COMMENTARIVS GEORGII CHOEROBOSCI.
Σχολια συν θεωι των μετρων απο φωνης Γεωργιου Χοιροβοσκου
γραμματικου του Βυζαντιου της οικουμενικης διδασκαλιας.
1. Ἰστεον οτι 20σκοπον20 εχει ο μετρικος περι μετρων διαλαβειν. του δε
μετρου ευρετης μεν εστιν ο Ἀπολ λων ηγουν η Πυθια η, ως τινες φασι, Φημονοη η
ιερεια της Πυθιας. ευρεθησαν ουν πρωτον τα μετρα εν τηι Πυθιαι, οτι αι μαντειαι και
οι χρησμοι εμμε τρως εδιδοντο, ειτα λοιπον εκ της Πυθιας εγνωσαν οι ποιηται.
Πατηρ δε και γενεσις των μετρων εστιν ο ρυθμος· διηκει γαρ καθολικωτερος ων ου
μονον εν τοις μετροις, αλλα και εν αλλοις τισιν· εστι γαρ ο ρυθμος εκτελου μενος
και απο των εν χαλκειοις σφυρων και απο ιπ που ποδων και κροτου χειρων και
λυρας και ετερων τινων. 178 Και κριτικη μετρων εστιν η ακοη· οθεν και τινες
οριζομενοι τι εστι μετρον, φασι το εκ ποδων η βα σεων συγκειμενον, αισθησει τηι δι'
ακοης κρινομενον. ποδων δε και βασεων εκ παραλληλου το αυτο νοητεον. ει ουν η
ακοη διακριτικη εστι μετρων, ιδιον δ' αισθη τον της ακοης εστιν η φωνη, δηλονοτι η
φωνη επι κοσμει τα μετρα. ως γαρ τον ηχον της ευρυθμιας εκτεινουσα τε και
συστελλουσα η φωνη τας συλλαβας σχηματιζει και επικοσμει, ουτως η ακοη
επιδεξαμενη κρινει αυτην την φωνην και τον ρυθμον των μετρων. οθεν πολλακις εν
πεζηι φρασει ευρισκονται μετρα και δια τον ρυθμον της πεζης φρασεως λανθανουσι
(και εμπαλιν εν μετροις ευρισκεται πεζη φρασις και ου νοειται ευχερως), ει μη αρα η
ακοη καλως επικρινουσα ευδηλον και φανερον ποιησει. οθεν και παρα ∆ημο σθενει
εστιν ευρειν μετρα· ιαμβους μεν συνεχως οιον (ολ. ι 5) δηλον γαρ εστι τοις
Ὀλυνθιοις οτι· αλλα και ηρωικον στιχον οιον (δε ξορ. 143) τον γαρ εν Ἀμφισσηι
πολεμον δι' ον εις Ἐλατειαν· αλλα και ιωνικον απο μειζονος παρα τωι αυτωι (ολ. ιιι 4)
πολλων δε λογων και θορυβου γιγνομενου παρ' υμιν· ομοιον [δε] τωι (σαππη. 76 =
ηεπη. 36, 17) [ασσαροτερα] Μνασιδικα τας απαλας Γυριννως. 179 ∆ιαφερει ουν ο
ρυθμος του μετρου, οτι ο μεν ρυθμος εν πολλοις εστιν και εν λεξεσι, το δε μετρον εν
μονοις τοις χρονοις. τουτο δε δηλοι και Ἀριστο φανης, ει και δοκει παιζειν εισαγων
τον Σωκρατην, οτι διαφερει· λεγει γαρ ουτως (νυβ. 638) ποτερον περι μετρων η περι
επων η ρυθμων· ωστε δηλον οτι αλλο μετρον και αλλο ρυθμος. Λεγεται δε το
μετρον πολλαχως. εστι γαρ μετρον το μετρουν και <το> μετρουμενον, καθαπερ και
μεδι μνος και χοινιξ και πηχυς. λεγεται μετρον και η συμ μετρια, ως δηλοι το
λεγομενον "3παν μετρον αριστον"3. λεγεται δε μετρον και ο πους ο απλους, οθεν και
τον στιχον εξαμετρον φαμεν, οιονει εξ ποδας εχοντα. λε γεται μετρον και η διποδια,
οθεν και τους ιαμβους τριμετρους ειωθαμεν καλειν κατα διποδιαν αυτους
αριθμουντες. λεγεται μετρον και το συστημα των ποδων, οιον στιχος η ιαμβος, οθεν
λεγομεν τηνδε την ραψωιδιαν πεντακοσια τυχον εχειν μετρα, οιονει στι χους
πεντακοσιους. λεγεται παλιν μετρον καθολικως πασα εμμετρος φρασις προς
αντιδιαστολην της πεζης λεξεως, οιονει το ποιημα. λεγεται και ιδικως εκαστον
μετρον, το δακτυλικον η ιωνικον η τι των τοιουτων. λεγεται μετρον και ο χρονος·
οθεν δακτυλος τετρα μετρος εστιν, οιονει τετραχρονος, και ο ηρωικος στιχος 180
λεγεται κδʹ εχειν μετρα, οιονει χρονους, ως δηλοι ο Ὀρφευς η η Πυθια λεγουσα περι
του επους ουτως ορθιον εξαμερες τετορων και εικοσι μετρων. (Ἰστεον δε οτι
αλλως λαμβανουσι τους χρονους οι μετρικοι, ηγουν οι γραμματικοι, και αλλως οι
ρυθμι κοι. οι γραμματικοι εκεινον μακρον χρονον επισταν ται τον εχοντα δυο
1

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

χρονους, και ου καταγονται εις μειζον τι· οι δε ρυθμικοι λεγουσι τοδε ειναι μακρο
τερον τουδε, φασκοντες την μεν των συλλαβων ειναι δυο ημισεος χρονων, την δε
τριων, την δε πλειονων· οιον την ˉωˉς οι γραμματικοι λεγουσι δυο χρονων ειναι, οι
δε ρυθμικοι δυο ημισεος, δυο μεν του ˉω μακρου, ημιχρονιου δε του ˉσ· παν γαρ
συμφωνον λεγεται εχειν ημιχρονιον.) –Σκοπον ουν εχων εστιν, ως προειπο μεν, ο
τεχνικος περι μετρων διαλαβειν.– 2. 20Χρησιμον20 δε εστι το παρον συγγραμμα ου
πασιν, αλλα τοις εμμετρα ποιησουσι βιβλια, ου γαρ ρητορσιν η απλως τοις τηι πεζηι
φρασει κεχρημενοις. 3. 20Γνησιον20 δε εστι το παρον συγγραμμα Ἡφαι στιωνος
πρωτον μεν εκ της κοινης μαρτυριας των υπομνηματα ποιησαντων εις αυτο, ειτα δε
και εκ του μεμνησθαι αυτον τουτου και εν τοις ετεροις αυτου ποιημασι· ποιει γαρ
βιβλιον περι ποιηματος, οπερ και αει συνευρισκεται τουτωι τωι περι μετρων βιβλιωι.
181 4. 20Ἐπιγεγραπται20 δε το παρον συγγραμμα εγχει ριδιον, η οτι, ωσπερ το
εγχειριδιον ξιφος οξυ και τμητικον εστιν, ουτως και τουτο εστιν οξυνον και τεμνον
την διδασκαλιαν· η, οπερ αμεινον, παρα το μικρον ειναι πανυ (επιτομην γαρ ποιειται
των εν πλατει αυτωι ειρημενων) και, ως φησιν η συνηθεια, παρα το εν χερσιν εχειν·
ουτω γαρ και ο Ἡλιοδωρος, ποιησας και αυτος εγχειριδιον περι μετρων, φησιν
αρχομενος 20τοις βουλομενοις εν χερσιν εχειν τα κεφαλαιωδεστατα της μετρικης
θεωριας20 και τα εξης. –Ἰστεον δ' οτι [ουτος ο Ἡλιοδωρος] πρωτον εποιησε περι
μετρων μηʹ βιβλια, ειθ' υστερον επετεμεν αυτα εις ενδεκα, ειτα παλιν εις τρια, ειτα
πλεον εις εν, τουτο το εγχειριδιον. παρα το μικρον ουν αυτο ειναι και εν ταις χερσιν
ευχερως φερεσθαι επιγεγρα πται εγχειριδιον. 5. 20∆ιαιρειται20 δε εις δυο· και εν μεν
τωι πρωτωι διαλαμβανει περι 20συλλαβων20, οτι πασα συλλαβη η βραχεια εστιν η
μακρα η κοινη, και περι 20συνεκφω νησεως20, ητις λεγεται και συνιζησις· ειτα και
περι 20ποδων20 και περι διαφορων 20μετρων20 οτι εστιν ιαμβι κον τροχαικον
δακτυλικον ιωνικον και τινα τοιαυτα. εν δε τωι δευτερωι περι των
20αντιπαθουντων20, οτι ουτος ο πους τωιδ' αντιπαθει, οιον ο τροχαιος τωι ιαμβωι
αντικειται και ο σπονδειος τωι πυρριχιωι, ο δακτυλος τωι αναπαιστωι και τινα τοιαυτα·
ειτα και περι 20ασυν αρτητων20, οτι ασυστατον και ασυναρτητον εστι τοδε 182
παρα τοδε ειρημενον, και δηλον οτι παραφερει εκαστου τα παραδειγματα εξεταζων·
ειτα ζητει και περι 20πολυ σχηματιστων20 και ουτω πληροι. 6. Ὤφειλε δε
20προταττεσθαι20 το παρον συγγραμμα, ως τινες φασι, προ παντος εμμετρου
συγγραμματος και προ της Ἰλιαδος· πρωτον μεν γαρ εδει ημας γνω ναι, τι εστι
μετρον και ποιον και ποθεν λαμβανεται, και ουτως αυτα τα μετρα γνωναι ει καλως η
κακως εχουσιν. αλλα λεγομεν οτι υλη του παροντος συγ γραμματος εισι τα των
ποιητων εμμετρα ποιηματα· αυτα γαρ κανονιζει ο Ἡφαιστιων και αυτων τας χρη
σεις παραφερει, λεγων οτι τοιωιδε μετρωι εχρησατο οδε ο ποιητης. πως δε της υλης
αυτης αγνοουμενης ειχο μεν την μεθοδον γνωναι; οιον πως ξυλων μη οντων
ηδυνατο τις τεκτονευειν μαθειν; –Ευλογως ουν προ τερον λεγομεν τας λεξεις–ηγουν
τα ποιηματα τα επι δεχομενα μετρον–και την κινησιν αυτων την δια των οκτω
μερων του λογου, την συνταξιν αυτων και την στιγμην, και υστερον τουτο το παρον
συγγραμμα περι του μετρου αυτων διαλαμβανον. 7. 20Ἀναγεται δε παλιν και τουτο
ως και πασα τεχνικη ζητησις υπο το τεχνικον οργανον της γραμ ματικης· ου γαρ, ως
τινες ηθελησαν λεγειν, υπο το 183 μετρικον, επειδη περι μετρων διαλαμβανει. ου
γαρ εστιν εμμετρον αυτο το ποιημα, ινα ειπωμεν αυτο υπο το μετρικον, ως το
φερομενον δι' ιαμβων Φιλημονος του Ἀττικιστου περι Ἀττικης αντιλογιας της εν
ταις λεξεσιν. Ἐν οις τα επτα κεφαλαια ειρηται. Ἰστεον οτι μετρον ειρηται παρα το
μειρω (το με ριζω), ως παρα το σειω σειστρον και παρα το δερω δερτρον, <τουτεστι>
το δερμα, ως και η χρησις (λ 579) δερτρον εσω δυνοντες. Ἰστεον δε οτι παρα τοις
μετρικοις η οξυτονουμενη συλλαβη μειζων εστι της βαρυνομενης, οιον η ˉλˉοˉς
2

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

συλλαβη η εν τωι καλος μειζων εστι της εν τωι φιλος· γινεται γαρ βραδυτης τις του
χρονου, ως και εν τηι δασειαι λεγεται, δια της οξειας. [η δε περισπωμενη μεση εστι
των δυο, της μεν μακρας βραχυτερα, της δε βραχειας μακροτερα.] παλιν η
οξυτονουμενη συλλαβη, επιφερομενου εγκλιτικου και προαναπεμποντος εν αυτηι τηι
συλλαβηι τον τονον, μειζων εστι της απλως οξυτο νουμενης μη επιφερομενου
εγκλιτικου, οιον Ζευς τε (Ι 457) και τε χαλιφρονεοντα (ψ 13). 184

Cap. I. Περι βραχειας συλλαβης.
9Βραχεια εστι συλλαβη η εχουσα βραχυ φωνηεν η βραχυνομενον, μη επι
τελους λεξεως ουτως ως μη ειναι μεταξυ τουτου του φωνηεντος και του εν τηι εξης
συλ λαβηι [φωνηεντος μη υπαρχειν] συμφωνα πλειονα ενος απλου, αλλ' ητοι εν η
μηδε εν.9 U 9Βραχεια συλλαβη εστιν η εχουσα βραχυ φωνηεν η βραχυνομενον, μη
επι τελους λεξεως, ως μεταξυ αυτης και του εν τηι εξης συλλαβηι φωνηεντος μη
υπαρχειν πλειονα συμφωνα ενος απλου, αλλ' ητοι εν η μηδε εν.9 K Ἰστεον οτι, ως
προειρηται, εγχειριδιον γραφων και ως εν εισαγωγης τροπωι, ουκ ηρξατο πρωτον
απο στοι χειων, ως τινες φασιν, η λεγειν του μετρου ορον, η απο του γενους της
συλλαβης, οιονει της καθολου συλλαβης (καθολου γαρ 20συλλαβη εστιν,20 ως
φησιν ο ∆ιονυσιος εν τηι τεχνηι, 20κυριως συλληψις συμφω νων μετα φωνηεντος η
φωνηεντων, οιον Καρ, βους20), αλλ' απο της εν ειδει συλλαβης, οιονει μακρας και
βραχειας και κοινης. υλη γαρ των μετρων εστιν η συλλαβη, και ανευ ταυτης ουκ αν
συσταιη μετρον. – και αυτος μεν λεγει, ως και παντες συμφωνουσι, της συλλαβης
ειναι τρια ειδη της καθολου, λεγω δη μα 185 κραν και βραχειαν και την λεγομενην
κοινην. αλλα τουτων [ηγουν μιας εκαστης] λεγει τινας διαφορας, ποτε και πως και
κατα ποσους τροπους γινεται βρα χεια η μακρα η κοινη συλλαβη. ο δ' Ὦρος αμεινον
εις πεντε πασαν συλλαβην παραλαμβανων φησι πεντε μονα ειδη ειναι συλλαβων,
δυο μεν της βραχειας, δυο δε της μακρας, και εν της κοινης. η γαρ βραχεια συλλαβη,
φησιν, η φυσει εστι βραχεια η θεσει· φυσει μεν, οταν εχηι εν των φυσει βραχεων,
θεσει δε, οταν εχηι εν των διχρονων. και η μακρα ωσαυτως, φυσει μεν, οταν εχηι εν
των φυσει μακρων, φωνηεντων τε φημι και διφθογγων, θεσει δε, οταν εχηι διχρονον
η βραχυ φωνηεν δια <δυο> συμφωνων η ενος διπλου εκτεινομενον. εν τε ειδος της
κοινης ειναι το δυνασθαι βραχειαν ουσαν εις μακραν παραλαμβανε σθαι, η εμπαλιν
το δυνασθαι μακραν ουσαν εις βρα χειαν. ∆ιαλαμβανει ουν ο τεχνικος πρωτον περι
της βρα χειας συλλαβης, και ορισμον αυτης αποδιδωσιν ευ εχοντα και
αντιστρεφοντα προς το οριστον, οπερ υγεια εστιν ορου· σαφης δε εστιν ο ορισμος και
εξηγησεως ου δεομενος. –Καλως δε ειπε 20βραχεια εστι20, και ου 20βραχεια
γινεται20, ως εν τηι κοινηι συλλαβηι δειξομεν
186 εντελεστερον. –καλως δε
προσεθηκεν το 20μη επι τε λους λεξεως20 δια την λεγομενην κοινην· εαν γαρ εις
μερος απαρτιζηι λογου, τωι της κοινης υποπιπτει λογωι, οιον η ˉτˉα συλλαβη βραχεια
εστι, και ομως εν τοπωι κειται μακρας παρα τωι ποιητηι, ενθα φησι (Φ 352) τα περι
καλα ρεεθρα· ομοιως και η ˉπˉρˉοˉς εν τωι (Ι 147) προς οικον Πηληος· σπονδειον
γαρ λεγομεν τον ποδα προς οι. –καλως δε παλιν προσεθηκεν 20μη υπαρχειν
συμφωνα πλειονα ενος απλου20 δια την θεσει μακραν· ει γαρ συμβαιη βραχει η
βραχυνομενωι φωνηεντι επενεχθηναι δυο συμ φωνα, ειτε κατα συλληψιν ειτε κατα
διαστασιν, η εν διπλουν, θεσει μακρα γινεται· και προδηλον το λεγομενον. {1Περι
μακρας φυσει.}1 9Μακρα εστιν συλλαβη η εχουσα <μακρον> φωνηεν <η>
μηκυνομενον η μιαν των καλουμενων διφθογγων, ουτως ως εξης ειναι συμφωνον
ητοι τελικον αυτης της συλλαβης η της εξης αρκτικον, οιον θˉηˉς ˉσˉωˉς, ˉκˉαˉι· ει
3

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

δε μη, ουκ εισιν αντικρυς μακραι, αλλα κοιναι, ως εξης ρηθησεται.9 U 9Μακρα
συλλαβη εστιν η εχουσα μακρον φωνηεν η μηκυνομενον η μιαν των καλουμενων
διφθογγων, ουτως ως εξης ειναι συμφωνον, ητοι τελικον αυτης της συλ λαβης η της
εξης αρκτικον, οιον θης θως. ει δε μη, ουκ εισιν αληθως μακραι αλλα κοιναι.9 –κ
187 Πρωτον μεν περι της φυσει μακρας διαλαμβανει, υστερον δε και περι της θεσει.
φησι τοινυν μακραν φυσει την εχουσαν το ˉη η το ˉω η εν των διχρονων ˉα ˉι ˉυ·
και ταυτα γαρ λεγει ποιειν φυσει μακραν, αλλα και τας διφθογγους· και ευλογως· η
συνθεσις γαρ των δυο φωνηεντων μακραν φυσει ποιει μιαν, ειτε μακρον ειεν και
βραχυ, ειτε τα δυο βραχεα. –το δε 20ως εξης ειναι συμφωνον της μακρας, η τελικον
αυτης η της εξης αρκτικον20 καλως προσεθηκεν, ινα διαστειληι την κοινην. ει γαρ
ληγει εις φωνηεν και την εξης εχει απο φωνηεντος αρχομενην, κοινη γινε ται, οιον
ανδρα μοι εννεπε μουσα (α 1)· η γαρ συλλαβη η ˉμˉοˉι μακρα ουσα, επειδη μη εχει
επιφερομενον συμφωνον, αντι βραχειας λαμβανεται και κοινη παρα τοις
γραμματικοις ονομαζεται. το αυτο και επι του πλαγχθη επει Τροιης (α 2)· το αυτο
και εν τωι του κερα εκ κεφαλης (∆ 109)· η γαρ ˉρˉα συλλαβη φυσει εστι μακρα, κατα
κρασιν των δυο ˉαˉα ουσα απο του κεραα. {1Περι μακρας <θεσει>}1. Θεσει δε
καλουσι μακρας οι γραμματικοι τας γινο μενας εκ της των συμφωνων επιπλοκης·
και λεγει 188 αυτης τροπους και διαφορας εʹ, ας και ο ∆ιονυσιος φησι πανυ σαφεις
ουσας. ∆ει δε σημειουσθαι οτι παραφερει εις παραδειγμα συλλαβης εχουσης βραχυ
φωνηεν επιφερομενων αυτηι δυο συμφωνων της ετερας συλλαβης το Ἕκτωρ p. 2,
15), πανυ αρμοδιως· απο γαρ του εχω εξω γεγονεν, ο εχο μενος και
αντιλαμβανομενος της οικειας πολεως. ου γαρ εστιν απο της εκ προθεσεως, ινα τις
υπολαβοι το ˉκ ειναι μετα του ˉε και την ˉτˉωˉρ συλλαβην κατ' ιδιαν. – Τα δε λοιπα
παραδειγματα προδηλα. {1Περι κοινης συλλαβης.}1 9Κοινη συλλαβη γινεται κατα
τροπους τρεις· ητοι οταν διφθογγωι η μακρωι φωνηεντι η μηκυνομενωι επι φερηται
φωνηεν, οιον ανδρα μοι εννεπε, μουσα, ος πολλα πλαγχθη, επει Τροιης ιερον
πτολιεθρον επερσεν9 (α 1. 2)· 9του κερα εκ κεφαλης εκκαιδεκαδωρα9 (∆ 109).
Καλως ουχ ωρισατο την κοινην συλλαβην. ου γαρ εστιν, αλλα γινεται. των δε μη
οντων ου δει παρεχειν ορους ως οντων. εν μεσωι δε αμφοιν κειμενη κοινη
προσαγορευεται. Ἰστεον δ' οτι οριζονται τινες αυτην ουτως· κοινη εστι συλλαβη
αμφιδοξος συλλαβης δυναμις, η προς αμφοτερα δυναται λαμβανεσθαι, τωι δε
Ἡφαιστιωνι 189 ορον ουκ εδοξεν αυτης θειναι, ουδε της θεσει μακρας· και εικοτως·
επειδη φασιν, οτι ουκ εξ αυτων εισιν, αλλα θεσει η μακραι η βραχειαι γινονται.
περιττον δε της μη ουσης ορον αποδουναι· οι γαρ οροι των οντων φυσει. Εις τροπος
δε εστι της κοινης συλλαβης, ει και απλως αυτος δοκει τρεις λεγειν τροπους,
καθαπερ και ο ∆ιονυσιος. οταν γαρ εις μακραν ληγηι και απαρτιζηι εις μερος λογου
καθαρον και την εξης εχηι απο φω νηεντος αρχομενην, κοινη γινεται. και τουτο
παντως προδηλον εκ των παραδειγματων. κεχρημεθα δε αυτηι και ημεις, ηνικ' αν
ποιωμεν τον αμφιμακρον και πα λιμβακχειον ποδα. (3, 10) 9Ῥαιον γαρ γινεται η
τοιαυτη κοινη, εαν η συλλαβη εις μερος λογου ηι πεπερατωμενη, ως εν τοις
προκειμενοις παραδειγμασι· σπανιωτερον δε και επι μεσης λεξεως· ου μην αλλ' ομως
ευρισκεται, και μα λιστα εν τοις αλλοις μετροις· εν μεν ιαμβικωι Αισχυλος εν Νιοβηι9
(155 ν) 9Ἴστρος τοιαυτας παρθενους λοχευεται, εν δε ιωνικωι τωι απο μειζονος
Σωταδου εξ Ἀδωνιδος τοδε τινα των παλαιων ιστοριων θελετ' <επ>ακουσαι, εν δε
αντισπαστικωι Ἀνακρεοντοσ9 (1, 4) 9η κου νυν επι Ληθαιου.9 190 Καλως τουτο
φησιν, οτι ραιον γινεται, ηνικα απαρ τιζηι εις μερος λογου καθαρον η μακρα. γινεται
γαρ και εν μεσωι λεξεως και εν αρχηι λεξεως κοινη, αλλ' ουχ ουτως "3ραιον"3 και
ευχερες. και φερει εν διαφο ροις μετροις τα παραδειγματα. Φησι τοινυν, οτι ο
Αισχυλος κεχρηται εν Νιοβηι δραματι εις ιαμβικον μετρον τηι ˉοˉι εν αρχηι λεξεως
4

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ουσηι κοινηι ουτως, ενθα φησιν Ἴστρος τοιαυτας παρθενους λοχευεται, (συνεστειλε
γαρ την ˉτˉοˉι συλλαβην εν δευτεραι βασει ιαμβου. ιστεον δε οτι ουχ ουτως εχει
πασα η χρησις κατα το τελος, αλλα Ἴστρος τοιαυτας παρθενους εξευχεται τρεφειν
ο θ' αγνος Φασις.) Και Σωταδης εν Ἀδωνιδι φησιν τινα των παλαιων ιστοριων
θελετ' επακουσαι. τουτον δε τον Σωταδην ανειλε Πτολεμαιος ο Φιλα δελφος
ελεγχθεις και υβρισθεις εξ αυτου, οτι συγγε γενηται τηι οικειαι αδελφηι ο Πτολεμαιος.
–Ἔστι δε το μετρον ιωνικον απο μειζονος. γινεται δε το καθα ρον ιωνικον απο
μειζονος απο σπονδειου και πυρ ριχιου εως εξω. εστι δ' οτε η <πρωτη> μακρα εις δυο
βραχειας διαλυεται, [εστι δ' οτε την πρωτην συλ λαβην μονην] ωστε το σχημα
γενεσθαι τοιουτον· απο δυο βραχειων και μακρας, ειτα απο δυο βραχειων την
δευτεραν βασιν και λοιπον εφεξης. και καλειται τα 191 το τοιουτον σχημα εχοντα
κοινη λυσις· [το αυτο και επι της πεμπτης βασεως εστιν ενταυθα· απο γαρ μα κρας
και δυο βραχειων εστι] κοινη γαρ ευρισκεται του απο μειζονος και του απ'
ελασσονος ιωνικου μετρου. ουσων γαρ δυο μακρων και δυο βραχειων, εαν την
πρωτην λυσω μακραν εις δυο βραχειας, η κοινη γινε ται λυσις. και τουναντιον εις το
απ' ελασσονος, εαν αι δυο βραχειαι εις μιαν συνελθωσι μακραν [η κοινη γινεται
λυσις] και την δευτεραν μακραν του σπον δειου ποδος διαλυσω, το αυτο σχημα
δεικνυται. και δια τουτο κοινη λυσις προσαγορευεται. –Ποθεν ουν δηλον, οτι
ιωνικον εστιν απο μειζονος; λεγομεν οτι εκ της δευτερας και τριτης συζυγιας
ωμολογηται, οτι εκειναι απο μακρας αρχονται· η δε μακρα αρκτικη εστι του απο
μειζονος ιωνικου. –Ἔστιν ουν τουτο το μετρον ιωνικον απο μειζονος τετραμετρον
βραχυκατα ληκτον. τετραμετρον δε εστι βραχυκαταληκτον, επει τεσσαρας ποδας εχει
τετρασυλλαβους παρα δυο συλλα βας (διο και βραχυκαταληκτον λεγεται)· εστι γαρ η
πρωτη συζυγια πεντασυλλαβος (κατα διποδιαν γαρ με τρειται), εκ της κοινης λυσεως
τον πρωτον ποδα τρι συλλαβον εχουσα. –Ἀλλ' η πεμπτη συλλαβη δια διφθογγου
γραφεται η ˉλˉαˉι, και δοκει ειναι το μετρον χωλον. αλλα λαμβανομεν αυτην
κοινην, ληγουσαν μεν (την συλλαβην, ου μην την λεξιν) εις φωνηεν και την 192
εξης εχουσαν απο φωνηεντος αρχομενην, την ˉωˉν, ωστε παλιν και κατα μεσην
λεξιν γινεσθαι κοινην. (3, 19) 9Ἥ κου νυν επι Ληθαιου9; τουτο Ἀνακρεοντος (1, 4)
εστιν αντισπαστικον μετρον. εστι δε το αντισπαστικον, οτι απο σπονδειου αρχεται
και τροχαιου, ως εν τωι γουνουμαι σ' ελαφηβολε Anacr. 1, 1)· ο δευτερος εστι πους
διιαμβος, της τελευταιας αδια φορουσης. ενταυθα ουν η ˉθˉαˉι συλλαβη του
20Ληθαιου20 εν μεσωι λεξεως κοινη εστιν, αντι βραχειας παραλαμ βανομενη. (3, 20)
9Ἐν δε τοις επεσι σπανιωτερον9. – Λεγει οτι και εν επεσιν, ηγουν ηρωικοις μετροις,
γι νεται, σπανιωτερον δε επι τουτων. ομως δε γινεται και εν ελεγειοις· οτι δε
σπανιον, φησι, δηλον. Σοφο κλης γαρ μη δυναμενος, εγκωμιαζων τον Ἀρχελαον, εις
ελεγειον θειναι το ονομα αυτου του Ἀρχελαου, οτι αμφιμακρον ποιει ακαθαρτον (ου
γαρ απηρτιζεν εις μερος λογου η ˉλˉα συλλαβη μακρα ουσα, ινα ποιησηι κοινην),
συνεστειλεν αυτην και εποιησεν αττικως Ἀρ χελεως. ομοιως και Παρθενιος, εις
Ἀρχελαΐδα γρα φων και μη θελων εν ελεγειοις ποιεισθαι εν μεσωι λεξεως κοινην,
αντι ελεγειου ιαμβον εποιησεν ουτως αμυσχρον ουνομ' εσσετ' Ἀρχελαΐδος Heph. p.
4, 7
193 (ιστεον δε οτι και ο Φιλοπονος εις επιγραμμα Καισα ρειας ωσαυτως
εποιησε)· το δ' αμυσχρον τινες εν αυτηι τηι χρησει αμυδρον φασιν, ο σημαινει το αδυ
νατον. Ἀλλα και παρ' Ὁμηρωι (Ξ 489) εστιν ευρειν αναγκαιαν συστολην. αντι γαρ του
Πηνελαοιο εποιη σεν Πηνελεοιο (4, 8). και ου δυνατον ειπειν αυτο αττικον· εδει γαρ
και την κλισιν αττικην ειναι Πη νελεω. ο δε Ῥινθων εν ιαμβωι παλιν εχρησατο εν
μεσωι λεξεως τηι κοινηι, ειτα φησιν· Ἱππωνακτος εστι το μετρον, ουκ εμον· φησι γαρ
ουτως ο σε ∆ιονυσος αυτος εξωλη θειη (4, 10), (οιονει ο αυτος ∆ιονυσος σε εξωλη
θειη·) την γαρ ˉθˉεˉι συλλαβην του τελευταιου ποδος συνεστειλε ως ειναι
5

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

χωλιαμβον. (4, 15) 9Και εν επεσιν ευρισκεται ως παρα Θεοκριτωι9 (11, 18) 9υψηλας
ες ποντον ορων αειδε τοιαυτα και παρ' Ὁμηρωι9 (Ν 275) 9οιδ' αρετην οιος εσσι. τι σε
χρη ταυτα λεγεσθαι; και παρ' Ἀνακρεοντι εν ελεγειαισ9. Νυν παραφερει παρα
Θεοκριτωι εν στιχωι κατα μεσον λεξεως κοινην, αλλα φαμεν απολογουμενοι την 194
ˉοˉι αυτον αντι βραχειας λαμβανεσθαι η απλως κοινην ποιειν ως εν τοις
προειρημενοις γεγονε μετροις και εν τοις επιφερομενοις· εστι γαρ παρα Ἀνακρεοντι
εν ελεγειαις, ως φησιν ο τεχνικος· ετι δε εστιν ευρειν και <παρ'> αλλοις ως παρα
Σοφοκλει εν Οιδιποδι τωι επι Κολωνωι, ενθα φησι (1136)
μονοις οιονται
συνταλαιπωρειν ταδε· εν γαρ τωι δευτερωι ποδι την ˉοˉι συνεστειλεν. αλλα και
Ἀριστοφανης εν Ἱππευσιν ωσαυτως, ενθα φησι (479) και τακ Βοιωτων ταυτα
συντυρουμενα και παλιν ο αυτος (480) πως ουν ο τυρος εν Βοιωτοις ωνιος· την
ˉβˉοˉι συνεστειλεν εν τεταρτωι ποδι. αλλα και Με νανδρος εν Ἐπιτρεπουσιν οι
τηλικουτοι και τοιουτοι τωι γενει (181) την ˉτˉοˉι εν τεταρτωι ποδι συνεστειλε. το
αυτο δε εστι και επι της ˉαˉι διφθογγου, ως Ευπολις εν Ἀστρατευ τοις φησιν (35)
Ἀθηναιων ει βουλεται τις εγγραφειν· εν δευτερωι ποδι την ˉαˉι συνεστειλε. παρα δ'
Ἱππω νακτι επι της ˉαˉι και ˉοˉι διφθογγου πολλη εστιν η χρη σις. ου δει δε ημας
τους νεωτερους χρησθαι· ει δε τις χρησαιτο, εχει απολογιαν· ουτε γαρ εισι φυσει
μακραι η ˉαˉι και η ˉοˉι διφθογγοι, αλλ', ως και εν τωι 195 περι τονων δεικνυται,
αυται προς ενα ημισυ μονον εχουσι χρονον, της φυσει μακρας δυο εχουσης, οθεν και
επι τελους ουσαι εχουσι πολλακις τον προπαροξυ τονον τονον. (5, 10) Ειτα φερει
παραδειγμα ο τεχνικος και επι της ˉυˉι διφθογγου· ητις παλιν εχει απολογιαν οτι
ασθενεστερα εστιν, ως εκ δυο υποτακτικων, του ˉυ και του ˉι, συνεστηκυια· οθεν
ουδεποτε εν τελει λεξεως ευρισκεται, και ευλογως οτι ουκ εν τελει λεξεως, αλλ' εν
μεσωι την κοινην εποιησεν. Ἔστι δ' ευρειν την ˉοˉυ διφθογγον ωσαυτως ποιουσαν
κοινην, οιον παρα Ἀρι στοφανει Nub. 838
ωσπερ τεθνεωτος καταλουει μου τον
βιον· την γαρ ˉλˉοˉυ συλλαβην εν τεταρτωι ποδι ιαμβου συν εστειλεν: Ὁμοιως και
την ˉεˉυ ευρισκομεν ποιουσαν κοινην, οιον εν τωι πρωτωι. ιαμβωι Ἱππωνακτος, ενθα
φησι
μακαριος οστις θηρευει † πρησας 22a την ˉρˉεˉυ εν τεταρτωι ποδι
συνεστειλε· και παλιν ο αυτος εν δευτερωι ποδι την ˉεˉυ καιτοι γ' ευωνον αυτον ει
θελεις δωσω 22b)· ειτα παλιν ο αυτος εκελευε βαλλειν και λευειν Ἱππωνακτα την
ˉλˉεˉυ εν τεταρτωι ποδι· λευειν δε φησιν αντι του λιθοβολειν. Ἰστεον δε οτι η του
ποιητου χρησις η εχουσα την ˉοˉι, ην παραφερει ο τεχνικος (5, 1. ν 275), εναντιου
196 ται τωι λογωι Ἡρωδιανου τωι οτι ουδεποτε εν παλιμ βακχειωι εστιν ευρειν την
ˉοˉι αντι βραχειας παραλαμ βανομενην, αλλ' εν αμφιμακρωι, ως εν τωι ορων αειδε
τοιαυτα (4, 17) και τοις ομοιοις. ο δ' Ἡλιοδωρος ελεγεν αυτο κατα συνιζησιν.
ευρισκεται δ' απλως εν μεσωι λεξεως κοινη και εν παλιμβακχειωι, ως και παρα
Τυρταιωι "3ηρωες"3 (17)· ουτω γαρ ελαβε τον δευτερον ποδα του στιχου. Ἰστεον δε
οτι της κοινης συλλαβης ο Ἡφαιστιων ορον ουκ ειπεν, ου γαρ εστι κοινη· διο καλως
φησι (3, 4) 20γινεται δε κοινη20 και ουκ 20εστιν20· οτι γαρ ουκ εστιν ουδεμια
συλλαβη κοινη, δηλον· ει γαρ τις ημας ερωτησει, ποια εστι συλλαβη μακρα,
αποφαντικως ερου μεν η ˉμˉη και η ˉβˉω, ομοιως και βραχεια η ˉμˉε και η ˉβˉο.
και παλιν μακρα η ˉχˉθˉη και <η> ˉμˉοˉι· και ομως ο ποιητης εκατεραι τουτων εν τωι
πλαγχθη επει Τροιης (α 2), και εν τωι ανδρα μοι εννεπε μουσα (α 1) ως βραχειαι
κεχρηται· και ομως ουκ εισι βραχειαι, αλλα κοιναι γινονται. τουτο και επι πασης
κοινης. Ἰστεον οτι των τεχνικων και μετρικων λεγοντων περι της φυσει μακρας μη
θελειν αυτην την μακραν εις φωνηεν καταληγειν και την εξης εχειν απο φω
νηεντος αρχομενην, αλλα παντως εχειν μεταξυ συμφω 197 νον (τοτε γαρ ου
γενησεται μακρα, ηνικα εστι καθαρα, αλλα κοινη), λεγει ο 20Ἡλιοδωρος20
βοηθεισθαι τωι τοι ουτωι τροπωι και μειναι αυτην μακραν και μη γινεσθαι κοινην
6

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

κατα ηʹ τροπους. πρωτον μεν, οτε στιγμη επιφερεται αυτηι τηι μακραι οιον αθανατοι·
ουδ' ει τις αποπροθι δωματα ναιει (ε 80). δευτερον δε, εαν αυτη η μακρα περισπαται
οιον τωι Ἀσκληπιαδηι, αταρ ουκ ιδον ομματα φωτος (Λ 614). τριτον, εαν τηι μακραι
περισπωμενη επιφερηται εσθλον δ' ουδε τι πω ειπας επος ουδ' ετελεσσας (Α 108)· το
γαρ ειπας περισπαται. τεταρτον, εαν οξεια επιφερηται οιον πη εβη Ἀνδρομαχη
λευκωλενος (Ζ 377). πεμπτον, εαν δασυνομενη λεξις επιφερηται οιον δομεναι
ελικωπιδα κουρην (Α 98)· το γαρ ελικωπιδα επιφερεται δασυνομενον. εκτον, οτε
συγκρουσμος και συνεχεια εστι συναλοιφης γινομενης
Ἰδαι', Ἕκτορι ταυτα
κελευετε μυθησασθαι (Η 284)· Ἰδαιε γαρ εστι το εντελες. εβδομον, οτε ο η
διαζευκτικος † επιφερεται η Αιας η Ἰδομενευς η διος Ὀδυσσευς (Α 145)· περι της
ˉαˉς φησι συλλαβης· τουτο δε δει παρατηρησαι, οτι προ του ˉη κειται συμφωνον εν
τωι ˉαˉς, και ομως 198 ωσπερ <περι> αμφιβαλλομενης και ουκετι ομολογουμε νης
μακρας φησιν ο Ἡλιοδωρος. ογδοον, οτε το ˉι επιφερεται οιον η δε μολυβδαινηι
ικελη εις βυσσον ορουσεν (Ω 80). 5, 13) 9∆ευτερος δε εστι τροπος, οταν βραχει η
βραχυνομενωι φωνηεντι επιφερηται εν τηι εξης συλλαβηι δυο συμφωνα, ων το μεν
πρωτον αφωνον εστι, το δε δευτερον υγρον, οιον οπλον, ακρον, Πατροκλέ μοι
δειληι9 (Τ 287) 9και τα εξης.9 Ἐνταυθα τους αλλους δυο τροπους της κοινης
βουλεται εξετασαι· τον γαρ πρωτον εν τηι προλαβουσηι διεξηλθομεν πραξει. εστιν
ουν ο δευτερος τροπος ουτως, οτι γινεται κοινη, οταν βραχει η βραχυνομενωι
φωνηεντι οιονει διχρονωι επιφερηται δυο συμφωνα εν συλληψει, ων το πρωτον εστι
των θʹ αφωνων, το δευτερον υγρον οιονει εν των δʹ αμεταβολων οιον οπλον, ακρον,
Πατροκλε και τα ομοια. καλως δε προσκειται "3εν συλληψει"3· εαν γαρ ωσιν εν
διαστασει, ου ποιουσι κοινην, ατε δη του διαστηματος εν τωι διαχωριζειν τα
συμφωνα μειζονος γινομενου και μη ουσης ολισθηρας και συντομου <της> φωνης
ωστε δυ νασθαι λαθειν. Ειτα ζητουσι τινες, δια τι μη τα δυο ομοια ποι 199 ουσι
κοινην, λεγω δη δυο ημιφωνα η δυο αφωνα η δυο αμεταβολα. Και λεγομεν περι
20των ημιφωνων20, οτι ολως ημιφωνον ου προηγειται ημιφωνου κατα συλληψιν,
ει μη σπανιως και εις τινα κατα παθος το ˉσ του ˉλ ˉμ ˉν, ωσπερ αυτος φησι το
Μασνης και Πασ νης· ειτα και ο Ἡρωδιανος εν τηι καθολου φησιν το ∆ασληρα· (εστι
δε λιμνη Κυρηνης της πενταπολεως, οθεν ην ο Καλλιμαχος). το γαρ κατα το τελος
εχον εμπαλιν το ˉλ του ˉσ προηγουμενον [παλιν] δι' αναγ κην αλς και το ˉν Τιρυνς
και το ˉρ μακαρς. κατα παθος δε το μασλης απο του μασθλης και το εσλος απο του
εσθλος. –Περι δε των 20αφωνων20 εστιν ειπειν, οτι ασθενεστερα εισι μαλλον των
αλλων στοι χειων και ευρεθη ποιουντα σπανιως κοινην εν αυτοις το ˉπ ˉτ και το ˉκ
ˉτ, οιον παρα τωι ποιητηι (δ 229) Αιγυπτιη τηι πλειστα φερει ζειδωρος αρουρα. και
παλιν παρα Ἱππωνακτι εν τεταρτωι ποδι ιαμβου δοκεων εκεινον τηι βακτηριαι κοψαι.
και παλιν παρα τωι αυτωι ημιεκτον αιτει του φαλεω † κολαψαιε. ειτα και οτι τωι
λογωι της κοινης οιονει βραχειας το 200 <ˉκ ˉτ και> το ˉπ ˉτ διπλασιαζεται το
κεκτηκα και πεπτωκα, ει μη αρα κατα συγκοπην γεγονεν, ως εν τωι περι ρη ματων
εδειχθη. –Περι δε των 20αμεταβολων20 εστιν ειπειν, δια τι μη τα δυο υγρα ολισθηρα
οντα ποιουσι κοινην, οτι μηποτ' ευλογως. ου τοσουτον γαρ εστιν ολισθηρα τα βʹ
υγρα η οσον υγρον και ξηρον, ως ηνικα εστι το υγρον κατωθεν, το δε ξηρον ανωθεν.
οιον εστι λαβειν παραδειγμα επι του λεπυρου του πε πονος· οτι εαν εστωσι δυο υγρα
και ανωθεν και κατωθεν και πατησηι τις αυτα, ουκ ολισθαινει ουδε πιπτει. ωσαυτως
και εαν κατωθεν ηι το ξηρον του λεπυρου, το δε υγρον ανωθεν. ει δε τουναντιον κατ
ωθεν εστι το υγρον, ανωθεν δε το ξηρον και πατη σει τις αυτο, ευχερως ολισθαινει
και πιπτει. ουτως ουν και ενταυθα επειδη ανωθεν εστι το ξηρον οιονει το αφωνον,
κατωθεν δε το υγρον οιονει το αμεταβο λον, ευλογως γινεται ολισθηρα η φωνη και
ποιει την κοινην. λανθανει γαρ η μακρα ολισθαινουσα και συν τομως παρερχομενη.
7

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

–Ἄλλως τε ουδε εστι δυο υγρα εν συλληψει, ει μη μονον το ˉμ του ˉν
προηγουμενον, απερ και εστιν ευρειν ως ασθενεστερα πολλακις τωι 201 λογωι της
κοινης λαμβανομενα. πρωτον μεν γαρ ανε διπλασιασθησαν κατα τον παρακειμενον
ως βραχειας ουσης της συλλαβης, οιον μεμνημαι. ειτα δε και ποι ουσι κοινην εν τοις
μετροις. και παραφερει ο μετρι κος τουτο εν διαφοροις· (6, 3) οιον παρα τωι Κρατινωι
εν Πανοπταις δραματι (154) εις επος αλλοτριογνωμοις επιλησμοσι μνημονικοισι,
και παρα Ἐπιχαρμωι εν Μεγαριδι ευυμνος και μοισικαν εχουσα πασαν φιλολυρος
ηχη. εστι δε το μετρον τροχαικον τετραμετρον υπερκατα ληκτον. ιστεον δε οτι εν
ταις ανισοις του τοιουτου μετρου, λεγω δη του τροχαικου, σπονδειος ου πιπτει, αλλ'
εν ταις αρτιαις τουτο γινεται· δια τουτο γαρ εν ταυθα το ˉμˉν εν τηι πρωτηι βασει την
κοινην εποιησεν. υπερκαταληκτον δε εστιν, επει μετα τους τεσσαρας ποδας τους
κατα διποδιαν μετρουμενους συλλαβη πε ριττευει. τον τεταρτον δε ποδα χοριαμβον
εχει, τουτ εστιν απο τροχαιου και ιαμβου συγκειμενον· παλιν δε το ˉφˉιˉλˉο δυο
βραχειαι αντι μιας μακρας παρελη φθησαν. εισι δε παλιν και παρα Καλλιμαχωι (27 =
ηεπη. π. 6, 9) τως μεν ο Μνησαρχειος εφη ξενος· ου δει δε παλιν ημας χρησασθαι·
σπανια γαρ και σε σημειωμενα. (6, 10) 9Ἐαν μεντοι της προτερας συλλαβης τελικον
ηι το αφωνον, της δε δευτερας αρκτικον το υγρον, 202 ουκετι γινεται κοινη
συλλαβη, και τα εξησ9. –Ειρηται περι τουτου, οτι εαν μη ηι κατα συλληψιν
προηγουμε νον το αφωνον του αμεταβολου, ου ποιουσι κοινην, και φερει ο μετρικος
παραδειγματα. (6, 16) 9Φησι δ' ο Ἡλιοδωρος το ˉμ επιφερομενον αφωνωι ηττον των
αλλων υγρων κοινας ποιειν εν τοις επεσι συλλαβας· δια τουτο και Κρατινος εν τοις
Χει ρωσι9 (φρ. 235) 9πεποιηκε σκηψιν μεν Χειρωνες εληλυμεν ως υποθηκας αντι
του εληλυθαμεν.9 –υ 9Φησι δε ο Ἡλιοδωρος το ˉμ επιφερομενον αφωνωι ηττον των
αλλων υγρων ποιειν εν τοις επεσι κοινας συλλαβας, δια το τον Κρατινον εν Χειρωσι
πεποιηκεναι σκηψιν μεν Χειρων εισεληλυμεν ως υποθηκας αντι του εισεληλυθμεν'
και το εξης.9 –κ Ἐνταυθα καλως ο Ἡφαιστιων μεμφεται Ἡλιοδωρωιλεγοντι, οτι
ηττον και σπανιωτερον ευρηται κοινην ποιουν το ˉμ επιφερομενον αφωνωι. δι' ο
φησι οτι ο Κρατινος, ινα μη ευρεθηι το ˉθˉμ εν τωι εληλυθμεν, μη ποιουν κοινην
(εστι δε κατα συγκοπην του ˉα απο του εληλυθαμεν), απεβαλε το ˉθ αφωνον εν τωι
σκηψιν μεν Χειρωνες εληλυμεν. Τουτο δε ψευδος. εισι γαρ πολλαι πανυ αι χρησεις,
και φερει ο τεχνικος παραδειγματα· εισι δε και αλλα πολλα και μαλιστα αυτου του
ˉθˉμ οιον παρα Ἀριστο φανει εν Πλουτωι (759)
εμβας γεγοντων ευρυθμοις
προβλημασιν· 203 και εν Νεφελαις (638) ποτερον περι μετρων <η περι επων> η
ρυθμων· και παλιν (647) ταχυ γ' αν δυναιο μανθανειν περι ρυθμων· και παλιν (648)
τι δ' αν μ' ωφελησειαν οι ρυθμοι προς ταλφιτα· και παλιν (650) επαΐειν οποιος εστι
των ρυθμων· και εν Βατραχοις (1365) επι τον σταθμον γαρ αυτον αγαγειν βουλομαι.
το δε του Κρατινου <ου> λεγομεν οτι δια τουτο ειπεν εληλυμεν· εστι γαρ και παρα
Ἐπιχαρμωι, οιον αυτος παρατιθεται ο μετρικος (7, 10) την χρησιν εν Κυκνωι τοιουδε
φωτος προς δομους εληλυμεν. ου κειται δε ουτως η χρησις, αλλα Κυκνου δε πρωτα
προς δομους εληλυμεν· και ουτως δει γραφειν. οστις κατα αναλογιαν εχρη σατο και
τωι δευτερωι προσωπωι εληλυτε. ουκ αρα ουν δια το κοινην μη ποιειν το ˉθˉμ ο
Κρατινος απεβαλε το ˉθ του εληλυθμεν, ειπων το εληλυμεν. (7, 15) 9Τριτος δε εστι
τροπος, οταν βραχεια συλ λαβη τελικη λεξεως ηι, μη επιφερομενων των της μα κρας
ποιητικων συμφωνων, αλλ' ητοι ενος η μηδ' ενος.9 –υ 9Τριτος δε εστι τροπος, οταν
βραχεια συλλαβη λε ξεως ηι τελικη, μη επιφερομενου τινος των της μακρας 204
ποιητικων συμφωνων, αλλ' ητοι ενος η μηδενος· και τα εξης.9 –κ Προδηλον εστι το
λεγομενον, οτι γινεται κοινη κατα τριτον τροπον, οταν βραχεια ηι απαρτιζουσα εις
μερος λογου και ουκ εχηι δυο συμφωνα επιφερομενα, αλλ' η εν απλουν η μηδε εν,
επει ευρεθησεται θεσει μακρα γινομενη. ιστεον δ' οτι ου κεχρημεθα ταυτηι τηι κοινηι
8

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ημεις, αλλα μαλλον οι ποιηται, οιον το Νεστορα δ' ουκ ελαθεν ιαχη πινοντα περ
εμπης (Ξ 1) και Αιαντι δε μαλιστα δαΐφρονι θυμον ορινε (Ξ 459) και οι δε μεγα
ιαχοντες (Ξ 421) και και μεν οι Λυκιοι τεμενος ταμον (Ζ 194)· 20και μεν20 σπονδειος
εν αρχηι στιχου. εσχε δε τι εξαι ρετον αυτη παρα τας αλλας χρησεις, οτι εις τελος εστι
ποδος και ουκ εις αρχην ως αι προειρημεναι. Περι δε ταυτης της βραχειας της αντι
κοινης λαμ βανομενης λεγει ο 20Ἡλιοδωρος20 δεκα τροπους, ποτε δη και πως
ευρισκεται. φησι γαρ ουτως· η βραχεια η τοιαυτη εις τοπον μακρας κοινη ευρισκεται,
οτε το ˉι επιφερεται, ως εν τωι οι δε μεγα ιαχοντες (Ξ 421). 205 20δευτερος δε20
εστι τροπος ο απο της οξειας διαφορως γινομενος, οτε επικειται αυτη τηι βραχειαι
συλλαβηι, οιον Τρωες δ' ερριγησαν οπως ιδον αιολον οφιν (Μ 208). διηιρηται γαρ ο
τροπος της οξειας διαφορως, η προ ηγουμενης η επικειμενης, ως δεδεικται, η και
επιφερο μενης· προηγουμενης μεν, οιον η ναυτηισι τερας ηε στρατωι ευρει λαων (∆
76)· επιφερομενης δε ος ᾔδη τα τ' εοντα τα τ' εσσομενα προ τ' εοντα (Α 70).
20τριτος20 εστι τροπος ο απο της περισπωμενης εαν επι φερηται, οιον εως ο ταυθ'
ωρμαινε κατα φρενα και κατα θυμον (Α 193)· το ˉε και το ˉωˉς εις μιαν μακραν κατα
συνιζησιν ποδι ζεται, ως ευθεως προιοντες γνωσομεθα. ομοιως και το παντηι
εποιχομενοι πριν αυτ' εν χερσι γυναικων (Ζ 81). και ει προηγειται η περισπωμενη,
οιον οικηας αλοχον τε φιλην και νηπιον υιον (Ζ 366)· εστι δε απο ευθειας της
οικευς, σημαινει δε τον του οικου. 20τεταρτος20 εστι τροπος ο απο της δασειας η
επικειμενης Αιας δ' ο μεγας αιεν εφ' Ἕκτορι (Π 358), η επιφερομενης 206
Ἀπολλωνος εκατοιο (Η 83. Υ 295), αι κε κακος ως (Ζ 443), η προηγουμενης ελπομαι
εκτελεεσθαι ινα μη ρεξομεν ωδε (Η 353). 20πεμπτος20 τροπος εστιν ο δια της στιγμης
και ποσιας· ο δ' επειτα θεοις ευχεσθαι ανωγει (Ζ 240), ομοιως και το ουδε μαλ'
ιφθιμος, επει η πολυ φερτερος εστιν (Θ 144). 20εκτος20 εστι τροπος ο δια των
αμεταβολων ˉλ ˉμ ˉν ˉρ ποσσι δ' υπο λιπαροισιν εδησατο καλα πεδιλα (Β 44),
θυμον απο μελεων (Η 131. ο 354), αλλ' υδατι νιζοντες (Η 425), αλλοι δε ρινοις,
αλλοι δ' αυτοισι βοεσσιν (Η 474). οι δ' 20αλλοι τεσσαρες20 τροποι, τουτεστιν
εβδομος, ογδοος, ενατος, δεκατος, εισι δια των δʹ στοιχειων, η δια του ˉδ η ˉπ η ˉσ η
ˉτ, οιτινες και διπλασιαζεσθαι πεφυκασιν, οιον ουδ' αρ' ετι δην (Ζ 139 αλ.), ω υιε
Πετεωο (∆ 338), Ἀρτεμιδι σε εΐσκω 151®152 επιφερομενου του ˉσ, αλλα και
ληγοντος εν τηι ˉλˉοˉς συλλαβηι βελος εχεπευκες (Α 51. ∆ 129), 207 του δε ˉτ
επιφερομενου μητε συ γ' Ἄρηα το γε δειδιθι (Ε 827)· διπλασιαζονται δε ουτως
εδδεισεν δ' ο γερων και επειθετο μυθωι (Α 33. Ω 571), ειωθοτες εδμεναι αδδην (Ε
203), οπποτε τις μετα παυσωλην (Τ 201), οπποτερος δε κε νικησηι κρεισσων τε
γενηται (Γ 71. 92. σ 46), ποσσι δ' υπο λιπαροισιν (Β 44), οττι τοι εν μεγαροισιν (δ
392). Ἔστι δε ανακεφαλαιωσασθαι τους δεκα τροπους ουτως· ο του ιωτα, ο της
οξειας, ο της περισπωμενης, ο της δασειας, ο της στιγμης, ο των δʹ αμεταβολων, ο
του ˉδ, ο του ˉπ, ο του ˉσ, ο του ˉτ. και τοσαυτα περι της κοινης. Ἄξιον δ' ημας
απορησαι, τι δη ποτε τουτωι τωι τριτωι τροπωι της κοινης ου κεχρημεθα ημεις τωι την
βραχειαν ποιειν κοινην, αλλα μονοι οι ποιηται· (σπα νιως γαρ ευρισκεται εις αλλο
μετρον.) τοις γαρ προ ειρημενοις και ημεις κεχρημεθα· (λεγομεν δη, οτε εστι φυσει
μακρα εις φωνηεν ληγουσα και εις μερος λογου 208 και την εξης εχουσα απο
φωνηεντος αρχομενην, και οτε εστι θεσει μακρα δυο συμφωνων επιφερομενων εν
συλληψει, ων το πρωτον αφωνον εστι, το δευτερον αμεταβολον). αλλα λεγομεν, οτι
ευλογως. ιστεον γαρ οτι η μακρα περιεκτικη εστι βραχειας (εκ δυο βρα χειων γαρ
συγκειται), ου μην η βραχεια της μακρας. και ευλογως ημεις μακραι αντι βραχειας
κεχρημεθα, ουκ εμπαλιν δε βραχειαι αντι μακρας. {1Cap. II. Περι συνεκφωνησεως.}1
9Συνεκφωνησις εστι, οπου αν δυο συλλαβαι συμφω νον μη εχουσαι μεταξυ αλληλων
αντι μιας παραλη φθωσι.9 U 9Συνεκφωνησις εστιν, οταν δυο συλλαβαι συμφωνον
9

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μετα αλληλων μη εχουσαι αντι μιας παραλαμβανωνται. τροποι δε εισι της
συνεκφωνησεως οιδε. η γαρ δυο μακραι· και τα εξης.9 –κ Ἐνταυθα περι της
συνεκφωνησεως οιονει συνιζη σεως βουλεται διαλαβειν· ιστεον δε οτι διαφερει αυτη
η συνεκφωνησις της συναλοιφης· αλλως γαρ η συναλοιφη και αλλως η
συνεκφωνησις μετρειται· η μεν γαρ συναλοιφη καθαπερ γραφεται ουτω και
μετρειται, οιον ὣς εφαθ', οι δ' αρα παντες ακην εγενοντο σιωπηι 95 et saepius)·
209 αποβληθεντος γαρ του ˉο εν τωι "3ὣς εφατο"3, απεβληθη και εν τωι μετρωι και ου
λαμβανεται συλλαβη. η δε συνεκφωνησις ουχ ως γραφεται ουτω και μετρειται, αλλα
δυο συλλαβαι εις μιαν συλλαμβανονται εν τωι μετρωι, οιον αυτος φησι μυρια
παραδειγματα· η ουχ αλις οττι γυναικας αναλκιδας ηπεροπευεις (Ε 349)· η γαρ η και
ου συλλαβαι εις μιαν μετρουνται. Λεγει δε αυτης της συνεκφωνησεως πεντε τρο
πους· η γαρ δυο μακραι εις μιαν γινονται μακραν, η βραχεια και μακρα εις μιαν
μακραν, η μακρα και βρα χεια εις μιαν μακραν, η δυο βραχειαι εις μιαν βρα χειαν.
ειτα εν τωι τελει τον πεμπτον φησι τροπον, οτε βραχεια και κοινη εις μιαν βραχειαν
παραλαμβα νονται. Ὁ δ' 20Ἡλιοδωρος20 φησιν εν τηι εισαγωγηι, οτι και τρεις εις
μιαν συνεκφωνουνται συλλαβαι, ως το δι πενθημιμερες τουτο, [οιονει] το δοκουν
ειναι ελεγειον, Ἀστερις, ουτε σ' εγω φιλεω ουτ' Ἀπελλης Anacr. 72b). ου γαρ εστιν
ελεγειον, αλλα το πρωτον αυτου μερος εστι δακτυλικον, το δε δευτερον ιαμβικον·
δυο γαρ ιαμβικους εχει ποδας και συλλαβην· το ουν 20φιλεω ου20 απο βραχειας και
μιας μακρας. 210 Ἰστεον δε οτι τον τεταρτον τροπον, λεγω δη τον λεγοντα δυο
βραχειας εις μιαν βραχειαν παραλαμβα νεσθαι, λεγει (9, 6) εν τοις αλλοις μετροις
κυριως ευρισκεσθαι, σπανιως δε εν επει. οιον παρα Σωταδηι εν τηι Ἰλιαδι σειων
μελιην Πηλιαδα δεξιον κατ' ωμον. εις ιθυφαλλικον δε εστι το μετρον. οπερ τοιουτον
εχει τροπον· το πρωτον μερος αυτου ιωνικον εστιν απο μειζονος, το δε εσχατον
αυτου μερος, ο ελεγομεν ιθυφαλλικον, εκ τριων τροχαιων μετρειται· ουτως κατα
διποδιαν σειων μελιην Πηλιαδα της ˉα και ˉδˉα συλλαβης εις μιαν μετρουμενης
βραχειαν·
δεξιον κατ' ωμον τροχαιοι. (ιθυφαλλικον δ' εκληθη, διοτι εις τα
φαλλαγω για εν τηι εορτηι του ∆ιονυσου αυτωι εχρησαντο). –ειτα, επειδη ελεγε τουτο
ειναι σπανιον εν στιχωι, ομως δε ευρησθαι, και αγνοειν τουτο τον Κριτιαν Heph. p. 9,
10 sqq), οτι δυνατον εστι δυο συλλαβας εις μιαν βραχειαν παραλαμβανειν, (ενομισεν
ευλογως μη δυνα σθαι το του Ἀλκιβιαδου ονομα θειναι εν στιχωι η ελε γειωι και δια
τουτο αντι ελεγειου εποιησεν ιαμβον, 211 ωστε ειναι αντι στιχελεγειου στιχιαμβον)
και φερει την χρησιν. παραφερει δε, οτι ευρηται και εν στιχωι παρα Κοριννηι εν
πεμπτηι Heph. p. 9, 16 sq. τινες δε φασιν εν δευτεραι, κρειττον δε εστιν εν πεμπτηι.
ειτα και παρα Πραξιλληι ποιητριαι Heph. p. 9, 19

Cap. III. περι ποδων.
9Ἐκ των συλλαβων εισιν οι ποδες, ων δισυλλαβοι μεν δʹ. και τα εξης.9
Ἐνταυθα περι των ποδων βουλεται διαλαμβανειν ποιοι και ποσοι εισι· και
αναγκαιον εστιν ημας προ τερον αυτο τουτο γνωναι, τι εστι πους. πους τοινυν εστιν
συνταξις συλλαβων αρσιν και θεσιν περιεχουσα. και αλλως· πους εστι μετρικη
συλλαβων σχεσις απο δυο εως εξ, εξ ων γνωριζομεν το του μετρου ειδος τε και
μεγεθος. βασις δε εστι το εκ δυο ποδων συν εστηκος του μεν εν αρσει του δε εν θεσει
παραλαμ βανομενου. η ουτως· βασις εστιν <η εκ δυο ποδων> η εκ ποδος και
καταληξεως, τουτεστι μιας συλλαβης 212 ποδι ισουμενης. γνωριζεται δε ο μεν πους
ταις συλ λαβαις, τα δε μετρα τοις ποσιν η ταις βασεσι. μετρον δε εστι ποδων
ωρισμενων ποια συνταξις κατα την φυσικην συμμετριαν πως υπο των του λογου
10

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

μερων αφωρισμενη. –Ἰστεον δε οτι απο δισυλλαβιας εως εξ συλλαβων μετρουνται οι
ποδες. και εστιν αυτων μετρη σαι την ποσοτητα, ως τινες φασι των τεχνικων, κατα
διπλασιασμον. εισι γαρ δισυλλαβοι απλοι τεσσαρες, τουτεστιν ο σπονδειος και ο
πυρριχιος, ο τροχαιος και ο ιαμβος. ουτοι δε αντιστρεφομενοι αλληλους ποιουσι
κυκλικωι σχηματι. του γαρ τροχαιου μετατιθεμενη η μακρα τον ιαμβον αποτελει και
εμπαλιν η του ιαμβου τον τροχαιον, και αι του σπονδειου μακραι εις βρα χειαν τον
πυρριχιον, και εμπαλιν αι του πυρριχιου βραχειαι εις μακραν τον σπονδειον. εισιν
ουν δισυλ λαβοι των απλων ποδες τεσσαρες. ειτα κατα αναδι πλασιασμον
τρισυλλαβοι οκτω, ως ο τεχνικος φησιν. παλιν κατα αναδιπλασιασμον των διπλων
τετρασυλλα βοι ι ʹ, πεντασυλλαβοι μεν λβʹ, εξασυλλαβοι δε εξηκον τατεσσαρες, ωστε
ειναι τους παντας ομου ρκδʹ. – Ἄλλοι δ' αλλως ψηφιζουσιν, ωστε και πλειονα φθα
νειν. τους γαρ δωδεκα απλους, τουτεστι τους δʹ δι συλλαβους και οκτω
τρισυλλαβους, δωδεκακις πολυ πλασιαζουσι· δωδεκακις ουν δωδεκα γινονται ρμδʹ.
και ουτως οι περι Ὦρον και Λογγινον εψηφιζον.
213 {1Περι ονομασιας των
ποδων.}1 20Πυρριχιος20 γουν εστιν, ον τινες και προκελευσμα τικον καλουσιν, ο
και παριαμβος και ηγεμων εκ δυο βραχειων, διχρονος. λεγεται δε πυρριχιος, οτι
βραχυ τατος ων και οξυτατος εφηρμοσε μαλιστα τηι συντομωι κινησει της ορχησεως,
ην πυρριχην ωνομαζον, η δια το υπο Πυρρου, του και Νεοπτολεμου του Ἀχιλλεως
υιου ευρεθηναι τον τε του ποδος και του μελους <και> της ορχησεως ρυθμον, η δια
το υπο Ἀχιλλεως παρα τηι του Πατροκλου πυραι, η δια την σφοδραν κινησιν και
πυρωδη. παριαμβος δε ο αυτος καλει ται δια το παρα ενα χρονον ισος ειναι τωι
ιαμβωι· ο μεν γαρ διχρονος εστιν, ο δε ιαμβος τριχρονος. προκελευσματικος δε
εκληθη και ηγεμων δια το βραχυ τατος ειναι πλεον παντος ποδος και προ παντων
ευρη σθαι, ακολουθειν τε αυτωι παντα τα των ποδων σχη ματα και μεγεθη.
20Σπονδειος20 δε εστιν εκ δυο μακρων, τετραχρονος, οιον φωνη. λεγεται δ' ουτως
δια το μαλιστα παρα λαμβανεσθαι εις τας ιερουργιας και σπονδοποιιας των 214
θεων, αφ' ου και σπονδειον ετι και νυν μελος προσ αυλειν λεγουσι τοις ιεροις. Ὁ δε
20τροχαιος20 εστιν εκ μακρας και βραχειας, τριχρονος, ουτω κληθεις, επειδη
διατετροχασμενην και τροχαιαν εν τηι κατασκευηι την ρυθμοποιιαν εχει, δια το την
μακραν επιτρεχειν αει τηι βραχειαι και ανα παλιν την βραχειαν επεσθαι τηι μακραι.
20Ἴαμβος20 δ' εκ βραχειας και μακρας, <τριχρονος> ειρηται ητοι απο Ἰαμβης της
Κελεου θεραπαινης, ητις την ∆ημητρα λυπουμενην ηναγκασε γελασαι γελοιον τι
ειπουσα, τωι ρυθμωι τουτου του ποδος αυτοματως χρησαμενη. η απο Ἰαμβης τινος
ετερας, γραος, ηι Ἱπ-πωναξ ο ιαμβοποιος παρα θαλασσαν ερια πλυνουσηι συντυχων
ηκουσε της σκαφης εφαψαμενος, εφ' ης επλυνεν η γραυς, ανθρωπ', απελθε, την
σκαφην ανατρεπεις. και συλλαβων το ρηθεν ουτως ωνομασε το μετρον. αλλοι δε
περι του χωλιαμβου την ιστοριαν ταυτην αναφερουσι, γραφοντες το τελος του
στιχου την σκαφην ανατρεψεις. 215 η παρα το ιαμβιζειν, ο εστιν ιον βαζειν
τουτεστιν <λογους μεστους πικριας> λεγειν· λοιδορικον γαρ το μετρον το εκ τουτου
του ποδος συνισταμενον. Τρισυλλαβοι δε οιδε· 20∆ακτυλος20, ο και ηρωιος. <εκ
μακρας και δυο βραχειων, τετραχρονος·> και δακτυ λος μεν απο των Ἰδαιων
∆ακτυλων, οι τον μεν αριθ μον ησαν δεκα, παρασταται δε τυγχανοντες της Ῥεας και
μουσικωτατοι υπαρχοντες δια της των οργανων χρησεως υμνουν τον ∆ια. και
αλλως· δακτυλος απο της εν ταις χορδαις γινομενης των δακτυλων κινη σεως.
ηρωιος δε καλειται δια το προς τα των ηρωων εργα και τους της γενεαλογιας υμνους
προσαρμοζειν, η δια το πρωτωι τουτωι κεχρησθαι τους ποιητας προς την ηρωικην
ιστοριαν. 20Ἀναπαιστος20 δε, ον και καλουσι τινες αντιδακτυ λον, εκ δυο βραχειων
και μακρας, τετραχρονος. εκληθη δε ουτως δια το αντικειμενως εχειν τωι ηρυωι (δυο
γαρ εχει βραχειας κατα την αρχην της πληξεως του ρυθμου, την δε τριτην μακραν εν
11

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τηι θεσει) και ανω παιειν αει. 20Ἀμφιμακρος20, ο και κρητικος και παιωνικος ο
αυτος, εκ μακρας και βραχειας και μακρας, πεντα 216 χρονος. και αμφιμακρος μεν
λεγεται, οτι εκατερωθεν της βραχειας εχει τας μακρας. κρητικος δε, οτι υπο Κρητων
ευρησθαι δοκει· εκεινοι γαρ πρωτοι τουτο το γενος της ρυθμοποιιας ορχησει την
βασιν απαρτιζοντες εποιουν. παιωνικος δε, επει προς τα παιωνικα καλου μενα μετρα
ηρμοσται. 20Ἀμφιβραχυς20 δε, εκ βραχειας και μακρας εστι και βραχειας,
τετραχρονος. ειρηται δ' ουτως, οτι υπο δυο βραχειων την μακραν περιλαμβανει
εμπαλιν του αμφι μακρου· ον τινες και υπερθετικον καλουσιν, οτι υπερ τιθεμενην
εχει ανωθεν την βραχειαν. 20Βακχειος20 δε εκ βραχειας και δυο μακρων, πεντα
χρονος. καλειται δε ουτως δια το προς τους <βακχι κους> ρυθμους επιτηδειως εχειν.
τινες δε και υπο βακχειον καλουσιν αυτον. Ὁ 20δε παλιμβακχειος20, ο και
διονυσιος, εκ δυο μακρων και βραχειας, πενταχρονος και αντιβακχειος καλειται, οτι
εναντιως διακειται τωι ρυθμωι προς τον βακχειον, διονυσιος δε καθο και αυτος προς
τα ∆ιο νυσιακα μελη πεποιηται. τινες δε αυτον προσοδιακον καλουσιν και
πομπευτικον δια το εν τοις προσοδιοις 217 υμνοις ουτω καλουμενοις και εν ταις
πομπαις ειναι ταις ∆ιονυσιακαις. 20Χορειος20–προπαροξυτονως, ως Ἡρωδιανος εν
τηι καθολου φησιν–ο και τριβραχυς και βραχυσυλλαβος και τροχαιος, εκ τριων
βραχειων, τριχρονος. χορειος μεν ουν, οτι προς τα χορικα μελη πολλακις
λαμβανεται. τριβραχυς δε δια το εκ τριων βραχειων συγκεισθαι [εν τρισυλλαβοις].
βραχυσυλλαβος δε ως βραχειας εχων τας πασας συλλαβας. τροχαιος δε, επειδη ο Σο
φοκλης εν τωι Θαμυραι fr. 219) φησι προποδα μελεα· τα δ' οσα κλυομεν τροχιμα,
βασιμα, χερεσι, ποδεσι. 20Μολοσσος20, ο και τριμακρος, εκ τριων μακρων,
εξαχρονος. καλειται δε μολοσσος δια το μεγιστος ειναι παντων των απλων ποδων
και μηκιστος. τους δε μη κιστους το παλαιον μολοσσους εκαλουν, ως Σοφοκλης
μολοσσικαισι χερσιν εκτεινων πελας (φρ. 727) αντι του μεγαλαις. οι δε δια το υπο
Μολοσσων ευρη σθαι πρωτον το ειδος της ρυθμοποιιας ταυτης. καλει ται δε ιππειος
παλιν δια το τελειον ειναι το ζωον.
Τετρασυλλαβοι δε δεκαεξ.
20Προκελευσματικος20, ο και ισαριθμος, εκ τεσσαρων βραχειων, τετραχρονος. 218
προκελευσματικος δε, επειδη πρωτος εστι των διπλων, ως και τον πυρριχιον
ελεγομεν <προκελευσματικον> και ηγεμονα. 20Παιων20 πρωτος, ο και παιωνικος,
εκ μακρας και τριων βραχειων πενταχρονος. παιωνικος δε δια το εν τοις παιασιν
υμνοις παραλαμβανεσθαι· Ἀσκληπιου παιωνος ευμενους τυχων Aristoph. Plut.
636). παιων δευτερος, η συμβλητος, ο και κουρητικος, εκ βραχειας και μακρας και
δυο βραχειων, πενταχρονος. –παιων τριτος η διδυμαιος η κουρητικος η δελφι κος, ο
και δρομιος και αριθμιος, εκ δυο βραχειων και μακρας και βραχειας, πενταχρονος. –
παιων τεταρ τος, ο υπορχηματικος, ο και κρητικος, εκ τριων βρα χειων και μακρας
<πενταχρονος>· δει δε νοησαι, οτι κρητικος πρωτος και τεταρτος λεγεται.
20Ἰωνικος20 απο μειζονος η περσικος, εκ δυο μακρων και δυο βραχειων, εξαχρονος.
ιωνικος μεν, οτι Ἴωνες αυτωι εκεχρηντο. περσικος δε δια το τας ιστοριας τας
περσικας γεγραφθαι τουτωι τωι μετρωι, ως παρ' Αισχυλωι και αλλοις τισιν. –ιωνικος
απ' ελασσονος η υποκυ κλιος, εκ δυο βραχειων και δυο μακρων, εξαχρονος.
20Χοριαμβος20 η κυκλιος η υποβακχειος η και βακ χειος κατα τροχαιον, τινες και
χορειαμβον αυτον εκα 219 λεσαν, εκ μακρας και δυο βραχειων και μακρας, εξα
χρονος. 20Ἀντισπαστος20, ο και σπονδειακος και βακχειος κατα ιαμβον, εκ βραχειας
και δυο μακρων και βρα χειας, εξαχρονος. 20∆ιιαμβος20 η παραλληλος ιαμβος η
ιαμβικη ταυτο ποδια, εκ βραχειας και μακρας και βραχειας και μα κρας, εξαχρονος.
20∆ιτροχαιος20 η αντιπαραλληλος, ο και κρητικος κατα Ἀριστοξενον η διχορειος η
τροχαικη ταυτοποδια, εκ μακρας και βραχειας και μακρας και βραχειας, εξαχρονος.
20Ἐπιτριτος20 πρωτος <η> ιππειος πρωτος η και κα ρικος η και δοχμιος, εκ βραχειας
12

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

και τριων μακρων, επταχρονος. ιστεον δ' οτι τουναντιον του παιωνος ενταυθα η
βραχεια μετερχεται. –επιτριτος δευτερος η ιππειος δευτερος η δοχμιος δευτερος, ο
και καρικος, εκ μακρας και βραχειας και δυο μακρων, επταχρονος. –επιτριτος τριτος
η ιππειος τριτος, ο και παροδικος, εκ δυο μακρων και βραχειας και μακρας, επταχρο
νος. –επιτριτος τεταρτος, ο και μονογενης, εκ τριων μακρων και βραχειας,
επταχρονος. 20∆ισπονδειος20 η εμβατηριος, εκ τεσσαρων μακρων, οκταχρονος. Και
τουτο προδηλον· εν οις τα περι των δισυλλα βων <και τρισυλλαβων> και
τετρασυλλαβων ποδων οσα εχρην περι ονομασιας ειρηται· το δε ρητον ευχερες ον
και προδηλον παρερχομεθα του τεχνικου. 220
Cap. IV. Περι αποθεσεως μετρων.
9Περι ακαταληκτων. Ἀκαταληκτα καλειται μετρα, οσα τον τελευταιον ποδα
ολοκληρον εχει οιον επι δα κτυλικου
μωσαγε Καλλιοπα θυγατερ ∆ιος Alcm.
45 καταληκτικα δε, οσα μεμειωμενον εχουσι τον τελευταιον ποδα· και τα εξης.9
Ἰστεον οτι αποθεσις και καταληξις ταυτον εστι. περι αποθεσεως ουν φησιν οιονει
περι καταληξεως. εστι δε και γενικον ονομα η αποθεσις οιονει, ως ειρη ται, πασα
καταληξις· εστι δε και ιδικον αντι του ελατ τωσις. λεγει ουν ποια εισιν ακαταληκτα
μετρα και ποια καταληκτικα εις συλλαβην η δυο συλλαβας. Ἀκαταληκτα τοινυν
εστιν, ως και αυτος σαφως παραδιδωσιν, οσα εχουσι τελειον τον τελευταιον ποδα
μηδεν λειποντα, οιον φησι το παραδειγμα επι δακτυ λικου τετραμετρου· εχει γαρ
τους τεσσαρας ποδας τε λειους μωσαγε Καλλιοπα θυγατερ ∆ιος. Καταληκτικα δε
τουναντιον οσα τον τελευταιον ποδα ατελη εχουσιν, οιον επι ιαμβου φησιν χαιροις
ανυμφα, χαιρετω δ' ο γαμβρος Sapph. 103)·
221 πεντε γαρ εχει ποδας και
συλλαβην. εαν δε τρισυλ λαβος ηι ο πους ο επι του τελους και συνιστας το παν
μετρον, <οιον> εαν ηι δακτυλικον, δυναται ειναι καταληκτικον εις συλλαβην,
τουτεστιν δυναται λειπειν δυο συλλαβας, οιον φησι παλιν ο αυτος επι δακτυ λικου
μετρου το παραδειγμα εν δε Βατουσιαδης Archil. 104)· δυο γαρ εχει ποδας και
συλλαβην μιαν, και τριμετρου οντος η επι τελους μια συλλαβη τοπον του τρισυλλα
βου δακτυλου μονη ανεπληρωσεν. επι δε των τοιουτων μετρων των λειποντων και
μη οντων εντελων τα μεν παρα μιαν μονην οντα συλλαβην λεγεται καταληκτικα εις
δισυλλαβον (κατεληξε γαρ εις δισυλλαβον ποδα, λειπει δε μια συλλαβη, ινα ηι
τρισυλλαβος), τα δε παρα δυο συλλαβας λεγονται καταληκτικα εις συλλα βην, οτι
κατεληξεν εις συλλαβην, λειπουσι δε εξωθεν δυο συλλαβαι, ινα ηι το παν
τρισυλλαβον. ∆ια τουτο γαρ και εις το επος ειωθαμεν λεγειν· γενους μεν εστι
δυαδικου τετρασημου, ειδους δακτυ λικου, μεγεθους εξαμετρου κατα ποδα, σχεσεως
τακτι κης, συνταξεως συνθετου, αποθεσεως καταληκτικης της εις δισυλλαβον, τομης
† τησδε. Ἐπειδη κυριως το μετρον του επους δακτυλικον εστι παν (ει γαρ και 222
ευρισκεται σπονδειος εν αυτωι, αλλ' ουν δυναμει και αυτος δακτυλος εστι, της
δευτερας του σπονδειου μα κρας αντι δυο βραχειων ουσης και κατα κρασιν <δυο>
βραχειων εις μιαν μακραν συνελθουσων)–επειδη ουν δακτυλικον εστι το μετρον του
επους, κατα ποδα ενα εξαμετρον, εχει πεντε τελειους ποδας και δυο συλ λαβας,
τουτεστιν η σπονδειον η τροχαιον, της τελευ ταιας αδιαφορουσης, ως αυτος μελλει
ειπειν, καλως φαμεν "3αποθεσεως καταληκτικης της εις δισυλλαβον"3· καταληγει
γαρ εις δυο συλλαβας, λειπει δε μια, ινα γενηται τρισυλλαβον. Ἄξιον δε ημας παντα
ταυτα τα του επους επεξερ γασασθαι, παρεπομενα και αχωριστα συμβεβηκοτα οντα.
Ἰστεον τοινυν οτι γενους μεν εστι δυαδικου τετραση μου. επειδη τεσσαρων οντων
δισυλλαβων ποδων (πυρ ριχιου, σπονδειου, ιαμβου και τροχαιου) δυο μονοι εξ
13

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

αυτων εισιν οι αποτελεστικοι μετρων, ο τε ιαμβος και ο τροχαιος (οθεν και ιαμβικον
λεγεται μετρον η τρο χαικον, ου μην πυρριχιακον η σπονδειακον, ει και
παραλαμβανονται εστιν οτε κατα τινας χωρας του ιαμ βου και του τροχαιου)· εστιν
ουν ο ιαμβος γενους μεν δυαδικου τρισημου οιονει τριχρονου· εκ βραχειας <γαρ> και
μακρας συγκειμενος τρεις ποιει χρονους. ομοιως δε και εν τοις τρισυλλαβοις οκτω
οντων των 223 ποδων δυο μονοι εισι αποτελεστικοι μετρων, ο δακτυ λος και ο
αναπαιστος, οθεν και περι αυτων μονων διαλαμβανει ο τεχνικος, περι τε δακτυλικου
μετρου κατ' ιδιαν και περι αναπαιστικου· επειδη ουν ο στι χος απο δακτυλου
συγκειται, ειωθαμεν λεγειν· "3γενους μεν εστι δυαδικου <τετρασημου>"3. δυο γαρ
μονοι εισι γενικοι και αποτελεστικοι μετρων, ο δακτυλος και ο αναπαιστος.
τετρασημου δε ειρηται οιονει τετραχρο νου· εκ μακρας γαρ και δυο βραχειων
συγκειμενος ο δακτυλος τεσσαρας εχει χρονους. –Το δε ειδος δα κτυλικον νενοηται.
–Παλιν μεγεθους εξαμετρου κατα μονοποδιαν ειρηται, επειδη ου κατα διποδιαν
μετρει ται ο στιχος, ως ετερα πολλα μετρα, οιον ο ιαμβος· ουτος γαρ εξ απλους ποδας
εχων και κατα διποδιαν μετρουμενος τριμετρος καλειται· ο δε στιχος ο εξαμε τρος
κατα ενα ποδα μετρουμενος και ου κατα διπο διαν, ως προειπομεν. –Παλιν σχεσεως
τακτικης λε γεται .... Περι βραχυκαταληκτων.9 (13, 18) 9βραχυκαταληκτα δε
καλειται, οσα απο διποδιας επι τελους ολωι ποδι μεμειωται. και εξης.9 U
9Βραχυκαταληκτα δε λεγεται, οσα απο διποδιας ολωι ποδι μεμειωται επι τελους, οιον
επι ιαμβου. και τα εξης.9 –κ Ειπων περι ακαταληκτων και καταληκτικων μετρων
βουλεται διαλαβειν και λεγει παλιν περι βραχυκατα
224 ληκτων, οτι
βραχυκαταληκτα εστιν, οσα κατα διποδιαν μετρουμενα λειπουσιν τελειον απλουν
ενα ποδα, οιον επι ιαμβου (κατα διποδιαν γαρ μετρειται, οθεν και τριμετρος
ονομαζεται), και φησιν ο τεχνικος το παρα δειγμα αγ' αυτ' ες οικον τον Κλεησιππω·
ενταυθα γαρ το "3σιππω"3 αντι ολης ιαμβικης κειται δι ποδιας.
Περι
υπερκαταληκτων. (14, 4) παλιν υπερκατα ληκτα καλειται μετρα, οσα προς τοις
τελειοις ποσι συλλαβηι του ωρισμενου μετρου περιττευουσιν, οιον επι ιαμβικου (εστι
δε διμετρον κατα διποδιαν) ειμ' ωστ' απο πυσσαλω λυθεισα fr. lyr. adesp. εχει γαρ
την ˉσˉα συλλαβην περιττευουσαν. (ο δε θελει ειπειν, τοιουτον εστι· πορευομαι
ωσπερ απο πασ σαλου λυθεισα. πυσσαλον γαρ φησι τον πασσαλον). δυναται δε ειναι
υπερκαταληκτα και δυο συλλαβαις, οταν οι ποδες τρισυλλαβοι ωσιν, οιον φησι το
παρα δειγμα αδ' Ἄρτεμις ω κοραι Telesill. 1). εστι δε το μετρον αναπαιστικον εκ
δυο ποδων, του πρωτου σπονδειου ισοδυναμουντος αναπαιστωι. (ειρη ται γαρ
πολλακις, οτι η μακρα ισοδυναμει δυο βρα χειαις συλλαβαις). τουτο γαρ προς τηι
ολοκληρωι συ 225 ζυγιαι οιονει διποδιαι (την γαρ διποδιαν συζυγιαν εκαλεσε)
περιττευει δυο συλλαβαις. 9Ἄλλο κεφαλαιον.9 (14, 15) 9Παντος μετρου αδιαφορος
εστιν η τελευταια συλλαβη, ωστε ειναι αυτην και βραχειαν και μακραν. και τα εξης.9
Προδηλον εστι το λεγομενον, επειδη λεγει παντος ειναι μετρου το τελος αδιαφορον,
τουτεστι εαν μακρον η βραχυ τουτο, αδιαφορον· ιστεον οτι η βραχεια αντι μακρας
ευρισκεται ευλογως κατα το τελος (βοηθειται γαρ υπο της σιωπης), παραλογως δε η
μακρα αντι βρα χειας παραλαμβανεται εν τελει μετρου, ομως δ' ουτως επεκρατησε.
(14, 22) 9Παν μετρον εις τελειαν περατουται λεξιν, οθεν επιληπτα εστι τα τοιαυτα
Σιμωνιδου εκ των επι γραμματων. και τα εξης.9 Παν μετρον, φησιν, εις τελειαν
περατουται λεξιν, δει δε ειπειν "3η ως τελειαν"3, καθαπερ και Ἡλιοδωρος ελεγεν ο
γραμματικος, δια το "3υψερεφες δω"3 (κ 111 αλιας) και τα τοιαυτα. δηλον δε οτι και
απο τελειας θελει αρχεσθαι· οθεν και συνηγορουντες τινες εις το ευρυοπα Ζην',
αυτου κ' ενθ' ακαχοιτο (Θ 207), και εν τοις ομοιοις, οτι το ˉν εις το τελος του πρωτου
στιχου εστι και ουκ εστιν αρκτικον του εξης στιχου, εκεχρηντο τουτωι τωι λογωι, οτι
παν μετρον θελει απαρ 226 τιζειν εις τελος λεξεως και παλιν απ' αρχης θελει αρ
14

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

χεσθαι. μαλλον δ' ακριβεστερον εξετασαντες οι περι Ἀριστοφανην τον γραμματικον
και Ἀρισταρχον, ως εν τηι συνταξει της ορθογραφιας ακριβεστερον εγνωμεν, το ˉν
τωι επιφερομενωι στιχωι επετιθεσαν, λεγοντες οτι ο λογος ερρωται επι παθων. τουτο
γαρ και τα ομοια παθη εισιν, οι δε κανονες των υγιων, ου των πεπον θοτων εισι
κανονιστικοι. ομως δε ευρεθησαν πολλα μετρα εις μερος λεξεως απαρτιζοντα και
απο του αλ λου μερους της λεξεως αρχομενα· και φερει μεν ο τε χνικος τινα
παραδειγματα. εισι δε και αλλα πολλα, οιον παρα Καλλιμαχωι εν Ἐπιγραμμασιν
XLII) ημισυ μοι ψυχης ετι το πνεον, ημισυ δ' ουκ οιδ'
ειτ' Ἔρος ειτ' Ἀΐδης
ηρπασεν εκ μεροπων· και Μενανδρος εν Πλοκιωι (φρ. 412) λεπτον μεθ' ετερας ιστον
υφαινει· και εξαιρετως παρα Σοφοκλει OT 332 sq.) εγω ουτ' εμαυτον ουτε σ'
αλγυνω. τι ταυτ' αλλως ελεγχεις; ου γαρ αν πυθοιο μου, ωστε καλεισθαι το ειδος
Σοφοκλειον και επισυναλοι φην δια το επισυναπτεσθαι το συμφωνον τωι εξης ιαμβωι
η στιχωι. ιστεον δ' οτι δια το αδυνατον ο Ευφοριων το Ἀπολλοδωρος διελυσε
φασκων και τις Ἀπολλο δωρος εφ' υιεα Λειοφοωντος. 227

Cap. V. Περι ιαμβικου. 9
Το ιαμβικον δεχεται κατα μεν τας περιττας χωρας, τουτεστι πρωτην, τριτην
και πεμπτην, ιαμβον, τριβραχυν και σπονδειον, δακτυλον, αναπαιστον, κατα δε τας
αρ τιους τουτεστι δευτεραν9 .... U 9Το ιαμβικον δεχεται κατα μεν τας περιττας
χωρας ιαμβον, τριβραχυν και αναπαιστον, δακτυλον, σπονδειον, κατα δε τας αρτιους
ιαμβον, τριβραχυν, αναπαιστον· τουτο δε παρα μεν τοις κωμικοις συνεχως, παρα δε
τοις ιαμβικοις και τραγικοις σπανιωτερον.9 –κ Ἐντευθεν αρχεται κυριως κανονιζειν
τα μετρα πανυ σαφεστατα απαγγελλων, οτι κατα τας περιττας χωρας, οιονει κατα
τον πρωτον και τριτον και πεμπτον ποδα, δεχεται ενα των πεντε τουτων ποδων,
κατα δε τας αρτιους, τουτεστι κατα δευτερον και τεταρτον, ενα των τριων· παντως
γαρ η αρτια απο βραχειας θελει αρχεσθαι και δεχεται ιαμβον η τριβραχυν τον λεγο
μενον χορειον η αναπαιστον. τουτον δε τον αναπαι στον συνεχως παρα κωμικοις
δεχεται, σπανιως δε παρα τοις ιαμβοποιοις και τραγικοις. ιαμβοποιους δε καλει τον
Σιμωνιδην και Ἀρχιλοχον και Ἱππωνακτα. Ἰστεον δε οτι εισι του ιαμβου μονομετρα,
διμετρα, εως των εξ ποδων, κατα ποδα και κατα διποδιαν· ου 228 μην πλεον των εξ
μετρων ευρισκεται. οιον κατα ποδα μονομετρον το 20φευ φευ20 και τινα τοιαυτα
συνεχως παρα τραγικοις ευρισκομενα. Ειτα λεγει περι της εκτης χωρας του ιαμβου,
οτι δεχεται η ιαμβον η πυρριχιον. 9"3οταν δε καταληκτικον, τον ιαμβον
παραληγοντα η σπανιως τριβραχυν, ωστε γενεσθαι την κατακλειδα ητοι αμφιβραχυν
η βακχειον"3.9 Κατακλειδα λεγει <τον προ της καταληκτικης συλ λαβης ποδα και
αυτην> την ληκτικην συλλαβην. τουτο ουν φησιν, οτι ηνικα εστι καταληκτικον
μετρον του ιαμβου, τουτεστι λειπον συλλαβηι, τοτε τον παραλη γοντα, τουτεστι τον
πεμπτον, ποδα ιαμβον εχει η σπανιως τριβραχυν, των δυο βραχειων εις μιαν μα κραν
παραλαμβανομενων κατα την καλουμενην κοινην λυσιν, ως πολλακις προειρηται,
και την τελευταιαν συλλαβην του εκτου ποδος η μακραν η βραχειαν. ει μεν γαρ
βραχειαν, αμφιβραχυς ευρεθησεται ο πεμπτος πους, οιον το τετραμετρον
Ἱππωνακτος 90 † Heph. 16, 23 [ει αρα βραχεια εστιν η εν τελει, εν τωι] ει μοι
γενοιτο παρθενος καλη τε και τερεινα. ει δε μακραν, τοτε βακχειος ευρεθησεται ο
πεμπτος πους, οιονει ο εκ βραχειας και δυο μακρων συγκειμε νος, οιον το Ἀρχιλοχου
τριμετρον fr. 116) ογμος κακου δε γηραος καθαιρει και τα τοιαυτα. 229 (17, 1)
9Ἔστι δε επισημον εν τοις ακαταληκτοις και το χωλον καλουμενον, οπερ τινες μεν
Ἱππωνακτος, τινες δε Ἀνανιου ευρημα φασιν. διαφερει δε του ορ θου, ηι εκεινο μεν
ιαμβον εχει τον τελευταιον η πυρ ριχιον δια την αδιαφορον, τουτο δε σπονδειον η
15

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τρο χαιον. το δε χωλον ου δεχεται τους παραληγοντας τρισυλλαβους·9 και τα εξης.
Προδηλον εστι το λεγομενον περι του χωλιαμβου καλουμενου, οτι ουτως
επεκρατησεν, ωστε ποιειν και ιδιον μετρον. Ἱππωνακτος δ' ελεγον αυτο ειναι κατα
την ειρημενην ανωτερω p. 214, 20 χρησιν της γραος και σκαφης· ανθρωπ', απελθε,
την σκαφην ανατρεψεις. τουτο δε και της γραος λεγεται ειναι της ανω ειρημε νης. –
Και ουτως πληροι το ιαμβικον μετρον, μη ειρηκως περι της τομης του ιαμβου
ενταυθα. εν δε τηι κατα πλατος αυτου πραγματειαι και τουτο πεποιηκε, σαφως δειξας
και συμφωνησας πασιν οτι δυο μοναι εισι τομαι του ιαμβου, λεγω δη πενθημιμερης
δυο ημισυ ποδων και εφθημιμερης τριων ημισυ.

Cap. VI. Περι τροχαικου.
9Το τροχαικον κατα μεν τας περιττας χωρας δεχεται τροχαιον, και
τριβραχυν, και δακτυλον· κατα δε τας 230 αρτιους τουτους τε και σπονδειον και
αναπαιστον. καταληκτικον δε οτε εστι, τον παραληγοντα μαλιστα μεν τροχαιον
δεχεται, εστι δ' οτε και τριβραχυν·9 και τα εξης. Ειπων περι του ιαμβικου νυν και
περι του αντι παθους αυτου βουλεται τροχαικου διαλαβειν. οτι γαρ αντιπαθει αυτο
δηλον, επει εκ του τροχαικου αυτου μετρου εαν απαρηις την πρωτην συλλαβην,
ιαμβικον ευρισκεται καταληκτικον εις συλλαβην· και εμπαλιν εαν εκ του ιαμβικου
εκβαληις την πρωτην συλλαβην, τροχαικον ευρισκεται καταληκτικον εις συλλαβην.
Ἰστεον δ' οτι τινες τον τροχαιον καλουσι και χο ρειον, ως εν τοις χοροις
ευρισκομενον, οθεν και το χοριαμβικον μετρον, ως δειξομεν, λεγεται, το εκ τρο
χαιου και ιαμβου συγκειμενον. Ειτα λοιπον αυτος σαφως διδασκει, ποθεν συγκει ται
το καλουμενον Ευριπιδειον η ληκυθιον. –(18, 7) ιστεον δε οτι τους τραγικους
ληκυθους εκαλουν, οθεν και Καλλιμαχος 98c φησιν
ητις τραγωιδος μουσα
ληκυθιζουσα· αλλοι δε κομποληκυθους· η οτι ομοιον εστι τωι 20λη κυθιον
απωλεσεν20 Aristoph. Ran. 1233 Ειτα λεγει πολλα ειδη του τροχαικου μετρου,
σαφως παρα τιθεμενος και τα παραδειγματα δια των χρησεων εκαστου. 231

Cap. VII. Περι δακτυλικου.
9Το δακτυλικον δεχεται δακτυλους και σπονδειους κατα πασαν χωραν πλην
της τελευταιας· επι ταυτης δε ει μεν ακαταληκτον ειη, δακτυλον εξει·9 και εξης. U
9Το δακτυλικον δεχεται δακτυλους και σπονδειους κατα πασαν χωραν πλην της
τελευταιας· επι ταυτης δε ει μεν ακαταληκτον ειη, δακτυλον εξει η δια την αδια
φορον κρητικον· ει δε καταληκτικον, τα απ' αυτου με μειωμενα ητοι συλλαβηι η δυο
συλλαβαις. και το μεν καταληκτικον εις συλλαβην, το δε καταληκτικον εις δι
συλλαβον·9 και τα εξης. –κ ∆ιαλαβων περι των δισυλλαβων μετρων νυν ακο
λουθως ο Ἡφαιστιων επι τους τρισυλλαβους μετερχε ται, παλιν δυο μονους
αποτελεστικους οντας μετρων, λεγω δη τον δακτυλον και τον τουτωι παλιν αντικει
μενον αναπαιστον. δια τουτο γαρ και προειπομεν, οτι ειωθαμεν εν τοις γενεσι του
στιχου λεγειν· "3γενους μεν εστι δυαδικου τετρασημου"3, επειδη οκτω οντων των
τρισυλλαβων ποδων δυο μονοι εισιν οι αποτελε στικοι μετρων. Ειτα λεγει παλιν
σαφως, ποθεν συγκειται το δα κτυλικον μετρον, τουτεστι το επος. και πολλακις και
τουτο προεγνωμεν, οτι παντες δυναμει δακτυλοι εισιν οι ποδες του στιχου. και γαρ
και ο αμφιμακρος, ο λεγομενος κρητικος, και παλιν ο παλιμβακχειος την 232
κοινην εχουσιν ισοδυναμουσαν βραχειαι, οθεν και πο διζοντες τον στιχον ειωθαμεν
λεγειν· "3αμφιμακρος εκ μακρας και βραχειας και κοινης, τετραχρονος"3, εν δε τωι
16

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

στιχωι θεραπευομενος δακτυλος. και τετραχρονος εστιν της κοινης, ως ειρηται, αντι
βραχειας ουσης, ου πενταχρονος· ομοιως και επι του παλιμβακχειου. αλλα και ο
σπονδειος δυναμει δακτυλος εστι, της δευτερας μακρας αντι δυο βραχειων
παραλαμβανομενης· οθεν και εν τωι αναπαιστικωι λαμβανεται παλιν δυναμει ανα
παιστος, της πρωτης μακρας αντι δυο βραχειων παρα λαμβανομενης. Περι δε της
τελευταιας συλλαβης αυτου σαφως δι δασκει, ποιον εστιν ακαταληκτον και ποιον
καταληκτι κον εις συλλαβην και δισυλλαβον· ιστεον δ' οτι παρα δειγμα του
ακαταληκτου ου παραφερει, οιονει εχοντος τον τελευταιον ποδα τελειον δακτυλον.
του δε κατα ληκτικου παραφερει και εις δισυλλαβον και παλιν εις συλλαβην (22, 1)
παραδειγματα. 20Περι αιολικου20· (22, 18) 9Τα δε Αιολικα καλουμενα τον μεν
πρωτον εχει ποδα παντως ενα των δισυλλα βων·9 και τα εξης. U 9Τα δ' Αιολικα
καλουμενα τον μεν πρωτον εχει ποδα παντως ενα των δισυλλαβων, η σπονδειον η
τροχαιον η ιαμβον η πυρριχιον· τους δε εν μεσωι παντας δακτυ λους· τον δε
τελευταιον προς την αποθεσιν δακτυλον 233 μεν η κρητικον δια το του τελους
αδιαφορον·9 και τα εξης. –κ Ειπων περι των κοινων δακτυλικων παλιν περι τινων
ειδων του δακτυλικου και τεως του αιολικου φησι τινα ειδη, σαφως αποδεικνυς
αυτων και το με τρον και τα παραδειγματα. ειτα εν τωι τελει φησιν, οτι εισι και τινα
λογαοιδικα καλουμενα δακτυλικα, ων παλιν φησι τα παραδειγματα και τα μετρα,
σαφη οντα και σχεδον εξηγησεως μη δεομενα. λογαοιδικα δ' εκλη θησαν, επειδη εν
τισιν ισα αμετροις δοκουσιν ως επι λογου ειναι ανευ τινος μετρου δια το αρρυθμον.

Cap. VIII. Περι αναπαιστικου.
9Το δε αναπαιστικον κατα πασαν χωραν δεχεται αναπαιστον και σπονδειον,
σπανιως δε και προκελευσμα τικον.9 (προκελευσματικος εστιν ο εκ τεσσαρων βρα
χειων.) U 9Το αναπαιστικον κατα πασαν χωραν δεχεται ανα παιστον και σπονδειον,
σπανιως δε και τον προκελευσμα τικον, παρα δε τοις δραματοποιοις και δακτυλον.
κατα δε συζυγιαν διαιρειται, εισι δε αυτου αποθεσεις εξ.9 –κ Ειπων δε περι του
δακτυλικου αναλογωι ταξει κε χρηται περι του αντιπαθους διαλαμβανων, λεγω δη
του 234 αναπαιστικου εκ δυο βραχειων και μακρας λαμβανο μενου. ειτα λεγει
σαφως αυτος, ποθεν συγκειται, οτι εξ εχει αποθεσεις ητοι καταληξεις, και αριθμον
αυτων παραφερει και τας χρησεις. –(25, 5) Ειτα δεικνυσιν, οτι το τετραμετρον το
καλουμενον Ἀριστοφανειον ουκ ην αυτου του Ἀριστοφανους ευρημα, αλλ' ετερου
τινος παλαιοτερου του Ἀριστοφανους. Ἀριστοξενος γαρ φη-σιν πρωτος αυτωι
εχρησατο, ου μεμνηται Ἐπιχαρμος μεταγενεστερος ων. ειτα εχρησατο τουτωι τωι
μετρωι και αυτος ο Ἐπιχαρμος, ειτα Κρατινος, και υστερος ων Κρατινου
Ἀριστοφανης. επειδη δε συνεχως αυτωι εχρησατο, εκληθη Ἀριστοφανειον. και φερει
την χρη σιν του Ἀριστοξενου, οτι εστι τετραμετρον καταληκτι κον εις συλλαβην (25,
19) τις αλαζονιαν πλεισταν παρεχει των ανθρωπων; οι μαντεις. (το δ' αλαζονιαν
δια του ιωτα παρα τωι Ἀριστοξενωι οφειλον ειναι διφθογγον απο του αλαζονευω, ως
το ρητορευω ρητορεια, κολακευω κολακεια). (25, 22) Λα κωνικον δε φησι κεκλησθαι
δια το τον Ἀλκμανα Λακωνα οντα λυρικον χρησασθαι αυτωι η πρωτον η
συνεχεστερον μαλλον. (26, 17) 9Το δε διμετρον καταληκτικον καλειται μεν 235
παροιμιακον δια το παροιμιας τινας εν τουτωι τωι μετρωι ειναι·9 και τα εξης. Εισι δε
διαφοροι παροιμιαι φερομεναι διαφορων εν διαφοροις μετροις· και γαρ εν στιχοις
και εν ιαμ βοις και εν ελεγειοις και <εν> αναπαιστοις, οιον εχθρων αδωρα δωρα
κουκ ονησιμα Soph. Ai. 665 Paroem. Gr. II p. 69 εισιν ουτω φερομεναι και
αδεσποτοι, οιονει ανεπι γραφοι
17

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

Cap. IX. Περι χοριαμβικου.
.................... Αιολοσικων δραμα γεγονε πρωτον και δευτερον Ἀριστοφανους,
ως και ο Πλουτος πρωτον και δευτε ρον, εν ωι κεχρηται τωι χοριαμβικωι μετρωι οιονει
τρο χιαμβικωι· εκ τροχαιου γαρ και ιαμβου συγκειται. ειπο μεν δε και ανωτερω (230,
12), οτι λεγεται παρα τισιν ο τροχαιος και χορειος. (30, 5) 9∆ευτε νυν αβραι
Χαριτες.9 ιστεον δε οτι βραχυ εστιν ενταυθα το ˉνˉυˉν ως και εν τωι δευρο νυν, η
τριποδος περιδωμεθα ηε λεβητος (Ψ 485) 236 και παλιν πρωτα νυν Ὀρφηος
μνησωμεθα Apoll. Rhod. 123) και εγκλινεται το ˉνˉυˉν. (30, 21) 9Φιλικος δε ο
Κερκυραιος εις ων της Πλεια δος·9 και τα εξης. –Ἰστεον οτι επι των χρονων Πτο
λεμαιου του Φιλαδελφου επτα αριστοι γεγονασι τρα γικοι, ους Πλειαδα εκαλεσαν δια
το λαμπρους ειναι εν τηι τραγικηι ως τα αστρα της Πλειαδος. εισι δε ουτοι· Ὅμηρος,
ουχ ο ποιητης (περι τραγικων γαρ ο λογος), αλλ' ο Μυρους της ποιητριας υιος της
Βυζαν τιας, και Σωσιθεος και Λυκοφρων και Ἀλεξανδρος, Αιαντιαδης, Σωσιφανης
και ουτος ο Φιλικος. τινες αντι του Αιαντιαδου και Σωσιφανους ∆ιονυσιαδην και
Ευφρονιον τηι Πλειαδι συνταττουσιν. –ουτος δ' ο Φιλικος ουκ εφευρε πρωτος το
τοιουτον μετρον, αλλ', ως φησιν ο μετρικος, πρωτος ολα, οιονει ολο κληρα,
ποιηματα εκ τουτου του μετρου εποιησεν. – αυτη δ' η χρησις ην παραφερει αυτου
ουκ εστι στι χος, αλλα περιοδος· υπερβαινει γαρ το δυοκαιτριακον τασημον· η δε
Καλλιμαχου πενταμετρος ουσα ουχ υπερβαινει. ιστεον δ' οτι ουδεποτε τριακονταδυο
χρονους υπερβαινει το μετρον, επει εις περιοδον εμ πιπτει. 237

Cap. X. Περι αντισπαστικου.
9Το δε αντισπαστικον την μεν πρωτην συζυγιαν εχει τρεπομενην κατα τον
προτερον ποδα εις τα τεσσαρα του δισυλλαβου σχηματα.9 U 9Το αντισπαστικον εχει
μεν την πρωτην συζυγιαν τρεπομενην κατα τον προτερον ποδα εις τα τεσσαρα
σχηματα του δισυλλαβου, τας δε εν μεσωι καθαρας αντι σπαστικας, την δε
τελευταιαν, οποτε εστιν ακαταληκτον, ιαμβικην.9 –κ ∆οκει μη διαλαμβανειν κατα
ταξιν, μετα το χοριαμβι κον διδασκων το αντισπαστικον, οπερ εκ βραχειας και δυο
μακρων και βραχειας συγκειται. εχρην γαρ μετα το χοριαμβικον διαλαβειν περι του
απ' ελασσονος ιωνικου. (ειπομεν γαρ ειναι το χοριαμβικον εκ μα κρας και δυο
βραχειων και μακρας, οιονει τροχαικον και ιαμβικον). αφαιρουμενη γαρ η πρωτη
συλλαβη του χοριαμβικου τικτει το ιωνικον απ' ελασσονος. αλλα δει λεγειν, οτι το
αντιπαθες παρελαβεν, ινα μαλλον την ταξιν φυλαξηι τωι τα αντιπαθη πλησιον
αλληλων κεισθαι. ως γαρ ιαμβωι τροχαιος, ουτω και δακτυλωι <αναπαιστος
αντικειται και χοριαμβωι> αντι σπαστος. 238 Ἰστεον δ' οτι παρελειψε τινα του
αντισπαστικου μετρου ο τεχνικος· αλλα δει λεγειν, ως πολλοι των αλλων μετρικων
φασιν, οτι δεχεται τον πρωτον ποδα αντισπαστον η επιτριτον τεταρτον, τουτεστιν εκ
τριων μακρων και μιας βραχειας, η παιωνα δευτερον, τουτ εστιν εκ βραχειας και
μακρας και δυο βραχειων, η δι τροχαιον εκ μακρας και βραχειας και μακρας και βρα
χειας, τας δε μεσας αντισπαστικας και ιαμβικας, την δε τελευταιαν οτε εστιν
ακαταληκτον ιαμβικην, οτε δε καταληκτικον ... και ταις ιαμβικαις επομενην
συζυγιαις. Τρεπεται δε ο πρωτος πους εστιν οτε, ως φησιν, εις τα τεσσαρα σχηματα
του δισυλλαβου, οιονει πυρ ριχιον και σπονδειον και ιαμβον και τροχαιον· καθο λου
γαρ αλογος εστιν ο πρωτος πους και ατακτος. εστι δ' οτε αυτος ο πρωτος πους
σπονδειος ων δυνα μει λυεται εις δακτυλον, της δευτερας συλλαβης του σπονδειου
18

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

διαλυομενης εις δυο βραχειας, η εκ του εναντιου εις αναπαιστον, της πρωτης
συλλαβης παλιν διαλυομενης· ο δε τροχαιος και ο ιαμβος εις τριβρα χυν, της μακρας
παλιν εις δυο βραχειας διαλυομενης· ο γαρ πυρριχιος εκ δυο βραχειων συγκειμενος
ουκ ειχεν εις τι διαλυεσθαι. (31, 20) 9Ἐαν δε αναμισγηται ταις ιαμβικαις τα αντι
σπαστικα, ου μονον εχει την πρωτην συζυγιαν τρεπο μενην κατα τον προτερον ποδα,
αλλα και την ταις 239 ιαμβικαις επομενην.9 –Ὃ δε θελει ειπειν τοιουτον εστιν· οτι
συμβαινει τα αντισπαστικα ου μονον <κατα> την πρωτην συζυγιαν παρανομειν, αλλ'
εαν επιμισγη ται αυτοις βασις ιαμβικη, και <η> επομενη τηι ιαμβικηι
παρανομηθησεται παρα την αρχουσαν· οτε δ' ουκ αναμισγονται αυτωι τα ιαμβικα,
καθαρευει περι τας εξης ο αντισπαστος. (32, 5) 9Πενθημιμερες, το καλουμενον
δοχμιακον, οιον κλυειν μαιεται τον εγχωριον.9 τουτο κατα ποδα μετρειται· δυο
γαρ εισι κωλα, ινα συγκειται απο αντισπαστου και πυρριχιου [ηγουν συλ λαβης
μακρας διαλυθεισης εις δυο βραχειας]. ιστεον γαρ, οτι το δοχμιακον συγκειται εξ
αντισπαστου και συλλαβης, ως προς τον μετρικον χαρακτηρα. οι μεντοι ρυθμικοι το
παν μετρον ως μιαν συζυγιαν λαμβανον τες δοχμιακον ονομαζουσι δια την τοιαυτην
αιτιαν. οι προειρημενοι ρυθμοι, ιαμβος παιων επιτριτος, ορθοι καλουνται· εν ισοτητι
γαρ κεινται, καθο εκαστος των αριθμων μοναδι πλεονεκτειται· η γαρ μονας εστι
προς δυαδα η δυας προς τριαδα η τριας προς τετραδα· [τουτεστι μακρος χρονος προς
βραχειας, ως εν τωι δα 240 κτυλωι τυχον, μονας προς δυαδα.] εν δε τωι δοχμιωι
[επιτριτος εστι και συλλαβη] ευρισκεται η διαιρεσις τριας προς πενταδα, ουκετι ορθη.
ουτος ουν ο ρυθ μος ουκ ηδυνατο ορθος καλεισθαι, επει δυαδι πλεο νεκτειται.
εκληθη ουν δοχμιος, εν ωι το της ανισοτη τος μειζον η κατα την ευθειαν κρινεται.
Ἐνταυθα ουν δοχμιον ρυθμον φησιν ιαμβον και παιωνα πρω τον, τουτεστιν εκ
βραχειας και μακρας και μακρας και τριων βραχειων· τινες γαρ ουτω μετρουσι. και
εστιν η ˉτˉαˉι συλλαβη εις δυο βραχειας λογιζομενη του παιω νος, ινα το
20μαιεται20 πρωτος παιων ηι. το δε τελος της δευτερας χρησεως αντι μακρας εχει το
τελος λυο μενον εις δυο βραχειας και ποιει παλιν παιωνικον. (32, 13) 9Το
καλουμενον Γλυκωνειον.9 –Κωμικος δε ην ο Γλυκων, ου και δραμα φερεται
κωμικον οι Φρα τορες. Ἰστεον ουν οτι τινες ευρεμα φασιν, οπερ ου δει. ειρηται μεν
γαρ και ευρησις και ευρεσις, και Ἀττικοι τινες εκατερως φασιν· εστι γαρ συγγραμμα
παρα Θεο φραστωι περι ευρησεως· αλλα δια του ˉε εν ιαμβωι ουχ ευρεσις τουτ' εστιν,
αλλ' αφαιρεσις 241 εν τοις Ἐπιτρεπουσι Men. 180 και ευρημα δια του ˉη ευρημα
δ' ουκ οισθ' οιον ευρηκας τοδε Eurip. Med. 716)· ου μην δια του ˉε ευρεμα. (33, 2)
9Φαλαικειον καλειται9. –Φαλαικειον φησι μετρον, οιονει Φιλικειον απο Φιλικου του
προειρημε νου. το δε χαιρ' ω χρυσοκερως βαβακτα κηλων Κρατινου εστι. (33, 19)
9Το δε δευτεραν ιαμβικην εχον καλειται Πριαπειον.9 –Πριαπειον δε εκληθη, επειδη
Ευφρονιος ο γραμματικος επι των Πτολεμαιων εν Ἀλεξανδρειαι εγραψεν εις Πριαπον
τουτωι τωι μετρωι· και ωσπερ το ιθυφαλλικον εκληθη επιτηδειον ον εις τον ∆ιονυσον,
ουτω και το Πριαπειον. ιστεον δε, οτι τουτου του Ευφρονιου γεγονεν ακροατης
Ἀρισταρχος ο γραμματι-κος, ου μονον Ἀριστοφανους του Βυζαντιου. (34, 21)
9Κρονιδα βασιληος γενος Αιαν τον αριστον πεδ' Ἀχιλλεα9 οιονει του Κρονιδου
βασιλεως γενος, τον Αιαν (αντι του τον Αιαντα), αριστον οντα μετα τον Ἀχιλλεα.
πεδα αντι του μετα, ως το (του ποιητου δ' εστι τουτο) μετ' αμυμονα Πηλειωνα (λ
470 αλ.). 242

Cap. XI. Περι ιωνικου του απο μειζονος

19

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

9Το απο μειζονος Ἰωνικον συντιθεται μεν και καθα ρον, συντιθεται <δε> και
προς τας τροχαικας επιμικτον.9 U 9Το απο μειζονος Ἰωνικον συντιθεται μεν9 και
τα εξης. –κ Ζητειται δια τι μη μετα το αντισπαστικον ευθυς του απ' ελασσονος
ηρξατο, αλλα του απο μειζονος. και φαμεν, οτι πρωτον της τετραδικης συγγενειας
παρ ελαβε το χοριαμβικον, ου συλλαβης αφαιρουμενης ιω νικον απ' ελασσονος
γινεται, εξ ου ο αντισπαστος, εξ ου ο ιωνικος απο μειζονος· απαξ δε μετα το χοριαμ
βικον το αντιπαθες αυτου αντισπαστικον παραλαβων, πιθανως του <εκ του>
αντισπαστικου γενομενου κατα αφαιρεσιν ηρξατο. Ἰστεον ουν οτι τα ιωνικα ειωθε
δεχεσθαι τας τρο χαικας, οτε εστι κατα συμπαθειαν, ως τα χοριαμβικα και
αντισπαστικα τας ιαμβικας. εστι δ' οτε και εξ ολων τροχαικων συγκειται, ως επι
τουδε σαρκικον γαρ ειχε χρωτα και το δερμ' ομοιον. διαιρειται δε απο του τροχαικου
τωι τε ρυθμωι και τηι τομηι· το γαρ τροχαικον εις πενθημιμερη και εφθημι 243 μερη
τεμνεται, το δε ιωνικον κατα απλων ποδων. οταν δε το χοριαμβικον λαβηι τας
τροχαικας η το ιω νικον τας ιαμβικας, καλουνται κατα αντιπαθειαν. και οταν μεν το
χοριαμβικον κατ' αρχην λαβηι το τροχαι κον, επιχοριαμβικον καλειται, οταν δε το
ιωνικον κατ' αρχην δεξηται τον διιαμβον, επιωνικον εστιν· επιαντι σπαστικον δ' ουκ
εστιν, επει το αντισπαστικον φυσιν ειχεν ενιοτε και απο διτροχαιου αρχεσθαι δια το
τρε πεσθαι την αρχην εις τα τεσσαρα σχηματα των δισυλ λαβων. Ἐζητειτο δε δια τι
τα ιωνικα εδεξαντο τους δι τροχαιους. επιλυομεθα δ' ουτως· τοις ιωνικοις εν δεουσι
μετρικοι ποδες, εισι γαρ εκ σπονδειου και πυρριχιου τα ιωνικα· μετρικοι δε ποδες
εισι τροχαιος ιαμβος δακτυλος αναπαιστος, οιτινες τηι ποικιλιαι των χρονων
κοσμουμενοι μετρα ιδια ποιουσιν· ουτοι δε καλουνται μετρικοι και ρυθμικοι ποδες·
τα δ' ιωνικα μετρα, μη εχοντα την συνθεσιν εκ μετρικων ποδων, ως προειπομεν,
εδεηθησαν των διτροχαιων προς συ στασιν· τουτων δ' εδεηθησαν, επει χαυνα εισι τα
ιωνικα, τα δε τροχαικα συντονα· οπως ουν κρασις τις γενηται, συνηλθον τοις
ιωνικοις τα τροχαικα. απαξ δε των διτροχαιων εμπεσοντων εις τα ιωνικα, τοις
αντιπαθεσι των ιωνικων συνηλθον αι ιαμβικαι διπο διαι, φημι δη τωι αντισπαστικωι
και χοριαμβικωι. (35, 12) 9Το καλουμενον Κλεομαχειον.9 –ο Κλεομαχος δ' ουτος
πυκτης ην, ερασθεις δε ποτε νεου μετηλθεν εις ποιητικην. 244 Ειτα επιφερει αλλων
τινων παραδειγματα, λεγων και το ποθεν συγκειται, εν οις παραφερει τουτο το
Σαπφους (36, 17) ασαροτερας ουδαμα πωρανα σεθεν τυχοισαν. ο δε θελει ειπειν,
τοιουτον εστι· βλαβερωτερας ουδα μως που ποτε, Ειρηνη, σου επιτυχουσαν. ο
πρωτος πους εστι παιων δευτερος 20ασαροτε20· συστελλουσι γαρ οι Αιολεις το ˉα
[του ασαισιν] ως εν τωι μη μ' ασαισι μηδ' ονιαισιν Sapph. 1, 3). ωσπερ δε το
Ἀφροδιτη Ἀφροδιτα φασι συστελλοντες το ˉα, ουτω και το ειρηνη ειρηνα.

ξαπ. χιι. Περι ιωνικου του απ' ελασσονος.
9Το δε απ' ελασσονος ιωνικον συντιθεται μεν και καθαρον, συντιθεται δε και
επιμικτον προς τας τρο χαικας.9 Τουτο δεδηλωται αντιπαθες ον τωι απο μειζονος
ιωνικωι. εκεινο μεν γαρ απο σπονδειου ηρχετο, τουτο δε απο πυρριχιου, ειτα
σπονδειου, το καθαρον ιωνικον. εστι δε και επιμικτον· επιδεχεται γαρ και τρο 245
χαικας διποδιας. οτε δε παραδεχεται τροχαικην δι ποδιαν, προ της τροχαικης
διποδιας εστιν ο πεντασημος πους, τουτεστι παιων τριτος, λεγω δη τον εκ δυο
βραχειων και μακρας και βραχειας συγκειμενον. η δε τροχαικη διποδια οταν
προταττηται της ιωνικης διπο διας, ευρισκεται αυτη η τροχαικη διποδια επτασημος.
(και εξασημος γαρ εστιν, εαν εχηι αυτους τους δυο τροχαιους καθαρους· εκαστος γαρ
20

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

τροχαιος εκ μακρας και βραχειας συγκειμενος τρισημος εστιν.) επτασημος δε γινεται,
την τελευταιαν εκτεινων, τουτεστι την τε ταρτην συλλαβην, και ποιει τον εκ
τροχαιου και σπον δειου συγκειμενον δευτερον επιτριτον, (ως προειρηται, οτε μη
ληγει εις το τελος του μετρου αυτη η διποδια, αλλ' εχει ιωνικον επαγομενον,) οιον
(39, 11)
απο μοι θανειν γενοιτ'· ου γαρ αν αλλη. εστι γαρ τουτο τριμετρον
ακαταληκτον εχον τον πρω τον ποδα παιωνα τριτον τον πενταχρονον, ειτα τρο
χαικην επτασημον τον και δευτερον επιτριτον, και ιωνικον απ' ελασσονος. Τα δε
εξης, α φησι, προδηλα. (38, 13) 9Τουτο μεντοι και γαλλιαμβικον και μητρωια κον και
ανακλωμενον ... εκληθη.9 U 9Το μεντοι μητρωιακον και γαλλιαμβικον και ανακλω
μενον εκληθη δια το πολλα τους νεωτερους εις την μητερα των θεων γραψαι τουτωι
τωι μετρωι·9 και τα εξης. –κ Ἰστεον οτι τουτο το απ' ελασσονος ιωνικον λεγεται
ανακλωμενον και μητρωιακον και γαλλιαμβικον απο 246 του τους Γαλλους, ο εστι
τους κιναιδους, ιαμβιζειν και υμνειν την Ῥεαν κατα την αγοραν· δια τουτο γαρ και
μητρωιακον. ισως δε δια τουτο και ανακλωμενον δια την κλασιν της φωνης αυτων
και απαλοτητα. ωι και Καλλιμαχος κεχρηται. εστι δε αταξια πολλη εν τηι χρησει ων
παραφερει χρησεων και μαλιστα εν τοις πρωτοις ποσι.

Cap. XIII. Περι παιωνικου.
Το δε παιωνικον ειδη μεν εχει τρια, το τε κρητικον και το βακχειακον και το
παλιμβακχειακον· και τα εξης. Ουκουν απεδοκιμασαν οι μετρικοι το παιωνικον
μετρον, επει ουδε οι ρυθμικοι. παιωνικον γαρ φασιν τον εν ημιολιωι λογον. ημιολιον
δε εστιν, ως εν τοις κατα πλατος ειρημενοις αυτου ενδεκα βιβλιοις φησι, το εξ ενος
ημισεως ποδος συγκειμενον· ως οι τρισυλ λαβοι ποδες εκ των δισυλλαβων. αυτοι δε
οι με τρικοι του παιωνικου τρια ειδη φασι· το εν κρητικωι, το εν βακχειωι, το εν
παλιμβακχειωι· παντα δε εστι πεντασημα. 247 Ει δε τις εροιτο πως το μετρον το
παιωνικον μονον παιωνα πρωτον δεχεται και τεταρτον, ουδε δευ τερον και τριτον,
ιστω, ως ουκ απο των παιωνων πο δων ωνομασται το μετρον, αλλ' οτι εν ημιολιωι
εστι, κυριος δε εν αυτωι πους ο κρητικος, ος λυων μεν την πρωτην ποιει παιωνα
τεταρτον· (ο γαρ αμφιμακρος λυει την πρωτην συλλαβην και ποιει τον εκ τριων
βραχειων και μιας μακρας παιωνα τεταρτον·) λυων δε την εσχατην [ο αμφιμακρος]
ποιει παιωνα πρωτον, λυων δε αμφω ποιει τον πενταβραχυν. Ἡλιοδωρος δε φησι
κοσμιαν ειναι των παιωνικων την κατα ποδα τομην, οπως η αναπαυσις επιδιδουσα
χρονον εξασημους ποιηι τας βασεις και ισομερεις ως τας αλλας, οιον ουδε τωι
Κνακαλω ουδε τωι Νυρσυλα Alcm. 19)· τουτου δε παλιν υφαιρουμενη μεν η πρωτη
εαι το εκ βακχειου, η δε δευτερα το εκ παλιμβακχειου. (41, 7) 9Ὁμοιως δ' εν τοις
Γεωργοις Ἀριστοφανης εποιησε που τον τεταρτον παιωνα αντι του πρωτου, ου
τηρησας το πρωτον παρατηρημα εν αγοραι δ' αυ πλατανον ευ διαφυτευσομεν.9 ειπε
γαρ τον πρωτον παιωνα καθαρως συντιθεσθαι του τελευταιου οντος κρητικου. ο δε
τεταρτος παιων 248 ουχ ουτω καθαρως, φησι, συντιθεται. –(41, 11) ειτα φησιν, οτι
εν ταις Θεσμοφοριαζουσαις παρελαβεν εν μεσοις τοις τετραμετροις κρητικους.
προειπε γαρ (40, 14) ως επιτηδευουσιν ενιοι των ποιητων τους πρωτους
καλουμενους παιωνας παραλαμβανειν μετα των κρητικων. και φερει (40, 12)
παραδειγμα το Κρα τινου εν Τροφωνιωι ανω (222 κ.) χαιρε δη, μουσα· χρονια μεν
ηκεις, ομως δ' ηλθες ου πριν ελθειν, ισθι σαφες, αλλ' οπως. εστι γαρ απο κρητικου
και παιωνος πρωτου μικτον. ομοιως ουν και τουτο, ο φησιν ενταυθα, εν ταις Θε
σμοφοριαζουσαις (41, 11) μητε Μουσας ανακαλειν ελικοβοστρυχους μητε Χαριτας
βοαν εις χορον Ὀλυμπιας ενθαδε γαρ εισιν ως φησιν ο διδασκαλος. (41, 17)
21

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

9Σιμμιας δ' επετηδευσεν εν τισι ποιημασι τους πλειστους κρητικους παραλαμβανειν
ματερ ω ποτνια κλυθι.9 Ἰστεον οτι ο Ὦρος φησιν, ως αντι μακρας εστιν εν-ταυθα το
ˉα του ποτνια, κοινης ον συλλαβης, οτι απηρ τισεν εις μερος λογου, ως το Νεστορα
δ' ουκ ελαθεν ιαχη (Ξ 1). αλλα μαλλον δει μη κατα τουτο λεγειν αυτο μακρον, αλλ'
οτι εχει δυο συμφωνα επιφερομενα, το ˉκˉλ του 20κλυθι.20
249
(42, 7)
9Θυμελικαν ιθι μακαρ9 και τα εξης· εκ των καλουμενων ∆ελφικων εστιν η
προκειμενη χρησις, μη εχοντων το ονομα του ποιητου. (43, 3) 9Ὁ ταυρος δ' εοικε
κεριζειν·9 Βασσαρων Αισχυλου (23) η χρησις.

Cap. XIV. Περι της κατα αντιπαθειαν μιξεως.
1 9Της δε κατα αντιπαθειαν μιξεως νυν τα πυκνοτατα παραθησομεθα·
επιχοριαμβικον μεν ουν το Σαπφικον καλουμενον ενδεκασυλλαβον·9 και εξης U
9Της δε κατα αντιπαθειαν μιξεως νυν τα πυκνοτατα παραθησομεθα. επιχοριαμβικον
μεν ουν το Σαπφικον καλουμενον ενδεκασυλλαβον, οιον ποικιλοφρον αθανατ'
Ἀφροδιτα· τουτο δε την μεν πρωτην συζυγιαν εχει τροχαικην εξα σημον η
επτασημον, την δε δευτεραν χοριαμβικην, την δε κατακλειδα εξ ιαμβου και της
αδιαφορου συλλαβης·9 και τα εξης. –κ Ἐνταυθα περι των παρα τοις αρχαιοις
ευρημενων μεμιγμενων, των κατα αντιπαθειαν αλληλων οντων μετρων βουλεται
διαλαβειν ο τεχνικος, και λεγει, οτι τα πυκνοτατα, τουτεστι τα συνηθη εν τηι χρησει,
παρα φερω. λεγει ουν ειναι τι μετρον το λεγομενον επι 250 χοριαμβικον, τουτεστι
το μη απο χοριαμβου μονον συγκειμενον, αλλ' επι τουτωι και απο αλλων ποδων
συντεθειμενον. και λεγει το ποιον μετα παραδειγμα τος, το καλουμενον και
Σαπφικον, το ενδεκασυλλαβον, οιον ποικιλοφρον αθανατ' Ἀφροδιτα. εχει γαρ την
πρωτην συζυγιαν τροχαικην εξασημον η επτασημον, τουτεστιν εκ δυο τροχαιων
συγκειμενην τρισημων οντων, η εκ τροχαιου και σπονδειου, τουτ εστι τρισημου και
τετρασημου, ωστε ειναι την διπο διαν επτασημον· (ιστεον γαρ οτι η επτασημος τρο
χαικη επι τελους εχει τον σπονδειον, ωστ' ειναι την τελευταιαν του διτροχαιου
αδιαφορον, μακραν και βραχειαν· μακραν μεν, οτε εστιν επτασημος, βραχειαν δε, οτε
εξασημος. η δε ιαμβικη εκ του εναντιου επι της αρχης)· και ταυτα μεν επι της πρωτης
συζυγιας. την δε δευτεραν συζυγιαν εχει χοριαμβικην, (οιονει τροχιαμβικην ως
προεγνωμεν [235, 15] την εκ τροχαιου και ιαμβου συγκειμενην, οιονει εκ μακρας και
δυο βραχειων και μακρας), εξασημον. την δε κατακλειδα, τουτεστι την εσχατην
συζυγιαν (τριμετρον γαρ υποτι θεται το μετρον), εχει εξ ιαμβου και εσχατης συλλα
βης αδιαφορου ουσης, τουτεστι πη μεν μακρας πη δε βραχειας. (43, 16) 9Ὥστε ειναι
<τα παντα δυο σχηματα περι> την τεταρτην συλλαβην.9 τουτο ου προς το προσεχες,
αλλα προς το ανω, ειναι την τεταρτην συλλαβην της 251 πρωτης συζυγιας, τουτεστι
του διτροχαιου, πη μεν βραχειαν, οτε και εξασημος, πη δε μακραν, οτε επτα σημος.
οιον καθαρον σχημα εχον εξασημον εστι τουτο ποικιλοφρον αθανατ' Ἀφροδιτα.
εχει γαρ την πρωτην διτροχαιον και το δευτερον χο ριαμβον και την εσχατην εξ
ιαμβου και συλλαβης. (ιστεον δε, οτι Ἀφροδιτα προπαροξυτονως αναγινω σκουσιν
Αιολεις, συστελλοντες το ˉα. ουκ επι παντων δε συστελλουσιν, αλλ' επι μονων των
κυριων. τα γαρ μη οντα κυρια ουτε συστελλουσιν ουτε προπαροξυνου-σιν, αλλ'
αθανατα φασι παροξυτονως). το αυτο δε μετρον εστι και επι του
παι ∆ιος
δολοπλοκε, λισσομαι σε Sapph. 1, 2 και επι του μη μ' ασαισι μηδ' ονιαισι δαμνα
Sapph. 1, 3 43, 21) 9θατερον δε αλλα τυΐδ' ελθ' αιποτα κᾆτ' ερωτα· ωστ' ειναι τον
κανονα τοιουτον· βα. βα6β6. βααβ. αβ. α6β69' το ετερον δε, οιονει το εχον
επτασημον την τροχαικην, εστι τοιουτον αλλα τυΐδ' ελθ' αιποτα κατ' ερωτα. εχει
22

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

γαρ την πρωτην συζυγιαν εκ τροχαιου και σπον-δειου. ιστεον γαρ οτι η τυΐ μια εστι
συλλαβη και 252 ως μια ποδιζεται. αλλα δια το επιφερεσθαι συμφω-νον η και ειναι
εν τελει λεξεως ου δυναται εν δι-φθογγωι εκφωνηθηναι. (εγνωμεν γαρ πολλακις, οτι
ουδεποτε μετα την ˉυˉι διφθογγον συμφωνον επιφερε-ται, και οτι ουχ ευρισκεται εν
τελει λεξεως.) διο δει μεν εκφωνειν και περιστιζειν το ˉι, εν δε τωι μετρωι ως
ανεκφωνητον και <μη> μετα διφθογγου αυτο παρα-λαμβανειν. εχει ουν την πρωτην
συζυγιαν το προκει-μενον τροχαικην επτασημον, την δε δευτεραν χοριαμ-βικην. το
γαρ ˉκˉαˉτ μακρον εστιν εκ συναλοιφης απο του 20και ειτ' ερωτα κᾆτ' ερωτα20. την
δ' εσχατην ομοιως τωι προειρημενωι εχει εξ ιαμβου και συλλαβης. το αυτο εστιν
ειπειν και επι του Alc. 5, 1 † Heph. 44, 6 χαιρε Κυλλανας ο μεδεις, σε γαρ μοι και
θυμος υμνειν, τον κορυφαισιν αγναις Alc. 5, 2 και
Μαια γεννα τωι Κρονιδαι
μιγεισα Alc. 5, 3 44, 1) 20ωστ' ειναι τον κανονα τοιουτον20 φησι. το ˉβ λαμβανε
μακραν (τουτο γαρ δηλοι το β, οτι βʹ χρονοι εισιν, οιτινες απεργαζονται την μακραν),
το δε ˉα την βραχειαν εξ ενος χρονου ουσαν. προδηλον ουν το λεγομενον, οτι η
πρωτη συλλαβη εστι μακρα, η δευτερα βραχεια, η τριτη <μακρα>, η τεταρτη και 253
μακρα και βραχεια· επτασημον γαρ και εξασημον φη-σιν ειναι την τροχαικην
συζυγιαν. το αυτο και επι της δευτερας και τριτης συζυγιας και παντων δει
παραλαμβανειν. (44, 4) 9Ἔστι δε και παρ' Ἀλκαιωι, και αδηλον, οπο-τερου εστιν
ευρημα, και ει Σαπφικον καλειται· οιον χαιρε Κυλλανας.9 αδηλον, φησι, τινος εστιν
ευρημα, και αδηλον ειτε Σαπφικον καλειται ειτε Ἀλκαικον. ταυτο δε εστι τωι
προειρημενωι, αλλ' εχει τι ξενον, οτι μετα τα τρια μετρα (οιονει στιχους της στροφης·
ταυτην γαρ καλει στροφην, την εκ των τοιουτων μετρων συγκειμενην) εχει
τεταρτον επιφερομενον πεντασυλλαβον χοριαμβι-κον πενθημιμερες, ο εχει
χοριαμβον και συλλαβην. πενθημιμερες δε, οτι δυο εχει ποδας απλους και συλλαβην (λεγω δη τροχαιον και ιαμβον) παμβασιληι και ποτνια θυμον. (44, 9)
20συνεμπιπτον δε δακτυλικωι20 φησι. δει προσθειναι· διμετρωι καταληκτικωι εις
δισυλλαβον. εχει γαρ δακτυλον και δυο συλλαβας δακτυλου, ως ειρηται·
παμβασιληι, ποτνια θυμον. (44, 13) 9Ἀπο δε αντισπαστικης το καλουμενον Πινδαρικον ενδεκασυλλαβον, ο τι την μεν πρωτην αντι 254 σπαστικην εχει, τα δε λοιπα
ομοιως τωι Σαπφικωι.9 και τουτο πανυ εστι σαφες. εχει γαρ τον πρωτον ποδα, ηγουν
την συζυγιαν, εξ αντισπαστικου συγκειμενον, (τουτεστιν το εναντιον του χοριαμβου,
ιαμβοτροχαιον, εκ βραχειας και δυο μακρων και βραχειας συγκειμε-νον,) τους δε
εξης ομοιως τωι προειρημενωι Σαπφικωι. και παραφερει παραδειγματα οιον (44, 17) ο
μουσαγετας με καλει χορευσαι και παλιν αγοις ω κλυτα θεραποντα Λατοι. τα δε
λοιπα παντα σαφη εισι και σχεδον εξηγησεως μη δεομενα.

23

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 


