως τηι ιδιαι μετοχηι· αλλ' επειδη, ως εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν, τα
ρηματα αποστρεφονται την οξειαν τασιν, εξ αναγκης περιεσπασθη το απαρεμφατον
του δευτε ρου αοριστου και συνεπεσε τωι του δευτερου μελλοντος απαρεμφατωι, και
λοιπον ευρισκεται το απαρεμφατον του δευτερου αοριστου και του δευτερου
μελλοντος εν. Ταυτα μεν εν τουτοις
. Ἰστεον δε οτι εν μεν ταις μετοχαις ερχομεν οι και ερωτωμενοι, διατι εν
ταις μετοχαις ο μεν ενεστως και ο παρατατικος ομου εισιν, και ο παρακειμενος και ο
υπερσυντελικος ομοιως ομου, ο δε αοριστος ιδιαι και ο μελλων ιδιαι, παλιν τα
απαρεμφατα αιτιωνται, λεγοντες, οτι οπου μεν τα απαρεμφατα συνεζευγμενα εισιν,
εκει και αι μετοχαι συν εζευγμεναι εισιν, οπου δε τα απαρεμφατα διακεχωρισμενα
εισιν, εκει και αι μετοχαι διακεχωρισμεναι εισιν. Και εστιν η δειξις διαλληλος· διαλ
ληλος δε δειξις εστιν, ηνικα το ζητουμενον εκ του ζητουμενου κανο νιζομεν, οιον
που μενει ∆ιων; οπου μενει Πλατων· και που μενει Πλατων; οπου μενει ∆ιων· ουτως
ουν και ενταυθα τα απαρεμφατα εκ των μετοχων κανονιζουσιν, και τας μετοχας εκ
των απαρεμφατων. Ἰστεον δε οτι των δειξεων αι μεν εισιν ουσιωδεις, ηγουν
φυσικαι, αι δε επουσιωδεις, ηγουν τεκμηριωδεις· και φυσικαι μεν δειξεις υπαρχου
σιν, ως οταν πορρωθεν θεωρησας καπνον ειπω, καιτοι μη θεωμενος το πυρ, οτι πυρ
εστιν εκει, φυσικον γαρ εστι το εκ του πυρος τον καπνον εξιεναι· τεκμηριωδεις δε
δειξεις εισιν, ως οταν εν οικωι τυχον μελανα τοπον θεωρησας τις ειπηι, οτι ουτος ο
τοπος απο καπνου ερρυπωθη 216 και εμελανθη, μη ακριβως δε λεγων αλλ' εκ
στοχασμου· ουτε γαρ απο καπνου μονον εστι μελανθηναι, αλλα και εξ ετερου τινος
τυχον η με λανος η καρβωνος. Τουτων ουτως εχοντων, οι μεν κανονιζοντες τας
μετοχας εκ των απαρεμφατων και λεγοντες, οτι οπου εν το απαρεμ φατον, εκει μια
και η μετοχη, οπου δε δυο τα απαρεμφατα, εκει δυο και αι μετοχαι, φυσικηι
κεχρηνται δειξει· η γαρ απαρεμφατος, ως ειρηται, αρχη και οιονει ριζα εστι των
ρηματων· οι δε κανονιζοντες τα απαρ εμφατα εκ των μετοχων τεκμηριωδει και ου
φυσικηι κεχρηνται δειξει· ου γαρ αι μετοχαι πρωται των απαρεμφατων εισιν.
Ἔλθωμεν δε και ειπωμεν, διατι ο μεν ενεστως και ο παρατατικος ομου εισιν, και ο
παρακειμενος και ο υπερσυντελικος ομοιως ομου, ο δε αοριστος ιδιαι και ο μελλων
ιδιαι. Ἰστεον οτι εν τοις προλεγομενοις μεμαθηκαμεν του Ῥηματος, οτι ο ενεστως
φυσικην συγγενειαν εχει προς τον παρατατικον, και τουτου χαριν ηνωθη αυτωι,
ομοιως δε ο παρακει μενος προς τον υπερσυντελικον <φυσικην συγγενειαν> εχει, και
τουτου χαριν ηνωθη αυτωι· ο μεντοι αοριστος και ο μελλων επειδη ουκ εχουσι
φυσικην συγγενειανκατα γαρ τον αοριστον και τον μελλοντα εχουσι την σχεσιν,
επειδη φυσικην κοινωνιαν ουκ εχουσιν· ποια γαρ κοινωνια του παρελθοντος προς
τον μελλοντα; τουτου χαριν ουχ ηνωθηξαν. Περι γαρ του εν τοις προστακτικοις και
τοις υποτακτικοις συνεζευγμενον ειναι τον αοριστον και τον μελλοντα λεγει ο
Φιλοπονος, οτι επειδη αι μεν τουτων φωναι εκ του αοριστου γεγονασιν, οιον ετυψα
τυψον εαν τυψω, αι δε σημασιαι αυτων μελλοντος εισιν, τουτου χα ριν, ως της
σημασιας του μελλοντος αναπληρωθεισης εν τηι του αοριστου φωνηι, σεσιγηνται οι
απο του μελλοντος σχηματισμοι. Τουτων ουτως εχοντων ιστεον, οτι δυο τελικα εισι
των απαρεμ φατων, το ˉν και η ˉαˉι διφθογγος, οιον τυπτειν τυπτεσθαι. Και τουτο
εικοτως· επειδη γαρ τα απαρεμφατα εν μιαι φωνηι δοκουσι τα τρια προσωπα εχειν,
οιον τυπτειν θελω, τυπτειν θελεις, τυπτειν θελει, τουτου χαριν και τελικα ελαβον
αρμοζοντα τοις τρισι προσωποις, και δια τουτο το ˉν και την ˉαˉι διφθογγον εχουσι
τελικα τα απαρεμφατα· και γαρ και το ˉν και η ˉαˉι διφθογγος ευρισκεται και εν
 

128
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πρωτωι και εν δευτερωι και εν τριτωι προσωπωι, οιον τυπτομεθον τυπτεσθον
τυπτεσθον, 217 πεποιημαι πεποιησαι πεποιηται· το γαρ ˉς και αυτο τελικον υπαρχον
των ρηματων, οιον ετυψας, ουκ εστι τελικον των απαρεμφατων, επειδη το ˉς
τελικον εστι μονου δευτερου προσωπου παρ' ημιν και παρα τοις Ἀθηναιοις, οιον
τετυφας· προσκειται παρ' ημιν και παρα τοις Ἀθηναιοις, επειδη παρα ταις διαλεκτοις
ευρισκεται το ˉς και πρωτου προσωπου τελικον και τριτου, ως παρα Θεοκριτωι <7, 2>
ειρπομες εκ πολιος, αντι του ειρπομεν εκ πολεως, και παλιν <7, 1> ης χρονος ανικ'
εγω τε και Ευκριτος ες τον Ἄλεντα, αντι του ην. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι
κανονιζει ο τεχνικος το απαρεμφατον του ενεστω τος και παρατατικου· και δει
γινωσκειν, οτι επι μεν των βαρυτονων απο του ενεστωτος κανονιζονται τα
απαρεμφατα του ενεστωτος και παρατατικου, επι δε των περισπωμενων απο του
παρατατικου. Κανο νιζονται δε τα απο βαρυτονων γινομενα απαρεμφατα απο του
ενεστω τος τουτον τον τροπον· πας ενεστως απο βαρυτονων θεματων κατα το
τριτον προσωπον προσλαμβανων το ˉν το απαρεμφατον ποιει του ενεστωτος και
παρατατικου, οιον τυπτει τυπτειν, λεγει λεγειν, γραφει γραφειν, κοπτει κοπτειν,
πληττει πληττειν, αιδει αιδειν, πλεκει πλεκειν. Τα δε απο περισπωμενων γινομενα
απαρεμφατα κανονιζονται απο του παρατατικου τουτον τον τροπον· πας
παρατατικος απο περισπωμενων κατα το τριτον προσωπον προσλαμβανων το ˉν
μετα περισπωμενου το νου και την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν αποβαλλων το
απαρεμφατον ποιει του ενεστωτος και παρατατικου, οιον εποιει ποιειν, ενοει νοειν,
ετελει τελειν, εβοα βοαν, εγελα γελαν, επερα περαν, εχρυσου χρυσουν, εστεφανου
στεφανουν, ωρθου ορθουν, ιδρου ιδρουν· οτι γαρ επι των περισπωμενων τα
απαρεμφατα του ενεστωτος και παρατατικου απο του παρατατικου κανονιζονται και
ουκ απο του ενεστωτος, δηλον εκ της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων και εκ
της τριτης· και εκ μεν της τριτης, οτι χρυσουν και στεφανουν λεγομεν δια της ˉοˉυ
διφθογγου τα απαρεμφατα, επειδη και ο παρατατικος εχρυσου και εστεφανου εστι
δια της ˉοˉυ διφθογγου· ει δε εγενοντο απο του ενεστωτος, χρυσοιν και στεφανοιν
ελεγομεν, χρυσω γαρ χρυσοις χρυσοι και στεφανω στεφανοις στεφανοι εστιν ο
ενεστως· απο δε της δευτερας συζυγιας των περισπω μενων δηλον εστιν, οτι επι των
περισπωμενων τα απαρεμφατα απο του παρατατικου γινονται και ουκ απο του
ενεστωτος, οτι βοαν και γελαν λεγομεν χωρις του ˉι· ει δε εκανονιζοντο εκ του
ενεστωτος, 218 βοαιν και γελαιν ειχον ειναι συν τωι ˉι, επειδη και ο ενεστως βοω βοαις
βοαι, γελω γελαις γελαι εστι συν τωι ˉι. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ το βοαν και γελαν ουκ
εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον, λεγομεν, οτι τα εις ˉν ληγοντα ρηματα ουδεποτε
εχουσι προ του ˉν τι ποτε ανεκφωνητον, οιον ετυφθην εδαρην εβοων εγελων
επερων· ουτως ουν και βοαν και γελαν χωρις του ˉι· αλλως τε δε δια τουτο το βοαν
και γελαν ουκ εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον, επειδη ουδε το βοασθαι και γελασθαι
εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον κατα την παραληγουσαν· καθολου δε τα εις ˉσˉθˉαˉι
απαρεμφατα προπερισπωμενα χρονου ενεστωτος την ιδιαν παρα ληγουσαν
ληγουσαν εχουσιν επι των ενεργητικων· ο δε λογος επι των φωνηεντων, οιον
ποιεισθαι ποιειν, νοεισθαι νοειν, χρυσουσθαι χρυσουν, στεφανουσθαι στεφανουν· ει
ουν το βοασθαι και γελασθαι ουκ εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον κατα την
παραληγουσαν, αρα ουδε το βοαν και γελαν εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον κατα την
ληγουσαν. Προσκειται εν τωι κανονι προπερισπωμενα δια το τυπτεσθαι τυπτειν· το
γαρ τυπτεσθαι ουκ εχει την ιδιαν παραληγουσαν ληγουσαν του ενεργητικου, το μεν
γαρ τυπτεσθαι τωι ˉε παραληγεται, το δε τυπτειν εις την ˉεˉι διφθογγον ληγει· ο δε
λογος περι του φωνηεντος· αλλ' ουκ αντι κειται ημιν, επειδη ουκ εστι
προπερισπωμενον· προσκειται δε χρονου ενεστωτος δια το πεποιησθαι πεποιηκεναι·
ιδου γαρ το πεποιησθαι προπερισπαται και ουκ εχει την ιδιαν παραληγουσαν
 

129
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ληγουσαν του ενεργητικου, το μεν γαρ πεποιησθαι τωι ˉη παραληγεται, το δε πε
ποιηκεναι εις την ˉαˉι διφθογγον ληγει· αλλ' ουκ εστιν ενεστωτος χρο νου αλλα
παρακειμενου. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ το βοασθαι και γελασθαι ουκ εχουσι το ˉι
προσγεγραμμενον, λεγομεν, οτι επειδη ουδε το βοαται και γελαται εχουσι το ˉι
προσγεγραμμενον, τα δε εις ˉτˉαˉι οριστικα και τα εις ˉσˉθˉαˉι απαρεμφατα ισα
φωνηεντα εχουσι κατα την παραλη γουσαν, οιον τυπτεται τυπτεσθαι, ποιειται
ποιεισθαι, νοειται νοεισθαι, χρυσουται χρυσουσθαι, λεγεται λεγεσθαι, στεφανουται
στεφανουσθαι· ει ουν το βοαται και γελαται ουκ εχουσι το ˉι προςγεγραμμενον κατα
την παραληγουσαν, δηλονοτι ουδε το βοασθαι και γελασθαι εχουσι το ˉι
προσγεγραμμενον κατα την παραληγουσαν. Ει δε τις ειποι, διατι <γαρ> το βοαται και
γελαται ουκ εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον κατα την παρα ληγουσαν, λεγομεν, οτι
πρωτον μεν επειδη απο του βοαεται και γελαε ται γεγονασι κατα κρασιν του ˉα και
ˉε εις ˉα μακρον, ωσπερ τα εμα ταμα 219· του ουν εντελους μη εχοντος το ˉι,
εικοτως ουτε το συνηιρημενον εχει αυτο· δευτερον δε δια τουτο το βοαται και
γελαται ουκ εχουσι προσγεγραμμενον το ˉι κατα την παραληγουσαν, επειδη ουδε το
βοωμαι και γελωμαι εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον κατα την παραληγουσαν· τα δε
εις ˉμˉαˉι και τα εις ˉτˉαˉι τα ισα φωνηεντα θελουσιν εχειν εν τηι παρα ληγουσηι
,οιον τυπτομαι τυπτεται, λεγομαι λεγεται, ποιουμαι ποιειται, νοουμαι νοειται
,χρυσουμαι χρυσουται, στεφανουμαι στεφανουται· ει ουν το βοωμαι και γελωμαι ενι
φωνηεντι παραληγονται, αναγκαιως και το βοαται και γελαται ενι φωνηεντι
παραληγονται. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ το βοωμαι και γελωμαι ουκ εχουσι το ˉι
προσγεγραμμενον κατα την παραληγουσαν, λεγομεν, οτι πρωτον μεν επειδη απο του
βο αομαι και γελαομαι γεγονασι κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω, ως το ετυψαο
ετυψω· του ουν εντελους μη εχοντος το ˉι, εικοτως ουδε το συνηιρημενον εχει αυτο·
δευτερον δε δια τουτο το βοωμαι και γελωμαι ουκ εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον
κατα την παραληγουσαν, επειδη απο του βοω και γελω γεγονασιν· του δε βοω και
γελω μη εχοντων το ˉι προσγεγραμμενον, εικοτως ουδε το βοωμαι και γελωμαι εξ
αυτων γινο μενα εχουσι το ˉι. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ το βοω και γελω ουκ εχουσι
το ˉι προσγεγραμμενον, λεγομεν, οτι επειδη τα εις ˉω ληγοντα ρηματα πρωτου
προσωπου οντα ου θελουσιν εχειν εν τηι τελευταιαι συλλαβηι τι ποτε ανεκφωνητον
,οιον τυπτω λεγω χρυσω, ουτως ουν και βοω και γελω χωρις του ˉι· προσκειται
πρωτου προσωπου οντα δια το εαν αναγνωι εκεινος, εαν γνωι εκεινος· ταυτα γαρ
εχουσι το ˉι προσγεγραμμενον, αλλ' ουκ εισι πρωτου προσωπου αλλα τριτου.
Παρακειμενου και υπερσυντελικου.Τετυφεναι. Παλιν ομοιως εστιν ευρειν εν το
απαρεμφατον του παρακειμενου και υπερσυντελικου, επειδη και μια εστι τουτων η
μετ οχη· κανονιζεται δε το απαρεμφατον του παρακειμενου και υπερσυντε λικου του
ενεργητικου και του μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου τουτον τον τροπον· ο
ενεργητικος παρακειμενος και ο μεσος παρακει μενος κατα το τριτον προσωπον των
ενικων προσλαμβανοντες την ˉνˉαˉι συλλαβην το απαρεμφατον ποιουσιν αυτων τε
και των υπερσυντελικων, και παραληγουσαν εχουσι δηλονοτι την ληγουσαν του
τριτου προσωπου των ενικων, εξ ου κανονιζονται, οιον τετυφε τετυφεναι, πεποιηκε
πε ποιηκεναι, γεγραφε γεγραφεναι, δεδουπε δεδουπεναι, μεμυκε μεμυκεναι.
Φυλαττουσι δε την αυτην εν αρχαις κλιτικην εκτασιν, επειδη ο παρα κειμενος
ουδαμου αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν· ουτε γαρ εν ταις
μετοχαις αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγ 2 κλισεσιν, οιον τετυφα τετυφως
τετυφεναι τετυφε συ τετυφοιμι εαν τε τυφω, εσταλκα εσταλκως εσταλκοιμι εσταλκε
συ εαν εσταλκω εσταλκε ναι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ευλογως τα
απαρεμφατα του ενεργητικου παρακει μενου και υπερσυντελικου και του μεσου
παρακειμενου και υπερσυντε λικου εις ˉνˉαˉι εισιν, επειδη και η μετοχη αυτων εις
 

130
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ˉς μετ' οξειας τα σεως εστιν, οιον τετυφως πεποιηκως δεδουπως· τα δε εχοντα την
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως εις ˉνˉαˉι εχουσι το απαρεμφατον, οιον τυφθεις
τυφθηναι, τυπεις τυπηναι, τιθεις τιθεναι, ιστας ισταναι, διδους διδοναι, ζευγνυς
ζευγνυναι· ουτως ουν και τετυφως τετυφεναι και τε τυπως τετυπεναι. Ταυτα μεν
περι των απαρεμφατων του ενεργητικου παρακειμενου και υπερσυντελικου και του
μεσου παρακειμενου και υπερ συντελικου. Τα δε λοιπα τα εχοντα την μετοχην εις ˉς
μετ' οξειας τασεως κα νονιζονται τουτον τον τροπον· το πρωτον προσωπον των
πληθυντικων τρεπον την ˉμˉεˉν συλλαβην εις ˉνˉαˉι και αποβαλλον την εν αρχαις
κλιτι κην εκτασιν το απαρεμφατον ποιει, μετα του φυλαττεσθαι δηλονοτι εν τοις
απαρεμφατοις την παραληγουσαν του πρωτου προσωπου των πλη θυντικων, εξ ου
και κανονιζονται, οιον τυφθεις ετυφθημεν τυφθηναι, τυπεις ετυπημεν τυπηναι,
τιθεις ετιθεμεν τιθεναι, ιστας ισταμεν ισταναι, διδους εδιδομεν διδοναι, ζευγνυς
εζευγνυμεν ζευγνυναι, στας εστημεν στηναι, γνους εγνωμεν γνωναι, βιους εβιωμεν
βιωναι, αλους ηλωμεν αλωναι. Σεσημειωται το δουναι θειναι ειναι· ταυτα γαρ
απαρεμφατα οντα δευτερου αοριστου ενεργητικου ουκ εφυλαξαν την παραληγουσαν
του πρωτου προσωπου των πληθυντικων, εξ ου κανονιζονται· εδομεν γαρ και
εθεμεν και εμενο σημαινει το απελυσαμεν, εξ ου το <κ155> προεμεν τε πυθεσθαι,
αντι του προεπεμψαμενεστι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων. Ου μονον δε
κατα τουτο σεσημειωται το δουναι θειναι ειναι, αλλα και κατα αλλο· τα γαρ εις
ˉνˉαˉι απαρεμφατα εχοντα το ˉν κλιτικον ου θελουσι διφθογγωι παραληγεσθαι,
οιον τυφθη ναι τυπηναι τετυφεναι τετυπεναι· προσκειται εχοντα το ˉν κλιτικον δια
το μειναι· τουτο γαρ διφθογγωι παραληγεται, αλλ' ουκ εχει το ˉν κλιτικον αλλα
θεματικον· απο γαρ του ενεστωτος εχει αυτο, μενω γαρ εστιν ο ενεστως και εχει το
ˉν· παραλογα ουν εισι ταυτα, φημι δη το θειναι δουναι ειναι, ως διφθογγωι
παραληγομενα εχοντα το ˉν κλιτικον. Ἀλλ' εστιν απολογησασθαι περι αυτων ουτως·
ιστεον οτι δια τοιαυτην αιτιαν ταυτα διφθογγωι παραληγονται· απο του εδομεν
ωφειλε γεγονε 221 ναι δοναι, και απο του εθεμεν θεναι, και απο του εμεν εναι· και
επειδη τα εις ˉνˉαˉι απαρεμφατα αοριστου οντα μακραι θελουσι παραληγεσθαι, οιον
τυφθηναι τυπηναι στηναι βηναι γνωναι βιωναι αναγνωναι δαρηναι νυγηναι,
αναγκαζονται και ταυτα μακραι παραληγεσθαι, ως αοριστου οντα· και επειδη το μεν
ˉο μεγεθυνομενον δια της προσθηκης του ˉυ μεγεθυνεται, οιον τυπτοντος τυπτουσα,
λεγοντος λεγουσα, το <δε> ˉε μεγεθυνομενον δια της προσθηκης του ˉι μεγεθυνεται,
οιον τυφθεντος τυφθεισα, νυγεντος νυγεισα, τουτου χαριν το μεν δοναι εμεγεθυνθη
δια της προσθηκης του ˉυ και γεγονε δουναι, το δε θεναι και εναι δια της προσθηκης
του ˉι εμεγεθυνθησαν και γεγονασι θειναι και ειναι· του του ουν χαριν ταυτα
διφθογγωι παραληγονται. Προσκειται δε ανωτερω τα εις ˉνˉαˉι απαρεμφατα, επειδη
τα εις ˉσˉαˉι απαρεμφατα αοριστου οντα ου παντως μακραι παραληγονται, οιον
τελεσαι συρισαι λεπισαι· προσ κειται δε εν τωι κανονι αοριστου οντα δια το
τετυφεναι τετυπεναι τιθεναι διδοναι· ταυτα γαρ εις ˉνˉαˉι απαρεμφατα οντα ου
παραληγονται μακραι, αλλ' ουκ εισιν αοριστου χρονου, αλλα το μεν τετυφεναι και
τετυπεναι παρακειμενου και υπερσυντελικου, το δε τιθεναι και διδοναι ενεστωτος
και παρατατικου. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι το ειναι ενταυθα το απολυσαι
σημαινει (εξ ου και το αφειναι), το γαρ ην εμεν το απολυσαι σημαινει, οπερ απο του
ιημι γεγονεν· το δε ειναι το σημαινον το υπαρχειν, οπερ και ψιλουται, οιον ουκ ειναι
απειναι, ενεστωτος και παρατατικου εστιν απο του ειμι γενομενον· ωσπερ γαρ απο
του τιθεμεν γινεται τιθεναι και απο του διδομεν διδοναι, τον αυτον τροπον και απο
του ειμι γινεται το πρωτον των πληθυντικων εμεν, οπερ και κατα πλεονασμον του
ˉς γινεται εσμεν, και λοιπον απο του εμεν γινεται εναι το απαρεμφατον και κατα
πλεο νασμον του ˉι ειναι. Περι δε τουτου ακριβεστερον εν τωι Ῥηματικωι
 

131
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἀπολλωνιου, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι
ζητησαι, ει αρα το θειναι και δουναι και ειναι δια τουτο προσελαβον το ˉυ και ˉι,
επειδη ηναγκαζοντο, ως ειρηται, μακραι παραληγεσθαι ως αοριστου οντα, διατι μη
μαλλον το μεν δοναι γεγονε δωναι κατ' εκτασιν του ˉο εις ˉω, ωσπερ ομνυω
ωμνυον, το δε θεναι και εναι θηναι και ηναι δια του ˉη κατ' εκτασιν του ˉε εις ˉη
,ωσπερ ελεγχω ηλεγχον· ουτω γαρ ει εγενοντο, και μακραι ευρισκοντο παρα
ληγομενα και ουκετι παραλογα ως διφθογγωι παραληγομενα. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι
ει εγενοντο ταυτα ουτω κατ' εκτασιν των φωνηεντων, 222 ουδε ολως εφυλαττετο
τι της παραληγουσης του πρωτου προσωπου των πληθυντικων, φημι δη του εδομεν
εθεμεν εμεν (οπερ σημαινει το απελυσαμεν)· τουτου ουν χαριν το μεν δουναι το ˉυ
προσελαβεν, το δε θειναι και ειναι το ˉι, ινα ευρεθωσιν εν ταυτωι φυλαττοντα το
φωνηεν της παραληγουσης του πρωτου προσωπου των πληθυντικων του ιδιου
οριστικου και μακραν ποιουντα την παραληγουσαν. Τουτων ουτως εχοντων
ζητουμεν, διατι ο παρακειμενος ο ενεργη τικος και ο μεσος, εχοντες την μετοχην εις
ˉς μετ' οξειας τασεως, ου φυλαττουσι την παραληγουσαν του ιδιου πρωτου
προσωπου των πλη θυντικων εν τοις απαρεμφατοις· ουδε γαρ λεγομεν τετυφαμεν
τετυφα ναι και τετυπαμεν τετυπαναι, ωσπερ ετυφθημεν τυφθηναι, ετυπημεν
τυπηναι, αλλα τετυφεναι και τετυπεναι δια του ˉε. Και εστιν ειπειν την απολογιαν
ταυτην· τωι λογωι της παραληγουσης του πρωτου προσ ωπου των πληθυντικων του
παρακειμενου δια του ˉα βραχεος ωφειλεν ειναι το απαρεμφατον, οιον τετυφαναι,
τετυφαμεν γαρ εστι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων του παρακειμενου, τωι
δε λογωι της παρα ληγουσης του πρωτου προσωπου των πληθυντικων του
υπερσυντελικου τετυφειναι ωφειλεν ειναι το απαρεμφατον δια της ˉεˉι διφθογγου,
ετε τυφειμεν γαρ εστι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων του υπερ συντελικου·
επειδη δε ο παρακειμενος και ο υπερσυντελικος συνε ζευγμενην εχουσι την μετοχην
,αναγκαζονται και το απαρεμφατον συνεζευγμενον εχειν, ων γαρ αι μετοχαι
συνεζευγμεναι εισιν, τουτων και τα απαρεμφατα συνεζευγμενα εισιν·
συνεζευγμενου δε οντος του απαρ εμφατου του παρακειμενου και υπερσυντελικου
,ου δυναται το απαρεμφατον και την ˉεˉι διφθογγον εχειν κατα την παραληγουσαν
και το ˉα συνεσταλμενον· των ουν δυο κανονων μαχομενων, και του μεν ενος
απαιτουντος την ˉεˉι διφθογγον, του δε ετερου το ˉα συνεσταλμενον, τα της
αναλογιας ανεμερισαντο, και ο μεν βραχυς χρονος εφυλαχθη του παρακειμενου, και
γαρ το ˉε βραχυ εστιν ομοιως τωι ˉα συνεσταλ μενωι, το δε φωνηεν του
υπερσυντελικου εφυλαχθη, λεγω δη το ˉε, και γαρ ο υπερσυντελικος την ˉεˉι
διφθογγον εχει. Ει δε τις ειποι, διατι γαρ μη εκ του εναντιου γεγονε τετυφαναι δια
μακρου του ˉα, ινα η μεν ποιοτης της παραληγουσης του τετυφαμεν παρακειμενου
φυλαχθηι, τουτεστι το ˉα, ο δε χρονος του ετετυφειμεν υπερσυντελικου, τουτεστιν ο
μακρος, λεγομεν, οτι ευλογως μαλλον ακολουθει το απαρεμφατον του
παρακειμενου και υπερσυντελικου <τωι φωνηεντι του υπερσυντελικου>· και δηλον
εκ του ειδεναι απαρεμφατου του μεσου παρακειμενου και 223 υπερσυντελικου του
σημαινοντος το γινωσκειν, ου η μετοχη ο ειδως· τουτο γαρ ου τηι αρχουσηι του οιδα
παρακειμενου ηκολουθησεν, αλλα τηι αρχουσηι του ειδειν υπερσυντελικου, οστις και
κατ' εκτασιν Ἀττικην δια του ˉη και ˉι γινεται ᾔδειν. Μεσου παρακειμενου και
υπερσυντελικου.Τετυπεναι.
Ειρηται η περι αυτου διδασκαλια εν τηι διδασκαλιαι του απαρεμφατου του
ενεργητικου παρακειμενου. Ἀοριστου πρωτου.Τυψαι. Ἰστεον οτι διακεχωρισμενον
εστι το απαρεμφατον του πρωτου αοριστου και του πρωτου μελλοντος, επειδη και η
μετοχη τουτων διακεχωρισμενη εστιν· η μεν γαρ μετοχη του πρωτου αοριστου
τυψας εστιν, η δε μετοχη του πρωτου μελλοντος τυψων· ημεις δε εν τοις
 

132
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προλαβουσιν ειρηκαμεν την αναγκαιοτεραν αιτιαν, δι' ην ο μεν ενεστως και ο
παρατατικος ομου εισιν, και ο παρακειμενος και ο υπερ συντελικος ομοιως ομου, ο
δε αοριστος ιδιαι και ο μελλων ιδιαι, δειξαντες, οτι εκ των μετοχων κανονιζει τα
απαρεμφατα και εκ των απαρεμφα των τας μετοχας, και διαλληλος εστιν η δειξις.
Κανονιζεται δε το απαρεμφατον του πρωτου αοριστου τουτον τον τροπον· ο εις ˉα
ληγων αοριστος κατα το πρωτον προσωπον προσλαμβανων το ˉι και την εν αρχαις
κλιτικην εκτασιν αποβαλλων το απαρεμφατον ποιει του πρωτου αοριστου, οιον
ετυψα τυψαι, εγραψα γραψαι, επεισα πεισαι, εποιησα ποιησαι, ενοησα νοησαι, εκειρα
κειραι. Μελλοντος πρωτου.Τυψειν. Ἰστεον οτι το απαρεμφατον του πρωτου
μελλοντος κανονιζεται τουτον τον τροπον· πας μελλων πρωτος ενεργητικος ορι
στικος κατα το τριτον προσωπον προσλαμβανων το ˉν το απαρεμφατον ποιει, οιον
γραψει γραψειν, λεξει λεξειν, ποιησει ποιησειν, ευφρανει ευφρανειν, μενει μενειν.
Ἀοριστου δευτερου και μελλοντος.Τυπειν. Ἰστεον οτι ωφειλε το απαρεμφατον του
δευτερου αορι στου και του δευτερου μελλοντος διακεχωρισμενον ειναι, επειδη και
η μετοχη τουτων διακεχωρισμενη εστιν· <εστι δε> ειπειν, οτι αι μετοχαι 224 του
δευτερου αοριστου και του δευτερου μελλοντος τηι μεν φωνηι συν επεσον, τονωι δε
διεσταλησαν· η μεν γαρ του δευτερου αοριστου μετοχη οξυνεται, η δε του δευτερου
μελλοντος περισπαται, οιον τυπων η του δευτερου αοριστου και τυπων η του
δευτερου μελλοντος· ωφειλεν ουν και το απαρεμφατον του δευτερου αοριστου και
του δευτερου μελ λοντος τηι μεν φωνηι συμπεξειν, τωι δε τονωι διασταληναι, και
ωφειλεν το μεν απαρεμφατον του δευτερου αοριστου οξυνθηναι ομοιως τηι ιδιαι
μετοχηι, το δε απαρεμφατον του δευτερου μελλοντος περισπασθηναι παραπλησιως
τηι οικειαι μετοχηι· αλλ' επειδη, ως εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν, τα ρηματα
αποστρεφονται την οξειαν τασιν, εξ αναγκης περιεσπασθη το απαρεμφατον του
δευτερου αοριστου και συνεπεσε τωι απαρεμφατωι του δευτερου μελλοντος, και
λοιπον ευρισκεται το απαρεμφατον του δευτερου αοριστου και του δευτερου
μελλοντος εν, οιον τυπειν. Ὅτι δε τουτο αληθες εστι και η του τονου αιτια την
συνεμπτω σιν εποιησε γενεσθαι, δηλον ει γε και εν τοις παθητικοις και μεσοις
διαφορον εστι το απαρεμφατον του δευτερου αοριστου και του δευτερου μελλοντος·
το μεν γαρ του δευτερου μεσου αοριστου απαρεμφατον τυπεσθαι και νυγεσθαι εστιν,
το δε του δευτερου μεσου μελλοντος τυπεισθαι και νυγεισθαι· και παλιν το μεν του
δευτερου αοριστου παθη τικου απαρεμφατον τυπηναι και νυγηναι εστιν, το δε του
δευτερου μελλοντος παθητικου τυπησεσθαι και νυγησεσθαι. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Κανονιζει δε ο τεχνικος το απαρεμφατον του δευτερου αοριστου και του δευτερου
μελλοντος τουτον τον τροπον· πας δευτερος μελ λων ενεργητικος κατα το τριτον
προσωπον προσλαμβανων το ˉν το απαρεμφατον ποιει του δευτερου αοριστου και
του δευτερου μελλοντος, οιον τυπει τυπειν, νυγει νυγειν. ∆υνατον δε εστι και <εκ>
του δευτερου αοριστου κανονισαι αυτο τουτον τον τροπον· πας δευτερος αοριστος
ενεργητικος οριστικος, κατα το τριτον προσωπον προς λαμβανων το ˉι και το ˉν
μετα περισπωμενου τονου και την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν αποβαλλων, το
απαρεμφατον ποιει του δευτερου αοριστου και του δευτερου μελλοντος, οιον ελαβε
λαβειν, εμαθε μαθειν, εφαγε φαγειν, επιε πιειν, εδραμε δραμειν, επιθε πιθειν και
κατα αναδιπλασιασμον πεπιθειν, ως παρα τωι ποιητηι <Ι 184> ρηιδιως πεπιθειν
μεγαλας φρενας Αιακιδαο· σεσημειωται το πεφνειν δευτερου αοριστου ον και
βαρυνομενον, περι ου εστιν ειπειν, οτι επειδη 225 και η μετοχη τουτου εβαρυνθη,
πεφνων γαρ εστι βαρυτονως, τουτου χαριν ομοιως αυτηι και το απαρεμφατον
εβαρυνθη· η δε μετοχη εβαρυνθη ομοιως τηι τεμνων μετοχηι και τηι καμνων. Περι
παθητικων απαρεμφατων.Ἐνταυθα περι των εις ˉθˉαˉι απαρεμφατων διαλαμβανει
παθητικων τε και μεσων, και εστι κανονισαι αυτα ουτως· παν παθητικον η μεσον
 

133
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

οριστικον, εχον εν τωι τριτωι προσωπωι το ˉτ κλιτικον, τρεπον την τελευ ταιαν
συλλαβην εις ˉθˉαˉι και την κατ' αρχας κλιτικην εκτασιν αποβαλλον, δηλονοτι
χωρις του παρακειμενου, το ιδιον απαρεμφατον ποιει· και ει μεν καθαριευει το ˉτ εν
τωι παθητικωι οριστικωι η τωι μεσωι, το ˉς προσλαμβανει το απαρεμφατον, οιον
τυπτεται τυπτεσθαι, ετυψατο τυψα σθαι, ετυπετο τυπεσθαι, ελαβετο λαβεσθαι,
εποιησατο ποιησασθαι, τυφθη σεται τυφθησεσθαι, τυπησεται τυπησεσθαι, τυψεται
τυψεσθαι· ει δε συμφωνωι παραληγεται, φυλαττεται το συμφωνον και εν τωι απαρεμ
φατωι, οιον κεκαρται κεκαρθαι, εσπαρται εσπαρθαι, τετιλται τετιλθαι, μεμιανται
μεμιανθαι, μεμολυνται μεμολυνθαι, χωρις ει μη πω ψιλον ευρεθηι· τοτε γαρ δια την
ασυνταξιαν εις το αντιστοιχον το δασυ τρε πεται, οιον νενυκται νενυχθαι, τετυπται
τετυφθαι, λελεκται λελεχθαι, γεγραπται γεγραφθαι, ερραπται ερραφθαι· ψιλα γαρ
ψιλων ηγουνται και δασεα δασεων και μεσα μεσων κατα συλληψιν, <οιον κτυπος>
πτωσις φθονος χθων ογδοη εβδομας. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Προσκειται δε εν τωι κανονι χωρις του παρακειμενου δηλονοτι, επειδη ο
παρακειμενος ουδαμου αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλι τικην εκτασιν· ουτε γαρ
εν ταις μετοχαις αυτου αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, οιον
τετυφα τετυφως τετυφεναι τετυφε συ τετυφοιμι εαν τετυφω, εσταλκα εσταλκως
εσταλκεναι εσταλκε συ εσταλκοιμι εαν εσταλκω· το δε δεχθαι, οιον <Α 23. 377>
αγλαα δεχθαι αποινα, και το βλησθαι, οιον <∆ 115> πριν βλησθαι Μενελαον,
πεπονθοτα εισιν, αφαιρεσιν γαρ πεπονθασιν, το γαρ αναλογον αυτων δεδεχθαι και
βεβλησθαι εστιν. Ει δε τις ειποι, διατι το απαρεμφατον του μετ' ολιγον μελλοντος,
φημι δη το τετυψεσθαι, ουκ απεβαλε την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν,
λεγομεν, οτι τουτο την αρχουσαν του παρακειμενου εχει, εξ αυτου γαρ κανονιζεται,
ως δεδεικται εν τηι περι τουτου διδασκαλιαι· ο δε παρακειμενος, ως ειρηται, ουδαμου
226 αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν· ουτε γαρ εν ταις μετοχαις
αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Προσκειται
δε εν τωι κανονι εχον το ˉτ κλιτικον δια το τυπτει· τουτο γαρ εχει το ˉτ και ου ποιει
εις ˉθˉαˉι το απαρεμφατον, τυπτειν γαρ εστι το απαρεμφατον τουτου· το γαρ
τυπτεσθαι του τυπτεται εστιν· αλλ' ουκ αντικειται ημιν τουτο, φημι δη το τυπτει,
επειδη ουκ εχει το ˉτ κλιτικον αλλα θεματικον· απο γαρ του θεματος, ηγουν απο του
ενεστωτος, εχει αυτο, τυπτω γαρ εστι το θεμα και εχει το ˉτ· αλλ' ουτε δε εστι
παθητικον η μεσον αλλ' ενεργητικον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι παν
απαρεμφατον εις ˉθˉαˉι ληγον απλουν παντως ομοτονει τωι ιδιωι οριστικωι, οιον
τυπτεται τυπτεσθαι, βοαται βοασθαι, χρυσουται χρυσουσθαι, τυφθησεται
τυφθησεσθαι, τυπησεται τυπησεσθαι, ερχεται ερχεσθαι, ετυψατο τυψασθαι,
εποιησατο ποιησασθαι, τυψεται τυψεσθαι, χωρις των εις ˉθˉαˉι απαρεμφατων του
παθητικου παρακειμενου και του δευτερου μεσου αοριστου· ταυτα γαρ ουχ
ομοτονουσι τοις ιδιοις οριστικοις, αλλα προ μιας εχουσι τον τονον, οιον πεποιηται
πεποιησθαι, νενοηται νενοησθαι, τετυπται τετυφθαι, γεγραπται γεγραφθαι, λελεκται
λελεχθαι, ετυπετο τυπεσθαι, ενυγετο νυγεσθαι, ελαβετο λαβε σθαι, ικετο ικεσθαι,
αφικετο αφικεσθαι. Σεσημειωται το ερεσθαι δευτερου μεσου αοριστου ον και
προπαροξυνομενον, περι ου εστιν ειπειν, οτι εξηκο λουθησε τωι δερεσθαι και
φερεσθαι και στερεσθαι, ατινα εισιν ενεστωτος και παρατατικου· και εκ του εναντιου
δε σεσημειωται το λιτεσθαι ενεστω τος και παρατατικου ον και παροξυνομενον, οιον
<Π 47> οι τ' αυτωι θανατον τε κακον και κηρα λιτεσθαι, αντι του ικετευειν· ωφειλε
γαρ προπαροξυνεσθαι ομοιως τωι ιδιωι οριστικωι τωι λιτεται· αλλ', ως φησιν
Ἡρωδιανος εν τηι Καθολου, ηκολουθησε τωι λιπεσθαι ικεσθαι θεσθαι ιδεσθαι, ατινα
εισι δευτερου μεσου αοριστου. Σεσημειωται το εγρηγορθαι, οιον <Κ 67> εγρηγορθαι
ανωχθι, οτι παρακειμενου ον προπαροξυνεται· περι ου λεγει ο Ἡρωδιανος εν τηι
 

134
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Καθολου, οτι Αιολιδος εστι διαλεκτου και τουτου χαριν ανεβιβασε τον τονον· οι γαρ
Αιολεις αναβιβαστικοι των τονων εισιν, το γαρ Ἀτρευς Ἄτρευς λεγουσικαι το
Πηλευς Πηλευς. Ταυτα μεν εν τουτοις. Προσκειται δε εν τωι κανονι <το απλουν>,
οιον παν εις ˉθˉαˉι 227 ληγον απαρεμφατον απλουν παντως ομοτονει τωι ιδιωι
οριστικωι δια το κατακειται κατακεισθαι, καθηται καθησθαι· το μεν γαρ οριστικον
προπαροξυνεται, το δε απαρεμφατον προπερισπαται, επειδη ουδεποτε απαρεμφατα
συντιθεμενα τους τονους αναβιβαζουσιν, οιον ιδειν συνι δειν, πλειν συμπλειν, σπαν
περισπαν, χεισθαι συγχεισθαι, τετυχθαι προ τετυχθαι, ικεσθαι αφικεσθαι, <σχεσθαι>
αποσχεσθαι, ολεσθαι απολεσθαι, δοσθαι αποδοσθαι, σχειν επισχειν, σπειν επισπειν,
θεσθαι καταθεσθαι, <κεισθαι> κατακεισθαι διακεισθαι παρακεισθαι περικεισθαι·
ουτως ουν και ησθαι καθησθαι. Ἡ δε αιτια εστιν αυτη του τα απαρεμφατα εν τηι
συνθεσει, ηγουν συντιθεμενα, μη αναβιβαζειν τους τονους, διοτι τα απαρεμφατα
συγγενειαν εχουσι προς τας μετοχας· ωσπερ γαρ τα απαρεμφατα ουκ εχουσιν ουτε
προσωπα ουτε θελημα ψυχης, τον αυτον τροπον και αι μετοχαι προσωπα ουκ
εχουσιν ουτε θελημα ψυχης· επειδη ουν τα απαρεμφατα συγγενειαν εχουσι προς τας
μετοχας, αι δε μετοχαι συντιθεμεναι ουκ αναβιβαζουσι τους τονους, οιον [πατω
περιπατω] βας αναβας, ελθων ανελθων, στας καταστας, πτας αποπτας, δους
αποδουςεαν γαρ αναβιβαζωσι τους τονους, ουκετι μενουσι μετοχαι αλλα γινονται
ονοματα, οιον τλας Ἄτλας, βας Ἄβας, φας Περιφας, χωρις της εκων αεκων, αυτη γαρ
και τον τονον ανεβιβασε και εμεινε μετοχη, ητις και ακων γινεται κρασει του ˉα και
ˉε εις ˉα μακροντουτου χαριν ουτε τα απαρεμφατα συντιθεμενα αναβιβαζουσι τους
τονους. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι χαριν σαφηνειας λεγομεν, ως αι μετοχαι
συντιθε μεναι ουκ αναβιβαζουσι τους τονους, επειδη κατα την ακριβειαν ου δει
λεγειν ουτως· ου γαρ εισιν αι μετοχαι συνθετοι, αλλ' η απλαι εισιν η παρασυνθετοι·
η γαρ απο απλων ρηματων παραγονται και εισιν απλαι, οιον τυπτω τυπτων, λεγω
λεγων, ποιω ποιων, βοω βοων, η απο συνθετων ρηματων παραγονται και εισι
παρασυνθετοι, οιον κατα γραφω καταγραφων, αναγινωσκω αναγινωσκων,
περιπατω περιπατων, καλλιγραφω καλλιγραφων· δει προσθειναι χωρις της αεκων
μετο χης· αυτη γαρ συνθετος εστιν, απο γαρ της εκων γεγονεν εν συνθεσει αεκων· ου
γαρ εχει ρημα προυπαρχον εν συνθεσει, ινα παρασυνθετον αυτην ειπωμεν, αλλ' εν
τηι μετοχηι εγενετο η συνθεσις, οιον εκων αεκων. Ουτως ουν δει λεγειν, οτι αι
μετοχαι αι μη ουσαι απλαι ουκ εισι συνθετοι αλλα παρασυνθετοι· πασαι γαρ απο
προυπαρχοντων ρημα 228 των συνθετων εισιν, και δηλονοτι υπαρχουσι
παρασυνθετοι και φυλατ τουσι τον τονον του απλου, οιον ανεβην αναβας οξυτονως,
οτι βας, κατεστην καταστας οξυτονως, οτι στας, κατεγραφον καταγραφων, οτι
γραφων, βαρυτονως· οσαι δε ουκ εχουσι ρημα προυπαρχον, ουτε τον τονον του
απλου φυλαττουσιν, αλλ' αναβιβαζουσιν αυτον, ουτε δε μενουσι μετοχαι, αλλα
γινονται ονοματα, οιον βας Ἄβας, ου γαρ εστι ρημα αβην, τλας Ἄτλας· σεσημειωται
η αεκων μετοχη, οτι μη εχουσα ρημα προυπαρχον εν συνθεσειεν γαρ τηι μετοχηι
εγενετο η συνθεσις, οιον εκων αεκωντον μεν τονον ανεβιβασεν, το δε μερος του
λογου ουκ ενηλλαξεν· ουδε γαρ γεγονεν ονομα, αλλ' εμεινε μετοχη. Ταυτα μεν περι
του <μη> αναβιβαζειν τους τονους συντιθεμενα τα απαρεμφατα. Περι <δε του> τα εις
ˉθˉαˉι απαρεμφατα του παθητικου παρακει μενου και του δευτερου μεσου αοριστου
αει προ μιας εχειν τον τονον, εστιν ειπειν δυο απολογιας· και πρωτη απολογια εστιν
αυτη· τα εις ˉθˉαˉι απαρεμφατα, ειτε παθητικα ειτε μεσα, θελουσι φυλαττειν εν τηι
αυτηι συλλαβηι τον τονον, εν ηι εχουσι τον τονον τα ενεργητικα απα ρεμφατα, οιον
<το> τυπτειν και τυψειν εις την ˉτˉυ συλλαβην εχουσι τον τονον, αλλα και το
τυπτεσθαι και τυψεσθαι εις την ˉτˉυ συλλαβην εχουσι τον τονον· παλιν το ποιειν
και κερειν εις την ˉεˉι διφθογγον εχουσι τον τονον, αλλα και το ποιεισθαι και
 

135
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κερεισθαι εις την ˉεˉι διφθογ γον εχουσι τον τονον· παλιν το τυπειν εις την
συλλαβην την εχουσαν το ˉπ εχει τον τονον, αλλα και το τυπεισθαι και το
τυπησεσθαι εις την συλλαβην την εχουσαν το ˉπ εχουσι τον τονον [και το
τυπησεσθαι δια του ˉη γραφεται και προπαροξυνεται]· παλιν το τυψειν εις την ˉτˉυ
συλ λαβην εχει τον τονον, αλλα και το τυφθησεσθαι ωφειλεν εις την ˉτˉυ συλλαβην
φυλαττειν τον τονον αλλ' επειδη ουδεποτε προ τριων συλ λαβων ειωθεν ο τονος
πιπτειν, οιον Ἀγαμεμνονειος Ἀρισταρχειος φιληματα Ἀδωνιδος, τουτου χαριν
κατεβιβασθη μιαν συλλαβην επι τουτου ο τονος. Τουτων ουτως εχοντων, επειδη το
τυπειν εν τηι συλλαβηι τηι εχουσηι το ˉπ εχει τον τονον, τουτου χαριν και το τυπεσθαι,
λεγω δη ο δευτερος μεσος αοριστος, εν τηι συλλαβηι τηι εχουσηι το ˉπ εχει τον τονον,
και τουτου χαριν αει προ μιας εχει τον τονον· και παλιν ει το τετυφεναι εις την ˉφˉε
συλλαβην εχει τον τονον και προ μιας συλλαβης 229 του τελους, δηλονοτι και εν τωι
τετυφθαι προ μιας συλλαβης ευλογως εστιν ο τονος, ει και μη εν τηι αυτηι συλλαβηι
εφυλαχθη ο τονος· διατι γαρ εν τηι αυτηι συλλαβηι ουκ εφυλαχθη ο τονος, ο Ῥω
μανος ημας εδιδαξεν ειπων, οτι ο παθητικος παρακειμενος συγκοπην πεπονθεν·
συγκοπην δε παθων της ˉφˉε συλλαβης απεστερηται. ∆ει προσθειναι τωι κανονι
χωρις του ενεστωτος του παθητικου απο των εις ˉμˉι· το γαρ τιθεναι και ισταναι και
διδοναι και ζευγνυναι προ μιας εχουσι τον τονον, το δε τιθεσθαι και ιστασθαι και
διδοσθαι και ζευγνυσθαι προ δυο συλλαβων εχουσι τον τονον· ταυτα γαρ κατα
συνεκδρομην εγενοντο των ιδιων οριστικων, του τιθεται και ισταται και διδοται και
ζευγνυται· αυτη μεν ουν εστιν η πρωτη απολογια.
∆ευ τερα δε απολογια εστιν αυτη· τον τονον της μετοχης της ενεργητικης τον
οντα επι της τελευταιας συλλαβης εχειν αναγκη και την παραλη γουσαν των εις
ˉθˉαˉι απαρεμφατων, ειτε παθητικων ειτε μεσων, οιον το τυπτων και το τυψων εις
την τελευταιαν συλλαβην εχουσι την βαρειαν· πασα γαρ συλλαβη, χωρις της
συλλαβης της εχουσης τον κυριον τονον, βαρειαν δεχεται, οιον Αιας βοτρυς μηλον·
αλλα και το τυπτεσθαι και το τυψεσθαι εν τηι παραληγουσηι βαρειαν επιδεχονται· της
ουν βαρειας εν τηι παραληγουσηι ουσης, ου δυναται εν τηι παραληγουσηι ειναι ο
κυριος τονος, φημι δη η οξεια η ουσα εν τηι προπαραληγουσηι, επειδη κωλυεται εκ
της βαρειας· οπου γαρ εστιν η βαρεια, εκει ου δυναται ειναι ο κυριος τονος της
λεξεως· αλλ' ουτε δε εν τωι τελει δυναται ειναι, επειδη τα ρηματα αποστρεφονται
την οξειαν τασιν· μη δυνα μενος ουν ο κυριος τονος ειναι μητε εν τωι τελει μητε εν
τηι παρα ληγουσηι, ανατρεχει επι την προ των δυο συλλαβην, και εξ αναγκης
προπαροξυνεται· παλιν το ποιων εν τηι τελευταιαι συλλαβηι εχει τον κυριον τονον
της λεξεως, αλλα και το ποιεισθαι εν τηι παραληγουσηι εχει τον κυριον τονον· ουτως
ουν και επι του παθητικου παρακει μενου και επι του δευτερου μεσου αοριστου·
επειδη γαρ αι μετοχαι αυτων αι ενεργητικαι αει επι τελους εχουσι τον κυριον τονον,
τετυφως γαρ και τυπων, τουτου χαριν και τα εις ˉθˉαˉι αυτων απαρεμφατα αει εν
τηι παραληγουσηι εχουσι τον κυριον τονον, οιον τετυφθαι και τυπε σθαι. ∆ει παλιν
σημειωσασθαι και προσθειναι εν τωι κανονι χωρις του ενεστωτος του παθητικου του
απο των εις ˉμˉι· αι γαρ μετοχαι τουτων αι ενεργητικαι επι τελους εχουσι τον
κυριον τονον, οιον τιθεις ιστας διδους ζευγνυς, και ομως τα εις ˉθˉαˉι αυτων
απαρεμφατα ουκ 230 εχουσιν εν τηι παραληγουσηι τον κυριον τονον, αλλ' εν τηι
προπαρα ληγουσηι, τιθεσθαι γαρ και ιστασθαι προπαροξυτονως· ταυτα δε, ως ειρηται,
κατα συνεκδρομην εγενοντο των ιδιων οριστικων, του τιθεται και ισταται και
διδοται και ζευγνυται. Τουτου <ουν> χαριν αει προ μιας συλλαβης, τουτεστιν εν τηι
παραληγουσηι, εχουσι τον τονον τα εις ˉθˉαˉι απαρεμφατα του παθητικου
παρακειμενου και του δευτερου μεσου αοριστου Ἀοριστοι δε παθητικοι πρωτος και
δευτερος, επειδη μη εχουσιν εν τωι τριτωι προσωπωι το ˉτ κλιτικον, ετερως γινονται.
 

136
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἐνταυθα περι των απαρεμφατων του παθητικου πρωτου αοριστου και του
παθητικου δευτερου αοριστου διαλαμβανει, φημι δη του τυφθηναι και τυπηναι, και
λεγει, οτι επειδη ταυτα ουκ εχουσιν εν τωι τριτωι προσωπωι του οριστικου το ˉτ
κλιτικον, τουτου χαριν αλλοιως κανονιζονται. Κανονιζονται δε τουτον τον τροπον·
οι παθητικοι αορι στοι, φημι δη ο πρωτος και ο δευτερος, κατα το τριτον αυτων προσ
ωπον προσλαμβανοντες την ˉνˉαˉι συλλαβην και την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν
αποβαλλοντες το απαρεμφατον ποιουσιν, οιον ετυφθη τυφθηναι, ενυχθη νυχθηναι,
ελεχθη λεχθηναι, ετυπη τυπηναι, ενυγη νυγηναι, εσταλη σταληναι. Ἰστεον δε οτι
ευλογως ταυτα εις ˉνˉαˉι εχουσι το απαρ εμφατον, επειδη και η μετοχη αυτων εις ˉς
εστι μετ' οξειας τασεως, οιον τυφθεις τυπεις· τα δε εχοντα την μετοχην, ως ειρηται,
εις ˉς μετ' οξειας τασεως εις ˉνˉαˉι εχουσι το απαρεμφατον, οιον τετυφως
τετυφεναι, τετυπως τετυπεναι, τιθεις τιθεναι, διδους διδοναι· ουτως ουν και τυφθεις
τυφθηναι και τυπεις τυπηναι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι εν τοις παθητικοις
απαρεμφατοις ου συμπιπτει ηγουν ουχ ομοφωνει ο δευτερος αοριστος τωι δευτερωι
μελλοντι, ωσπερ εν τοις ενεργητικοις απαρεμφατοις· εν μεν γαρ τοις ενεργητικοις
απαρ εμφατοις τυπειν εστιν, ως εγνωμεν, το απαρεμφατον του δευτερου αοριστου
και του δευτερου μελλοντος, ενταυθα <δε> εν τοις παθητι κοις το μεν απαρεμφατον
του δευτερου αοριστου τυπηναι εστιν, το δε του δευτερου μελλοντος τυπησεσθαι.
Και εστιν ειπειν, οτι επειδη ου συνεπεσον αι παθητικαι μετοχαι αλληλαιςη μεν γαρ
του δευτερου παθητικου αοριστου τυπεις εστιν, η δε του δευτερου παθητικου μελ
λοντος τυπησομενοςτουτου χαριν ουδε τα απαρεμφατα συνεπεσον· εν γαρ τοις
ενεργητικοις, ως ειπομεν, ο τονος εποιησε την συνεμπτω σιν του δευτερου αοριστου
και του δευτερου μελλοντος κατα τα απαρ εμφατα. Τοιαυτα εχομεν ειπειν περι των
απαρεμφατων.
231 Περι προστακτικων.Ἰστεον οτι ο Ἀπολλωνιος τα ευκτικα προταττει των
προστακτικων, επειδη τα μεν ευκτικα τελειας εχουσι φωνας, εχουσι γαρ και πρωτον
και δευτερον και τριτον προσωπον, τα δε προστακτικα ουκ εχουσι τελειας φωνας,
δευτερον γαρ και τριτον μονον προσωπον εχου σιν, ου μην και πρωτον· ο δε
Θεοδοσιος τα προστακτικα προταττει των ευκτικων, επειδη τα προστακτικα δοκουσι
φωνας εχειν οριστικας, οιον ετυπτε τυπτε, εποιει ποιει, εβοα βοα· και επειδη τα
προστακτικα, ως ειρηται, δοκουσι φωνας εχειν οριστικας, τα δε οριστικα πρωτευουσι
των ευκτικων, τουτου χαριν και τα προστακτικα προεταξε των ευκτικων. Ἰστεον δε
οτι εν τοις προστακτικοις καθολου ουκ εστιν ευρειν πρωτον προσωπον, ουτε εν τοις
ενικοις ουτε εν τοις δυικοις ουτε εν τοις πληθυντικοις, επειδη ουδεις εαυτωι
προσταττει, επειδη ο προστατ των του προσταττομενου θελει χωριζεσθαι· εαν ουν
προσταξηι τις εαυτωι, μελλει αυτου αυτος χωριζεσθαι, οπερ εστιν αδυνατον. Ὁ δε
τεχνικος λεγει, οτι δια τουτο εν τοις προστακτικοις ουκ εστι πρωτον προσωπον,
επειδη πρωτον προσωπον εστι το υπερ εαυτου αποφαινομενον, ηγουν περι εαυτου,
οιον λεγω γραφω ποιω αναγινωσκω τυπτω· ιδου γαρ υπερ εαυτου αποφαινεται τις,
οιον περι εαυτου λεγων τυπτω γραφω και τα ομοια· η δε προσταξις προς παρον και
ετερον προσωπον εστιν αποτασις· πας γαρ ανηρ ετερωι παροντι προσταττει, οιον
τυπτε <λεγε, και> ουχ εαυτωι· του ουν πρωτου μεν προσωπου αει περι εαυτου απο
φαινομενου, της δε προσταξεως προς παρον και ετερον προσωπον αει γινομενης,
πως δυνατον τα προστακτικα εχειν πρωτα προσωπα; αδυνατον γαρ εν μιαι φωνηι περι
εαυτου τε αποφαινεσθαι τινα και προς ετερον ποιεισθαι τον λογον· ευρισκεται γαρ,
ως ανωτερω ειρη ται, αυτος εαυτου χωριζομενος, καθο ο προσταττων του προσταττο
μενου κεχωρισται, οπερ εστιν αδυνατον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Λεγουσι δε τινες, οτι
ευρισκομεν εν χρησει τινα πρωτα προσωπα προστακτικα, ως παρα τωι ποιητηι <ν 215>
 

137
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αλλ' αγε δη τα χρηματ' αριθμησω και ιδωμαι. <Ι 61> εξειπω και παντα διιξομαι, και
εν πληθυντικοις ομοιως, <Ζ 70> αλλ' ανδρας κτεινωμεν, επειτα δε, και παλιν <Β 140.
Ι 27> φευγωμεν συν νηυσι φιλην ες πατριδα γαιαν· και τουτο πιστουνται εκ της
συνταξεως του αγε 232 και του μη· το γαρ αγε και το μη προστακτικοις
συνταττομενα, οιον αγε γραφε, μη γραφε, συνταττονται και τουτοις, οιον <ν 215>
αλλ' αγε δη τα χρηματ' αριθμησω και ιδωμαι, <Ι 60> αλλ' αγ' εγων, ος σειο
γεραιτερος ευχομαι ειναι, <Ἐξ>ειπω, μη κτεινωμεν, μη ποιησωμεν, μη γραψωμεν.
Ἔστι δε ειπειν, οτι ου δυναται το κτει νωμεν και φευγωμεν πρωτα προσωπα
προστακτικα ειναι· κανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι παν πρωτον προσωπον εις ˉμˉεˉν
ληγον ισοχρονειν θελει κατα την παραληγουσαν τωι ιδιωι δευτερωι προσωπωι, οιον
τυπτο μεν τυπτετε, γραφομεν γραφετε, λεγομεν λεγετε· ιδου γαρ και το πρωτον
προσωπον βραχειαι παραληγεται και το δευτερον ομοιως· και παλιν ποιουμεν
ποιειτε, βοωμεν βοατε, χρυσουμεν χρυσουτε· ιδου γαρ και το πρωτον προσωπον
μακραι παραληγεται και το δευτερον ομοιως· και παλιν εαν γραφωμεν εαν γραφητε,
ομοιως αμφοτερων μακρα η παραληγουσα· ει ουν το ανδρας κτεινωμεν και
φευγωμεν συν νηυσι μακραι παραληγονται, το δε κτεινετε και φευγετε δευτερα προσ
τακτικα βραχειαι παραληγονται, δηλονοτι ουκ εστι το κτεινωμεν πρωτον του
κτεινετε ουδε το φευγωμεν πρωτον του φευγετε· αρα ουν ουκ εισι το κτεινωμεν και
το φευγωμεν πρωτα προσωπα πληθυντικα προσ τακτικα δηλονοτι, ουδε το <ν 215>
αλλ' αγε δη τα χρηματ' αριθμησω και ιδωμαι εισιν ενικα πρωτα προσωπα
προστακτικα. Τι ουν εισι ταυτα; λεγομεν οτι ουκ εισι προστακτικα, τα γαρ
προστακτικα, ως ειρηται, ουκ εχουσι πρωτα προσωπα, αλλ' υποθετικα· υποθετικα δε
λεγονται, επειδη υποτιθεται τις και συμβουλευει το πρακτεον, οιον ποιησωμεν
κτεινωμεν φευγωμεν μαθωμεν.
∆ει γαρ γινωσκειν, οτι οι φιλοσοφοι αλλας δυο εγκλισεις μετα τας πεντε
προστιθεασιν, φημι δη την υποθετικην και την ερωτηματικην· και την μεν
ερωτηματικην ου δεχομεθα, επειδη πασα λεξις ερωτησιν δεχεται, ηγουν κατα
ερωτησιν δυναται προενεχθηναι, οιον τυπτεις; ανθρωπος; μεγαλως; ατοπον δε εστι
την εν παντι μερει λογου ευρισκομενην ειπειν εγκλισιν ειναι ρηματος· ευρεθησεται
γαρ το ανθρωπος, ηνικα ερωτηματικως προφερε ται, εγκλισεως ερωτηματικης, οπερ
ατοπον, ονομα γαρ εστιν· αλλως τε δε ουδε δυναται εγκλισις ειναι η ερωτηματικη,
επειδη ουκ εχει ιδιας φωνας· εκαστη δε εγκλισις ιδιας φωνας εχει, οιον η οριστικη
τυπτω γραφω, και η απαρεμφατος τυπτειν γραφειν, και η προστακτικη 233 τυπτε
γραφε, και η ευκτικη τυπτοιμι γραφοιμι, και η υποτακτικη εαν τυπτω εαν γραφω· η
δε ερωτηματικη εγκλισις η κατα τους φιλοσοφους ουκ εχει ιδιας φωνας· ην γαρ
εχουσι φωνην προ της ερωτησεως τα μερη του λογου, την αυτην εχουσι και
ερωτηματικως προφερομενα· το γαρ Ὅμηρος και το τυπτω και τα ομοια, ειτε ανευ
ερωτησεως ειτε μετα ερωτησεως προενεγκηι τις, την αυτην εχουσι φωνην. Την δε
υπο θετικην ου δεχομεθα ετεραν εγκλισιν, επειδη πρωτον μεν τα υποθετικα σπανια
εισι και ου πολλακις ευρημενα εν τηι χρησει· δευτερον δε οτι τα υποθετικα πρωτου
και μονου προσωπου εισιν, ουδεποτε δε δευτερου και τριτου προσωπου, ως δηλον εκ
των προειρημενων παραδειγματων· τριτον δε οτι ουκ εχουσιν ιδιας φωνας τα
υποθετικα· αι γαρ φωναι αυτων υποτακτικαι εισιν, <ν 215> αλλ' αγε δη τα χρηματ'
αρι θμησω και ιδωμαι, <Ζ 70> αλλ' ανδρας κτεινωμεν, <Ι 61> εξειπω και παντα
διιξομαι, <Β 140. Ι 27> φευγωμεν συν νηυσι, λαβωμεν ποιησωμεν φυγωμεν
δραμωμεν ελθωμεν ενεγκωμεν. <Προστακτικα ενεργητικα χρονου> ενεστωτος και
παρατατικου.Τυπτε. Ἰστεον οτι <επειδη> εν τοις προστακτικοις οι ολοι χρο νοι
συνεζευγμενοι εισιν, ενεστωτος και παρατατικου ομου φαμεν, και παρακειμενου και
υπερσυντελικου ομοιως ομου, και αοριστου και μελ λοντος ομοιως ομου. ∆ει δε
 

138
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

γινωσκειν, οτι το προστακτικον του εν εστωτος και παρατατικου κανονιζεται τουτον
τον τροπον· παν τριτον προσωπον ενικον του ενεργητικου παρατατικου του
οριστικου την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν αποβαλλον το προστακτικον ποιει του
ενεστω τος και παρατατικου, της βαρειας τασεως φυλαττομενης, οιον ετυπτε τυπτε,
ελεγε λεγε, εγραφε γραφε, εκοπτε κοπτε, εποιει ποιει, ενοει νοει, εβοα βοα, εγελα
γελα, εχρυσου χρυσου, εστεφανου στεφανου· ο δε λογος επι των εις ˉω, τα γαρ εις
ˉμˉι αλλοιως κανονιζονται, ως, ει θεωι φιλον, εν τηι περι τουτων διδασκαλιαι
μαθησομεθα. Τυπτετω. Ἰστεον οτι παν δευτερον προστακτικον ενεργητικον [η
μεσον] εις φωνηεν ληγον [παρακειμενου και υπερσυντελικου], πλην των εις ˉθˉι,
προσθεσει του ˉτˉω τριτον γινεται, οιον τυπτε τυπτετω, λεγε λεγετω, ποιει ποιειτω,
βοα βοατω, χρυσου χρυσουτω, τετυφετε 234 τυφετω, τετυπε τετυπετω, δεδουπε
δεδουπετω. Προσκειται ενεργη τικον δια το τυπτου· τουτο γαρ ου ποιει προσθεσει
του ˉτˉω το τρι τον, ουδε γαρ λεγομεν τυπτουτω αλλα τυπτεσθω· αλλ' ουκ
αντικειται ημιν, επειδη ουκ εστιν ενεργητικον αλλα παθητικον· προσκειται εις
φωνηεν ληγον δια το τυψον· τουτο γαρ ου ποιει προσθεσει του ˉτˉω το τριτον, ουδε
γαρ λεγομεν τυψοντω αλλα τυψατω· αλλ' ουκ αντι κειται ημιν, επειδη το τυψον ου
ληγει εις φωνηεν· προσκειται πλην των εις ˉθˉι, επειδη τα εις ˉθˉι ου ποιουσι
προσθεσει του ˉτˉω το τριτον, αλλα τροπηι του ˉθˉι εις ˉτˉω, οιον ισταθι ιστατω,
διδοθι διδοτω, ζευγνυθι ζευγνυτω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες
λεγοντες, ει αρα η προσταξις, ως ειρηται, προς παρον προσωπον αει
γινεταιειρηκαμεν γαρ, οτι η προσταξις προς παρον προσωπον εστιν αποτασις, οιον
τυπτε γραφε ποιειτο δε τρι τον προσωπον, ως εν τοις προλεγομενοις εμαθομεν, αει
απον εστι μητε προσφωνουν μητε προσφωνουμενοντριτον γαρ εστι προσωπον, περι
ου ο λογος μητε προσφωνουντος μητε προσφωνουμενουπως ευρισκομεν εν τοις
προστακτικοις τριτα προσωπα, η πως δυνατον τινα τωι μη παροντι μητε
προσφωνουντι μητε προσφωνουμενωι προσταξαι. Προς ους εστιν ειπειν, οτι και το
προστακτικον τριτον προσωπον προς παρον δευτερον προσωπον αποτασις εστιν εις
μεταδοσιν του τριτου· λεγομεν γαρ και προσταττομεν τωι δευτερωι προσωπωι, ινα
μεταδωι του προσταττομενου τωι τριτωι, οιον εν τωι λεγειν με τυψατω και λεγετω και
ποιειτω τριτον προστακτικον προς παρον δευτερον προσωπον απο τεινομαι και
παροντι προσταττω, ινα μεταδωι τωι τριτωι του προστατ τομενου, και ινα το τριτον
λοιπον ποιησηι το προσταττομενον. Τουτων ουτως εχοντων απορουσι τινες
λεγοντες, διατι γαρ μη και το τυπτετω και λεγετω και παντα τα τριτα προσωπα τα
προστακτικα δευτερα ειναι λεγομεν, ενθα και εν αυτοις, ως ειρηται, προς παρον
δευτερον προσ ωπον εστιν η αποτασις. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ου δυνανται τα τριτα
προστακτικα δευτερα λεγεσθαι, επειδη εν τοις προστακτικοις τα δευτερα προσωπα
ου λεγονται ανομοιοσχημως αλλ' [η] ομοιοσχημως· εαν μεν γαρ ενι προσταξωμεν,
τυπτε φαμεν ενικως και ου <τυπτετε> πληθυν τικως, εαν δε πολλοις, τυπτετε
πληθυντικως και ου τυπτε ενικως· τα δε τριτα προσωπα εν τοις προστακτικοις και
ανομοιοσχημως λεγονται· 235 και γαρ ενος παροντος προσωπου λεγομεν και
προσταττομεν τυπτετω σαν πληθυντικως, καιπερ προς ενα την αποτασιν ποιουμενοι,
εις μετα δοσιν πολλων, προς ενα γαρ αποτεινομεθα, ινα μεταδωι τοις πολλοις του
τυπτειν· και παλιν εκ του εναντιου πολλων παροντων λεγομεν και προσταττομεν
τυπτετω ενικως, καιπερ προς πολλους την αποτασιν ποιουμενοι, εις μεταδοσιν ενος,
προς πολλους γαρ αποτεινομεθα, ινα μεταδωσιν ενι του τυπτειν· δηλον ουν εκ του
και ανομοιοσχημως λε γεσθαι τα τριτα προσωπα εν τοις προστακτικοις, ως ου
δυνανται λε γεσθαι δευτερα, ει και προς παρον προσωπον εχουσι την αποτασιν, ως
εδειξαμεν ανωτερω.
 

139
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

∆υικα. Τυπτετον, τυπτετων. Ἰστεον οτι το πρωτον των δυικων επιλιμπανει
ενταυθα, ουκ επειδη το πρωτον των πληθυντικων εχει εν τηι τελευταιαι συλλαβηι το
ˉμ, ου γαρ εστιν ουτε εν τοις πλη θυντικοις πρωτον προσωπον, αλλ' επειδη, ως
εγνωμεν ανωτερω, εν τοις προστακτικοις καθολου επι των τριων αριθμων
επιλιμπανει το πρωτον προσωπον, καθο ουδεις εαυτωι προσταττει. Γεγονε δε το μεν
δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων τροπηι του ˉε εις ˉοˉν,
οιον τυπτετε τυπτετον· το δε τριτον των δυικων εκ του ιδιου δευτερου γεγονε τροπηι
του ˉο εις ˉω· καθολου γαρ εν τοις προστακτι κοις παν δευτερον προσωπον δυικον
τροπηι του ˉο εις ˉω το τριτον των δυικων ποιει, οιον τυπτετον τυπτετων, ποιειτον
ποιειτων, βοατον βο ατων, τυπτεσθον τυπτεσθων. Και εν μεν ταις αλλαις
εγκλισεσιν, ηνικα διαφωνουσι τα δευτερα και τα τριτα των δυικων, τροπηι του ˉο
του εν τωι δευτερωι δυικωι εις το ˉη γινεται το τριτον των δυικων, οιον ετυ πτετον
ετυπτετην, ετετυφειτον ετετυφειτην, τυπτοιτον τυπτοιτην, τυ φθειητον τυφθειητην·
εν δε τοις προστακτικοις, ως ειρηται, τροπηι του ˉο του εν τωι δευτερωι δυικωι εις ˉω
το τριτον γινεται· και ευλογως εις το ˉω γεγονεν η τροπη εν τοις προστακτικοις,
επειδη χαιρουσι τα τριτα των προστακτικων τωι ˉω, οιον τυπτετω τυπτετωσαν,
ποιειτω ποιειτω σαν· ιδου γαρ και εν τωι ενικωι τριτωι και εν τωι πληθυντικωι τριτωι το
ˉω εστιν. ∆ια τουτο δε εν τοις προστακτικοις ουχ ομοφωνει το τριτον των δυικων
τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον των πληθυντικων ουτε εις ˉσˉι ληγει ουτε εις
ˉτˉαˉι, τυπτετωσαν γαρ φαμεν και τυψατωσαν και τυπτεσθωσαν και τυψασθωσαν.
Πληθυντικα. Τυπτετε, τυπτετωσαν. Ἰστεον οτι εν τοις προσ τακτικοις και το
δευτερον των πληθυντικων και το τριτον των πλη θυντικων εκ του τριτου των
ενικων γινεται· και το μεν δευτερον των πληθυντικων κανονιζεται τουτον τον
τροπον· παν τριτον ενικον προσ τακτικον τροπηι του ˉω εις ˉε δευτερον των
πληθυντικων γινεται, οιον 236 τυπτετω τυπτετε, λεγετω λεγετε, ποιειτω ποιειτε,
τυπτεσθω τυπτε σθε, τυψασθω τυψασθε, τετυφετω τετυφετε, τετυπετω τετυπετε, τυ
φθητω τυφθητε, δαρητω δαρητε, νυγητω νυγητε· ομοτονουσι δε ταυτα τωι δευτερωι
προσωπωι των πληθυντικων του ιδιου οριστικου, οιον εποιειτε ποιειτε, ετυπετε
τυπετε, ετυψατε τυψατε, ετυφθητε τυφθητε, ενυγητε νυγητε, εδαρητε δαρητε, πλην
του εστε και φατε· το μεν γαρ οριστικον οξυνεται, <οιον> εστε και φατε, το δε
προστακτικον βαρυνεται, οιον εστε και φατε. Το δε τριτον των πληθυντικων
κανονιζεται τουτον τον τροπον· παν τριτον προστακτικον ενικον προσθηκηι της
ˉσˉαˉν το τριτον των πληθυντικων ποιει, οιον τυπτετω τυπτετωσαν, λεγετω
λεγετωσαν, τυφθητω τυφθητωσαν, τυπτεσθω τυπτεσθωσαν. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι οι Ἀθηναιοι επι μεν των προστακτικων των γινο μενων απο οριστικου
μη εχοντος το ˉμ κλιτικον το τριτον προσωπον των πληθυντικων ομοφωνον εχουσι
τηι γενικηι των πληθυντικων της ιδιας μετοχης, οιον τυπτετε τυπτοντων αντι του
τυπτετωσαν, οι τυ πτοντες γαρ των τυπτοντων, και παλιν τυψατε τυψαντων αντι
του τυψατωσαν, οι τυψαντες γαρ των τυψαντων· επι δε των προστακτι κων των
γινομενων απο οριστικου εχοντος το ˉμ κλιτικον το τριτον προσωπον των
πληθυντικων ομοφωνον ποιουσι τωι τριτωι προσωπωι των δυικων, οιον τυπτεσθε
τυπτεσθων αντι του τυπτεσθωσαν, τυπτε σθων γαρ εστι το τριτον των δυικων· οθεν
και τινες ενομισαν αυτους, λεγω δη τους Ἀττικους, τριτα δυικα προστακτικα λεγειν
αντι τριτων πληθυντικων, και χρησθαι αυτους δυικοις αντι πληθυντικων. Κακως δε
νομιζουσιν οι νομιζοντες αυτους δυικοις χρησθαι αντι πληθυντικων· ουκ εισι γαρ
ταυτα δυικα αντι πληθυντικων, αλλ', ως ειρηται, ιδια τριτα προσωπα ποιουσι
πληθυντικα οι Ἀθηναιοι εν τοις προστακτικοις· οτι γαρ ουκ εισι ταυτα δυικα αντι
πληθυντικων, αλλα πληθυντικα εισιν ιδια των Ἀττικων, δηλον εκ των ενεργητικων
Ἀττικων τριτων προσωπων πληθυντικων διαφωνουντων προς τα τριτα δυικα· το
 

140
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μεν γαρ τριτον ενεργητικον δυικον λεγετων και ποιειτων εστιν, το δε τριτον
Ἀττικον πληθυντικον λεγοντων και ποιουντων εστιν αντι του λεγετω σαν και
ποιειτωσαν, ομοφωνως, ως ειρηται, τηι γενικηι των πληθυντι κων της ιδιας μετοχης.
Ἰδου ουν εν τοις ενεργητικοις διαφωνουσι τα τριτα δυικα και τα τριτα πληθυντικα
Ἀττικα, ει και εν τοις παθη 237 τικοις ομοφωνουσιν· ει δε τοις τριτοις δυικοις
εχρωντο οι Ἀθηναιοι αντι των τριτων πληθυντικων εν τοις προστακτικοις, και επι
των ενερ γητικων τουτο εποιουν, και ημελλον και εν αυτοις ομοφωνειν τα τριτα
δυικα και τα τριτα πληθυντικα Ἀττικα. ∆ηλον ουν, οτι ιδια τριτα προσωπα ποιουσι
πληθυντικα οι Ἀττικοι εν τοις προστακτικοις. Παρακειμενου και
υπερσυντελικου.Τετυφε. Ἐνταυθα το προστακτικον του ενεργητικου παρακειμενου
και υπερσυντελικου κανονιζει· εστι δε κανονισαι αυτο, αμα δε και το προστακτικον
του μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου, τουτον τον τροπον· το τριτον
προσωπον ενικον του οριστικου παρακειμενου, ειτε ενεργητικου ειτε μεσου,
δευτερον γινεται προστακτικον παρακειμενου και υπερσυντελικου, το ενεργητικον
ενεργητικου και το μεσον μεσου, οιον τετυφε εκεινος και τετυφε συ, πεποιηκε
εκεινος και πεποιηκε συ, τε τυπε εκεινος και τετυπε συ, δεδουπε εκεινος και δεδουπε
συ· φυλατ τεται δε η εν αρχαις κλιτικη εκτασις, επειδη, ως εν τοις προλαβουσιν
εμαθομεν, ο παρακειμενος ουδαμως αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην
εκτασιν· ουτε γαρ εν ταις μετοχαις αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν,
οιον τετυφα τετυφως τετυφεναι τετυφε συ τε τυφοιμι εαν τετυφω, εσταλκα
εσταλκως εσταλκεναι εσταλκε συ εσταλ κοιμι εαν εσταλκω. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι λεγουσι τινες, ως εις ˉθˉι εισι τα προστακτικα του
παρακειμενου και υπερσυντελικου, επειδη πασα μετοχη εις ˉς ληγουσα μετ' οξειας
τασεως εις ˉθˉι εχει το προστακτικον, οιον τυπεις τυπηθι, νυγεις νυγηθι, δαρεις
δαρηθι· ει ουν τετυφως η μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως, δηλονοτι και τετυφθι το
προστακτικον εις ˉθˉι· προστι θεασι δε και τουτο, οτι επειδη το τριτον προσωπον
ενικον του οριστι κου παρακειμενου δια του ˉα ωφειλεν ειναι, οιον τετυφας τετυφα
εκει νος, ως εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν, ουκ εγενετο δε ουτως, αλλ' ετρεψε το ˉα
εις το ˉε, ινα μη ομοφωνησηι τωι ιδιωι πρωτωι τωι τετυφα εγω, τουτου χαριν, ως μη
γνησιαν καταληξιν εχοντος του τριτου προσ ωπου, ουκ εγενετο εξ αυτου το
προστακτικον αλλ' εις ˉθˉι. Ταυτα μεν ουτοι. Ὁ δε Ἀπολλωνιος ου βουλεται τουτο,
αλλα λεγει, οτι εις ˉε ληγει το προστακτικον του παρακειμενου και υπερσυντελικου
ομοφω νως τωι τριτωι προσωπωι των ενικων του οριστικου παρακειμενου, οιον 238
τετυφε· εκεινος τετυφε συ, τετυπε εκεινος τετυπε συ· τοτε γαρ, φησιν, εις ˉθˉι εστι
το προστακτικον, ηνικα εστιν ου μονον εις ˉς και οξυτονος η μετοχη, αλλα και δια
του ˉνˉτ κλινομενη, τυπεις τυπεντος τυπηθι, νυγεις νυγεντος νυγηθι, δαρεις
δαρεντος δαρηθι, σταλεις σταλεντος σταληθι, γνους γνοντος γνωθι· ει αρα ο
ενεργητικος και ο μεσος παρα κειμενος ουκ εχουσι την μετοχην δια του ˉνˉτ
κλινομενην, ει και εχουσιν αυτην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, οιον τετυφως τετυφοτος
και τετυπως τετυποτος, δηλονοτι ουδε το προστακτικον δυνανται εχειν εις ˉθˉι.
Ταυτα μεν ο Ἀπολλωνιος. Ἡ δε χρησις διττη εστιν· και εις ˉθˉι γαρ ευρισκεται και
εις ˉε, οιον <ξ 462> κεκλυθι νυν, Ευμαιε, και ανωχθι και δειδιθι και ευρηκε συ. Και
λεγει ο Ἡρωδιανος, οτι ταυτα τα εις ˉε προστακτικα ουκ εισι παρακειμενου, αλλ'
ενεστωτος εισι και παρατα τικου, του παρακειμενου εις ενεστωτα μετενεχθεντος,
οιον απο του ευρηκα γινεται ο ενεστως ευρηκω, και εκ τουτου ο παρατατικος ευρη
κον ευρηκες ευρηκε, και λοιπον το προστακτικον ευρηκε συ. Τετυφετω. ∆υικα·
τετυφετον, τετυφετων. Πληθυντικα· τετυφετε, τετυφετωσαν· ειρηται. Μεσου
παρακειμενου και υπερσυντελικου.Τετυπε. Ἡ αυτη τεχνολογια <εστι> του
προστακτικου ενεργητικου παρακειμενου και υπερσυντελικου και του μεσου
 

141
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

παρακειμενου και υπερ συντελικου. Τετυπετω. ∆υικα· τετυπετον, τετυπετων. Πλη
θυντικα· τετυπετε, τετυπετωσαν· ειρηται. Ἀοριστου πρωτου και μελλοντος.Τυψον.
Ἐνταυθα περι των προστακτικων του πρωτου αοριστου και μελλοντος διαλαμβανει
και λεγει, οτι εδει και τον αοριστον εκ του ιδιου οριστικου τριτου προσωπου ενικου
ποιειν το προστακτικον του πρωτου αοριστου και μελλοντος κατα αποβολην της εν
αρχηι κλιτικης εκτασεως, οιον ετυψεν εκεινος τυψε συ, εγραψεν εκεινος γραψε συ,
ωσπερ ετυπτεν εκεινος τυπτε συ, εγραφεν εκεινος γραφε συ· αλλ' εγε νετο, φησιν,
εις ˉοˉν το προστακτικον του πρωτου αοριστου και μελλον τος Συρρακουσιων εθει·
οι Συρρακουσιοι δε της ∆ωριεων διαλεκτου εισιν· ουτοι γαρ τα προστακτικα του
δευτερου αοριστου εις ˉοˉν μετα 239 ποιουσιν, το λαβε λαβον λεγοντες και το ανελε
ανελον και το νυγε νυγον· ουτως ουν και το προστακτικον του πρωτου αοριστου και
μελ λοντος κατα μιμησιν των Συρρακουσιων εις ˉοˉν εγενετο, οιον ετυψε τυψον,
εποιησε ποιησον, εγραψε γραψον, ελουσε λουσον. Και λεγει ο Ἡρωδιανος, οτι
εικοτως εις ˉοˉν εγενετο το προστακτικον του πρω του αοριστου και μελλοντος· εις
ˉε γαρ, φησιν, ουκ ηδυνατο γενεσθαι, επειδη το ˉε ουκ εστιν ενταυθα γνησιον του
τριτου προσωπου του ορι στικου ενικου· παν γαρ δευτερον προσωπον εις ˉς ληγον,
ως εν τοις προλαβουσιν ειρηται, αποβοληι του ˉς το τριτον ποιει, οιον τυπτεις τυπτει,
ετυπτες ετυπτε, ελεγες ελεγε, εμαθες εμαθε, χωρις του ενε στωτος των εις ˉμˉι· επ'
εκεινων γαρ ουκ αποβαλλεται το ˉς, αλλα του ναντιον και το ˉι προσερχεται, οιον
τιθημι τιθης τιθησι, ιστημι ιστης ιστησι, διδωμι διδως διδωσι, ζευγνυμι ζευγνυς
ζευγνυσι· ει ουν ετυψας εστι το δευτερον προσωπον, δηλονοτι και το τριτον ωφειλεν
ειναι ετυψα εκεινος κατα αποβολην του ˉς, αλλ' επειδη ουκ ενεδεχετο κατα τον
αυτον αριθμον και κατα την αυτην διαλεκτον ομοφωνειν το τριτον προσωπον τωι
πρωτωι, τουτου χαριν και τροπη παρηκολουθησε του ˉα εις ˉε, και εγενετο ετυψε·
επειδη ουν το ˉε ουκ εστι γνησιον του τριτου προσωπου του ενικου του πρωτου
αοριστουεμαθομεν γαρ, οτι δια του ˉα ωφειλεν ειναιτουτου χαριν ουκ εκφερεται δι'
αυτου, φημι δη δια του ˉε, το προστακτικον του πρωτου αοριστου και μελλοντος.
Λεγει δε παλιν ο Ἡρωδιανος, οτι μη δυναμενον γενεσθαι εις ˉε, διατι ουκ εγενετο εις
ˉα, ινα το κεχρεωστημενον ˉα τωι τριτωι προσ ωπωι των ενικων του πρωτου αοριστου
αναδεξηται το προστακτικον· ουδε γαρ εχει πρωτον, ινα αυτωι συνεμπεσηι, ωσπερ εν
τοις οριστικοις. Και λεγει, οτι ουτε εις ˉα ηδυνατο γενεσθαι το προστακτικον του
πρω του αοριστου και μελλοντος, επειδη το ˉα του πρωτου αοριστου συν
εσταλμενον εστιν, οιον ετυψα εποιησα ενοησα· ου δυναται δε το προσ τακτικον δια
του ˉα συνεσταλμενου εκφερεσθαι, επειδη τα εις ˉα ληγοντα προστακτικα, μη οντα
κατα αποκοπην, μακροκαταληκτειν θελουσιν, οιον βοα περα ακονα γελα ορα φυρα
σιγα σιωπα τιμα κυβερνα· ει ουν εξ ηνεχθη το προστακτικον του πρωτου αοριστου
και μελλοντος δια του ˉα, συνεσταλμενον ημελλεν εχειν το ˉαως γαρ ειρηται, το ˉα
του πρωτου αοριστου συνεσταλμενον εστινοπερ <εστιν> ατοπον· προσκειται μη οντα
κατα αποκοπην δια το ουτα· τουτο γαρ συνεσταλμενον εχει το 240 ˉα, αλλ' ουκ
αντικειται ημιν, επειδη απο του ουταε γεγονε κατα αποκοπην. Μη δυναμενον ουν το
προστακτικον του πρωτου αορι στου και μελλοντος μητε εις ˉε ειναι μητε εις ˉα, ως
δεδεικται, μητε εις ˉθˉι, επειδη ουκ εχει την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και
δια του ˉνˉτ κλινομενηνει γαρ και εις ˉς και δια του ˉνˉτ κλι νομενην αυτην εχει,
αλλ' ουκ οξυτονον, οιον τυψας τυψαντος, εκεινα δε εχουσι προστακτικον εις ˉθˉι,
οσα εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον
τυπεις τυπεντος τυπηθι, νυγεις νυγεντος νυγηθι, δαρεις δαρεντος δαρηθι, γνους
γνον τος γνωθιεξ αναγκης γεγονεν εις ˉοˉν, κατα μιμησιν, ως ειρηται, των
Συρρακουσιων προστακτικων του δευτερου αοριστου. Τουτου χαριν, φασι, και τα
προστακτικα του παρακειμενου και υπερσυντελικου της ενεργητικης τε και μεσης
 

142
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διαθεσεως σπανιζουσιν· εις ˉε γαρ ουκ ηδυ ναντο γενεσθαι, επειδη ουκ εστι το ˉε
γνησιον του τριτου προσωπου του ενικου του παρακειμενου· ωφειλε γαρ ειναι
τετυφα το τριτον προσωπον, επειδη το δευτερον τετυφας εστιν· παν δε δευτερον
προσ ωπον <εις ˉς ληγον>, ως ειρηται, αποβοληι του ˉς το τριτον ποιει, οιον τυπτεις
τυπτει, ετυπτες ετυπτε· ουτως ουν και τετυφας τετυφα ωφειλεν ειναι το τριτον
προσωπον, αλλ' επειδη ουκ ενεδεχετο τριτον πρωτωι ομοφωνειν κατα τον αυτον
αριθμον και κατα την αυτην διαλεκτον, τουτου χαριν και τροπη παρηκολουθησε του
ˉα εις ˉε, και γεγονε τετυφε. Ἀλλ' ουτε δε εις ˉα ηδυνατο ειναι το προστακτικον του
παρακειμενου και υπερσυντελικου, επειδη το ˉα του παρακειμενου συνεσταλμενον
εστιν, οιον τετυφα πεποιηκα, τα δε εις ˉα ληγοντα προστακτικα, μη οντα κατα
αποκοπην, ως ειρηκαμεν, μακροκαταληκτειν θελουσιν, οιον βοα γελα περα τιμα
τρυφα. Ἀλλ' ουτε δε εις ˉθˉι ηδυνατο ειναι, επειδη ει και εχει την μετοχην εις ˉς
μετ' οξειας τασεως, αλλ' ουκ εχει αυτην δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον τετυφως
τετυφοτος, τετυπως τετυποτος· εκεινα δε εχουσι το προστακτικον εις ˉθˉι, οσα
εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον
τυπεις τυπεντος τυπηθι, δαρεις δαρεντος δαρηθι, νυγεις νυγεντος νυγηθι, γνους
γνοντος γνωθι. Ἀλλ' ουτε δε εις ˉοˉν δυναται ειναι το προστακτικον του
παρακειμενου Συρρακουσιωι εθει, επειδη οι Συρρακουσιοι επι του αοριστου μονου
τουτο ποιουσιν, οιον ανελε ανελον, λαβε λαβον, νυγε νυγον, ου μην και επι του
παρακειμενου, ινα κατα μιμησιν των Συρρακουσιων γενηται εις ˉοˉν το
προστακτικον του παρακειμενου και υπερσυντελικου. Μη δυναμενα ουν τα
προστακτικα του παρακειμενου και υπερσυντελικου της ενεργητικης τε και μεσης
διαθεσεως μητε εις ˉε ειναι, μητε εις ˉα, μητε 241 εις ˉθˉι, μητε εις ˉοˉν, εξ αναγκης
σπανιζουσιν, και τουτου χαριν σπανιως ευρισκονται εν χρησει. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι διαφοροι δοξαι γεγονασι περι των εις ˉοˉν προστακτι κων του
πρωτου αοριστου και μελλοντος. Τινες μεν γαρ φασιν, οτι Συρρακουσιων εστιν
ιδιωμα το τυψον και ποιησον, και απλως η εις ˉοˉν καταληξις, ηγουν ∆ωριεων· οι
γαρ Συρρακουσιοι ∆ωριεις εισιν. Ἄλλοι δε λεγουσιν, οτι ουκ εστιν η εις ˉοˉν
καταληξις Συρρακουσιων ιδιωμα, αλλα κοινης κυριως εστι διαλεκτου· και
εκεχρηντο οι μεν λεγον τες, οτι κοινης εισι διαλεκτου τα εις ˉοˉν προστακτικα του
πρωτου αορι στου και μελλοντος, τοιουτοις επιχειρημασιν· τα των διαλεκτων ουκ
επικρατουσι καθολου εν ολωι τωι ειδει, αλλ' η και τα κοινα αυτων ευρι σκονταιιδου
γαρ το Παπιας Παπια και Αινειας Αινεια ∆ωριδος εισι διαλεκτου, και ομως
ευρισκονται και τα κοινα αυτων, οιον Παπιου και Αινειου, και παλιν το Παρις
Παριος και Θετις Θετιος Ἰωνικα εισιν, και ομως ευρισκονται και τα κοινα αυτων,
οιον Παριδος <και> Θετι δοςη εαν επικρατησηι τι απο διαλεκτου, ουκ εν ολωι τωι ειδει
επι κρατει το τοιουτον σχημα, ως επι του ζηις· τουτο γαρ απο ∆ωριδος διαλεκτου
επεκρατησε κατα κοινην διαλεκτον, και ομως το τοιουτον σχημα ουκ επεκρατησεν
εν ολωι τωι ειδει· των γαρ ομοιων ευρεθησαν τα κοινα, οιον βοαις γελαις οραις, ει και
τουτου το κοινον μη ευρεθη. Ει αρα ουν η εις ˉοˉν καταληξις των προστακτικων του
πρωτου αοριστου και μελλοντος εν ολωι τωι ειδει επικρατειολα γαρ τα προστακτικα
του πρωτου αοριστου του ενεργητικου και του πρωτου μελλοντος εις ˉοˉν
ληγουσιν, οιον τυψον ποιησον νοησον γραψον λαλησον λυσον δηλονοτι κοινης εισι
διαλεκτου· ει γαρ ησαν Συρρακουσιων, η και τα κοινα αυτων ωφειλον ευρεθηναι, ει
και επεκρατησαν κατα κοινην διαλεκτον, η εν μιαι τυχον λεξει η εν δυο ωφειλεν
επικρατησαι το τοιουτον σχημα, και μη εν ολωι τωι ειδει ωστε ουν κοινης εισι
διαλεκτου και ου Συρρακουσιων. Ἄλλως τε δε, φασι, φαινεται ο ποιητης κεχρημενος
τοις εις ˉοˉν προστακτικοις του πρωτου αοριστου και μελλοντος, ως επι του <Ε 830>
τυψον δε σχεδιην, αντι του τυψον εκ του συνεγγυς, και <Ρ 646> ποιησον δ' αιθρην,
 

143
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αντι του ευδιαν, και <Ρ 647> εν δε φαει και ολεσσον· ο δε ποιητης προ πολλων ετων
των Συρρα κουσιων ην· πως ουν τωι ιδιωματι των Συρρακουσιων ο ποιητης εκεχρητο
242 μηπω οντων Συρρακουσιων; Οι δε λεγοντες, των Συρρακουσιων ειναι το
τοιουτον ιδιωμα, επιχειρηματι εκεχρηντο τοιουτωι· ελεγον οτι Ἀρχιας και
Χερσικρατης, Κορινθιοι οντες και διωχθεντες απο Κορινθου, αποικιαν εποιησαντο
επι τινας τοπους· και ο μεν Χερσικρατης κατυ κησεν εν τηι Φαιακιαι μετα των
Κολχων των απομειναντων και μη υπο στρεψαντων προς Αιητην δια φοβον, ους
επεμψεν εις καταδιωξιν της Μηδειας· ο δε Ἀρχιας απελθων ωκησεν εν τηι Σικελια
και ωικοδομησε τας Συρρακουσας επ' ονοματι Συρρας και Ἀκουσης των θυγατερων
αυτου. Τι ουν ατοπον τους Κορινθιους αποικιαν ποιουμενους την οικειαν διαλεκτον
μεθ' εαυτων λαβειν; οι γαρ ποιουντες αποικιαν παντως και την οικειαν διαλεκτον
εχοντες μεθ' εαυτων εξερχονται, ωσπερ οι Ἴωνες αποικιαν ποιησαμενοι εις την
Μιλητον την οικειαν εχοντες διαλεκτον εξηλθον και ᾤκησαν εκει· ου γαρ αλαλοι
οντες τας αποικιας ποιουνται· απο ουν Κορινθου την αποικιαν εποιησαντο οι
Κορινθιοι, και ειχον ταυτην την διαλεκτον εκειθεν. Ὁ ουν ποιητης ει και εχρησατο
τηι εις ˉοˉν καταληξει των προστακτικων του πρωτου αορι στου και μελλοντος,
ειπων <Ε 830> τυψον δε σχεδιην και τα ομοια, ει και προ του κτισθηναι Συρρακουσας
ην, αλλ' ουν μετα πολλα ετη των Κορινθιων ην γενομενος, ως και αυτος εδηλωσεν
ειπων <Ζ 152> εστι πολις Ἐφυρη μυχωι Ἄργεος ιπποβοτοιο (αυτη δε εστιν η
Κορινθος)· ωστε ουν ει και εχρησατο ο ποιητης τηι τοιαυτηι καταληξει, τωι των
Συρρακουσιων ητοι ∆ωριεων η Κορινθιων ιδιωματι εχρησατο· ει γαρ και προ των
Συρρακουσιων ην ο ποιητης, ως ειρηται, αλλα μετα τους Κορινθιους ην, εξ ων την
αποικιαν εσχον οι Συρρακουσιοι, και την διαλεκτον ταυτην και ουτοι. Ἔστι δε
ειπειν, οτι τα εις ˉοˉν προσ τακτικα του πρωτου αοριστου και μελλοντος κοινης εισι
διαλεκτου, κατα μιμησιν γινομενα των Συρρακουσιων προστακτικων του δευτερου
αορι στου· οι γαρ Συρρακουσιοι, ως ειρηται, τα προστακτικα του δευτερου αοριστου
εις ˉοˉν μεταποιουσιν, το λαβε λαβον λεγοντες και το ανελε ανελον και το νυγε
νυγον. Ἰστεον δε οτι οι Συρρακουσιοι μεταποι ουντες εις ˉοˉν τα προστακτικα του
δευτερου αοριστου, τον τονον φυλατ τουσι των κοινων προστακτικων, οιον λαβε
λαβον, νυγε νυγον, ανελε ανελον· οθεν δηλονοτι το ειπον προστακτικον, ως παρα
Μενανδρωι <fragm. 891 K> ειπον δε τι ποιειν μελλετε, αντι του ειπε, πρωτου 243
αοριστου προστακτικον εστιν, ωσπερ ετυψα τυψον, ελουσα λουσον· ει γαρ ην
δευτερου αοριστου Συρρακουσιων εθει γενομενον, οξυτονεισθαι ειχεν ομοιως τωι
κοινωι προστακτικωι τωι ειπε. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, ει αρα τα προστακτικα του πρωτου αοριστου και
μελλοντος εις ˉοˉν εισιν, οιον τυψον γραψον ποιησον λαλη σον, πως ο ποιητης εις
ˉε ειπε το οισε προστακτικον και ουκ εις ˉοˉν, οιον <χ 481> οισε θεειον, γρηΰ, αντι
του κομισον θειον (ο εστι θεαφιον). Και επιλυεται ο γραμματικος Ἰωαννης ο Χαραξ
λεγων, οτι επειδη τουτου ο αοριστος ο οριστικος ουχ ευρηται εν χρησει αλλα μονος ο
μελλωνοισω γαρ φαμεν ως απο του οιω ενεστωτος, ου μην ως απο του οριστικου
αοριστουτουτου χαριν του οριστικου αοριστου μη ευρισκομενου εν χρησει, εξ ου
ωφειλε κανονισθηναι το προστακτικον, ως ετυχε και ου κατα ακολουθιαν
προηνεχθη. Ὁ δε Ἡρωδιανος ου δοξαζει το οισε θεειον, γρηΰ, προστακτικον αορι
στου και μελλοντος, αλλα προστακτικον ενεστωτος και παρατατικου, του μελλοντος
εις ενεστωτα μετενεχθεντος· λεγει γαρ, οτι ο οισω μελλων μεταγεται κατα
ποιητικην εξουσιαν εις ενεστωτα και κλινεται λοιπον εις παρατατικον, οιον ᾦσον
ᾦσες ᾦσε· και λοιπον εκειθεν το προστακτικον οισε συ, ωσπερ ετυπτον ετυπτες
ετυπτε και τυπτε συ, οθεν και το πληθυντικον ειπεν <Ο 718> οισετε πυρ δια του ˉε,
ωσπερ το τυπτετε. Τυψατω. Ἐμαθομεν οτι απο του τριτου προσωπου του οριστικου
 

144
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αοριστου ωφειλε γενεσθαι το δευτερον προστακτικον κατα αποβολην της εν αρχηι
κλιτικης εκτασεως, οιον ετυψε τυψε, εγραψε γραψε, ωσπερ ετυπτε τυπτε και εγραφε
γραφε, αλλ' εγενετο εις ˉοˉν, ως ειρηται, Συρ ρακουσιωι εθει, οιον τυψον και
γραψον. Το ουν τριτον προσωπον δια του ˉε ωφειλεν ειναι, οιον τυψετω και
γραψετω, ως απο του τυψε και γραψε προστακτικου, ωσπερ τυπτε τυπτετω και
γραφε γραφετω· αλλ' εγενετο δια του ˉα τυψατω και γραψατω, επειδη, ως φησιν ο
τεχνικος, πανταχου ο πρωτος αοριστος χαιρει τωι ˉα· και γαρ εν τοις οριστικοις <εχει
αυτο>, οιον ετυψα, και εν ταις μετοχαις, οιον τυψας, και εν τοις απαρεμφατοις, οιον
τυψαι, και εν τοις ευκτικοις, οιον τυψαιμι· ινα ουν και εν τοις προστακτικοις ευρεθηι
εχων το ˉα, τουτου χαριν το τριτον προσωπον των προστακτικων του πρωτου
αοριστου και μελλοντος δια του ˉα εγενετο, οιον τυψατω. Ἔστι δε και τουτο ειπειν,
οτι το ˉα το 244 κεχρεωστημενον τωι τριτωι προσωπωι του οριστικου αοριστου το
προσ τακτικον τριτον προσωπον ανεδεξατο· εκει μεν γαρ, φημι δη εν τωι οριστικωι,
δια την συνεμπτωσιν την προς το πρωτον προσωπον τροπη παρηκολουθησε του ˉα
εις ˉε, εν δε τωι προστακτικωι αποστασης της συνεμπτωσεως το κεχρεωστημενον ˉα
προσηλθεν. Τουτων ουτως εχον των δει γινωσκειν, οτι ευρισκονται παρα τωι ποιητηι
τινες κινησεις ως απο της δια του ˉεˉτˉω κλισεως· το γαρ <Γ 105> αξετε δε Πριαμοιο
βιην και <Ο 718> οισετε πυρ, ως απο του αξετω και οισετω εστιν· απο γαρ του αξατω
αξατε ειχεν ειναι και απο του οισατω οισατε. Ταυτα ο Ἡρωδιανος παντα ου λεγει
ειναι προστακτικα πρωτου αοριστου και μελλοντος, αλλ' ενεστωτος και
παρατατικου, του μελλον τος κατα ποιητικην εξουσιαν μετενεχθεντος εις ενεστωτα,
και λοιπον του ενεστωτος κλιθεντος εις παρατατικον, και απο του παρατατικου
ακολουθως προενεχθεντος του προστακτικου. ∆υικα· τυψατον, τυψατων.
Πληθυντικα· τυψατε, τυψατωσαν. Ἀοριστου δευτερου και μελλοντος.Τυπε. Ἐνταυθα
περι του προστακτικου του δευτερου αοριστου και του δευτερου μελλοντος
διαλαμβανει, και κανονιζει αυτο τουτον τον τροπον· το τριτον προσωπον ενικον του
οριστικου του δευτερου ενεργητικου αοριστου την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν
αποβαλον το προστακτικον ποιει του δευτερου αοριστου και του δευτερου
μελλοντος, της βαρειας τασεως φυλαττομενης, οιον ετυπε τυπε, ελαβε λαβε, ενυγε
νυγε, εφαγε φαγε, εδακε δακε, επιε πιε, εδραμε δραμε, εμαθε μαθε, ελαθε λαθε, ελαχε
λαχε. Σεσημειωται το ελθε ειπε ευρε οξυνομενα, τα γαρ οριστικα τουτων ηλθε και
ειπε και ευρε βαρυτονα εισιν· και ωφει λον και τα προστακτικα αυτων βαρυνεσθαι,
παντα γαρ τα εις ˉε προσ τακτικα του δευτερου αοριστου και μελλοντος βαρυνονται,
ως εδηλωθη δια των προλεχθεντων παραδειγματων· το γαρ ιδε και λαβε Ἀττικα
εισιν, τα γαρ κοινα βαρυνονται, οιον ιδε και λαβε· λεγουσι δε τινες, οτι και το φαγε
και πιε οι Ἀττικοι φαγε και πιε λεγουσιν οξυτονως, οπερ ουκ επεκρατησεν. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι το ελθε και ειπε και ευρε οξυνονται. 245
Ἰστεον οτι απολογειται περι αυτων ο Ἡρωδιανος κατα δυο τροπους· φησι γαρ, οτι τα
απαρεμφατα του δευτερου αοριστου ειωθεν ο ποιητης κατα διαλυσιν προφερειν,
οιον φαγειν φαγεειν, πιειν πιεειν, ιδειν ιδεειν· ταυτα δε ου προφερει κατα διαλυσιν,
το γαρ ελθειν ουκ ειπεν ελθεειν, ουτε το ειπειν ειπεειν, ουτε το ευρειν ευρεειν·
επειδη ουν, φησιν, ταυτα ημαρτηθησαν κατα τουτο, φημι <δη> κατα το μη δια
λυεσθαι, τουτου χαριν και εν τοις προστακτικοις κατα τον τονον ημαρτη θησαν και
ωξυτονηθησαν. Ἄλλως τε δε, φησιν, ο δευτερος αοριστος ου θελει μακραι
παραληγεσθαι αλλα βραχειαι, ως εν τηι περι αυτου διδασκαλιαι μεμαθηκαμεν, οιον
ετυπον ελαβον εφαγον επιον ενυγον, ταυτα δε μακραι παραληγονται, οιον ηλθον
ειπον ευρον· επειδη ουν διηλλαξαν περι τον χρονον της παραληγουσης εν τοις
οριστικοις, τουτου χαριν διηλλαξαν και περι τον τονον εν τοις προστακτικοις και
ωξυ τονηθησαν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Φησι δε ο γραμματικος Ἰωαννης ο Χαραξ, οτι
 

145
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

το παρα τηι θεια γραφηι προστακτικον οξυτονως λεγομενον, οιον ειπον <ex. gr.
Marc. 13, 4> αντι του ειπε, δευτερου αοριστου εστι κατα την των Συρρακουσιων
γλωτ ταν γενομενον· και γαρ οι Συρρακουσιοι μεταποιουντες εις ˉοˉν τα προσ
τακτικα του δευτερου αοριστου τον τονον φυλαττουσι των κοινων προσ τακτικων,
οιον νυγε νυγον, λαβε λαβον, ανελε ανελον· ει ουν το ειπε οξυτονως, δηλονοτι και
ειπον κατα Συρρακουσιους οξυτονως· το γαρ παρ' ημιν βαρυνομενον εν τωι
Μενανδρωι, οιον <fragm. 891 K> ειπον δε τι ποιειν μελλετε, αντι του ειπε, πρωτου
αοριστου απο του ειπα προστακτικον εστιν, ωσπερ ετυψα τυψον, εγραψα γραψον,
ελουσα λουσον. Τυπετω. ∆υικα· τυπετον, τυπετων. Πληθυντικα· τυπετε τυπετωσαν·
ειρηται. Προστακτικα παθητικα χρονου ενεστωτος και παρατατικου.Τυπτου.
Ἐνταυθα περι του προστακτικου παθητικου ενεστωτος και παρατατικου
διαλαμβανει, και λεγει, οτι το δευτερον προσωπον του παθητικου παρατατικου, της
οριστικης εγκλισεως δηλονοτι, την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν αποβαλον το
προστακτικον ποιει του παθητικου ενε στωτος και παρατατικου, του αυτου τονου
φυλαττομενου, οιον ετυπτο μην ετυπτου τυπτου, ελεγομην ελεγου λεγου,
εγραφομην εγραφου 246 γραφου, εποιουμην εποιου ποιου, εβοωμην εβοω βοω,
εχρυσουμην εχρυσου χρυσου, εστεφανουμην εστεφανου στεφανου. Ἔστι δε και καθο
λικον κανονα ειπειν τοιουτον· τα εις ˉμˉηˉν εχοντα το ˉμ κλιτικον, ειτε παθητικα
ειτε μεσα, του ιδιου δευτερου προσωπου αποβαλλοντα την εν αρχαις κλιτικην
εκτασιν το προστακτικον ποιουσιν, του αυτου δηλονοτι τονου φυλαττομενου, οιον
ετυπτομην ετυπτου τυπτου, εγραφομην εγρα φου γραφου, εποιουμην εποιου ποιου,
εβοωμην εβοω βοω, εχρυσουμην εχρυσου χρυσου, ετετυμμην ετετυψο τετυψο,
επεποιημην επεποιησο πεποιησο, ετυπομην ετυπου τυπου, ενυγομην ενυγου νυγου,
επυθομην επυθου πυθου, ελαβομην ελαβου λαβου· ταυτα δε, φημι δη τα προσ
τακτικα του δευτερου μεσου αοριστου, οι Ἀθηναιοι περισπωσιν, οιον τυπου και
λαβου και νυγου και πυθου. Ὑπεξαιρεισθω δε ο πρωτος μεσος αοριστος· εκεινος γαρ
εις ˉμˉηˉν ληγει και εχει το ˉμ κλιτικον, και ομως ουκ αποβαλλει του ιδιου
δευτερου προσωπου την εν αρχαις κλι τικην εκτασιν και ποιει το προστακτικον, οιον
ετυψαμην ετυψω, ου γαρ λεγομεν το προστακτικον τυψω αλλα τυψαι, και παλιν
εποιησαμην εποιησω, ου <γαρ> λεγομεν το προστακτικον ποιησω <αλλα> ποιησαι,
και παλιν ελουσαμην ελουσω, ου <γαρ> λεγομεν το προστακτικον λουσω αλλα
λουσαι. περι ου εν τωι ιδιωι αυτου τοπωι, ει θεωι φιλον, μαθησο μεθα. Προσκειται εν
τωι κανονι εχον το ˉμ κλιτικον δια το εδαμην· τουτο γαρ εις ˉμˉηˉν ληγει και ομως
εις ˉθˉι εχει το προστακτικον, οιον δαμηθι, και ουκ απο του ιδιου δευτερου
προσωπου ποιει αυτο κατα αποβολην της κατ' αρχην κλιτικης εκτασεως· εδαμης γαρ
εστι το δευ τερον προσωπον, και ου γινεται το προστακτικον δαμης· αλλ' ουκ
αντικειται ημιν τουτο, επειδη ουκ εχει το ˉμ κλιτικον αλλα θεματικον, απο γαρ του
ενεστωτος εχει αυτο, δαμνω γαρ εστιν ο ενεστως και εχει το ˉμ. Τυπτεσθω. Ἰστεον
οτι τα εις τω προστακτικα ενεργητικα τριτα προσωπα τροπηι της ˉτˉω εις ˉθˉω
παθητικα η μεσα γινονται μετα της προσληψεως του ˉς, οιον τυπτετω τυπτεσθω,
λεγετω λεγεσθω, ποιειτω ποιεισθω, βοατω βοασθω, χρυσουτω χρυσουσθω, τυψατω
τυψασθω, ποιησατω ποιησασθω, τυπετω τυπεσθω, λαβετω λαβεσθω, νυγετω νυγε
σθω· επι μεντοι του παθητικου παρακειμενου συγκοπη παρηκολουθησεν, οιον
τετυφετω τετυφεσθω και εν συγκοπηι τετυφθω, πεποιηκετω πεποιη κεσθω και εν
συγκοπηι πεποιησθω. ∆οκουσιν αντικεισθαι τα προστακτικα τριτα του παθητικου
πρωτου αοριστου και μελλοντος και του παθητι κου δευτερου αοριστου και
μελλοντος· ουδε γαρ γινονται ταυτα εκ των 247 ιδιων ενεργητικων τροπηι της ˉτˉω
εις ˉθˉω· τα γαρ ενεργητικα τριτα τουτων τυψατω και τυπετω εισιν, τα δε παθητικα
τριτα τουτων τυφθητω και τυπητω εισιν· το γαρ τυψασθω και τυπεσθω του μεσου
 

146
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πρωτου αοριστου και μελλοντος και του μεσου δευτερου αοριστου και μελ λοντος
εισιν. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι τα τριτα προσωπα των προστακτι κων του παθητικου
πρωτου αοριστου και μελλοντος και του παθητικου δευτερου αοριστου και
μελλοντος απο των ιδιων δευτερων προσωπων γινονται τροπηι της ˉθˉι εις ˉτˉω,
οιον τυφθηθι, και δια την επαλληλιαν των δασεων τυφθητι και εκειθεν τυφθητω,
τυπηθι και εκειθεν τυπητω. ∆υνατον δε εστι και εκ του δευτερου προσωπου των
πληθυντικων του ιδιου οριστικου κανονισαι το τριτον προσωπον το ενικον των
προστακτι κων παθητικων τε και μεσων τουτον τον τροπον· παν δευτερον προσ
ωπον πληθυντικον οριστικον, ειτε παθητικον ειτε μεσον, τροπηι του ˉε εις ˉω
προστακτικον τριτον ενικον γινεται παθητικον η μεσον, δηλονοτι και της εν αρχαις
κλιτικης εκτασεως αποβαλλομενης, χωρις του παρα κειμενου· ουτος γαρ, ως εν τοις
προλαβουσιν ειρηται, ουδαμου απο βαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν,
ουτε γαρ εν ταις μετο χαις αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν·
εστωσαν δε παραδειγματα του κανονος ταυτα· ετυπτεσθε τυπτεσθω, εποιεισθε ποι
εισθω, εβοασθε βοασθω, εχρυσουσθε χρυσουσθω, τετυφθε τετυφθω, πεποιησθε
πεποιησθω. ∆υνατον δε και απο του ετετυφθε και επεποιησθε υπερσυντελικου
γενεσθαι το τετυφθω και πεποιησθω κατα αποβολην της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως,
οιον ετυψασθε τυψασθω, εποιησασθε ποιησασθω, ετυπεσθε τυπεσθω, ελαβεσθε
λαβεσθω· ουτω γαρ εαν κανο νισωμεν, ουκετι αναγκαζομεθα εν τωι παρακειμενωι
συγκοπην ποιησασθαι· αλλ' ουτε δε τα προστακτικα τριτα προσωπα του παθητικου
πρωτου αοριστου και μελλοντος και του παθητικου δευτερου αοριστου και μελ
λοντος αντικεινται, ετυφθητε γαρ τυφθητω και ετυπητε τυπητω· ιδου και αυτα
ομοιως τοις αλλοις γινονται απο των ιδιων δευτερων προσ ωπων πληθυντικων
οριστικων, τροπηι του ˉε εις ˉω και αποβοληι της εν αρχαις κλιτικης εκτασεως.
∆υνατον δε εστιν καθολικωτερον ποιη σασθαι τον προλεχθεντα κανονα και
προσθειναι ειτε ενεργητικον, οιον παν δευτερον προσωπον πληθυντικον οριστικον,
ειτε ενεργητικον ειτε 248 παθητικον ειτε μεσον, τροπηι του ˉε εις ˉω προστακτικον
τριτον ενικον γινεται ενεργητικον η παθητικον η μεσον, δηλονοτι και της εν αρχαις
κλιτικης εκτασεως αποβαλλομενης, χωρις του παρακειμενου· και <γαρ και> επι των
ενεργητικων αρμοζει ο αυτος λογος, οιον ετυπτετε τυπτετω, εγραφετε γραφετω,
εποιειτε ποιειτω, εβοατε βοατω, εχρυ σουτε χρυσουτω, ετυψατε τυψατω, εποιησατε
ποιησατω, ελαβετε λαβετω, ετυπετε τυπετω, ενυγετε νυγετω· δει προσθειναι χωρις
του παρακει μενου ενεργητικου τε και μεσου, τετυφατε γαρ και τετυπατε το ορι
στικον δια του ˉα, το δε προστακτικον τετυφετω και τετυπετω δια του ˉε· απο γαρ
του τετυφε συ και τετυπε συ γεγονασι ταυτα προσθεσει της ˉτˉω. ∆υικα· τυπτεσθον,
τυπτεσθων. Το μεν πρωτον προσωπον επιλελοιπεν, επειδη, ως εμαθομεν, εν τοις
προστακτικοις καθολου το πρωτον προσωπον επι παντος αριθμου επιλελοιπεν, καθο
ουδεις εαυτωι προσταττει· το δε δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πλη
θυντικων γεγονε τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον τυπτεσθε τυπτεσθον· το δε τριτον των
δυικων απο του ιδιου δευτερου γεγονε τροπηι του ˉο εις ˉω, οιον τυπτεσθον
τυπτεσθων· καθολου γαρ το τριτον προσωπον των δυικων εν τοις προστακτικοις
απο του δευτερου των δυικων γινεται τροπηι του ˉο εις ˉω, οιον ποιειτον ποιειτων,
τετυφθον τετυφθων. Πληθυντικα· τυπτεσθε, τυπτεσθωσαν. Ἰστεον οτι και το
δευτερον των πληθυντικων και το τριτον των πληθυντικων εκ του τριτου των
ενικων γεγονεν, το μεν δευτερον των πληθυντικων τροπηι του ˉω εις ˉε, οιον
τυπτεσθω τυπτεσθε, το δε τριτον των πληθυντικων προσθηκηι της ˉσˉαˉν, οιον
τυπτεσθω τυπτεσθωσαν. Παρακειμενου και υπερσυντελικου.Τετυψο. Ἐνταυθα περι
του προστακτικου του παθητικου παρα κειμενου και υπερσυντελικου διαλαμβανει,
και λεγει, οτι το δευτερον προσωπον του παθητικου υπερσυντελικου την εν αρχαις
 

147
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κλιτικην εκτα σιν αποβαλον το προστακτικον ποιει του παθητικου παρακειμενου και
υπερσυντελικου, οιον ετετυμμην ετετυψο τετυψο, επεποιημην επεποιησο πεποιησο,
ενενοημην ενενοησο νενοησο, επεφιλημην επεφιλησο πεφιλησο, ελελεγμην
ελελεξο λελεξο, εδεδεγμην εδεδεξο δεδεξο· το γαρ <Ω 555> συ δε δεξο αποινα
αφαιρεσιν επαθε του πρωτου ˉδˉε, καθαπερ 249 και το δεδεχθαι απαρεμφατον
αφαιρεσιν πεπονθε του πρωτου ˉδˉε και γεγονε δεχθαι, οιον <Α 23, 377> και αγλαα
δεχθαι αποινα. Ταυτα μεν εν τουτοις.
∆ει δε γινωσκειν, οτι ηνικα μεν ο υπερσυντελικος ου συναρχεται τωι
παρακειμενωι αλλα προσλαμβανει το ˉε εξωθεν κατα την αρχου σαν, αποβαλλει την
εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν και ποιει το προστακτικον, οιον πεποιημαι
επεποιημην επεποιησο πεποιησο, τετυμ μαι ετετυμμην ετετυψο τετυψο, λελεγμαι
ελελεγμην ελελεξο λελεξο· επι τουτων γαρ ο υπερσυντελικος ου συναρχεται τωι
παρακειμενωι· ηνικα δε ο υπερσυντελικος συναρχεται τωι παρακειμενωι, ουκ
αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν και ποιει το προστακτικον, αλλα
φυλαττει αυτην και εν τωι προστακτικωι, οιον εφθαρμαι εφθαρμην εφθαρσο και
εφθαρσο το προστακτικον, εσταλμαι εσταλμην εσταλσο και εσταλσο το
προστακτικον, ηλεημαι ηλεημην ηλεησο και ηλεησο το προσ τακτικον. Τουτο δε
γινεται, επειδη ο παρακειμενος την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν ουδαμου
αποβαλλει, ουτε γαρ εν ταις μετοχαις αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις
εγκλισεσιν, οιον τετυφα τετυφως τετυφεναι τετυφε συ τετυφοιμι εαν τετυφω,
εσταλκα εσταλκως εσταλ κεναι εσταλκε συ εσταλκοιμι εαν εσταλκω· εαν ουν
αποβαλληι ο υπερ συντελικος την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν εν τωι
προστακτικωι, ηνικα συναρχεται τωι παρακειμενωι, ευρισκεται η εν αρχαις κλιτικη
εκτα σις του παρακειμενου αποβαλλομενη, οπερ εστιν αδυνατον. Τουτου δη χαριν
ηνικα ο υπερσυντελικος συναρχεται τωι παρακειμενωι, ουκ αποβαλλει την εν αρχαις
αυτου κλιτικην εκτασιν εν τωι προστακτικωι. Τετυφθω. ∆ει γινωσκειν, οτι τουτο
δυναται και απο του τετυ φετω τετυφεσθω γενεσθαι και εν συγκοπηι τετυφθω,
ωσπερ και απο του πεποιηκετω πεποιηκεσθω και εν συγκοπηι πεποιησθω· δυναται
<δε> και απο του δευτερου προσωπου των πληθυντικων του ιδιου οριστικου
γενεσθαι τροπηι του ˉε εις ˉω, οιον τετυφθε τετυφθω, ωσπερ και απο του πεποιησθε
πεποιησθω, τωι κανονι τωι προλεχθεντι. ∆υικα· τετυφθον, τετυφθων. Πληθυντικα·
τετυφθε, τε τυφθωσαν. Ἀοριστου παθητικου πρωτου και μελλοντος.Τυφθητι.
Ἐνταυθα περι του προστακτικου του πρωτου αοριστου και μελλοντος διαλαμβανει.
Και δει γινωσκειν, οτι κανονιζεται το 250 προστακτικον του παθητικου πρωτου
αοριστου και μελλοντος και το προστακτικον του δευτερου αοριστου και μελλοντος
τουτον τον τροπον· οι δυο αοριστοι οι παθητικοι, φημι δη ο πρωτος και ο δευτερος,
κατα το τριτον εαυτων προσωπον προσλαμβανοντες την ˉθˉι συλλαβην και την εν
αρχαις κλιτικην εκτασιν αποβαλλοντες, το προστακτικον ποιουσιν εαυτων τε και
των μελλοντων, ο πρωτος αοριστος του πρωτου αοριστου και μελλοντος, και ο
δευτερος αοριστος του δευτερου αοριστου και μελλοντος, οιον ετυφθη τυφθηθι και
δια την επαλληλιαν των δασεων κατα μεταθεσιν του ˉθ εις ˉτ τυφθητι, ελεχθη
λεχθηθι και δια την επαλ ληλιαν των δασεων κατα μεταθεσιν του ˉθ εις ˉτ λεχθητι,
ενυγη νυγηθι, εσταλη σταληθι, εδαρη δαρηθι. Εις ˉθˉι δε ταυτα εχουσι το
προστακτικον, επειδη εις ˉς μετ' οξειας τασεως εχουσι την μετοχην δια του ˉνˉτ
κλινο μενην, οιον τυφθεις τυφθεντος, δαρεις δαρεντος· τα δε εχοντα την μετοχην
εις ˉς μετ' οξειας τασεως δια του ντ κλινομενην εις ˉθˉι εχουσι το προστακτικον,
οιον ιστας ισταντος ισταθι, διδους διδοντος διδοθι, ζευγνυς ζευγνυντος ζευγνυθι,
πηγνυς πηγνυντος πηγνυθι, στας σταντος στηθι, βας βαντος βηθι, γνους γνοντος
γνωθι· ουτως ουν και τυπεις τυπεντος τυπηθι και τυφθεις τυφθεντος τυφθηθι και
 

148
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δια την επαλλη λιαν των δασεων τυφθητι κατα μεταθεσιν του ˉθ εις ˉτ. ∆ει δε γινω
σκειν, οτι τοτε τρεπεται το ˉθ εις ˉτ εν τοις εις ˉθˉι προστακτικοις, ηνικα προηγειται
ετερον ˉθ, οιον τυφθηθι τυφθητι, λεχθηθι λεχθητι, <νυχθηθι> νυχθητι, ηνικα δε μη
προηγειται ετερον ˉθ, ου τρεπεται το ˉθ εις ˉτ, οιον φαθι, αντι του ειπε, ως παρα
Ἀριστοφανει εν Ἱππευσιν <τ>, αυτο φαθι. Σεσημειωται εν τωι κανονι τωι λεγοντι, οτι
τα εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην εις
ˉθˉι ποιουσι το προστακτικον, το δος θες ες (σημαινει δε το πεμψον, εξ ου εν
συνθεσει το αφες και προες και παρες και μεθες)· ταυτα γαρ εχοντα την μετοχην εις
ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον δους δοντος, θεις θεντος,
εις εντος (εξ ου το αφεις αφεντος), ουκ εγενοντο εις ˉθˉι εν τοις προστακτικοις, δος
γαρ και θες και ες τα προσ τακτικα· περι τουτων δε εν τοις εις ˉμˉι, ει θεωι φιλον,
διαληψομεθα εν τηι διδασκαλιαι του εθην δευτερου αοριστου οριστικου ενεργητικου.
Προσκειται εν τωι κανονι μετ' οξειας τασεως, οιον τα εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ'
οξειας τασεως δια του ˉνˉτ κλινομενην, δια το τυψας τυψαντος· αυτη γαρ και εις ˉς
ληγει και δια του ˉνˉτ κλινεται, και επειδη 251 ουκ εστιν οξυτονος, ου ποιει το
προστακτικον εις θι, τυψον γαρ εστι το προστακτικον· προσκειται δια του ˉνˉτ
κλινομενην δια το τετυφως τετυφοτος· αυτη γαρ εις ˉς ληγει και οξυτονος εστιν, και
επειδη ου κλινεται δια του ˉνˉτ αλλα δια καθαρου του ˉτˉοˉς, ου ποιει το προσ
τακτικον εις ˉθˉι, το γαρ προστακτικον αυτης τετυφε συ· προσκειται εις ˉς, δια το
λαβων λαβοντος· αυτη γαρ η μετοχη και οξυνεται και δια του ˉνˉτ κλινεται, και
επειδη ου ληγει εις ˉς, ου ποιει το προστακτι κον εις ˉθˉι, λαβε γαρ το προστακτικον.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι καθολου τα εις ˉθˉι προστακτικα παραληγουσαν
εχουσι την παραληγουσαν του πρωτου προσωπου των πληθυντικων του ιδιου
οριστικου, οιον ετυφθημεν τυφθηθι και τυφθητι, ετυπημεν τυπηθι, εδα ρημεν
δαρηθι, ενυγημεν νυγηθι, ετιθεμεν τιθεθι και τιθετι, ισταμεν ισταθι, διδομεν διδοθι,
ζευγνυμεν ζευγνυθι, εστημεν στηθι, εβημεν βηθι, ετλημεν τληθι, εγνωμεν γνωθι.
Τουτων ουτως εχοντων φασι τινες, ως ουκ ωφειλε τραπηναι το ˉθ εις το ˉτ εν τωι
τυφθητι· ου γαρ παντως τρεπεται, οτε αλλεπαλληλια των δασεων εστιν· ιδου γαρ
εστιν <e 110. 133. 251> απεφθιθον εσθλοι εταιροι, και ομως ουκ ετραπη το ˉθ εις ˉτ
δια την αλλεπαλληλιαν των δασεων. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ωσπερ κακον εστιν η
κλοπη, και ομως οι μεν φευγουσιν αυτην, οι δε ου, ουτω κακοφωνον μεν ποιει την
λεξιν η αλλεπαλληλια των δασεων, και ομως τινα μεν φευγοντα αυτην τρεπουσι το
ˉθ εις το ˉτ, τινα δε μη φευγοντα αυτην ου τρεπουσι το ˉθ εις ˉτ, ως το απεφθιθον.
Τυφθητω. Ἰστεον οτι τα εις ˉθˉι προστακτικα τροπηι της ˉθˉι εις ˉτˉω το τριτον
προσωπον ποιουσιν, οιον τυπηθι τυπητω, δαρηθι δαρητω, νυγηθι νυγητω, διδοθι
διδοτω, ισταθι ιστατω, ζευγνυθι ζευγνυτω, τυφθητι τυφθητω· το γαρ ˉτ ενταυθα
δυναμει ˉθ εστιν· τυφθηθι γαρ, ως ειρηται, και νυχθηθι, και δια την
<αλλ>επαλληλιαν των δασεων, ηγουν του ˉθ, ετραπη το ˉθ εις το ˉτ. ∆υναται δε και
απο του ετυφθητε δευτερου προσωπου πληθυντικου οριστικου γενεσθαι το
τυφθητω, τροπηι του ˉε εις το ˉω και αποβοληι της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως, ως εν
τοις προ λαβουσιν ειρηται. ∆υικα· τυφθητον, τυφθητων. Πληθυντικα· τυφθητε,
τυφθη τωσαν· ειρηται. Ἀοριστου <παθητικου> δευτερου και μελλοντος.Τυπηθι.
Ἐνταυθα περι του προστακτικου παθητικου δευτερου αορι στου και μελλοντος
διαλαμβανει· και ιστεον οτι ειρηται η περι τουτου 252 διδασκαλια εν τηι διδασκαλιαι
του παθητικου πρωτου αοριστου και μελ λοντος· φησι δε ο τεχνικος, οτι επειδη
ενταυθα ουκ ην αλλεπαλληλια των δασεων, ηγουν του ˉθ, τουτου χαριν ουκ ετραπη
το ˉθ εις ˉτ. Τυπητω. ∆υικα· τυπητον, τυπητων. Πληθυντικα· τυπητε, τυπητωσαν.
Μεσου αοριστου πρωτου και μελλοντος.Τυψαι.
 

149
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἐνταυθα περι του προστακτικου του μεσου αοριστου πρωτου και μελλοντος
διαλαμβανει, και κανονιζει αυτο τουτον τον τροπον· ο πρωτος αοριστος ενεργητικος
οριστικος, ˉκˉαˉτˉα το πρωτον προσωπον των ενικων προσλαμβανων το ˉι και την
εν αρχαις κλιτικην εκτασιν αποβαλλων το προστακτικον ποιει του πρωτου μεσου
αοριστου και μελλοντος, διο και δια της ˉαˉι διφθογγου γραφεται, οιον ετυψα
τυψαι, ελουσα λουσαι, εποιησα ποιησαι, εδεξα (εξ ου το εδεξαμην και απεδεξαμην
και κατεδεξαμην) δεξαι, εκτησα (εξ ου το εκτησαμην) κτησαι, ελογισα (εξ ου το
ελογισαμην) λογισαι, εβιασα (εξ ου το εβιασαμην) βιασαι, ημιλλησα (εξ ου το
ημιλλησαμην) αμιλλησαι, εθεασα (εξ ου το εθεασαμην) θεασαι, εκομισα (εξ ου το
εκομισαμην) κομισαι, ηλειψα (εξ ου το η<λειψαμην>) αλειψαι. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι εαν το προστακτικον του πρωτου μεσου αοριστου και μελλοντος
παρελθηι τας δυο συλλαβας, προπαροξυνεται, οιον ποιησαι λογισαι καταδεξαι
ασπασαι προσποιησαι περιποιησαι αμιλλησαι βιασαι θεασαι κομισαι αλειψαι·
δισυλλαβον δε ον, ει μεν φυσει μακραι παρα ληγεται, προπερισπαται, οιον κτησαι
λουσαι, ει δε μη παραληγεται φυσει μακραι, παροξυνεται, οιον δεξαι. Ἰστεον δε οτι
επι των δισυλλαβων ομοφωνια παρακολουθει των προστακτικων προς τα
απαρεμφατα· το γαρ λουσαι και προστακτικον δυναται ειναι και απαρεμφατον, αλλα
προστακτικον μεν πρωτου μεσου αοριστου και μελλοντος, απαρεμφατον δε πρωτου
αοριστου ενεργητικου· εκ δε της συνταξεως διακρινονται· ει μεν γαρ ειπω λουσαι
θελω, απαρεμφατον εστιν, ει δε λουσαι συ, προσ τακτικον· επι δε των υπερ δυο
συλλαβας φωνηι μονηι συνεμπιπτουσιν, ουκετι δε και τονωι· το μεν γαρ προστακτικον
προπαροξυνεται, οιον ποιησαι κομισαι, το δε απαρεμφατον προ μιας εχει τον τονον,
οιον ποιησαι κομισαι. Ταυτα μεν εν τουτοις. 253 Ἰστεον δε και τουτο, οτι η ˉαˉι
διφθογγος εν μεν τοις οριστικοις και απαρεμφατοις και προστακτικοις και
υποτακτικοις τωι τονικωι παραγ γελματι αντι κοινης παραλαμβανεται, οιον τυπτομαι
τυπτεσθαι ποιησαι εαν τυψωμαι· ιδου γαρ ταυτα προπαροξυνονται, της ˉαˉι
διφθογγου επι τελους ουσης· τουτο δε ου παρηκολουθει, ει μη, οτι αντι κοινης παρα
λαμβανεται η ˉαˉι διφθογγος επι αυτων. Ἐν δε τοις ευκτικοις αντι φυσει μακρας
παραλαμβανεται, οιον ποιησαιμι ποιησαις ποιησαι· ιδου γαρ εν τωι ποιησαι ευκτικωι
ου τιθεται περισπωμενη, επειδη η ˉαˉι διφθογγος ενταυθα αντι φυσει μακρας
παραλαμβανεται· ουδεποτε δε προ φυσει μακρας τιθεται περισπωμενη, οιον κηπου
Ὁμηρου ανθρωπου. Ἐν δε τωι ποιησαι απαρεμφατωι, οιον ποιησαι θελω,
περισπωμενη τιθε ται, επειδη η ˉαˉι διφθογγος εν τοις απαρεμφατοις αντι κοινης
παρα λαμβανεται, και τουτου χαριν τιθεται περισπωμενη, ως εν τωι βηναι στηναι.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι και τουτο, τι δηποτε η ˉαˉι διφθογγος
εν μεν τοις οριστικοις και απαρεμφατοις και προστακτικοις και υποτακτι κοις τωι
τονικωι παραγγελματι, ως ειρηται, αντι κοινης παραλαμβανεται, εν δε τοις ευκτικοις
αντι φυσει μακρας. Και εστιν ειπειν την αιτιαν ταυτην· εν τοις απαρεμφατοις δια
τουτο αντι κοινης παραλαμβανεται η ˉαˉι διφθογγος, επειδη τα απαρεμφατα
δυναμει πτωτικα εισιν, οιον το περιπατειν ωφελιμον εστιν, του περιπατειν
ωφελιμου οντος, τωι περιπατειν ωφελιμωι οντι· ονοματα γαρ εισι των πραγματων,
αντι γαρ του ειπειν ο περιπατος λεγω το περιπατειν, και αντι του ειπειν η φιλοσοφια
λεγω το φιλοσοφειν· η δε ˉαˉι διφθογγος εν τοις πτωτικοις αντι κοινης ειωθε
παραλαμβανεσθαι τωι τονικωι παραγγελματι, οιον αμαξαι αελλαι τραπεζαι· εικοτως
ουν και εν τοις απαρεμφατοις αντι κοινης παραλαμβανεται. Ἐπειδη δε
αμφιβαλλεται, ειτε την οριστικην δει προταξαι ειτε την απαρεμφατον, παρεχωρησε
δε η απαρεμφατος τηι οριστικηι κατα την ταξιν, εικοτως και κατα το ιδιωμα
παρεχωρησεν αυτηι, και τουτου χαριν εν τοις οριστικοις η ˉαˉι διφθογγος αντι
κοινης παραλαμβανεται τωι τονικωι παραγγελματι ομοιως τοις απαρεμφατοις.
 

150
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἐπειδη δε τα προστακτικα και υποτακτικα σχεδον φωνας εχουσιν ορι στικας, οιον
ετυπτε τυπτε, εποιει ποιει, εβοα βοα, τυπτω εαν τυπτω, ποιω εαν ποιω, <βοω εαν
βοω>, εικοτως και τα ιδιωματα των οριστικων 254 εφυλαξαν, και τουτου χαριν και
αυτα την ˉαˉι διφθογγον εχουσιν αντι κοινης παραλαμβανομενην τωι τονικωι
παραγγελματι, ωσπερ τα οριστικα· τα δε ευκτικα, επειδη ουκ εφυλαξαν τας φωνας
των οριστικων, εικοτως ουδε τα ιδιωματα αυτων εφυλαξαν, και τουτου χαριν ουκ
εχουσι την ˉαˉι διφθογγον αντι κοινης παραλαμβανομενην τωι τονικωι
παραγγελματι. Παλιν αξιον εστι ζητησαι τουτο, ει αρα, ως εν τοις προλαβουσιν
ειρηκαμεν, τα εις ˉμˉηˉν εχοντα το ˉμ κλιτικον, ειτε παθητικα ειτε μεσα, του ιδιου
δευτερου προσωπου αποβαλλοντα την εν αρχαις κλιτικην εκ τασιν το προστακτικον
ποιουσιν, οιον ετυπτομην ετυπτου τυπτου, ετυ πομην ετυπου τυπου, εποιουμην
εποιου ποιου, ελαβομην ελαβου λαβου αττικως, ετετυμμην ετετυψο τετυψο, διατι ο
πρωτος μεσος αοριστος εις ˉμˉηˉν ληγων και εχων το ˉμ κλιτικον ουκ αποβαλλει
του ιδιου δευ τερου προσωπου την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν και ποιει το προσ
τακτικον, οιον ετυψαμην ετυψω, και ου λεγομεν το προστακτικον τυψω, αλλα
τυψαι, και παλιν εποιησαμην εποιησω, και ου λεγομεν το προσ τακτικον ποιησω,
αλλα ποιησαι. Ἐν ταυτωι δε ζητουμεν, και δια ποιαν αιτιαν εις την ˉαˉι διφθογγον
ληγει το προστακτικον του πρωτου μεσου αοριστου και μελλοντος, οιον ποιησαι
λουσαι κτησαι ασπασαι καταδεξαι αμιλλησαι λογισαι. Και λεγει ο Ἡρωδιανος ταυτην
την απολογιαν, οτι δια τουτο το δευτερον προσωπον του πρωτου μεσου αοριστου
[και μελλοντος] αποβαλλον την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν ου ποιει το
προστακτικονοιον ετυψαμην ετυψω ου γινεται τυψωεπειδη τα εις ˉμˉηˉν εχοντα το
ˉμ κλιτικον τοτε εχουσι τα ιδια προστακτικα ομοιο καταληκτα τοις ιδιοις δευτεροις
προσωποις, ηνικα και το προστακτικον το ενεργητικον η ομοιοκαταληκτει τωι ιδιωι
οριστικωι η εις ˉθˉι ληγει, οιον ετυπτον ετυπτες ετυπτε τυπτε ομοιοκαταληκτως,
αλλα και ετυπτομην ετυπτου τυπτου ομοιοκαταληκτως· παλιν εστιν ετυπον ετυπες
ετυπε τυπε ομοιοκαταληκτως, και ετυπομην ετυπου τυπου και τυπου αττικως
ομοιοκαταληκτως· παλιν εστι τετυφα τετυφας τετυφε και τετυφε συ το
προστακτικον ομοιοκαταληκτως, αλλα και ετετυμμην ετετυψο τετυψο
ομοιοκαταληκτως· και παλιν εδιδων εδιδως εδιδω, και το προστακτικον διδοθι εις
ˉθˉι ληγει, αλλα και εδιδομην εδιδοσο διδοσο ομοιοκαταληκτως· και παλιν ιστην
ιστης ιστη, και το προστακτικον ισταθι εις ˉθˉι ληγει, <αλλα> και ισταμην ιστασο
<και ιστασο> το προστακτικον ομοιοκαταληκτως· και παλιν επηγνυν επηγνυς
επηγνυ, και το προστακτικον πηγνυθι εις ˉθˉι ληγει, αλλα και επηγνυμην επηγνυσο
πηγνυσο ομοιοκαταληκτως. Ει ουν το προστακτικον του πρωτου αοριστου του
ενεργητικου ουτε ομοιο 255 καταληκτει τωι ιδιωι οριστικωι ουτε εις ˉθˉι ληγει, ετυψε
γαρ το οριστικον και τυψον το προστακτικον δηλονοτι, εικοτως ου δυναται ουτε το
προστακτικον του πρωτου μεσου αοριστου ομοιοκαταληκτειν τωι δευτερωι προσωπωι
του πρωτου μεσου αοριστου οριστικου. ∆ιατι δε εις την ˉαˉι διφθογγον ληγει το
προστακτικον του πρωτου μεσου αοριστου, λεγει ο Ἡρωδιανος ταυτην την
απολογιαν· η ˉαˉι διφθογγος ευρισκεται εν πασαις ταις λοιπαις εγκλισεσιν· και γαρ
εν τοις απαρεμφατοις ευρισκε ται, οιον τυψαι ποιησαι, και εν τοις ευκτικοις, οιον
ποιησαιμι ποιησαις ποιησαι, και εν τοις υποτακτικοις, οιον εαν τυπτωμαι, και εν τοις
οριστικοις, οιον τυπτομαι· επειδη ουν εν πασαις ταις αλλαις εγκλισεσιν ευρισκεται η
ˉαˉι διφθογγος, εικοτως και το προστακτικον του πρωτου μεσου αοριστου εις την
ˉαˉι διφθογγον ληγει, οιον ποιησαι καταδεξαι ασπασαι, ινα ευρεθηι και εν τοις
προστακτικοις η ˉαˉι διφθογγος. Τυψασθω. ∆υικα· τυψασθον, τυψασθων.
Πληθυντικα· τυ ψασθε, τυψασθωσαν· ειρηται. Μεσου αοριστου δευτερου και
μελλοντος.Τυπου. Ἐνταυθα περι του προστακτικου διαλαμβανει του <μεσου>
 

151
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δευτερου αοριστου και μελλοντος, και κανονιζει αυτον τουτον τον τροπον· ο μεσος
δευτερος αοριστος, του δευτερου προσωπου την εν αρχαις κλιτι κην εκτασιν
αποβαλλων, το προστακτικον ποιει του δευτερου μεσου αοριστου και μελλοντος,
οιον ετυπομην ετυπου τυπου, ενυγομην ενυ γου νυγου, επυθομην επυθου πυθου,
ελαβομην ελαβου λαβου, εγενο μην εγενου γενου· ταυτα δε, φημι <δη> τα
προστακτικα του δευτερου μεσου αοριστου, ως φησιν ο τεχνικος, παραλογως οι
Ἀττικοι περισπω σιν, οιον τυπου γενου νυγου πυθου λαβου. Ταυτα μεν εν τουτοις.
∆ει δε ζητησαι, διατι ο μετ' ολιγον μελλων ουκ εχει προστακτικον. Και εστιν ειπειν,
οτι, ως δεδεικται, οι αοριστοι και οι μελλοντες εν τοις προστακτικοις συνεζευγμενοι
εισιν, και [ουκ] εκ των αοριστων γι νονται τα προστακτικα του αοριστου και
μελλοντος· επειδη ουν ουχ υπελειφθη αλλος αοριστος ο οφειλων παραληφθηναι
μετα του μετ' ολι γον μελλοντος και αποτελεσαι το προστακτικον αυτου, τουτου
χαριν ουκ εσχε προστακτικον. Τυπεσθω. ∆υικα· τυπεσθον, τυπεσθων. Πληθυντικα· τυ
πεσθε, τυπεσθωσαν· ειρηται. 256
Περι ευκτικων. Ἐνταυθα περι των ευκτικων διαλαμβανει και εικοτως
προταττον ται των υποτακτικων, ει γε τα μεν ευκτικα τελειον λογον ποιουσιν, τα δε
υποτακτικα ου ποιουσι τελειον λογον. Ἐμαθομεν γαρ, οτι ουδεποτε τελειος λογος
γινεται χωρις ενος των τριων τουτων ρηματων, οριστι κου φημι προστακτικου και
ευκτικου, η λεγομενου η νοουμενου· και λεγομενου μεν οριστικου, οιον <εχ. γρ. Α
84> τον δ' απαμειβομενος προσεφη ποδας ωκυς Ἀχιλλευς, λεγομενου δε
προστακτικου, οιον <Α 1> μηνιν αειδε, θεα, και <α 1> ανδρα μοι εννεπε, Μουσα,
λεγομενου δε ευκτικου, ως επι του <Α 42> τισειαν ∆α ναοι εμα δακρυα σοισι
βελεσσιν, και παλιν <Γ 407> μηδ' ετι σοισι ποδεσσιν υποστρεψειας <Ὄλυμπον>,
νοουμενου δε <ορι στικου>, ως επι του <Μ 243> εις οιωνος αριστος, αμυνεσθαι περι
πατρης, νοειται γαρ το εστιν, και παλιν <Β 4> ουκ αγαθον πολυκοιρανιη, νοειται γαρ
το εστιν. Ταυτα μεν εν τουτοις. ∆ει δε γινωσκειν, οτι φασι τινες, ως ουκ ωφειλον τα
ευκτικα εχειν παρωιχημενους, ουδεις γαρ περι των παρελθοντων ευχεται, αλλ' η περι
των οντων, ινα μενωσιν, η περι των μελλοντων, ινα γενωνται· περι δε των απαξ
παρελθοντων πως ευχεται τις; Και λεγει ο Ἀπολ λωνιος <Synt. 251, 16> πιθανως
επιχειρων, οτι εστι και περι παρελ θοντων ευχη, κατασκευαζων ουτως· θωμεν τινα
ειναι εν Ἀθηναις εχοντα υιον, οστις των Ὀλυμπιων τελουμενων επεμψε τον ιδιον
υιον εν Ἤλιδι οφειλοντα αγωνισασθαι· ο δε απελθων και αγωνισαμενος νε νικηκεν,
και μετα το αυτον αγωνισασθαι και νικησαι αγνοων ο πατηρ οτι ενικησεν ευχεται
λεγων νενικηκοι ο εμος παις, αντι του ειθε ακουσαιμι οτι υπαρχει νενικηκως ο παις
μου· και ιδου, φησιν, ηδη παρελθουσης της πραξεως, ηγουν της νικης, ευχεται λεγων
νενικηκοι παρακειμενου και υπερσυντελικου, οπερ ηδη επραχθη. Τουτο δε πιθα νον
εστιν, αλλ' ου καταναγκαστικον· εστιν ουν ειπειν, οτι ει και η νικη παρηλθεν, αλλ'
ουν ως περι μελλοντος ποιειται την ευχην, ηγνοει γαρ οτι ην νικησας ο υιος αυτου.
Ταυτα μεν εν τουτοις. ∆ει δε γινωσκειν, οτι μονη η οριστικη εγκλισις εχει την
σημασιαν των χρονων, ενεστωτος φημι και παρατατικου και παρακειμενου και
υπερσυντελικου και αοριστου και μελλοντος· ενεστωτος μεν, οιον τυπτω, 257
παρατατικου δε, οιον ετυπτον, παρακειμενου δε, οιον τετυφα, υπερσυντελι κου δε,
οιον ετετυφειν, αοριστου δε, οιον ετυψα, μελλοντος δε, οιον τυψω· αι δε λοιπαι
εγκλισεις, λεγω δη η απαρεμφατος και η προστακτικη και η ευκτικη και η
υποτακτικη, μελλοντος και μονου εχουσι την σημασιαν, και ουτε ενεστωτος ουτε
παρωιχημενου. Ἐν γαρ τωι λεγειν θελω τυπτειν, βου λομαι τετυφεναι το μηπω τεως
γενομενον θελω γενεσθαι· ομοιως και το τυπτοιμι ευκτικον μελλοντος εχει
σημασιαν, το γαρ μηπω γενομενον ευχομαι γενεσθαι· ωσαυτως το τυπτε
προστακτικον μελλοντος εχει ση μασιαν, το γαρ μηπω γενομενον προσταττομεν
 

152
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

γενεσθαι· τον αυτον τρο πον και το εαν τυπτω υποτακτικον μελλοντος εχει
σημασιαν, δισταζο μεν γαρ, ει δει ποιησαι το πραγμα η μη δει. ∆ει προσθειναι χωρις
ει μη υποτακτικη εγκλισις αιτιολογιαν σημαινει· εαν γαρ υποτακτικη εγκλισις
αιτιολογιαν σημαινηι, παρωιχημενου εχει την σημασιαν, οιον ινα πραξω εφθονησας
μοι και παλιν ινα αναγνω ωφεληθην, αντι του διοτι ανεγνων ωφεληθην και διοτι
επραξα εφθονησας μοι. Και απορουσι τινες λεγοντες, ει αρα αι λοιπαι εγκλισεις αι
παρα την οριστικην, ως δεδεικται, μελλοντος και μονου εχουσι την σημασιαν, και
ουτε ενεστωτος ουτε παρωιχημενου, πως ευρισκομεν εν αυταις εν εστωτα και
παρατατικον και παρακειμενον και υπερσυντελικον, οιον τυπτειν τετυφεναι,
τυπτοιμι τετυφοιμι, τυπτε τετυφε συ, εαν τυπτω εαν τετυφω. Και εστιν ειπειν, οτι εν
ταυταις ταις εγκλισεσιν, λεγω δη <εν> τηι απαρεμφατωι και τηι ευκτικηι και τηι
προστακτικηι και τηι υπο τακτικηι, ουχ ως εχουσαις το σημαινομενον ενεστωτος η
παρωιχημενου, ηγουν ουχ ως ενισταμενης εν αυταις η παρωιχημενης της πραξεως,
οιονει παρελθουσης ηδη της πραξεως, λαμβανεται ο ενεστως και ο πα ρατατικος και
ο παρακειμενος και ο υπερσυντελικοςως γαρ ειρηται, μελλοντος και μονου εχουσιν
αυται αι εγκλισεις την σημασιαναλλ' η προς παρατασιν η προς συμπληρωσιν
λαμβανονται ουτοι οι χρονοι εν ταυταις ταις εγκλισεσιν· οιον επι μεν της ευκτικης
εγκλισεως, ηνικα ευχομεθα το μελλον γενεσθαι πραγμα εχειν παρατασιν και μη
πληρω θηναι, λεγομεν τυπτοιμι ενεστωτος και παρατατικου, οιονει μη πληρωσω
τυπτων, αλλ' εχετω το πραγμα παρατασιν, τουτεστιν <επι>μενοιμι τυ πτων· ηνικα δε
θελομεν και ευχομεθα το μελλον γενεσθαι πραγμα εχειν συμπληρωσιν και μη
επιμειναι παρατεινομενον, λεγομεν τετυφοιμι παρα κειμενου και υπερσυντελικου,
οιονει μη επιμενοιμι τυπτων, αλλ' εχοι 258 το πραγμα συμπληρωσιν. Ὁμοιως επι της
προστακτικης εγκλισεως, ηνικα θελομεν το μελλον γενεσθαι πραγμα εχειν
παρατασιν και μη πληρωθηναι, λεγομεν και προσταττομεν τυπτε ενεστωτος και
παρατατι κου, οιονει μη πληρωσηις τυπτων, αλλ' επιμεινον· ηνικα δε θελομεν το
μελλον γενεσθαι πραγμα εχειν συμπληρωσιν και τελειωσιν και μη επι μειναι
παρατεινομενον, λεγομεν και προσταττομεν τετυφε συ παρακειμε νου και
υπερσυντελικου, οιονει μη επιμεινηις τυπτων, αλλ' εχετω το πραγμα συμπληρωσιν.
Ὡσαυτως και επι της υποτακτικης εγκλισεως, οτε θελομεν το μελλον γενεσθαι
πραγμα εχειν παρατασιν, λεγομεν εαν τυπτω ενεστωτος και παρατατικου, οιον εαν
μη πληρωσω τυπτων, αλλ' επιμεινω, και εχηι το πραγμα παρατασιν· ηνικα δε
θελομεν το μελλον γενεσθαι πραγμα εχειν συμπληρωσιν και μη παρατεινεσθαι,
λεγομεν εαν τετυφω παρακειμενου και υπερσυντελικου, οιον εαν πληρωσω τυπτων,
και μη επιμεινηι το πραγμα παρατεινομενον, αλλ' εχηι συμπληρωσιν. Τον αυτον δε
τροπον και επι της απαρεμφατου εγκλισεως, οτε θελομεν το μελλον γενεσθαι
πραγμα εχειν παρατασιν, λαμβανομεν προαιρετικον ρημα οριστικον, λεγω δη το
θελω η το βουλομαι η τι τοιουτον ανα πληρουν την βουλησιν της ψυχης, επειδη τα
απαρεμφατα, ως εγνωμεν, ουκ εχουσι βουλημα ψυχης, και λεγομεν θελω τυπτειν
ενεστωτος και παρατατικου, οιον θελω επιμειναι τυπτων και μη πληρωσαι, αλλ'
εχειν το πραγμα παρατασιν· ηνικα δε θελομεν το μελλον γενεσθαι πραγμα εχειν
συμπληρωσιν, παλιν λαμβανομεν προαιρετικον ρημα και λεγομεν θελω τετυφεναι
παρακειμενου και υπερσυντελικου, οιονει θελω μη επι μειναι τυπτων, αλλ' εις περας
ελθειν το πραγμα και πληρωθηναι. ∆ια τουτο δε ου δει λεγειν ζησειας, τουτο γαρ
αοριστου χρονου εστιν ευκτικον· εγνωμεν δε, οτι και ο αοριστος πεπληρωμενην και
παρωιχη μενην εχει την σημασιαν· εαν ουν ειπωμεν ζησειας, δηλουμεν, οτι μη
επιμενοις ζων μηδε εχοι το πραγμα παρατασιν, αλλ' εις περας και συμ πληρωσιν του
ζην ελθοις, οπερ εστιν αποθανοις, ωσπερ και το τυψειας δηλοι το εις περας του
τυψαι ελθοις· χρη δε λεγειν ζυης, τουτο γαρ ενεστωτος εστι και παρατατικου, και
 

153
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δηλουμεν δι' αυτου το επιμενοις ζων, και εχοι το πραγμα παρατασιν. ∆εδεικται ουν
ημιν, οτι εν ταις εγκλισεσι ταυταις μελλοντος μονου σημασιαν εστιν ευρειν, λεγω δη
εν 259 τηι απαρεμφατωι και προστακτικηι και ευκτικηι και υποτακτικηι, εν αις ο
ενεστως και ο παρατατικος και ο παρακειμενος και ο υπερσυντελικος [και ο αοριστος
δηλονοτι] ουχ ως παρελθουσης εν αυταις της πραξεως η ενισταμενης λαμβανονται,
αλλ' η προς παρατασιν η προς συμπλη ρωσιν. Ευκτικα ενεργητικα χρονου ενεστωτος
και παρατατικου.Τυπτοιμι. Ἰστεον οτι ωσπερ εν τοις απαρεμφατοις, ουτω και εν τοις
ευκτικοις πηι μεν συνεζευγμενοι εισιν οι χρονοι, πηι δε διακεχωρισμε νοι· ο μεν γαρ
ενεστως και ο παρατατικος ομου εισιν, και ο παρακει μενος και ο υπερσυντελικος
ομοιως ομου, ο δε αοριστος ιδιαι και ο μελλων ιδιαι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε
οτι πολλην ομοιοτητα εχουσι τα ευκτικα προς την δοτι κην· ωσπερ γαρ το ˉι
χαρακτηριστικον εστι της δοτικης, οιον τωι καλωι, τωι Αιαντι, τον αυτον τροπον το ˉι
χαρακτηριστικον εστι και των ευκτι κων, οιον τυπτοιμι τυπτοιμην τυφθειην· αλλ' εν
μεν τηι δοτικηι κατα το τελος ευρισκεται το ˉι, οιον τωι σοφωι, τωι Αιαντι, εν δε τοις
ευκτι κοις κατα την παραληγουσαν, οιον τυπτοιμι τυπτοιμην τυφθειην· αλλως τε δε
εν μεν τηι δοτικηι ου παντως ευρισκεται το ˉι εν διφθογγωι, οιον Αιαντι βοτρυι, εν δε
τοις ευκτικοις παντως εν διφθογγωι ευρισκε ται το ˉι, οιον τυπτοιμι τυπτοιμην
τυφθειην. Πλησιαζουσι δε και κατ' αλλο τα ευκτικα τηι δοτικηι· ωσπερ γαρ εν ταις εις
ˉω ληγουσαις δοτι καις ου προσγραφουσιν οι Αιολεις το ˉι, οιον Ὁμηρω ανθρωπω,
τον αυτον τροπον και επι των ευκτικων πολλακις αποβαλλουσι το ˉι· εστι γαρ
λαχοιμι λαχοις λαχοι· τουτο γινεται αττικως λαχοιη κατα πλεονα σμον του ˉη, και
προσθηκηι του ˉς το δευτερον λαχοιης, και τροπηι του ˉς εις ˉν το πρωτον λαχοιην,
ωσπερ ετυφθη ετυφθης ετυφθην, και απο βαλλουσιν οι Αιολεις το ˉι και λεγουσι
λαχοην. ∆ει δε γινωσκειν, οτι τα ευκτικα η εις ˉμˉι ληγουσιν η εις ˉμˉηˉν η εις ˉηˉν
καθαρον, οιον τυπτοιμι τυπτοιμην τυφθειην· και τα μεν εις ˉμˉι <η> ενεργητικα
εισιν η μεσα, ουδεποτε δε παθητικα, ενεργητικα μεν, οιον τυπτοιμι βοωιμι χρυσοιμι
τετυφοιμι, μεσα δε, οιον τετυποιμι δεδουποιμι πεποιθοιμι· τα δε εις ˉμˉηˉν η
παθητικα εισιν η μεσα, ουδεποτε δε ενεργητικα, παθητικα μεν, οιον τυπτοιμην
λεγοιμην χρυσοιμην, μεσα δε, οιον τυψαιμην λαβοιμην· 260 τα δε εις ˉηˉν καθαρον
η παθητικα εισιν η ενεργητικα, ουδεποτε δε μεσα, ενεργητικα μεν, οιον τιθειην
ισταιην γνοιην δοιην, παθητικα δε, οιον τυφθειην δαρειην νυγειην. Και ιστεον οτι
οσα μεν εχουσιν εις ˉμˉεˉνˉοˉς την μετοχην, εις ˉμˉηˉν εχουσι το ευκτικον, οιον
τυπτομενος τυπτοιμην, τυφθησομενος τυφθησοιμην, τυψαμενος τυψαιμην· οσα δε
εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, εις ˉηˉν
καθαρον εχουσι το ευκτικον, οιον τυφθεις τυφθεντος τυφθειην, δαρεις δαρεντος
δαρειην, ιστας ισταντος ισταιην, δους δοντος δοιην, γνους γνοντος γνοιην· τα δε
μηδεν τουτων εχοντα, τουτεστι μητε εις ˉμˉεˉνˉοˉς εχοντα την μετοχην, μητε εις
ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλι νομενην, εις ˉμˉι εχουσι το ευκτικον,
οιον τυπτων τυπτοντος τυπτοιμι, βοων βοωντος βοωιμι, τετυφως τετυφοτος
τετυφοιμι· τουτο γαρ <ει και> εχει την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, αλλ' ουκ
εχει αυτην δια του ˉνˉτ κλινομενην, ινα ποιησωμεν εις ˉηˉν το ευκτικον. ∆ει δε γι
νωσκειν, οτι πολλακις ευρισκομεν εις ˉηˉν καθαρον ευκτικα, μη ουσης της μετοχης
εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενης, οιον περιπατοιην, περιπατων
γαρ περιπατουντος εστιν η μετοχη δια του ˉνˉτ κλινομενη, μη ουσης της μετοχης,
ηγουν της ευθειας, εις ˉς μετ' οξειας τασεως. Τουτο δε ο μεν Ἀπολλωνιος
σχηματιζων ουτω λεγει, οτι εστι περιπατοιμι περιπατοις περιπατοι, και αττικως
γινεται περιπατοιη κατα πλεονασμον του ˉη· και επειδη παν τριτον προσωπον εις ˉη
κατα ληγον προσθεσει του ˉς ποιει το δευτερον προσωπον, και τροπηι του ˉς εις ˉν
ποιει το πρωτον, οιον ετυφθη ετυφθης ετυφθην, εδαρη εδαρης εδαρην, ενυγη ενυγης
 

154
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ενυγην, τουτου χαριν εγενετο το δευτερον προσ ωπον προσθεσει του ˉς περιπατοιης,
και τροπηι του ˉς εις ˉν περιπατοιην το πρωτον· ο δε Ἡρωδιανος αλλοιως σχηματιζει
αυτο λεγων, οτι απο του περιπατοιμι γεγονε τροπηι της ˉμˉι εις ˉηˉν, και εκ τουτου
το δευτερον προσωπον περιπατοιης τροπηι του ˉν εις ˉς, και το τριτον περιπατοιη
αποβοληι του ˉς, ωσπερ ετυφθην ετυφθης ετυφθη, εδαρην εδαρης εδαρη. Τουτων
ουτως εχοντων δει γινωσκειν, οτι το τρεφοιν, ως παρ' Ευριπιδηι fr. 903 N2> αφρων
αν ειην ει τρεφοιν τα των πελας, γεγονε τουτον τον τροπον· εστι τρεφοιμι τρεφοις
τρεφοι, και κατα πλεονασμον του ˉη γεγονε τρεφοιη αττικως, ως περιπατοιη, και
προσθεσει του ˉς το δευτε ρον τρεφοιης, και τροπηι του ˉς εις ˉν το πρωτον
τρεφοιην, ως περιπατοιην, και λοιπον απο του τρεφοιην κατα συγκοπην του ˉη
γεγονε τρεφοιν. 261 Ουδε γαρ δυνατον το τρεφοιν απο του τρεφοιμι λεγειν κατα απο
κοπην του ˉι και τροπην του ˉμ εις ˉν· ως γαρ φησιν ο Ἀπολλωνιος εν τωι Περι
προθεσεων, ουδεποτε αποκοπη εις ανεκφωνητον τελος γινεται, ηγουν εις ο ου
δυναται καταληγειν η λεξις· το γαρ ˉμ ουκ εστι τελικον λεξεως, το γαρ Ἀδαμ
βαρβαρον εστι και το Ἀβρααμ, και δηλονοτι ου δυναται γενεσθαι αποκοπη. Ταυτα
μεν εν τουτοις. ∆ει δε γινωσκειν, οτι παντα τα ευκτικα, ειτε εις ˉμˉι ληγουσιν, ειτε
εις ˉμˉηˉν, ειτε εις ˉηˉν καθαρον, διφθογγωι θελουσι παραληγεσθαι τηι μετα του ˉι,
οιον τυπτοιμι βοωιμι χρυσοιμι πεποιηιμην τυπτοιμην τυψαιμην τυφθησοιμην
τυφθειην νυγειην γνοιην δοιην δαρειην· και φυλαττουσι την διφθογγον και εν τοις
ενικοις και εν τοις δυικοις και εν τοις πληθυντικοις, οιον τυπτοιμι τυπτοις τυπτοι,
δυικα, τυπτοιτον τυπτοιτην, πληθυντικα, τυπτοιμεν τυπτοιτε τυπτοιεν· τυπτοιμην
τυπτοιο τυπτοιτο, δυικα, τυπτοιμεθον τυπτοισθον τυπτοισθην, πληθυντικα, τυ
πτοιμεθα τυπτοισθε τυπτοιντο· τυφθειην τυφθειης τυφθειη, δυικα, τυ φθειητον
τυφθειητην, πληθυντικα, τυφθειημεν τυφθειητε τυφθειησαν. ∆ει δε προσθειναι
χωρις <των> της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι· ταυτα γαρ ου παραληγονται
διφθογγωι, ζευγνυην γαρ και πηγνυην και ομνυην χωρις του ˉι. Και λεγει ο
Ἀπολλωνιος ταυτην την απολο γιαν, οτι το ζευγνυην και το πηγνυην και το ομνυην
προσθεσει του ˉμ παθητικα γινονται, οιον ζευγνυμην πηγνυμην ομνυμην· ει ειχον
ουν το ˉι κατα την παραληγουσαν, ημελλον αποβαλλειν αυτο εν τοις παθη τικοις,
επειδη μετα την ˉυˉι διφθογγον συμφωνον ουχ ευρισκεται επιφε ρομενον, οιον
αρπυια μυια υιος· ο ουν ειχον αποβαλλειν εν τοις πα θητικοις, προαπεβαλον εν τοις
ενεργητικοις· τουτου ουν χαριν τα ευκτικα επι της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι
ου παραληγονται δι φθογγωι. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι κανονιζεται το ευκτικον ενεργητικον του ενεστωτος και
παρατατικου τουτον τον τροπον· πασα γενικη μετοχης δια του ˉτˉοˉς εκφερομενη,
ειτε ενεργητικη ειτε μεση, τρεπουσα την τελευταιαν συλ λαβην εις ˉμˉι, και
προσλαμβανουσα κατα την παραληγουσαν το ˉι [ηγουν προ του ˉν δεχομενη το ˉι],
και αποβαλλουσα τα μη δυναμενα συνεκφω νηθηναι στοιχεια, το ευκτικον ποιει,
οιον τυπτοντος τυπτοιμι, λεγον 262 τος λεγοιμι, γραφοντος γραφοιμι, βοωντος
βοωιμι, τυψοντος τυψοιμι, τυψαντος τυψαιμι, γραψαντος γραψαιμι, λεξαντος
λεξαιμι, λεξοντος λεξοιμι, γραψοντος γραψοιμι, τυποντος τυποιμι, λαβοντος
λαβοιμι· ιδου επι τουτων ετραπη η τελευταια συλλαβη της γενικης της μετοχης εις
ˉμˉι, και προ του ˉμ προσηλθε το ˉι, και απεβληθη το ˉν, και εγενοντο τα ευκτικα·
το δε ˉν απεβληθη, επειδη ουδεποτε το ˉν ευρισκεται προ του ˉμ. Παλιν εστι
τετυφως τετυφοτος τετυφοιμι, πεποιηκως πεποιηκο τος πεποιηκοιμι, τετυπως
τετυποτος τετυποιμι, δεδουπως δεδουποτος δεδουποιμι, πεποιθως πεποιθοτος
πεποιθοιμι· ιδου και επι τουτων ετραπη η τελευταια συλλαβη της γενικης της
μετοχης εις ˉμˉι, και προ του ˉμ προσηλθε το ˉι, και εγενοντο τα ευκτικα· ενταυθα
δε ουκ απε βληθη συμφωνον, επειδη καθαριευει η γενικη της μετοχης, ουδε γαρ εχει
 

155
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προ του ˉτ συμφωνον. ∆ει δε προσθειναι τωι κανονι χωρις ει μη εις ˉς εστιν οξυτονος
η μετοχη και δια του ˉνˉτ κλινομενη· τοτε γαρ ου γινεται εις ˉμˉι το ευκτικον, αλλ'
εις ˉηˉν καθαρον, οιον τιθεις τιθεντος τιθειην, ιστας ισταντος ισταιην, γνους
γνοντος γνοιην· προσ κειται δια του ˉνˉτ κλινομενη δια το τετυφως τετυφοτος·
τουτο γαρ και εις ˉς και οξυτονον εχει την μετοχην, αλλ' επειδη ου κλινεται δια του
ˉνˉτ, ου ποιει εις ˉηˉν καθαρον το ευκτικον, αλλ' εις ˉμˉι, οιον τετυ φοιμι. Ταυτα
μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, ει αρα εν τοις ευκτικοις το απο
βαλλομενον συμφωνον εστιν, οιον τυπτοντος τυπτοιμι, λεγοντος λεγοιμι, τυψαντος
τυψαιμι, το γαρ ˉν απεβληθη, οπερ συμφωνον εστιν, διατι ειρηται απροσδιοριστως
και αποβαλλουσα τα μη δυναμενα συνεκφωνη θηναι στοιχεια, και μη μαλλον
ερρεθη τα μη δυναμενα συνεκφωνη θηναι συμφωνα. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι καλως
ειρηται απροσδιοριστως στοιχεια και ου συμφωνα, επειδη ου μονον συμφωνα
αποβαλλονται εν τοις ευκτικοις, αλλ' εστιν οτε και φωνηεντα· και δηλον εντευθεν·
εστι ποιουντος και χρυσουντος, και τρεπεται η τελευ ταια συλλαβη της γενικης της
μετοχης εις ˉμˉι, και αποβαλλεται το ˉν, και προσερχεται κατα την παραληγουσαν
το ˉι, και γινεται το ευκτικον ποιουιμι και χρυσουιμι δια του ˉο και ˉυ και ˉι· και
επειδη τρια φωνηεντα ου δυνανται εν μιαι συλλαβηι παραλαμβανεσθαι, αναγκη εν εξ
αυτων αποβληθηναι. Και το μεν ˉο αποβληθηναι ου δυναται, επειδη ουδε 263 ποτε
μετα την ˉυˉι διφθογγον συμφωνον ευρισκεται επιφερομενον, οιον μυια αρπυια
υιος υιωνος· εαν ουν αποβληθηι το ˉο, μελλει ειναι η ˉυˉι διφθογγος συμφωνου
επιφερομενου του ˉμ, οπερ εστιν αδυνατον· το δε ˉι αποβληθηναι ου δυναται,
επειδη τα εις ˉμˉι ευκτικα και τα εις ˉμˉηˉν και τα εις ˉηˉν καθαρον διφθογγωι
θελουσι παραληγεσθαι τηι μετα του ˉι, οιον λεγοιμι βοωιμι τυποιμην λεγοιμην
τυφθειην δαρειην· περι γαρ των ευκτικων της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι
ειρηκαμεν· εξ αναγκης ουν αποβαλλεται το ˉυ, και γινεται ποιοιμι και χρυσοιμι δια
της ˉοˉι διφθογγου. ∆εδεικται ουν, οτι και φωνηεντα πολλακις αποβαλλονται εν
τοις ευκτικοις. Τυπτοις. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉι ληγοντα ρηματα, ειτε οριστικα ειτε
ευκτικα, τροπηι της ˉμˉι εις ˉς το δευτερον ποιουσι προσωπον, οιον τιθημι τιθης,
ιστημι ιστης, διδωμι διδως, ζευγνυμι ζευγνυς, τυπτοιμι τυπτοις, τετυφοιμι τετυφοις,
τυψαιμι τυψαις, λεξαιμι λεξαις, τυψοιμι τυψοις, ποιοιμι ποιοις, βοωιμι βοωις,
χρυσοιμι χρυσοις. Τυπτοι. Ειρηται, οτι παν δευτερον προσωπον εις ˉς ληγον απο
βοληι του ˉς το τριτον ποιει, οιον τυπτεις τυπτει, λεγεις λεγει, <τυπτοις τυπτοι,
λεγοις λεγοι>, χωρις του παρακειμενου και του πρωτου αορι στου και του ενεστωτος
του απο των εις ˉμˉι. ∆υικα. Τυπτοιτον, τυπτοιτην. Ἰστεον οτι το μεν πρωτον
προσωπον των δυικων επιλιμπανει ενταυθα, επειδη το πρωτον των πληθυντικων
εχει το ˉμ επι της τελευταιας συλλαβης· τυπτοιμεν γαρ εστι το πρωτον προσωπον
των πληθυντικων· το δε δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων
γεγονε τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον τυπτοιτε τυπτοιτον, το δε τριτον των δυικων απο
του ιδιου δευτερου γεγονε τροπηι του ˉο εις ˉη, οιον τυπτοιτον τυπτοιτην· καθο λου
γαρ εν τοις ευκτικοις τα τριτα των δυικων εις ˉηˉν ληγουσιν, οιον τυπτοιτην
τυψοιτην τυψοισθην τυψαισθην· ουχ ομοφωνουσι γαρ τοις ιδιοις δευτεροις, επειδη
ουτε εις ˉσˉι ληγουσιν ουτε εις ˉτˉαˉι τα τριτα των πληθυντικων. Πληθυντικα.
Τυπτοιμεν. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉι ευκτικα τροπηι της ˉμˉι εις ˉμˉεˉν το πρωτον
προσωπον των πληθυντικων ποιουσιν, οιον τυπτοιμι τυπτοιμεν, τετυφοιμι
τετυφοιμεν, τυψαιμι τυψαιμεν, τυψοιμι τυψοιμεν. Τυπτοιτε. Ἰστεον οτι τα εις
ˉμˉεˉν ευκτικα τροπηι του ˉμˉεˉν εις ˉτˉε 264 το δευτερον των πληθυντικων
ποιουσι μετα του φυλαττειν την παρα ληγουσαντα γαρ ευκτικα ουδεποτε τρεπουσι
την παραληγουσαν οιον τυπτοιμεν τυπτοιτε, λεγοιμεν λεγοιτε, βοωιμεν βοωιτε,
τετυφοιμεν τετυφοιτε, τυψαιμεν τυψαιτε, τυφθειημεν τυφθειητε, δαρειημεν
 

156
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δαρειητε, νυγειημεν νυγειητε. Τυπτοιεν. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉεˉν ευκτικα, ει μεν
διφθογγωι παρα ληγονται, αποβοληι του ˉμ το τριτον προσωπον των πληθυντικων
ποι ουσιν, οιον τυπτοιμεν τυπτοιεν, λεγοιμεν λεγοιεν, τυψαιμεν τυψαιεν, τυψοιμεν
τυψοιεν, τετυφοιμεν τετυφοιεν, ποιοιμεν ποιοιεν, βοωιμεν βοωιεν, γελωιμεν γελωιεν,
τρυγωιμεν τρυγωιεν, χρυσοιμεν χρυσοιεν· ει δε ενι φωνηεντι παραληγονται, τροπηι
της ˉμˉεˉν εις ˉσˉαˉν το τριτον προσ ωπον των πληθυντικων ποιουσιν, οιον
τυφθειημεν τυφθειησαν, δαρειη μεν δαρειησαν, νυγειημεν νυγειησαν. Ἀμελει απο
του δοιημεν και το τριτον προσωπον των πληθυντικων δοιησαν γινεται, επειδη ενι
φωνηεντι παραληγεται· ηνικα δε γενηται κατα συγκοπην του ˉη το πρωτον δοιμεν,
ως το <Ν 378> δοιμεν δ' Ἀτρειδαο θυγατρων ειδος αριστην, τοτε και το τριτον των
πληθυντικων δοιεν γινεται κατα αποβολην του ˉμ, επειδη διφθογγωι παραληγεται,
οιον <Α 18> υμιν μεν θεοι δοιεν. Παρακειμενου και υπερσυντελικου.Τετυφοιμι.
Ἰστεον οτι κανονιζεται το ευκτικον του ενεργητικου παρακειμενου και
υπερσυντελικου και του μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου τουτον τον
τροπον· η γενικη της μετοχης του ενεργη τικου παρακειμενου και υπερσυντελικου
και η γενικη της μετοχης του μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου, τρεπουσαι
την τελευταιαν συλ λαβην εις ˉμˉι και προ του ˉμ δεχομεναι το ˉι, το ευκτικον
ποιουσιν, η ενεργητικη το ενεργητικον και η μεση το μεσον, οιον τετυφοτος τετυ
φοιμι, πεποιηκοτος πεποιηκοιμι, τετυποτος τετυποιμι, δεδουποτος δε δουποιμι,
πεποιθοτος πεποιθοιμι. Ἰστεον δε οτι ταυτα, ει και εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ'
οξειας τασεως, αλλ' ουν ουκ εχουσιν αυτην δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον τετυφως
τετυφοτος, πεποιθως πεποιθο τος, και τουτου χαριν ουκ εχουσιν εις ˉηˉν καθαρον
το ευκτικον· εκεινα γαρ εις ˉηˉν καθαρον εχουσι το ευκτικον, οσα εχουσι την
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον τυφθεις
τυφθεντος τυφθειην, δαρεις δαρεντος δαρειην, νυγεις νυγεντος νυγειην, γνους 265
γνοντος γνοιην. Σεσημειωται το ειδειην· τουτο γαρ ει και εχει την μετοχην εις ˉς
μετ' οξειας τασεως, οιον ειδως ειδοτος, αλλ' ουκ εχει αυτην δια του ˉνˉτ
κλινομενην, και ουκ ωφειλεν εις ˉηˉν καθαρον εχειν το ευκτικον· αλλ' εστιν ειπειν,
οτι ωσπερ απο του περιπατοιμι γεγονε περιπατοιην αττικως κατα τροπην της ˉμˉι
εις ˉηˉν, τον αυτον τροπον και απο του ειδως ειδοτος γεγονεν ειδοιμι, ωσπερ
τετυφως τετυφοτος τετυ φοιμι, και απο του ειδοιμι γεγονεν ειδοιην κατα τροπην
Ἀττικην της ˉμˉι εις ˉηˉν, και κατα τροπην του ˉο εις το ˉε ειδειην. Τετυφοις,
τετυφοι. ∆υικα· τετυφοιτον, τετυφοιτην. Πληθυντικα· τετυφοιμεν, τετυφοιτε,
τετυφοιεν· ειρηται. Μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου.Τετυποιμι, τετυποις,
τετυποι. ∆υικα· τετυποιτον, τετυ ποιτην. Πληθυντικα· τετυποιμεν, τετυποιτε,
τετυποιεν· ειρη ται και η περι τουτων διδασκαλια. Ἀοριστου πρωτου.Τυψαιμι.
Ἰστεον οτι εστι τυψας τυψαντος η γενικη της μετοχης, και λοιπον τρεπουσα την
τελευταιαν συλλαβην εις ˉμˉι, και προ του ˉμ δεχομενη το ˉι, και αποβαλλουσα τα
μη δυναμενα συνεκφωνηθηναι στοι χεια, φημι δη το ˉν, το ευκτικον ποιει, οιον
τυψαιμι· ει γαρ και εχει τουτο την μετοχην εις ˉς και δια του ˉνˉτ κλινομενην, αλλ'
ουκ εχει αυτην οξυτονον, και τουτου χαριν ουκ εχει εις ˉηˉν καθαρον το ευκτικον.
∆ει δε γινωσκειν, οτι τα ευκτικα του πρωτου αοριστου ενεργητικου οι Αιολεις δια
του ˉεˉιˉα προφερονται, οιον τυψαιμι τυψεια, ποιησαιμι ποιησεια, υποστρεψαιμι
υποστρεψεια· και τωι μεν πρωτωι προσωπωι οι Αιολεις μονοι κεχρηνται, τωι δε
δευτερωι και τριτωι και οι Ἀθηναιοι, οιον τυψειας τυψειε και τυψειαν το τριτον των
πληθυντικων, τισειας τισειε και τισειαν το τριτον των πληθυντικων, ως παρα τωι
ποιητηι <Α42> τισειαν ∆αναοι εμα δακρυα σοισι βελεσσι, και παλιν υποστρεψειας,
<Γ407> μηδ' ετι σοισι ποδεσσιν υποστρεψειας <Ὄλυμπον>, και υποστρεψειαν το
τριτον των πληθυντικων. Ἰστεον δε οτι τα τοιαυτα ευκτικα ευχην δηλουσι
 

157
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πραγματος οφειλοντος πληρωθηναι· ο γαρ λεγων γραψειας ευχεται ινα εις περας
ελθηι του 266 γραψαι, και ο λεγων ποιησειας ευχεται ινα εις περας ελθηι του ποιησαι·
οθεν ου δει λεγειν τινι ζησειας, επειδη ευρισκηι ευχομενος ινα εις το περας ελθηι της
ζωης, ηγουν ινα αποθανηι, και λοιπον ευρισκηι καταρω μενος αυτωι. Τυψαις, τυψαι.
∆υικα· τυψαιτον, τυψαιτην. Πλη θυντικα· τυψαιμεν, τυψαιτε, τυψαιεν· ειρηται.
Ἀοριστου δευτερου.Τυποιμι. Ἰστεον οτι εστι τυπων τυποντος η γενικη της μετοχης,
και λοιπον τρεπουσα την τελευταιαν συλλαβην εις ˉμˉι, και προ του ˉμ δεχομενη το
ˉι, και αποβαλλουσα τα μη δυναμενα συνεκφωνηθηναι στοι χεια, φημι δη το ˉν,
ποιει το ευκτικον, οιον τυποιμι· ει γαρ και εχει τουτο την μετοχην οξυτονον και δια
του ˉνˉτ κλινομενην, αλλ' ουν ουκ εχει αυτην εις ˉς, και τουτου χαριν ουκ εχει εις
ˉηˉν καθαρον το ευκτι κον. Τυποις, τυποι. ∆υικα· τυποιτον, τυποιτην. Πληθυντικα·
τυποιμεν, τυποιτε, τυποιεν· ειρηται. Μελλοντος πρωτου.Τυψοιμι. Ἰστεον οτι εστι
τυψων τυψοντος η γενικη της μετοχης, και λοιπον τρεπουσα την τελευταιαν
συλλαβην εις ˉμˉι, και προ του ˉμ δεχομενη το ˉι, και αποβαλλουσα τα μη δυναμενα
συνακουσθηναι στοι χεια, φημι δη το ˉν, ποιει το ευκτικον, οιον τυψοιμι. Τυψοις,
τυψοι. ∆υικα· τυψοιτον, τυψοιτην. Πληθυντικα· τυψοιμεν, τυψοιτε, τυψοιεν.
Μελλοντος δευτερου.Τυποιμι. Ἰστεον οτι εστιν η μετοχη του δευτερου μελλοντος
τυπων τυπουντος, και λοιπον τρεπουσα την τελευταιαν συλλαβην εις ˉμˉι, και προ
του ˉμ δεχομενη το ˉι, και αποβαλλουσα τα μη δυναμενα συν αυτωι εκφωνηθηναι
στοιχεια, φημι δη το ˉν, το ευκτικον ποιει, και ωφειλεν ειναι τυπουιμι δια του ˉο και
ˉυ και ˉι· αλλ' επειδη τρια φωνηεντα ου δυνανται εν μιαι συλλαβηι
παραλαμβανεσθαι, αναγκη εν εξ αυτων αποβληθηναι, και επειδη ουτε το ˉο ηδυνατο
αποβληθηναι ουτε το ˉι δια την προλεχθεισαν αιτιαν, τουτου χαριν απεβληθη το ˉυ,
και γεγονε τυποιμι το ευκτικον δια της ˉοˉι διφθογγου. Ταυτα μεν εν 267 τουτοις.
Ἰστεον δε οτι το ευκτικον του δευτερου αοριστου του ενεργη τικου και του δευτερου
μελλοντος, ει και τηι φωνηι συνεπεσον, αλλ' ουν τωι τονωι διαστελλονται· και γαρ το
μεν ευκτικον του δευτερου αοριστου προπαροξυνεται, οιον τυποιμι, το δε ευκτικον
του δευτερου μελλοντος προπερισπαται, οιον τυποιμι. Τυποις, τυποι. ∆υικα·
τυποιτον, τυποιτην. Πληθυντικα· τυποιμεν, τυποιτε, τυποιεν· ειρηται. Ευκτικα
παθητικα χρονου ενεστωτος και παρατατικου.Τυπτοιμην. Ἐνταυθα το ευκτικον του
ενεστωτος και παρατατι κου των παθητικων κανονιζει. Ἔστι δε ειπειν καθολικον
κανονα τοιουτον· παν οριστικον παθητικον η μεσον εχον το ˉμ κλιτικον, τρεπον την
εσχατην εις ˉμˉηˉν, εαν μη εχηι αυτην εις ˉμˉηˉν, εαν δε εχηι αυτην εις ˉμˉηˉν,
φυλαττον αυτην, και αποβαλλον την εν αρχαις κλιτικην εκτασινδηλονοτι χωρις του
παρακειμενου, ουτος γαρ, ως εν τοις προλαβουσιν ειρηται, ουδαμου αποβαλλει την
εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασινκαι προ του ˉμ δεχομενον το ˉι, χωρις των της
τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι, το ευκτικον ποιει, οιον τυπτομαι τυπτοιμην, λεγο
μαι λεγοιμην, βοωμαι βουμην, γελωμαι γελυμην, τιθεμαι τιθειμην, ιστα μαι
ισταιμην, διδομαι διδοιμην, πεποιημαι πεποιηιμην, νενοημαι νενοηιμην, ετυψαμην
τυψαιμην, τεθεμαι τεθειμην, εσταμαι εσταιμην, δεδομαι δε δοιμην, ετυπομην
τυποιμην, τυφθησομαι τυφθησοιμην, τυψομαι τυψοιμην, τετυψομαι τετυψοιμην.
Τουτων ουτως εχοντων απο του τυπουμαι και ποιουμαι και χρυσουμαι ωφειλε το
ευκτικον γενεσθαι τυπουΐμην και ποιουΐμην και χρυσουΐμην δια του ˉο και ˉυ και ˉι
της εσχατης τραπεισης εις ˉμˉηˉν και προ του ˉμ του ˉι προσελθοντος· αλλ' επειδη
τρια φωνηεντα ου δυνανται εν μιαι συλλαβηι παραλαμβανεσθαι, αναγκη εν εξ αυτων
αποβληθηναι· και επειδη ουτε το ˉο ηδυνατο αποβληθηναι ουτε το ˉι, δια την
προλεχθεισαν αιτιαν εν τηι περι του ποιοιμι και χρυσοιμι διδα σκαλιαι, τουτου χαριν
απεβληθη το ˉυ, και γεγονε τυποιμην και ποιοιμην και χρυσοιμην δια της ˉοˉι
διφθογγου. Ταυτα μεν εν τουτοις. 268
 

158
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἰστεον δε οτι εαν ευρεθηι εν τωι παθητικωι παρακειμενωι προ του ˉμ ετερον
συμφωνον, τοτε το ευκτικον δια μετοχης αναπληρουται και υπαρκτικου ρηματος,
οιον τετυμμαι τετυμμενος ειην, περι ων εκεισε γενομενοι μαθησομεθα. Προσκειται
<εν> τωι κανονι χωρις των της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι, επειδη τα ευκτικα
τουτων ουκ εχουσι το ˉι προ του ˉμ, ζευγνυμην γαρ και ομνυμην και ολλυμην χωρις
του ˉι· ουκ εχουσι δε ταυτα το ˉι κατα την παραληγουσαν, επειδη ουδεποτε μετα την
ˉυˉι διφθογγον συμφωνον ευρισκεται επιφερομενον, οιον υιος υιωνος αρπυια μυια
αιθυια. Προσκειται εν τωι κανονι εχον το ˉμ κλι τικον δια το εδαμην, τουτου γαρ το
ευκτικον ουκ εστιν εις ˉμˉηˉν αλλ' εις ˉηˉν καθαρον, οιον δαμειην· αλλ' ουκ
αντικειται ημιν, επειδη ουκ εχει το ˉμ κλιτικον αλλα θεματικον· απο γαρ του
ενεστωτος εχει αυτο, δαμνω γαρ εστιν ο ενεστως και εχει το ˉμ. Προσκειται εν τωι
κανονι παθητικον η μεσον δια το τρεμω, τουτο γαρ ουκ εχει εις ˉμˉηˉν το ευκτικον
αλλ' εις ˉμˉι, τρεμοιμι γαρ, ως τυπτοιμι, αλλ' ενεργητικον εστιν· αλλως τε δε ουδε
εχει το ˉμ κλιτικον αλλα θεματικον, θεμα γαρ εστι το τρεμω και εχει το ˉμ. Τυπτοιο.
Ἰστεον οτι παν τριτον ευκτικον ενικον εις ˉτˉο ληγον αποβοληι του ˉτ το δευτερον
προσωπον ποιει, οιον τυπτοιτο τυπτοιο, λεγοιτο λεγοιο, ποιοιτο ποιοιο, βοωιτο βοωιο,
τυψαιτο τυψαιο, λαβοιτο λαβοιο, τυφθησοιτο τυφθησοιο, χρυσοιτο χρυσοιο· ου
συναιρουνται δε τα φωνηεντα ενταυθα, επειδη το ˉι κωλυει, μεσου γαρ οντος του ˉι
ουδεποτε συναιρεσις γινεται των φωνηεντων· αμελει εν τωι τωι εμωι πρωτον
αποβαλλεται το ˉι του τωι αρθρου, και ουτω γινεται η κρασις, οιον τωμωι· ει δε τις
ειποι, διατι μη και εν τοις δευτεροις προσωποις αποβαλλεται το ˉι και κρασις γινεται
των φωνηεντων, λεγομεν, οτι ου δυναται αποβληθηναι το ˉι, επειδη των ευκτικων
χαρακτηριστικον εστι το ˉι, οιον τυπτοιμι τυπτοις τυπτοι, τυφθειην τυφθειης
τυφθειη. Περι δε του ειπειν τον τεχνικον εν τωι κανονι οσα των ευκτικων εν τωι
τριτωι προσωπωι εχει κλιτικον το ˉτ, λεγομεν, οτι ου προς αντιδιαστολην των αλλων
εγκλισεων ειπε τουτο, αλλ' αυτο το ον· και γαρ και επι των οριστι κων πολλακις
αποβαλλει το τριτον προσωπον το ˉτ, και ουτως αποτελει το δευτερον, οιον
τυπτεται τυπτεαι, ετυπτετο ετυπτεο· μηποτε δε εστιν ειπειν, οτι προς αντιδιαστολην
των οριστικων ειπε των ευκτικων, επειδη επι μεν των ευκτικων παντως αποβοληι
του ˉτ εκ του τριτου γινεται το δευτερον, ως εδηλωσαν τα προλεχθεντα
παραδειγματα, επι δε των 269 οριστικων ου παντως αποβοληι του ˉτ, αλλ' εστιν οτε
και τροπηι του ˉτ εις ˉς, ως εν τηι περι των οριστικων διδασκαλιαι εγνωσθη ημιν.
Προσ κειται δε ηνικα εχει κλιτικον το ˉτ, δια το τυπτοι· τουτο γαρ ου ποιει το
δευτερον προσωπον αποβοληι του ˉτ, ουδε γαρ λεγομεν το δευ τερον προσωπον
τυποι, αλλα τυπτοις· αλλ' ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ εχει το ˉτ κλιτικον αλλα
θεματικον, τυπτω γαρ εστιν ο ενεστως και εχει το ˉτ. Τυπτοιτο. Ἰστεον οτι τα εις
ˉμˉηˉν ευκτικα τροπηι της ˉμˉηˉν εις ˉτˉο το τριτον ποιουσιν, και φυλαττουσι την
παραληγουσαν, οιον τυπτοι μην τυπτοιτο, λεγοιμην λεγοιτο, ποιοιμην ποιοιτο,
βουμην βοωιτο, χρυ σοιμην χρυσοιτο, τυψαιμην τυψαιτο, τυψοιμην τυψοιτο. ∆υικα.
Τυπτοιμεθον, τυπτοισθον, τυπτοισθην. Ἰστεον οτι το μεν πρωτον των δυικων ουκ
επιλιμπανει ενταυθα, επειδη το πρωτον προσωπον των πληθυντικων ουκ εχει το ˉμ
επι της τελευταιας συλ λαβης, τυπτοιμεθα γαρ εστι το πρωτον προσωπον των
πληθυντικων· κανονιζεται δε εκ του πρωτου προσωπου των πληθυντικων τροπηι της
ˉθˉα εις ˉθˉοˉν, οιον τυπτοιμεθα τυπτοιμεθον· το δε δευτερον των δυικων εκ του
δευτερου των πληθυντικων γεγονε τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον τυπτοισθε
τυπτοισθον· το δε τριτον των δυικων εκ του ιδιου δευτερου γεγονε τροπηι του ˉο εις
ˉη, <οιον τυπτοισθον τυπτοισθην>· καθολου γαρ εν τοις ευκτικοις, ως ειρηται, τα
τριτα των δυικων εις ˉηˉν ληγουσιν· ουχ ομοφωνει γαρ το τριτον των δυικων τωι
δευτερωι, επειδη <εν τοις ευκτικοις> ουτε εις ˉσˉι ληγει ουτε εις ˉτˉαˉι το τριτον
 

159
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

των πληθυντικων. Πληθυντικα. Τυπτοιμεθα. Ειρηται εν τοις οριστικοις, οτι παν
πρωτον προσωπον ενικον εχον το ˉμ κλιτικον μετα μακρας τροπηι της εσχατης εις
ˉμˉεˉθˉα το πληθυντικον ποιει, οιον τυπτομαι τυπτομεθα, πεποιημαι πεποιημεθα,
ετυψαμην ετυψαμεθα· ουτως <ουν> και τυπτοι μην τυπτοιμεθα και τυψαιμην
τυψαιμεθα. Τυπτοισθε. Ειρηται οτι παν τριτον ενικον εχον το ˉτ κλιτικον τρεπον την
τελευταιαν συλλαβην εις ˉθˉε το δευτερον των πληθυντικων ποιει· και ει μεν
καθαριευει το ˉτ, και το ˉς προσλαμβανει το δευτερον των πληθυντικων, οιον
τυπτεται τυπτεσθε, πεποιηται πεποιησθε, ετυ ψατο ετυψασθε, ει δε συμφωνωι
παραληγεται, φυλαττει αυτο, οιον κεκαρται κεκαρθε, τετιλται τετιλθε, πλην ει μη
πω ψιλον ον δια ασυν 270 ταξιαν τραπηι εις το δασυ, οιον νενυκται νενυχθε,
τετυπται τετυφθε· ψιλα γαρ ψιλων ηγουνται και δασεα δασεων και μεσα μεσων κατα
συλ ληψιν, οιον <κτυπος> πτωσις φθονος χθων εβδομας εριγδουπος· ουτω και απο
του τυπτοιτο γινεται το δευτερον προσωπον των πληθυντικων τροπηι της
τελευταιας συλλαβης εις ˉθˉε, και του ˉς προσελθοντος δια το καθαριευειν το ˉτ.
Ἰστεον δε οτι οι λοιποι προσδιορισμοι του κανονος τουτου ουχ αρμοζουσι τοις
ευκτικοις· το γαρ ει δε ψιλωι παραληγε ται, εις δασυ αυτο τρεπει, ουχ αρμοζει τοις
ευκτικοις, ουδε γαρ εχουσι τα ευκτικα εν τωι τριτωι προσωπω των ενικων προ του ˉτ
ψιλον, η ολως δυο συμφωνα, οιον τυπτοιτο τυψοιτο λαβοιτο· αλλ' εστιν ειπειν, οτι
εν τοις οριστικοις ευρισκεται πολλακις εν τωι τριτωι προσωπωι των ενικων προ του ˉτ
ψιλον, οιον τετυπται νενυκται, οπου και εν πρωτοις ελεχθη ο κανων ουτος· ενταυθα
ουν εκεινου του κανονος μνημονευει του προλεχθεντος του καθολικου, και ουκ
ηδυνατο παραλιπειν τον προσδιορισμον τουτον, ει και μη εστιν εν τοις ευκτικοις προ
του ˉτ ψιλον, επειδη μερικον εποιει τον κανονα και ουκετι ευρισκεται λεγων τον
κανονα τον ειρημενον ανωτερω. Τυπτοιντο. Ειρηται, οτι παν τριτον ενικον εχον το
ˉτ κλιτικον, προ του ˉτ λαμβανον το ˉν και την παραληγουσαν φυλαττον του ιδιου
πρωτου προσωπου ενικου, το τριτον των πληθυντικων ποιει, οιον τυπτεται
τυπτονται οτι τυπτομαι, πεποιηται πεποιηνται οτι πεποιημαι· ουτως ουν και
τυπτοιτο τυπτοιντο οτι τυπτοιμην. Παρακειμενου και υπερσυντελικου.Τετυμμενος
ειην. Ἰστεον οτι ηνικα ο παθητικος παρακειμενος ο οριστικος ουκ εχει προ του ˉμ
συμφωνον, τοτε τωι κοινωι κανονι γινε ται το ευκτικον, τουτεστι τρεπον την εσχατην
εις ˉμˉηˉν και προ του ˉμ δεχομενον το ˉι, οιον τεθεμαι τεθειμην, κεκλημαι
κεκληιμην, δεδεμαι δεδειμην, πεποιημαι πεποιηιμην, νενοημαι νενοηιμην, της εν
αρχαις κλι τικης εκτασεως φυλαττομενης, επειδη, <ως> εν τοις προλαβουσιν εμα
θομεν, ο παρακειμενος ουδαμου αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτι κην εκτασιν·
ουτε γαρ εν ταις μετοχαις αποβαλλει <αυτην> ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν.
Ἡνικα δε ο παθητικος παρακειμενος ο οριστι κος εχει προ του ˉμ συμφωνον η το ˉυ
φωνηεν, τοτε το ευκτικον δια 271 μετοχης αναπληρουται και υπαρκτικου ρηματος·
συμφωνον μεν προ του ˉμ, οιον τετυμμαι τετυμμενος ειην, κεκαρμαι κεκαρμενος
ειην, λελεγμαι λελεγμενος ειην, το δε ˉυ προ του ˉμ, οιον τεθυμαι τεθυμενος ειην,
λε λυμαι λελυμενος ειην, πεπαιδευμαι πεπαιδευμενος ειην, λελουμαι λελου μενος
ειην. ∆ια τουτο δε <τουτο> γινεται, επειδη τα εις ˉμˉηˉν ευκτικα θελουσι προ του ˉμ
διφθογγον εχειν την μετα του ˉι, οιον τυπτοιμην τυψαιμην· εαν ουν, ηνικα ευρεθηι
προ του ˉμ το ˉυ, γενηται ευκτικον κατα την αναλογιαν του ˉι προ του ˉμ
προσερχομενου, μελλει ειναι το ευκτικον τεθυιμην και λελυιμην, οπερ εστιν
αδυνατον· ως γαρ πολ λακις εμαθομεν, ουδεποτε μετα την ˉυˉι διφθογγον
συμφωνον ευρισκεται επιφερομενον, οιον μυια και τα λοιπα· αλλα και ηνικα ευρεθηι
προ του ˉμ συμφωνον, εαν γενηται το ευκτικον κατα αναλογιαν, μελλει του ˉι προ
του ˉμ προσερχομενου ειναι το ευκτικον τετυμιμην και εφθαριμην και λελεγιμην
και εσπαριμην, και ουκετι ευρισκεται προ του ˉμ το ˉι εν διφθογγωι, οπερ εστιν
 

160
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ατοπον· ως γαρ ειρηται, τα εις ˉμˉηˉν ευκτικα θελουσι προ του ˉμ διφθογγον εχειν
την μετα του ˉι, οιον τυπτοιμην τυψαιμην τυφθησοιμην· τουτου ουν χαριν ηνικα
ευρεθηι προ του ˉμ συμφωνον η το ˉυ εν τωι παθητικωι παρακειμενωι τωι οριστικωι, το
ευκτι κον δια μετοχης αναπληρουται και υπαρκτικου ρηματος. Ει δε τις ειποι, και
γενεσθω κατα υπερβιβασμον του ˉι, ινα ευρεθηι εν διφθογγωι το ˉι, οιον τετυιμμην
λελειγμην εσπαιρμην, λεγομεν, οτι πρωτον μεν εν τωι τετυιμμην ευρεθησεται μετα
την ˉυˉι διφθογγον συμφωνον επιφερομε νον, οπερ <εστιν> αδυνατον· αλλως τε δε
εν τωι λελειγμην και εσπαιρμην ουχ ευρεθησεται το ˉι εν διφθογγωι προ του ˉμ, αλλα
προ του ετερου συμφωνου, οπερ εστιν αδυνατον· ως γαρ ειρηται, τα εις ˉμˉηˉν
ευκτικα προ του ˉμ θελουσιν εχειν την μετα του ˉι διφθογγον, οιον τυπτοιμην
τυψαιμην. Ει δε τις ειποι, και αποβαλεσθω το προ του μ συμφωνον, και λοιπον
ευρισκεται προ του ˉμ το ˉι εν διφθογγωι, οιον λελειμην εσπαιμην, λεγομεν, οτι εαν
αποβληθηι το εν συμφωνον, ασημαντος μενει η λεξις. Τετυμμενος ειηςειη·
τετυμμενω ειητονειητην· τετυμμενοι ειημενειητεειησαν. 272 Ἀοριστου
πρωτου.Τυφθειην. Ἰστεον οτι τα εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και
δια του ˉνˉτ κλινομενην εις ˉηˉν καθαρον εχουσι το ευκτικον, οιον τυφθεις
τυφθεντος τυφθειην, λεχθεις λεχθεντος λεχθειην, δαρεις δαρεντος δαρειην.
Προσκειται δε εις ˉς δια το λαβων λαβοντος λαβοιμι· ιδου γαρ τουτο εχει την
μετοχην εν οξειαι τασει και δια του ˉνˉτ κλινομενην, και ομως ουκ εχει το ευκτικον
εις ˉηˉν καθαρον, αλλ' εις ˉμˉι, αλλ' ουκ εχει την μετοχην εις ˉς· προσκειται μετ'
οξειας τασεως δια το τυψας τυψαντος τυψαιμι· ιδου γαρ τουτο εχει την μετοχην εις
ˉς και δια του ˉνˉτ κλινομενην, και <ομως> ουκ εχει το ευκτικον εις ˉηˉν καθαρον,
αλλ' εις ˉμˉι [οιον τυψαιμι], αλλ' ουκ εχει την μετοχην μετ' οξειας τασεως·
προσκειται και δια του ˉνˉτ κλινομενην δια το τετυφως τετυφοτος τετυφοιμι· ιδου
γαρ τουτο εχει την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, και ομως ουκ εχει το ευκτικον
εις ˉηˉν καθαρον, αλλ' εις ˉμˉι, αλλ' ουκ εχει την μετοχην δια του ˉνˉτ
κλινομενην. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Κανονιζονται δε ταυτα, φημι δη το τυφθειην και δαρειην και τα ομοια,
τουτον τον τροπον· πασα μετοχη εις ˉς ληγουσα μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ
κλινομενη, τρεπουσα το τελος της γενικης εις ˉηˉν και προσλαμβανουσα κατα την
παραληγουσαν το ˉι και αποβαλλουσα τα μη δυναμενα συνεκφωνηθηναι στοιχεια,
το ευκτικον ποιει, οιον τυφθεις τυφθεντος τυφθειην, νυγεις νυγεντος νυγειην,
δαρεις δαρεντος δαρειην, τιθεις τιθεντος τιθειην, στας σταντος σταιην, δους δοντος
δοιην, γνους γνοντος γνοιην· περι γαρ των ευκτικων της τεταρτης συζυ γιας των εις
ˉμˉι, οτι ταυτα ου παραληγονται διφθογγωι, εν τοις προ λαβουσιν ειρηκαμεν·
ζευγνυην <γαρ> και πηγνυην και ομνυην χωρις του ˉι. Τυφθειης, τυφθειη ∆υικα·
τυφθειητον, τυφθειητην. Πλη θυντικα· τυφθειημεν, τυφθειητε, τυφθειησαν.
Ἀοριστου δευτερου.Τυπειην, τυπειης, τυπειη. ∆υικα· τυπειητον, τυπειητην.
Πληθυντικα· τυπειημεν, τυπειητε, τυπειησαν· ειρηται και ο περι αυτου λογος εν τηι
διδασκαλιαι <του πρωτου αοριστου>. 273 Μεσου αοριστου πρωτου.Τυψαιμην· απο του
ετυψαμην γεγονεν αποβοληι της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως, και προ του ˉμ του ˉι
προσελθοντος. Τυψαιο, τυψαιτο. ∆υικα· τυψαιμεθον, τυψαισθον, τυψαισθην. Πλη
θυντικα· τυψαιμεθα, τυψαισθε, τυψαιντο. Μεσου αοριστου δευτερου.Τυποιμην· απο
του ετυπομην γεγονε τυποιμην αποβοληι της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως, και προ του
ˉμ του ˉι προσελθοντος. Τυποιο, τυποιτο. ∆υικα· τυποιμεθον, τυποισθον, τυποισθην.
Πλη θυντικα· τυποιμεθα, τυποισθε, τυποιντο. Μελλοντος πρωτου.Τυφθησοιμην· απο
του τυφθησομαι γεγονε τροπηι της εσχατης εις ˉμˉηˉν, και προ του ˉμ του ˉι
προσελθοντος. Τυφθησοιο, τυφθη σοιτο. ∆υικα· τυφθησοιμεθον, τυφθησοισθον,
τυφθησοισθην. Πληθυντικα· τυφθησοιμεθα, τυφθησοισθε, τυφθησοιντο. Μελλοντος
 

161
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δευτερου.Τυπησοιμην· απο του τυπησομαι γεγονε τροπηι της εσχατης εις ˉμˉηˉν, και
προ του ˉμ του ˉι προσελθοντος. Τυπησοιο, τυπησοιτο. ∆υικα· τυπησοιμεθον,
τυπησοισθον, τυπησοισθην. Πληθυντικα· τυπησοιμεθα, τυπησοισθε, τυπησοιντο.
Μεσου μελλοντος πρωτου.Τυψοιμην· απο του τυψομαι γεγονε τροπηι της εσχατης εις
ˉμˉηˉν, και προ του ˉμ του ˉι προσελθοντος. Τυψοιο, τυψοιτο. ∆υικα· τυψοιμεθον,
τυψοισθον, τυψοισθην. Πληθυντικα· τυψοιμεθα, τυψοισθε, τυψοιντο. Μεσου
μελλοντος δευτερου.Τυποιμην. Ἰστεον οτι απο του τυπουμαι τροπηι της εσχατης εις
ˉμˉηˉν, και προ του ˉμ του ˉι προσερχομενου, εδει ειναι το ευκτικον τυ πουιμην δια
του ˉο και ˉυ και ˉι, αλλ' επειδη τρια φωνηεντα ου δυνανται εν μιαι συλλαβηι
παραλαμβανεσθαι, αναγκη εν εξ αυτων αποβληθηναι· και επειδη ουτε το ˉο ηδυνατο
αποβληθηναι ουτε το ˉι, δια την προ λεχθεισαν αιτιαν εν τηι περι του ποιοιμι και
χρυσοιμι διδασκαλιαι, τουτου χαριν απεβληθη το ˉυ, και γεγονε τυποιμην δια της
ˉοˉι διφθογγου 274 το ευκτικον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι και το ευκτικον
του δευτερου μεσου αοριστου τυποιμην εστιν, και το ευκτικον του δευ τερου
<μεσου> μελλοντος ομοιως τυποιμην εστιν· διακρινονται δε ταυτα κατα το δευτερον
και τριτον προσωπον τωι τονωι· το μεν γαρ δευτερον και τριτον προσωπον το
ευκτικον του δευτερου αοριστου προπαροξυνε ται, οιον τυποιο τυποιτο, το δε
δευτερον και τριτον προσωπον το ευκτικον του δευτερου μελλοντος προπερισπαται,
οιον τυποιο, τυποιτο. ∆υικα· τυποιμεθον, τυποισθον, τυποισθην. Πληθυντικα· τυποι
μεθα, τυποισθε, τυποιντο· ειρηται. Μετ' ολιγον μελλοντος.Τετυψοιμην· απο του
τετυψομαι γεγονε τροπηι της εσχατης εις ˉμˉηˉν, και προ του ˉμ του ˉι
προσελθοντος· δια τουτο δε ουκ αποβαλλει ο μετ' ολιγον μελλων την εν αρχαις
αυτου κλιτικην εκτασιν, επειδη την αρχουσαν του παρακειμενου εχει, οιον τετυψαι
<τετυψομαι>, ο δε παρακειμενος, ως εν τοις προλαβουσιν ειρηται, ουδαμου
αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν, ουτε γαρ εν ταις μετοχαις
αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν· ει απεβληθη ουν η αρχουσα του
μετ' ολιγον μελλοντος, ευρισκετο η αρχουσα του παρακειμενου αποβαλ λομενη, ατε
δη η αυτη ουσα, οπερ εστιν αδυνατον. Τετυψοιο, τετυ ψοιτο. ∆υικα· τετυψοιμεθον,
τετυψοισθον, τετυψοισθην. Πληθυντικα· τετυψοιμεθα, τετυψοισθε, τετυψοιντο·
ειρηται. Περι υποτακτικων.Λεγει ο τεχνικος, οτι αι αλλαι των εγκλισεων μοναδικην
εχουσαι την σημασιαν εξ αυτης ονομαζονται, οιον η οριστικη εκ του μονως οριζειν,
η προστακτικη εκ του προσταττειν, η ευκτικη απο του ευχε σθαι, η απαρεμφατος εκ
του μη παρεμφαινειν, ηγουν εκ του μητε προσωπα σημαινειν μητε αριθμους μητε
θελημα ψυχης· η μεντοι υπο τακτικη ποικιλας εχουσα σημασιας, ως δειχθησεται, ουκ
ηδυνηθη απο μιας τουτων ονομασθηναι, αλλ' απο της συνταξεως ελαβε την ονομα
σιαν· και λεγεται υποτακτικη εκ του υποταττεσθαι ενι τουτων των 275 συνδεσμων,
φημι δη τωι ινα, τωι οφρα, τωι οπως, τωι εαν, τωι αν, τωι μη απαγορευτικωι επιρρηματι,
τωι οταν επιρρηματι και αυτωι μετα συν δεσμου, ενιοτε δε και τωι οφρα αιτιολογικωι
συνδεσμωι, και τωι εως επιρρηματι χρονικωι, ηνικα μεθ' εαυτων εχουσι και ετερους
συνδεσμους, οιον <Α 81, 82> ειπερ γαρ τε χολον γε και αυτημαρ καταπεψηι, Ἀλλα γε
και μετοπισθεν εχει κοτον, οφρα τελεσσηι, και εως ου αυγασηι το φως. Ταυτα μεν εν
τουτοις.
Ἰστεον δε οτι τα υποτακτικα εξ εχουσιν ονομασιας, τρεις απο της σημασιας,
και δυο απο της συνταξεως, και μιαν απο της φωνης. Και απο μεν της σημασιας
λεγονται αποτελεστικα και αιτιολογικα και δι στακτικα· και αποτελεστικα μεν, οιον
δος μοι το βιβλιον ινα αναγνω, τουτεστιν ινα αποτελεσω την αναγνωσιν·
αιτιολογικα δε, οιον ινα τιμηθω ελυπηθης, αιτιαν γαρ σημαινει· διστακτικα δε, οιον
εαν λου σωμαι υγιαινω, δισταγμον γαρ σημαινει· ου παντως γαρ αλλ' εαν λουσηται
υγιαινει. Ἀπο δε της συνταξεως υποτακτικα και επιζευκτικα καλουνται· και
 

162
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

υποτακτικα μεν καλουνται, καθο υποταττονται τουτοις τοις συνδεσμοις, φημι δη τωι
ινα, τωι οφρα, τωι οπως, τωι εαν· επι ζευκτικα δε, οτι επιζευγνυνται τουτοις τοις
συνδεσμοις. Ἀπο δε της φωνης λεγονται επηρμενα· επηρμενα δε λεγονται, καθο το
φωνηεν των οριστικων εις μειζον φωνηεν επαιρουσιν· και γαρ το ˉο επηρμενον
εχουσιν εις μειζον φωνηεν, τουτεστιν εις ˉω, οιον το μεν τυπτομαι δια του ˉο εστιν,
το δε εαν τυπτωμαι δια του ˉω. Τουτων ουτως εχοντων αξιον εστι ζητησαι, τι
δηποτε των υπο τακτικων εξ ονομασιας εχοντων, ως δεδεικται, τρεις μεν απο της ση
μασιας, δυο δε απο της συνταξεως, και μιαν απο της, φωνης, η απο της συνταξεως
ονομασια επεκρατησεν, και παντα κοινως υποτακτικα λεγονται. Ἔστιν ουν ειπειν
ταυτην την απολογιαν, οτι εκ του κοινως πασιν αρμοζοντος ονομαζονται· αρμοζει
γαρ πασι τοις καλουμενοις υποτακτικοις το υποταττεσθαι τουτοις τοις συνδεσμοις,
φημι δη τωι ινα, τωι οφρα, τωι οπως, τωι εαν· και γαρ ουτε εκ της φωνης ουτε εκ της
σημασιας ηδυναντο λαβειν την ονομασιαν· <και εκ μεν της> σημασιας ουκ ηδυναντο
λαβειν την ονομασιαν, επειδη ουχ αρμοζουσι πασιν αι σημασιαι, ουτε γαρ παντα
εισιν αιτιολογικα, ουτε παντα διστακτικα, 276 ουτε παντα αποτελεστικα· το γαρ δος
μοι το βιβλιον ινα αναγνω αποτελεστικον μονον εστιν, και ουτε διστακτικον ουτε
αιτιολογικον· και παλιν το ινα τιμηθω ελυπηθης αιτιολογικον μονον εστιν, και ουτε
διστακτικον ουτε αποτελεστικον· και παλιν το εαν λουσωμαι υγιαινω διστακτικον
μονον εστιν, και ουτε αιτιολογικον ουτε αποτελεστικον· επειδη ουν ουχ αρμοζουσι
πασιν αι σημασιαι, εικοτως ουκ ελαβον εκ της σημασιας την ονομασιαν. Ἐκ της
φωνης δε ουκ ελαβον την ονο μασιαν, επειδη ουχ αρμοζει πασιν η απο της φωνης
ονομασια· ουτε γαρ εισι παντα επηρμενα· το γαρ εαν τυπτω και εαν τυψω ουκ
εχουσιν επηρμενον το φωνηεν, αλλα το φωνηεν των οριστικων εφυλα ξαν, και τα
οριστικα γαρ αυτων δια του ˉω εισιν, οιον τυπτω και τυψω· επειδη ουν ουχ αρμοζει
<πασιν> η απο της φωνης ονομασια, εικοτως ουκ ελαβον εκ της φωνης την
ονομασιαν. Ἐξ αναγκης ουν η ονομασια η απο της συνταξεως επεκρατησεν· αυτη
γαρ, ως ειρηται, πασιν αρ μοζει· αρμοζει γαρ πασι τοις καλουμενοις υποτακτικοις το
υποταττεσθαι τουτοις τοις συνδεσμοις, φημι δη τωι ινα, τωι οφρα, τωι οπως, τωι εαν.
Τουτο δε αυτο και επι των συνδεσμων ευρισκομεν· οσοι μεν γαρ αυτων προς μιαν
εσχον σημασιαν, εξ αυτης ωνομασθησαν, οιον συμπλεκτικοι λεγονται απο του
συμπλεκειν τας φρασεις και τα πραγματα, ως το και λεγω και γραφω· διαζευκτικοι
δε απο του διαζευγνυειν και δια χωριζειν αλληλων τα πραγματα, οιον η νυξ εστιν η
ημερα· αιτιολο γικοι δε απο του αιτιαν σημαινειν, οιον ινα τιμηθω ελυπηθης. Οι
μεντοι παραπληρωματικοι διαφορους εχοντες σημασιαςσημαινουσι γαρ και μειωσιν,
ως ο γε, εν τουτωι γε χαρισαιμι, τουτεστι καν τουτωι τωι μικρωι, και εναντιωσιν
σημαινουσιν, ως ο περ, <Α 131> μη δ' ουτως, αγαθος περ εων, θεοεικελ' Ἀχιλλευ,
Κλεπτε νοωι, εναντιον γαρ τωι αγαθωι το παραλογιζεσθαι, και μεταβασιν σημαινου
σιν, ως ο δη, ως παρ' Ἀριστοφανει <Plut. 8> και ταυτα μεν δη ταυτα· τωι δε Λοξιαι,
μετεβη γαρ εφ' ετερον πραγμακαι μη δυναμενοι απο μιας αυτων κληθηναι δια το μη
αρμοζειν αυτην απασι τοις παραπληρωματικοις, απο του κοινως παρεπομενου πασιν
αυτοις, φημι δη του παραπληρουνπαραπληρουσι γαρ τας φρασειςπαρα
πληρωματικοι ωνομασθησαν. Τουτον ουν τον τροπον και η υποτακτικη εγκλισις
διαφορα εχουσα σημαινομενα, και μη δυναμενη, ως ειρηται, απο του ενος αυτων
ονομασθηναι δια το μη αρμοζειν αυτην πασιν, 277 απο της συνταξεως ωνομασθη,
και εκληθη υποτακτικη· αρμοζει γαρ πασι τοις καλουμενοις υποτακτικοις το
υποταττεσθαι τουτοις τοις συν δεσμοις, φημι δη τωι ινα, τωι οφρα, τωι οπως, τωι εαν.
Ἐαν δε τισι ειπηι, και ει αρα η ονομασια η απο της συνταξεως επεκρατησεν, διατι μη
λεγονται επιζευκτικα, και γαρ αυτη η ονομασια, ως προειρηται, απο της συνταξεως
εστιν, λεγομεν, οτι η των επιζευκτικων φωνη ατρι βης μαλλον εστι και ασυνηθης, η
 

163
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δε των υποτακτικων κοινοτερα και συνηθης· εικοτως ουν εκ της κοινοτερας και
συνηθεστερας ελαβον την ονομασιαν. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, διατι μη και τας
αλλας εγκλισεις υπο τακτικας καλουμεν· πολλακις γαρ και αυται υποταττονται
συνδεσμοις, οιον και τυπτε και λεγε, και περιπατω και γραφω, ει λεγοιμι, ει γρα
φοιμι, και γραφειν και αναγινωσκειν θελω. Και λεγομεν, οτι ουκ εστιν ομοιος ο
τροπος· τα μεν γαρ αλλα ρηματα δυνανται και χωρις συνδεσμων δηλωσαι τινα
λογον, οιον τυπτω τυπτε τυπτοιμι, η δε υποτακτικη εγκλισις ανευ συνδεσμου το
σημαινομενον ου δυναται δηλω σαι· το γαρ ινα τιμηθω ελυπηθης εαν ειπω ανευ
συνδεσμου, οιον τιμηθω ελυπηθης, ουκετι συζει το σημαινομενον· αλλως τε δε αι
μεν αλλαι εγκλισεις, ως ειρηται, εκ του σημαινομενου ελαβον την ονομα σιαν, η δε
υποτακτικη εγκλισις διαφορα σημαινομενα εχουσα <και> μη δυνηθεισα εκ του
σημαινομενου λαβειν την ονομασιαν, εξ αναγκης εκ της συνταξεως ελαβεν αυτην.
∆ηλουσι δε τα πραγματα η γινομενα, α εστιν ενεστω τος, η γενησομενα, α εστι
μελλοντος. Βουλεται ενταυθα ο τε χνικος αιτιαν ειπειν, δι' ην τα υποτακτικα εις ˉω
ληγουσιν η εις ˉμˉαˉι, οιον εαν τυπτω, εαν τυπτωμαι· και λεγει, οτι τα υποτακτικα η
γινο μενα πραγματα δηλουσιν, οιον εστιν ιδιον ενεστωτος, οιον εαν πραττω
ωφελουμαι, η γενησομενα πραγματα δηλουσιν, οιον εστιν ιδιον μελλοντος, οιον εαν
λουσωμαι υγιαινω· επειδη ουν τα υποτακτικα το σημαινομενον του ενεστωτος και
του μελλοντος εχουσιν, τουτου χαριν τας μεν καταληξεις των παρωιχημενων
απηρνησαντο, ανεδεξαντο δε τας καταληξεις των ενεστωτων και μελλοντων, οιον
τυπτω τυψω τυπτομαι τυψομαι. Ταυτα μεν ο τεχνικος.
Ἰστεον δε οτι κακως λεγει· πρωτον μεν γαρ ηνικα αιτιολογιαν σημαινουσι τα
υποτακτικα, γενομενα ηδη πραγματα δηλουσιν, απερ εστι παρωιχημενου, οιον ινα
πραξω εφθονησας μοι <αντι του διοτι 278 επραξα εφθονησας μοι>, και παλιν ινα
αναγνω ωφεληθην αντι του διοτι ανεγνων ωφεληθην· δευτερον δε ου δηλουσι τα
υποτακτικα γι νομενα πραγματα, απερ εστιν ενεστωτος, αλλ' αει γενησομενα, απερ
εστι μελλοντος· εν γαρ τωι λεγειν εαν πραττω ωφελουμαι περι μελλοντος γενεσθαι
πραγματος δισταζει τις, και παλιν εν τωι λεγειν ινα πραττω ηλθον μελλοντος δηλω
σημασιαν, ινα γαρ πραττω το μηπω γενομενον λεγω ελθειν· ως γαρ εν τοις ευκτικοις
εμαθομεν, αι λοιπαι εγκλισεις αι παρα την οριστικην, <λεγω> δη η απαρεμφατος και
η προστακτικη και η ευκτικη και η υποτακτικη, μελλοντος μονου εχουσι την
σημασιαν, και ουτε ενεστωτος ουτε παρωιχημενου. Ἔτι δε εαν και υποθωμεθα την
υποτακτικην εγκλισιν δια το εχειν σημασιαν ενεστωτος και μελλοντος, ως φησιν ο
τεχνικος, δια τουτο εις ˉω ληγειν η εις ˉμˉαˉι, και μη εχειν καταληξιν
παρωιχημενου δια το μηδε σημασιαν αυτου εχειν, ωφειλον μηδε αι λοιπαι εγκλισεις
αι παρα την οριστικην εχειν κατα ληξιν παρωιχημενου, επειδη και αυται μελλοντος
και μονου εχουσι την σημασιαν, ως εν τοις ευκτικοις μεμαθηκαμεν, οπερ ουκ
εφυλαχθη επ' εκεινων· ιδου γαρ το μεν προστακτικον του πρωτου αοριστου και μελ
λοντος του ενεργητικου τυψον εστιν, το δε προστακτικον του ενεστωτος και
παρατατικου τυπτε, εις ˉοˉν και εις ˉε, απερ παρωιχημενων εισι κατα ληξεις,
ετυπτον γαρ και ετυπτε. Ουκ αρα καλως ειπεν ο τεχνικος, οτι δια τουτο τα
υποτακτικα η εις ˉω ληγουσιν η εις ˉμˉαˉι, επειδη εν εστωτος και μελλοντος εχουσι
σημασιαν και ου παρωιχημενου. Κρειττον ουν εστι λεγειν, οτι αυται αι καταληξεις
χαρακτηριστικαι εισι των υπο τακτικων, τουτεστιν η εις ˉω και η εις ˉμˉαˉι, και μη
αποδιδοναι αιτιαν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι τινες εγκλισιν εκτην
εβουλοντο εισαγειν την υπο θετικην δια τα τοιαυτα, <ν 215> αλλ' αγε δη τα χρηματ'
αριθμησω και ιδωμαι, <Ζ 70> αλλ' ανδρας κτεινωμεν, <Ι 61> εξειπω και παντα
διιξομαι, λαβωμεν φαγωμεν δραμωμεν ποιησωμεν· υποθετικα δε λεγονται, επειδη
υποτιθεται τις και συμβουλευει το πρακτεον. Ταυτα δε τα υποθετικα ου λεγομεν
 

164
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αλλην εγκλισιν ειναι, επειδη ουκ εχουσιν ιδιας φωνας· αι γαρ φωναι αυτων
υποτακτικαι εισιν, ως εδηλωσαν τα προλεχθεντα παραδειγματα· περι τουτων δε
πλατυτερον εν τοις προσ τακτικοις διελαβομεν. 279 Ὑποτακτικα ενεργητικα χρονου
ενεστωτος και παρατατικου.Ἐαν τυπτω. Ἰστεον οτι ωσπερ εν τοις προστακτικοις
ουτω και εν τοις υποτακτικοις ολοι οι χρονοι συνεζευγμενοι εισιν· και γαρ
ενεστωτος και παρατατικου ομου φαμεν, και παρακειμενου και υπερ συντελικου
παλιν ομοιως <ομου>, και αοριστου και μελλοντος παλιν ομοιως ομου. Κανονιζει δε
ο τεχνικος τα ενεργητικα υποτακτικα του ενεστωτος και παρατατικου, και τα του
ενεργητικου και τα του μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου, <και τα του
πρωτου και τα του δευ τερου αοριστου και μελλοντος του ενεργητικου> τουτον τον
τροπον· οι τρεις παρωιχημενοι, ο παρατατικος φημι και ο παρακειμενος, ο τε
ενεργητικος και ο μεσος δηλονοτι, και ο αοριστος ο τε πρωτος και ο δευτερος, την
τελευταιαν τρεποντες εις ˉω και την εν αρχαις κλι τικην εκτασιν αποβαλλοντες το
υποτακτικον ποιουσιν, οιον ετυπτον εαν τυπτω, εγραφον εαν γραφω, τετυφα εαν
τετυφω, πεποιηκα εαν πε ποιηκω, τετυπα εαν τετυπω, ετυψα εαν τυψω, εγραψα εαν
γραψω, ετυπον εαν τυπω, ελαβον εαν λαβω· εμαθομεν δε εν τοις προλαβου σιν, οτι ο
παρακειμενος ουδαμου αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλι τικην εκτασιν· ουτε γαρ
εν ταις μετοχαις αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν, ως εν τοις
προλαβουσιν εμαθομεν. Μηδεις δε οιεσθω, τρεις μονον παρωιχημενους ειναι, παρα
το ειπειν τον τεχνικον οι τρεις παρωιχημενοι· τετταρες γαρ εισι παρωιχημενοι,
παρατατικος παρακειμενος υπερσυντελικος αοριστος· αλλ' επειδη οι τρεις ουτοι
παρωιχημενοι, λεγω δη ο παρατατικος και ο παρακειμενος και ο αορι στος,
κανονιζουσι και ποιουσι τα προλεχθεντα υποτακτικα, τουτου χαριν των τριων
μονων τουτων παρωιχημενων εμνημονευσεν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἔστι δε ειπειν
καθολικον κανονα περι των υποτακτικων μη εχον των το ˉμ κλιτικον τοιουτον· παν
<υποτακτικον> ενεργητικον η μεσον η παθητικον, μη εχον το ˉμ κλιτικον, <εκ> του
ιδιου οριστικου παρωιχη μενου τουτον τον τροπον κανονιζεται· πας παρωιχημενος
οριστικος, ειτε ενεργητικος ειτε μεσος ειτε παθητικος, μη εχων το ˉμ κλιτικον,
τρεπων την τελευταιαν συλλαβην εις ˉω μετα του αποβαλλειν την εν αρχαις αυτου
κλιτικην εκτασιν, χωρις του παρακειμενουουτος 280 γαρ ουκ αποβαλλει την εν
αρχαις <αυτου> κλιτικην εκτασιντο υπο τακτικον ποιει, οιον ετυπτον εαν τυπτω,
ελεγον εαν λεγω, εγραφον εαν γραφω, εποιουν εαν ποιω, εβοων εαν βοω, εχρυσουν
εαν χρυσω, εμαθον εαν μαθω, ελαβον εαν λαβω, ετυπον εαν τυπω, εφαγον εαν
φαγω, ετυψα εαν τυψω, εποιησα εαν ποιησω, ενοησα εαν νοησω, ελα λησα εαν
λαλησω, ετετυφειν εαν τετυφω, επεποιηκειν εαν πεποιηκω, ετετυπειν εαν τετυπω,
εδεδουπειν εαν δεδουπω, εσταλκειν εαν εσταλκω, εφθαρκειν εαν εφθαρκω· επι
τουτων δε, φημι δη επι του εαν εσταλκω και εαν εφθαρκω, εφυλαχθη η εν αρχηι
κλιτικη εκτασις, επειδη η αρ χουσα εστι του παρακειμενου, <οιον> εφθαρκα και
εσταλκα· ο δε παρα κειμενος, ως πολλακις ειρηται, ουδαμου αποβαλλει την εν
αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν· ουτε γαρ εν ταις μετοχαις αποβαλλει αυτην ουτε εν
ταις λοιπαις εγκλισεσιν· ει ουν απεβληθη επι τουτων η εν αρχηι κλι τικη εκτασις,
ηυρισκετο η αρχουσα του παρακειμενου αποβαλλομενη, οπερ εστιν αδυνατον. Παλιν
ετυφθην εαν τυφθω, ετυπην εαν τυπω, ενυγην εαν νυγω, εδαρην εαν δαρω, εδαμην
εαν δαμω· τουτο γαρ ουκ εχει το ˉμ κλιτικον, αλλα θεματικον, απο γαρ του
ενεστωτος εχει αυτο, δαμνω γαρ εστιν ο ενεστως και εχει το ˉμ· περισπωνται δε
ταυτα, επειδη εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ
κλινομενην, οιον τυφθεις τυφθεντος, τυπεις τυπεντος, νυγεις νυγεντος, δαρεις
δαρεντος, δαμεις δαμεντος· τα γαρ εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και
δια του ˉνˉτ κλινομενην εις ˉω μετα περισπωμενου τονου ποιουσι το υποτακτικον,
 

165
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ο μετ' ολιγον εισομεθα. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι και τα εις ˉμˉι ομοιως
τοις εις ˉω γινονται απο των ιδιων παρωιχημενων, τροπηι της τελευταιας συλλαβης
εις ˉω και απο βοληι της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως, οιον ετιθην εαν τιθω, ιστην εαν
ιστω, <εδιδων εαν διδω>· περισπωνται δε ταυτα, επειδη εχουσι την μετοχην εις ˉς
μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον τι θεις τιθεντος, ιστας
ισταντος, διδους διδοντος· <τα γαρ εχοντα την μετοχην εις ˉς> μετ' οξειας τασεως
και δια του ˉνˉτ κλινομενην εις ˉω μετα περισπωμενου τονου εχουσι τα
υποτακτικα, οιον τιθεις <τιθεντος> εαν τιθω, ιστας <ισταντος> εαν ιστω, διδους
<διδοντος> εαν διδω, τυ φθεις τυφθεντος εαν τυφθω, δαρεις δαρεντος εαν δαρω,
νυγεις νυγεν 281 τος εαν νυγω, σταλεις σταλεντος εαν σταλω, φθαρεις φθαρεντος
εαν φθαρω, σπαρεις σπαρεντος εαν σπαρω. Τουτων ουτως εχοντων ιστεον, οτι η
τεταρτη συζυγια των εις ˉμˉι ουκ εχει υποτακτικα δια τοιαυτην αιτιαν· τα
υποτακτικα των εις ˉμˉι θελουσιν ομοφωνειν τοις πρωτοτυποις των εις ˉμˉι, οιον
τιθω τιθημι εαν τιθω, ιστω ιστημι εαν ιστω, διδω διδωμι εαν διδω· κατα τουτον ουν
τον κανονα και τα υποτακτικα της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι αναγκαζονται
ομοφωνειν τοις πρωτοτυποις των εις ˉμˉι, οιον ζευγνυω ζευγνυμι εαν ζευγνυω,
ολλυω ολλυμι εαν ολλυω, πηγνυω πηγνυμι εαν πηγνυω, <ομνυω ομνυμι εαν
ομνυω>. Ἀλλα μην ουτως ουκ ηδυναντο ειναι, επειδη κανων εστιν ο λεγων, οτι πας
παρωιχημενος οριστικος μη εχων το ˉμ κλιτικον, τρεπων την τελευταιαν συλλαβην
εις ˉω και αποβαλλων την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν, το υποτακτικον ποιει, οιον
ετυπτον εαν τυπτω, εμαθον εαν μαθω, ετυψα εαν τυψω· και περισπωνται τα εχοντα
την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον ετυφθην
τυφθεις τυφθεντος εαν τυφθω, ετυπην τυπεις τυπεντος εαν τυπω, ενυγην νυγεις
νυγεντος εαν νυγω, εδαρην δαρεις δαρεντος εαν δαρω, ετιθην τιθεις τιθεντος εαν
τιθω, ιστην ιστας ισταντος εαν ιστω, εδιδων διδους διδοντος εαν διδω· ουτως ουν
και απο του παρατατικου του επηγνυν και εζευγνυν και ωλλυν <και ωμνυν>, τροπηι
της εσχατης εις ˉω και αποβοληι της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως, εαν πηγω και εαν
ολλω <και εαν ομνω> και εαν ζευγνω· και αναγκα ζονται γενεσθαι περισπωμενως,
επειδη και ταυτα εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ
κλινομενην, οιον πηγνυς πηγνυντος, ολλυς ολλυντος, ζευγνυς ζευγνυντος, ομνυς
ομνυντος. Των ουν δυο κανονων μαχομενων, και του μεν ενος απαιτουντος αυτα
ομο φωνειν τοις πρωτοτυποις των εις ˉμˉι, του δε ετερου την εις ˉω μετα
περισπωμενου τονου καταληξιν, οιον εαν πηγνω, εαν ολλω, εαν ζευγνω, εαν ομνω,
εξ αναγκης επιλιμπανουσι τα υποτακτικα της τεταρτης συζυ γιας των εις ˉμˉι.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι τα εις ˉω υποτακτικα τοτε περισπωνται, ηνικα
ωσιν ενεστωτος και παρατατικου, του ενεστωτος περισπωμενου οντος, οιον ποιω
εποιουν εαν ποιω, βοω εβοων εαν βοω, χρυσω εχρυσουν εαν 282 χρυσω, η ηνικα
εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον
τυφθεις τυφθεντος εαν τυφθω, τυπεις τυπεντος εαν τυπω, νυγεις νυγεντος εαν
νυγω, δαρεις δαρεντος εαν δαρω, στα λεις σταλεντος εαν σταλω, σπαρεις σπαρεντος
εαν σπαρω, φθαρεις φθα ρεντος εαν φθαρω· τα δε μηδεν εκ τουτων εχοντα
βαρυτονουνται, οιον ετυπτον εαν τυπτω, ελεγον εαν λεγω, ελαβον εαν λαβω,
εμαθον εαν μαθω, επαθον εαν παθω, ειπον εαν ειπω, ειδον εαν ιδω, τετυφα εαν
τετυφω, τετυπα εαν τετυπω, πεποιθα εαν πεποιθω· ταυτα γαρ ει και εχουσι την
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, αλλ' ουκ εχουσιν αυτην δια του ˉνˉτ κλινομενην,
τετυφως γαρ τετυφοτος και τετυπως τετυποτος και πεποιθως πεποιθοτος.
Σεσημειωται το εαν ειδω περισπωμενον, οιον <εχ. γρ. α 515> οφρ' ευ ειδω, τουτεστιν
ινα καλως γνω· τουτο γαρ ουτε ενεστωτος και παρατατικου εστιν, του ενεστωτος
περι σπωμενου οντος, παρακειμενου γαρ εστι το οιδα, αλλ' ουτε δε εχει την μετοχην
 

166
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, ειδως γαρ ειδοτος η μετοχη
εις ˉς μεν και οξυτονος, αλλ' ου δια του ˉνˉτ κλι νομενη, και δηλονοτι ουκ ωφειλε
περισπασθαι· αλλ' εστιν ειπειν, οτι επειδη τουτο εις ˉηˉν καθαρον εχει το ευκτικον,
ειδειην γαρ εστι το ευκτικον, τα δε εις ˉηˉν καθαρον εχοντα το ευκτικον εις ˉω μετα
περι σπωμενου τονου εχουσι το υποτακτικον, οιον τυφθειην εαν τυφθω, δαρειην
εαν δαρω, νυγειην εαν νυγω, σταλειην εαν σταλω, φθαρειην εαν φθαρω, τουτου ουν
χαριν εαν ειδω γεγονε το υποτακτικον μετα περισπωμενου τονου, οιον οφρ' ευ ειδω,
τουτεστιν ινα καλως μαθω. Ει δε τις ειποι, αλλ' εκεινα εχουσιν εις ˉηˉν καθαρον το
ευκτικον, οσα εχουσι την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ
κλινομενην, οιον τυφθεις τυφθεντος τυφθειην, δαρεις δαρεντος δαρειην, νυγεις
νυγεντος νυγειην, τουτου δε η μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως ληγει, αλλ' ουν ου
κλινεται δια του ˉνˉτ, ειδως γαρ ειδοτος εστιν, και ουκ ωφειλεν εχειν το ευκτικον
εις ˉηˉν καθαρον, οιον ειδειην, αλλ' ειδοιμι, ως τετυφοιμι, εστιν ειπειν, οτι ως απο
του περιπατοιμι γεγονε περι πατοιην κατα τροπην της ˉμˉι εις ˉηˉν, τον αυτον
τροπον και απο του ειδοιμι γεγονεν ειδοιην κατα τροπην της ˉμˉι εις ˉηˉν, και
ειδειην κατα τροπην του ˉο εις ˉε. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἀπορουσι δε τινες
λεγοντες, ει αρα εαν ειδω λεγομεν περισπω μενως επι του εαν μαθωπροσκειται επι
του εαν μαθω, επειδη επι του θεωρησαι <εαν> ιδω λεγομεν βαρυτονως και δια του
ˉικαι εν τοις πληθυντικοις δε εαν ειδωμεν και εαν ειδητε και εαν ειδωσι φαμεν 283
<προ>περισπωμενως, επι του γνωναι και μαθειν, πως ο ποιητης <Α 363> ινα ειδομεν
αμφω ειπε προπαροξυτονως, επι του ινα μαθωμεν. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι επειδη δια
το μετρον συνεστειλε το ˉω εις το ˉο, τουτου χαριν και τον τονον ανεβιβασεν.
Τουτων ουτως εχοντων δει γινωσκειν, οτι <το> εαν σχω και εαν ω και εαν σπω (το
λεγω και ακολουθω) παραλογα εισι περισπωμενα· ουτε γαρ εχουσι την μετοχην εις
ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, σχων γαρ σχοντος και ων οντος
και σπων σποντος οξυτο νως, οξυνονται μεν γαρ και δια του ˉνˉτ κλινονται, αλλ' ου
ληγουσιν εις ˉς· αλλ' ουτε δε ενεστωτος και παρατατικου εισιν, του ενεστωτος
περισπωμενου οντος, δευτερου γαρ αοριστου εισι ταυτα του εσχον και ηον και
εσπον, ως δηλουσιν αι μετοχαι σχων και εων και σπων οξυ τονως· αι γαρ εις ˉωˉν
οξυτονοι μετοχαι δευτερου αοριστου εισιν, οιον λαβων φαγων δραμων μαθων
δακων πιων παθων λαχων· ουτως ουν και σχων και εων και κατα αφαιρεσιν του ˉε
ων και σπων· το γαρ σπων σπωντος (ο σημαινει το ανασπων) δευτερας εστι συζυγιας
των περισπωμενων ενεστωτος χρονου και παρατατικου και περισπαται. Ἔστιν ουν
ειπειν, οτι το εαν σχω και εαν ω και εαν σπω εξ αναγκης περι σπωνται· βαρυνεσθαι
μεν γαρ ουκ ηδυναντο, επειδη μονοσυλλαβα εισιν, ουδεποτε δε μονοσυλλαβος λεξις
βαρυνεται, αλλ' η οξυνεται, οιον τις Τρως πους Ζευς Φρυξ Κρης νυξ θριξ, η
περισπαται, οιον βους νους ρους χους· οξυνεσθαι δε ουκ ηδυναντο, επειδη τα ρηματα
αποστρε φονται την οξειαν τασιν, οιον τυπτω γραφω βοω χρυσω ποιω, χωρις ων
εσημειωσαμεθα εν τοις προλαβουσιν, και λοιπον εξ αναγκης περι σπωνται. Ἀμελει
το εαν σχω και εαν σπω συντιθεμενα και υπερβαινοντα την μονοσυλλαβιαν
βαρυνονται, οιον εαν κατασχω, εαν παρασχω, εαν επισχω, εαν μετασχω, εαν
προσχω, εαν ενισπω, εαν επισπω· το δε εαν ω και εν συνθεσει τον αυτον τονον
φυλαττει, οιον εαν συνω, εαν παρω, επειδη η συναιρεσις εστιν η αιτια, απο γαρ του
εαν συνεω και εαν παρεω γεγονασι κατα κρασιν του ˉε και ˉω εις το ˉω· η δε οξεια
και η βαρεια εις περισπωμενην συνερχονται, οιον νοεω νοω, ποιεω ποιω, Πηλει
Πηλει, ταχει ταχει, παις παις, Ἡρακλεης Ἡρακλης, Σοφοκλεης Σοφοκλης,
Ἀνδροκλεης Ἀνδροκλης. Ἐαν τυπτηις. Ἰστεον οτι καθολου τα εις ˉω υποτακτικα, απο
των εις ˉω ρηματων οντα, εις ˉηιˉς δια του ˉη και ˉι το δευτερον προσ 284 ωπον
ποιουσιν, πλην της δευτερας και τριτης συζυγιας των περισπω μενων, οιον εαν
 

167
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τυπτω εαν τυπτηις, εαν λεγω εαν λεγηις, εαν τετυφω εαν τετυφηις, εαν τετυπω εαν
τετυπηις, εαν τυψω εαν τυψηις, εαν λαβω εαν λαβηις, εαν τυφθω εαν τυφθηις, εαν
δαρω εαν δαρηις, εαν ποιω εαν ποιηις, εαν νοω εαν νοηις, εαν τελω εαν τεληις· το δε ˉι
προσ γεγραμμενον εχουσιν, επειδη τα εις ˉω ληγοντα ρηματα θελουσιν εχειν εν τωι
δευτερωι και τριτωι προσωπωι διφθογγον την μετα του ˉι, οιον τυπτω τυπτεις τυπτει,
λεγω λεγεις λεγει, ποιω ποιεις ποιει, βοω βοαις βοαι, χρυσω χρυσοις χρυσοι.
Προσκειται <εν> τωι κανονι πλην της δευτερας και τριτης συζυγιας των
περισπωμενων, επειδη η δευτερα και τριτη συζυγια των περισπωμενων τα δευτερα
και τριτα προσωπα των υποτακτικων εχουσιν ομοφωνα τοις ιδιοις οριστικοις, οιον
βοω βοαις βοαι, εαν βοω εαν βοαις εαν βοαι, ορω οραις οραι, <εαν ορω> εαν οραις εαν
οραι, γελω γελαις γελαι, <εαν γελω> εαν γελαις εαν γελαι, χρυσω χρυσοις χρυσοι, εαν
χρυσω εαν χρυσοις εαν χρυσοι, στεφανω στεφανοις στεφανοι, εαν στεφανω εαν
στεφανοις εαν στεφανοι, ορθω ορθοις ορθοι, εαν ορθω εαν ορθοις εαν ορθοι. Και
αξιον εστι ζητησαι, δια ποιαν αιτιαν τα μεν υποτακτικα της πρωτης συζυγιας των
περι σπωμενων δια του ˉη και ˉι εκφερονται κατα το δευτερον και τριτον προσωπον
ομοιως τοις βαρυτονοις, οιον εαν ποιω εαν ποιηις εαν ποιηι, ωσπερ εαν τυπτω εαν
τυπτηις εαν τυπτηι, τα δε υποτακτικα της δευ τερας και τριτης συζυγιας των
περισπωμενων ουκ εκφερονται κατα το δευτερον και τριτον προσωπον δια του ˉη
και ˉι, αλλ' ομοφωνουσι τοις ιδιοις οριστικοις, οιον βοω βοαις βοαι, εαν βοω εαν βοαις
εαν βοαι, χρυσω χρυσοις χρυσοι, εαν χρυσω εαν χρυσοις εαν χρυσοι. Ἔστιν ουν ειπειν
την απολογιαν ταυτην· ει εγενοντο τα υποτακτικα των τριων συζυγιων των
περισπωμενων κατα το δευτερον και τριτον προσωπον δια του ˉη και ˉι ομοιως τοις
βαρυτονοις, οιον εαν ποιω εαν ποιηις εαν ποιηι, εαν βοω εαν βοηις εαν βοηι, εαν χρυσω
εαν χρυσηις εαν χρυσηι, ωσπερ εαν τυπτω εαν τυπτηις εαν τυπτηι, συγχυσις ημελλεν
ειναι και ουδεμια διακρισις των συζυγιων εν τοις υποτακτικοις· και επειδη η πρωτη
συζυγια των περισπωμενων κατα το δευτερον και τριτον προσ ωπον εν τοις
οριστικοις και εν τηι συναιρεσει ομοιως τοις βαρυτονοις δια της ˉεˉι διφθογγου
εκφερεται, οιον ποιω ποιεις ποιει, ωσπερ τυπτω τυπτεις τυπτει, τουτου χαριν και εν
τοις υποτακτικοις κατα το δευ τερον και τριτον προσωπον δια του ˉη και ˉι
εκφερεται ομοιως τοις βαρυτονοις, οιον εαν ποιω εαν ποιηις εαν ποιηι, ωσπερ εαν
τυπτω εαν 285 τυπτηις εαν τυπτηι· η δε δευτερα και τριτη συζυγια των
περισπωμενων, επειδη ουκ εκφερεται κατα το δευτερον και τριτον προσωπον εν τοις
οριστικοις δια της ˉεˉι διφθογγου ομοιως τοις βαρυτονοις εν τηι συναιρε σειη μεν
γαρ δια της ˉαι διφθογγου εκφερεται, η δε δια της ˉοˉι διφθογγου, οιον βοω βοαις
βοαι, χρυσω χρυσοις χρυσοιτουτου χαριν ουδε εν τοις υποτακτικοις κατα το δευτερον
και τριτον προσωπον ομοιως τοις βαρυτονοις δια του ˉη και ˉι εκφερεται, αλλ'
ομοφωνει τοις ιδιοις οριστικοις, οιον βοω βοαις βοαι, εαν βοω εαν βοαις εαν βοαι,
χρυσω χρυσοις χρυσοι, εαν χρυσω εαν χρυσοις εαν χρυσοι. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι εν μεν τοις οριστικοις κατα το δευτερον και τριτον προσωπον των
ενικων το ˉι εκφωνειται, οιον τυπτω τυπτεις τυπτει, ποιω ποιεις ποιει, χρυσω
χρυσοις χρυσοι, χωρις της δευτερας συζυγιας των περισπωμενων, αυτη γαρ το ˉι
ανεκφωνητον εχει κατα το δευτερον και τριτον προσωπον, οιον βοω βοαις βοαι· εν δε
τοις υποτακτικοις κατα το δευτερον και τριτον προσωπον το ˉι ανεκφωνητον εστιν,
οιον εαν τυπτω εαν τυπτηις εαν τυπτηι, εαν ποιω εαν ποιηις εαν ποιηι, εαν βοω εαν
βοαις εαν βοαι, χωρις της τριτης συζυγιας των περισπωμενων, αυτη γαρ το ˉι εκφωνει
κατα το δευτερον και τριτον προσωπον, οιον εαν χρυσω εαν χρυσοις εαν χρυσοι·
ωστε ουν η μεν δευτερα συζυγια των περισπωμενων εν μεν τοις οριστικοις
παραλογος εστιν, ως εχουσα το ˉι ανεκφωνητον, εν δε τοις υποτακτικοις αναλογος·
η δε τριτη συζυγια των περισπωμενων εν μεν τοις οριστικοις αναλογος εστιν, ως
 

168
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εχουσα το ˉι εκφωνουμενον, εν δε τοις υποτακτικοις παραλογος εστιν, ως εχουσα το
ˉι εκφωνουμενον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Προσκειται δε ανωτερω εν τωι κανονι απο
των εις ˉω ρηματων οντα δια τα απο των εις ˉμˉι· τα γαρ εις ˉμˉι εν τοις
υποτακτικοις κατα τον ενεστωτα και παρατατικον και <κατα> τον δευτερον
αοριστον τον ενεργητικον επι μεν της πρωτης συζυγιας δια του ˉη και ˉι εκφερονται
κατα το δευτερον και τριτον προσωπον, οιον εαν τιθω εαν τιθηις εαν τιθηι, εαν θω
εαν θηις εαν θηι· επι δε της δευτερας συζυγιας κατα τον ενεστωτα μεν και
παρατατικον δια της ˉαι διφθογγου εκφερεται το δευτερον και τριτον προσωπον,
προσγραφομενου μεν του ˉι μη συνεκ φωνουμενου δε, οιον εαν ιστω εαν ισταις εαν
ισται, κατα δε τον δευ τερον αοριστον τον ενεργητικον δια του ˉη και ˉι εκφερεται το
δευτερον 286 και τριτον προσωπον, οιον εαν στω εαν στηις εαν στηι· επι δε της τριτης
συζυγιας των εις ˉμˉι και κατα τον ενεστωτα και παρατατικον και κατα τον
δευτερον αοριστον τον ενεργητικον δια της ˉωι διφθογγου εκφερεται το δευτερον
και τριτον προσωπον, οιον εαν διδω εαν διδωις εαν διδωι, εαν δω εαν δωις εαν δωι, εαν
γνω εαν γνωις εαν γνωι, ως το <Α 411> γνωι δε και Ἀτρειδης ευρυκρειων Ἀγαμεμνων,
εαν βιω εαν βιωις εαν βιωι, εαν αλω εαν αλωις εαν αλωι. Και απορουσι τινες λεγοντες,
ει αρα, ως εν τοις προλαβουσιν ειρηται, ουδεποτε τριτον πρωτωι ομοφωνει κατα τον
αυτον αριθμον και κατα την αυτην διαλεκτον, πως λεγομεν εαν γνω εγω, εαν γνωι
εκεινος· ιδου γαρ το τριτον <τωι> πρωτωι ομοφωνει κατα τον αυτον αριθμον,
αμφοτερα γαρ ενικα εισιν, και κατα την αυτην διαλεκτον, αμφοτερα γαρ κοινα εισιν.
Προς τους ουτως απορουντας εστιν ειπειν, οτι ουκ εστιν ενταυθα τριτον πρωτωι
ομοφωνον· το μεν γαρ τριτον προσωπον προσγεγραμμενον εχει το ˉι, το δε πρωτον
ουκ εχει προσγεγραμμενον το ˉι· και το μεν πρωτον ουκ εχει προσγεγραμμενον το
ˉι, επειδη τα εις ˉω ληγοντα ρηματα, πρωτου προσωπου οντα, ου θελουσιν εχειν εν
τηι τελευταιαι συλλαβηι τι ποτε ανεκφωνητον, οιον τυπτω γραφω λεγω βοω χρυσω·
το δε τριτον προσωπον εχει προσγεγραμμενον το ˉι, επειδη τα εις ω ληγοντα ρηματα
θελουσιν εχειν κατα το δευτερον και τριτον προσωπον διφθογγον την μετα του ˉι,
οιον τυπτω τυπτεις τυπτει, ποιω ποιεις ποιει, βοω βοαις βοαι, χρυσω χρυσοις χρυσοι,
εαν τυπτω εαν τυπτηις εαν τυπτηι· ουτως ουν και εαν γνω εαν γνωις εαν γνωι το
δευτερον και τριτον προσωπον δια διφθογγου της μετα του ˉι. Ἐαν τυπτηι. Ειρηται
οτι παν δευτερον προσωπον εις ˉς ληγον αποβοληι του ˉς το τριτον ποιει, οιον ποιεις
ποιει, τυπτεις τυπτει, ετυπτες ετυπτε· περι γαρ του παρακειμενου και του πρωτου
αοριστου, οτι τροπη παρηκολουθησε του ˉα εις ˉε μεμαθηκαμεν, οιον τετυφας
τετυφε, ετυψας ετυψε· ωσαυτως δε και περι του ενεστωτος του απο των εις ˉμˉι, οτι
προς οις ουκ αποβαλλουσι το ˉς ταυτα αλλα και το ˉι προσλαμ βανουσιν, οιον τιθης
τιθησι, ιστης ιστησι, διδως διδωσι. Ἐαν τυπτητον, εαν τυπτητον. Ἰστεον οτι το μεν
πρωτον προσωπον των δυικων επιλιμπανει ενταυθα, επειδη το πρωτον προσωπον
των πληθυντικων το ˉμ επι της τελευταιας συλλαβης εχει, εαν τυπτω μεν γαρ το
πρωτον προσωπον των πληθυντικων· το <δε> δευτερον 287 των δυικων απο του
δευτερου των πληθυντικων γεγονε τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον εαν τυπτητε εαν
τυπτητον· το δε τριτον των δυικων ομο φωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον
των πληθυντικων εις ˉσˉι ληγει, εαν τυπτωσι γαρ· καθολου δε εν τοις υποτακτικοις
το τριτον των δυικων ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον των
πληθυντικων εις ˉσˉι ληγει η εις ˉτˉαˉι. Ἐαν τυπτωμεν. Ἰστεον οτι παν
υποτακτικον εις ˉω ληγον προσθηκηι της ˉμˉεˉν το πρωτον προσωπον των
πληθυντικων ποιει και φυλατ τει το ˉω, οιον εαν τυπτω εαν τυπτωμεν, εαν τετυφω
εαν τετυφωμεν, εαν τυψω εαν τυψωμεν, εαν τυφθω εαν τυφθωμεν, εαν βοω εαν
βοωμεν, εαν χρυσω εαν χρυσωμεν. Ἐαν τυπτητε. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉεˉν
υποτακτικα τροπηι της ˉμˉεˉν εις ˉτˉε και του παραληγοντος ˉω εις ˉη το δευτερον
 

169
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προσωπον των πληθυντικων ποιουσιν, οιον εαν τυπτωμεν εαν τυπτητε, εαν τετυφω
μεν εαν τετυφητε, εαν τυψωμεν εαν τυψητε, εαν τυφθωμεν εαν τυφθητε, εαν
τυπωμεν εαν τυπητε, εαν ποιωμεν εαν ποιητε, εαν νοωμεν εαν νοητε, εαν τελωμεν
εαν τελητε. ∆ει προσθειναι χωρις της δευ τερας και τριτης συζυγιας των
περισπωμενων· και χωρις μεν της δευ τερας, επειδη επι ταυτης το δευτερον των
πληθυντικων ομοφωνον εστι τωι ιδιωι οριστικωι, οιον βοωμεν βοατε εαν βοωμεν εαν
βοατε, <γελωμεν γελατε> εαν γελωμεν εαν γελατε, περωμεν περατε εαν περωμεν
εαν περατε· χωρις δε της τριτης συζυγιας των περισπωμενων, επειδη επι ταυτης
φυλαττεται το ˉω κατα το δευτερον προσωπον των πληθυντι κων, οιον εαν
χρυσωμεν εαν χρυσωτε, εαν στεφανωμεν εαν στεφανωτε. Ου δυναμεθα γαρ λεγειν
ομοφωνως τωι ιδιωι οριστικωι εαν χρυσουτε, εαν στεφανουτε, επειδη τα εις ˉμˉεˉν
και τα εις ˉτˉε τα ισα φωνηεντα θε λουσι φυλαττειν εν τηι παραληγουσηι, οιον
τυπτομεν τυπτετε, λεγομεν λεγετε, βοωμεν βοατε, ποιουμεν ποιειτε· ει ουν εαν
χρυσωμεν και εαν στεφανωμεν φαμεν δι' ενος φωνηεντος, δηλονοτι και εαν
χρυσωτε και εαν στεφανωτε δει λεγειν δι' ενος φωνηεντος, και ουχι εαν χρυσουτε
και εαν στεφανουτε δια δυο φωνηεντων. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι τα εις
ˉμˉι κατα τον ενεστωτα και παρατατικον και τον δευτερον αοριστον τον
ενεργητικον επι μεν της πρωτης συζυγιας το ˉω εις ˉη τρεπουσι κατα το δευτερον
και τριτον προσωπον των πλη θυντικων, οιον εαν τιθωμεν εαν τιθητε, εαν θωμεν
εαν θητε· επι δε της δευτερας συζυγιας κατα μεν τον δευτερον αοριστον τον
ενεργητικον ωσαυτως το ˉω εις ˉη τρεπεται εν τωι δευτερωι προσωπωι των πληθυν
τικων, οιον εαν στωμεν εαν στητε, εαν βωμεν εαν βητε, κατα δε τον 288 ενεστωτα
και παρατατικον ομοφωνον γινεται το δευτερον των πλη θυντικων τωι ιδιωι
οριστικωι, οιον ιστωμεν ιστατε εαν ιστωμεν εαν ιστατε· επι δε της τριτης συζυγιας
των εις ˉμˉι και κατα τον ενεστωτα και παρα τατικον και κατα τον δευτερον
αοριστον τον ενεργητικον φυλαττεται το ˉω εν τωι δευτερωι προσωπωι των
πληθυντικων, οιον εαν διδωμεν εαν διδωτε, εαν δωμεν εαν δωτε, εαν γνωμεν εαν
γνωτε, εαν βιωμεν εαν βιωτε, εαν αλωμεν εαν αλωτε. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον
δε οτι ευλογως εν τοις υποτακτικοις τρεπομενον το ˉω εν τωι δευτερωι προσωπωι των
πληθυντικων εις ˉη τρεπεται, επειδη τα εις ˉμˉεˉν και τα εις ˉτˉε ισοχρονειν
θελουσι κατα την παραληγουσαν, οιον τυπτομεν τυπτετε, αμφοτερων η
παραληγουσα βραχεια εστιν, ομοιως λεγομεν λεγετε· ποιουμεν ποιειτε, αμφοτερων
η παραληγουσα μακρα εστιν, ομοιως βοωμεν βοατε, χρυσουμεν χρυσουτε· ει ουν το
εαν τυπτω μεν μακραν εχει την παραληγουσαν, δηλονοτι και το εαν τυπτητε μακραν
αναγκαζεται εχειν την παραληγουσαν, και ευλογως εις το ˉη γεγονεν η τροπη του
ˉω. Ἐαν τυπτωσιν. Ἰστεον οτι καθολου εν τοις υποτακτικοις το πρωτον προσωπον
των πληθυντικων τροπηι της ˉμˉεˉν εις ˉσˉι το τριτον των πληθυντικων ποιει και
φυλαττει την παραληγουσαν, οιον εαν τυπτωμεν εαν τυπτωσιν, εαν τετυφωμεν εαν
τετυφωσιν, εαν τυψωμεν εαν τυψωσιν, εαν τυφθωμεν εαν τυφθωσιν, εαν τυπωμεν
εαν τυπωσιν, εαν βοωμεν εαν βοωσιν, εαν χρυσωμεν εαν χρυσωσιν. Παρακειμενου
και υπερσυντελικου.Ἐαν τετυφω. Ἀπο του τετυφα γεγονε τροπηι του ˉα εις ˉω,
εφυλαχθη δε η εν αρχαις κλιτικη εκτασις· ως γαρ εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν, ο
παρακειμενος ουδαμου αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν· ουτε γαρ
εν ταις μετοχαις αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν. Ἐαν τετυφηις,
εαν τετυφηι· εαν τετυ φητον, εαν τετυφητον· εαν τετυφωμεν, εαν τετυφητε, εαν
τετυφωσιν· ειρηται. Μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου.Ἐαν τετυπω, εαν
τετυπηις, εαν τετυπηι· εαν τετυπητον, εαν τετυπητον· εαν τετυπωμεν, εαν τετυπητε,
εαν τετυπωσιν. 289 Ἀοριστου πρωτου και μελλοντος.. Ἐαν τυψω. Ἰστεον οτι τα
υποτακτικα του αοριστου και μελλοντος κανονιζονται εκ του αοριστου και ουκ εκ
 

170
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

του μελλοντος· και τουτο δεικνυμεν δια τριων αιτιων. Και πρωτη μεν αιτια εστιν η
απο της πεμπτης συζυγιας των βαρυτονων· δει γαρ γινωσκειν, οτι του κειρω και
σπειρω ο μεν μελλων κερω και σπερω εστι περισπωμενως και δια του ˉε, ο δε
πρωτος αοριστος εκειρα και εσπειρα εστι βαρυτονως και δια της ˉεˉι διφθογγου· ει
ουν το υποτακτικον εαν κειρω και εαν σπειρω φαμεν, και ουκ εαν κερω και εαν
σπερω, δηλονοτι εκ του εκειρα και εσπειρα αοριστου γεγονεν, και ουκ εκ του κερω
και σπερω μελλοντος. ∆ευτερα δε αιτια εστιν αυτη η εκ των Ἀττικων· οι γαρ
Ἀθηναιοι επιτων δια του ˉιˉζˉω ρηματων, των δια του ˉι γραφομενων των υπερ
δυο συλλαβας, εθος εχουσιν αποβαλλειν το ˉς κατα τον μελλοντα και περι σπαν,
οιον λακτιζω λακτισω λακτιω, συριζω συρισω συριω· ει αρα ουν το υποτακτικον εαν
λακτισω και εαν συρισω λεγουσιν, και ουκ εαν λακτιω και εαν συριω, δηλονοτι εκ
του ελακτισα και εσυρισα αοριστου γεγονεν, και ουκ εκ του λακτιω και συριω
μελλοντος. Τριτη δε αιτια εστιν η απο των ∆ωριεων· οι γαρ ∆ωριεις παντας τους
οριστικους μελλοντας περισπωσιν, ποιησω γαρ και τυψω λεγουσι περισπωμενως· ει
αρα ουν το υποτακτικον εαν τυψω και εαν ποιησω λεγουσι βαρυτονως, και ουκ εαν
τυψω και εαν ποιησω περισπωμενως, δηλονοτι εκ του ετυψα και εποιησα αοριστου
γεγονεν, και ουκ εκ του τυψω και ποιησω μελλοντος. Ἐαν τυψηις, εαν τυψηι· εαν
τυψητον, εαν τυψητον· εαν τυψωμεν, εαν τυψητε, εαν τυψωσιν· ειρηται. Ἀοριστου
δευτερου και μελλοντος.Ἐαν τυπω· απο του δευτερου αοριστου γεγονεν εαν τυπω,
ωσπερ και απο του ελαβον εαν λαβω και απο του εμαθον εαν μαθω. Ἐαν τυπηις, εαν
τυπηι· εαν τυπητον, εαν τυπητον· εαν τυ πωμεν, εαν τυπητε, εαν τυπωσιν· ειρηται.
Ὑποτακτικα παθητικα χρονου ενεστωτος και παρατατικου.Ἐαν τυπτωμαι. Ἰστεον
οτι κανονιζει ο τεχνικος το υποτακτικον παθητικον του ενεστωτος και παρατατικου
τουτον τον τροπον· ο ενερ 290 γητικος ενεστως των υποτακτικων προσθηκηι της
ˉμˉαˉι παθητικος γινεται και φυλαττει το ˉω, οιον εαν τυπτω εαν τυπτωμαι, εαν
λεγω εαν λεγωμαι, εαν ποιω εαν ποιωμαι, εαν βοω εαν βοωμαι, εαν χρυσω εαν
χρυσωμαι. Ἔστι δε ειπειν καθολικον κανονα τοιουτον περι των υποτακτικων των
εχοντων το ˉμ κλιτικον· πας παρωιχημενος οριστικος εχων το ˉμ κλιτι κον, ειτε
παθητικος ειτε μεσος, τρεπων την τελευταιαν συλλαβην εις ˉμˉαˉι και το
παραληγον φωνηεν εις ˉω, μετα του αποβαλλειν την εν αρχαις κλιτικην
εκτασινδηλονοτι χωρις του παρακειμενου, ουτος γαρ, ως ειρηται, ουδαμου
αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν, ουτε εν ταις μετοχαις ουτε εν ταις
λοιπαις εγκλισεσιντο υποτακτικον ποιει, οιον ετυπτομην εαν τυπτωμαι, ελεγομην
εαν λεγω μαι, εποιουμην εαν ποιωμαι, εβοωμην εαν βοωμαι, εχρυσουμην εαν
χρυσωμαι, ετυψαμην εαν τυψωμαι, εποιησαμην εαν ποιησωμαι, ετυπο μην εαν
τυπωμαι, ελαβομην εαν λαβωμαι, ετιθεμην εαν τιθωμαι, ισταμην εαν ιστωμαι,
εδιδομην εαν διδωμαι, εδυναμην εαν δυνωμαι, εκρεμαμην εαν κρεμωμαι, ηπισταμην
εαν επιστωμαι, επεποιημην εαν πεποιωμαι, εκεκτημην εαν κεκτωμαι, εμεμνημην
εαν μεμνωμαι· εαν δε ευρεθηι εν τωι παθητικωι παρακειμενωι προ του ˉμ ετερον
συμφωνον, τοτε το υπο τακτικον δια μετοχης αναπληρουται και υπαρκτικου
ρηματος, οιον τε τυμμαι εαν τετυμμενος ω, λελεγμαι εαν λελεγμενος ω, εσπαρμαι
εαν εσπαρμενος ω, εφθαρμαι εαν εφθαρμενος ω. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι
αει ο παρακειμενος ο παθητικος εν τοις υποτακτι κοις προ μιας συλλαβης εχει τον
τονον ηγουν προπερισπαται, οιον εαν κεχρυσωμαι, εαν πεποιωμαι, εαν μεμνωμαι,
εαν κεκτωμαι· και τα εις ˉμˉι δε κατα τον ενεστωτα και παρατατικον των
υποτακτικων των παθη τικων προπερισπωνται, οιον εαν τιθω εαν τιθωμαι, εαν ιστω
εαν ιστω μαι, εαν διδω εαν διδωμαι· χωρις ει μη πω ευρεθηι το ενεργητικον το
οριστικον εν χρησει, τοτε το παθητικον το υποτακτικον προπαροξυνε ται, οιον εαν
δυνωμαι, εαν κρεμωμαι, εαν επιστωμαι (ο σημαινει το γινωσκω)· ουκ εστι γαρ το
 

171
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δυνημι εν χρησει η το κρεμημι η το επιστημι. Τουτων ουτως εχοντων δει γινωσκειν,
οτι προσκειται εν τωι κανονι εχων το ˉμ κλιτικον δια το εδαμην· τουτου γαρ το
υποτακτικον ουκ εστιν εις ˉμˉαˉι, αλλ' εις ˉω, οιον <εαν> δαμω, αλλ' ουκ εχει το ˉμ
κλιτι κον αλλα θεματικον, απο γαρ του ενεστωτος εχει αυτο· δαμνω γαρ εστιν ο
ενεστως και εχει το ˉμ. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι συγκεχυται η λεξις,
ηγουν το κειμενον του τεχνικου· εδει γαρ εν τωι περι δευτερου και τριτου προσωπου
λογωι μνησθηναι των δευτερων και τριτων προσωπων της δευτερας και τριτης
συζυγιας 291 των περισπωμενων· ο δε ουκ εκει τουτων εμνησθη, αλλ' ενταυθα εν τωι
κανονι του πρωτου προσωπου, εν οις λεγει· ωσπερ γαρ εν τοις ενεργητικοις τα
δευτερα και τριτα προσωπα της δευτερας και τριτης συζυγιας των περισπωμενων ου
διενηνοχασιν ως προς τα οριστικα, ουτω και εν τοις παθητικοις τα δευτερα και τριτα
προσωπα τοις οριστικοις ωμοφωνησαν. Το δε λεγο μενον τουτο εστιν· καθαπερ τα
δευτερα και τριτα προσωπα της δευ τερας και τριτης συζυγιας των περισπωμενων
των υποτακτικων ενεργη τικων, τουτεστι το εαν βοαις εαν βοαι, εαν χρυσοις εαν
χρυσοι, ου διε νηνοχασιν ως προς τα της οριστικης εγκλισεως δευτερα και τριτα
προσωπα της δευτερας και τριτης συζυγιας των περισπωμενων, το βοαις βοαι και
χρυσοις χρυσοι, αλλ' ομοφωνουσιν αλληλοις, ουτω και εν τοις υποτακτικοις
παθητικοις ομοφωνουσι τα δευτερα και τριτα προσωπα της δευτερας και τριτης
συζυγιας των περισπωμενων τοις δευτεροις και τριτοις προσωποις τοις παθητικοις
της οριστικης εγκλισεως· ωσπερ γαρ βοαι βοαται και χρυσοι χρυσουται, ουτω και εαν
βοαι εαν βοαται και εαν χρυσοι εαν χρυσουται· ιδου ωμοφωνησαν και τα υποτακτικα
παθητικα τοις παθητικοις οριστικοις, ωσπερ και τα υποτακτικα ενεργητικα τοις
οριστικοις ενεργητικοις. Ἐαν τυπτηι. Ἰστεον οτι καθολου τα τριτα προσωπα των
υποτακτικων των ενεργητικων δευτερα γινονται παθητικα η μεσα, οιον εαν τυπτηι
εκεινος και εαν τυπτωμαι εαν τυπτηι συ, εαν λεγηι εκεινος και εαν λεγωμαι εαν λεγηι
συ, εαν τυψηι εκεινος και εαν τυψωμαι εαν τυψηι συ, εαν ποιησηι εκεινος και εαν
ποιησωμαι εαν ποιησηι συ, εαν τυπηι εκεινος και εαν τυπωμαι εαν τυπηι συ, εαν λαβηι
εκεινος και εαν λαβω μαι εαν λαβηι συ, εαν ποιηι εκεινος, εαν ποιωμαι εαν ποιηι συ,
εαν βοαι εκεινος, εαν βοωμαι εαν βοαι συ, εαν χρυσοι εκεινος, εαν χρυσωμαι εαν
χρυσοι συ, εαν τιθηι εκεινος, εαν τιθωμαι εαν τιθηι συ, εαν θηι εκεινος, εαν θωμαι εαν
θηι συ, εαν ισται εκεινος, εαν ιστωμαι εαν ισται συ, εαν διδωι εκεινος, εαν διδωμαι εαν
διδωι συ, εαν δωι εκεινος και εαν δωμαι εαν δωι συ· επι δε του παθητικου
παρακειμενου και συγκοπη παρακολουθει, οιον εαν πεποιηκηι εκεινος και εαν
πεποιωμαι εαν πεποιηι συ, ουχι εαν πεποιηκηι συ· ως γαρ εν τοις οριστικοις εμαθομεν,
ο παθητικος παρακειμενος συγκοπην επαθεν, συγκοπην δε παθων ενδειαν
ανεδεξατο συλλαβης. 292 Ἐαν τυπτηται. Ἰστεον οτι το τριτον προσωπον των ενικων
κανονιζει ο τεχνικον εκ του ιδιου δευτερου τουτον τον τροπον· το δευ τερον
προσωπον προσλαμβανον την ˉτˉαˉι τριτον γινεται, μετα του απο βαλειν δηλονοτι
το ˉι, οιον εαν τυπτηι εαν τυπτηται, εαν λαβηι εαν λαβηται, εαν τυψηι εαν τυψηται,
εαν ποιηι εαν ποιηται, εαν βοαι εαν βοαται, εαν γελαι εαν γελαται, εαν οραι εαν οραται,
εαν τιθηι εαν τιθη ται, εαν ισται εαν ισταται, εαν διδωι εαν διδωται. ∆ει προσθειναι
χωρις της τριτης συζυγιας των περισπωμενων· η γαρ τριτη συζυγια των περι
σπωμενων ουκ εχει το τριτον προσωπον των ενικων κανονιζομενον εν τοις
παθητικοις υποτακτικοις εκ του ιδιου δευτερου προσθηκηι της ˉτˉαˉι, αλλ'
ομοφωνον αυτο εχει, ως φησιν ο τεχνικος, τωι ιδιωι οριστικωι, οιον ου λεγομεν εαν
χρυσοι εαν χρυσοιται και εαν στεφανοι εαν στεφανοι ται, αλλ' εαν χρυσουται και
εαν στεφανουται ομοφωνως τωι ιδιωι ορι στικωι, φημι δη τωι χρυσουται και
στεφανουται. Ἰστεον δε οτι Ειρηναιος ο περι Ἀττικης συνηθειας γραψας φησι τους
Ἀττικους τα τριτα προσωπα της τριτης συζυγιας των περισπω μενων δια του ˉω
 

172
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λεγειν εν τοις παθητικοις υποτακτικοις, οιον εαν χρυσωται, εαν στεφανωται. Και
ιστεον οτι αναλογωτερα εισι δια του ˉω λεγομενα παρα τοις Ἀττικοις· και γαρ τα εις
ˉμˉαˉι και τα εις ˉτˉαˉι τα ισα φωνηεντα θελουσιν εχειν κατα την παραληγουσαν,
οιον τυπτομαι τυπτεται, λεγομαι λεγεται, βοωμαι βοαται, ποιουμαι ποιειται,
χρυσουμαι χρυσουται· ει ουν εαν χρυσωμαι και εαν στεφανωμαι δι' ενος φωνηεν
τος, δηλονοτι και εαν χρυσωται και εαν στεφανωται δει λεγειν δι' ενος φωνηεντος,
και ουχι εαν χρυσουται και εαν στεφανουται δια δυο φωνη εντων. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι το ˉι δια τουτο αποβαλλεται εν τωι τριτωι προσωπωι των
ενικων, οιον εαν τυπτηται, επειδη, ως ειρηται, τα εις ˉμˉαˉι και τα εις ˉτˉαˉι τα ισα
φωνηεντα θελουσιν εχειν εν τηι παραληγουσηι, οιον τυπτο μαι τυπτεται, ποιουμαι
ποιειται· ει αρα ουν το εαν τυπτωμαι εν φωνηεν εχει κατα την παραληγουσαν,
δηλονοτι και το εαν τυπτηται εν φωνηεν εχειν αναγκαζεται κατα την
παραληγουσαν. Ταυτα μεν εν τουτοις. ∆ει δε γινωσκειν, οτι δυνατον εστι κανονισαι
το τριτον προσωπον των ενικων και απο του πρωτου προσωπου τουτον τον τροπον·
τα εις ˉμˉαˉι υποτακτικα τροπηι της ˉμˉαˉι εις ˉτˉαˉι το τριτον προσωπον των
ενικων ποιουσιν, και τρεπουσι την παραληγουσαν εις ˉη, οιον εαν τυπτω μαι εαν
τυπτηται, εαν λεγωμαι εαν λεγηται, [εαν πλωμαι εαν πληται] εαν τυψωμαι εαν
τυψηται, εαν λαβωμαι εαν λαβηται, εαν τιθωμαι εαν τιθηται.
∆ει προσθειναι χωρις της δευτερας και τριτης συζυγιας των 293
περισπωμενων· και χωρις μεν της δευτερας, επειδη επι ταυτης το τριτον των ενικων
ομοφωνει τωι ιδιωι οριστικωι, οιον βοαται εαν βοωμαι εαν βοαται, γελαται εαν
γελωμαι εαν γελαται, οραται εαν ορωμαι εαν οραται, και επι των εις ˉμˉι ομοιως,
οιον <ισταται> εαν ιστωμαι εαν ισταται· χωρις δε της τριτης συζυγιας των
περισπωμενων, επειδη επι ταυτης φυλαττεται το ˉω κατα το τριτον προσωπον των
ενικων, <οιον> εαν χρυσωμαι εαν χρυσωται, εαν στεφανωμαι εαν στεφανωται·
ωσαυτως δε <και> επι της τριτης συζυγιας των εις ˉμˉι φυλαττεται το ˉω κατα το
τριτον προσωπον των ενικων, οιον εαν διδωι εαν διδωται. Ἐαν τυπτωμεθον, εαν
τυπτησθον, εαν τυπτησθον. Ἰστεον οτι το μεν πρωτον προσωπον των δυικων ουκ
επιλιμπανει ενταυθα, επειδη το πρωτον των πληθυντικων ουκ εχει το ˉμ επι της
τελευταιας συλλαβης, εαν τυπτωμεθα γαρ· γεγονε δε το πρωτον των δυικων απο του
πρωτου των πληθυντικων τροπηι της ˉθˉα εις ˉθˉοˉν, εαν τυπτωμεθα εαν
τυπτωμεθον· το δε δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων τροπηι
του ˉε εις ˉοˉν, εαν τυπτησθε εαν τυπτησθον· το δε τριτον των δυικων ομοφωνει τωι
ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον των πληθυντικων εις ˉτˉαˉι ληγει, οιον εαν
τυπτωνται. Ἐαν τυπτωμεθα. Ειρηται εν τοις προλαβουσιν, οτι παν πρωτον
προσωπον ενικον, εχον το ˉμ κλιτικον μετα μακρας, τροπηι της εσχατης εις
ˉμˉεˉθˉα το πληθυντικον ποιει. Ἐαν τυπτησθε. Ειρηται οτι παν τριτον ενικον, εχον
το ˉτ κλι τικον, τρεπον την τελευταιαν συλλαβην εις ˉθˉε το δευτερον των πλη
θυντικων ποιει· και ει μεν καθαριευει το ˉτ, και το ˉς προσλαμβανει το δευτερον
των πληθυντικων, ει δε συμφωνωι παραληγοιτο, τηρει αυτο, πλην ει μη πω ψιλον ον
δια την ασυνταξιαν εις δασυ τραπηι. Ἐαν τυπτωνται. Ειρηται οτι παν τριτον ενικον,
εχον το ˉτ κλιτι κον, προ του ˉτ λαμβανον το ˉν και την παραληγουσαν φυλαττον
του ιδιου πρωτου προσωπου ενικου, το τριτον των πληθυντικων ποιει.
Παρακειμενου και υπερσυντελικου.Ἐαν τετυμμενος ωηι κηι. Ἰστεον οτι ηνικα ο
παθητικος παρακειμενος ο οριστικος ουκ εχει προ του ˉμ συμφωνον, τοτε τωι κοινωι
κανονι ποιει το υποτακτικον, τουτεστι προ του ˉμ δεχομενος το ˉω, ηγουν τρεπων ο
παρακειμενος το φωνηεν το προ του ˉμ εις το ˉω, 294 οιον πεποιημαι εαν
πεποιωμαι, κεκτημαι εαν κεκτωμαι, μεμνημαι εαν μεμνωμαι προπερισπωμενως, και
της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως φυλατ τομενης, επειδη, ως εν τοις προλαβουσιν
 

173
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εμαθομεν, ο παρακειμενος ουδαμου αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην
εκτασιν, ουτε γαρ εν ταις μετοχαις αποβαλλει αυτην ουτε εν ταις λοιπαις εγκλισεσιν·
ηνικα δε ο παθητικος παρακειμενος ο οριστικος εχει προ του ˉμ συμφωνον, τοτε το
υποτακτικον δια μετοχης αναπληρουται και υπαρκτικου ρημα τος, οιον τετυμμαι
εαν τετυμμενος ω, εφθαρμαι εαν εφθαρμενος ω, εσπαρμαι εαν εσπαρμενος ω. ∆ια
τουτο δε τουτο γινεται, τουτεστι δια τουτο ηνικα ο παθητικος παρακειμενος ο
οριστικος [οτε] εχει προ του ˉμ συμφωνον, τοτε το υποτακτικον δια μετοχης
αναπληρουται και υπαρκτικου ρηματος, επειδη τα εις ˉμˉαˉι υποτακτικα θελουσιν
εχειν προ του ˉμ το ˉω, οιον <εαν> τυπτωμαι, εαν τυψωμαι, εαν λαβωμαι, εαν
ποιωμαι· εαν ουν, ηνικα ευρεθηι προ του ˉμ συμφωνον, γενηται υπο τακτικον κατα
αναλογιαν, μελλει του ˉω προ του ˉμ προσερχομενου ειναι το υποτακτικον εαν
τετυμωμαι και εαν εφθαρωμαι και εαν εσπαρωμαι και εαν λελεγωμαι, και λοιπον
ευρισκεται το υποτακτικον περιττοσυλ λαβουν του ιδιου οριστικου, οπερ εστιν
ατοπον· τουτου ουν χαριν, ηνικα ευρεθηι προ του ˉμ συμφωνον, το υποτακτικον δια
μετοχης αναπληρου ται και υπαρκτικου ρηματος. Ἰστεον δε οτι φησιν ο Ἡρωδιανος
εν τωι μονοβιβλωι, εν ωι διαλαμβανει περι του μη παντα τα ρηματα κλινεσθαι εις
παντας τους χρονους, οτι και εαν ευρεθηι εν τωι παθητικωι παρακειμενωι τωι ορι στικωι
προ του ˉμ διφθογγος η δια του ˉυ, το υποτακτικο δια μετοχης αναπληρουται και
υπαρκτικου ρηματος, <οιον> πεπαιδευμαι εαν πεπαι δευμενος ω, λελουμαι εαν
λελουμενος ω. Ἐαν τετυμμενω ητονητον· εαν τετυμμενοι ωμεν ητεωσιν· ειρηται.
Ἀοριστου παθητικου πρωτου και μελλοντος.Ἐαν τυφθω. Ἰστεον οτι τα εχοντα την
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην εις ˉω μετα
περισπωμενου τονου εχουσι το υποτακτικον, οιον τιθεις τιθεντος εαν τιθω, ιστας
ισταντος εαν ιστω, διδους διδοντος εαν διδω, τυφθεις τυφθεντος εαν τυφθω, νυγεις
νυγεντος εαν νυγω, σταλεις σταλεντος εαν σταλω, δαρεις δαρεν τος εαν δαρω,
σπαρεις σπαρεντος εαν σπαρω, φθαρεις φθαρεντος εαν φθαρω. Ὁ δε τεχνικος ουτω
κανονιζει λεγων, οτι πασα μετοχη εις 295 ˉς ληγουσα <μετ' οξειας τασεως> και δια
του ˉνˉτ κλινομενη τρεπουσα την εσχατην εις ˉω μετα περισπωμενου τονου το
υποτακτικον ποιει, οιον τιθεις τιθεντος εαν τιθω, τυφθεις τυφθεν τος εαν τυφθω,
τυπεις τυπεντος εαν τυπω, δαρεις δαρεντος εαν δαρω. Προσκειται εν τωι κανονι εις
ˉς ληγουσα δια το λαβων λαβοντος εαν λαβω· ιδου γαρ αυτη η μετοχη μετ' οξειας
τασεως εστι και δια του ˉνˉτ κλινομενη, και ομως ουκ εχει το υποτακτικον μετα
περισπωμενου τονου, αλλ' ουκ αντικειται ημιν, επειδη ου ληγει εις ˉς· προσκειται
μετ' οξειας τασεως δια το τυψας τυψαντος εαν τυψω· ιδου γαρ αυτη η μετοχη εις ˉς
ληγει και δια του ˉνˉτ κλινεται, και ομως ουκ εχει το υπο τακτικον μετα
περισπωμενου τονου, αλλ' ουκ αντικειται ημιν, επειδη ουκ οξυνεται· προσκειται και
δια του ˉνˉτ κλινομενη δια το τετυφως τετυφοτος εαν τετυφω· ιδου γαρ αυτη η
μετοχη εις ˉς ληγει μετ' οξειας τασεως, και ομως ουκ εχει το υποτακτικον μετα
περισπωμενον τονου αλλ' ου κλινεται δια του ˉνˉτ. Ἐαν τυφθηις, εαν τυφθηι· εαν
τυφθη τον, εαν τυφθητον· εαν τυφθωμεν, εαν τυφθητε, εαν τυ φθωσιν· ειρηται.
Ἀοριστου παθητικου δευτερου και μελλοντος.Ἐαν τυπω· ομοιως και ουτος τωι
πρωτωι γινεται απο της τυπεις τυπεντος μετοχης. Ἐαν τυπηις, εαν τυπηι· εαν τυπητον,
εαν τυπητον· εαν τυπωμεν, εαν τυπητε, εαν τυπωσιν· ειρηται. Μεσου αοριστου
πρωτου και μελλοντος.Ἐαν τυψωμαι. Ἰστεον οτι το υποτακτικον του πρωτου μεσου
αοριστου και μελλοντος δυναται και απο του πρωτου μεσου αοριστου οριστικου
κανονισθηναι, τροπηι της εσχατης εις ˉμˉαˉι, και του εν τηι παρα ληγουσηι
φωνηεντος τραπεντος εις ˉω, και αποβοληι της εν αρχηι κλιτι κης εκτασεως, οιον
ετυψαμην εαν τυψωμαι, εποιησαμην εαν ποιησωμαι, εγραψαμην εαν γραψωμαι·
δυναται και απο του υποτακτικου γενεσθαι του πρωτου αοριστου και μελλοντος
 

174
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ενεργητικου, προσθηκηι της μαι, και του ˉω δηλονοτι φυλαττομενου, οιον εαν τυψω
εαν τυψωμαι, εαν γραψω εαν γραψωμαι, εαν ποιησω εαν ποιησωμαι. Ἐαν τυψηι, εαν
τυψη ται· εαν τυψωμεθον, εαν τυψησθον, εαν τυψησθον· εαν τυ ψωμεθα, εαν
τυψησθε, εαν τυψωνται. 296 Μεσου αοριστου δευτερου και μελλοντος.Ἐαν τυπωμαι.
Ἰστεον οτι το υποτακτικον του δευτερου <μεσου> αοριστου και μελλοντος δυναται
και απο του δευτερου μεσου αοριστου <Του οριστικου> κανονισθηναι, τροπηι της
εσχατης εις ˉμˉαˉι και του εν τηι παραληγουσηι φωνηεντος εις ˉω και αποβοληι της
εν αρχηι κλιτικης εκτασεως, οιον ετυπομην εαν τυπωμαι, ελαβομην εαν λαβωμαι·
δυνα ται και απο του υποτακτικου γενεσθαι του δευτερου αοριστου και μελ λοντος
του ενεργητικου, προσθηκηι της ˉμˉαˉι και του ˉω δηλονοτι φυλατ τομενου, οιον
εαν τυπω εαν τυπωμαι, εαν λαβω εαν λαβωμαι. Ἐαν τυπηι, εαν τυπηται· εαν
τυπωμεθον, εαν τυπησθον, εαν τυ πησθον· εαν τυπωμεθα, εαν τυπησθε, εαν
τυπωνται. Μετ' ολιγον μελλοντος.Ἐαν <τε>τυψωμαι. Ἰστεον οτι κακως παρεθετο το
υποτακτι κον του μετ' ολιγον μελλοντος· ο γαρ μετ' ολιγον μελλων ουκ εχει
υποτακτικον, επειδη, ως δεδεικται, οι αοριστοι και οι μελλοντες εν τοις
υποτακτικοις συνεζευγμενοι εισιν, και εκ των αοριστων γινονται τα υποτακτικα του
αοριστου και μελλοντος· ει αρα ουν ουχ υπελειφθη αλλος αοριστος ο οφειλων
παραληφθηναι μετα του μετ' ολιγον μελ λοντος και αποτελεσαι το υποτακτικον
αυτου, δηλονοτι ουκ εχει υποτακτικον. Πεπληρωται συν θεωι η των εις ˉω ρηματων
διδασκαλια ευτυχως. Περι μετοχων.Πληρωσας ο τεχνικος τα εις ˉω ληγοντα ρηματα,
ερχεται ακολουθως και διαλαμβανει περι των μετοχων των εις ˉω ληγοντων
ρηματων· περι γαρ των εις ˉμˉι υστερον διαλαμβανει. Ἰστεον δε οτι η μετοχη τριτην
επεχει ταξιν, ηγουν μετα το ονομα και το ρημα εστιν, επειδη η μετοχη ουδεν αλλο
εστιν ει μη ονομα και ρημα· α γαρ εχει, η απο του ονοματος εχει η απο του ρηματος·
γενη μεν γαρ και πτωσεις απο του ονοματος εχει, ενεργειαν δε και παθος και
μεσοτητα και διαφορους χρονους εν ιδιοις μετασχηματισμοις, ηγουν εν ιδιαις
εναλλαγαις των φωνων, απο του ρηματος εχει· επειδη ουν ουδεν ετερον εστιν η
μετοχη ει μη ονομα και ρημα, τουτου χαριν και μετα το ονομα και το ρημα 297
τετακται, και δια τουτο τριτην επεχει ταξιν. Μετοχη δε λεγεται, επειδη μετεχει της
των ονοματων και της των ρηματων ιδιοτητος, χωρις προσ ωπων τε και εγκλισεων·
ουκ εχουσι γαρ ουτε προσωπα αι μετοχαι ουτε θελημα ψυχης, οπερ εστιν ιδιον
εγκλισεως· εγκλισις γαρ εστιν η ψυχικη προαιρεσις. Και των μεν ονοματων μετεχει η
μετοχη, καθοτι εχει πτωσεις και γενη ομοιως τοις ονομασιν, οιον τυπτων τυπτοντος
τυπτοντι τυπτοντα ω τυπτων, η τυπτουσα, το τυπτον, των δε ρηματων μετεχει,
καθοτι εχει ενεργειαν παθος μεσοτητα, οιον τυπτων τετυπως τυπτομενος, <και> εχει
διαφορους χρονους εν ιδιοις μετασχηματισμοις, ηγουν εν ιδιαις εναλλαγαις των
φωνων, οιον τυπτων τετυφως τετυ πως τυψας τυπων τυψων τυπων, ομοιως τοις
ρημασιν· ουκ ενηλλαγη γαρ εν τουτοις τοις χρονοις τελειως η φωνη, αλλ' εκαστος
τουτων των χρονων μετεχει του ετερου κατα την φωνην· και ωσπερ εν μεταιχμιωι
μεταξυ δυο στρατευματων ισοσθενουντων ελκεται τις εκ των δυο μερων και
ουδετεροις προσχωρει αλλα μεσος μενει, ουτω και η μετοχη κωλυο μενη εκ των
ρηματικων κανονων ειναι μετα των ονοματων, φημι δη εκ του εχειν ενεργειαν
παθος μεσοτητα και διαφορους χρονους εν ιδιοις μετασχηματισμοις, ηγουν εν ιδιαις
εναλλαγαις των φωνων, ταυτα γαρ αλλοτρια εισι των ονοματων, και παλιν εκ των
ονοματικων κανονων ειναι μετα των ρηματων κωλυομενη, φημι δη εκ του εχειν
γενη και πτωσεις, ταυτα γαρ αλλοτρια εισι των ρηματων, μεση μενει, και ιδιαι μερος
λογου παραλαμβανεται. Λεγει δε ο γραμματικος Ἰωαννης <ο Χαραξ>, οτι ωσπερ απο
του ανθρωπου τικτεται ανθρωπος και απο του λεοντος λεων, απο δε ιππου και ονου
ετερον τι ποτε τικτεται, λεγω δη ημιονος, τον αυτον τροπον και η μετοχη απο του
 

175
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ονοματος και του ρηματος τικτομενη ετερον τι ποτε εστι παρα το ονομα και το ρημα,
και δηλονοτι ιδιαι μερος λογου εστιν. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἔλθωμεν δε και ζητησωμεν, διατι επενοηθη η μετοχη. Και λεγο μεν οτι δια
δυο αιτιας· και πρωτη μεν εστιν αυτη· δυο ονοματα πολ λακις ευρισκομεν χωρις
συνδεσμου παραλαμβανομενα, οιον καλος ιππος, ταχυς κυων, σωφρων ανθρωπος,
δικαιος ανθρωπος· επι δε των ρημα των ουδεν τοιουτον ευρισκομεν, ουδεποτε γαρ
δυο ρηματα οριστικα καθ' ενος υποκειμενου χωρις συνδεσμου δυνανται
παραλαμβανεσθαι, ει μη πω απολυτα ωσιν, οιον ου δυναμεθα λεγειν Ἀγαμεμνων
εβασιλευ 298 σεν επολεμησεν, αλλα μετα συνδεσμου Ἀγαμεμνων εβασιλευσε και
επολεμησεν· προσκειται καθ' ενος υποκειμενου, επειδη κατα αλλου και αλλου
υποκειμενου δυνανται παραλαμβανεσθαι χωρις συνδεσμου δυο ρηματα οριστικα,
λεγομεν γαρ ο Σωκρατης γραφει, ο Πλατων ανα γινωσκει· προσκειται ει μη πω
απολυτα ωσιν, επειδη απολυτως δυνανται παραλαμβανεσθαι διαφορα ρηματα
οριστικα, οιον λεγω γραφω περιπατω αναγινωσκω· επειδη δε προσερχομενου του
συνδεσμου αδηλον ημελλε γινεσθαι ποιον προτερευει, ει αρα το εβασιλευσεν, ει αρα
το επολεμησενοι γαρ συνδεσμοι οι συμπλεκτικοι ταξιν ουκ επαγγελ λονται, οιον <μ
134> τας μεν αρα θρεψασα τεκουσα τε ποτνια μητηρ, <αντι του> τεκουσα και
θρεψασα, πρωτον γαρ τις τικτει και ουτω τρεφει, και παλιν <π 41> αυταρ ο γ' εισω
ιεν και υπερβη λαινον ουδον, αντι του υπερεβη λαινον ουδον και εισω ιεν, πρωτον
γαρ τις υπερβαινει τον ουδον και ουτως εισερχεται τουτου χαριν, ινα, ωσπερ δυο
ονοματα χωρις συνδεσμου ευρισκονται παραλαμβανο μενα, και δυο ρηματα
ευρεθωσι χωρις συνδεσμου παραλαμβανομενα, εν ταυτωι δε ινα και η ταξις φυλαχθηι,
παραλαμβανομεν το εν των ρηματων το προτερευον εις μετοχην, και λοιπον
δηλουται ποιον προ τερευει, και χωρις συνδεσμου τα της συνταξεως
παραλαμβανονται· και ει μεν το επολεμησε προτερευει, αυτο παραλαμβανεται εις
μετο χην, και γινεται Ἀγαμεμνων πολεμησας εβασιλευσεν, ει δε το εβασι λευσε
προτερευει, αυτο παραλαμβανεται εις μετοχην, και γινεται Ἀγαμεμνων βασιλευσας
επολεμησεν, οπερ και αληθευει, πρωτον γαρ εβασιλευσε και ουτως επολεμησεν·
τουτου ουν χαριν επενοηθη η μετοχη. ∆ευτερα δε αιτια του επινοηθηναι την
μετοχην εστιν αυτη· το ονομα ουσιαν σημαινει, οιον ανθρωπος ιππος Ὅμηρος
Πλατων, το δε ρημα πραγμα σημαινει, οιον τυπτω γραφω λεγω· τα ουν ρηματα, ατε
δη πραγματα οντα, θελουσι συνειναι ταις ουσιαις, ηγουν τοις ονομασιν, και επειδη
κλινομενης της ουσιας, ηγουν του ονοματος, τα ρηματα ου δυνανται <συγ>κλινεσθαι
τωι ονοματι, ατε δη μη εχοντα πτωσεις ευθειαι γαρ εισι τα ρηματα, οιον Σωκρατης
γραφει λεγομεν, Σωκρα τους δε γραφει ου λεγομεν, ει μη πω επι ετερας αυτο
σημασιας λαβωμεν, οιον Σωκρατους φιλος γραφειτουτου χαριν επενοηθη η μετοχη,
ινα συγκλιθηι τωι ονοματι αντι του ρηματος και το λειπον 299 τωι ρηματι
αναπληρωσηι· και λοιπον λεγομεν Σωκρατης γραφων, Σωκρα τους γραφοντος,
Σωκρατει γραφοντι, Σωκρατην γραφοντα, Σωκρατες γραφων, και τα εξης. Και
απορουσι τινες λεγοντες, ει αρα, ως ειρηται, δια τουτο επε νοηθη η μετοχη, ινα το
λειπον τωι ρηματι αναπληρωσηι και συγκλιθηι τωι ονοματι αντι του ρηματος, δυναται
δε το ρημα συνταττεσθαι ονο ματι αντι ευθειας, οιον Σωκρατης γραφει, διατι εχουσι
και αι μετοχαι ευθειαν. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ατοπον ην πλαγιους αυτας εχειν μη
ουσης ευθειας, μητηρ γαρ των πτωσεων η ευθεια· περι γαρ του εμαυτου, διατι ουκ
εχει ευθειαν, εν τωι Ῥηματικωι Ἀπολλωνιου, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα, ετι δε περι
του αλληλων, διατι ουκ εχει ευθειαν, εν τωι Περι συνταξεως Ἀπολλωνιου, ει θεωι
φιλον, μαθησομεθα· αλλως τε δε ολιγα εισι ταυτα, και ουκ εισιν ικανα αποτελεσαι
απο λογιαν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι αι μετοχαι ουτε προσωπα εχουσιν
ουτε εγκλισεις· και προσωπα μεν ουκ εχουσιν αι μετοχαι, επειδη εκ των ρηματων
 

176
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εξεπεσον, εκπεσουσαι δε εκ των ρηματων και εκ των προσωπων εξεπεσον,
προσωπου δε μη οντος ουτε εγκλισις δυναται ειναι· εγκλισις γαρ εστι το θελημα της
ψυχης, τουτεστι καθ' ην εγκλινεται η ψυχη· πως δε δυναται ειναι θελημα ψυχης
χωρις προσωπου; ∆ει δε και τουτο γινω σκειν, οτι πασα μετοχη τριγενης εστιν, οιον ο
τυπτων η τυπτουσα το τυπτον, ο τυπτομενος η τυπτομενη το τυπτομενον· δια τουτο
δε αι μετοχαι τριγενεις εισιν, επειδη και τα ρηματα κατα των τριων γενων
παραλαμβανονται, το γαρ τυπτω δυναται λεγειν και ο αρρην και η θηλεια και το
ουδετερον ηγουν παιδιον· επειδη ουν τα ρηματα αρμο ζουσι και αρρενι και θηλειαι
και ουδετερωι, εικοτως και αι μετοχαι τρι γενεις εισιν· δει προσθειναι χωρις ει μη το
σημαινομενον κωλυει, ως επι του εκτρουσα· τουτου γαρ το αρσενικον ουχ
ευρισκεται, επειδη το σημαινομενον κωλυει, ουδε γαρ παρεπεται τοις ανδρασι το
εκτρουν, αυτη γαρ η φυσις κωλυει. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι αι μετοχαι η
απλαι εισιν η παρασυνθετοι, ουδεποτε δε συνθετοι· η γαρ απο απλων ρηματων
παραγονται και εισιν απλαι, οιον τυπτω τυπτων, λεγω λεγων, η απο συνθετων
ρηματων παραγονται και εισι παρασυνθετοι, οιον κατα γραφω καταγραφων,
αναγινωσκω αναγινωσκων. ∆ει προσθειναι χωρις της αεκων μετοχης· αυτη γαρ
συνθετος εστιν, απο γαρ της εκων γεγονεν εν συνθεσει αεκων, ητις κατα κρασιν του
ˉα και ˉε εις ˉα μακρον 300 γινεται ακων· ουδε γαρ εχει ρημα προυπαρχον εν
συνθεσει, ινα παρα συνθετον αυτην ειπωμεν, αλλ' εν τηι μετοχηι εγενετο η συνθεσις.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι αι μετοχαι συντιθεμεναι ουκ αναβιβαζουσι τους
τονους, οιον ελθων κατελθων, βας αναβας, στας καταστας, πτας απο πτας, δους
αναδους· εαν γαρ αναβιβαζωσι τους τονους, ουκετι μενουσι μετοχαι, αλλα γινονται
ονοματα, οιον βας Ἄβας, φας Περιφας, τλας Ἄτλας πολυτλας· δει προσθειναι χωρις
της εκων αεκων, αυτη γαρ ανεβιβασε τον τονον και εμεινε μετοχη. ∆ει δε γινωσκειν,
οτι χαριν σαφηνειας λεγομεν, οτι αι μετοχαι συντιθεμεναι ουκ αναβιβαζουσι τους
τονους, επειδη κατα την ακριβειαν ου δει λεγειν ουτως· ουδε γαρ εισιν αι μετοχαι
συνθετοι, αλλ' η απλαι εισιν, ως ειρηται, η παρασυνθε τοι· πως δε δει λεγειν, εν τοις
απαρεμφατοις πλατυτερον ειρηκαμεν· πασαι δε αι μετοχαι παραγωγοι εισιν, πασαι
γαρ εκ των ρηματων παρα γονται· απο γαρ του τυπτω γινεται τυπτων και απο του
ετυψα τυψας. Και αξιον εστι ζητησαι, ει αρα αι μετοχαι συντιθεμεναι ουκ αναβιβα
ζουσι τους τονους, ως ειρηται, πως η εκων μετοχη εν τωι αεκων ανε βιβασε τον
τονον. Και εστιν ειπειν διαφορους λυσεις, ων πρωτη εστιν αυτη· αι μετοχαι, ως
ειρηται, η απλαι εισιν η παρασυνθετοι, ουδεποτε δε συνθετοι· επειδη ουν η αεκων
συνθετος εστινουδε γαρ εχει ρημα προυπαρχον εν συνθεσει, ινα παρασυνθετον
αυτην ειπωμεν, αλλ' εν τηι μετοχηι εγενετο η συνθεσις, οιον εκων αεκωντουτου
χαριν εν τηι συνθεσει ανεβιβασε τον τονον, ινα δειξηι, οτι συνθετος εστι και ου
παρασυνθετος, ως αι αλλαι μετοχαι. ∆ευτερα δε αιτια εστιν αυτη· το εικω διαφορα
σημαινει· σημαινει γαρ το ομοιω, εξ ου το εικων· σημαινει το υποχωρω, εξ ου το <Ν
321> ανδρι δε κ' ουκ ειξειε μεγας Τελαμωνιος Αιας· σημαινει κατα περιφρασιν,
ηγουν εκ του παρεπομενου, και το θελω, παρεπεται γαρ πολλακις τοις υπο χωρουσι
το θελειν· το γαρ <Ι 598> ειξας ωι θυμωι ουδεν αλλο σημαινει ει μη το θελησας
υποχωρησαι· εκ τουτου ουν του εικω του σημαινοντος κατα περιφρασιν και εκ
παρεπομενου το θελειν γεγονεν η εκων σημαινουσα το θελων κατα παθος, τουτεστι
κατα αποβολην του ˉι, και επειδη το εικω ρημα συνεστειλε την παραληγουσαν εν τηι
εκων μετοχηι, τουτου χαριν η εκων ωξυνθη, ομοιως ταις αλλαις μετο χαις ταις
βραχειαι παραληγομεναις, φημι δη ταις του δευτερου αοριστου, 301 οιον ωσπερ
λαβων <φαγων> δακων λαθων πιων· αλλ' επειδη η εκων ουκ εστι δευτερου
αοριστου αλλ' ενεστωτος και παρατατικου, το γαρ θελων δηλοι, δηλονοτι ουκ
ωφειλεν οξυνεσθαι ομοιως εκειναις· επειδη ουν παραλογως συνεδραμεν εκειναις
 

177
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και ωξυνθη η εκων μετοχη, τουτου χαριν εν τηι συνθεσει, φημι δη εν τηι αεκων,
εβαρυνθη, ινα την παραλογον τασιν του απλου εκφυγηι, φημι δη την οξειαν. Τριτη δε
εστιν αιτια αυτη· αι εις ˉωˉν οξυτονοι μετοχαι εχουσι ρηματα προυπαρ χοντα εις
ˉοˉν ληγοντα δευτερου αοριστου τα κωλυοντα αυτας βαρυν θηναι, οιον φυγων
εφυγον, λαβων ελαβον, δραμων εδραμον, δακων εδακον· επειδη ουν η αεκων
μετοχη ουκ εχει ρημα προυπαρχονεν γαρ τηι μετοχηι εγενετο η συνθεσις, οιον εκων
αεκωντουτου χαριν ως μη εχουσα ρημα προυπαρχον το οφειλον αναγκασαι αυτην
οξυν θηναι ουκ εκωλυθη βαρυνθηναι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι,
διατι η εκων μετοχη εν τηι αεκων ανα βιβασασα τον τονον εμεινε μετοχη, και ουκ
εγενετο ονομα. Και εστιν ειπειν, οτι εκ της ˉα στερησεως συντιθεμενη και
φυλαττουσα το τελος φυλαττει και το αυτο μερος του λογου, οιον δουλος αδουλος,
φιλος αφιλος, σεμνος ασεμνος, κακος ακακος, ψευδης αψευδης, σαφης ασαφης· το
γαρ τλας Ἄτλας και το βας Ἄβας φυλαξαντα το τελος και μη φυλαξαντα το αυτο
μερος του λογου, αλλα γενομενα ονοματα, ουκ αντικεινται ημιν, επειδη ουκ εχουσι
την ˉα στερησιν αλλα την ˉα επι τασιν, οιον Ἄτλας ο πανυ καρτερων και Ἄβας <ο>
πανυ βαινων· επειδη ουν η αεκων εφυλαξε το τελος της εκων, τουτου χαριν και το
αυτο μερος του λογου εφυλαξε και εμεινε μετοχη. Προσκειται φυλατ τουσα το τελος
δια το σεβω ασεβης· ιδου γαρ ενταυθα προσελθουσα η ˉα στερησις ουκ εφυλαξε το
αυτο μερος του λογου, το μεν γαρ σεβω ρημα εστιν, το δε ασεβης ονομα, αλλ' ουκ
εφυλαξε το τελος· το ακμων απο του ˉα και της καμων μετοχης γενομενον και μη
φυλαξαν το αυτο μερος του λογου, αλλα γενομενον ονομα, ουκ αντικειται ημιν,
επειδη το ˉα ου μονον στερητικον δυναται ειναι ενταυθα, αλλα και επιτατικον,
ακμων γαρ λεγεται η παρα το μη καμνειν η παρα το πανυ καμνειν· αλλως τε δε και
την του καμνω συνεκοψε φωνην, οιον ακαμων και ακμων, και τουτου χαριν ουκ
εμεινε
μετοχη. 302 Μετοχαι
ενεργητικαι
χρονου
ενεστωτος
και
παρατατικου.Τυπτων. Ἰστεον οτι εν ταις μετοχαις ο μεν ενεστως και ο παρα τατικος
ομου εισιν, οιον τυπτων, και ο παρακειμενος και ο υπερσυν τελικος ομοιως ομου,
οιον τετυφως, ο δε αοριστος ιδιαι και ο μελλων ιδιαι· αοριστου γαρ πρωτου τυψας
φαμεν, και μελλοντος πρωτου τυψων, και παλιν αοριστου δευτερου τυπων
οξυτονως, και μελλοντος δευτερου τυπων περισπωμενως· ταυτα δε, φημι δη η
μετοχη του δευ τερου αοριστου και του δευτερου μελλοντος, τηι μεν φωνηι
συνεπεσον, τωι δε τονωι διεσταλησαν· η μεν γαρ του δευτερου αοριστου μετοχη
τυπων οξυτονως, η δε του δευτερου μελλοντος τυπων περισπωμενως· και παλιν η
μεν του δευτερου αοριστου μετοχη τυπων τυποντος κλινε ται δια του ˉο, η δε του
δευτερου μελλοντος μετοχη τυπων τυπουντος δια της ˉοˉυ διφθογγου. Ταυτα μεν
εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι εν ταις μετοχαις ο μεν ενεστως και ο
παρατατικος συνεζευγμενοι εισιν, και ο παρακειμενος και ο υπερσυν τελικος ομοιως,
ο δε αοριστος ιδιαι και ο μελλων ιδιαι. Και λεγει ο Ἀπολλωνιος ταυτην την
απολογιαν, οτι συγγενειαν εχουσιν αι μετο χαι προς τα απαρεμφατα· ωσπερ γαρ τα
απαρεμφατα ουκ εχουσιν ουτε προσωπα ουτε θελημα ψυχης, ουτω και η μετοχη ουκ
εχει ουτε προσωπα ουτε θελημα ψυχης· αλλως τε δε ωσπερ η μετοχη πτωτικη εστιν,
ουτω και τα απαρεμφατα δυναμει πτωτικα εισιν· λεγομεν γαρ το περιπατειν
ωφελιμον εστιν, του περιπατειν ωφελιμου οντος, τωι περιπατειν ωφελιμωι οντι·
επειδη ουν συγγενειαν εχουσιν αι μετοχαι προς τα απαρεμφατα, εικοτως και την
ακολουθιαν των απαρεμφατων φυλαττουσι κατα τους χρονους, και ωσπερ εν τοις
απαρεμφατοις συνεζευγμενοι εισιν ο ενεστως και ο παρατατικος, και ο παρακειμενος
και ο υπερσυντελικος, ο δε αοριστος και ο μελλων διακεχωρισμενοι εισιν, τον αυτον
τροπον και εν ταις μετοχαις ο ενεστως και ο παρα τατικος συνεζευγμενοι εισιν, και ο
παρακειμενος και ο υπερσυντελικος ομοιως, ο δε αοριστος και ο μελλων
 

178
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διακεχωρισμενοι. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι δυο τελικα συμφωνα εισι των
μετοχων, το ˉν και το ˉς, οιον τυπτων τυψας· και τουτο ευλογως, επειδη και δυο
τελικα συμφωνα των ρηματων εισιν, το ˉν και το ˉς, οιον ετυπτον ετυψας. Και
ιστεον οτι πασα μετοχη αρσενικη εις ˉν ληγουσα παντως εν φωνηεν 303 εχει προ
του ˉν, τουτεστι το ˉω, οιον τυπτων τυψων <τυπων> λαβων, αι δε εις ˉς ληγουσαι
μετοχαι διαφορα φωνηεντα εχουσι προ του ˉς· πηι μεν γαρ εχουσι την ˉεˉι
διφθογγον, οιον τυφθεις τιθεις, πηι δε το ˉα εκτεταμενον, οιον τυψας ιστας, πηι δε το
ˉω, οιον τετυφως τετυπως, πηι δε την ˉοˉυ διφθογγον, οιον διδους βιους, πηι δε το ˉυ
εκτεταμενον, οιον ζευγνυς πηγνυς, πηι δε το ˉο, οιον τυπτομενος· αλλο γαρ φωνηεν
ουκ εχουσι προ του ˉς. Τουτων ουτως εχοντων ιστεον, οτι πασα μετοχη αρσενικη
μακροκαταληκτειν θελει, πλην των εις ˉμˉεˉνˉοˉς, οιον τυπτων τυψων τυψας
τυπων λαβων τετυφως τετυπως τυφθεις τιθεις ιστας διδους ζευγνυς πηγνυς·
προσκειται χωρις των εις ˉμˉεˉνˉοˉς, επειδη αυται βραχυκαταληκτουσιν, οιον
τυπτομενος τετυμμενος τυψαμενος· προσκει ται δε αρσενικη δια το τυπτουσα και το
τυπτον· αυται γαρ αι μετο χαι βραχυκαταληκτουσιν, αλλ' ουκ εισιν αρσενικαι, αλλ' η
μεν θηλυκη η δε ουδετερα. Ἰστεον δε και τουτο, οτι πασα μετοχη αρσενικη περιττο
συλλαβως κλινεται, χωρις των εις ˉμˉεˉνˉοˉς, οιον τυπτων τυπτοντος, τετυ φως
τετυφοτος, τυψων τυψοντος, τυφθεις τυφθεντος, νυγεις νυγεντος, διδους διδοντος,
ιστας ισταντος· προσκειται χωρις των εις ˉμˉεˉνˉοˉς, επειδη αυται ισοσυλλαβως
κλινονται, οιον τυπτομενος τυπτομενου, τυψα μενος τυψαμενου, τετυμμενος
τετυμμενου. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι πασα μετοχη περιττοσυλλαβως
κλινομενη δια του ˉνˉτ κλινεται, χωρις των εις ˉωˉς μετοχων του παρακειμενου,
οιον τυπτων τυπτοντος, τυψων τυψοντος, τυψας τυψαντος, τυπων τυποντος, τυπων
τυπουντος, τυφθεις τυφθεντος, νυγεις νυγεντος, διδους διδοντος, ιστας ισταντος,
ζευγνυς ζευγνυντος· προσκειται χωρις των εις ˉωˉς μετοχων, επειδη αυται δια
καθαρου του ˉτˉοˉς κλινονται, οιον τετυφως τετυφοτος, τετυπως τετυ ποτος,
δεδουπως δεδουποτος, πεποιθως πεποιθοτος· και η αιτια εν τηι περι της μετοχης του
παρακειμενου διδασκαλιαι, ει θεωι φιλον, λεχθησεται. Ἰστεον δε και τουτο, οτι πασα
μετοχη περιττοσυλλαβως κλινο μενη συστελλει το φωνηεν της ευθειας εν τηι γενικηι,
χωρις ει μη ηι απο περισπωμενης ευθειας η απο κρασεως, οιον τυπτων τυπτοντος,
τυψων τυψοντος, τυπων τυποντος, λαβων λαβοντος, τετυφως τετυ φοτος, τετυπως
τετυποτος, τυψας τυψαντος, τυφθεις τυφθεντος, τυπεις τυπεντος, διδους διδοντος,
τιθεις τιθεντος, βιους βιοντος, αλους αλον τος, ιστας ισταντος, ζευγνυς ζευγνυντος,
πηγνυς πηγνυντος· προσκειται 304 χωρις ει μη ηι απο περισπωμενης ευθειας, δια το
ποιων ποιουντος και βοων βοωντος και χρυσων χρυσουντος <και ευφρανων
ευφρανουντος και> μιανων μιανουντος και τυπων τυπουντος· ταυτα γαρ φυσει
μακραι παραληγονται κατα την γενικην, αλλα απο περισπωμενης ευθειας εισιν·
προσκειται δε η απο κρασεως δια το εστως εστωτος, βεβως βεβωτος, γεγως γεγωτος,
τεθνως τεθνωτος· ταυτα γαρ απο κρασεως εχουσι την μακραν, απο γαρ του εσταοτος
και βεβαοτος και γεγαοτος και τεθναοτος γεγονασι κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω
εστωτος και βεβωτος και γεγωτος και τεθνωτος. Και απορουσι τινες λεγοντες, ει αρα
και τα απο περισπωμενης ευθειας απο κρασεως εισιναπο γαρ του ποιεων ποιεοντος
γεγονε ποιων ποιουντος, και απο του βοαων βοαοντος γεγονε βοων βοωντος, και
απο του χρυσοων χρυσοοντος γεγονε χρυ σων χρυσουντοςδιατι ειρηται απο
περισπωμενης ευθειας· και ταυτα γαρ <τα περισπωμενα> απο κρασεως εισιν. Ἔστιν
ουν ειπειν, οτι δια τουτο τα δυο ειρηκαμεν, τουτεστι και το απο περισπωμενης
<ευθειας> και το απο κρασεως, επειδη ου παντως τα απο περισπω μενης ευθειας και
απο κρασεως εισιν· ιδου γαρ τα περισπωμενα του μελλοντος ουκ εισιν απο κρασεως,
οιον ευφρανων ευφρανουντος, μιανων μιανουντος, τυπων τυπουντος, ουδε γαρ
 

179
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εχουσι ταυτα εντε λειαν, ινα ειπωμεν, οτι κατα κρασιν εγενοντο. Ἰστεον δε οτι αι εις
ˉωˉν περισπωμεναι μετοχαι μελλοντος μεν ουσαι τηι ˉοˉυ διφθογγωι παραληγονται
κατα την γενικην, οιον ευφρανων ευφρανουντος, μιανων μιανουντος, περων
περουντος, τυπων τυπουντος· ενεστωτος δε ουσαι προς την συναιρεσιν ποιουνται
την παραληγουσαν, οιον νοεων νοεοντος και κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ
διφθογγον νοουντος, ωσπερ χαλκεος χαλκους, και παλιν βοαων βοαον τος και κατα
κρασιν του ˉα και ˉο εις το ˉω βοωντος, ωσπερ ελουσαο ελουσω, και παλιν χρυσοων
χρυσοοντος και κατα κρασιν των δυο ˉοˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον χρυσουντος,
ωσπερ νοος νους. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι κανονιζει την μετοχην του ενεστωτος και παρα τατικου
τουτον τον τροπον· παν ρημα οριστικον εις ˉω ληγον, ειτε ενεστωτος ειτε
μελλοντος δηλονοτι, προσθεσει του ˉν την 305 μετοχην ποιει, οιον τυπτω τυπτων,
γραφω γραφων, ποιω ποιων, βοω βοων, χρυσω χρυσων, τυψω τυψων, λεξω λεξων,
ποιησω ποιησων, βοησω βοησων, χρυσωσω χρυσωσων, κερω κερων, στεφανω
στεφανων, μιανω μιανων, τυπω τυπων. ∆υνατον δε και απο του παρατατικου
κανονισαι την μετοχην του ενεστωτος τουτον τον τροπον· πας παρα τατικος απο
των εις ˉω ρηματων, τρεπων την εσχατην εις ˉωˉν και απο βαλλων την εν αρχαις
κλιτικην εκτασιν, την μετοχην ποιει του ενεστω τος και παρατατικου, οιον ετυπτον
τυπτων, εγραφον γραφων, ελεγον λεγων, εποιουν ποιων, εχρυσουν χρυσων, εβοων
βοων· προσκειται απο των εις ˉω ρηματων δια το ετιθην· τουτου γαρ ουκ εστιν η
μετοχη εις ˉωˉν, αλλ' εις ˉς μετ' οξειας τασεως, οιον τιθεις, αλλ' ουκ εστιν απο των
εις ˉω ρηματων, αλλ' απο των εις ˉμˉι· περι δε των εις ˉμˉι εν τοις εφεξης, ει θεωι
φιλον, μαθησομεθα. Τουτων ουτως εχοντων δει γινωσκειν, οτι αι εις ˉωˉν ληγουσαι
μετοχαι η οξυνονται η βαρυνονται η περισπωνται· και βαρυνονται μεν, ηνικα το
ρημα βαρυνεται, οιον λεγω λεγων, τυπτω τυπτων, γραφω γραφων, λεξω λεξων,
τυψω τυψων, γραψω γραψων· περισπωνται δε, ηνικα το ρημα περισπαται, οιον ποιω
ποιων, βοω βοων, χρυσω χρυσων, κερω κερων, ευφρανω ευφρανων, μιανω μιανων
οξυνονται δε, ηνικα ωσι δευτερου αοριστου, οιον ετυπον τυπων, ελαβον λαβων,
εμαθον μαθων, εφαγον φαγων· καθολου γαρ αι εις ˉωˉν μετοχαι του δευτερου
αοριστου οξυνονται, <οιον> λαβων φαγων ενεγκων ευρων, χωρις του πεφνων, οπερ
βαρυνεται ομοιως τωι τεμνων και καμνων. Ὦ τυπτων. Ἰστεον οτι πασα μετοχη
περιττοσυλλαβως κλινομενη την αυτην εχει ορθην και κλητικην, οιον ο τυπτων ω
τυπτων, ο τετυφως ω τετυφως, ο τετυπως ω τετυπως, ο τυψας ω τυψας, ο τυπων ω
τυπων, ο τυψων ω τυψων, ο τυφθεις ω τυφθεις, ο ιστας ω ιστας, ο τιθεις ω τιθεις, ο
διδους ω διδους, ο ζευγνυς ω ζευγνυς· προσκειται περιττοσυλλαβως κλινομενη δια
τας εις ˉμˉεˉνˉοˉς μετοχας· αυται γαρ ουκ εχουσι την αυτην ορθην και κλητικην,
αλλ' ου κλινονται περιττοσυλλαβως αλλ' ισοσυλλαβως, οιον ο τυπτομενος του
τυπτομενου ω τυπτομενε, ο τυψαμενος του τυψαμενου ω τυψαμενε, ο τετυμμενος
του τετυμμενου ω τετυμμενε. Τυπτουσα. Ἰστεον οτι πασα μετοχη δια του ˉνˉτ
κλινομενη, τρε πουσα το τελος της γενικης εις ˉσˉα και την παραληγουσαν φυσει
μακραν ποιουσα και αποβαλλουσα τα μη δυναμενα συνεκφωνηθηναι στοιχεια, 306
το θηλυκον ποιει, οιον τυπτοντος τυπτουσα, λεγοντος λεγουσα, γρα φοντος
γραφουσα, τυψοντος τυψουσα, λεξοντος λεξουσα, του ˉν απο βληθεντος δια την
ασυνταξιαν και του ˉυ προσελθοντος· το γαρ ˉο δια της προσθηκης του ˉυ πεφυκε
μεγεθυνεσθαι, οιον λεοντος λεουσι, γερον τος γερουσι· παλιν τυφθεντος τυφθεισα,
δαρεντος δαρεισα, νυγεντος νυγεισα, τιθεντος τιθεισα, του ˉν αποβληθεντος δια την
ασυνταξιαν και του ˉι προσελθοντος· το γαρ ˉε δια της προσθηκης του ˉι πεφυκε
μεγε θυνεσθαι, οιον χαριεντος χαριεισι, τιμηεντος τιμηεισι· παλιν τυψαντος τυψασα,
ισταντος ιστασα, κιχραντος κιχρασα, ζευγνυντος ζευγνυσα, του ˉν αποβληθεντος και
 

180
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

του διχρονου εις εαυτο μεγεθυνθεντος, τουτεστι φυσει μακρου γενομενου Αι μεντοι
απο περισπωμενων μετοχαι, επειδη και εν τηι γενικηι του αρσενικου φυσει μακραι
παραληγονται, ουδεν προσ λαμβανουσιν εν τωι θηλυκωι, οιον ποιουντος ποιουσα,
γελωντος γελωσα, χρυσουντος χρυσουσα· αμελει και εν τηι εντελειαι, ου παρα
ληγουσαι φυσει μακραι, προσλαμβανουσι κατα το θηλυκον χρονον, οιον ποιεοντος
ποιεουσα, γελαοντος γελαουσα, χρυσοοντος χρυσοουσα. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι αι εις ˉα ληγουσαι θηλυκαι μετοχαι φυσει μακραι θελουσι
παραληγεσθαι, οιον τυπτουσα λεγουσα γραφουσα τυφθεισα δα ρεισα νυγεισα
τυψασα γραψασα λεξασα ιστασα κιχρασα ζευγνυσα ομνυσα πηγνυσα ποιουσα βοωσα
χρυσουσα· χωρις των κατα διαλεκτον· εστι γαρ εκουσα μετοχη και γινεται παρα τοις
Αιολευσιν εκασσα, και ιδου θεσει μακραι παραληγεται· προσκειται δε αι εις ˉα
ληγουσαι δια το τυπτο μενη και τυψαμενη· επι τουτων γαρ ουκ εστι μακρα η
παραληγουσα, αλλ' ου ληγουσιν αυται αι μετοχαι εις ˉα, αλλ' εις ˉη. Τυπτον. Ἰστεον
οτι πασα γενικη μετοχης δια του ˉνˉτ κλινομενη αποβοληι της ˉτˉοˉς το ουδετερον
ποιει, οιον τυπτοντος τυπτον, λεγοντος λεγον, ποιουντος ποιουν, βοωντος βοων,
χρυσουντος χρυσουν, τυψαν τος τυψαν, τυψοντος τυψον, τυπουντος τυπουν,
δαρεντος δαρεν, τιθεν τος τιθεν, ισταντος ισταν, ζευγνυντος ζευγνυν, διδοντος
διδον. Ἰστεον δε οτι η ουδετερα μετοχη ομοιως τηι αρσενικηι μετοχηι κλινεται· εμα
θομεν γαρ εν τοις ουδετεροις ονομασιν, οτι παν ουδετερον απο αρσε νικου
παρεσχηματισμενον ομοιως τωι αρσενικωι κλινεται, οιον ο σοφος του σοφου το
σοφον του σοφου, ο αλλοτριος του αλλοτριου το αλλο τριον του αλλοτριου, ο
σωφρων του σωφρονος το σωφρον του σω φρονος, ο αρσην του αρσενος το αρσεν
του αρσενος· ουτως ουν και ο τυπτων του τυπτοντος και το τυπτον του τυπτοντος, ο
τυψων του τυψοντος και το τυψον του τυψοντος. 307 Παρακειμενου και
υπερσυντελικου.Τετυφως. Κανονιζει ο τεχνικος την μετοχην του ενεργητικου
παρακειμενου και υπερσυντελικου και του μεσου παρακειμενου και υπερ συντελικου
τουτον τον τροπον· ο ενεργητικος τε και μεσος παρα κειμενος τρεποντες το ˉα εις
ˉωˉς, μετ' οξειας τασεως δηλονοτι, την μετοχην ποιουσιν εαυτων τε και των
υπερσυντελικων, οιον τετυφα τετυφως, τετυπα τετυπως, πεποιηκα πεποιηκως,
<πεποιθα πεποιθως>, δεδουπα δεδουπως. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι
ζητησαι, διατι η μετοχη του παρακειμενου και υπερ συντελικου εις ˉωˉς ληγει, οιον
τετυφως τετυπως· ουτε γαρ ο παρα κειμενος εχει το ˉω, τετυφα γαρ εστι και τετυπα
δια του ˉα, αλλ' ουτε δε ο υπερσυντελικος εστι δια του ˉω, ετετυφειν γαρ <εστι> και
ετετυπειν δια της ˉεˉι διφθογγου. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι αναγκην εχει η μετοχη των
δυο χρονων τουτων, φημι δη του παρακειμενου και υπερσυντελικου, συνεζευγμενη
ειναι, επειδη και το απαρεμφατον συνεζευγμενον εστι του παρακειμενου και
υπερσυντελικου. Τουτων ουτως εχοντων, ει εγενετο απο του παρακειμενου η
μετοχη του παρακειμενου και υπερσυντελικου, ημελλε τετυφας ειναι δια του ˉα,
τετυφα γαρ δια του ˉα εστιν ο παρα κειμενος, και λοιπον ουδεμια εμφασις εγενετο
του υπερσυντελικου, ο γαρ υπερσυντελικος την ˉεˉι διφθογγον εχει, ετετυφειν γαρ
εστιν· ει δε παλιν απο του υπερσυντελικου εγενετο η μετοχη, τετυφεις ημελλεν ειναι
οξυτονως δια της ˉεˉι διφθογγου, επειδη και ο υπερσυντελικος την ˉεˉι διφθογγον
εχει, ετετυφειν γαρ εστιν, και λοιπον ουδεμια εμφασις εγενετο του παρακειμενου, ο
γαρ παρακειμενος εις ˉα ληγει, τετυφα γαρ εστιν· τουτου ουν χαριν απο <του
υποτακτικου> του παρακειμενου και υπερσυντελικου του εαν τετυφω εγενετο η
μετοχη προσθεσει του ˉς τετυφως· ουδεν γαρ αλλο εισι τα υποτακτικα, ει μη
οριστικα τηι φωνηι μετα του προσλαμβανειν το εαν η το οφρα η το ινα η το οπως,
οιον τυπτω, εαν τυπτω, οφρα τυπτω, ινα τυπτω, οπως τυπτω· αλλως τε δε και το εαν
τετυφω εν μιαι φωνηι δηλοι τον παρακει μενον και υπερσυντελικον, και εικοτως εξ
 

181
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτου γινεται η μετοχη του παρακειμενου και υπερσυντελικου. Το δε τετυφως εις ˉς
ληγει και οξυνεται, φημι δη η μετοχη του παρακειμενου και υπερσυντελικου, επειδη,
ως εν τοις εφεξης, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα, παν ρημα ορι 308 στικον εις ˉν ληγον
μετα φυσικης μακρας, μη εχον το ˉμ κλιτικον, εις ˉς μετ' οξειας τασεως εχει την
μετοχην, οιον ετυφθην τυφθεις, ετυπην τυπεις, εδαρην δαρεις, ενυγην νυγεις,
ετιθην τιθεις, ιστην ιστας, εδιδων διδους, εζευγνυν ζευγνυς· ουτως ουν και
ετετυφειν τετυφως και επε ποιθειν πεποιθως εις ˉς μετ' οξειας τασεως· οθεν δηλον
οτι τωι υπερ συντελικωι μαλλον ακολουθει ηπερ τωι παρακειμενωι. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἐζητηται δε, ει αρα πασα μετοχη περιττοσυλλαβως κλινομενη δια του ˉνˉτ
κλινεται, οιον τυπτων τυπτοντος, τυψων τυψοντος, τυψας τυψαντος, τυφθεις
τυφθεντος, διδους διδοντος, ζευγνυς ζευγνυντος, δια ποιαν αιτιαν αι εις ˉωˉς
μετοχαι του παρακειμενου δια καθαρου του ˉτˉοˉς κλινονται και ου δια του ˉνˉτ,
οιον τετυφως τετυφοτος, πεποιηκως πεποιηκοτος, τετυπως τετυποτος, πεποιθως
πεποιθοτος. Και εστιν ειπειν την αιτιαν, ην φησιν ο τεχνικος· επειδη η μετοχη του
παρακει μενου ονοματικην εσχε καταληξιν, τουτου χαριν και κλισιν ονοματικην
ανεδεξατο· επειδη γαρ εις ˉωˉς ληγει, τα δε εις ˉωˉς ονοματα ουδεποτε κλινονται
δια του ˉνˉτ, δια δε καθαρου του ˉτˉοˉς πολλακις, οιον ο ιδρως του ιδρωτος, τουτου
χαριν ουτε η εις ˉωˉς μετοχη του παρακειμενου δια του ˉνˉτ κλινεται, αλλα δια
καθαρου του ˉτˉοˉς, οιον τετυφως τετυφοτος, τετυπως τετυποτος, δεδουπως
δεδουποτος. Και απορουσι τινες λεγον τες, ει αρα η εις ˉωˉς μετοχη του
παρακειμενου την κλισιν των εις ˉωˉς ονοματων ανεδεξατο, τα δε εις ˉωˉς
ονοματα δια καθαρου του ˉτˉοˉς κλι νομενα φυλαττουσι το ˉω και εν τηι γενικηι,
οιον ιδρως ιδρωτος, απτως απτωτος, αγνως αγνωτος, δια ποιαν αιτιαν αι εις ˉωˉς
μετοχαι του παρακειμενου ου φυλαττουσι το ˉω κατα την γενικην, αλλα τρεπουσιν
αυτο εις το ˉο, οιον τετυφως τετυφοτος, δεδουπως δεδουποτος, πεποιη κως
πεποιηκοτος, πεποιθως πεποιθοτος· το γαρ εστως εστωτος και βεβως βεβωτος και
τεθνως τεθνωτος και γεγως γεγωτος απο κρασεως εχουσι το ˉω, απο γαρ του εσταως
εσταοτος και βεβαως βεβαοτος <και τεθναως τεθναοτος> και γεγαως γεγαοτος
γεγονασι κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω, ωσπερ εποιησαο εποιησω, ελουσαο
ελουσω. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι κατα μεν το συμφωνον τοις εις ˉωˉς ονομασιν
ηκολουθησαν, φημι δη κατα το κλινεσθαι δια καθαρου του ˉτˉοˉς και ου δια του
ˉνˉτ, κατα δε το φωνηεν ταις μετοχαις, <και> τουτου χαριν <εχουσι το ˉο> εν τηι
γενικηι· ως γαρ εν τοις προλαβουσιν εμαθομεν, πασα μετοχη περιττοσυλλαβως
κλινομενη συστελλει το φωνηεν της ευθειας εν τηι 309 γενικηι, χωρις ει μη <ηι> απο
περισπωμενης ευθειας η απο <κρασεως>, οιον τυπτων τυπτοντος, τυψων τυψοντος,
λαβων λαβοντος, τυφθεις τυφθεντος, νυγεις νυγεντος, <βιους βιοντος>, αλους
αλοντος· ουτως ουν και τετυφως τετυφοτος και πεποιηκως πεποιηκοτος και
τετυπως τετυποτος και δεδουπως δεδουποτος δια του ˉο· διατι δε προσκειται χωρις
ει μη ηι απο περισπωμενης ευθειας η απο κρασεως, εν τοις προλαβουσιν ειρηκαμεν.
Ἰστεον δε οτι αι εις ˉωˉς μετοχαι του παρακειμενου, ειτε ενεργητι και εισιν ειτε
μεσαι, <εντελεις μεν ουσαι> ηγουν απαθεις, τουτεστι μη ουσαι κατα κρασιν, δια του
ˉο κλινονται· κατα συγκοπην δε ουσαι παλιν ομοιως ταις εντελεσι μετοχαις δια του
ˉο κλινονται, οιον πεφυζοτος <Χ 1> ὣς οι μεν κατα αστυ πεφυζοτες ηΰτε νεβροι, απο
γαρ του πεφυζηκα γεγονε πεφυζηκως, και κατα συγκοπην του ˉη και ˉκ πεφυζως·
ομοιως και το λελιχμοτος, απο γαρ του λελιχμηκοτος γεγονεν· κατα κρασιν δε ουσαι
δια του ˉω κλινονται, οιον απο του βεβηκα και εστηκα και γεγηκα και τεθνηκα
παρακειμενων οριστικων γινονται <μετο χαι, οιον βεβηκως εστηκως γεγηκως
τεθνηκως>ει γαρ και μη ευρη ται το γεγηκως, αλλ' ουν ως απ' αυτου λεγομεν ειναι
το γεγως και λοιπον κατα Ἴωνας αποβαλλεται το ˉκ και γινεται εστηως γεγηως
 

182
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

βεβηως τεθνηως· και παλιν κατα τους αυτους Ἴωνας συστολη παρα κολουθει του ˉη
εις ˉα και γινεται εσταως εσταοτος, οιον <Θ 565> εστα οτες παρ' οχεσφι, <βεβαως
βεβαοτος, γεγαως γεγαοτος, τεθναως τεθναοτος>, και λοιπον κατα κρασιν εν μεν τηι
ευθειαι του ˉα και ˉω εις ˉω εστως βεβως γεγως τεθνως, ωσπερ βοαω βοω, εν δε τηι
γενικηι του ˉα και ˉο εις ˉω εστωτος βεβωτος γεγωτος τεθνωτος. Ει δε τις ειποι, ει
αρα αι εις ˉωˉς μετοχαι μη ουσαι κατα κρασιν δια του ˉο κλινονται, οιον τετυφως
τετυφοτος, πως ευρισκομεν εν τηι χρησει το εσταωτες και βεβαωτες <και γεγαωτες>
δια του ˉω, εστιν ειπειν, οτι ταυτα κατα πλεονασμον του ˉα εγενοντο απο του
<εστωτες και> βεβωτες και γεγωτες [γεγονασι κατα πλεονασμον του ˉα] και
εφυλαξαν το ˉω. Ἄξιον δε το εμπεφυωτες ζητησαι, οτι πως δια του ˉω κλινεται· ου
γαρ εστι κατα κρασιν, αλλ' εκ του εμπεφυκα παρακειμενου ενεργη τικου γεγονεν η
μετοχη εμπεφυκως, και κατα αποβολην του ˉκ εμπε φυως, και ωφειλε δια του ˉο
κλινεσθαι, ωσπερ το εμπεφυκοτες· και 310 παλιν ειτε εκ του εμπεφυα μεσου
παρακειμενου γεγονεν η μετοχη εμπεφυως, ωφειλεν ως εντελης δια του ˉο
κλινεσθαι εμπεφυοτες, ωσπερ το τετυποτες. Ἔστιν ουν ουτως απολογησασθαι υπερ
αυτου και ειπειν, οτι υπερθεσις χρονου γεγονεν εν τωι εμπεφυωτες το γαρ πεφυκα
μακρον εχει το ˉυ, δια δε του ˉο την παραληγουσαν της γενικης, οιον πεφυκοτος,
<ομοιως δε και ο μεσος παρακειμενος>, οιον πεφυως πε φυοτος· υπερβιβασμος ουν
του χρονου γεγονεν εν τωι εμπεφυωτες τωι δια του ˉω, και το μεν ˉυ συνεσταλη, το
δε ˉο εξεταθη εις το ˉω, οιον <ε 477> εξ ομοθεν πεφυωτας· πολλακις γαρ παρα τοις
ποιηταις υπερβιβασμοι γινονται χρονων· ιδου γαρ εστι Κρονιων Κρονιωνος δια του
ˉω, ωσπερ Πηλειων Πηλειωνος και Ἀτρειων Ἀτρειωνος, οιον <Α 405> ος ρα παρα
Κρονιωνι καθεζετο κυδει γαιων, και ομως εν τωι <Ξ 247> Ζηνος δ' ουκ αν εγωγε
Κρονιονος ασσον ικοιμην υπερβιβασμος εγενετο χρονου, και το μεν ˉι εξεταθη, το δε
ˉω συνεσταλη εις το ˉο. Σεσημειωται το τετριγωτας παρα τωι ποιητηι <Β 314> δια του
ˉω εχον την παραληγουσαν, οτι μη ον κατα κρασιν δια του ˉω εγενετο· απο γαρ του
τριζω ενεστωτος γεγονεν ο μεσος παρακειμενος τετριγα, και η μετοχη τετριγως
τετριγοτος δια του ˉο, αλλ' ο ποιητης δια το μετρον εξετεινε το ˉο εις το ˉω και ειπε
τετρι γωτας δια του ˉω. Τετυφυια. Λεγει ο τεχνικος, οτι δυο ζητουμεν εν τηι θηλυκηι
μετοχηι του παρακειμενου ζητηματα, διατι καθαρον εχει το ˉα, και διατι τηι ˉυˉι
διφθογγωι παραληγεται· και λεγει ο τεχνικος, οτι δια τουτο καθαρον εχει το ˉα η
θηλυκη μετοχη του παρακειμενου, επειδη αι θηλυκαι μετοχαι ηττονα εχουσι
συμφωνα επι της εσχατης των παραληγοντων <εν> τηι γενικηι του αρσενικου, οιον η
λεγοντος γενικη δυο εχει, αλλ' η λεγουσα εν· επει ουν η γενικη του παρακειμενου εν
εχει το ˉτ, οιον τετυφοτος, αναγκαιως και η θηλυκη ουδε εν εσχεν, αλλα δια
καθαρου του ˉα εξηνεχθη. Ου καλως δε φησιν ο τεχνικος· ουδε γαρ παντως
ελαττονα θελει εχειν συμφωνα η θηλυκη μετοχη επι της εσχατης συλλαβης των
παραληγοντων συμφωνων εν τηι γενικηι της αρσενικης μετοχης· ιδου γαρ η εστωτος
και η τεθνωτος και η βεβωτος και η γεγωτος γενικη της αρσενικης μετοχης εν
συμφωνον εχει, και ομως η θηλυκη μετοχη <ου> δια καθαρου του ˉα εκφερεται,
αλλα και αυτη δι' ενος συμφωνου εκφερεται, βεβωσα <γαρ> και τεθνωσα και γεγωσα
και εστωσα δια του ˉς, και ιδου ουκ εποιησατο αποβολην του συμφωνου, ινα σχηι
ηττονα συμφωνα της γενικης του αρσενικου.
Κρειτ 311 τον ουν εστιν ουτως ειπειν περι του την θηλυκην μετοχην του
παρα κειμενου καθαρον εχειν το ˉα· τα προσλαμβανοντα χρονον εν τηι θηλυκηι
μετοχηι αποβολην παντως ποιουνται συμφωνου, οιον λεγοντος λεγουσα, ιδου
ενταυθα επειδη προσηλθε χρονος εν τηι θηλυκηι μετοχηι, τουτου χαριν απεβληθη
συμφωνον, ουκ αντιστρεφοντος του κανονος· ουδε γαρ τα μη προσλαμβανοντα
χρονον εν τηι θηλυκηι μετοχηι ηδη που και ουκ αποβαλλουσι το εν, αλλα και αυτα
 

183
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

οταν ευρεθωσιν εχοντα δυο συμφωνα, παντως αποβαλλουσι το εν δια την
ασυνταξιαν, οιον ποιουντος ποι ουσα· το γαρ βεβωτος βεβωσα και εστωτος εστωσα
και τεθνωτος τεθνωσα και γεγωτος γεγωσα, ως μη προσλαμβανοντα χρονον και ως
μη εχοντα δυο συμφωνα, ου ποιουνται αποβολην συμφωνων, εν τηι θηλυκηι μετοχηι
δηλονοτι. Τουτων ουτως εχοντων ο παρακειμενος ο ενεργητικος τε και ο μεσος,
επειδη ουκ εχουσι την γενικην της μετοχης κλινομενην δια του ˉνˉτ αλλα δια του
ˉτ μονου, οιον τετυφως τετυφοτος, ουδε την παραληγουσαν φυσει μακραν, τουτου
χαριν αναγκην εχουσιν αποβολην συμφωνου ποιησασθαι· χρονον δε
προσλαμβανουσιν εν τηι θηλυκηι μετοχηι, επειδη, ως εμαθομεν, αι εις ˉα ληγουσαι
θηλυκαι μετοχαι φυσει μακραι θελουσι παραληγεσθαι, οιον τυπτουσα ομνυσα· του δε
συμφωνου απο βαλλομενου αναγκη γενεσθαι δια καθαρου του ˉα, οιον τετυφοτος
τετυ φουα, το γαρ ˉο δια της προσθηκης του ˉυ πεφυκε μεγεθυνεσθαι, οιον λεγοντος
λεγουσα· καθαρου δε του ˉα υπαρχοντος θελει εν τηι παρα ληγουσηι ειναι το ˉι, τα
γαρ εις ˉα καθαρον θηλυκα διφθογγωι παρα ληγομενα το ˉι θελουσιν εχειν, οιον
παντοια αλλοια ταχεια· προσκειται εις ˉα καθαρον δια το Μουσα, τουτο γαρ
διφθογγωι παραληγεται, αλλ' ουκ εστι καθαρον το ˉα· προσκειται διφθογγωι
παραληγομενα δια το αθροα, τουτο γαρ ουκ εχει προ του ˉα το ˉι, αλλ' ου
παραληγεται διφθογγωι. Ὁ ουν παρακειμενος, ως εις ˉα καθαρον ληγων κατα την
θηλυκην μετοχην και διφθογγωι παραληγομενος, αναγκην εχει τωι ˉι παραληγεσθαι
και γενεσθαι δια της ˉοˉυ διφθογγου και του ˉι τετυφουια, και επειδη τρια
φωνηεντα ου δυνατον εστιν εν μιαι συλλαβηι παρα λαμβανεσθαι, αναγκη εν εκ
τουτων αποβληθηναι· και το μεν ˉι ου δυνα ται αποβληθηναι, οτι τα εις ˉα καθαρον
θηλυκα διφθογγωι παραληγομενα το ˉι θελουσιν εχειν προ του ˉα· το δε ˉυ ουκ
αποβαλλεται, ινα μη παρασχηι εμφασιν, οτι το ˉο δια της προσθηκης του ˉι
μεγεθυνεται, το γαρ ˉο δια της προσθηκης του ˉυ μεγεθυνεσθαι πεφυκεν· εξ αναγκης
ουν αποβαλλεται το ˉο, και δια το μειναι το ˉυ δεικνυται, οτι προυπηρχε το ˉο, το
γαρ ˉο, ως ειρηται, δια της προσθηκης του ˉυ μεγεθυνεται, οιον δοντος δουσα·
τουτου τοινυν χαριν ο ενεργητικος παρακειμενος 312 και ο μεσος κατα την μετοχην
δια καθαρου του ˉα εκφερονται και τηι ˉυˉι διφθογγωι παραληγονται. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι εν τωι τετυφυια και εν τοις ομοιοις η ˉυˉι εν διφθογγωι εστιν,
και ουκ εν διαστασει το ˉυ και το ˉι· και γαρ τα εις ˉα ληγοντα θηλυκα
παρεσχηματισμενα αρσενικοις θελουσι παντως ισοσυλλαβειν τηι γενικηι του
αρσενικου, οιον Βυζαντιου Βυζαντια, ταλανος ταλαινα· ει ουν η τετυφοτος και
γεγραφοτος γενικη τετρασυλλαβει, δηλονοτι και το τετυφυια θηλυκον αναγκαζεται
τετρασυλλαβειν· αλλως τε δε οτι εν διφθογγωι εστι το <ˉυˉι εν τωι> τετυφυια και
γεγραφυια, δηλουσιν οι Ἀθηναιοι τετυφυα <και γεγραφυα> λεγοντες· οι γαρ
Ἀθηναιοι το ˉι το εν διφθογγωι αποβαλλειν πεφυκασιν, οιον κλαιω κλαω, ποιω ποω.
∆ει δε γινωσκειν, οτι οι Ἴωνες το τετυφυια και τα ομοια λεγουσι δια της ˉοˉι
διφθογγου και ου δια της ˉυˉι, <οιον τετυφοια>. Τετυφος. Λεγει ο τεχνικος, οτι
τουτο απο της γενικης του αρσε νικου γεγονεν, φημι δη της τετυφοτος, αποβοληι της
ˉτˉοˉς· και επειδη αποβαλλομενης της ˉτˉοˉς συλλαβης εις ˉο ληγειν εμελλεν,
οπερ αδυνατον εστιν, το γαρ ˉο ουκ εστι τελικον των ουδετερωνπερι γαρ του αλλο
και τοιουτο και τοσουτο και των ομοιων εμαθομεν εν τοις Ὀνομα σιν εν τηι των
ουδετερων διδασκαλιαιτουτου χαριν προσλαμβανει το ˉς και γινεται τετυφος· το γαρ
ˉν, φησιν, ου προσελαβεν, επειδη ουκ εστι δια του ˉνˉτ η κλισις του αρσενικου,
τετυφοτος γαρ εστιν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι εζητηται, διατι μονη η
μετοχη του παρακειμενου η ουδετερα εις ˉς ληγει, οιον τετυφος. Και λεγει ταυτην
την απολογιαν· τα εις ˉς ληγοντα αρσενικα εχοντα ουδετερου παρασχηματισμον
τετρα χως ποιουσι το ουδετερον· η γαρ τρεπουσι το ˉς εις το ˉν και ποιουσι το
 

184
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουδετερον, οιον καλος καλον, η συστελλουσι την ληγουσαν και τρε πουσι το ˉς εις
το ˉν και ποιουσι το ουδετερον, οιον χαριεις χαριεν, η συστελλουσι μονον την
ληγουσαν και ποιουσι το ουδετερον, οιον ευσε βης ευσεβες, η αποβαλλουσι το ˉς και
ποιουσι το ουδετερον, οιον ταχυς ταχυ. Ἡ ουν μετοχη του παρακειμενου και
υπερσυντελικου ουκ ηδυ νατο ουτε τρεψαι το ˉς εις το ˉν και ποιησαι το ουδετερον,
οιον τετυ φως τετυφων δια του ˉω, επειδη πρωτον μεν το ˉω ουκ εχει καταληξιν
ουδετεραν· το γαρ νικων και βοων και ευγηρων απο κρασεως εχουσι το ˉω, απο γαρ
του νικαον και βοαον και ευγηραον γεγονασι κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω, και
το αξιοχρεων απο του αξιοχρεον γεγονε κατα εκτασιν Ἀττικην του ˉο εις το ˉω·
δευτερον δε, οτι η μετοχη η 313 αρσενικη ου κλινεται δια του ˉνˉτ, ινα εις ˉν ποιησηι
το ουδετερον· καθο λου γαρ αι μετοχαι αι μη εχουσαι το ˉμ κλιτικον, εχουσαι εις το
ˉν το ουδετερον, παντως εχουσι την γενικην δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον τυπτων
τυπτοντος το τυπτον, διδους διδοντος το διδον· ει αρα ουν η μετοχη του
παρακειμενου και υπερσυντελικου ου κλινεται δια του ˉνˉτ, οιον τετυφως
τετυφοτος, δηλονοτι ου δυναται ποιησαι εις ˉν το ουδετερον· προσκειται αι μη
εχουσαι το ˉμ κλιτικον δια το ο τυπτο μενος· ιδου γαρ ενταυθα εις ˉν εστι το
ουδετερον το τυπτομενον, και ου κλινεται η γενικη δια του ˉνˉτ. Ἐμαθομεν <ουν>,
οτι ουκ ηδυνατο η μετοχη του παρακειμενου και υπερσυντελικου τρεψαι το ˉς εις το
ˉν και ποιησαι το ουδετερον, οιον ο τετυφως το τετυφων· αλλ' ουτε δε το ˉς τρεψαι
εις το ˉν ηδυνατο και συστειλαι την ληγουσαν, ινα ηι ο τετυφως το τετυφον δια του
ˉο, επειδη, ως εμαθομεν, η γενικη ου κλινεται δια του ˉνˉτ, της δε γενικης <μη>
κλινομενης δια του ˉνˉτ, ου δυναται το ουδετερον καταληγειν εις το ˉν· εμαθομεν
γαρ οτι αι μετο χαι αι μη εχουσαι το ˉμ κλιτικον, εχουσαι εις ˉν το ουδετερον,
παντως εχουσι την γενικην δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον τυπτων τυπτοντος το
τυπτον· αλλ' ουτε δε κατα αποβολην του ˉς ηδυνατο ποιησαι το ουδε τερον, οιον <ο>
τετυφως <το τετυφω, το γαρ ˉω ουκ εστι τελικον ουδε τερων· τουτων ουτως
εχοντων συστελλει μονον την ληγουσαν και ποιει το ουδετερον, οιον ο τετυφως> το
τετυφος δια του ˉο κατα συστολην της ληγουσης. Ἰστεον δε οτι το εστως και βεβως
και τεθνως και γεγως δια του ˉω γραφονται, δηλονοτι κατα τα ουδετερα· δει δε και
τουτο γινωσκειν, οτι ει και η ενικη ευθεια κατα το ουδετερον και αι ομοφω νουσαι
αυτηι <πτωσεις>, τουτεστιν η αιτιατικη και η κλητικη των ενικων, διφορουνται,
ηγουν και δια του ˉω γραφονται και δια του ˉο, αλλ' ουν αι λοιπαι πλαγιοι αι <μη>
ομοφωνουσαι τηι ενικηι ευθειαι, λεγω δη η γενικη και δοτικη των ενικων και τα δυικα
και τα πληθυντικα, μονως δια του ˉω γραφονται· τουτου δε αιτια εστιν η κρασις.
Μεσου παρακειμενου και υπερσυντελικου. Τετυπως, τετυπυια, τετυπος· προδηλος η
τεχνολογια. Ἀοριστου πρωτου.Τυψας. Ἰστεον οτι ο εις ˉα ληγων αοριστος προσθεσει
του ˉς και συστοληι της κατ' αρχην κλιτικης εκτασεως την μετοχην ποιει μετα του
314 εκτεινειν και το ˉα, οιον ετυψα τυψας· αι γαρ εις ˉαˉς μετοχαι μακρον εχουσι το
ˉα, <οιον> στας κιχρας φας. Ἰστεον <δε> οτι ουκ εστι συνε ζευγμενη η του αοριστου
μετοχη και του μελλοντος, επειδη ουτε το απαρεμφατον του αοριστου και του
μελλοντος συνεζευγμενον εστιν αλλα διακεχωρισμενον. Τυψασα, τυψαν· ειρηται.
Ἀοριστου δευτερου.Τυπων. Ἰστεον οτι ο εις ˉοˉν δευτερος αοριστος τρεπων το ˉο εις
ˉω και την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν αποβαλλων την μετοχην ποιει εν οξειαι τασει,
οιον ετυπον τυπων· καθολου γαρ αι εις ˉωˉν μετοχαι του δευτερου αοριστου
οξυνονται, οιον λαχων, χωρις του πεφνων, τουτο γαρ βαρυνεται ομοιως τωι τεμνων
και καμνων. Ἰστεον δε οτι η μετοχη του δευτερου αοριστου δια τουτο τρεπει το ˉο
εις το ˉω, επειδη τα εις ˉν ληγοντα, ειτε αρσενικα ειτε θηλυκα, ου θελουσιν εχειν
προ του ˉν το ˉο, οιον ο Πλατων, η εικων· προσκειται ειτε αρσενικα ειτε θηλυκα δια
τα ουδετερα, οιον το ξυλον. Τυπουσα, τυπον· ειρηται. Μελλοντος πρωτου.Τυψων.
 

185
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Ἰστεον οτι απο του τυψω μελλοντος γεγονε προσθεσει του ˉν η τυψων μετοχη.
Τυψουσα, τυψον· ειρηται. Μελλοντος δευτερου.Τυπων. Ἰστεον οτι απο του τυπω
δευτερου μελλοντος γεγονεν η μετοχη προσθεσει του ˉν τυπων. ∆ει δε γινωσκειν,
οτι η μετοχη του δευτερου μελλοντος ομοφωνει μεν τηι μετοχηι του δευτερου
αοριστου, ου μην δε <και> ομοτονει· η μεν γαρ του δευτερου αοριστου μετοχη
οξυνεται, οιον τυπων, η δε του δευτερου μελλοντος περισπαται, οιον τυπων· και
παλιν η μεν του δευτερου αοριστου δια του ˉο κλινεται, οιον τυποντος, η δε του
δευτερου μελλοντος δια της ˉοˉυ διφθογγου, οιον τυπουντος, ως ποιουντος· και
παλιν η μεν του δευτερου αοριστου εχει το ουδετερον εις ˉοˉν, οιον τυπον, ωσπερ το
λαβον, η δε του δευ τερου μελλοντος εις ˉοˉυˉν, <οιον> τυπουν, ωσπερ το <ποιουν>.
Ἰστεον δε οτι αι εις ˉωˉν μετοχαι περισπωμεναι μελλοντος μεν ουσαι τηι ˉοˉυ
διφθογγωι παραληγονται κατα την γενικην, οιον ευφρανων ευφρανουν τος·
ενεστωτος δε ουσαι προς την συναιρεσιν ποιουνται την παρα ληγουσαν, οιον ποιεων
ποιεοντος και κατα κρασιν του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον ποιουντος, ωσπερ
χαλκεος χαλκους, βοαων βοαοντος και κατα κρασιν του ˉα και ˉο εις ˉω βοωντος,
ωσπερ ελουσαο ελουσω, χρυ 315 σοων χρυσοοντος και κατα κρασιν των δυο ˉοˉο εις
την ˉοˉυ διφθογγον χρυσουντος, ωσπερ νοος νους. Τυπουσα, τυπουν· ειρηται.
Μετοχαι παθητικαι χρονου ενεστωτος και παρατατικου.Τυπτομενος. Ἰστεον οτι παν
ρημα οριστικον, ειτε παθητικον ειτε μεσον, εχον το ˉμ κλιτικον, τροπηι της εσχατης
εις ˉμˉεˉνˉοˉς ποιει την μετοχην, μετα του αποβαλλειν την εν αρχαις κλιτικην
εκτασιν, οιον τυπτομαι τυπτομενος, ετυψαμην τυψαμενος, ετυπομην τυπομενος,
τυφθη σομαι τυφθησομενος, τυπησομαι τυπησομενος, χωρις του παρακειμενου
δηλονοτι· ουτος γαρ ουδαμως αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην εκτασιν,
οιον εσταλμαι εσταλμενος· προσκειται εν τωι κανονι οριστι κον δια το τυπτοιμην
ευκτικον· προσκειται εχον το ˉμ κλιτικον δια το εδαμην. Ἰστεον δε οτι δια τουτο τα
εχοντα το ˉμ κλιτικον τροπηι της ˉμˉαˉι συλλαβης εις δυο συλλαβας, ηγουν της
εσχατης εις ˉμˉεˉνˉοˉς, εποιησαν την μετοχην, επειδη, ως εν τοις προλαβουσιν
εμαθομεν, πασα μετοχη αρσενικη μακροκαταληκτειν θελει, χωρις των εις
ˉμˉεˉνˉοˉς, οιον τυπτων τυψας επειδη ουν αυται βραχυκαταληκτουσιν, φημι δη αι
εις ˉμˉεˉνˉοˉς μετοχαι, εικοτως ετρεψαν την μιαν συλλαβην εις δυο συλλαβας, ινα
τον κεχρεωστημενον χρονον δια της ετερας συλλαβης αναδεξωνται. Ἰστεον δε οτι
πασαι αι εις ˉμˉεˉνˉοˉς μετοχαι προπαροξυνονται, χωρις του παρακειμενου· και
αξιον εστι ζητησαι, διατι, πασων των εις ˉμˉεˉνˉοˉς μετοχων προπαροξυνομενων,
μονη η του παρακειμενου μετοχη αει παροξυνεται. Ἔστιν ουν ειπειν την απολογιαν
ταυτην· ο παρακειμενος ουκ ηδυνατο εχειν την ιδιαν μετοχην προπαροξυνομενην,
επειδη παν παθητικον η μεσον εχον το ˉμ κλιτικον παντως περιττοσυλλαβει του
ιδιου ενεργητικου, οιον τυπτομαι τυπτω, ετυπτομην ετυπτον, ετυπο μην ετυπον,
χωρις των εις ˉμˉι δηλονοτι· τα γαρ εις ˉμˉι, ως τηι ˉμˉι συλ λαβηι περιττευοντα,
ισοσυλλαβουσι τωι ενεστωτι των παθητικων, οιον τιθημι τιθεμαι· επειδη ουν ο
παρακειμενος ο παθητικος συγκοπην επα θεν εν τωι ρηματι και ου περιττοσυλλαβει
του ιδιου ενεργητικουδι' ον δε λογον, ειρηκαμεν εν τηι περι του οριστικου παθητικου
παρακει μενου διδασκαλιαιτουτου χαριν ουκ ηδυνατο εχειν την ιδιαν μετοχην
προπαροξυνομενην, ινα μη παρασχηι εμφασιν, οτι εν τηι μετοχηι εγενετο 316 η
συγκοπη, και ουκ εν τωι ρηματι. Αι γαρ συγκοπαι αναβιβαζουσι τους τονους, οιον
οπισωθεν οπισθεν, εξαιρετος εξαιτος, ομοπατρος οπατρος· δει προσθειναι ει μη
χαρακτηρ δισυλλαβιας κωλυσει· τουτο δε ειρηται δια το πατερος πατρος και ανερος
ανδρος· ενταυθα γαρ <ου> κατεβιβασε τον τονον η συγκοπη, επειδη κανων εστιν ο
λεγων, οτι πασα γενικη εις ˉοˉς ληγουσα δισυλλαβος επι ονοματων οξυνεσθαι
θελει, οιον μηνος χηνος γραος· προσκειται δισυλλαβος δια το Αιαντος και τα ομοια·
 

186
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

προσ κειται επι ονοματων δια την σταντος και θεντος μετοχην, αυται γαρ
βαρυνονται. Τουτου ουν χαριν αι εις ˉμˉεˉνˉοˉς μετοχαι του παρακειμενου
παροξυνονται· δει προσθειναι χωρις ει μη παθωσιν· αν γαρ παθωσιν αι εις
ˉμˉεˉνˉοˉς μετοχαι του παρακειμενου, μη ουσαι υπερ τρεις συλλαβας, αναβιβαζουσι
τον τονον, τουτεστι προπαροξυνονται, οιον ορω (το διεγειρω) ορσω ωρκα ωρμαι
ωρμενος δια του ˉω και ορμενος δια του ˉο· και παλιν εστιν ηδω (το ευφραινω, εξ
ου το ηδομαι) ησω ηκα ησμαι ησμενος και ασμενος, και παλιν δεδεγμενος και
δεγμενος· προσκει ται μη ουσαι υπερ τρεις συλλαβας, επειδη εαν ωσιν υπερ τρεις συλ
λαβας και παθωσιν, τον αυτον τονον φυλαττουσιν, οιον ακαχω ακα χησω ηκαχηκα
ηκαχημαι ηκαχημενος και <ex. gr. 135> ακαχμενον οξει χαλκωι· το ουταμενος και
εληλαμενος ο Ἡρωδιανος εν τηι Καθολου ου δοξαζει κατα παθος απο του
ουτασμενος και εληλασμενος, επειδη ως οντα υπερ τρεις συλλαβας ωφειλον τον
αυτον τονον φυλα ξαι, αλλ' απο των εις ˉμˉι λεγει αυτα ειναι, ως απο του ουτημι
και εληλημι, ινα ωσιν ενεστωτος και παρατατικου, ωσπερ ιστημι ισταμαι ισταμενος.
Τυπτομενη. Ἰστεον οτι ομοιως τοις εις ˉνˉοˉς ονομασι ποιουνται τον
παρασχηματισμον των γενων και την κλισιν· ως γαρ δερματινος δερματινη
δερματινον, ουτω και τυπτομενος τυπτομενη τυπτομενον. Αυτη ουν η θηλυκη
μετοχη απο του αρσενικου σχηματιζεται, ηγουν γινεται τροπηι του εν τωι τελει ˉοˉς
εις ˉη, οιον τυπτομενος τυπτομενη· παν γαρ εις ˉοˉς ληγον ποιουν κατ' ιδιαν
θηλυκον, ηγουν μη ον κοινον τωι γενει, <οιον> το ο αθανατος και η αθανατος, ει μεν
εχει το ˉρ προ του ˉοˉς, εις ˉα ποιει το θηλυκον, οιον φοβερος φοβερα, χλιαρος
χλιαρα, ει δε ετερον συμφωνον εχει προ του ˉοˉς, εις ˉη ποιει το θηλυκον, οιον
σοφος σοφη· εστιν ουν τυπτομενος η αρσενικη μετοχη εις ˉοˉς, μη εχουσα προ του
ˉοˉς το ˉρ αλλα το ˉν, και λοιπον εις ˉη ποιει το θηλυ κον, <οιον> τυπτομενη.
Τυπτομενον
. Ἰστεον οτι παν αρσενικον ισοσυλλαβως κλινομενον, 317 ηνικα ποιει
ουδετερου παρασχηματισμον, ομοφωνον αυτο ποιει τηι ιδιαι αιτιατικηι, <οιον> ο
ευγηρως του ευγηρω τον ευγηρων και το ευγηρων· ουτως ουν και το τυπτομενον
ομοφωνως τηι αιτιατικηι του αρσενικου. Σεσημειωται εν τωι κανονι τουτωι το αλλο
ουδετερον, οτι απο του ο αλλος αρσενικου ονοματος ισοσυλλαβως κλινομενου εστι
και ουχ ομοφωνει τηι αιτιατικηι του αρσενικου τηι τον αλλον· αλλ' εν τηι συνθεσει
μετα του ˉν γινεται, οιον εξαλλον αλλοπροσαλλον ανταλλον. Ἔτι σεσημειωται και
το τοιουτο και <το> τοσουτο και το τηλικουτο, η γαρ αιτιατικη <του αρσενικου> εστι
μετα του ˉν· περι ων εστιν ειπειν, οτι ταυτα ου μονον εις ˉο ληγουσιν, αλλα και εις
ˉν, οιον το τηλι κουτον και το τοιουτον και το τοσουτον αλλως τε δε και ταυτα και
το αλλος ενομισθησαν αντωνυμιαι ειναι, και επειδη εχομεν εν ταις αντωνυμιαις το
ˉο τελικον των ουδετερων, ως εν τωι εκεινο και τουτο και αυτο, τουτου χαριν και τα
ουδετερα τουτων εγενοντο εις το ˉο, οιον αλλο τηλικουτο τοιουτο τοσουτο. Ἔτι
σεσημειωται και η εκεινο αντωνυμια και η τουτο, οτι απο αρσενικου ισοσυλλαβως
κλινομενου εισιν, οιον εκεινος εκεινου, ουτος τουτου, και ουχ ομοφωνουσι τηι
αιτιατικηι του αρσενικου, αι γαρ αιτιατικαι του αρσενικου εκεινον και τουτον εισι
μετα του ˉν. Ἔχουσι δε απολογιαν <του> χωρις του ˉν λεγε σθαι τα ουδετερα ταυτα,
φημι δη το εκεινο και τουτο· επι <γαρ> των ουδετερων των παρασχηματιζομενων
αρσενικων και ομοφωνουντων τηι αιτιατικηι του αρσενικου το αρθρον εστι το
διακρινον την αιτιατικην του αρσενικου και την ευθειαν του ουδετερου, οιον εστι
σοφον· τουτο αδηλον εστιν, ειτε αιτιατικη του αρσενικου εστιν, ειτε ευθεια <του>
ουδετερου, προσερχομενον δε το αρθρον την διακρισιν ποιειται εαν μεν γαρ ειπω
τον σοφον, αιτιατικη του αρσενικου εστιν, εαν δε ειπω το σοφον, ευθεια του
ουδετερου εστιν· επειδη ουν η εκεινος και ουτος ου δεχονται αρθρα οφειλοντα την
 

187
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διακρισιν ποιησασθαι της αιτιατικης του αρσενικου και της ευθειας του ουδετερουαι
γαρ αντωνυμιαι ου δεχονται αρθρα, υπεσταλμενης της αυτοςτουτου χαριν, ως μη
δεχομεναι αρθρα η εκεινος και ουτος οφειλοντα την διακρισιν ποιησα σθαι της
αιτιατικης του αρσενικου και της ευθειας του ουδετερου, απο βαλλουσι το ˉν κατα
το ουδετερον, ινα δια της αποβολης του ˉν διακρισις γενηται της αιτιατικης του
αρσενικου και της ευθειας του ουδετερου. 318 ∆ια τουτο γαρ και το το ουδετερον
αρθρον οφειλον μετα του ˉν λεγε σθαι ομοιως τηι αιτιατικηι του αρσενικουτον γαρ
εστιν η αιτιατικη του αρσενικουεπειδη ουκ ην τι το οφειλον την αιτιατικην του
αρσενικου και την ευθειαν του ουδετερου διαστειλαι, χωρις του ˉν λεγε ται <το
ουδετερον>, ινα δια της αποβολης του ˉν γνωμεν ποιου γενους εστι και ποιας
πτωσεως. Ἡ αυτο ουδετερα αντωνυμια απο της αυτος αρσενικης γενομενη κατα
παρασχηματισμον και οφειλουσα μετα του ˉν λεγεσθαι, ινα ομοφωνησηι τηι αιτιατικηι
του αρσενικουαυτον γαρ εστιν η αιτιατικη του αρσενικουκαι επιδεχομενη αρθρον το
οφειλον την διακρισιν ποιησασθαι της αιτιατικης του αρσενικου και της ευθειας του
ουδετερουη γαρ αυτος, ως εν τωι περι αντωνυμιων, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα,
αρθρον επιδεχεταιομοιως αποβολην εποιη σατο του ˉν κατα το ουδετερον κατα
συνεκδρομην του εκεινο και τουτο· αλλως τε δε και οι Ἀττικοι το οφειλομενον
ανεπληρωσαν, ταυτον μετα του ˉν λεγοντες και κρασιν ποιουμενοι του αρθρου μετα
της αντωνυ μιας. Ἰστεον δε οτι ουκ αει μετα του ˉν οι Ἀττικοι φασι ταυτον, αλλ'
εστιν οτε και χωρις του ˉν ταυτο λεγουσιν, το δε μετα του ˉν μαλλον αναλογον· το
δε εντελως λεγομενον, ηγουν ανευ κρασεως, ουδεποτε μετα του ˉν λεγουσιν, αλλ'
αει χωρις του ˉν, οιον το αυτο, κατα συνεκδρο μην, ως ειρηται, του εκεινο και τουτο.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι αι εις ˉμˉεˉνˉοˉς μετοχαι ουκ εχουσι την αυτην
ορθην και κλητικην, αλλ' εις ˉε <εχουσι την κλητικην>· τα γαρ εις ˉοˉς αρσενικα και
θηλυκα εις ˉε εχουσι την κλητικην. Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Τετυμμενος,
τετυμμενη, τετυμμενον· ειρηται. Ἀοριστου πρωτου.Τυφθεις. Ἰστεον οτι οι δυο
αοριστοι οι παθητικοι, φημι δη ο πρωτος και ο δευτερος, ετερωι κανονι
υποπιπτουσιν, ουδε γαρ εχουσι το ˉμ κλιτικον· κανονιζονται δε ουτως· παν ρημα
οριστικον εις ˉν ληγον μετα φυσικης μακρας, μη εχον το ˉμ κλιτικον, εις ˉς μετ'
οξειας τασεως εχει την μετοχην, αποβαλλει δε και την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν,
οιον ετετυφειν τετυφως, ετιθην τιθεις, εδιδων διδους, εζευγνυν ζευγνυς, εδαρην
δαρεις, ιστην ιστας· προσκειται μετα φυσικης μακρας δια τους απο περισπωμενων
παρατατικους, οιον δια το εποιουν και εβοων και εχρυσουν· ουτοι γαρ εις ˉν ληγουσι
μετα μακρας, και ουκ εχουσι το ˉμ κλιτικον, και ομως ου ποιουσι την μετοχην εις ˉς
μετ' οξειας τασεως· αλλ' ουκ εστιν επι τουτων φυσικη μακρα, απο γαρ συναιρεσεως
εστιν 319 επ' αυτων η μακρα· απο γαρ του εποιεον γεγονε το εποιουν κατα κρασιν
του ˉε και ˉο εις την ˉοˉυ διφθογγον, ωσπερ χαλκεος χαλκους, και απο του εβοαον
το εβοων, και απο του εχρυσοον το εχρυσουν· προσκειται <μη> εχον το ˉμ κλιτικον
δια το ετυπτομην, τουτο γαρ εις ˉν ληγον μετα φυσικης μακρας ομως ουκ εχει την
μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως, τυπτομενος γαρ εστιν η μετοχη. Ἰστεον δε οτι η
μετοχη του πρωτου αοριστου του παθητικου και του δευτερου αοριστου ομοιως του
παθητικου δια της ˉεˉι διφθογγου εκφερεται, οιον τυφθεις τυπεις δαρεις· ουδε γαρ
ηδυνατο φυλαξαι το ˉη του ρηματος, φημι δη του ετυφθην ετυπην, και γενεσθαι εις
ˉηˉς δια του ˉη, επειδη αι μετοχαι θελουσιν εχειν καταληξιν αρμοζουσαν τρι γενεσι
και κλισιν την δια του ˉνˉτ· εις ˉηˉς δε ουκ εχομεν ονοματα, φημι δη δια του ˉη,
κλινομενα δια του ˉνˉτ και ποιουντα τριγενειαν, αλλα και αυτα τα δια του ˉτˉοˉς
κλινομενα ουκ εχουσι τριγενειαν, οιον ταπης τα πητος· τα γαρ εις ˉηˉς δια του
ˉεˉοˉς κλινομενα εχουσι τριγενειαν, οιον ο ευσεβης η ευσεβης το ευσεβες, ουκ
εχουσι δε κλισιν αρμοζουσαν μετοχαις, φημι δη την δια του ˉνˉτ· το φθογγης
 

188
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

φθογγηντος και τιμης τιμηντος ουκ αντικεινται ημιν κλινομενα δια του ˉνˉτ, επειδη
πεπονθοτα εισιν, απο γαρ του φθογγηεις φθογγηεντος και τιμηεις τιμηεντος γεγο
νασιν· εικοτως ουν ουκ εχουσι δια του ˉη την μετοχην οι αοριστοι, αλλα δια της ˉεˉι
διφθογγου· και γαρ εις ˉεˉιˉς δια της ˉεˉι διφθογγου εχομεν ονοματα <δια του ˉνˉτ
κλινομενα και> ποιουντα τριγενειαν, οιον χαριεις χαριεντος χαριεσσα <χαριεν>.
Ἔλθωμεν δε και ειπωμεν, ποια φωνηεντα εχουσι προ του ˉς αι εις ˉς οξυτονοι
μετοχαι. Ἰστεον <ουν οτι> αι εις ˉς οξυτονοι μετοχαι παρακειμενου και
υπερσυντελικου ουσαι προ του ˉς το ˉω εχουσιν, οιον τετυφως πεποιθως· αοριστου
δε παθητικου ουσαι πρωτου η δευτερου, ειτε απο των εις ˉω εισιν ειτε απο των εις
ˉμˉι, την ˉεˉι διφθογγον εχουσι προ του ˉς, απο μεν των εις ˉω, <οιον> τυφθεις
νυγεις, απο δε των εις ˉμˉι, <οιον> τεθεις σταθεις δοθεις· ενεστωτος δε και παρατατι
κου ουσαι ενεργητικου, ενεργητικου τε ομοιως δευτερου αοριστου, ει μεν πρωτης
ωσι συζυγιας των εις ˉμˉι, την ˉεˉι διφθογγον εχουσι προ του ˉς, οιον ετιθην τιθεις,
εθην θεις, ιην (το επεμπον) ιεις και αφιεις, ην (επι του αυτου σημαινομενου) εις και
αφεις· ει δε δευτερας ωσι συζυγιας των εις ˉμˉι, το ˉα εκτεταμενον εχουσι προ του
ˉς, οιον ιστην ιστας, εκιχρην κιχρας, εστην στας, επτην πτας και αποπτας, εβην βας·
3 ει δε τριτης ωσι συζυγιας των εις ˉμˉι, την ˉοˉυ διφθογγον εχουσι προ του ˉς,
<οιον> εδιδων διδους, εβιων βιους, ηλων αλους, εγνων γνους· ει δε τεταρτης <ωσι>
συζυγιας των εις ˉμˉι, εκεινο το φωνηεν εχουσι προ του ˉς, οπερ εχει προ του ˉν το
οριστικον, ηγουν το ˉυ εκτεταμενον, οιον εζευγνυν ζευγνυς, επηγνυν πηγνυς,
ωμνυν ομνυς, εφυν φυς, εδυν δυς και αποδυς. Τυφθεισα, τυφθεν· ειρηται. Ἀοριστου
δευτερου· τυπεις, τυπεισα, τυπεν· ειρηται. Μεσου αοριστου πρωτου· τυψαμενος,
τυψαμενη, τυψαμενον· ειρηται. Μεσου αοριστου δευτερου· τυπομενος, τυπομενη,
τυπομενον· ειρηται. Μελλοντος πρωτου· τυφθησομενος, τυφθησομενη, τυφθη
σομενον· <ειρηται>. Μελλοντος δευτερου· τυπησομενος, τυπησομενη, τυπησο μενον·
ειρηται. Μεσου μελλοντος πρωτου· τυψομενος, τυψομενη, τυψομενον· ειρηται.
Μεσου μελλοντος δευτερου· τυπουμενος, τυπουμενη, τυπου μενον· ειρηται. Μετ'
ολιγον μελλοντος του και Ἀττικου· τετυψομενος, τετυ ψομενη, τετυψομενον·
ειρηται. Προδηλος εστι παντων η κλισις και ο κανων· παντες γαρ ενι κανονι
υποπιπτουσι τωι ρηθεντι εν τηι μετοχηι του παθητικου ενεστωτος και παρατατικου.
Ἰστεον δε οτι ουκ αποβαλλει ο μετ' ολιγον μελλων την εν αρχαις αυτου κλιτικην
εκτασιν, επειδη την αρχουσαν του παρακει μενου εχει, οιον τετυψαι τετυψομαι, ο δε
παρακειμενος, ως ειρηται, ουδαμου αποβαλλει την εν αρχαις αυτου κλιτικην
εκτασιν· ει ουν απεβαλλετο η αρχουσα του μετ' ολιγον μελλοντος, ευρισκετο η
αρχουσα του παρακειμενου αποβαλλομενη, οπερ <εστιν> αδυνατον. Περι των εις
ˉμˉι. Χρονου ενεστωτος.Τιθημι. Πληρωσας ο τεχνικος την των εις ˉω ρηματων
διδασκα λιαν, ετι δε και περι των μετοχων αυτων διαλαβων, ερχεται νυν ακο
λουθως και διαλαμβανει περι των εις ˉμˉι. Και ιστεον οτι τα εις ˉμˉι 321 υπελαβον
τινες Αιολικα ειναι, επειδη πολλα παρ' αυτοις ευρισκονται εις ˉμˉι, το γαρ γελω
γελαιμι λεγουσι και το δοκιμω δοκιμωμι· επειδη γαρ οι Αιολεις βαρυντικοι εισιντο
γαρ Ἀτρευς Ἄτρευς λεγουσιν τα δε εις ˉμˉι αποστρεφονται την οξειαν τασιν, <οιον>
ειμι (ο σημαινει το πορευομαι), χωρις του ειμι (του σημαινοντος το υπαρχω) και του
φημι και του ημι (του σημαινοντος το λεγω), οπερ απο του φημι γεγονε κατα
αποβολην του ˉφ, τουτου χαριν οι Αιολεις τα εις ˉω περι σπωμενα μεταποιουσιν εις
ˉμˉι, ινα μεταδιωξωσι χαρακτηρα αποστρεφο μενον την οξειαν τασιν. Ταυτα μεν εν
τουτοις. Ἰστεον δε οτι ελεγχονται απο πλειστων μη οντα Αιολικα· και γαρ απο
τονου, και απο κλισεως, και απο γραφης, και απο πνευματος, και απο ποσοτητος
συλλαβων, και απο των πρωτοτυπων. Και απο μεν του τονου, οτι πασαν λεξιν υπερ
μιαν συλλαβην παρ' ημιν οξυτονον <οι Αιολεις> βαρυνουσιν, χωρις των προθεσεων
 

189
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και των συνδεσμων, οιον Ἀχιλλευς σοφος, το δε <ειμι και το> ημι και το φημι
οξυνονται· δηλον ουν οτι ουκ εισιν Αιολικα· προσκειται χωρις των προθεσεων και
των συνδεσμων, επειδη επι τουτων οι Αιολεις φυλαττουσι την οξειαν τασιν, οιον
ανα κατα αταρ αυταρ. Ἀπο δε κλισεως δεικνυνται μη οντα Αιολικα τα εις ˉμˉι, οτι τα
εις ˉμˉι εν τωι δευτερωι προσωπωι παρ' ημιν προσλαμβανοντα το ˉι το τριτον
ποιουσιν, οιον τιθημι τιθης τιθησι, τα δε Αιολικα αποβοληι του ˉς ποιουσι τα τριτα,
οιον γελαιμι γελαις γελαι· δηλον ουν οτι ουκ εισιν Αιολικα. Ἀπο γραφης δε, οτι τα
εις ˉμˉι ου θελουσι παρ' ημιν διφθογγωι παραληγεσθαι, οιον τιθημι διδωμι, σεση
μειωμενου του ειμι του σημαινοντος το υπαρχω και του ειμι του σημαι νοντος το
πορευομαι, παρα δε τοις Αιολευσι πολλα ευρισκονται διφθογγωι παραληγομενα, οιον
ισταιμι κιχραιμι γελαιμι δια της ˉαˉι διφθογγου· δηλον ουν οτι ουκ εισιν Αιολικα.
Ἀπο πνευματος δε, οτι οι Αιολεις ψιλωτικοι εισιν, οιον υμμες αμμιν, το δε ιημι και
ιστημι δασυνονται· αρα ουκ εισι τα εις ˉμˉι Αιολικα. Ἀπο ποσοτητος δε συλλαβων,
οτι ουδεποτε παρ' ημιν τα εις ˉμˉι απλα οντα υπερβαινουσι τας τρεις συλ λαβας,
οιον τιθημι διδωμι ομνυμι, χωρις του ορεγνυμι και κορεννυμι και πεταννυμι και
ομοργνυμι και ονινημι (ο σημαινει το ωφελω), παρα δε τοις Αιολευσι πολλακις
ευρισκονται εις ˉμˉι υπερβαινοντα τας τρεις συλλαβας, οιον ελευθερωμι δοκιμωμι·
δηλον ουν οτι ουκ εισιν Αιολικα τα εις ˉμˉι· προσκειται απλα οντα δια το αποδιδωμι
και συνιστημι και αποτιθημι, ταυτα γαρ υπερβαινουσι τας τρεις συλλαβας, αλλ' ουκ
εισιν απλα. Ἀπο των πρωτοτυπων δε δεικνυνται, οτι ουδεποτε παρα 322 τοις
Αιολευσιν απο βαρυτονων γινονται εις ˉμˉι, αλλ' απο μονων περι σπωμενων, οιον
ελευθερω ελευθερωμι, δοκιμω δοκιμωμι, γελω γελαιμι· και η αιτια δηλη εστιν·
επειδη γαρ, ως προειρηται, οι Αιολεις βαρυντι κοι εισιν, τα δε εις ˉμˉι
αποστρεφονται την οξειαν τασιν, χωρις του φημι και ημι και ειμι (το υπαρχω),
τουτου χαριν τα εις ˉω περισπω μενα μεταποιουσιν εις ˉμˉι, ινα μεταδιωξωσι
χαρακτηρα αποστρεφομενον την οξειαν τασιν· επι γαρ των βαρυτονων ουδεν
τοιουτον ποιουσιν, επειδη και χωρις του ποιησαι ταυτα εις ˉμˉι το σπουδαζομενον
εχουσιν, φημι δη την βαρειαν τασιν· παρ' ημιν δε και απο βαρυτονων γινονται εις
ˉμˉι, ως απο της εκτης συζυγιας, οιον ζευγνυω ζευγνυμι· αρα ουν ουκ εισιν Αιολικα.
∆εδεικται ουν δια παντων, οτι τα εις ˉμˉι ουκ εισιν Αιολικα. Ἰστεον δε οτι τα εις
ˉμˉι παραγωγα εισιν. ∆ει δε γινωσκειν, οτι το διδωμι επι του παρεχω τριτης εστι
συζυγιας των εις ˉμˉι, επι γαρ του δεσμευω πρωτης εστι συζυγιας, οιον διδημι (αντι
του δεσμευω), οθεν δησω ο μελλων, ως θησω, και εδησα ο αοριστος, και δεδηκα ο
ενεργητικος παρακειμενος, και δεδεμαι ο παθητικος, και εδεθην ο πρωτος αοριστος.
Ἰστεον <δε> οτι της τριτης εστι συζυγιας ουδαμου ο ενεστως, πλην του διδωμι·
προσκειται ενεστως δια το εβιων και ηλων δευ τερου αοριστου, ταυτα γαρ τριτης
συζυγιας εισι των εις ˉμˉι, ως απο του βιωμι και αλωμι, αλλ' οι ενεστωτες ουτοι,
φημι δη ο βιωμι και αλωμι, ουχ ευρηνται εν χρησει· ωσαυτως δε και του εγνων
δευτερου αοριστου ουχ ευρηται εν χρησει ο ενεστως ο γνωμι. Ἡ δε τεταρτη συζυγια
των εις ˉμˉι μη εχουσα τεταρτην συζυγιαν των περισπωμενων, εξ ης ωφειλε
παραχθηναι, απο της εκτης των βαρυτονων παραγεται, οιον απο του πηγνυω
πηγνυμι· και ευλογως απο της εκτης συζυγιας των βαρυτονων <παραγεται> η
τεταρτη συζυγια των εις ˉμˉι, επειδη και αι τρεις συζυγιαι των περισπωμενων, οσον
κατα την εντελειαν, της εκτης συζυγιας των βαρυτονων εισιν· το γαρ τιθω απο του
τιθεω εστιν, και το ιστω απο του ισταω, και το διδω απο του διδοω, το δε τιθεω και
ισταω και διδοω εκτης συζυγιας των βαρυτονων εισιν. Παραγονται δε εκ των τριων
συζυγιων των περισπωμενων εις ˉμˉι, και τουτου χαριν και απο της εκτης συζυγιας
των βαρυτονων η τεταρτη συζυγια των εις ˉμˉι, επειδη τα εις ˉμˉι ου θελουσι
συμφωνωι παραληγεσθαι, οιον τιθημι, πλην του εσμι του σημαινοντος το υπαρχω,
 

190
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

οπερ ουδε ευρισκεται εν 323 χρησει, αλλ' υπομνησιν αυτου εχομεν το εσσι· επειδη
ουν η μεν εκτη συζυγια των βαρυτονων δια καθαρου του ˉω εκφερεται, αι δε αλλαι
συζυγιαι των βαρυτονων δια συμφωνων, εικοτως απο της εκτης συζυ γιας των
βαρυτονων παραγονται εις ˉμˉι, οιον ολλυω ολλυμι, και ουκ απο των λοιπων
συζυγιων των βαρυτονων, οιον απο του λεγω και φερω τροπηι του ˉω εις ˉμˉι λεγμι
και φερμι· ημελλον γαρ συμφωνωι παρα ληγεσθαι, οπερ εστιν αδυνατον. Ει δε τις
ειποι, διατι γαρ μη ως εκ του τιθω και διδω και ιστω γεγονε τιθημι και διδωμι και
ιστημι, ουτω και απο του λεγω λεγημι και <απο του> φερω φερημι· ουτω γαρ εαν
γενωνται, ουκετι ευρισκονται συμφωνωι παραληγομενα· λεγομεν, οτι ου δυναται
ουτω γενεσθαι, επειδη τα εις ˉμˉι εαν μεν απο βαρυτονων παραχθωσιν,
ισοσυλλαβειν θελουσι τοις ιδιοις πρωτοτυποις, οιον ζευγνυω ζευγνυμι, ει δε απο
περισπωμενων, μιαι συλλαβηι περιττευουσι των ιδιων πρωτοτυπων, οιον τιθω τιθημι,
ιστω ιστημι· εαν ουν ταυτα γενωνται λεγημι και φερημι, μελλουσι περιττο
συλλαβειν των ιδιων πρωτοτυπων του λεγω και φερω, απο βαρυτονων παραχθεντα.
Ἄξιον δε εστι ζητησαι, τι δηποτε τριων ουσων συζυγιων των εις ˉω περισπωμενων
τετταρες εισι των εις ˉμˉι. Και εστιν ειπειν την απο λογιαν ταυτην· αναλογουσιν αι
τρεις συζυγιαι των <εις ˉω> περισπω μενων και αι τετταρες των εις ˉμˉι τοις ειδεσι
της συναλοιφης· ωσπερ γαρ εκ των τριων ειδων των απλων της συναλοιφης
γινονται τετταρα ειδη τα συνθετα της συναλοιφης, ουτω και εκ των εις ˉω
περισπωμενων γινονται τα εις ˉμˉι· ει δε και εκ της εκτης συζυγιας των βαρυτονων
γινονται τα εις ˉμˉι, ξενον ουδεν, επειδη συγγενειαν εχει η εκτη συζυγια των
βαρυτονων προς τας συζυγιας των περισπωμενων· και γαρ αι συζυγιαι των
περισπωμενων απο της εκτης των βαρυτονων γινονται· επειδη ουν αναλογουσι τα
εις ˉω περισπωμενα και τα εις ˉμˉι τοις ειδεσι της συναλοιφηςεπτα δε εισιν, τρια μεν
απλα, τετταρα δε συνθετα εικοτως τρεις μεν εισι συζυγιαι των περισπωμενων,
τετταρες δε των εις ˉμˉι. Εισι δε τα τρια μεν ειδη της συναλοιφης τα απλα ταυτα, εκ
θλιψις κρασις συναιρεσις· εκθλιψις μεν, οιον κατα εμου κατ' εμου, εξεθλιβη γαρ το
ˉα της κατα προθεσεως· κρασις δε, οιον το εμον τουμον· συναιρεσις δε, οιον παις
παις· πηι δε διαφερει κρασις συναιρεσεως, εμα θομεν εν τοις Ὀνομασιν εν τηι περι του
∆ημοσθενους διδασκαλιαι. Τα δε τετταρα ειδη τα συνθετα της συναλοιφης εισι ταυτα,
εκθλιψις και κρασις, εκθλιψις και συναιρεσις, κρασις και συναιρεσις, εκθλιψις και
κρασις και συναιρεσις· εκθλιψις μεν και κρασις, οιον και εγω καγω, εκ 324 θλιβεται
γαρ το ˉι του και συνδεσμου, και κιρναται το ˉα και ˉε εις ˉα δηλονοτι μακρον·
εκθλιψις δε και συναιρεσις, οιον εμοι υποδυνει εμουπο δυνει, εκθλιβεται γαρ το ˉι
της ˉοˉι διφθογγου της ουσης εν τηι εμοι αντωνυμιαι, και συναιρειται το ˉο και ˉυ εις
την ˉοˉυ διφθογγον· κρασις δε και συναιρεσις, οιον ο αιπολος ῳπολος, κιρναται γαρ
το ˉο και ˉα εις ˉω, και συναιρειται το ˉω και ˉι εις την ˉωι διφθογγον· εκθλιψις δε
και κρασις και συναιρεσις, οιον οι αιπολοι ῳπολοι, εκθλιβεται γαρ το ˉι της ˉοˉι
διφθογγου, και κιρναται το ˉο και ˉα εις ˉω, και συναιρειται το ˉω και ˉι εις την ˉωι
διφθογγον. Ταυτα μεν εν τουτοις. Θελουσι δε τα εις ˉμˉι φυσει μακραι παραληγεσθαι·
και παραληγεται η μεν πρωτη και δευτερα συζυγια των εις ˉμˉι τωι ˉη, οιον τιθω
τιθεις τιθημι, ιστω ισταις ιστημι, αλλ' εν τηι συστοληι διαφερουσιν· η μεν γαρ πρωτη
συζυγια των εις ˉμˉι δια του ˉε συστελλεται εν τοις πληθυντικοις, οιον τιθεμεν
αφιεμεν, η δε δευτερα δια του ˉα συνεσταλμενου, οιον ισταμεν κιχραμεν· η δε τριτη
παραληγεται τωι ˉω, οιον διδωμι, οπερ συστελλομενον δια του ˉο συστελλεται εν
τοις πληθυντικοις, οιον διδο μεν· η δε τεταρτη διχρονωι εκτεταμενωι παραληγεται,
οιον ζευγνυμι ολλυμι· συστελλομενη δε το διχρονον μονον συστελλει, οιον
ζευγνυμεν πηγνυμεν δια συνεσταλμενου του ˉυ. Ευλογως δε η μεν πρωτη συζυγια
των εις ˉμˉι τωι ˉη παραληγεται, οιον τιθημι, επειδη η εντελεια του πρω τοτυπου το
 

191
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ˉε εχει, οιον τιθεω τιθω, το δε ˉε μεγεθυνομενον εν τοις ρημασι διχως μεγεθυνεται·
η γαρ δια της προσθηκης του ˉι μεγεθυνεται, οιον εχω ειχον, η δια του τρεπεσθαι εις
το ˉη, <οιον> ελεγχω ηλεγχον· και επειδη επι των εις ˉμˉι ου δυναται το ˉε δια της
προσθηκης του ˉι μεγεθυνεσθαιως γαρ μετ' ολιγον μαθησομεθα, ου θελουσι τα εις
ˉμˉι οριστικα διφθογγωι παραληγεσθαιευλογως δια του τρεπεσθαι εις ˉη
μεγεθυνεται· ωσαυτως δε και η δευτερα συζυγια των εις ˉμˉι ευλογως τωι ˉη
παραληγεται, οιον ιστημι, επειδη το εντελες του πρωτοτυπου το ˉα εχει, οιον ισταω
ιστω, το δε ˉα μεγεθυνομενον εν τοις ρημασιν εις ˉη τρεπεται, οιον ακουω ηκουον.
Ἡ δε τριτη τωι ˉω παραληγεται, οιον διδωμι, επειδη η εντελεια του πρωτοτυπου το
ˉο εχει, οιον διδοω διδω, το δε ˉο μεγεθυνομενον εις ˉω τρεπεται, οιον ομνυω
ωμνυον· η δε τεταρτη συζυγια των εις ˉμˉι διχρονωι εκτεταμενωι παραληγεται, οιον
ζευγνυμι, επειδη και το πρωτοτυπον το ˉυ εχει, οιον ζευγνυω, το δε ˉυ
μεγεθυνομενον εν τοις ρημασιν εις εαυτο μεγεθυνεται, τουτεστι φυσει μακρον
γινεται, και ου τρεπεται εις αλλο φωνηεν, οιον υδρευω υδρευον, υφαινω υφαινον.
Ἄξιον δε εστι ζητησαι, διατι τα εις ˉμˉι αει φυσει μακραι παρα 325 ληγονται, οιον
τιθημι. Λεγει δε ο Ἡρωδιανος ταυτην την απο λογιαν· επειδη η τελευταια συλλαβη
τον μακρον χρονον ετρεψεν εις βραχυν, τροπηι γαρ του ˉω εις ˉμˉι γινονται, τουτου
χαριν υπερβιβασμον ανεδεξαντο του χρονου και εποιησαν την παραληγουσαν φυσει
μακραν, ινα τον μακρον χρονον τον κεχρεωστημενον τηι ληγουσηι αναδεξηται η
παραληγουσα. Ἰστεον δε οτι ου θελουσι τα εις ˉμˉι οριστικα διφθογγωι παραληγε
σθαι, οιον τιθημι ολλυμι· οθεν σεσημειωται το ειμι το σημαινον το υπαρχω και το
ειμι το σημαινον το πορευομαι διφθογγωι παραληγο μενα· προσκειται οριστικα δια τα
ευκτικα, οιον τυπτοιμι λεγοιμι. Και περι του ειμι του σημαινοντος το υπαρχω
απολογουμεθα ουτως· εστιν εω το σημαινον το υπαρχω· τουτο τροπηι του ˉω εις ˉμˉι
γεγονεν εμι, ωσπερ ζευγνυω ζευγνυμι, και επειδη τα εις ˉμˉι φυσει μακραι παρα
ληγεσθαι θελουσιν, οιον τιθημι, ηναγκαζετο τουτο φυσει μακραι παρα ληγεσθαι, και
λοιπον ηναγκαζετο η τρεψαι το ˉε εις ˉη η προσλαβειν το ˉι· και μαλλον ωφειλε
τρεψαι το ˉε εις ˉη ηπερ προσλαμβανειν το ˉι, επειδη, ως ειρηται, τα εις ˉμˉι
οριστικα ου θελουσι διφθογγωι παραληγε σθαι, οιον τιθημι ιστημι· αλλ' επειδη αι
παραγωγοι λεξεις θελουσι φυλατ τειν λειψανον τι της φωνης του πρωτοτυπου, οιον
τιθω τιθημι, αρδω αρδευω, τουτου χαριν ινα και αυτη η λεξις η εις ˉμˉι φυλαξηι
λειψανον τι της φωνης του πρωτοτυπου, προσελαβε το ˉι και γεγονεν ειμι δια της
ˉεˉι διφθογγου, και εφυλαξε το ˉε του πρωτοτυπου, φημι δη του εω· ει γαρ ετρεψε
το ˉε εις ˉη, ουδεν εφυλαττετο της φωνης του πρωτο τυπου· το δε ειμι το σημαινον
το πορευομαι δια τουτο τηι ˉεˉι διφθογγωι παραληγεται, επειδη απο του ειω εστιν·
εστι γαρ ειω δια της ˉεˉι δι φθογγου, ο σημαινει το πορευομαι· εκ τουτου ουν του
ειω γεγονε το ειμι τροπηι του ˉω εις ˉμˉι, ωσπερ το ζευγνυω ζευγνυμι, και λοιπον εκ
του πρωτοτυπου εχει την ˉεˉι διφθογγον. ∆ει δε γινωσκειν, οτι ο Ἀπολλωνιος το
ειμι δια μακρου του ˉι γραφει, εκ του και τα δυικα και τα πληθυντικα δια
συνεσταλμενου του ˉι ειναι, οιον ιτον ιτον ιμεν ιτε, και εν συνθεσει <β 139> εξιτε,
και το τριτον των πληθυντικων ισι και ιασι, οιον <Π 160> και τ' αγεληδον ιασι· ου
συναιδει δε αυτωι η παραδοσις· φησι γαρ ο Ἡρωδιανος, αει την παραδοσιν Γινωσκειν
το ειμι εν τοις ενικοις δια της ˉεˉι διφθογγου, οιον <β 318> ειμι μεν, ουδ' αλιη οδος
εσσεται, <αντι του πορευομαι>, και 326 το δευτερον εις, οιον Hes. Opp. 8> τηιδ' εις, ηι
σ' αν εγω περ αγω και αοιδον εουσαν, αντι του εκει πορευηι· και το τριτον των
ενικων εισι, οιον <Ρ 147> εισι περι πτολιος [μαχεσομενος], αντι του πορευεται· τα
μεντοι δυικα και τα πληθυντικα, ως ειρηται, δια συνε σταλμενου του ˉι εισιν. Και
εστιν ειπειν, οτι το ειω δια της ˉεˉι διφθογγου σημαινει το πορευομαι και <το> ιω
δια του ˉι <ομοιως>· και τα μεν ενικα <ως απο του ειω> δια της ˉεˉι διφθογγου εισιν,
 

192
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τα δε δυικα και τα πλη θυντικα <ως> απο του ιω δια του ˉι. ∆ει δε γινωσκειν, οτι το
ισι τριτον πληθυντικον δια τουτο εκτεταμενον εχει το ˉι, των δυικων και των πλη
θυντικων συστελλοντων αυτο, επειδη τα εις ˉσˉι ληγοντα ρηματα μακραι θελουσι
παραληγεσθαι, οιον τετυφασιν ιστασι διδουσιν· αμελει εν τωι ιασιν, οιον <Π 160> και
τ' αγεληδον ιασιν, επειδη το ˉι ουκ εστι κατα την παραληγουσαν, συστελλεται.
Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι τα εις ˉμˉι αποστρεφονται την οξειαν τασιν, οιον τιθημι ειμι (ο
σημαινει το πορευομαι), χωρις του ειμι του σημαινοντος το υπαρχω και του φημι και
του ημι του σημαινοντος το λεγω. Ἔστι δε απολογησασθαι περι του ειμι και του
φημι, οτι δια τουτο ταυτα οξυνονται, επειδη εγκλιτικα εισιν, οιον ανθρωπος ειμι,
αιδεισθαι φημι, τα δε εγκλιτικα αυτα καθ' εαυτα οντα εν τηι τελευταιαι συλλαβηι
θελου σιν εχειν τον τονον, οιον εστι τινων πως τε· προσκειται αυτα καθ' εαυτα οντα,
επειδη εν τηι συνταξει αναπεμπουσι τον ιδιον τονον η τηι προηγουμενηι λεξει, οιον
ανθρωπος εστιν, υπερ τινων, και πως, <Β 495> Ἀρκεσιλαος τε, η τηι προηγουμενηι
συλλαβηι, οιον ηκουσαν ημων, δεδωκεν ημιν· ουτως ουν και το ειμι και το φημι
εγκλιτικα οντα, οιον ανθρωπος ειμι, εγω φημι, εικοτως εν τηι τελευταιαι συλλαβηι
εχουσι τον τονον αυτα καθ' εαυτα οντα, εν δε τηι τελευταιαι εχοντα τον τονον
ευλογως οξυνονται και ου περισπωνται, επειδη βραχυκαταληκτουσιν· περισπωμενη
γαρ ουτε επανω βραχειας τιθεται ουτε επανω θεσει μακρας· το δε ειμι το σημαινον
το πορευομαι ουκ εστιν εγκλιτικον, ως δηλοι ο τονος· βαρυνεται γαρ. Τουτων ουτως
εχοντων ιστεον, οτι τα εις ˉμˉι ου θελουσι συμφωνωι παραληγεσθαι, οιον τιθημι
ιστημι· οθεν ημαρτηται συμφωνωι παραληγο μενον το εσμι (σημαινει δε το υπαρχω)·
τουτου ουν χαριν, ως ανω τερω ειρηται, τα παραγομενα εις ˉμˉι απο βαρυτονων απο
της εκτης 327 συζυγιας παραγονται, οιον ζευγνυω ζευγνυμι, και ουκ απο των αλλων
συζυγιων των βαρυτονων· ει γαρ εγενοντο απο των αλλων συζυγιων των
βαρυτονων, εμελλον παραληγεσθαι συμφωνωι, ατε δη των αλλων συζυγιων των
βαρυτονων δια συμφωνου εκφερομενων, οπερ εστιν αδυνατον. Ἰστεον δε οτι ου
μονον κατα τουτο ημαρτηται το εσμι, φημι δη καθοτι παραληγεται συμφωνωι, αλλα
και οτι θεσει μακραι παραληγεται, των εις ˉμˉι, ωσπερ ειρηται, φυσει μακραι
παραληγεσθαι θελοντων, οιον τιθημι διδωμι ζευγνυμι· τουτο δε το εσμι ουτε εστιν
εν χρησει, αλλ' εν υπομνησει εχομεν εξ αυτου το εσσι και το εστι, περι ων, ει θεωι
φιλον, εν τοις εφεξης μαθησομεθα. Ἰστεον δε οτι τα εις ˉμˉι αναδιπλασιαζομενα
κατα τον ενεστωτα τουτωι τωι τροπωι αναδιπλασιαζονται· ει μεν το πρωτοτυπον απο
φω νηεντος αρχεται, δια του ˉι γινεται μονου ο αναδιπλασιασμος, <οιον> ω ιω ιημι
(το πεμπω)· ει δε το πρωτοτυπον απο συμφωνου αρχεται ενος, τοτε δι' αυτου του
συμφωνου και του ˉι γινεται ο αναδιπλασιασμος, οιον δω διδω διδωμι, βω βιβω
βιβημι, θω τιθω τιθημι, του δασεος ˉθ δια την κακοφωνιαν τραπεντος εις το
αντιστοιχον το ψιλον, φημι δη εις το ˉτ· ει δε το πρωτοτυπον δια <δυο> συμφωνων
αρχεται, ει μεν μη εστιν αφωνον προ αμεταβολου, δια του ˉι μονου γινεται ο
αναδιπλα σιασμος, οιον στω ιστω ιστημι, ει δε εστιν αφωνον προ αμεταβολου, τοτε
δι' αυτου του συμφωνου, φημι δη του αφωνου, γινεται ο ανα διπλασιασμος και του
ˉι, οιον πρω πιπρω πιπρημι και πιμπρημι κατα πλεονασμον του ˉμ, πλω πιπλω
πιπλημι και κατα πλεονασμον του ˉμ πιμπλημι, χρω κιχρω κιχρημι, του δασεος ˉχ
δια την κακοφωνιαν τρα πεντος εις το αντιστοιχον το ψιλον, φημι δη εις το ˉκ.
Τουτων ουτως εχοντων απορουσι τινες λεγοντες, δια ποιαν αιτιαν, ωσπερ απο του
θω γινεται κατα πλεονασμον τιθω τιθημι και απο του δω διδω διδωμι, μη τον αυτον
τροπον και απο του φω γινεται μετα αναδιπλασιασμου πιφω και πιφημι, αλλα φημι
λεγεται ανευ διπλασιασμου. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι ου δυναται το φημι
αναδιπλασιασθηναι, επειδη εγκλιτικον εστιν, οιον αιδεισθαι φημι· κανων δε εστιν ο
 

193
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

λεγων, οτι τα εγκλιτικα ου θελουσιν υπερβαινειν την δισυλλαβιαν, οιον ειμι τις πως
τε υμων [ειμι] ημιν εστιν· ει ουν ανεδιπλασιασθη το φημι, ημελλε τρισυλλαβειν
εγκλιτικον ον, οπερ <εστιν> αδυνατον. Τιθης. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉι ληγοντα τροπηι
της ˉμˉι εις ˉς το δευ 328 τερον προσωπον ποιουσιν, οιον τιθημι τιθης, ιημι (το
πεμπω) ιης, κιχρημι κιχρης, διδωμι διδως, ζευγνυμι ζευγνυς, πηγνυμι πηγνυς,
ομνυμι ομνυς, δεικνυμι δεικνυς, ειμι εις οξυτονως, οιον <δ 611> αιματος εις αγαθοιο,
φιλον τεκος, αντι του υπαρχεις, ειμι εις περισπωμενως, ως παρ' Ἡσιοδωι <Opp. 8>
τηιδ' εις, ηι σ' αν εγω περ αγω και αοιδον εουσαν, αντι του εκει πορευηι· και απο του
φημι δε το δευ τερον προσωπον φης ωφειλεν ειναι χωρις του ˉι, τροπηι της ˉμˉι εις
ˉς, αλλ' η παραδοσις συν τωι ˉι οιδεν αυτο γεγραμμενον, οιον φηις, ως εν τηι
Ὀρθογραφιαι, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα. Τουτων ουτως εχον των και του εσμι του
σημαινοντος το υπαρχω τροπηι της ˉμˉι εις ˉς γινεται το δευτερον προσωπον εσς,
και επειδη ουδεποτε ουτε συλλαβη ουτε λεξις εις δυο συμφωνα τα αυτα καταληγει,
προσηλθε το ˉι και εγενετο εσσι. Λεγει δε ο Φιλοπονος, οτι ουκ εστιν απο του εσμι το
εσσι, αλλ' απο του ειμι· απο γαρ του ειμι τροπηι της ˉμˉι εις ˉς γεγονεν εις, αντι του
υπαρχεις, και καθ' υπερβιβασμον του ˉι εσι, και επειδη τα εις ˉσˉι ληγοντα ρηματα
μακραι θελουσι παραληγεσθαι, οιον τυπτουσι λεγουσι τετυφασι πεποιηκασι
πεποιθασι, τουτου χαριν ανεδιπλασιασθη το ˉς, και εγενετο εσσι· απο του εσμι γαρ,
φησιν, ουκ ηδυνατο ειναι, επειδη το εσμι ημαρτηται· ουδεποτε γαρ τα εις ˉμˉι
θελουσι συμφωνωι παραληγεσθαι, οιον τιθημι ιστημι διδωμι ζευγνυμι ομνυμι ολλυμι
δεικνυμι. Προς ον εσιν ειπειν, οτι πρωτον μεν και το ειμι ημαρτηται· τα γαρ εις ˉμˉι
ου θελουσι διφθογγωι παραληγεσθαι, οιον τιθημι ιστημι διδωμι ζευγνυμι ομνυμι
ολλυμι δεικνυμι, πλην του ειμι του σημαινοντος το πορευομαι και του ειμι δηλονοτι
του σημαινοντος το υπαρχω· δευτερον δε, ει το εσσι δωμεν ειναι απο του ειμι,
αναγκαζομεθα το τριτον προσωπον των ενικων εισι ειπειν· τα γαρ εις ˉμˉι οριστικα
τροπηι του ˉμ εις ˉς ποιουσι τα τριτα προσωπα, οιον τιθημι τιθησι, ιστημι ιστησι,
διδωμι διδωσι, ζευγνυμι ζευγνυσι· ουτως ουν και απο του ειμι το τριτον των ενικων
εισι ωφειλεν ειναι, αλλα μην το εισι τριτον ενικον ουκ εστιν, αλλα τριτον
πληθυντικον· δηλον ουν οτι ουδε το εσσι απο του ειμι εστιν· του γαρ τριτου
προσωπου μη δυναμενου ειναι απο του ειμι, κωλυεται και το δευτερον ειναι απο
τουτου. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, ει αρα το ˉι ειωθε γινεσθαι
εφελκυστικον του ˉν, ηνικα εχει προηγουμενον το ˉς η δυναμει η ενεργειαιδυναμει
μεν, οιον Φοινιξι Φοινιξιν, Πελοψι Πελοψιν, το γαρ ˉξ εκ του ˉκ και ˉς δοκει
συγκεισθαι, και το ˉψ εκ του ˉπ και ˉς, ενεργειαι δε, οιον λεβησι 329 λεβησιν, Αιασι
Αιασινδια ποιαν αιτιαν το εσσι ου γινεται εφελκυ στικον του ˉν, εχον προηγουμενον
του ˉι το ˉς, οιον <Α 176> εχθιστος δε μοι εσσι διοτρεφεων βασιληων. Ἔστιν ουν
ειπειν, οτι δια τουτο το εσσι ου γινεται εφελκυστικον του ˉν, επειδη απο παθους εχει
το ˉι· η γαρ, ως ειρηται, απο πλεονασμου εχει αυτο, η κατα τον Φιλοπονον απο
υπερβιβασμου· επειδη ουν απο παθους εχει το ˉι, τουτου χαριν ουκ εγενετο
εφελκυστικον του ˉν. ∆ει δε ζητησαι, ποθεν εγενετο το ει το σημαινον το υπαρχεις.
<Και λεγουσι τινες, οτι εκ του εις>, οιον <δ 611> αιματος εις αγα θοιο, φιλον τεκος,
αντι του υπαρχεις, κατα αποβολην του ˉς εγενετο ει. Προς ους λεγει ο Ἀπολλωνιος,
οτι πρωτον μεν, ει εγενετο εκ του εις κατα αποβολην του ˉς, ωφειλε τριτον
προσωπον ειναι το ει· τα γαρ δευτερα προσωπα αποβαλλοντα το ˉς τριτα γινονται·
πως ουν το εις αποβαλλον το ˉς και γινομενον ει δευτερον εμεινεν; δευτερον δε, ει
εγενετο το ει εκ του εις, ωφειλε φυλαξαι τον αυτον τονον, τουτεστιν <οξυνεσθαι>
ομοιως τωι εις· τα γαρ αποβαλλοντα το ˉς, εαν φυλαξωσι το αυτο σημαινομενον,
<και> τον αυτον τονον φυλαττουσιν, οιον πολλακις πολλακι, μεχρις μεχρι· δει
προσθειναι ει μη χαρακτηρ κωλυσηι, δια το χωρις χωρι, το γαρ χωρι βαρυνεται προς
 

194
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τον χαρακτηρα του νοσφι αυθι ιφι αρτι αγχι ηιχι· προσκειται εαν φυλαξωσι το αυτο
σημαινομενον, φυλαττουσι και τον αυτον τονον, δια το αντικρυς αντι κρυ· ενταυθα
<γαρ> επειδη ουκ εφυλαχθη το αυτο σημαινομενοντο μεν γαρ αντικρυς το φανερως
σημαινει, το δε αντικρυ το εξ εναντιας τουτου χαριν ουτε ο αυτος τονος εφυλαχθη·
και παλιν βασιλευς βασι λευ· ιδου γαρ ουτε ενταυθα εφυλαχθη ο αυτος τονοςτο μεν
γαρ βασιλευς οξυνεται, το δε βασιλευ περισπαταιαλλ' ουκ εφυλαχθη το αυτο
σημαινομενον, το μεν γαρ ευθειας εστιν, το δε κλητικης· αλλ' ουκ αντιστρεφοντος
του λογου· ουδε γαρ εαν του σημαινομενου γενη ται εναλλαγη μετα την αποβολην
του ˉς, παντως και ο τονος εναλλατ τεται· ιδου γαρ λεγεις λεγει, ο Χρυσης τωι
Χρυσηι, ο Φιλητας του Φιλητα· ιδου ταυτα μη φυλαξαντα το αυτο σημαινομενοντο
μεν γαρ δευτερου προσωπου εστιν, το δε τριτου, και τα μεν ευθειας, τα δε γενικης
και δοτικηςομως τον αυτον τονον εφυλαξαν· τουτο ουν το ει φυλαξαν το
σημαινομενον του ειςαμφοτερα γαρ το υπαρχεις δηλουσιν, και αμφοτερα δευτερου
προσωπου εισινκαι μη φυλαξαν τον αυτον τονοντο μεν γαρ ει περισπαται, το δε εις
οξυνεται δηλονοτι ου γεγονεν απο του εις κατα αποβολην του ˉς. 330 Σχηματιζει
ουν ο Ἀπολλωνιος το ει τουτον τον τροπον· εστιν εω το σημαινον το υπαρχω· εκ
τουτου γινεται παθητικον η μεσον εομαι, δηλονοτι κατα φωνην· προσκειται
δηλονοτι κατα φωνην, επειδη κατα σημασιαν ου δυναται συστηναι το εομαι, ουδεις
γαρ λεγει υπαρχομαι· εκ τουτου λοιπον του εομαι το δευτερον προσωπον γινεται
κοινως μεν εηι δια του ˉη και ˉι, ωσπερ βουληι, αττικως δε εει δια της ˉεˉι
διφθογγου, ωσπερ βουλει, ως παρα Μενανδρωι <fragm. 898 Κ> βουλει τι, Κνημων;
ειπε μοι, και λοιπον τουτο το εει το Ἀττικον το δια της ˉεˉι διφθογγου γινεται κατα
κρασιν του ˉε και της ˉεˉι διφθογγου εις την ˉεˉι διφθογγον ει, ωσπερ ποιεεις
ποιεις, και ευλογως περισπαται, επειδη η οξεια και η βαρεια εις περισπωμενην
συνερχονται, οιον ποιεεις ποιεις, παις παις, Πηλει Πηλει, Ἡρακλεα Ἡρακλη. Ειτα
μετα το ουτω σχηματισαι τον Ἀπολλωνιον, λεγει παλιν ο αυτος, οτι αμεινον λεγειν
την φωνην παρεφθαρθαι, τουτεστι παραλογον, η μειζονι εγκλη ματι περιπεσειν,
φημι δη τωι λεγειν, οτι απο του εω υπαρκτικου γινε ται το παθητικον εομαι·
ουδεποτε γαρ, φησιν, τα υπαρκτικα εις παθος λαμβανονται, ηγουν ουκ εχουσι
παθητικα, ουδε γαρ το υπαρχω γινεται υπαρχομαι· πως γαρ δυνανται εχειν
παθητικα, οπου ουτε ενεργειαν σημαινουσιν; το γαρ ζω πλουτω υπαρχω υγιαινω
ουδετερα καλουσι δια το μητε ενεργειαν σημαινειν μητε παθος. Λεγει ουν ο Χαραξ,
οτι κατα παθος γεγονε το ει απο του εις αποβοληι του ˉς, και περιεσπασθη το ει, του
εις οξυνομενου, επειδη εις χαρακτηρα ενεπεσεν απαιτουντα την περισπωμενην
τασιν· τα γαρ εις την ˉεˉι διφθογγον ληγοντα ρηματα, επι τελους εχοντα τον τονον,
περισπωνται, οιον ποιει τελει νοει· προσκειται επι τελους εχοντα τον τονον, δια το
εποιει και ενοει· ταυτα γαρ ου περισπωνται, αλλ' ουκ εχουσιν επι τελους τον τονον.
Τιθησιν. Ἰστεον οτι κανονιζει ο τεχνικος το τριτον προσωπον των ενικων ουτως·
παν δευτερον προσωπον των εις ˉμˉι, επι ενεστωτος δηλονοτι χρονου, προσθεσει
του ˉι το τριτον ποιει, οιον τιθης τιθησι· προσκειται επι ενεστωτος δηλονοτι χρονου,
επειδη εν <τωι> παρατατικωι το δευτερον αποβοληι του ˉς το τριτον ποιει, οιον ετιθης
ετιθη, εζευγνυς εζευγνυ· δει προσθειναι τωι ειρημενωι κανονι τωι λεγοντι, οτι παν
δευτερον προσωπον των εις ˉμˉι, ενεστωτος δηλονοτι χρονου, προσθεσει του ˉι το
τριτον ποιει το κατα κοινην διαλεκτον, επειδη οι Αιολεις αποβοληι του ˉς επι τουτων
τα τριτα ποιουσιν, οιον τιθης τιθη, ιστης ιστη, διδως διδω, ζευγνυς ζευγνυ. ∆υνατον
δε και εκ του πρωτου προσωπου των ενικων κανονισαι <το τριτον> ουτως· τα εις
ˉμˉι 331 ληγοντα οριστικα τροπηι του ˉμ εις ˉς ποιουσι το τριτον προσωπον, οιον
ζευγνυμι ζευγνυσι, φημι φησι, ειμι (το πορευομαι) εισι (το πορευεται), οιον <Ρ 147>
εισι περι πτολιος [μαχεσομενος]· απο του ειμι ουν του σημαινοντος το υπαρχω το
 

195
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τριτον των ενικων ωφειλε γενεσθαι εισιν· ινα δε μη συνεμπεσηι τωι τριτωι των
πληθυντικων, λεγω δη τωι εισιν εκεινοι, και κατα την γραφην και κατα τον τονον,
τουτου χαριν επι λελοιπεν· προσκειται οριστικα, οιον τα εις ˉμˉι ληγοντα οριστικα
τροπηι του ˉμ εις ˉς ποιουσι το τριτον προσωπον, δια τα ευκτικα, οιον τυπτοιμι
τυπτοις τυπτοι· εκεινα γαρ ου ποιουσι τροπηι το τριτον, αλλ' αποβοληι του ˉς του
κατα το δευτερον προσωπον. Τουτων ουτως εχον των και απο του εσμι τροπηι του ˉμ
εις ˉς ωφειλε γενεσθαι το τριτον των ενικων εσσι, αλλ' επειδη προεληφθη η φωνη
επι του ιδιου δευτερου προσωπουκαι γαρ το δευτερον προσωπον εσσιτουτου χαριν
τροπη ∆ωρικη παρηκολουθησε του ˉς εις το ˉτ, και εγενετο εστι, ωσπερ συ τυ, εικοσι
εικοτι. Ἰστεον <δε> οτι ενθεν ανατρεπεται ο Φιλο πονος, λεγων <οτι> ουκ εστι το
εσσι απο του εσμι· εκ τουτου γαρ του ειμι ουδεποτε ηδυνατο γενεσθαι το εστι. ∆ει δε
γινωσκειν, οτι ουκ εστιν αυτη η τροπη η εν τωι εστι κυριως ∆ωρικη· οι γαρ ∆ωριεις
το τριτον προσωπον των ενικων εις ˉτˉι ποιουσι μη προηγουμενου συμφωνου, οιον
φησι φατι, διδωσι διδωτι· ει ουν εν τωι εσσι προηγειται συμφωνον, ουκ ετραπη τουτο
το ˉς δωρικως εις το ˉτ, αλλα κατα μιμησιν ∆ωρικην· το δε τριτον των πληθυντικων
εις ˉτˉι ποιουσιν οι ∆ωριεις προηγουμενου συμφωνου του ˉν, οιον διδοντι φαντι.
Ὅτι δε δυναμει εν τωι εστι υπαρχει το ˉς, δηλοι το ˉν προσερχομενον αυτωι, οιον
εστιν· οτε γαρ εστι το ˉς προ του ˉι η δυναμει η ενεργειαι, τοτε του ˉν εφελκυ στικον
γινεται το ˉι· ουτως ουν και εστιν, ενταυθα γαρ δυναμει το ˉς εστιν· πολλακις δε και
του ˉφ προηγουμενου γινεται το ˉι εφελκυστικον του ˉν, οιον ναυφιν, <Ν 700>
ναυφιν αμυνομενοι, τουτεστιν εκ των νεων αποσοβουντες. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἄξιον δε εστι ζητησαι τουτο, παντων των δευτερων προσωπων των εις ˉς
ληγοντων αποβαλλοντων το ˉς και ποιουντων το τριτον προσωπον, οιον τυπτεις
τυπτει, ετυφθης ετυφθηπερι γαρ του παρα κειμενου και αοριστου πρωτου εμαθομεν,
οτι και τροπη παρηκολουθησε του ˉα εις ˉε δια την ομοφωνιαν την προς το πρωτον
προσωπον διατι μονα τα εις ˉμˉι κατα τον ενεστωτα ουκ αποβαλλουσι το ˉς εν τωι
332 τριτωι προσωπωι, αλλα τουναντιον και το ˉι προσλαμβανουσιν. Και εστιν ειπειν,
οτι πρωτον μεν αναλογωτεροι εισιν οι Αιολεις, αποβοληι του ˉς τα τριτα επι τουτων
ποιουντες, οιον τιθημι τιθης τιθη, ζευγνυμι ζευγνυς ζευγνυ, διδωμι διδως διδω.
∆ευτερον δε λεγει ο Ἀπολλωνιος ταυτην την απολογιαν· τα παραγωγα ρηματα τα
ομοιοκαταληκτουντα τοις ιδιοις πρωτοτυποις ομοιως και τοις πρωτοτυποις αυτων
αποβοληι του ˉς ποιουσι το τριτον προσωπον, και διφθογγον εχουσιν εν τηι ληγουσηι
την μετα του ˉι, δηλονοτι και εν τωι δευτερωι και τριτωι προσωπωι, οιον αρδω
αρδευω, αρχω αρχευω· ιδου ταυτα ομοιοκατα ληκτουντα τοις ιδιοις πρωτοτυποις εις
ˉω ληγουσιν ομοιως εκεινοις, αποβοληι του ˉς το τριτον προσωπον ποιουσιν, και
διφθογγον εχουσιν εν τηι ληγουσηι την μετα του ˉι· δια τουτο δε ειπεν αποβοληι του
ˉς ποιουσι το τριτον προσωπον ομοιως τοις ιδιοις πρωτοτυποις, και ουκ ειπεν την
αυτην κλισιν επιδεχονται, επειδη εισι τινα απο πρωτοτυπων παραγομενα, και <ου>
φυλαττουσι την αυτην συζυγιαν, οιον το νεμω νεμεις νεμει πεμπτης εστι συζυγιας
των βαρυτονων, το δε εκ τουτου παραγομενον το νωμω νωμαις νωμαι δευτερας εστι
συζυγιας των περι σπωμενων· τα ουν εις ˉμˉι μη ομοιοκαταληκτουντα τοις ιδιοις
πρωτο τυποιςεκεινα μεν γαρ εις ˉω ληγουσιν, ταυτα δε εις ˉμˉιεικοτως ουδε
αποβοληι του ˉς ποιουσι το τριτον προσωπον ομοιως τοις ιδιοις πρωτοτυποις, ουτε
εχουσι κατα την ληγουσαν διφθογγον την μετα του ˉι εν τωι δευτερωι και τριτωι
προσωπωι· το γαρ εις το σημαινον το υπαρχεις, οιον <δ 611> αιματος εις αγαθοιο,
φιλον τεκος, αντι του υπαρχεις, και το εις το σημαινον το πορευηι, ως παρ' Ἡσιοδωι
Opp. 8> τηιδ' εις, ηι σ' αν εγω περ αγω και αοιδον εουσαν, αντι του εκει πορευηι, απο
των ιδιων πρωτοτυπων εχουσι την ˉεˉι διφθογγον· το μεν γαρ εις το επι του
υπαρχεις απο του ειμι γεγονεν, το δε εις το επι του πορευηι απο του ειμι εστιν. Το φηις
 

196
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουκ οιδεν ο Ἀπολλωνιος συν τωι ˉι γεγραμμενον, η μεντοι παραδοσις και ο
Ἡρωδιανος συν τωι ˉι οιδεν αυτο γεγραμμενον, ως εν τηι Ὀρθογραφιαι, ει θεωι φιλον,
μαθησομεθα. Τιθετον, τιθετον. Ἰστεον οτι το μεν πρωτον των δυικων επι λιμπανει
ενταυθα, επειδη το πρωτον προσωπον των πληθυντικων το ˉμ επι της τελευταιας
εχει συλλαβης· το <δε> δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων
γεγονε τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον τιθετε τιθετον· το δε τριτον των δυικων
ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον των πληθυντικων εις ˉσˉι ληγει, οιον
τιθεισι. 333 Τιθεμεν. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉι οριστικα τροπηι της ˉμˉι εις ˉμˉεˉν
ποιουσι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων, μετα του συστελλειν την
παραληγουσαν εις την παραληγουσαν την εν τηι εντελειαι του πρω τοτυπου· και η
μεν πρωτη συζυγια εις το ˉε συστελλει την παραληγου σαν, οιον τιθημι τιθεμεν, ιημι
(το πεμπω) ιεμεν και αφιεμεν, επειδη η εντελεια του πρωτοτυπου εχει το ˉε, οιον
τιθεω ιεω· η δε δευτερα εις το ˉα συνεσταλμενον συστελλει την παραληγουσαν, οιον
ιστημι ισταμεν, κιχρημι κιχραμεν, φημι φαμεν, επειδη και η εντελεια του
πρωτοτυπου το ˉα συνεσταλμενον εχει, οιον ισταω κιχραω φαω· η δε τριτη εις το ˉο
συστελλει την παραληγουσαν, οιον διδωμι διδομεν, επειδη η εντελεια του
πρωτοτυπου το ˉο εχει, οιον διδοω· η δε τεταρτη το διχρονον συστελλει, οιον
ζευγνυμι ζευγνυμεν, επειδη και το πρωτοτυπον συνε σταλμενωι τωι ˉυ παραληγεται,
οιον ζευγνυω. Τουτων ουτως εχοντων και απο του ειμι του σημαινοντος το υπαρχω
γινεται το πρωτον προσωπον των πληθυντικων εμεν, επειδη το πρωτοτυπον τωι ˉε
παρα ληγεται, εω γαρ, οπερ εμεν κατα πλεονασμον του ˉς γινεται εσμεν· δυναται δε
και το εσμεν απο του εσμι ειναι. Ταυτα μεν ουτως. Του δε ειμι του σημαινοντος το
πορευομαι το πρωτον προσωπον των πλη θυντικων ιμεν εστι δια συνεσταλμενου
του ˉι, περι ου εν τοις προλα βουσιν εμαθομεν, οτι τουτο εν μεν τοις ενικοις δια της
ˉεˉι διφθογγου γραφεται <ως> απο του ειω του δια της ˉεˉι διφθογγου γραφομενου
και σημαινοντος το πορευομαι, εν δε τοις δυικοις και πληθυντικοις δια
συνεσταλμενου του ˉι, ως απο του ιω του δια του ˉι γραφομενου και σημαινοντος το
πορευομαι. Προσκειται εν τωι κανονι οριστικα, οιον τα εις ˉμˉι οριστικα τροπηι της
ˉμˉι εις ˉμˉεˉν ποιουσι το πρωτον προσωπον των πληθυντικων μετα του
συστελλειν την παραληγουσαν, δια τα εις ˉμˉι ευκτικα· ταυτα γαρ τροπηι της ˉμˉι εις
ˉμˉεˉν ποιουσι το πρωτον προσ ωπον των πληθυντικων, ου συστελλουσι δε την
παραληγουσαν, οιον τυπτοιμι τυπτοιμεν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ὁ δε τεχνικος εκ της
γενικης της μετοχης κανονιζει το πρωτον προσωπον των πληθυντικων, τωι κανονι
τωι ρηθεντι εν τοις εις ˉω τωι λεγοντι, <οτι> των ενεστωτων και μελλοντων η γενικη
της μετοχης αποβαλλουσα την εσχατην συλλαβην, φημι δη την ˉτˉοˉς, και προ του
ˉν λαμβανουσα το ˉμˉε, το πρωτον προσωπον των πληθυντικων ποιει, οιον
ισταντος ισταμεν, διδοντος διδομεν· και λοιπον τουτου χαριν <επι> των εις ˉμˉι
συστελλεται η παραληγουσα του πρωτου προσωπου των πληθυντικων κατα τον
ενεστωτα, επειδη εκ της γενικης της μετοχης 334 κανονιζεται, η δε γενικη της
μετοχης συνεσταλμενην εχει την παρα ληγουσαν. Τιθετε. Ειρηται οτι τα εις ˉμˉεˉν
πληθυντικα τροπηι της ˉμˉεˉν εις ˉτˉε το δευτερον προσωπον ποιουσιν, και
φυλαττουσι την παραληγουσαν, ηνικα εστιν η μετοχη εις ˉς, οιον τετυφαμεν
τετυφατε, τετυφως γαρ εστιν η μετοχη· ουτως ουν και τα εις ˉμˉι, <οιον> τιθεμεν
τιθετε, τιθεις γαρ, ισταμεν ιστατε, ιστας γαρ, διδομεν διδοτε, διδους γαρ, ζευγνυμεν
ζευγνυτε, ζευγνυς γαρ. Τιθεισιν.
Ειρηται οτι επι ενεστωτων και μελλοντων το τριτον προσωπον των
πληθυντικων ομοφωνον γινεται τηι δοτικηι των πλη θυντικων της ιδιας μετοχης,
οιον οι τυπτοντες των τυπτοντων τοις τυπτουσι και τυπτουσιν εκεινοι· ουτως ουν
και τοις τιθεισι και τιθεισιν εκεινοι, και τοις ιστασι και ιστασιν εκεινοι, και τοις
 

197
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διδουσι και διδουσιν εκεινοι, και τοις ζευγνυσι και ζευγνυσιν εκεινοι. Σεσημειωται
το φασι και εισιν, οτι της μετοχης βαρυνομενης το ρημα ωξυτονηθη· εστι γαρ η
μετοχη των φαντων τοις φασι βαρυτονως, και το ρημα φαμεν φατε φασιν οξυτονως·
και παλιν ο εις του εντος τωι εντι τον εντα, αντι του <τον> υπαρχοντα, ως και η
χρησις δηλοι ουτως εχουσα <fragm. lyr. adesp. 47a B4> παιδα εντα, αντι του παιδα
υπαρχοντα, και λοιπον τα πληθυντικα οι εντες των εντων τοις εισι βαρυτονως, και
το ρημα εσμεν εστε εισιν οξυτονως· περι δε τουτων εν τοις εις ˉω μεμαθηκαμεν.
Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ταυτα, φημι δη τα τριτα προσωπα των
πληθυντικων του ενεστωτος των εις ˉμˉι, οι Ἀττικοιουδε γαρ οι Ἴωνες, ως ο
τεχνικος λεγειπροσοδωι του ˉα και συστοληι της παραληγουσης προ φερονται, οιον
τιθεισι τιθεασι, διδουσι διδοασι, ζευγνυσι ζευγνυασι· επι δε της δευτερας συζυγιας
ουδεν τοιουτον ποιουσι δια την κακο φωνιαν· απο του ιστασι γαρ ει εποιησαν
προσοδωι του ˉα ισταασιν, αλλε παλληλια του ˉα ευρισκετο, και εκ τουτου
κακοφωνια εγινετο. Ἰστεον δε οτι το τιθεασι και διδοασι και ζευγνυασι μακρον
εχουσι το ˉα, επειδη τα εις ˉσˉι ληγοντα ρηματα μακραι θελουσι παραληγεσθαι, οιον
τετυφασι· τουτων ουτως εχοντων το ιεισιν (ο σημαινει το πεμπουσι) γινεται ιεασι
προσοδωι του ˉα και συστοληι της παραληγουσης, και κατα κρασιν Ἀττικην του ˉε και
ˉα εις ˉα μακρον ιασι προπερισπω μενως, και εν συνθεσει αφιασιν. Το τιθεασιν
επειδη ουκ εχει καθαρον το ˉε, ωσπερ το ιεασιν, αλλ' εχει προ του ˉε συμφωνον,
τουτου χαριν 335 ου κιρναται και γινεται τιθασιν, ωσπερ ιασι και αφιασιν· ουδεποτε
γαρ το ˉε και ˉα κιρναται εις ˉα συμφωνου προηγουμενου του ˉε, οιον ∆ημο σθενεα
∆ημοσθενη, τειχεα τειχη· επι δε των εχοντων καθαρον το ˉε, τουτεστιν επι των μη
εχοντων προ του ˉε συμφωνον, γινεται τουτο, τουτεστιν κιρναται το ˉε και ˉα εις ˉα
μακρον, οιον ευφυεα ευφυα, υγιεα υγια. Ἐν δε τωι εασιν (ο σημαινει το υπαρχουσιν)
δια τουτο ου γινεται κρασις του ˉε και ˉα εις ˉα μακρον, ωσπερ επι του ιεασιν ιασιν
και αφιασιν, και ταυτα μη προηγουμενου συμφωνου του ˉε εν τωι εασιν, επειδη ου
κεχρηνται οι Ἀττικοι τωι εασι καιπερ Ἀττικωι οντι, ωσπερ τωι τιθεασιν, αλλ' οι Ἴωνες·
οθεν ο τεχνικος φησι πλανηθεις τα τοιαυτα Ἰωνικα ειναι· επειδη ουν ου κεχρηνται
οι Ἀττικοι τωι εασιν, αλλ' οι Ἴωνες, τουτου χαριν ου γινεται κατα κρασιν· οι γαρ
Ἀττικοι εισιν οι κεχρημενοι ταις συναιρεσεσιν, ου μην οι Ἴωνες, αλλα μαλλον
διαλυου σιν, Ξερξεα γαρ και Πολυδευκεα λεγουσι και ετετυφεα και επεποιηκεα.
Τουτων ουτως εχοντων του ειμι του σημαινοντος το πορευομαι το τριτον προσωπον
των πληθυντικων <εστιν> ισι δια του ˉι, αντι του πορευονται· εμαθομεν γαρ εν τοις
προλαβουσιν, οτι τουτο εν μεν τοις ενικοις δια της ˉεˉι διφθογγου γραφεται, εν δε
τοις πληθυντικοις δια συνεσταλμενου του ˉι· το δε ισι το τριτον των πληθυντικων
μακρον εχει το ˉι, των δυικων και των πληθυντικων συστελλοντων αυτο, οιον ιτον
ιτον, ιμεν ιτε, και εν συνθεσει εξιμεν εξιτε, επειδη τα εις ˉσˉι ληγοντα ρηματα μακραι
θελουσι παραληγεσθαι· εστιν ουν ισι το τριτον προσωπον των πληθυντικων δια
μακρου του ˉι, και λοιπον προσοδωι του ˉα και συστοληι της παραληγουσης, τουτεστι
του μακρου ˉι εις βραχυ, γινεται ιασιν, οιον <Π 160> και τ' αγεληδον ιασιν, αντι του
πορευονται· δια τουτο δε το ιασι το επι του πορευονται προπαροξυνεται και ου
προπερι σπαται, ωσπερ το ιασι και αφιασι το επι του πεμπουσιν, <επειδη ουκ> εστι
κατα κρασιν· δια τουτο δε το ιασι το επι του πορευονται ουκ αναδεχεται κρασιν,
ωσπερ το ιεασι (το πεμπουσιν) εν τωι ιασι και αφιασιν, επειδη ουδεποτε το ˉι και ˉα
κιρναται, ωσπερ το ˉε και ˉα· το γαρ τους μαντις και τους οφις τα Ἰωνικα ου
γεγονασι κατα κρασιν απο του μαντιας και οφιας, αλλ' ομοφωνια εστι της αιτιατικης
των πληθυντικων προς την ιδιαν ευθειαν, φημι δη προς την οι μαντιες οι μαντις,
<και οι οφιες οι οφις>. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι ο μεν Ἡρωδιανος φησιν,
οτι κυριως διαιρεσις εστιν αυτη η εν τωι τιθεισι τιθεασι και διδουσι διδοασι και
 

198
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ζευγνυσι ζευγνυασι, και πιστουται τουτο εκ των πληθυντικων αιτιατικων· ιδου 336
γαρ, φησιν, εν τωι ∆ημοσθενεας ∆ημοσθενεις το ˉε και ˉα εις την ˉεˉι διφθογγον
συναιρειται, και παλιν εν τωι ιχθυας ιχθυς το ˉυ και ˉα εις το ˉυ συναιρειται, και
παλιν εν τωι βοας βους το ˉο και ˉα εις την ˉοˉυ διφθογγον συναιρειται· ουκουν και
εν τωι τιθεισι τιθεασιν η ˉεˉι διφθογ γος εις το ˉε και ˉα διηιρεθη, και εν τωι ζευγνυσι
ζευγνυασι το ˉυ εις το ˉυ και ˉα διηιρεθη, και εν τωι διδουσι διδοασιν η ˉοˉυ
διφθογγος εις το ˉο και ˉα διηιρεθη. Και εστιν ειπειν προς αυτον, οτι εν ταις
αιτιατικαις ταυταις ουκ εγενετο συναιρεσις, αλλ' ομοφωνια εστι της αιτιατικης των
πληθυντικων προς την ιδιαν ευθειαν· καθολου γαρ, ως εν τωι Ὀνο ματι
μεμαθηκαμεν, πασα ευθεια πληθυντικων εις ˉς ληγουσα και συνηιρη μενη κατα την
τελευταιαν συλλαβην εχει την ιδιαν αιτιατικην ομοφωνον αυτηι δηλονοτι και την
κλητικην, οιον οι ευσεβεις τους ευσεβεις ω ευσεβεις, οι ιχθυς τους ιχθυς ω ιχθυς, οι
βους τους βους ω βους. Ὁ δε Ἀπολλωνιος λεγει, οτι ουκ εγενοντο ταυτα κατα
διαιρεσιν, φημι δη το τιθεισι τιθεασι και διδουσι διδοασι και ζευγνυσι ζευγνυασιν,
αλλα κατα την δοκουσαν διαιρεσιν, τουτεστιν, ως ειρηται, κατα συστολην της
παραληγουσης και προσοδωι του ˉα· τα γαρ διαιρουμενα εις αυτα διαι ρουνται, εξ ων
και συνιστανται, οιον το ˉη εκ του ˉε και ˉα συνισταται, ως εν τωι βελεα βελη, αλλα
διαλυομενον εις το ˉε και ˉα διαλυεται, οιον Ξερξην Ξερξεα, ην εα, αντι του
υπηρχον, <οιον> <Ε 887> η κεν ζως αμενηνος εα χαλκοιο τυπηισιν· παλιν η ˉεˉι
διφθογγος εκ των δυο ˉεˉε συνισταται, οιον ∆ημοσθενεες ∆ημοσθενεις, αλλα
διαλυομενη εις τα δυο ˉεˉε διαλυεται, οιον ετετυφει ετετυφεεεν γαρ τωι ετετυ φειν
ετετυφεα δια του ˉα εις το ˉε και ˉα η ˉεˉι διφθογγος διελυθη και ουκ εις δυο ˉεˉε,
επειδη το ˉε ουκ εστι χαρακτηριστικον πρωτου προσωπου ενικου, το δε ˉα ναι, οιον
ετυψα· ει αρα ουν το ˉε και ˉα ου συναιρειται εις την ˉεˉι διφθογγον, οιον τειχεα
τειχη, αρα ουτε η ˉεˉι διφθογγος διαιρεθησεται εις το ˉε και ˉα· ουκουν το τιθεισι
γεγονος τιθεασι κατα την δοκουσαν διαιρεσιν γεγονεν, και ου κυριως διηιρεθη· και
παλιν το ˉυ και ˉα ου συναιρειται εις το ˉυ, αρα ουν ουτε το ˉυ εν τωι ζευγνυσι
ζευγνυασι διαιρεθησεται κυριως εις το ˉυ και ˉα· και παλιν το ˉο και ˉα ου
συναιρειται εις την ˉοˉυ διφθογγον, αρα ουν ουτε η ˉοˉυ διφθογγος εν τωι διδουσι
διδοασι διαλυθησεται κυριως εις το ˉο και ˉα· περι γαρ της αιτιατικης των
πληθυντικων, ην παρεθετο ο Ἡρωδιανος, ειρη καμεν, ως ουκ εγενετο κατα
συναιρεσιν, αλλ' ομοφωνια εστι της ευθειας 337 των πληθυντικων. Λεγουσι δε τινες,
οτι επειδη μακροις παραληγονται ταυτα, τουτου χαριν κατα την δοκουσαν διαιρεσιν
γεγονασιν· κακως δε λεγουσιν, τουτου γαρ χαριν ωφειλον και τα απο των εις ˉω
διαιρεισθαι, και αυτα γαρ μακραι παραληγονται, οιον τυπτουσιν· καθολου γαρ τα εις
ˉσˉι ληγοντα ρηματα μακραι θελουσι παραληγεσθαι, οιον πεποιθασιν· ωφειλεν ουν
και εν τωι τυπτουσι γενεσθαι διαιρεσις· ωστε ουν κακως λεγουσιν. Μηποτε ουν εστιν
ειπειν, οτι δια τουτο γινεται αυτη η δοκουσα διαιρεσις, ινα το τριτον προσωπον των
πληθυντικων ομοτονησηι τωι ιδιωι πρωτωι πληθυντικωι· καθολου γαρ τα τριτα
προσωπα των πληθυντικων θελουσιν ομοτονειν τοις ιδιοις πρωτοις πληθυντικοις,
οιον τυπτομεν τυπτουσι, τετυφαμεν τετυφασιν, ελεξαμεν ελεξαν· ταυτα <γαρ> ει και
μη εν τηι αυτηι συλλαβηι τον τονον εφυλαξαν, αλλ' ουν τον αυτον τονον εχουσιν,
αμφοτερα γαρ προπαροξυνονται· ενταυθα ουν εν τοις εις ˉμˉι, επειδη ουχ
ομοτονουσι τα τριτα προσωπα των πληθυντικων του ενεστωτος τοις ιδιοις πρωτοις
πληθυντικοιςτα μεν γαρ τριτα προσωπα προπερισπωνται, τα δε πρωτα
προπαροξυνον ται, οιον τιθεμεν τιθεισι, διδομεν διδουσι, ζευγνυμεν ζευγνυσιτουτου
χαριν γινεται αυτη η δοκουσα διαιρεσις, οιον τιθεασι διδοασι ζευγνυα σιν, ινα
ομοτονησωσι τοις ιδιοις πρωτοις πληθυντικοις και προπαρο ξυνθωσιν ομοιως
αυτοις, οιον τιθεμεν [τιθεαμεν] τιθεασι, διδομεν [διδοαμεν] διδοασι, ζευγνυμεν
 

199
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

[ζευγνυαμεν] ζευγνυασι· ταυτα γαρ ει και μη <εν> τηι αυτηι συλλαβηι τον τονον
εφυλαξαν, αλλ' ουν τον αυτον τονον εχουσιν, παντα γαρ προπαροξυνονται. Αιτιον
δε εστι του μη φυλαχθηναι εν τηι αυτηι συλλαβηι τον τονον επι τουτων το μη ισοσυλ
λαβειν αυτα αλληλοις. Ἰστεον δε οτι ο Ἡρωδιανος αλλην απολογιαν εχει· εχει δε
ουτως· καθολου το τριτον προσωπον των πληθυντικων του ενεστωτος προς το
τριτον προσωπον των πληθυντικων του παρατατικου η ισο συλλαβειν θελει η
περιττοσυλλαβειν· και ισοσυλλαβει μεν, οταν αρχηται απο συμφωνου, οιον
τυπτουσιν ετυπτον, βοωσιν εβοων, δηλονοτι χωρις των απο προθεσεως αρχομενων,
καταγραφουσι
γαρ
πεντασυλλαβως
και
κατεγραφον
τετρασυλλαβως·
περιττοσυλλαβει δε, οταν απο φωνηεντος αρχηται δηλονοτι το τριτον των
πληθυντικων του ενεστωτος, οιον αγουσιν ηγον, ερμηνευουσιν ηρμηνευον· ενταυθα
ουν εν τοις εις ˉμˉι, ει μη εγενετο αυτη η δοκουσα διαιρεσις κατα το τριτον
προσωπον των πληθυντικων του ενεστωτος, το εναντιον συνεβαινεν, οπερ εστιν ατο
338 πον· ημελλον γαρ απο συμφωνου αρχεσθαι τα τριτα προσωπα των πληθυντικων
του ενεστωτος, και μη ισοσυλλαβειν τοις τριτοις προσωποις των πληθυντικων του
παρατατικου, οπερ εστιν ατοπον, οιον τιθεισιν ετιθεσαν, διδουσιν εδιδοσαν,
ζευγνυσιν εζευγνυσαν· και παλιν ημελλον απο φωνηεντος αρχεσθαι τα τριτα
προσωπα των πληθυντικων του ενεστωτος, και ισοσυλλαβειν τοις τριτοις
προσωποις των πληθυντικων του παρατατικου, οπερ εστιν ατοπον, οιον ιεισι (το
πεμπουσιν) ιεσαν και αφιεσαν εν συνθεσει. Τουτου ουν χαριν γινεται αυτη η
δοκουσα διαιρεσις, ινα φυλαχθηι η ακολουθια, οιον τιθεασιν ετιθεσαν, διδοασιν
εδιδοσαν, ζευγνυασιν εζευγνυσαν, ολλυασιν ωλλυσαν· ιδου γαρ ευρι σκονται απο
συμφωνου αρχομενα τα τριτα προσωπα των πληθυντικων του ενεστωτος,
ισοσυλλαβουντα τοις τριτοις προσωποις των πληθυντι κων του παρατατικου, απο
φωνηεντος αρχομενων δηλονοτι των τριτων προσωπων των πληθυντικων του
παρατατικου, ως η ακολου θια απαιτει. Τουτων ουτως εχοντων αξιον εστι ζητησαι
τουτο, ωσπερ εστι περιπατοιμι περιπατοις περιπατοι, <και> αττικως πλεοναζει το ˉη
και γινεται περιπατοιη, <και> προς αναλογιαν του τριτου προσωπου γινεται το
δευτερον περιπατοιης και το πρωτον περιπατοιηνκανων γαρ εστιν ο λεγων, οτι παν
τριτον προσωπον εις ˉη καταληγον προσθεσει του ˉς ποιει το δευτερον και τροπηι
του ˉς εις ˉν ποιει το πρωτον, οιον ετυφθη ετυφθης ετυφθηνκαι παλιν ωσπερ απο
του εζαον γινεται εζων, και απο του εζαες εζης δωρικως κατα κρασιν ∆ωρικην του
ˉα και ˉε εις ˉη, ωσπερ τα εμα τημα, και απο του εζαε εζη, και προς ανα λογιαν του
τριτου προσωπου του εζη γινεται εζης το δευτερον και το πρωτον εζην εγω δια τον
προειρημενον κανοναδια ποιαν αιτιαν μη και ενταυθα εν τωι ενεστωτι των εις ˉμˉι,
προς αναλογιαν του τριτου προσωπου των πληθυντικων του τιθεασι και διδοασι και
ζευγνυασιν, εγενετο το πρωτον και δευτερον προσωπον των πληθυντικων τιθεαμεν
και τιθεατε, διδοαμεν και διδοατε, ζευγνυαμεν και ζευγνυατε. Και εστιν ειπειν
ταυτην την απολογιαν· τα πρωτα και δευτερα προσωπα των πληθυντικων του
παρατατικου προς τα πρωτα και δευτερα προσωπα των πληθυντικων του ενεστωτος
η ισοσυλλαβουσιν η περιττοσυλλα βουσιν· και ισοσυλλαβουσι μεν, οταν ο ενεστως
απο φωνηεντος αρχη ται, οιον αγομεν αγετε ηγομεν ηγετε, ελεουμεν ελεειτε
ηλεουμεν ηλε ειτε, περιττοσυλλαβουσι δε, οταν ο ενεστως απο συμφωνου αρχηται,
οιον τυπτομεν τυπτετε ετυπτομεν ετυπτετε, δηλονοτι χωρις των απο προθεσεως
αρχομενων, καταγραφομεν γαρ καταγραφετε πεντασυλλαβως 339 και
κατεγραφομεν κατεγραφετε πεντασυλλαβως ομοιως· ενταυθα ουν εν τωι ενεστωτι
των εις ˉμˉι, ει προς αναλογιαν του τριτου προσωπου των πληθυντικων του τιθεασι
και διδοασι και ζευγνυασιν εγενετο το πρωτον και δευτερον των πληθυντικων
τιθεαμεν τιθεατε, διδοαμεν διδοατε, <ζευγνυαμεν ζευγνυατε>, το εναντιον
 

200
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

συνεβαινεν· ημελλον γαρ τα πρωτα και δευτερα προσωπα των πληθυντικων του
ενεστωτος ισοσυλ λαβειν <τοις πρωτοις και δευτεροις προσωποις των πληθυντικων
του παρα τατικου>, απο συμφωνου αρχομενου του ενεστωτος, οπερ εστιν ατοπον,
οιον τιθεαμεν τιθεατε ετιθεμεν ετιθετε, και παλιν μη ισοσυλλαβειν, απο φωνηεντος
αρχομενου του ενεστωτος, οπερ εστιν ατοπον, οιον ολλυα μεν ολλυατε ωλλυμεν
ωλλυτε· τουτου ουν χαριν ου γινονται προς αναλογιαν του τριτου προσωπου των
πληθυντικων του ενεστωτος τα πρωτα και δευτερα προσωπα των πληθυντικων.
Ἰστεον δε οτι, ως ειρηται ανωτερω, η δευτερα συζυγια των εις ˉμˉι κατα το
τριτον προσ ωπον των πληθυντικων του ενεστωτος ου γινεται κατα την δοκουσαν
διαιρεσιν, οιον το ιστασιν ου λεγομεν ισταασιν, δια την επαλληλιαν του ˉα· εκ
τουτου γαρ κακοφωνια εγενετο. Παρατατικου.Ἐτιθην. Ἰστεον οτι τα εις ˉμˉι εκεινο
το φωνηεν εχουσι κατα τον παρατατικον το υπαρχον εν τηι παραληγουσηι του
ενεστωτος, οιον τιθημι ετιθην· κανονιζεται δε ο παρατατικος επι των εις ˉμˉι ουτως·
πας ενεστως οριστικος εις ˉμˉι ληγων, τρεπων την ˉμˉι εις ˉν και την αρχουσαν
εκτεινων χρονικως η συλλαβικως, τον παρατατικον ποιει, <οιον> ιημι (το πεμπω)
ιην, διδωμι εδιδων, ολλυμι ωλλυν, ομοργνυμι ωμοργνυν. Ἰστεον δε οτι ο
Ἡρωδιανος λεγει, οτι το εδιδων η παραδοσις δια της ˉοˉυ διφθογγου οιδεν, οιον
εδιδουν, ως απο του διδω διδοις, ωσπερ χρυσω χρυσοις εχρυσουν, το δε ετιθην και
ιην (σημαινει δε το επεμπον) δια της ˉεˉι διφθογγου, οιον ετιθειν και ιειν, εξ ου το
ετιθει και ιει, ως παρα τωι ποιητηι <Α 25> αλλα κακως αφιει. Το δε ην εγω, ο σημαινει
το υπηρχον, γεγονεν ουτως· εστιν ειμι, ο σημαινει το υπαρχω· τουτου ο παρατατικος
ειν δια της ˉεˉι διφθογγου τροπηι της ˉμˉι εις ˉν, και λοιπον αττικως εκτεινεται το
ˉε εις το ˉη, ωσπερ εμελλον ημελλον, εβουλομην ηβουλομην, εδυναμην ηδυναμην·
το δε ˉι απεβληθη, επειδη τα εις ˉηˉν ρηματα ου θελουσιν εχειν προ του ˉν τι ποτε
ανεκφωνητον, οιον ετυφθην, και καθολου τα εις ˉν ληγοντα ρηματα ου θελουσιν
εχειν προ του ˉν τι ποτε ανεκφωνητον, οιον βοων γελων περων· εχομεν δε την
χρησιν του η εγω παρα Ἀριστοφανει εν Πλουτωι <28> εγω θεοσεβης και δικαιος ων
ανηρ Κακως επραττον και πενης 340 ην, και παρα Μενανδρωι εν τωι Γεωργωι <φραγμ.
99 κ> ην δ' ου πονη ρος ουδ' εδοκουν, αντι του υπηρχον. Τουτο δε το ην κατα διαλυ
σιν Ἰωνικην του ˉη εις ˉε και ˉα γινεται εα, ωσπερ Ξερξην Ξερξεα, ως παρα τωι
ποιητηι <ξ 222> τοιος εα εν πολεμωι, και παλιν <Ε 887> η κεν ζως αμενηνος εα· το δε
ˉν απεβληθη του ην εν τωι εα, επειδη το ˉα αποβλητικον εστι του ˉν, οιον Ξερξην
Ξερξεα, ετετυφειν ετετυφεα· το γαρ Μουσα Μουσαν και ετυψα ετυψαν απο κλισεως
εχουσι το ˉν, και ου κατα παθος εισιν, ωσπερ ταυτα· και λοιπον απο του εα κατα
κρασιν ποιουνται οι Ἀττικοι του ˉε και ˉα εις ˉη, ωσπερ τειχεα τειχη, και λεγουσιν η,
ως παρ' Ἀριστοφανει εν Ὄρνισιν <97> η γαρ [εγω], ω ξενοι, Ἄνθρωπος, αντι του
υπηρχον. Ταυτα περι του ην εγω· το δε ην εκεινος ουκ εστιν απο των εις ˉμˉι, αλλ'
απο των εις ˉω· οσον γαρ κατα την αναλογιαν του ην πρωτου προσ ωπου και του ης
δευτερου ωφειλε το τριτον κατα αποβολην του ˉς ειναι η, ωσπερ ετυφθης ετυφθη·
αλλ' ετι το ην εκεινος, ωσπερ ειρηται, απο των εις ˉω γεγονεν ουτως· εστιν εω το
σημαινον το υπαρχω· τουτου ο μεσος παρακειμενος ηα, ως παρα τωι ποιητηι <ξ 212>
ηα φυγοπτολεμος, και ο δευτερος αοριστος ηον ηες ηε· το δε ˉε γινε ται πολλακις
εφελκυστικον του ˉν, οιον ελαβε ελαβεν· ουτως ουν ηε και ηεν μετα του ˉν, ως παρα
τωι ποιητηι <θ 232> επει ου κομιδη κατα νηας Ἦεν επηετανος, και λοιπον κρασις
παρακολουθει του ˉη και ˉε εις ˉη, και γινεται ην· το γαρ ηον δευτερου αοριστου
εστιν, ως δηλοι η μετοχη εων ουσα οξυτονως· αι γαρ εις ˉωˉν οξυτονοι μετοχαι
δευτερου εισιν αοριστου, οιον ετυπον τυπων, ελαβον λαβων. Ταυτα μεν εν τουτοις.
Ἰστεον δε οτι τα εις ˉμˉι εαν μεν απο συμφωνου αρχωνται, ισοσυλ λαβον εχουσι τον
παρατατικον, οιον τιθημι ετιθην, διδωμι εδιδων, ζευγνυμι εζευγνυν, εαν δε απο
 

201
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

φωνηεντος αρχωνται, μιαι συλλαβηι ενδεοντα εχουσι τον παρατατικον, οιον ιστημι
ιστην, ιημι ιην, ομνυμι ωμνυν, ολλυμι ωλλυν. Ἐτιθης. Ειρηται οτι παν πρωτον
προσωπον εις ˉν ληγον μετα φυσικης μακρας, μη εχον το ˉμ κλιτικον, τροπηι του ˉν
εις ˉς ποιει το δευτερον προσωπον, οιον ετυπην ετυπης, ετυφθην ετυφθης, εδαμην
εδαμης· το γαρ ˉμ ουκ εστι κλιτικον αλλα θεματικον, απο γαρ του ενεστωτος εχει
αυτο· δαμνω γαρ εστιν ο ενεστως και εχει το ˉμ· ουτως ουν και ετιθην ετιθης, τροπηι
του ˉν εις ˉς, και ιστην ιστης και εδιδων εδιδως και εζευγνυν εζευγνυς και ην (αντι
του υπηρχον) ης, και κατ' 341 επεκτασιν της ˉθˉα συλλαβης ησθα, ωσπερ εφην εφης
εφησθα· τοιουτον εστι και το οισθα, το γαρ οιδα οιδημι φασιν οι Αιολεις, ειτα τουτου
το δευτερον οιδης, και κατ' επεκτασιν της ˉθˉα συλλαβης οιδησθα, και κατα
συγκοπην οισθα. Ἐτιθη. Τουτο απο του δευτερου προσωπου γεγονε κατα απο βολην
του ˉς· και ειρηται ο κανων εν τοις προλαβουσιν. Ἐτιθετον, ετιθετην. Ἰστεον οτι το
τριτον των δυικων ουχ ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι ενταυθα, επειδη το τριτον των
πληθυντι κων ουτε εις ˉσˉι ληγει ουτε εις ˉτˉαˉι· ετιθεσαν γαρ εστιν· γεγονε δε το
τριτον των δυικων απο του ιδιου δευτερου τροπηι του ˉο εις ˉη. Ἐτιθεμεν. Ειρηται
οτι παν πρωτον ενικον εις ˉν ληγον, μη εχον το ˉμ κλιτικον, προ του ˉν λαμβανον
το ˉμˉε το πρωτον προσωπον των πληθυντικων ποιει, οιον ετυπτον ετυπτομεν,
εχρυσουν εχρυσουμεν, εβοων εβοωμεν, ετυφθην ετυφθημεν, εγνων εγνωμεν· επι δε
του παρα τατικου των εις ˉμˉι και συστολη παρακολουθει της παραληγουσης εν τοις
πληθυντικοις, οιον ετιθην ετιθεμεν, ιστην ισταμεν, εδιδων εδιδομεν, εζευγνυν
εζευγνυμεν, εφην εφαμεν· το γαρ εφημεν δευτερου αοριστου εστιν, ωσπερ εστην
εστημεν και εβην εβημεν· το ην ημεν λογωι αρχου σης εφυλαξε το ˉη· επειδη γαρ
τουτο δισυλλαβον εστι και την αυτην εχει αρχουσαν και παραληγουσαν, τουτου
χαριν τωι λογωι της αρχουσης εφυλαξε το ˉη, και ου τωι λογωι της παραληγουσης
συνεστειλεν αυτο. ∆ια τουτο δε επι του παρατατικου των εις ˉμˉι και συστολη
παρακολου θει της παραληγουσης εν τοις πληθυντικοις, επειδη ο παρατατικος
συγγενειαν εχει προς τον ενεστωτα· παρωιχημενος γαρ εστιν αυτου, και δια τουτο εξ
αυτου κανονιζεται· επειδη ουν επι των εις ˉμˉι ο ενεστως συστελλει την
παραληγουσαν εν τοις πληθυντικοις, οιον τιθημι τιθεμεν, ιστημι ισταμεν, διδωμι
διδομεν, ζευγνυμι ζευγνυμενκαι η αιτια προ ειρηται, οτι τουτο γινεται προς την
παραληγουσαν της γενικης της μετοχης, ταυτα γαρ βραχειαν εχουσι την
παραληγουσαν, ηγουν θεσει μακραντουτου χαριν και ο παρατατικος επι των εις ˉμˉι
προς ανα λογιαν του ενεστωτος συστελλει την παραληγουσαν αυτου εν τοις πλη
θυντικοις. Ἰστεον δε οτι ο δευτερος αοριστος ο ενεργητικος επι των εις ˉμˉι ου
συστελλει την παραληγουσαν αυτου εν τοις πληθυντικοις, οιον εστην εστημεν, εβην
εβημεν, εγνων εγνωμεν, ηλων ηλωμεν, εβιων εβιωμεν, εφην εφημεν· το γαρ εφαμεν
παρατατικου εστιν· σεσημειωται το εδων εδομεν και εθην εθεμεν και ην εμεν
(σημαινει δε το επεμψα μεν και απελυσαμεν), οτι δευτερου αοριστου οντα
συνεστειλαν την παρα ληγουσαν εν τοις πληθυντικοις. Ἐτιθετε. Ἰστεον οτι απο του
ετιθεμεν γεγονε τροπηι της ˉμˉεˉν 342 εις ˉτˉε, και εφυλαξε την παραληγουσαν,
επειδη η μετοχη εις ˉς εστιν, οιον τιθεις. Ἐτιθεσαν. Ειρηται οτι τα εις ˉμˉεˉν
πληθυντικα απο των εις ˉν φυσει μακροκαταληκτων κεκλιμενα εις ˉσˉαˉν ποιουσι
το τριτον των πλη θυντικων, οιον ετυφθην ετυφθημεν ετυφθησαν, εβην εβημεν
εβησαν· ουτως ουν και ετιθην ετιθεμεν ετιθεσαν, εζευγνυν εζευγνυμεν εζευγνυσαν.
Παρακειμενου.Τεθεικα. Λεγει ο τεχνικος, οτι ει θεματα των παρακειμενων εισιν οι
μελλοντεςκαι γαρ εκ των μελλοντων κανονιζονται οι παρακει μενοι· πως δε
κανονιζεται η αρχουσα του παρακειμενου εκ του μελ λοντος, εν τοις εις ˉω
μεμαθηκαμενο δε μελλων του τιθημι θησω εστιν, δικαιως ο παρακειμενος γεγονε
τεθηκα, δια μεν το ˉς εχων το ˉκ, δια δε το αφ' ενος απλου συμφωνου αρχεσθαι μη
 

202
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

του ˉρ αναδιπλασια ζων την αρχουσαν, ωσπερ ποιησω πεποιηκα. Ἰστεον <δε> οτι ου
δυνα μεθα επι των εις ˉμˉι και εκ του παρατατικου κανονισαι την αρχουσαν του
παρακειμενου, ωσπερ επι των εις ˉω, επειδη εαν απο του ετιθην παρατατικου και
του εδιδων θελησωμεν κανονισαι την αρχουσαν του παρακειμενου, ευρεθησεται ο
παρακειμενος τετιθηκα και δεδιδωκα, οπερ ουκ εστιν· αλλ' επι των εις ˉμˉι εκ του
μελλοντος μονου κανονιζεται η αρχουσα του παρακειμενου, ως εν τοις εις ˉω
μεμαθηκαμεν. Ἔστιν ουν θησω ο μελλων και τεθηκα ο παρακειμενος δια του ˉη,
ωσπερ ποιησω πεποιηκα, και κατα τροπην Βοιωτικην του ˉη εις την ˉεˉι διφθογγον
γεγονε τεθεικα δια της ˉεˉι διφθογγου, ωσπερ ηρωες ειρωες· ουτω δε και
επεκρατησε γραφεσθαι· ο μεντοι τεθειμαι παθητικος παρακειμενος ου κατα
Βοιωτους εχει την ˉεˉι διφθογγον, ωσπερ ο τεθεικα ενεργητικος παρακειμενος, ουδε
γαρ εχει εν τηι παραληγουσηι το ˉη, ινα τραπηι βοιωτικως το ˉη εις την ˉεˉι
διφθογγον, ωσπερ επι του τεθεικα, αλλ' απο του τεθεμαι αναλογου κατα
πλεονασμον του ˉι γεγονε τεθειμαι. Τουτων ουτως εχοντων απο του ιστημι στησω
ωφειλεν ειναι ο ενεργη τικος παρακειμενος εστηκα δια του ˉη, επειδη και ο μελλων
το ˉη εχει, οιον στησω, ωσπερ ποιησω πεποιηκα· ου λεγομεν δε ουτως, αλλα εστακα
δια του ˉα. Ἔστι δε ειπειν την απολογιαν ταυτην· εστιν εστηκω ο ενεστως, οστις
φωνην μεν εχει ενεργητικην, παθος δε σημαινει (ουδε 343 γαρ σημαινει το ιστημι
αλλα το ισταμαι εγω), εξ ου ο μελλων εστηξω και το απαρεμφατον εστηξειν, ως
παρα Καλλιμαχωι <h. in Apoll. 15> εστηξειν δε το τειχος επ' αρχαιοισι θεμεθλοις,
αντι του μελ λειν ιστασθαι το τειχος επ' αρχαιοις θεμελιοις· τουτου του εστηκω ο
μεσος παρακειμενος εστηκα εστιν, δια μεν <του> συμφωνου του ενεστωτος
αναλογως εκφερομενος, τουτο γαρ ιδιον των μεσων παρακειμενων, ημαρτημενος δε
κατα την αρχουσαν, καθο ουκ εμεγεθυνθη χρονικως· το γαρ ˉε, ως εμαθομεν εν τοις
παρωιχημενοις, διχως πεφυκε μεγεθυνε σθαι· η γαρ δια της προσθηκης του ˉι, οιον
εχω ειχον, ελκω ειλκον, η δια του τρεπεσθαι εις ˉη, οιον ελεω ηλεουν· αλλα περι
τουτου πλατυ τερον εν τωι Ῥηματικωι Ἀπολλωνιου, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα,
ηνικα και περι του εστηκω την ζητησιν ποιησομεθα· ινα ουν μη συνεμπεσηι τωι
εστηκα μεσωι παρακειμενωι, τωι οντι απο του εστηκω ενε στωτος, ο εστηκα
ενεργητικος παρακειμενος, ο ων απο του ιστημι ενεστωτος, τουτου χαριν προς
αντιδιαστολην εκεινου δια του ˉα εξηνεχθη κατα την παραληγουσαν. Μεσος
παρακειμενος ουκ εστιν εν τοις εις ˉμˉι δι' αιτιαν τοιαυτην. Ἰστεον οτι εν τοις εις
ˉμˉι ουκ εστι μεσος παρακειμενος, και η αιτια εστιν αυτη· ηνικα ο πρωτος αοριστος ο
ενεργητικος περιττο συλλαβει του δευτερου αοριστου του ενεργητικου, τοτε και ο
ενεργητι κος παρακειμενος περιττοσυλλαβει του μεσου παρακειμενου, οιον κτυπω
κτυπησω εκτυπησα εκτυπον και εκτυπηκα εκτυπα, δουπω δουπησω εδου πησα
εδουπον και δεδουπηκα δεδουπα· οτε δε ο πρωτος αοριστος ο ενεργητικος
ισοσυλλαβει τωι δευτερωι αοριστωι τωι ενεργητικωι, τοτε και ο ενεργητικος
παρακειμενος ισοσυλλαβει τωι μεσωι παρακειμενωι, <οιον> εστειλα εσταλον <και>
εσταλκα εστολα. Ἐνταυθα ουν εν τοις εις ˉμˉι, επειδη αει περιττοσυλλαβει ο πρωτος
αοριστος ο ενεργητικος του δευ τερου αοριστου του ενεργητικου, εστησα γαρ και
εστην, εδωκα εδων, εθηκα εθην, ηκα ην (σημαινει δε το επεμψα και απελυσα), ει
εγενετο ο μεσος παρακειμενος, ημελλε περιττοσυλλαβεισθαι εκ του ενεργητικου
παρακειμενου, του βεβηκα και του δεδωκα και του εγνωκα και του εστακα
τρισυλλαβουντων, αυτος, φημι δη ο μεσος παρακειμενος, εις δισυλλαβιαν
περιπιπτων, οπερ εστιν αδυνατον· ουδεποτε γαρ μεσος παρακειμενος δισυλλαβος
ευρισκεται εν χρησει, χωρις του οιδα και του οικα, ο σημαινει το ωμοιωμαι, ως παρα
Ἀλκμανι <fragm. 80 B4> οικας 344 μεν ωραιωι Λινωι, αντι του ωμοιωσαι· και χωρις
του ηια, ο σημαινει το επορευομην, οπερ κατα διαλυσιν γινεται ηια, ως παρα τωι
 

203
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ποιητηι <δ 433> ηια πολλα θεους γουνουμενος, αντι του επορευομην, εξ ου ο
υπερσυντελικος ᾔειν δια του ˉη και ˉι κατα την αρχουσαν, και εν συνθεσει παρηιειν
και εξηιειν <και απηιειν>, ως παρα Μενανδρωι <fragm. 870 K> απηιειν των τοκων
τοκους εχων. Τουτου ουν χαριν εν τοις εις ˉμˉι ουκ εστι μεσος παρακειμενος· μεσου
δε παρακει μενου μη οντος, εικοτως ουτε μεσος υπερσυντελικος εστιν, επειδη εκ του
μεσου παρακειμενου κανονιζεται ο μεσος υπερσυντελικος. Τεθεικας, τεθεικε·
τεθεικατον,
τεθεικατον·
τεθεικαμεν,
τεθεικατε,
τεθεικασιν·
ειρηται.
Ὑπερσυντελικου.Ἐτεθεικειν. Ἰστεον οτι απο του τεθεικα παρακειμενου γεγονεν
ετεθεικειν ο υπερσυντελικος τροπηι του ˉα εις ˉεˉιˉν, και της αρχουσης συλλαβικως
μεγεθυνθεισης, ωσπερ επι του πεποιηκα επεποιηκειν· πως δε κανονιζεται ο
υπερσυντελικος, εν τοις εις ˉω μεμαθηκαμεν· προ δηλος δε η κλισις. Ἀοριστου
πρωτου.Ἔθηκα. Ἰστεον οτι απο του θησω μελλοντος εθησα ωφειλεν ειναι ο πρωτος
αοριστος, ωσπερ και απο του ποιησω εποιησα· αλλ' ειρηται εν τοις εις ˉω, οτι
σεσημειωνται τρια τινα, το δωσω εδωκα και θησω εθηκα και ησω ηκα (σημαινει δε
το επεμψα και απελυσα), οπερ εν συνθεσει γινεται αφηκα, και επι των εις ˉω δυο
τινα, φημι δη το ειπα και ηνεγκα· τουτων γαρ ο μελλων δια διπλου εστιν, οιον εψω
και ενεγξω. Ἔθηκας, εθηκεν· εθηκατον, εθηκατην· εθηκαμεν, εθη κατε, εθηκαν.
Ἰστεον οτι κατα συνεκδρομην των αλλων γεγονεν εθηκαν το τριτον προσωπον των
πληθυντικων, ωσπερ ετυψαν· ου δυνα μεθα γαρ ενταυθα λεγειν, οτι προς την
παραληγουσαν της γενικης της μετοχης γεγονεν, επειδη τουτο ουκ εχει μετοχην,
ωσπερ ουτε το εδωκα ουτε το ηκα (ο σημαινει το επεμψα και απελυσα)· και την
αιτιαν εν τοις εις ˉω μεμαθηκαμεν. Ἀοριστου δευτερου.Ἔθην. Ἰστεον οτι πας
μελλων απο των εις ˉμˉι, τρεπων την ˉσˉω εις ˉν και την αρχουσαν εκτεινων
χρονικως η συλλαβικως, τον δευτερον 345 αοριστον ποιει, οιον θησω εθην, βησω
εβην, φησω εφην, δωσω εδων, γνωσω εγνων, βιωσω εβιων, ησω ην (σημαινει δε το
επεμψα και απε λυσα), φυσω εφυν, δυσω εδυν, κλυμι κλυσω εκλυν (εξ ου το
προστακτι κον κλυθι), αλωμι αλωσω ηλων και κατα διαλυσιν του ˉη εις ˉε και ˉα
εαλων (σημαινει δε το εληφθην και εκρατηθην) και εαλω το τριτον απο του ηλω,
ωσπερ και απο του ηγη γινεται εαγη κατα διαλυσιν του ˉη εις ˉε και ˉα (σημαινει δε
το εκλασθη)· επι δε του δευτερου αοριστου του παθητικου σχηματιζεται τουτον τον
τροπον· εστιν ασσω, ο σημαινει το κλω, τουτου ο μελλων αξω, <ο αοριστος ηξα>, εξ
ου το προστακτι κον αξον, οιον <Ζ 306> αξον δη εγχος ∆ιομηδεος, ειτα ο δευ τερος
αοριστος ο ενεργητικος ηγον, και ο παθητικος ηγην ηγης ηγη, ωσπερ νυσσω νυξω
ενυξα ενυγον ενυγην ενυγης ενυγη, και λοιπον κατα διαλυσιν του ˉη εις ˉε και ˉα
εαγη· παλιν ιστημι στησω και ο δευ τερος αοριστος ο ενεργητικος εστην· ουτος
ενεργητικην μεν εχει φωνην, παθητικην δε σημασιαν και συνταξιν· ουτε γαρ
λεγομεν εστην σε, αλλ' εστην υπο σου, ωσπερ εσταθην υπο σου. Ταυτα μεν εν
τουτοις.
Ἰστεον δε οτι ο δευτερος αοριστος ο ενεργητικος εν τοις εις ˉμˉι ου
συστελλει την παραληγουσαν αυτου εν τοις πληθυντικοις, οιον εστην εστημεν,
εβιων εβιωμεν, ηλων ηλωμεν, εφην εφημεν· το γαρ εφαμεν παρατατικου εστιν, ο
γαρ παρατατικος επι των εις ˉμˉι συστελλει την παραληγουσαν αυτου εν τοις
πληθυντικοις προς αναλογιαν του ενε στωτος, ως προειρηται. Σεσημειωται το εδων
εδομεν και εθην εθεμεν και ην εμεν (σημαινει δε το επεμψαμεν και απελυσαμεν),
οπερ εν συν θεσει γινεται προεμεν, ως το <κ 155> προεμεν τε πυθεσθαι, αντι του
προεπεμψαμεν· ταυτα δε εσημειωσαμεθα, οτι δευτερου αοριστου οντα συνεστειλαν
την παραληγουσαν εν τοις πληθυντικοις. Και μηποτε εστιν απολογησασθαι και
ειπειν περι αυτων, οτι επειδη ουχ ευρηνται τα ενικα αυτων εν χρησει, λεγω δη ο
εθην και ο εδων και ο ην δευ τερος αοριστος, τουτου χαριν τα πληθυντικα αυτων ως
 

204
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ετυχε και ου κατα αναλογιαν εγενοντο· το γαρ εγνων ενικον ευρηται, διο και ανα
λογως εγενετο εγνωμεν, το δε εθην και εδων και ην ενικα ουχ ευρηνται εν χρησει,
διο τα πληθυντικα τουτων ως ετυχε και ου κατα αναλογιαν γεγονασιν. Ου μονον δε
ταυτα κατα τουτο σεσημειωνται, αλλα και οτι εν τοις απαρεμφατοις διφθογγωι
παραληγονται, οιον δουναι θειναι ειναι (ο σημαινει το απολυσαι, εξ ου και το
αφειναι)· ως γαρ εν τοις απαρ εμφατοις των εις ˉω μεμαθηκαμεν εν τηι περι του
ενεργητικου παρα 346 κειμενου διδασκαλιαι, τα εις ˉνˉαˉι απαρεμφατα εχοντα το ˉν
κλιτικον ου θελουσι διφθογγωι παραληγεσθαι, οιον γνωναι, περι ων εκεισε ακριβε
στερον μεμαθηκαμεν. Και κατα αλλο δε σεσημειωνται, οτι τα εχοντα την μετοχην εις
ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην εις θι ποιουσι το προστακτικον,
οιον εστην στηθι, επειδη στας σταντος η μετοχη, εγνων γνωθι, επειδη γνους γνοντος
η μετοχη, ταυτα δε εχοντα εις ˉς την μετοχην μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ
κλινομενην, οιον δους δοντος, θεις θεντος, εις εντος (εξ ου το αφεις αφεντος), ουκ
εχουσιν εις ˉθˉι το προστακτικον· δος γαρ και θες και ες το προστακτι κον (εξ ου το
αφες). ∆ιατι δε ουκ εχουσι ταυτα εις ˉθˉι το προστακτικον; Ἔστιν ειπειν ουτως· τα
εις ˉθˉι προστακτικα αοριστου οντα φυσει μακραι θελουσι παραληγεσθαι, <οιον>
στηθι γνωθι τυπηθι· προσκειται αορι στου οντα δια το διδοθι και ζευγνυθι, ταυτα γαρ
βραχειαι παραληγον ται, αλλ' ουκ εισιν αοριστου αλλ' ενεστωτος και παρατατικου·
τουτωι ουν τωι λογωι ει εγενοντο εις ˉθˉι τα προστακτικα τουτων, φυσει μακραι
ωφειλον παραληγεσθαι αοριστου χρονου οντα· αλλα μην φυσει μακραι ουκ ηδυναντο
παραληγεσθαι, επειδη ετερος εστι κανων ο λεγων, οτι τα εις ˉθˉι προστακτικα
παραληγουσαν εχουσι την παραληγουσαν του πρωτου προσωπου των πληθυντικων
του ιδιου οριστικου, οιον ετυπημεν τυπηθι, εστημεν στηθι, ισταμεν ισταθι, διδομεν
διδοθι, ζευγνυμεν ζευγνυθι· ει ουν τα οριστικα τουτων κατα το πρωτον προσωπον
<των πληθυντικων> βραχειαν εχουσι την παραληγουσαν, οιον εδομεν εθεμεν εμεν,
δηλονοτι ου δυνανται τα προστακτικα τουτων εις ˉθˉι οντα φυσει μακραι
παραληγεσθαι. Των ουν δυο κανονων μαχομενων, και του μεν ενος φυσει μακραι
απαιτουντος παραληγεσθαι τα εις ˉθˉι προστακτικα, του δε ετερου βραχειαι, επιλελοι
πασι τα εις ˉθˉι προστακτικα τουτων, και ουκ εγενοντο εις ˉθˉι τα προσ τακτικα
αυτων. Ἔθης, εθη· εθετον, εθετην· εθεμεν, εθετε, εθεσαν· ειρηται. Μελλοντος
πρωτου.Θησω. Ἐνταυθα περι του μελλοντος των εις ˉμˉι διαλαμβανει· και ιστεον
οτι πας ενεστως εις ˉμˉι ληγων, τρεπων την ˉμˉι εις ˉσˉω και την αρχουσαν
αποβαλλων, εαν εχηι ωσπερ αναδιπλασιασμον δια του ˉι, μελ λων γινεται, οιον
κιχρημι χρησω, πιμπλημι πλησω, βιβημι βησω (το πορευομαι)· εαν δε μη εχηι
αναδιπλασιασμον δια του ˉι, ουκ αποβαλλει την αρχουσαν εν τωι μελλοντι, αλλα
μονον τροπηι της ˉμˉι εις ˉσˉω γινε ται, οιον φημι φησω, δυμι δυσω, φυμι φυσω (εξ
ου το εφυν), κλυμι κλυσω (εξ ου το εκλυν και το προστακτικον κλυθι), βιωμι βιωσω·
η γαρ ˉβˉι συλλαβη ενταυθα ουκ εστιν απο <ανα>διπλασιασμου, απο γαρ του βιω 347
βιοις γεγονεν. Ταυτα μεν εν τουτοις. Ἰστεον δε οτι τα της τεταρτης συζυγιας των εις
ˉμˉι ου κλινονται ει μη αχρι του παρατατικου· ο δε λογος περι των υπερ δυο
συλλαβας, οιον ζευγνυμι ομνυμι, τα γαρ δισυλλαβα κλινονται και μετα τον
παρατατικον, οιον δυμι δυσω εδυν. Θησεις, θησει· θησετον θησετον· θησομεν,
θησετε, θησου σιν· ειρηται. ∆ευτερος μελλων ουκ εστιν εν τοις εις ˉμˉι. Ἰστεον οτι
ωσπερ εν τοις εις ˉμˉι καθολου ο μεσος παρακειμενος επιλιμπανει, δι' ην ειρηκαμεν
εκεισε αιτιαν, ουτω και ο δευτερος μελλων ο ενεργητικος οριστικος καθολου
επιλιμπανει επι των εις ˉμˉι· δευτερος γαρ μελλων ενεργητικος οριστικος ουκ εστιν
εν τοις εις ˉμˉι δια την αιτιαν, ην φησιν ο τεχνικος· εχει δε ουτως· ηνικα ο δευτερος
αοριστος ενδει του πρωτου αοριστου, τοτε και ο δευτερος μελλων ενδει του
δευτερου αοριστου, οιον εμυκησα εμυκον μυκησω μυκω, εβλαστησα εβλαστον
 

205
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

βλαστησω βλαστω· ιδου επι τουτων επειδη ο δευτερος αοριστος ενδει του πρωτου
αοριστου, τουτου χαριν ο δευτερος μελλων ενδει του δευτερου αορι στου. Τουτων
ουτως εχοντων εν τοις εις ˉμˉι αει ο δευτερος αοριστος ενδει του πρωτου αοριστου,
οιον εστησα εστην, εγνωσα εγνων, εδωκα εδων· αναγκαζεται ουν ο δευτερος
μελλων ενδειν του δευτερου αορι στου, και επειδη εν τοις εις ˉμˉι ως επι το
πλειστον ο δευτερος αοριστος ουχ υπερβαινει την δισυλλαβιαν, οιον εστην
εγνωνπροσκειται ως επι το πλειστον δια το εβιων δευτερου αοριστου, ο γαρ εαλων
απο του ηλων δισυλλαβου εστινο δευτερος μελλων ευρεθησεται εις μονο συλλαβιαν
περιισταμενος, οπερ εστιν αδυνατον· ουδεποτε γαρ δυναται μελλων μονοσυλλαβος
ευρισκεσθαι· και καθολου δε ουδεποτε <μονοσυλ λαβον> ρημα οριστικον εις ˉω
ληγον ευρισκεται εν χρησει, χωρις ει μη ευρεθηι δευτερας συζυγιας των
περισπωμενων, οιον δρω θλω κλω σμω· προσκειται οριστικον δια το εαν θω, εαν δω·
προσκειται εις ˉω ληγον δια το πλεις και χεις και ρεις· δια τουτο γαρ ταυτα κατα το
τριτον προσωπον και δευτερον συναιρουμενα κατα το πρωτον ου συναι ρουνται, ινα
μη ευρεθωσιν εις ˉω ληγοντα και μονοσυλλαβουντα, οριστικα οντα και μη οντα
δευτερας συζυγιας των περισπωμενων. 348 Ὁριστικα παθητικα χρονου
ενεστωτος.Τιθεμαι. Ἐνταυθα περι του οριστικου ενεστωτος των εις ˉμˉι του
παθητικου διαλαμβανει· και ιστεον οτι πας ενεστως οριστικος εις ˉμˉι ληγων τροπηι
της ˉμˉι εις ˉμˉαˉι παθητικος γινεται μετα του συστελλειν την παραληγουσαν προς
την παραληγουσαν του πρωτου προσωπου των πλη θυντικων των ενεργητικων. Και
δει γινωσκειν, οτι η μεν πρωτη συζυγια των εις ˉμˉι συστελλει την παραληγουσαν
δια του ˉε, οιον τιθεμαι, η δε δευτερα δια του ˉα συνεσταλμενου, η δε τριτη δια του
ˉο, η δε τεταρτη το διχρονον μονον συστελλει· ευλογως <δε> η μεν πρωτη συζυγια
δια του ˉε συστελλει την παραληγουσαν, οιον τιθημι τιθεμαι, επειδη και το
πρωτοτυπον το ˉε εχει, η δε δευτερα δια του ˉα, επειδη και το πρωτο τυπον το ˉα
εχει, η δε τριτη δια του ˉο, επειδη και το πρωτοτυπον το ˉο εχει, η δε τεταρτη το
διχρονον μονον συστελλει, επειδη και το πρωτο τυπον δια διχρονου συνεσταλμενου
εστιν. Τουτων ουτως εχοντων του ειμι του σημαινοντος το πορευομαι το παθητικον
ωφειλεν ειναι ιμαι δια του ˉι, επειδη και το πληθυντικον το ενεργητικον ιμεν εστι
δια του ˉι· ειρηκαμεν γαρ εν τοις προλαβουσιν, οτι το ειμι το επι του πορευομαι εν
μεν τοις ενικοις δια της ˉεˉι διφθογγου γραφεται, εν δε τοις δυικοις και τοις
πληθυντικοις δια συνεσταλμενου του ˉι· ωφειλεν ουν του ειμι του σημαινοντος το
πορευο μαι το παθητικον ειναι δια του ˉι· αλλ' επειδη ενταυθα ουδεν πλεον ημελλε
σημαινειν το παθητικον του ενεργητικουκαι το παθητικον γαρ ομοιως τωι ειμι το
πορευομαι ημελλε δηλουντουτου χαριν επι λελοιπε το παθητικον, ως την αυτην τωι
ενεργητικωι μελλον εχειν σημα σιαν. Και απο του ειμι του σημαινοντος το υπαρχω το
παθητικον εμαι ωφειλεν ειναι δια του ˉε, επειδη και το πληθυντικον το ενεργητικον
εμεν εστι δια του ˉε, οπερ κατα πλεονασμον του ˉς γινεται εσμεν· αλλ' επειδη τα
υπαρκτικα ουκ εχουσι παθητικα, το γαρ υπαρχω ου κλινεται εις παθητικον και
γινεται υπαρχομαι, τουτου χαριν επιλελοιπε το εμαι· ομως δε και απο του εμαι
παθητικου γεγονεν ο παρατατικος ημην, ως εφεξης, ει θεωι φιλον, μαθησομεθα.
Ζητειται δε περι του επισταμαι οτι ποθεν γεγονεν· και λεγει ο Ἀπολλωνιος, οτι απο
του ιστημι γινεται ισταμαι, και προσερχομενη 349 η επι προθεσις ωφειλε τρεψαι το
ˉπ εις ˉφ, ινα ηι εφισταμαι, και γαρ το ισταμαι δασυνεται, οιον καθισταμαι
υφισταμαι, αλλα γεγονεν επισταμαι, του ˉπ φυλαχθεντος ιωνικως· και γαρ το ηλιος
δασυνεται, και ομως απηλιωτης ιωνικως επεκρατησε λεγεσθαι δια του ˉπ, και ουκ
αφηλιωτης δια του ˉφ (απηλιωτης <δε εστιν> ο ανεμος ο πνεων απο ανατολων)· και
παλιν το Ἥφαιστος δασυνεται, και ομως επ' Ἡφαιστοιο θυρηισιν ιωνικως ειπεν ο
ποιητης <θ 268̣>· ουτως ουν, ως ειρηται, και το επιστα μαι ιωνικως εφυλαξε το ˉπ, ει
 

206
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουν ουτω γεγονεν απο του ισταμαι· η απο του ισω ισημι, ο σημαινει το γινωσκω,
γεγονεν ισαμαι, και εν πλεονασμωι του ˉτ ισταμαι, και εκειθεν επισταμαι, και
ευλογως εφυλαξε το ˉπ της επι προθεσεως, επειδη το ισημι ψιλουται. Ὁ δε
Φιλοπονος λεγει, οτι εστιν ειδω εισω, ο σημαινει το γινωσκω, αφ' ου το ιστος, ο
σημαινει το επιστημων· γραφεται δε δια του ˉι το ιστος, επειδη το ειδω εν ταις
συνθεσεσι ταις ονοματικαις και ταις παραγωγαις ταις ονοματικαις απο βαλλει το ˉε,
οιον ιδμων ιστορια νηις (ο απειρος, ο του ειδεναι εστερη μενος) Πολυιδος (εστι δε
ονομα μαντεως)· το γαρ ειδημων γραφομενον δια της ˉεˉι διφθογγου ουκ αντικειται
ημιν, επειδη ουκ εστιν απο του ειδω βαρυτονου, αλλ' απο περισπωμενου του ειδω
ειδεις ειδημων· προσκειται δε εν ταις συνθεσεσι ταις ονοματικαις δια το ειδω αειδω,
τουτο γαρ συντεθεν εφυλαξε την ˉεˉι διφθογγον, αλλ' ουκ εστι συνθεσις εν ονοματι
αλλ' εν ρηματι· εστι δε παρα το ˉα το επιτατικον μοριον και το ειδω το σημαινον το
επισταμαι· οι γαρ αιδοντες προγενεστερων πραγματων εισιν εμπειροι· εκ του ουν
ιστος, ο σημαινει το επιστημων, γεγονεν ιστω ιστησω ιστημων και επιστημων, εκ
τουτου δε του ιστω του σημαινοντος το γινωσκω γεγονεν ιστημι και ισταμαι και
εκειθεν επισταμαι, και ευλογως εφυλαχθη το ˉπ, επειδη ψιλουται αυτη η κινησις, ως
εκ του ειδω γεγενημενη, οπερ ψιλουται. Τιθεσαι. Ειρηται <οτι> τα εχοντα την
ενεργητικην μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως τροπηι του ˉτ του εν τωι τριτωι
προσωπωι εις ˉς ποιουσι τα δευτερα προσωπα, οιον πεποιηται πεποιησαι, πεποιηκως
γαρ η ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως, και δυναται δυνασαι, οτι δυνας,
και επισταται επιστασαι, οτι επιστας, ει και μη ευρηται εν χρησει το δυνας και
επιστας· εισι δε ως απο του δυνημι και επιστημι και δυναμαι και επισταμαι· το δε
δυνηι και επιστηι κατα παθος λεγουσιν, ως απο του δυνασαι και επιστασαι δυνααι και
επιστααι, και ιωνικως δυνεαι και επιστεαι, και κατα κρασιν του ˉε και ˉα εις ˉη δυνηι
και επιστηι, και μενει το ˉι προσγεγραμμενον. 350 Τιθεται. Ειρηται οτι τα εις ˉμˉαˉι
εις ˉτˉαˉι το τριτον ποιουσι, και φυλαττουσι την παραληγουσαν, ηνικα εστιν η
ενεργητικη μετοχη εις ˉς, οιον πεποιημαι πεποιηται, οτι πεποιηκως η ενεργητικη
μετοχη εις ˉς, και διδομαι διδοται, οτι διδους, και ζευγνυμαι ζευγνυται, οτι ζευγνυς·
ουτως ουν και τιθεμαι τιθεται, οτι τιθεις η ενεργητικη μετοχη εις ˉς, και ισταμαι
ισταται, οτι ιστας η ενεργητικη μετοχη εις ˉς. Τιθεμεθον, τιθεσθον, τιθεσθον. Ἰστεον
οτι το μεν πρωτον προσωπον των δυικων ουκ επιλιμπανει ενταυθα, επειδη το
πρωτον των πληθυντικων ουκ εχει το ˉμ επι της τελευταιας συλλαβης· τιθεμεθα γαρ
εστι το πρωτον των πληθυντικων <και> το ˉθ εχει επι της τελευ ταιας συλλαβης, ου
το ˉμ· γεγονε δε απο του πρωτου των πληθυντικων τροπηι της ˉθˉα εις ˉθˉοˉν, οιον
τιθεμεθα τιθεμεθον· το δε δευτερον των δυικων απο του δευτερου των πληθυντικων
γεγονε τροπηι του ˉε εις ˉοˉν, οιον τιθεσθε τιθεσθον· το δε τριτον των δυικων
ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον των πληθυντικων εις ˉτˉαˉι ληγει.
Τιθεμεθα. Ειρηται οτι παν πρωτον προσωπον εχον το ˉμ κλιτι κον τροπηι της
εσχατης εις ˉμˉεˉθˉα το πληθυντικον ποιει, οιον τυπτομαι τυπτομεθα, ετυπτομην
ετυπτομεθα· ουτως ουν και τιθεμαι τιθεμεθα και ισταμαι ισταμεθα και διδομαι
διδομεθα και ζευγνυμαι ζευγνυμεθα. Μηδεις δε οιεσθω ταυτα εν τοις παθητικοις απο
παραγωγης εχειν το ˉμ, ως εν τοις ενεργητικοις· εν μεν γαρ τοις ενεργητικοις απο
παραγωγης εχουσι το ˉμ, οιον τιθω τιθημι, εν δε τοις παθητικοις απο κλισεως εχουσι
το ˉμ, τροπη γαρ παρηκολουθησεν εκει του ˉμ εις ετερον ˉμ, οθεν και αυτα τροπηι
της εσχατης εις ˉμˉεˉθˉα ποιουσι το πληθυντικον ομοιως τοις εχουσι το ˉμ
κλιτικον. Τιθεσθε. Ειρηται οτι παν τριτον ενικον εχον το ˉτ κλιτικον τρεπον την
τελευταιαν συλλαβην <εις> ˉθˉε το δευτερον των πληθυντικων ποιει· και ει μεν
καθαριευει το ˉτ, και ˉς προσλαμβανει το δευτερον των πλη θυντικων, οιον
τυπτεται τυπτεσθε· ουτως ουν και τιθεται τιθεσθε και ισταται ιστασθε και διδοται
 

207
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διδοσθε και ζευγνυται ζευγνυσθε· ει δε συμφωνωι παραληγεται, τηρει αυτο, πλην ει
μη πω ψιλον ον δι' ασυν ταξιαν εις δασυ τραπηι. Τιθενται. Ειρηται οτι παν τριτον
ενικον εχον το ˉτ κλιτικον, προ του ˉτ λαμβανον το ˉν και την παραληγουσαν
φυλαττον του ιδιου πρωτου προσωπου ενικου, το πληθυντικον ποιει. 351
Παρατατικου.Ἐτιθεμην. Ἐνταυθα περι του παθητικου παρατατικου διαλαμβανει και
λεγει, οτι πας ενεστως παθητικος τρεπων την ˉμˉαˉι εις ˉμˉηˉν τον παρα τατικον
ποιει· και ει μεν απο συμφωνου αρχεται ο ενεστως, προσ λαμβανει ο παρατατικος το
ˉε, οιον τιθεμαι ετιθεμην, ει δε απο φωνη εντος αρχεται ο ενεστως, χρονικως
αυξεται ο παρατατικος, οιον ισταμαι ισταμην, ιεμαι ιεμην και αφιεμην. ∆υνατον δε
εστι και απο του παρα τατικου <του> ενεργητικου κανονισαι τον παθητικον
παρατατικον ουτως· πας ενεργητικος παρατατικος προ του ˉν λαμβανων το ˉμ και
ˉη παθη τικος γινεται, οιον ετυπτον ετυπτομην, εβοων εβοωμην· επι δε των εις ˉμˉι
και συστολη παρακολουθει της παραληγουσης, οιον ετιθην ετιθε μην, ιστην ισταμην,
εδιδων εδιδομην, επηγνυν επηγνυμην. Και απο του ην εγω ο παθητικος παρατατικος
ημην, και ωφειλε συστειλαι την παραληγουσαν, αλλα λεγομεν, οτι λογωι αρχουσης
εφυλαξε το ˉη· επειδη γαρ τουτο δισυλλαβον εστι και την αυτην εχει αρχουσαν και
παραληγου σαν, τουτου χαριν τωι λογωι της αρχουσης εφυλαξε το ˉη, και ου τωι λογωι
της παραληγουσης συνεστειλεν αυτο· ο δε Φιλοπονος λεγει, οτι το κεχρεωστημενον
ˉη τηι παραγωγηι η κλισις ανεδεξατο. ∆ει δε γινωσκειν οτι εστιν ειμι· τουτο κατα τον
παθητικον ενεστωτα τωι μεν λογωι της αρχουσης γινεται ειμαι δια της ˉεˉι
διφθογγου, η γαρ ˉεˉι διφθογγος φυλαττεται κατα την αρχουσαν, οιον ειργω
ειργομαι, εικο νιζω εικονιζομαι· το γαρ εικαζω ᾔκαζον και ειδω ᾔδειν αττικως
εξετειναν το ˉε εις το ˉη, ως το εμελλον ημελλον· τωι δε λογωι της παραληγουσης
γινεται εμαι δια του ˉε, τα γαρ εις ˉμˉι βραχειαι θελουσι παραληγεσθαι εν τοις
παθητικοις, οιον τιθεμαι ισταμαι· τουτο κατα τον παρατατικον τωι μεν λογωι της
παραληγουσης γινεται εμην, ωσπερ ετιθεμην εδιδομην, τωι δε λογωι της αρχουσης
ειμην ωφειλεν ειναι δια της ˉεˉι διφθογγου, η γαρ ˉεˉι διφθογγος φυλαττεται κατα
την αρχουσαν. Ποθεν ουν εχει το ˉη το ημην; Και λεγει, ως ειρηται, ο Φιλοπονος, οτι
το κεχρεω στημενον τηι παραγωγηι, ηγουν τωι ειμι, η κλισις ανεδεξατο, ηγουν το
ημην· εμαθομεν γαρ εν τοις προλαβουσιν, οτι το ειμι απο του εω του σημαινοντος το
υπαρχω γενομενον δια του ˉη ωφειλε γενεσθαι· το γαρ ˉε μεγεθυνομενον εν τοις
ρημασι διχως μεγεθυνεται, η γαρ δια της προσθηκης του ˉι, οιον εχω ειχον, η δια του
τρεπεσθαι εις το ˉη· ωφει λεν ουν και το ειμι απο του εω γενομενον του
σημαινοντος το υπαρχω μαλλον τρεψαι το ˉε εις το ˉη και γενεσθαι ημι δια του ˉη,
ηπερ προσ 352 λαμβανειν το ˉι και γενεσθαι <ειμι> δια της ˉεˉι διφθογγου, επειδη τα
εις ˉμˉι οριστικα δηλονοτι ου θελουσι διφθογγωι παραληγεσθαι, χωρις του ειμι του
σημαινοντος το πορευομαι και <του> ειμι δηλονοτι του σημαι νοντος το υπαρχω,
περι ου και ο λογος. Ὤφειλεν <ουν>, ως ειρηται, δια του ˉη γενεσθαι· αλλ' επειδη
ηναγκαζετο λειψανον τι φυλαξαι της φωνης του πρωτοτυπουαι γαρ παραγωγοι
λεξεις θελουσι φυλαττειν λειψανον της φωνης του πρωτοτυπου, οιον αρδω
αρδευωτουτου χαριν προσελαβε το ˉι και εγενετο ειμι δια της ˉεˉι διφθογγου, ινα
φυλαξηι λειψανον της φωνης του πρωτοτυπου· προσλαμβανον γαρ το ˉι εφυ λαξε το
ˉε του πρωτοτυπου, φημι δη του εω, ει γαρ ετρεψε το ˉε εις το ˉη, ουκ εφυλαξε τι
της φωνης του πρωτοτυπου· το ουν ˉη το κεχρεωστημενον τηι παραγωγηι, φημι δη
τωι ειμι, η κλισις ανεδεξατο, ηγουν το ημην· και απο του ην γεγονεν ημην λογωι
αρχουσης, ως προειρηται, φυλαχθεντος του ˉη. Ἰστεον δε οτι το ημην <το> επι του
υπηρχον απηγορευται· αντι γαρ του ημην ην λεγουσιν, ως Ἀριστο φανης <Plut.
28> εγω θεοσεβης και δικαιος ων ανηρ Κακως επραττον και πενης ην· ευρηται δε το
ημην το επι του υπηρχον, ως παρ' Ευριπιδηι εν Ἑλενης απαιτησει <cfr. Hel. 931> εγω
 

208
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δε προ δοτις ουκ ημην, τεκνον· προσκειται το επι του υπηρχον, επειδη εστιν ημην
και επι του εκαθεζομην, απο του ημαι του σημαινοντος το καθημαι γεγονος· ιστεον
δε οτι το ημην, οτε μεν σημαινει το υπηρχον, ψιλουται, οτε δε σημαινει το
εκαθεζομην, δασυνεται. Ἐτιθεσο, ετιθετο. Ἰστεον οτι το μεν δευτερον προσωπον απο
του τριτου γεγονε τροπηι του ˉτ εις ˉς, η γαρ ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας
τασεως, οιον τιθεις· το δε τριτον απο του πρωτου γεγονε τροπηι της ˉμˉηˉν εις ˉτˉο.
Τουτων δε ουτως εχοντων το εφαμην τυπον μεν εχει παθητικον, σημασιαν δε
ενεργητικην, το γαρ ειπον σημαινει· το δευτερον προσωπον αναλογως εχει εφασο,
τροπηι του ˉτ του εν τωι τριτωι προσωπωι εις ˉς, επειδη η ενεργητικη μετοχη ο φας
εστιν εις ˉς μετ' οξειας τασεως· τουτο δε το εφασο γινεται κατα αποβολην του ˉς
ιωνικως εφαο, εξ ου και το προστακτικον φαο, <οιον> <π 168> επος φαο μηδ'
επικευθε· παλιν εστιν εκρεμαμην εκρεματο, και κατα τροπην του ˉτ εις το ˉς γινεται
το δευτερον προσωπον εκρεμασο, επειδη η ενεργητικη μετοχη ο κρεμας εστιν εις ˉς
μετ' οξειας τασεως, ωσπερ ο ιστας· ει γαρ και μη ευρηται εν χρησει, αλλ' ουν
δευτερας εστι συζυ γιας των εις ˉμˉι, οιον κρεμω κρεμαις κρεμημι, ωσπερ ιστω ισταις
ιστημι, και κρεμαμαι και εκρεμαμην· και λοιπον το εκρεμασο γινεται κατα απο 353
βολην του ˉς ιωνικως εκρεμαο, και κατα κρασιν Ἀττικην του ˉα και ˉο εις ˉω
εκρεμω, <οιον> <Ο 18> η ου μεμνηι οτε τ' εκρεμω υψοθεν, εκ δε ποδοιιν. Μηδεις δε
οιεσθω το εκρεμω ως απο των εις ˉω ειναι, ως απο του κρεμω κρεμαις, επειδη
κρεμωμαι και εκρεμωμην ειχεν ειναι το παθητικον, ωσπερ βοωμαι εβοωμην, νυν δε
κρεμαμαι και εκρεμαμην εστιν, ωσπερ ισταμαι ισταμην· αλλως τε <δε> ει ην απο του
εις ˉω, εκρεμω ειχεν ειναι περισπωμενως, ωσπερ εβοω, νυν δε εκρεμω εστι
παροξυτονως. Ἐτιθεμεθον, ετιθεσθον, ετιθεσθην. Ἰστεον οτι το τριτον των δυικων
ουχ ομοφωνει τωι ιδιωι δευτερωι, επειδη το τριτον των πληθυντικων ουτε εις ˉσˉι
ληγει ουτε εις ˉτˉαˉι, ετιθεντο γαρ εστιν· γεγονε δε το τριτον των δυικων απο του
ιδιου δευτερου τροπηι του ˉο εις ˉη. Ἐτιθεμεθα, ετιθεσθε, ετιθεντο· ειρηται.
Παρακειμενου.Τεθειμαι. Ἐνταυθα περι του παθητικου παρακειμενου των εις ˉμˉι
διαλαμβανει και λεγει, οτι πας ενεργητικος παρακειμενος επι των εις ˉμˉι τρεπων
την τελευταιαν συλλαβην εις ˉμˉαˉι και την παραληγουσαν συστελλων παθητικος
<παρακειμενος> γινεται, οιον δεδωκα δεδομαι, πεπωκα πεπομαι (εξ ου το εποθην και
κατεποθην), βεβηκα βεβαμαι (εξ ου το εβαθην και παρεβαθην), εστηκα οσον κατα
την αναλογιαν απο του ιστημι στησω, και εσταμαι ο παθητικος παρακειμενος·
προσκειται οσον κατα την αναλογιαν, επειδη εστακα εστιν ο ενεργητικος παρα
κειμενος του ιστημι προς αντιδιαστολην του εστηκα μεσου παρακειμενου του οντος
απο του εστηκω ενεστωτος, ως εν τοις προλαβουσιν ειρηται· τεθηκα τεθεμαι και
κατα πλεονασμον του ˉι τεθειμαι δια της ˉεˉι διφθογ γου· ου γαρ δυναμεθα το
τεθειμαι Βοιωτικον λεγειν, ωσπερ το ενεργη τικον το τεθεικα το δια της ˉεˉι
διφθογγου, επειδη το μεν τεθεικα ενεργητικον το δια της ˉεˉι διφθογγου απο του
τεθηκα κοινου γεγονε του δια του ˉη, κατα τροπην Βοιωτικην του ˉη εις την ˉεˉι
διφθογγον, ωσπερ Λαχης Λαχεις, το δε παθητικον ουκ εστι τεθημαι δια του ˉη, ινα το
τεθειμαι το δια της ˉεˉι διφθογγου Βοιωτικον ειπωμεν κατα τροπην του ˉη εις την
ˉεˉι διφθογγον. Τεθεισαι, τεθειται· τεθειμεθον, τεθεισθον, τεθεισθον· τεθειμεθα,
τεθεισθε, τεθεινται. Ὑπερσυντελικου.Ἐτεθειμην.
Ἰστεον οτι απο του τεθειμαι παρακειμενου γεγονεν ετεθειμην ο
υπερσυντελικος τροπηι της ˉμˉαˉι εις ˉμˉηˉν, και της αρχουσης 354 συλλαβικως
μεγεθυνθεισης· πως δε κανονιζεται ο υπερσυντελικος, εν τοις εις ˉω μεμαθηκαμεν.
Ἐτεθεισο, ετεθειτο· ετεθειμεθον, ετε θεισθον, ετεθεισθην· ετεθειμεθα, ετεθεισθε,
ετεθειντο. Ἀοριστου πρωτου παθητικου.Ἐτεθην. Ἰστεον οτι απο του τεθεμαι
παρακειμενουο γαρ τεθειμαι κατα πλεονασμον εχει το ˉιγεγονεν ο παθητικος
 

209
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πρωτος αοριστος ετεθην τροπηι της ˉμˉαˉι εις ˉθˉηˉν και αποβοληι του κατ' αρχην
συμφωνου· πως δε κανονιζεται ο παθητικος πρωτος αοριστος, εν τοις εις ˉω
μεμαθηκαμεν. ∆ει δε γινωσκειν, οτι απο του τεθεμαι παρακει μενου, τραπεισης της
ˉμˉαˉι συλλαβης εις ˉθˉηˉν, εθεθην ωφειλεν ειναι ο παθητικος πρωτος αοριστος·
αλλα δια την κακοφωνιαν της επαλληλιας του δασεος ˉθ τροπη παρηκολουθησε του
πρωτου ˉθ εις ˉτ, και γεγονεν ετεθην, ωσπερ το τεθυμαι εθυθην και ετυθην. Ει δε τις
ειποι, διατι γαρ το πρωτον ˉθ ετραπη και μη το τελευταιον, λεγομεν οτι ουκ ηδυ
νατο το τελευταιον ˉθ τραπηναι, επειδη ο πρωτος αοριστος ο παθητικος εις ˉθˉηˉν
θελει ληγειν, οιον ετυφθην. Τουτων ουτως εχοντων το εγνω σθην και ηδυνασθην
<και ηδυνηθην> μακραι παραληγομενα ουκ εισιν απο των εις ˉμˉι, αλλ' απο των εις
ˉω· ει γαρ ησαν απο των εις ˉμˉι, ουτως ημελλον ειναι, γνωμι γνωσω εγνωκα
εγνομαι εγνοθην δια του ˉο, ωσπερ διδωμι δωσω δεδωκα δεδομαι εδοθην, πωμι
πωσω πεπωκα πεπομαι εποθην, και παλιν απο του δυνημι δυνησω δεδυνηκα ειχεν
ειναι δεδυνα μαι και εδυναθην, ωσπερ βιβημι βησω βεβηκα βεβαμαι και εβαθην (εξ
ου το παρεβαθην)· αλλ', ως ειρηται, απο των εις ˉω εισιν. Και το μεν εγνωσθην
γεγονε τουτον τον τροπον· εστι γνωω της εκτης συζυγιας, εξ ου το υποτακτικον
παρα τωι ποιητηι <Α 302> ινα γνωωσι και οιδε, και τουτου ο μελλων γνωσω, ειτα ο
παρακειμενος ο ενεργητικος εγνωκα, ο παθητικος εγνωσμαι, και λοιπον ο παθητικος
πρωτος αοριστος εγνωσθην. Το δε ηδυνασθην γεγονε τουτον τον τροπον· ως απο του
δυ ναζω <γινεται> δυνασω δεδυνακα δεδυνασμαι και εδυνασθην, ωσπερ φραζω
φρασω πεφρακα πεφρασμαι εφρασθην, και κατα εκτασιν Ἀττικην του ˉε εις το ˉη
ηδυνασθην, ωσπερ εμελλον ημελλον· παλιν ως απο του δυνω δυναις περισπωμενου
της δευτερας συζυγιας γινεται δυνησω δεδυνηκα δεδυνημαι εδυνηθην, και κατα
εκτασιν Ἀττικην του ˉε εις το ˉη ηδυνηθην. Ἐτεθης, ετεθη· ετεθητον, ετεθητην·
ετεθημεν, ετεθητε, ετε θησαν· ειρηται. Ἀοριστος δευτερος εν τοις παθητικοις των εις
ˉμˉι ουκ εστιν, 355 επειδη προεληφθη ο χρονος εν τοις ενεργητικοις· και γαρ ο
δευτερος αοριστος ο παθητικος μακροκαταληκτειν θελει· επειδη ουν ο δευτερος
αοριστος <ο> ενεργητικος μακροκαταληκτει εν τοις εις ˉμˉι, οιον εστην εγνων εδων,
τουτου χαριν ως προληφθεντος του χρονου, ηγουν της μακροκαταληξιας, εν τοις
ενεργητικοις επιλελοιπε το παθητικον. Ὁ μεντοι εστην δευτερος ενεργητικος, ως και
ο τεχνικος φησιν, την μεν φωνην εχει ενεργητικην, ωσπερ το εθην και εβηνωσπερ
γαρ απο του θησω και βησω εθην και εβην, ουτω και απο του στησω εστην την δε
σημασιαν και την συνταξιν παθητικην εχει· εστην γαρ υπο σου φαμεν, ωσπερ
εσταθην υπο σου, και ουκ εστην σε, ωσπερ εστησα σε [και εβην σε] και εθην σε.
Ἰστεον <δε> οτι ωσπερ ο εστην δευτερος αοριστος ενεργητικος τηι μεν φωνηι
ενεργητικος εστιν, τηι δε συνταξει παθητικος, ουτω και ο ηλων δευτερος αοριστος
ενεργητικος, απο του αλωσω μελλοντος <γινομενος>, τηι μεν φωνηι ενεργητικος
<εστιν>, ηλων γαρ, ως εδων και εβιων, τηι δε συνταξει παθητικος· ηλων γαρ υπο σου
φαμεν, και ουχ ηλων σε· ουτος δε ο ηλων δευτερος αοριστος ενεργη τικος κατα
διαλυσιν του ˉη εις το ˉε και ˉα γινεται εαλων, ωσπερ απο του ηδω του σημαινοντος
το ευφραινομαι γινεται ηδον ο δευτερος αοριστος ο ενεργητικος, και κατα διαλυσιν
του ˉη εις το ˉε και ˉα εαδον εαδες εαδε, και κατα πλεονασμον του ˉυ ευαδε. Μεσου
αοριστου πρωτου.Ἐθηκαμην. Ἰστεον οτι ο πρωτος μεσος αοριστος εκ του πρωτου
αοριστου γινεται του ενεργητικου προσθεσει της ˉμˉηˉν, <οιον εθηκα εθη καμην>.
Ἐθηκω, εθηκατο· εθηκαμεθον, εθηκασθον, εθηκασθην· εθηκαμεθα, εθηκασθε,
εθηκαντο. Μεσου αοριστου δευτερου.Ἐθεμην. Ἰστεον οτι και ο μεσος δευτερος
αοριστος απο του δευ τερου αοριστου του ενεργητικου γινεται, προσθεσει του ˉμ
<και ˉη> και συστοληι της παραληγουσης, ηγουν του εν τηι ληγουσηι του δευτερου
αοριστου του ενεργητικου φωνηεντος, οιον εδων εδομην, εθην εθεμην, εστην
 

210
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

εσταμην, εφην εφαμην· ο δε τεχνικος απο του παθητικου πρωτου αοριστου
κανονιζει τον παροντα δευτερον αοριστον τροπηι του ˉθ εις ˉμ, λεγων οτι ο εις
ˉθˉηˉν αοριστος εν τοις εις ˉμˉι τρεπων το ˉθ εις το ˉμ 356 μεσον αοριστον ποιει
δηλονοτι δευτερον, οιον ετεθην ετεμην, και υπο στρεφει το παραληγον ˉτ εις το
αναλογον ˉθ και γινεται εθεμην· ειρη καμεν γαρ, οτι εθεθην ωφειλεν ειναι ο
παθητικος πρωτος αοριστος, αλλα δια την επαλληλιαν του δασεος ˉθ ετραπη το
παραληγον ˉθ εις το ˉτ και γεγονεν ετεθην· εν ουν τωι εθεμην προσηλθε το
αναλογον ˉθ, επειδη ουκετι ευρισκετο αλλεπαλληλια του ˉθ· παλιν εδοθην εδομην,
εσταθην εσταμην, εφαθην εφαμην, επταθην επταμην. Γεγονε δε τουτο τουτον τον
τροπον· εστιν ενεστως της δευτερας συζυγιας των εις ˉμˉι ιπτημι, εξ ου ο παθητικος
ενεστως ιπταμαι· τουτου ο μελλων πτησω, και ο δευτερος αοριστος ο ενεργητικος
επτην, ειτα ο ενεργητικος παρακει μενος επτηκα, και ο παθητικος επταμαι, και
λοιπον ο παθητικος πρωτος αοριστος επταθην, και ο μεσος δευτερος αοριστος
επταμην, ειτε απο του επταθην τροπηι του ˉθ εις το ˉμ, ειτε απο του επτην δευτερου
αορι στου ενεργητικου, προ του ˉν προσελθοντος του ˉμ και ˉη και της παρα
ληγουσης συσταλεισης. Τουτων ουτως εχοντων φησιν ο τεχνικος το ηκαμην και
εθηκαμην ημαρτησθαι, ως κατα συνεκδρομην ποιησαντα ετερον αοριστον πρωτον,
ωσπερ εγραψα εγραψαμην· τουτο δε φησιν ο τεχνικος, δοξαζων ενα μονον ειναι
<εν> τοις εις ˉμˉι μεσον αοριστον, ωσπερ και ενα παθητικον. Ου καλως <δε> δοξαζει
ο τεχνικος, λεγων ημαρτησθαι και παρανενο μησθαι το ηκαμην και εθηκαμην απο
του ηκα και εθηκα προσθεσει της ˉμˉηˉν γενομενα ομοιως τοις εις ˉω· ευρισκομεν
γαρ και αλλους τοιουτους μεσους αοριστους επι των εις ˉμˉι, κατα τον ειρημενον
τροπον απο των ενεργητικων πρωτων αοριστων γενομενους, οιον απο του ιστημι
εστησα γινεται πρωτος <μεσος> αοριστος εστησαμην, και παλιν απο του βιβημι
εβησα (του σημαινοντος το πορευομαι) γινεται εβησαμην, εξ ου το τριτον παρα τωι
ποιητηι <Π 810> βησατ' αφ' ιππων, και εν συνθεσει παρα τωι αυτωι <φ 5> κλιμακα δ'
υψηλην προσεβησατο οιο δομοιο· εισιν ουν ουτοι πρωτοι μεσοι αοριστοι απο των
ενεργητικων πρωτων αοριστων γενομενοι προσθεσει της ˉμˉηˉν, ως εν τοις εις ˉω
μεμαθηκαμεν. Ἔθεσο. Ἰστεον οτι απο του τριτου προσωπου γεγονε του εθετο τροπηι
του ˉτ εις το ˉς, η γαρ ενεργητικη μετοχη εις ˉς μετ' οξειας τασεως εστιν, οιον θεις·
και παλιν εδοτο εδοσο, οτι δους η ενεργητικη μετοχη· ταυτα δε, φημι <δη> το εθεσο
και εδοσο, κατα αποβολην του ˉς και κρασιν των φωνηεντων γινονται εθου και
εδου, ως παρα Σοφοκλει 357 Ai. 536> επηινεσ' εργον και προνοιαν ην εθου. Ἔθετο·
εθε μεθον, εθεσθον, εθεσθην· εθεμεθα, εθεσθε, εθεντο. Μελλοντος παθητικου
πρωτου.Τεθησομαι. Ἰστεον οτι απο του παθητικου πρωτου αοριστου γεγονεν ο
τεθησομαι παθητικος μελλων πρωτος, κατα <το> τριτον προσωπον προσελθοντος
του ˉσˉοˉμˉαˉι και της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως αποβληθεισης, οιον ετεθη
τεθησομαι· πως δε κανονιζονται οι παθητικοι μελλοντες, εν τοις εις ˉω
μεμαθηκαμεν. Ἰστεον <δε> οτι δευτερος μελλων παθητικος εν τοις εις ˉμˉι <ουκ
εστιν, επειδη ουτε δευτερος αοριστος παθητικος εστιν εν τοις εις ˉμˉι· ο δε δευτερος
μελλων παθη τικος> εκ του δευτερου αοριστου παθητικου γινεται, ως εν τοις εις ˉω
μεμαθηκαμεν. Τεθησηι, τεθησεται· τεθησομεθον, τεθησεσθον, τεθησεσθον·
τεθησομεθα, τεθησεσθε, τεθησονται. Μεσου μελλοντος πρωτου.Θησομαι. Ἰστεον οτι
ο πρωτος μεσος μελλων εκ του πρωτου μελλοντος του ενεργητικου κανονιζεται,
προσθεσει της ˉμˉαˉι και συστοληι του ˉω εις ˉο, οιον δωσω δωσομαι, κτησω
κτησομαι. Ἰστεον <δε> οτι δευτερος μεσος μελλων ουκ εστιν εν τοις εις ˉμˉι, επειδη
ουτε δευ τερος μελλων ενεργητικος εστιν εν τοις εις ˉμˉι, ως προειρηται, εκ δε του
δευτερου μελλοντος του ενεργητικου γινεται ο δευτερος μεσος μελλων, ως εν τοις
εις ˉω μεμαθηκαμεν. Θησηι, θησεται· θησομε θον, θησεσθον, θησεσθον· θησομεθα,
 

211
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

θησεσθε, θησονται. Μετ' ολιγον μελλοντος.<Τεθεισομαι>. Ἰστεον οτι ο μετ' ολιγον
μελλων εκ του δευ τερου προσωπου του παρακειμενου γινεται, προ της ˉαˉι
διφθογγου προσ ερχομενου του ˉο και του ˉμ, οιον εστασαι εστασομαι, δεδοσαι
δεδοσομαι, τεθεισαι τεθεισομαι. Τεθεισηι, τεθεισεται· τεθεισομεθον, τεθει σεσθον,
τεθεισεσθον·
τεθεισομεθα,
τεθεισεσθε,
τεθεισονται.
Ἀπαρεμφατα
ενεργητικα.<Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Τιθεναι.> Ἰστεον οτι ο μεν
τεχνικος φησιν, ως τα εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας 358 τασεως και δια του
ˉνˉτ κλινομενην εις ˉνˉαˉι ποιουσι το απαρεμφατον, οιον νυγεις νυγηναι, τιθεις
τιθεναι, διδους διδοναι· χρη δε γινωσκειν, <οτι> ει και μη δια του ˉνˉτ κλινεται η
μετοχη, εις ˉς δε ληγει μετ' οξειας τασεως, εις ˉνˉαˉι ποιουσι το απαρεμφατον, οιον
πεποιθως πεποιθεναι. Κρειττον ουν <εστιν> ουτω λεγειν, οτι τα εχοντα την μετοχην
εις ˉς μετ' οξειας τασεως εις ˉνˉαˉι ποιουσι το απαρεμφατον επι των εις ˉμˉι, και
συστολη παρακολουθει δηλονοτι της παραληγουσης κατα τα απαρεμφατα εν τωι
ενεστωτι και παρατατικωι, οιον ετιθην τιθεις τιθεναι, ιστην ιστας ισταναι, εδιδων
διδους διδοναι, εζευγνυν ζευγνυς ζευγνυναι. Προσκει ται εν τωι ενεστωτι και
παρατατικωι δια τον δευτερον αοριστον· τα γαρ απαρεμφατα των εις ˉμˉι του
δευτερου αοριστου του ενεργητικου ου συστελλουσι την παραληγουσαν, <οιον>
εστην στας στηναι, εγνων γνους γνωναι, εβην βας βηναι, ηλων αλους αλωναι,
<εβιων> βιους βιωναι· σεσημειωται το δουναι θειναι ειναι (ο σημαινει το απολυσαι,
εξ ου το αφειναι), οτι απαρεμφατα οντα δευτερου αοριστου ενεργη τικου ουκ
εφυλαξαν το φωνηεν του αοριστου, αλλα δια διφθογγου εγενοντο, εδων γαρ δια του
ˉω και δουναι δια της ˉοˉυ διφθογγου, και παλιν εθην και ην (σημαινει δε το
απελυσα) <δια του ˉη και> θειναι ειναι δια της ˉεˉι διφθογγου· περι δε τουτων, φημι
δη του δουναι θειναι ειναι, εν τοις απαρεμφατοις των εις ˉω μεμαθηκαμεν εν τηι
περι του ενεργητικου παρακειμενου διδασκαλιαι. ∆ια τουτο δε τα απαρεμφατα των
εις ˉμˉι κατα μεν τον ενεστωτα και παρατατικον συστελλουσι την παραληγουσαν,
κατα δε τον δευτερον αοριστον τον ενεργητικον ου συστελλουσι την παραληγουσαν,
επειδη και εν τοις οριστικοις, ως εκεισε μεμαθηκαμεν, ο μεν ενεστως και ο
παρατατικος των εις ˉμˉι συστελλουσι την παραληγουσαν εν τοις πληθυντικοις,
οιον τιθημι τιθεμεν, διδωμι διδομεν, ο δε δευτερος αοριστος ο ενεργητικος ου
συστελλει την παρα ληγουσαν εν τοις πληθυντικοις, οιον εστην εστημεν, εγνων
εγνωμεν, σεσημειωμενου του εδομεν και εθεμεν και εμεν (ο σημαινει το απελυσα
μεν), θελουσι δε τα εις ˉνˉαˉι απαρεμφατα την παραληγουσαν φυλαττειν του
πρωτου προσωπου των πληθυντικων του ιδιου οριστικου, οιον ετυφθημεν
τυφθηναι· ουτως ουν και τιθεμεν τιθεναι και ισταμεν ισταναι και διδομεν διδοναι
και ζευγνυμεν ζευγνυναι (δια συνεσταλμενου του ˉυ) και εστημεν στηναι και εβημεν
βηναι και εγνωμεν γνωναι και ηλωμεν αλωναι και εβιωμεν βιωναι· περι γαρ του
εδομεν δουναι και εθεμεν θειναι και εμεν ειναι, οτι ουκ εφυλαξαν την
παραληγουσαν του 359 πρωτου προσωπου των πληθυντικων του ιδιου οριστικου,
αλλα δια διφθογγου εγενοντο, και περι του παρακειμενου και υπερσυντελι
κουτετυφαμεν γαρ δια του ˉα το πρωτον προσωπον των πλη θυντικων του
οριστικου και τετυφεναι δια του ˉεεν τοις εις ˉω μεμαθηκαμεν. Ἰστεον δε οτι το
ειναι το επι του υπαρχειν ωφειλεν ειναι εναι δια του ˉε και ου δια της ˉεˉι
διφθογγου, επειδη το πρωτον προσωπον των πληθυντικων του ιδιου οριστικου,
φημι δη του ειμι, εμεν εστιν, οπερ κατα πλεονασμον του ˉς γινεται εσμεν. Ἔστιν ουν
ειπειν, οτι ευρηται και ειμεν δια της ˉεˉι διφθογγου κατα πλεονασμον του ˉι, <οιον>
<Η 231> ημεις δ' ειμεν τοιοι· ουκ ατοπον ουν εκ του ειμεν του δια της ˉεˉι διφθογγου
γενεσθαι το ειναι το επι του υπαρχειν δια της ˉεˉι διφθογγου· το δε ειναι
απαρεμφατον το επι του πορευθηναι (εξ ου το απειναι) και αυτο δια της ˉεˉι
 

212
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διφθογγου εχει την παραληγουσαν, οφειλον δια του ˉι ειναι προς το ιμεν πρωτον
προσωπον των πληθυντικων του ιδιου οριστικου· ειρηκαμεν γαρ, οτι τα μεν ενικα
<του ειμι> του σημαι νοντος το πορευομαι δια της ˉεˉι διφθογγου γραφονται, τα δε
δυικα και τα πληθυντικα δια του ˉι.
Τουτων ουτως εχοντων φησιν ο τεχνικος ετερον κανονα, κανονιζων τα
ενεργητικα απαρεμφατα του ενεστωτος και παρατατικου των εις ˉμˉι· παν
οριστικον πληθυντικον ενεργητικον των εις ˉμˉι χρονου ενεστωτος τροπηι της
ˉμˉηˉν εις ˉνˉαˉι ποιει το απαρεμφα τον, οιον τιθεμεν τιθεναι. Παρακειμενου και
υπερσυντελικου. Τεθεικεναι. Ὥσπερ εν τοις εις ˉω οριστικοις ο ενεργητικος
παρακειμενος κατα το τριτον αυτου προσωπον προσλαμβανων την ˉνˉαˉι το
απαρεμφατον ποιει, ουτω και εν τοις εις ˉμˉι γινεται· μεσου δε απαρεμφατον ουκ
εστιν εν τοις εις ˉμˉι ευρειν, επειδη ουτε οριστικος μεσος παρακειμενος. Ἀοριστου
πρωτου ουκ εστιν ουδεμια κλισις μετα τα οριστικα. Ἤδη και εν τοις εις ˉω
μεμαθηκαμεν, οτι ο εθηκα <και> ο εδωκα και ο ηκα (σημαινει δε το επεμψα) πρωτοι
αοριστοι σεσημειων ται, και οτι μετα τα οριστικα ουκ εκλιθησαν· ουτε γαρ εις τας
λοιπας εγκλισεις κλινονται, δηλονοτι μετα την οριστικην, ουτε εις τας μετοχας.
Γινεται <δε> το απαρεμφατον του πρωτου αοριστου και εν τοις εις ˉμˉι ωσπερ εν
τοις εις ˉω απαραλλακτως· καθαπερ γαρ απο του ετυψα ορι στικου πρωτου αοριστου
γινεται το απαρεμφατον τυψαι, ουτως απο του εβησα και εστησα και εφησα
αοριστων γινονται τα απαρεμφατα 360 στησαι και βησαι και φησαι· ουτοι γαρ οι
αοριστοι ουχ ημαρτηνται, ωσπερ ο εδωκα και ο εθηκα και ο ηκα. Ἀοριστου δευτερου.
Θειναι. Λεγει ο τεχνικος, οτι αναλογως μεν τηι μετοχηι εις ˉς ουσηι οξυτονωι, οιον θεις
<και> εις, <θειναι και> ειναι εστι το απαρεμφατον· εδει μεντοι αυτο θηναι <και ηναι>
γενεσθαι δια του ˉη, το γαρ τριτον προσωπον του δευτερου αοριστου του ενεργη
τικου προσθεσει της ˉνˉαˉι και συστοληι της αρχουσης το απαρεμφατον ποιει, οιον
εστη στηναι, εβη βηναι, εγνω γνωναι· αλλ' εμαθομεν, οτι ημαρτηται το θειναι
δουναι ειναι. Μελλοντος πρωτου. Θησειν. Ὥσπερ επι των εις ˉω το απαρεμφατον
ενεργητικον του πρωτου μελλοντος κανονιζεται απο του τριτου προσωπου των
ενικων προσθεσει του ˉν, οιον τυψει τυψειν, ουτω και επι των εις ˉμˉι
απαραλλακτως. ∆ευτερου μελλοντος ενεργητικου απαρεμφατον εν τοις εις ˉμˉι ουκ
εστιν, επειδη ουδε οριστικος δευτερος μελλων ενεργητικος εστιν εν τοις εις ˉμˉι.
Ἀπαρεμφατα παθητικα.Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Τιθεσθαι. Ἐμαθομεν οτι
παν τριτον προσωπον παθητικον η μεσον, εχον το ˉτ κλιτικον, τρεπον την εσχατην
εις ˉθˉαˉι και την κατ' αρχας κλιτικην εκτασιν συστελλον το απαρεμφατον ποιει·
και ει μεν καθαριευει το ˉτ, και το ˉς προσλαμβανει, ει δε συμφωνωι παραληγοιτο,
τηρει το συμφωνον, χωρις ει μη πω ψιλον ειη, τοτε γαρ δι' ασυνταξιαν εις το
αντιστοιχον <το> δασυ τρεπεται. Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Τεθεισθαι. Ἀπο
του τεθειται γεγονε τεθεισθαι, ωσπερ απο του πεποιηται πεποιησθαι· διατι δε
καταβιβαζει τον τονον, εν τοις εις ˉω μεμαθηκαμεν. Ἀοριστου πρωτου. Τεθηναι. Ἀπο
του ετεθη γεγονε τεθηναι· εις ˉς γαρ εστι μετ' οξειας τασεως η μετοχη, οιον τεθεις,
και ευλογως εις ˉνˉαˉι ποιει το απαρεμφατον. Ἰστεον δε οτι εν τοις εις ˉμˉι ουκ
εστιν απαρεμφατον δευτερου παθητικου αοριστου, επειδη ουτε οριστι κος ευρισκεται
παθητικος δευτερος αοριστος εν τοις εις ˉμˉι δι' ην εγνω μεν αιτιαν. Μεσου
αοριστου <δευτερου>. Θεσθαι. Ἀπο του εθετο γεγονε θεσθαι, ωσπερ απο του ελαβετο
λαβεσθαι. Ἰστεον δε οτι παρελιπεν ο 361 τεχνικος το απαρεμφατον του πρωτου
μεσου αοριστου, το γαρ θεσθαι δευτερου μεσου αοριστου εστιν· εστιν ουν το
απαρεμφατον του πρωτου μεσου αοριστου απο του εστησατο στησασθαι, ωσπερ απο
του εποιησατο ποιησασθαι· ο γαρ εθηκαμην πρωτος μεσος αοριστος ουκ εχει
απαρεμφατον· εμαθομεν γαρ εν τοις προλαβουσιν, οτι το εθηκα εδωκα ηκα (ο
 

213
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

σημαινει το επεμψα) ου κλινονται μετα τα οριστικα· ουτε γαρ εις τας λοιπας
εγκλισεις κλινονται μετα την οριστικην, ουτε εις τας μετοχας. Μελλοντος πρωτου
παθητικου. Τεθησεσθαι. Ἀπο του τεθη σεται γεγονε τεθησεσθαι, ωσπερ απο του
τυφθησεται τυφθησεσθαι. ∆ευτερου μελλοντος παθητικου εν τοις εις ˉμˉι ουκ εστιν
απαρεμφατον, διοτι ουδε οριστικος ευρισκεται παθητικος δευτερος μελλων εν τοις
εις ˉμˉι, ως εγνωμεν. Μεσου μελλοντος πρωτου. Θησεσθαι. Ἀπο του θησεται γεγονε
το απαρεμφατον θησεσθαι. Ἰστεον δε οτι μεσου δευτερου μελλοντος εν τοις εις ˉμˉι
ουκ εστιν απαρεμφατον, επει ουδε οριστικος μεσος δευτερος μελλων ευρισκεται εν
τοις εις ˉμˉι. Μετ' ολιγον μελλοντος. Τεθεισεσθαι. Ἀπο του τεθεισεται γεγονε
τεθεισεσθαι· ιστεον δε οτι συνεπεσον ενταυθα κατα <την> φωνην το απαρεμφατον
του παθητικου πρωτου μελλοντος και το απαρεμφα τον του μετ' ολιγον μελλοντος,
αλλα κατα την γραφην διαστελλονται. Προστακτικα ενεργητικα.Χρονου ενεστωτος
και παρατατικου. Τιθετι.
Ἰστεον οτι τα προστακτικα των εις ˉμˉι του ενεστωτος και παρατατικου
διχως κανονι ζονται· κανονιζονται γαρ εκ του παρατατικου τωι κοινωι λογωι,
τουτεστιν ωσπερ τα εις ˉω, του τριτου προσωπου την εν αρχαις κλιτικην εκτασιν
αποβαλλοντα, οιον ετιθει τιθει συ, ιστη συ, επιμπλη πιμπλη συ· γινονται δε και τωι
λογωι της μετοχης εις ˉθˉι· καθολου γαρ πασα μετοχη εις ˉς ληγουσα μετ' οξειας
τασεως δια του ˉνˉτ κλινομενη εις ˉθˉι ποιει το προστακτικον, οιον ετυφθη τυφθεις
τυφθεντος τυφθηθι, και δια την επαλληλιαν των δασεων κατα μεταθεσιν του ˉθ εις
το ˉτ τυφθητι. Τα δε εις ˉμˉι κατα τον ενεστωτα και παρατατικον και συστελλουσι
την παρα ληγουσαν εν τοις προστακτικοις προς την παραληγουσαν του πρωτου
προσωπου των πληθυντικων του ιδιου οριστικου, οιον ιστας ισταντος ισταμεν
ισταθι, διδους διδοντος διδομεν διδοθι· το γαρ παρα τωι ποιητηι <γ 380> διδωθι δε μοι
κλεος εσθλον ποιητικως εξετεινε το ˉο εις το ˉω· προσκειται κατα τον ενεστωτα και
παρατατικον δια τον δευ 362 τερον αοριστον· τα γαρ προστακτικα των εις ˉμˉι του
δευτερου αοριστου ου συστελλουσι την παραληγουσαν των πληθυντικων, οιον στας
σταντος εστημεν στηθι, βας βαντος εβημεν βηθι, γνους γνοντος εγνωμεν γνωθι·
σεσημειωται το δος θες ες (ο σημαινει το πεμψον και απολυσον, εξ ου το αφες και
προες), οτι ταυτα εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως δια του ˉνˉτ
κλινομενην, οιον δους δοντος, θεις θεντος, εις εντος (εξ ου το αφεις αφεντος), ουκ
εχουσιν εις ˉθˉι το προστακτικον, δος γαρ και θες και ες τα προστακτικα τουτων· το
δε ες, ως ειρηται, σημαινει το πεμψον, ως παρα τωι ποιητηι <Α 127> αλλα συ μεν νυν
τηνδε θεωι προες. Τουτων ουτως εχοντων το ιθι, ο σημαινει το πορευου, οιον <Α 32>
αλλ' ιθι, μη μ' ερεθιζε, σαωτερος ως κε νεηαι, απο του ειμι του σημαινοντος το
πορευομαι γεγονεν· εστι γαρ ιμεν το πληθυντικον δια του ˉι, ως εν τοις προλαβουσιν
εμαθομεν, και λοιπον εκειθεν το προστακτικον τροπηι της ˉμˉεˉν εις ˉθˉι γεγονεν
ιθι, ωσπερ ιστα μεν ισταθι, διδομεν διδοθι. Το δε ισθι το σημαινον το υπαρχε γεγονεν
ουτως· εστιν ειμι, ο σημαινει το υπαρχω, τουτου το πληθυντικον εμεν, οπερ κατα
πλεονασμον του ˉς γινεται εσμεν· απο του εμεν αναλογως γεγονε το προστακτικον
εθι, και πλεονασαντος του ˉς ετραπη το ˉε εις το ˉι και γεγονεν ισθι (αντι του
υπαρχε), ωσπερ επι του εχω πλεονα σαντος του ˉς τρεπεται το ˉε εις το ˉι και γινεται
ισχω· πολλακις γαρ πλεοναζοντος συμφωνου τρεπεται το ˉε εις ˉι, ωσπερ επι του
μενω μιμνω, τεκω τικτω· τουτο δε το ισθι το σημαινον το υπαρχε κατα το τριτον
προσωπον το οφειλομενον ˉε αναδεχεται και γινεται εστω. Το δε ισθι το σημαινον
το γινωσκε γεγονεν ουτως· ωσπερ απο του ιστημι γεγονεν ισταμεν και ισταθι, ουτω
και απο του ισημι του σημαινοντος το γινωσκω, οπερ δωρικως γινεται ισαμι, ως
δηλοι ο Θεοκριτος λεγων <5, 119> καλως μαλα, τουτο γ' ισαμι, και γινεται το
πληθυντικον ισαμεν και κατα συγκοπην του ˉα ισμεν· εκ δε τουτου γινεται το προσ
 

214
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τακτικον ισαθι και κατα συγκοπην του ˉα ισθι, και λοιπον τροπηι του ˉθˉι εις ˉτˉω
το τριτον ιστω. Τιθετω. Ειρηται οτι τα εις ˉθˉι προστακτικα τροπηι του ˉθˉι εις ˉτˉω
το τριτον προσωπον ποιουσιν, οιον διδοθι διδοτω, γνωθι γνωτω, ιθι ιτω, βηθι βητω,
στηθι στητω· ουτως ουν και τιθετι τιθετω, το γαρ ˉτ ενταυθα δυναμει ˉθ εστιν.
Τιθετον, τιθετων· τιθετε, τιθε τωσαν· ειρηται. 363 Παρακειμενου και
υπερσυντελικου. Τεθεικε, τεθεικετω· τεθεικετον, τεθεικετων· τεθεικετε,
τεθεικετωσαν. Ἀοριστου πρωτου και μελλοντος. Ἰστεον οτι ωσπερ απο του ετυψα
γεγονε τυψον, ουτω και απο του εθηκα ωφειλε γενεσθαι θηκον, αλλ', ως εμαθομεν,
το εθηκα εδωκα ηκα μετα τα οριστικα ου κλινονται· κλινομεν ουν αντ' αυτου το
στησον, στησατω· στησα τον, στησατων· στησατε, στησατωσαν. Ἀοριστου
<δευτερου>. Θες, θετω. Ἰστεον οτι ο <δευτερος αοριστος> εχων την μετοχην εις ˉς
μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην, οιον θεις θεντος, εις ˉθˉι ωφειλεν
εχειν το προστακτικον· αλλ' εμαθομεν, οτι σεσημειωται και αυτο και το δος και το
ες· ταυτα γαρ μετ' οξειας τασεως εχουσι την μετοχην εις ˉς και δια του ˉνˉτ κλινο
μενην, οιον δους δοντος, εις εντος (εξ ου το αφεις αφεντος), <και ουκ εχουσιν εις
ˉθˉι το προστακτικον>. ∆ει δε γινωσκειν, οτι αοριστον μονον λεγομεν ενταυθα, ου
μην αοριστον και μελλοντα, επειδη, ως εμαθομεν, ουκ εστιν εν τοις εις ˉμˉι
δευτερος μελλων οριστικος ενεργητικος. Θετον, θετων· θετε, θετωσαν. Προστακτικα
παθητικα.Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Τιθεσο. Ἰστεον οτι απο του δευτερου
προσωπου του παθητικου παρατατικου γεγονε κατα αποβολην της εν αρχηι κλιτικης
εκτασεως, οιον ιστασο ιστασο, εδιδοσο διδοσο. Τιθεσθω· τιθεσθον, τιθεσθων· τιθεσθε,
τιθεσθωσαν. Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Τεθεισο· απο του ετε θεισο γεγονε
τεθεισο. Τεθεισθω· τεθεισθον, τεθεισθων· τεθεισθε, τεθεισθωσαν. Ἀοριστου πρωτου
και μελλοντος. Τεθητι. Ἔστιν ετεθην, και η μετοχη τεθεις τεθεντος εις ˉς μετ' οξειας
τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενη, και γινεται το προστακτικον εις ˉθˉι, αλλα δια
την επαλληλιαν των δασεων τεθητι, τραπεντος του ˉθ εις ˉτ. Ἰστεον δε οτι εν τοις
εις ˉμˉι προστακτικον δευτερου αοριστου παθητικου και δευτερου μελλοντος ουκ
εστιν, επειδη ουτε οριστικος εστιν, ως εμαθομεν. Τεθητω· τεθη τον, τεθητων· τεθητε,
τεθητωσαν. Μεσου αοριστου δευτερου. Θου. Ἐμαθομεν ανωτερω, οτι το δευτερον
προσωπον του εθεμην διχως λεγεται· λεγεται γαρ εθεσο και 364 εθου κατα αποβολην
<του ˉς> και κρασιν των φωνηεντων· εκ του ουν πεπονθοτος, φημι δη του εθου,
γινεται το προστακτικον κατα αποβολην της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως θου (εξ ου
το καταθου και παραθου)· φημι γαρ εκ του εθεσο μη γενεσθαι το προστακτικον.
Ἰστεον δε οτι το θου δευτερου μεσου αοριστου εστι προστακτικον, ου μην και
μελλοντος· εν γαρ τοις εις ˉμˉι ουκ εστιν, ως εμαθομεν, δευτερος μεσος μελλων
οριστικος· οριστικου δε μη οντος ουτε προστακτικον εστιν. Το δε προσ τακτικον του
πρωτου αοριστου και μελλοντος ου παρεθετο, επειδη, ως εμαθομεν, το εθηκα
ωσαυτως δε και το εδωκα και ηκα (ο σημαινει το επεμψα) μετα τα οριστικα ου
κλινονται· ουτε γαρ εις τας μετοχας κλι νονται ουτε εις τας λοιπας εγκλισεις· το
μεντοι εστησαμην δυναται κατα αναλογιαν εχειν το προστακτικον το στησαι συ,
ωσπερ το εποιησα μην ποιησαι συ. Θεσθω· θεσθον, θεσθων· θεσθε, θεσθωσαν.
Ευκτικα ενεργητικα.Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Τιθειην. Ειρηται οτι τα
εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην εις ˉηˉν
καθαρον εχουσι το ευκτικον, <οιον> τιθεις τιθεντος τιθειην και ιστας ισταντος
ισταιην <και> δους δοντος δοιην και στας σταντος σταιην και φας φαντος φαιην και
βας βαντος βαιην και γνους γνοντος γνοιην· πως δε κανονιζονται, <εν τοις
προλαβουσιν εμαθομεν>· ειπομεν <δε> και περι των ευκτικων της τεταρτης συζυγιας
των εις ˉμˉι, οτι ταυτα ου παραληγονται διφθογγωι, ζευγνυην <γαρ> και πηγνυην
χωρις του ˉι. Ἀπορουσι δε τινες λεγοντες, ει αρα το ˉο δια της προσ θηκης του ˉυ
 

215
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

πεφυκε μεγεθυνεσθαι, οιον τυπτοντος τυπτουσα, διατι επι του δοντος δοιην και
γνοντος γνοιην το ˉι προσηλθε και ου το ˉυ. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι δια τουτο
προσηλθε το ˉι και ου το ˉυ, επειδη τα ευκτικα διφθογγωι θελουσι παραληγεσθαι τηι
μετα του ˉι, οιον τυπτοιμι ισταιην τυφθειην· ουτως ουν και δοιην και γνοιην δια
διφθογγου της μετα του ˉι. Τιθειης, τιθειη· τιθειητον, τιθειητην· τιθειημεν, τιθειητε,
τιθειησαν· ειρηται. Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Τεθεικοιμι. Ὥσπερ απο του
τετυφοτος γεγονε τετυφοιμι, ουτω και απο του τεθεικοτος τεθεικοιμι. Ἰστεον <δε>
οτι <ει> και εις ˉς μετ' οξειας τασεως εστιν η μετοχη, 365 αλλ' ου κλινεται δια του
ˉνˉτ, ινα γενηται εις ˉηˉν καθαρον το ευκτικον. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι εν
τοις προλαβουσιν εμαθομεν, ως η μεν αναλογια απαιτει το τεθηκα δια του ˉη
γραφεσθαι, θησω γαρ ο μελλων δια του ˉη, επεκρατησε δε κατα Βοιωτους δια της
ˉεˉι διφθογγου γραφεσθαι. Τεθεικοις, τεθεικοι· τεθεικοιτον, τεθεικοιτην·
τεθεικοιμεν, τεθεικοιτε, τεθεικοιεν· ειρηται. Ἀοριστου πρωτου. Ἰστεον οτι κατα
αναλογιαν το εθηκα ωφειλε ποιησαι το ευκτικον θηκαιμι, ωσπερ το ετυψα τυψαιμι·
αλλ', ως εμα θομεν, το εθηκα εδωκα ηκα (ο σημαινει το επεμψα) μετα τα οριστικα ου
κλινονται· ουτε γαρ εις <τας> μετοχας κλινονται ουτε εις τας λοιπας εγκλισεις·
κλινομεν ουν αντ' αυτου το στησαιμι, στησαις, στησαι· στησαιτον, στησαιτην·
στησαιμεν, στησαιτε, στη σαιεν· ειρηται. Ἀοριστου δευτερου. Θειην. Ἰστεον οτι
ωσπερ απο του τυφθεις τυφθεντος γεγονε τυφθειην, ουτω και απο του θεις θεντος
γεγονε θειην, και απο του στας σταντος γεγονε σταιην, και απο του δους δοντος
γινεται δοιην, και κατ' εκτασιν του ˉο <εις ˉω> δυην προσγραφο μενου του ˉι,
<οιον> <Π 88> δυη κυδος αρεσθαι. Θειης, θειη· θειητον, θειητην· θειημεν, θειητε,
θειησαν. Μελλοντος πρωτου. Θησοιμι. Ἰστεον οτι ωσπερ απο του τυψων τυψοντος
γινεται το ευκτικον τυψοιμι, ουτω και απο του θησων θησοντος γινεται το ευκτικον
θησοιμι. ∆ει δε και τουτο γινωσκειν, οτι εν τοις ευκτικοις ουκ επιλιμπανει ο μελλων
του τιθημι, θησοιμι γαρ εστιν, ωσπερ επιλιμπανει εν τοις προστακτικοις και εν τοις
υποτακτι κοις· ουτε γαρ θηκον λεγομεν ουτε εαν θηκω, και τουτο ευλογως· και γαρ
εν μεν τοις ευκτικοις ου συνεζευκται τωι αοριστωι ο μελλων, ινα του αοριστου
επιλιμπανοντος συνεπιλειψηι και ο μελλων, εν δε τοις προσ τακτικοις και τοις
υποτακτικοις ο αοριστος και ο μελλων συνεζευγμενοι εισιν· και λοιπον του εθηκα
επιλιμπανοντος και μη δυναμενου κλινεσθαι μετα τα οριστικα, συνεπιλιμπανουσι
και οι συνεζευγμενοι αυτωι μελ λοντες. Θησοις, θησοι· θησοιτον, θησοιτην· θησοιμεν,
θησοιτε, θησοιεν. Ευκτικα παθητικα. Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Τιθειμην.
Ἰστεον οτι απο του ετιθεμην γεγονε τιθειμην, αποβοληι της εν αρχηι κλιτικης
εκτασεως και του ˉι προ του ˉμ προσελθοντος, και παλιν απο του ισταμην ισταιμην
και απο του εδιδομην διδοιμην· τον δε κανονα εν τοις εις ˉω 366 ειρηκαμεν. ∆ει δε
γινωσκειν, οτι τα ευκτικα της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι ουκ εχουσι προ του ˉμ
το ˉι, ζευγνυμην γαρ και πηγνυμην χωρις του ˉι, επειδη ουδεποτε μετα την ˉυˉι
διφθογγον συμφωνον ευρισκεται επιφερομενον, οιον αιθυια. Τιθειο, τιθειτο·
τιθειμεθον, τιθεισθον, τιθεισθην· τιθειμεθα, τιθεισθε, τιθειντο. Παρακειμενου και
υπερσυντελικου. Τεθειμην. Ἀπο του τεθεμαι γεγονε τεθειμην· τεθειο, τεθειτο·
τεθειμεθον, τεθεισθον, τεθεισθην· τεθειμεθα, τεθεισθε, τεθειντο. Ἀοριστου πρωτου.
Τεθειην. Ὥσπερ απο του τυφθεις τυφθεντος γεγονε τυφθειην, ουτω και απο του
<τεθεις> τεθεντος γεγονε τεθειην· τεθειης, τεθειη· τεθειητον, τεθειητην· τεθειημεν,
τεθειητε, τεθειησαν. Μεσου αοριστου δευτερου. Θειμην. Ἀπο του εθεμην γεγονε
θειμην το ευκτικον· θειο, θειτο· θειμεθον, θεισθον, θεισθην· θειμεθα, θεισθε, θειντο.
Ὑποτακτικα ενεργητικα.Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Ἐαν τιθω. Ειρηται οτι
τα εχοντα την μετοχην εις ˉς μετ' οξειας τασεως και δια του ˉνˉτ κλινομενην εις ˉω
μετα περισπωμενου τονου εχουσι το υποτακτικον, <οιον> τιθεις τιθεντος εαν τιθω.
 

216
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

∆ει δε γινωσκειν, οτι τα υποτακτικα του ενεστωτος και παρατατικου των εις ˉμˉι
ομοφωνουσι τοις ιδιοις πρωτοτυποις, οιον τιθω εαν τιθω. Ἰστεον δε οτι η τεταρτη
συζυγια <των εις ˉμˉι> ουκ εχει υποτακτικα, και την αιτιαν εν τοις εις ˉω ειρηκαμεν.
Φησι δε ο τεχνικος, οτι τα δευτερα και τριτα προσωπα των εις ˉμˉι, επι του
ενεστωτος και παρατατικου δηλονοτι, επι μεν της πρωτης συζυγιας δια του ˉη και ˉι
εκφερονται, οιον εαν τιθω εαν τιθηις εαν τιθηι, επι δε της δευτερας δια της ˉαι
διφθογγου, προσγραφομενου μεν του ˉι μη συνεκφωνουμενου δε, οιον εαν ιστω εαν
ισταις εαν ισται, επι δε της τριτης δια της ˉωι διφθογγου, οιον <εαν διδω> εαν διδωις
εαν διδωι, ως και Ευριπιδης <ορεστ. 685> δυναμιν ην διδωι θεος· ταυτα δε παντα
ακριβως ειρηνται εν τοις εις ˉω. Ἐαν τιθηις, εαν τιθηι· εαν τιθητον, εαν τιθητον· εαν
τιθωμεν, εαν τιθητε, εαν τιθωσιν. Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Ἐαν τεθεικω·
προδηλος η κλισις. 367 Ἀοριστου πρωτου και μελλοντος. Ἰστεον οτι ωσπερ απο του
ετυψα γινεται εαν τυψω, ουτω και απο του εθηκα εδει γενεσθαι εαν θηκω· αλλ', ως
πολλακις ειρηται, το εθηκα εδωκα ηκα ου κλινονται μετα τα οριστικα· του ουν
αοριστου κωλυομενου κλινεσθαι ενταυθα, εικοτως και ο μελλων κωλυεται εχειν
υποτακτικα, επειδη συνηνωμενος εστι τωι αοριστωι· εν γαρ τοις υποτακτικοις ο
αοριστος και ο μελλων ομου εισιν· κλινομεν ουν αντ' αυτου το εαν στησω· ειρηται.
Ἀοριστου δευτερου. Ἐαν θω. Ἰστεον οτι ωσπερ απο του τυφθεις τυφθεντος γινεται
εαν τυφθω, ουτω και απο του θεις θεντος γινεται εαν θω. ∆ει δε γινωσκειν, οτι επι
των υποτακτικων του δευτερου αοριστου των εις ˉμˉι τα δευτερα και τριτα
προσωπα επι μεν της πρωτης και δευτερας συζυγιας δια του ˉη και ˉι εκφερονται,
οιον <εαν θηις εαν θηι>, εαν στηις εαν στηι, επι δε της τριτης δια της ˉωι διφθογγου,
<οιον> εαν δωις εαν δωι, εαν γνωις εαν γνωι, <οιον> <Α 411> γνωι δ<ε και> Ἀτρειδης
ευρυκρειων Ἀγαμεμνων. ∆ει δε γινωσκειν, οτι αοριστον δευτερον μονον λεγομεν
και ου μελλοντα δευτερον, επειδη δευτερος μελλων ουκ εστιν εν τοις οριστικοις.
Ὑποτακτικα παθητικα.Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Ἐαν τιθωμαι. Ἰστεον οτι
απο του ετιθεμην γεγονεν εαν τιθωμαι, τροπηι της εσχατης εις ˉμˉαˉι και του
παραληγοντος φωνηεντος εις ˉω και αποβοληι της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως· τον
δε κανονα ειρηκαμεν εν τοις εις ˉω. ∆ει δε γινωσκειν, οτι τα εις ˉμˉι κατα τον
ενεστωτα των υποτακτικων παθητικων προπερισπωνται, οιον εαν τιθωμαι, εαν
διδωμαι, χωρις ει μη πω ευρεθηι το ενεργητικον εν χρησει· εαν γαρ μη ευρεθηι το
<ενεργητικον> υποτακτικον εν χρησει, τοτε το παθητικον προπαροξυνεται, οιον εαν
δυνωμαι, εαν κρεμωμαι· ουκ εστι γαρ το δυνημι και το κρεμημι εν χρησει· περι δε
των δευτερων και τριτων προσωπων ειρηται εν τοις εις ˉω. Ἐαν τιθηι, εαν τιθηται·
εαν τιθωμεθον, εαν τιθησθον, εαν τιθησθον· εαν τιθωμεθα, εαν τιθησθε, εαν
τιθωνται. Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Ἐαν τεθωμαι. Ἰστεον οτι απο του
τεθειμαι παθητικου παρακειμενου γινεται το υποτακτικον τροπηι της παραληγουσης
εις ˉω εαν τεθωμαι. Ὁ μεντοι Ἀπολλωνιος ουχ ουτω κανονιζει, αλλα φησιν απο του
ενεργητικου υποτακτικου γινεσθαι προσθεσει της ˉμˉαˉι, οιον απο του εαν τεθεικω
εαν τεθεικωμαι, 368 και απο του εαν δεδωκω εαν δεδωκωμαι. Ἐλεγχει δε αυτον ο
Ἡρωδιανος λεγων, οτι ου καλως δοξαζει· ουδε γαρ, φησιν, ευρηται παντελως εν
χρησει το εαν τεθεικωμαι και εαν δεδωκωμαι, αλλ' εαν τεθωμαι και εαν δεδωμαι·
αλλως τε <δε> ει υπηρχεν αληθης ο λογος του Ἀπολλωνιου, και απο των
υποτακτικων ενεργητικων του παρακειμενου και υπερσυντελικου εγινετο το
υποτακτικον παθητικον προσθεσει της ˉμˉαˉι, ωφειλεν εαν τετυφωμαι ειναι, και μη
αναπληρουσθαι δια μετοχης δια το τον τετυμμαι παθητικον παρακειμενον εχειν προ
του ˉμ συμφωνον, και παλιν εαν μεμνηκωμαι ωφειλεν ειναι και ουχι εαν μεμνωμαι
απο του μεμνημαι. Ἐαν τεθηι, εαν τεθηται· εαν τεθωμεθοντεθησθοντεθησθον· εαν
τεθωμεθατεθησθετεθωνται. Ἀοριστου πρωτου και μελλοντος. Ἐαν τεθω. Ἰστεον οτι
 

217
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

απο του τεθεις τεθεντος γεγονεν εαν τεθω· εαν τεθηις, <εαν τεθηι>· εαν
τεθητοντεθητον· εαν τεθωμεντεθητετεθωσιν· ειρηται. Μεσου αοριστου <δευτερου>
και μελλοντος. Ἐαν θωμαι. Ἰστεον οτι απο του εθεμην γεγονεν εαν θωμαι, τροπηι
της εσχατης εις ˉμˉαˉι και του εν τηι παραληγουσηι φωνηεντος εις ˉω και αποβοληι
της εν αρχηι κλιτικης εκτασεως. ∆ει δε γινωσκειν, οτι μεσου αοριστου μονον
ωφειλεν ειπειν, ου μην και μελλοντος, επειδη δευτερος μεσος μελλων ουκ εστιν, ως
ειρηται. Παρελιπε δε ο τεχνικος το υποτακτικον του πρωτου μεσου αοριστου και
μελλοντος, επειδη, ως πολλακις ειρηται, το εθηκα εδωκα ηκα ημαρτηται· αντ' αυτου
δε κλινεται το εαν στησωμαι. Ἐαν θηι, εαν θηται· εαν θωμεθονθησθονθησθον· εαν
θωμεθαθησθεθωνται· ειρηται. Μετοχαι ενεργητικαι.Χρονου ενεστωτος και
παρατατικου. Τιθεις. Ειρηται οτι παν ρημα οριστικον εις ˉν ληγον μετα φυσικης
μακρας, μη εχον το ˉμ κλιτικον, εις ˉς μετ' οξειας τασεως εχει την μετοχην. Ἰστεον
δε οτι εν τοις εις ˉμˉι κατα τον ενεστωτα και παρατατικον και τον δευτερον
αοριστον τον ενεργητικον επι μεν της πρωτης συζυγιας δια της ˉεˉι διφθογγου
εκφερεται η μετοχη, οιον ετιθην τιθεις, ιην (το επεμπον) ιεις και αφιεις, ην (επι του
αυτου σημαινομενου) εις και αφεις· επι δε της δευτερας συζυγιας εις ˉαˉς εστιν η
μετοχη δι' εκτεταμενου του ˉα, οιον ιστην ιστας, 369 εστην στας, επτην πτας· επι δε
της τριτης συζυγιας εις ˉοˉυˉς εστιν η μετοχη, οιον εδιδων διδους, ηλων αλους· επι
δε της τεταρτης συζυγιας εις ˉυˉς εστιν η μετοχη δι' εκτεταμενου του ˉυ, <οιον>
εδυν δυς και υποδυς. Ευλογως δε επι της πρωτης συζυγιας των εις ˉμˉι δια
διφθογγου εστιν η μετοχη, επειδη και η εντελεια του πρωτοτυπου το ˉε εχει, οιον
τιθεω, το δε ˉε δια της προσθηκης του ˉι πεφυκε μεγεθυνεσθαι, οιον τυφθεντος
τυφθεισα· ουκ ηδυνατο γαρ το ˉη του ιδιου οριστικου, φημι δη του τιθημι, φυλαξαι
και γενεσθαι εις ˉηˉς δια του ˉη, επειδη θελουσιν εχειν αι μετοχαι καταληξιν
αρμοζουσαν τριγενεσι και κλισιν την δια του ˉνˉτ· εις ˉηˉς δε ουκ εχομεν ονοματα,
φημι δη δια του ˉη, κλινομενα δια του ˉνˉτ και ποιουντα τριγενειαν, αλλα και αυτα
τα δια του ˉτˉοˉς κλινομενα ουκ εχουσι τριγενειαν, οιον λεβης λεβητος· τα γαρ
<εις> ˉηˉς δια του ˉεˉοˉς κλινομενα εχουσι μεν τριγενειαν, οιον ο ευσεβης η
ευσεβης το ευσεβες, ουκ εχουσι δε κλισιν αρμοζουσαν μετοχαις, φημι δη την δια του
ˉνˉτ· τα γαρ εις ˉηˉς ουδεποτε κλινονται δια του ˉνˉτ· το γαρ φθογγης φθογγηντος
και τιμης τιμηντος πεπονθοτα εισιν.
Ἡ δε δευτερα συζυγια εικοτως δια του ˉα εχει την μετοχην, οιον ιστημι
ιστας, επειδη η εντελεια του πρωτοτυπου το ˉα εχει, εχομεν δε και εις ˉαˉς ονοματα
κλινομενα δια του ˉνˉτ και ποιουντα τριγενειαν, οιον απας απαντος απασα απαν.
Περι δε της μετοχης της τριτης συζυγιας των εις ˉμˉι λεγομεν, οτι δια τουτο ουκ
εφυλαξε το ˉω του διδωμι, επειδη ουκ εχομεν εις ˉωˉς ονοματα κλινομενα δια του
ˉτˉοˉς και ποιουντα τριγενειαν, οιον ιδρως ιδρωτος· οθεν και την μετοχην του
παρακειμενου και υπερσυντελικου εδειξαμεν αναγκηι εις ˉωˉς γενομενην, επειδη εκ
του υποτακτικου εγενετο του εαν τετυφω· μη δυναμενη ουν η μετοχη της τριτης
συζυγιας των εις ˉμˉι γενεσθαι εις ˉωˉς, εφυλαξε το ˉο το υπαρχον εν τηι εντελειαι
του πρωτοτυπου, φημι δη του διδοω, και προσελαβε το ˉυ και εγενετο δια της ˉοˉυ
διφθογγου διδους· το γαρ ˉο δια της προσθηκης του ˉυ πεφυκε μεγεθυνεσθαι, οιον
τυπτοντος τυπτουσα. Ἡ δε μετοχη της τεταρτης συζυγιας των εις ˉμˉι εικοτως εχει
το ˉυ εκτεταμενον, επειδη και το πρωτοτυπον εχει αυτο. Ἄξιον δε εστι ζητησαι, ει
αρα τα εις ˉοˉυˉς και τα εις ˉυˉς ονοματα ου κλινονται δια του ˉνˉτ, πλην του
οδους οδοντος, οιον βους βοος, ηδυς ηδεοςτο γαρ πλακους πλακουντος και Σιμους
Σιμουντος πεπονθοτα εισιν, απο γαρ του πλακοεις και Σιμοεις γεγονασινπως αι εις
ˉοˉυˉς και εις ˉυˉς μετοχαι εκλιθησαν δια του ˉνˉτ, οιον διδους διδοντος, πηγνυς
πηγνυντος. Ἔστιν ουν ειπειν, οτι κατα συνεκδρομην εγενοντο 370 των αλλων
 

218
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μετοχων, επειδη πασα μετοχη περιττοσυλλαβως κλινομενη δια του ˉνˉτ κλινεται,
χωρις των εις ˉωˉς μετοχων του παρακειμενου και υπερσυντελικου· αυται γαρ δια
καθαρου του ˉτˉοˉς κλινονται, και η αιτια ειρηται εν τοις εις ˉω. Τιθεισα, τιθεν·
ειρηται. Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Τεθεικως, τεθεικυια, τεθεικος. Ἰστεον
οτι ωσπερ απο του τετυφα γινεται τετυφως τετυφυια τετυφος, ουτω και απο του
τεθεικα γινεται τεθεικως τεθεικυια τεθεικος. Ἀοριστου πρωτου. Ἰστεον οτι ωσπερ
απο του εποιησα γινεται ποιησας, ουτω και απο του εθηκα ωφειλε γενεσθαι θηκας·
αλλ', ως ειρηται πολλακις, το εθηκα εδωκα ηκα μετα τα οριστικα ου κλινονται ουτε
εις τας μετοχας ουτε εις τας λοιπας εγκλισεις· απο μεντοι του εστησα γινεται στησας
στησασα στησαν. Ἀοριστου δευτερου. Θεις, θεισα, θεν. Ἰστεον οτι ωσπερ απο του
ετιθην γινεται τιθεις τιθεισα τιθεν, ουτω και απο του εθην γεγονε θεις θεισα θεν.
Μελλοντος πρωτου. Θησων, θησουσα, θησον. Ἰστεον οτι ωσπερ απο του τυψω
γινεται τυψων τυψουσα τυψον, ουτω και απο του θησω γινεται θησων θησουσα
θησον. Μετοχαι παθητικαι.Χρονου ενεστωτος και παρατατικου. Τιθεμενος, τιθεμενη,
τιθεμενον. Ἰστεον οτι ωσπερ απο του τυπτομαι γινεται τυπτομενος τυπτομενη
τυπτομενον, ουτω και απο του τιθεμαι γινεται τιθεμενος τιθεμενη τιθεμενον.
Παρακειμενου και υπερσυντελικου. Τεθειμενος, τεθειμενη, τεθειμενον. Ἀοριστου
πρωτου. Τεθεις, τεθεισα, τεθεν· ωσπερ απο του ετυφθην γεγονε τυφθεις τυφθεισα
τυφθεν, ουτω και απο του ετεθην γεγονε τεθεις τεθεισα τεθεν. Μεσου αοριστου
δευτερου. Θεμενος, θεμενη, θεμενον· απο του εθεμην γεγονεν. Παρειασε δε ο
τεχνικος την μετοχην του πρωτου μεσου αοριστου, επειδη, ως πολλακις εμαθομεν,
το εδωκα εθηκα ηκα (ο σημαινει το επεμψα) μετα τα οριστικα ου κλινονται ουτε εις
τας μετοχας ουτε εις τας λοιπας εγκλισεις τας μετα τα οριστικα· απο 371 δε του
εθηκα εστιν εθηκαμην πρωτου μεσου αοριστου, και πως εχει κλιθηναι εις μετοχην;
απο μεντοι του εστησαμην γινεται στησαμενος, ωσπερ και απο του ετυψαμην
τυψαμενος. Μελλοντος πρωτου. Τεθησομενος, τεθησομενη, τεθησομενον· ωσπερ
απο του τυφθησομαι γεγονε τυφθησομενος τυφθησομενη τυφθησομενον, ουτω και
απο του τεθησομαι γεγονε τεθησομενος τεθησομενη τεθησομενον. Μεσου μελλοντος
πρωτου. Θησομενος, θησομενη, θησομενον· ωσπερ απο του τυψομαι γεγονε
τυψομενος τυψομενη τυψομενον, ουτω και απο του θησομαι γεγονε θησομενος
θησομενη θησομενον. Μετοχη δευτερου μεσου μελλοντος ουκ εστιν. Μετ' ολιγον
μελλοντος. Τεθεισομενος τεθεισομενη τεθεισομενον· ωσπερ απο του τετυψομαι
γεγονε τετυψομενος τετυψομενη τετυψομενον, ουτω και απο του τεθεισομαι γεγονε
τεθεισομενος τεθεισομενη τεθεισομενον.
 
 

 

219
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 


