Contra Arianos et de seipso
ΛΟΓΟΣ ΛΓʹ.
Προς Ἀρειανους, και εις εαυτον.
Αʹ. Που ποτε εισιν, οι την πενιαν ημιν ονειδι ζοντες, και τον πλουτον
κομπαζοντες; Οι πληθει την 36.216 Ἐκκλησιαν οριζοντες, και το βραχυ διαπτυοντες
ποιμνιον; οι και θεοτητα μετρουντες, και λαον σταθμιζοντες; οι την ψαμμον
τιμωντες, και τους φωστηρας υβριζοντες; οι τους καχληκας θησαυρι ζοντες, και τους
μαργαριτας υπερορωντες; Ου γαρ ισασιν, οτι ου τοσουτον ψαμμος αστερων αφθο
νωτερα, και λιθων διαυγων καχληκες, οσον ταυτα εκεινων καθαρωτερα τε και
τιμιωτερα. Παλιν αγα νακτεις; παλιν οπλιζηι; παλιν υβριζεις; η καινη πιστις; Μικρον
επισχες την απειλην, ινα φθεγξωμαι. Ουχ υβρισομεν, αλλ' ελεγξομεν· ουκ
απειλησομεν, αλλ' ονειδισομεν· ου πληξομεν, αλλ' ιατρευσομεν. Ὕβρις σοι και
τουτο δοκει; Της υπερηφανιας! Κανταυθα δουλον ποιεις τον ομο τιμον; Ει δε μη,
δεξαι μου την παῤρησιαν. Και αδελφος αδελφον ελεγχει πλεονεκτουμενος. Βʹ.
Βουλει σοι τα του Θεου προς τον Ἰσραηλ φθεγξομαι, τραχηλιωντα και
σκληρυνομενον; Λαος μου, τι εποιησα σοι, η τι ηδικησα σε, η τι παρηνωχλησα σοι;
Μαλλον δε, προς σε μοι τον υβριστην ο λογος. Κακως μεν τους αλληλων επι
τηρουμεν καιρους, και το συμψυχον τωι ετερο δοξωι λυσαντες, μικρου και των νυν
πολεμουντων ημιν βαρβαρων, ους η Τριας λυομενη συνεστη σεν. Γεγοναμεν
αλληλοις απανθρωποτεροι και θρα συτεροι, πλην οσον ου ξενοι βαλλομεν ξενους,
ουδε αλλογλωσσους αλλογλωσσοι (ο και βραχεια παρα μυθια της συμφορας),
αλληλους δε, και οιον οι της αυτης οικιας, φερομεν τε και αγομεν· ει βουλει δε, τα
του αυτου σωματος μελη δαπανωμεν και δαπα νωμεθα· και ουχι τουτο που δεινον,
καιπερ ον τηλικουτον, αλλ' οτι και προσθηκην νομιζομεν την υφαιρεσιν. Ἐπει δε
ουτως εχομεν, και μετα των καιρων πιστευομεν, αντιθωμεν τους καιρους αλλη λοις·
συ τον σον βασιλεα, καγω τους εμους· συ τον Ἀχααβ, εγω τον Ἰωσιαν. ∆ιηγησαι μοι
την σην επιεικειαν, καγω την εμην θρασυτητα. Μαλλον δε, την μεν σην, πολλαι και
βιβλοι και 36.217 γλωσσαι φερουσιν, ας και ο μελλων υποληψεται χρονος, εμοι
δοκειν, η αθανατος στηλη των πραξεων· εγω δε την εμαυτου διηγησομαι.
Γʹ. Τινα δημον επηγαγον σοι θρασει φερομενον; Τινας οπλιτας παρεταξα;
Τινα στρατηγον θυμωι ζεοντα, και των επιτασσοντων θρασυτερον, και τουτον ουδε
Χριστιανον, αλλ' οικειαν θρησκειαν προσαγοντα τοις εαυτου δαιμοσι, την καθ' ημων
ασεβειαν; Τινας ευχομενους επολιορκησα, και τας χειρας προς τον Θεον αιροντας;
Τινας ψαλμωιδιας σαλπιγξιν εστησα; Τινων μυστικον αιμα φονικοις αιμασιν εμιξα;
Τινων οιμωγας θρηνοις επαυσα, πνευματικας ολεθριοις, και δακρυσι τραγωιδιας,
δακρυα κατανυξεως; Ποιον προσευχης οικον πεποιηκα πολυανδριον; Ποια
λειτουργικα σκευη, και τοις πολλοις αψαυστα, χερσιν ανομων εξεδωκα, η
Ναβουζαρδαν τωι αρχιμαγειρωι, η Βαλτασαρ τωι κα κως εν τοις αγιοις τρυφησαντι,
και μεντοι και δικας εισπραχθεντι της απονοιας αξιας; Θυσιαστηρια ηγαπημενα, ως
φησιν η θεια Γραφη, νυνι δε καθυβρισμενα· υμων δε ποιον δι' ημας κατωρ χησατο
μειρακιον ασελγες, αισχρα λυγιζομενον, και καμπτομενον; μαλλον δε, δια τινος εγω
τοιου του το μεγα μυστηριον και θειον εξωρχησα μην; Καθεδρα τιμια, και τιμιων
ανδρων ιδρυμα και αναπαυμα, και πολλους ευσεβεις αμει ψασα ιερεας, ανωθεν τα
θεια μυσταγωγησαντας· επι δε σε τις ανεβη δημηγορος Ἕλλην, και γλωσσα πονηρα,
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τα Χριστιανων στηλιτευουσα; Παρθενων αιδως και σεμνοτης, οψεις ανδρων μηδε
σωφρονων φερουσα, σε δε τις ημων ᾔσχυνε και καθυβρισε με χρι των αθεατων, και
ασεβων οψεσι προυθηκε θεαν ελεεινην, και του Σοδομιτικου πυρος αξιαν; Ἐω γαρ
θανατους λεγειν της αισχυνης ανεκτοτε ρους.
∆ʹ. Τινας επαφηκαμεν θηρας αγιων σωμασιν, ως τινες την ανθρωπειαν
φυσιν δημοσιευσαντες, εν εγκαλεσαντες μονον, το μη τηι ασεβειαι συνθεσθαι, 36.220
μηδε τηι κοινωνιαι χρανθηναι, ην ως ιον οφεως φευ γομεν, ου σωμα βλαπτουσαν, τα
δε βαθη μελαινου σαν της ψυχης; τισι και το θαψαι νεκρους εγ κλημα γεγονεν, ους
και θηρες ηιδεσθησαν; και το εγ κλημα ποσον; Ἄλλου θεατρου και θηρων αλλων
αξιον. Τινων επισκοπων γηραιαι σαρκες τοις ονυξι κατεξανθησαν, παροντων των
μυηθεντων και βοηθειν ουκ εχοντων, πλην του δακρυειν· μετα Χρι στου
κρεμασθεισαι, τωι παθειν νικησασαι, και τωι τι μιωι αιματι τον λαον ραντισασαι, και
τελος απαχει σαι τον επι θανατον, Χριστωι και συσταυρωθησο μεναι, και
συνταφησομεναι, και συνδοξασθησο μεναι, Χριστωι τωι τον κοσμον νικησαντι δια
τοιουτων σφαγιων τε και θυματων; Τινας πρεσβυτερους εναν τιαι φυσεις, υδωρ και
πυρ, εμερισαντο, πυρσον αραν τας ξενον επι θαλασσης, και τηι νηι συμ φλεχθεντας
εφ' ης ανηχθησαν; Τινες (ινα τα πλειω συγκαλυψω των ημετερων κακων) και υπ' αυ
των των αρχοντων απανθρωπιαν ενεκληθησαν, των τα τοιαυτα χαριζομενων; Και
γαρ ει ταις επιθυ μιαις υπηρετουν, αλλ' ουν εμισουν της προαιρεσεως το ωμον. Το
μεν γαρ ην του καιρου, το δε του λογι σμου· και το μεν της του βασιλεως
παρανομιας, το δε της των νομων, οις δικαζειν εχρην, συναισθη σεως.
Εʹ· Ἢ ινα τα παλαιοτερα λεγωμεν και ταυτα γαρ της αυτης φρατριας), τινας
περιελων χειρας, η τε θνηκοτων, η ζωντων αγιων, κατεψευσαμην, ινα την πιστιν
πολεμησω δια της επηρειας; Τινων εξοριας ως ευεργεσιας ηριθμησα, και ουδε
φιλοσοφων ιερων ηιδεσθην ιερα συστηματα, οθεν τους ικετας εζη τουν. Τουναντιον
μεν ουν, κακεινους εποιησα μαρτυ ρας, υπερ του καλου κινδυνευοντας. Τισιν
επεισηγα γον πορνας ασαρκοις μικρου και αναιμοσι, την περι των λογων ασελγειαν
εγκαλουμενος; Τινας των ευσεβων της πατριδος υπερορισας, ανδρων ανο 36.221
μων χερσι παρεδωκα, ιν' ως θηρες ειρχθεντες εν αφεγγεσιν οικοις, και αλληλων
διαζευχθεντες (τουτο γαρ δη το της τραγωιδιας βαρυτατον), λιμωι και διψει
κακοπαθησωσι, τροφην μετρουμενοι, και ταυτην δια στενων των πορων, και ουδε
τους συναλγουντας οραιν εωμενοι; Και ταυτα, τινες; Ὧν ουκ ην αξιος ο κοσμος. Ουτω
τιματε πιστιν υμεις; ουτω ξε νιζετε; Ἀγνοειτε τα πλειω τουτων· και λιαν εικο τως,
δια το πληθος των δραματων, και της εν τωι ποιειν τρυφης· αλλα το πασχον
μνημονικωτερον. Τι μοι τα ποῤρω λεγειν; Ἀλλα τινες και του καιρου γε γονασι
βιαιοτεροι, καθαπερ οι κατα φραγμων ωθουμενοι συες. Ζητω μου το χθες υμων
σφαγιον, τον γεροντα, και Ἀβραμιαιον πατερα, ον εκ της υπεροριας αχθεντα, λιθοις
εδεξιωσασθε, μεσουσης ημερας, εν μεσηι πολει. Ἡμεις δε και τους φονεις, ει μη
φορτικον ειπειν, εζητησαμεθα κινδυνευον τας. Ποια τουτων ιλεως εσομαι σοι; φησι
που της Γραφης ο Θεος. Τι τουτων επαινεσω; μαλλον δε, εκ ποιων υμας αναδησομαι;
ςʹ. Ἐπει δε τοιαυτα τα σα, και ουτως εχοντα, λεγε μοι και τας εμας αδικιας, ιν'
η παυσωμαι κακος ων, η αισχυνωμαι. Ὡς εγωγε μαλιστα μεν ευχομαι μηδεν
αμαρτειν· ει δ' ουν, και αδικων επαναγεσθαι· δευτερα μερις αυτη των ευ
φρονουντων. Και γαρ ει μη κατηγορος εμαυτου κατα τον δικαιον εν πρωτολο γιαι
γινομαι, χαιρω γε υπ' αλλου θεραπευομενος. Μικρα σοι, φησιν, η πολις, και ουδε
πολις, αλλα χωριον ξηρον, και αχαρι, και ολιγοις οικουμε νον. Τουτο πεπονθα
μαλλον, ω βελτιστε, η πεποιη κα, ειπερ εστι δεινον· και ει μεν ακων, ανεχο μαι
δυστυχων (λεγεσθω γαρ ουτως)· ει δε εκων, φιλοσοφω. Ποτερον τουτων εγκλημα; Ει
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μη και τον δελφινα κακιζοιτο τις, οτι μη χερσαιος· και τον βουν, οτι μη πελαγιος· και
την μυραιναν, οτι αμφιβιος. Ἡμιν δε, φησι, τειχη και θεατρα, και ιππικα, και
βασιλεια, και καλλη στοων και μεγεθη, και το απιστον τουτο εργον, ο υπο χθονιος
και αεριος ποταμος, και ο λαμπρος στυλος ουτοσι και αποβλεπτος, και αγορα 36.224
πληθουσα, και δημος κυμαινων, και ανδρων ευ γενων συνεδριον επαινουμενον.
Ζʹ. Πως δε ου λεγεις και θεσεως ευκαιριαν, και γην και θαλασσαν, ωσπερ
αμιλλωμενας, ποτερας αν ειη μαλλον η πολις, και τοις παρ' εαυτων αγαθοις την
βασιλιδα δεξιουμενας; Τουτο ουν αδικουμεν, οτι με γαλοι μεν υμεις και
υπερλαμπροι, μικροι δε ημεις και εκ μικρων ηκοντες; Πολλοι και αλλοι τουτο αδι
κουσιν υμας, μαλλον δε παντες ων υπεραιρετε· και δει τεθναναι ημας, οτι μη πολιν
ηγειραμεν, μηδε τειχη περιεβαλλομεθα, μηδε ιππικοις μεγαλαυ χουμεν, μηδε
σταδιοις τε και κυνηγεσιοις, και ταις περι ταυτα μανιαις, μηδε λουτρων χαρισι και
λαμ προτησι, και μαρμαρων πολυτελειαις, και γραφαις και κεντησεσι χρυσαυγεσι τε
και πολυειδεσι μι κρου μιμουμεναις την φυσιν; Θαλασσαν δε ουπω περιεῤρηξαμεν
ημιν αυτοις, ουδε τας ωρας εκερασα μεθα (ο συ δηλαδη πεποιηκας, ο νεος
δημιουργος), ιν' ως ηδιστα τε ομου και ασφαλεστατα βιοτευοιμεν. Προσθες, ει
βουλει, και αλλας κατηγοριας, ο λεγων· Ἐμον εστι το αργυριον, και εμον εστι το χρυ
σιον, τας του Θεου φωνας. Ἡμεις ουτε πλουτωι μεγα φρονουμεν, ωι ρεοντι μη
προστιθεσθαι, της ημε τερας εστι νομοθεσιας, ουδε προσοδους αριθμουμεν ετησιας τε
και ημερησιας, ουτε τραπεζης ογκωι φι λοτιμουμεθα, και φαρμακειαις ταις
αναισθητου γα στρος. Ουδε γαρ επαινουμεν τι των μετα τον λαιμον ομοτιμων,
μαλλον δε, ατιμων ομοιως και απο βλητων· αλλα ζωμεν ουτως απλως και σχεδιως,
και μικρον τι των θηριων, οις ο βιος ασκευος και αν επιτηδευτος, διαφεροντες.
Ηʹ. Ἦ και της εσθητος μου το τρυχινον αιτιασηι, και του προσωπου την θεσιν
ουκ ευφυως εχου σαν; επει και τουτοις ορω τινας των λιαν ταπεινων αιρομενους.
Την κεφαλην δε αφησεις, και ουκ επισκωψεις α και τον Ἐλισσαιον οι παιδες; το γαρ
εξης σιωπησομαι. Ἀπαιδευσιαν δε ουκ εγκαλε σεις, η οτι τραχυ σοι δοκω και
αγροικον φθεγγε σθαι; Το δε μη στωμυλον ειναι, που στησεις, μηδε γελοιαστην τινα,
και τοις συνουσι κεχαρι 36.225 σμενον, μηδε αγοραζειν τα πολλα, μηδε λαλειν τε και
περιλαλειν οις ετυχε, και ως ετυχεν, ωστε ποιησαι φορτικους και τους λογους, μηδε
την νεαν Ἱερουσα λημ, τον Ζευξιππον, επισκεπτεσθαι, μηδε οικιαν εξ οικιας αμειβειν
θωπευοντα τε και γαστριζομενον· αλλ' οικοι τα πολλα μενειν κατηφη τε και
σκυθρωπα ζοντα, και καθ' ησυχιαν εμαυτωι συγγενομενον, τωι γνησιωι των
πραττομενων εξεταστηι, και του δεθη ναι τυχον αξιωι δια το δυσχρηστον; Πως ταυτα
συγ χωρεις ημιν, και ουκ εγκαλεις; Ὡς ηδυς ει και φιλανθρωπος!
Θʹ. Ἐγω δε ουτως αρχαιως εχω και φιλοσοφως, ωστε ενα μεν ουρανον, και
κοινον απασι τον αυτον, υπολαμβανω, κοινην δε ηλιου και σεληνης περιοδον,
κοινην δε αστερων ταξιν και θεσιν, κοινην δε ημερας και νυκτος ισομοιριαν και
ευχρηστιαν· ετι δε ωρων αλλαγας, και υετους, και καρπους, και αερος ζωτι κην
δυναμιν· ελκεσθαι δε ποταμους, πασιν ομοιως τον κοινον πλουτον και αφθονον·
μιαν δε και την αυτην ειναι γην; μητερα και ταφον, εξ ης ελη φθημεν, και εις ην
αποστραφησομεθα, μηδεν πλεον αλληλων εχοντες· και ετι προ τουτων, κοινον λο
γον, νομον προφητας, αυτα τα Χριστου παθη, δι' ων ανεπλασθημεν, ουχ ο μεν, ο δ'
ου, παντες δε οι του αυτου Ἀδαμ μετασχοντες, και υπο του οφεως παραλογισθεντες,
και τηι αμαρτιαι θανα τωθεντες, και δια του επουρανιου Ἀδαμ ανασω θεντες, και προς
το ξυλον της ζωης επαναχθεντες, δια του ξυλου της ατιμιας, οθεν αποπεπτωκα μεν.
Ιʹ. Ἠπατα δε με και η του Σαμουηλ Ἀρμα-θαιμ, η μικρα του μεγαλου πατρις,
ουκ ατιμα σασα τον προφητην, ουδε παρ' εαυτης μαλλον, η παρ' εκεινου γενομενη
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τιμιωτερα· εξ ης εκεινος ου δεν εκωλυθη, και Θεωι δοθηναι προ γενεσεως, και
χρηματισαι βλεπων τα εμπροσθεν· ου μονον δε, αλ λα και χριειν βασιλεας και ιερεας,
και κρινειν τους εκ των λαμπρων πολεων. Περι δε του Σαουλ ηκουον, οτι τας ονους
του πατρος ζητων, βασιλειαν ευρα το. Και ∆αβιδ αυτος εκ των ποιμνιων των προ
βατων αναλαμβανεται, και ποιμαινει τον Ἰσραηλ. Τι δαι Ἀμως; ουκ αιπολος ων, και
κνιζων συκαμι να, προφητειαν πιστευεται; Και πως τον Ἰωσηφ 36.228 παρεδραμον,
ος και δουλος εγενετο, και σιτοδοτης Αιγυπτου, και πατηρ πολλων μυριαδων. αι τωι
Ἀβρααμ προηγγελθησαν; Ἀβρααμ δε, ιν' ει-πω το μειζον, ου μεταναστης; Μωυσης δε,
ουκ εκθετος προτερον, ειτα νομοθετης, και στρατηγος των προς την γην της
επαγγελιας επειγομενων, ου τα μεγαλα και θαυμαστα διηγηματα; Ἠπατα με και ο
Καρμηλος Ἡλιου, το του πυρος αρμα δεξαμενος· και η μηλωτη Ἐλισσαιου, πλειω
δυνηθεισα, η τα σηρων νηματα, και ο βιασθεις εις εσθητα χρυσος. Ἠπατα με και η
ερημος Ἰωαννου, τον μεγιστον εν γεννητοις γυναικων εχουσα, μετα της τροφης εκει
νης, και της ζωνης, και του εσθηματος. Ἐτολμησα τι και υπερ ταυτα, Θεον ευρον της
εμης αγροικιας συνηγορον. Μετα Βηθλεεμ ταχθησομαι, μετα της φατνης
ατιμασθησομαι, δι' ην συ Θεον ατιμαζων, τι θαυμαστον, ει εκ της αυτης αιτιας
περιφρονεις και τον κηρυκα; Προσοισω σοι και τους αλιεις, και τους
ευαγγελιζομενους πτωχους, πολλων πλουσιων προτιμηθεντας. Παυσηι ποτε ταις πο
λεσιν επαιρομενος; αιδεσθησηι ποτε την αποπτυστον σοι και ατιμον ερημιαν; Ουπω
λεγω χροσον εν ψαμμοις τικτομενον, και λιθους διαφανεις, πετρων προβληματα και
δωρηματα οις ει αντιθειην και οσα εν πολεσιν ατιμα, ταχα αν ουκ εις καλον της
παῤρησιας απολαυσαιμι.
ΙΑʹ. Ἀλλα και ξενος ημιν ο κηρυξ και υπερ οριος, ταχα αν ειποι τις των
σφοβρα περιγραπτων τε και φιλοσαρκων. Οι αποστολοι δε, ου ξενοι των πολλων
εθνων τε και πολεων, εις ας εμερισθησαν, ινα πανταχου δραμηι το Ευαγγελιον, ινα
μηδεν αλαμπες ηι του τρισσου φωτος, και της αληθειας αφωτιστον, ωστε και τοις εν
σκοτωι και σκιαι θανατου καθ ημενοις λυθηναι την νυκτα της αγνωσιας; Ἵν' ημεις
μεν, φησιν, εις τα εθνη, αυτοι δε εις την περιτο μην, ηκουσας Παυλου λεγοντος,
Ἔστω Πετρου η Ἰουδαια· τι Παυλωι κοινον προς τα εθνη, Λουκαι προς Ἀχαιαν,
Ἀνδρεαι προς την Ἤπειρον, Ἰωαννηπρος Ἔφεσον, Θωμαι προς Ἰνδικην, Μαρκωι προς
Ἰταλιαν; τι δαι τοις αλλοις πασιν, ινα μη τα καθ' εκαστον λεγω, προς τους οις
επεδημησαν; Ὥστε, η κακεινοις επιτιμησον, η καμοι συγχωρησον, η δειξον, οτι τον
αληθη λογον πρεσβευων, επηρεαζηι την φλυαριαν. Ἐπει δε μικροπρεπως διελεχθην
σοι περι τουτων, φερε, φιλοσοφησω και μεγαλοπρεπεστερον. 36.229
ΙΒʹ. Πασι μια τοις υψηλοις πατρις, ω ουτος, η ανω Ἱερουσαλημ, εις ην
αποτιθεμεθα το πολιτευμα. Πασι γενος εν, ει μεν τα κατω βουλει σκοπειν, ο χους· ει
δε τα υψηλοτερα, το εμφυσημα, ου μετειλη φαμεν, και ο τηρειν εκελευσθημεν, και
μεθ' ου πα ραστηναι με δει λογον υφεξοντα της ανωθεν ευγε νειας και της εικονος.
Πας μεν ουν ευγενης, ο τουτο φυλαξας εξ αρετης, και της προς το αρχετυπον νευ
σεως· δυσγενης δε απας, ο τηι κακιαι συγχεας, και μορφην ετεραν επιβαλων εαυτωι,
την του οφεως. Αι δε κατω πατριδες αυται, και τα γενη ταυτα, της προσκαιρου ζωης
και σκηνης ημων γεγονε παι γνια. Πατρις τε γαρ, ην προκατελαβεν εκαστος, η
τυραννησας, η δυστυχησας, ης παντες ομοιως ξενοι και παροικοι, καν επι πολυ τα
ονοματα παιξω μεν. Και γενος ευγενες μεν, η το παλαι πλου σιον, η το νυν
φυσωμενον· δυσγενες δε, το πενητων πατερων, η δια συμφοραν, η δι' επιεικειαν.
Ἐπει πως ανωθεν ευγενες, ου το μεν αρχεται νυν, το δε καταλυεται· και τοις μεν ου
διδοται, τοις δε γραφε ται; Ουτως εγω περι τουτων εχω. Και δια τουτο, σε μεν αφιημι
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοις ταφοις μεγαλοφρονειν, η τοις μυθοις. Ἐγω δε πειρωμαι, ως οιον τε,
ανακαθαιρειν εμαυτον της απατης, ιν' η φυλαξω την ευγε νειαν, η ανακαλεσωμαι.
ΙΓ. Ουτω μεν ουν και δια ταυτα, επεστην υμιν ο μικρος εγω και κακοπατρις,
και τουτο, ουχ εκων, ουδ' αυτεπαγγελτος, κατα τους πολλους των νυν επι
πηδωντων ταις προστασιαις, αλλα κληθεις, και βια σθεις, και κατακολουθησας φοβωι
και Πνευματι. Ἢ μακροτερα πολεμηθειην ενταυθα διακενης, και μη δενα της
πλανης ελευθερωσαιμι, αλλ' οι ατεχνιαν της εμης κατευχομενοι ψυχης επιτυχοιεν,
ει ψευδης ο λο γος. Ἐπει δε ηλθον, και ισως ου μετα φαυλης της εξ ουσιας (ινα
μικρον τι καυχησωμαι των της αφροσυ νης), τινα των απληστων εμιμησαμην; τι του
καιρου παρεζηλωσα, καιτοιγε τοιαυτα εχων τα υποδειγματα, ων και διχα, μη κακον
ειναι των χαλεπων και σπανιων; Τινων Ἐκκλητιων υμιν ημφισβητησαμεν; Ποιων
χρηματων, καιτοιγε τοις αμφοτερα πλουτουσιν υπερ την χρειαν, οι δε ενδεεις
αμφοτερα; Ποιον βα σιλικον δογμα διαπτυσθεν εζηλοτυπησαμεν; Τι νας αρχοντων
εθεραπευσαμεν καθ' υμων; Τινων θρα συτητα κατεμηνυσαμεν; Τα δε εις εμε, τινα;
36.232 Κυριε, μη στησηις αυτοις την αμαρτιαν ταυτην, και τοτε ειπον (εμνησθην γαρ
εν καιρωι των Στεφα νου ρηματων), και νυν προσευχομαι. Λοιδορουμενοι
ευλογουμεν· διωκομενοι ανεχομεθα· βλασφημου μενοι παρακαλουμεν.
Ι∆ʹ. Ει δε, οτι τυραννουμενος φερω, τουτο αδι κω, χαρισασθε μοι την αδικιαν
ταυτην, και υπ' αλλων ηνεγκα τυραννουμενος· και χαρις, οτι την επι εικειαν
ενεκληθην, ως ανοιαν. Λογιζομαι γαρ ουτω, λιαν υψηλοτεροις η καθ' υμας
λογισμοις χρωμε νος· Ποσον μερος ταυτα των εμπτυσματων Χρι στου και
ραπισματων, υπερ ου και δι' ον οι κινδυνοι; Ἑνος ου τιμωμαι παντα του ακανθινου
στεφανου, ος τον νικητην ημων απεστεφανωσε, δι' ου και μαν θανω τηι του βιου
τραχυτητι στεφανουμενος· ενος του καλαμου, δι' ου το σαθρον κρατος επαυσατο·
μιας της χολης, ενος οξους, δι' ων την πικραν γευσιν εθεραπευθημεν· μιας της εν τωι
παθει μακροθυμιας. Ἂν φιληματι προδοθηι, ελεγχει μεν, ου πληττει δε. Ἂν αφνω
συλληφθηι, ονειδιζει μεν, επεται δε· καν μαχαιραι Μαλχου τεμνηις το ωτιον δια
ζηλον, αγανακτησει, και αποκαταστησει· καν εν σιν δονι τις φευγηι, περιστελει· καν
πυρ αιτησηις Σο δομιτικον επι τους αγοντας, ουκ επικλυσει· καν ληι στην λαβηι δια
κακιαν κρεμαμενον, εις τον παραδει σον εισαγει δια χρηστοτητα. Παντα εστω τα του
φιλ ανθρωπου φιλανθρωπα, ως δε και των Χριστου πα θηματων, οις τι των
μειζονων αν δοιημεν, ει Θεου και θανατωθεντος υπερ ημων, αυτοι τοις ομοιοις μηδε
τα σμικρα συγχωρησαιμεν;
ΙΕʹ. Προς δε και ταυτα ελογιζομην τε και λογιζο μαι, και σκοπειτε, ει μη και
λιαν ορθως, α και πολ λακις υμιν εφιλοσοφησα. Ἔχουσιν ουτοι τους οικους, ημεις
τον ενοικον· ουτοι τους ναους, ημεις τον Θεον· και το ναοι γενεσθαι Θεου ζωντος
και ζωντες, ιερεια εμψυχα, ολοκαυτωματα λογικα, θυματα τελεια, θεοι δια Τριαδος
προσκυνουμενης. Ουτοι δημους, 36.233 ημεις αγγελους· ουτοι θρασος, πιστιν ημεις·
ουτοι το απειλειν, ημεις το προσευχεσθαι· ουτοι το βαλλειν, ημεις το φερειν· ουτοι
χρυσον και αργυρον, ημεις λογον κεκαθαρμενον. Ἐποιησας σεαυτωι διωροφα και
τριωροφα (γνωθι τα ρηματα της Γραφης), οικον ριπιστον, διεσταλμενον θυρισιν;
αλλ' ουπω ταυτα της εμης πιστεως υψηλοτερα, και των ουρανων προς ους φερομαι.
Μικρον μοι το ποιμνιον; Ἀλλ' ουκ επι κρημνων φερομενον. Στενη μοι η μανδρα,
πλην λυκοις ανεπιβατος, πλην ου παραδεχομενη ληιστην, ουδε υπερβαινομενη
κλεπταις και ξενοις. Ὄψομαι ταυτην, ευ οιδα, και πλατυτεραν. Πολλους των νυν
λυκων, εν προβατοις αριθμησαι με δει, τυχον και ποιμεσιν. Τουτο ευαγγελιζεται μοι
ο ποιμην ο καλος, δι' ον εγω τιθημι την ψυχην υπερ των προβατων. Ου φο βουμαι το
μικρον ποιμνιον, ευσυνοπτον γαρ· οτι γι νωσκω τα εμα, και γινωσκομαι υπο των
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εμων. Τοιαυτα τα Θεον γινωσκοντα, και Θεωι γινωσκομενα. Τα προβατα τα εμα της
φωνης μου ακουει, ης ηκουσα παρα των θειων λογιων, ην εδιδαχθην παρα των
αγιων Πατερων, ην εδιδαξα κατα παντα καιρον ομοιως, ου συμμορφουμενος τοις
καιροις, και διδασκων ου παυσομαι, μεθ' ης εγεννηθην, και ηι συναπερχομαι.
Ιςʹ. Ταυτα καλω κατ' ονομα (ουκ ανωνυμα γαρ, ωσπερ ουδε αστερες
αριθμουμενοι και ονομαζομε νοι), και ακολουθουσι μοι, εκτρεφω γαρ επι υδατος
αναπαυσεως· ακολουθουσι δε και παντι τοιουτωι ποιμενι, ου την φωνην ορατε, οπως
ηδεως ηκουσαν· αλλοτριωι δε ου μη ακολουθησωσιν, αλλα φευξονται απ' αυτου, οτι
διαγνωστικην εξιν εχουσιν ηδη φωνης οικειας και αλλοτριας. Φευξονται
Ουαλεντινου την του ενος εις δυο κατατομην, ουκ αλλον του αγαθου τον
∆ημιουργον πιστευοντες, και τον Βυ θον, και την Σιγην, και τους μυθικους Αιωνας,
τα βυθου και σιγης οντος αξια. Φευξονται Μαρκιωνος τον εκ στοιχειων και αριθμων
Θεον· Μοντανου το πονηρον πνευμα και γυναικειον· Μανου την υλην μετα του
σκοτους· Ναυατου την αλαζο νειαν, και την εν ρημασι καθαροτητα· Σαβελλιου την
αναλυσιν και την συγχυσιν, και την, ιν' ουτως ειπω, καταποσιν, τα τρια εις εν
συναιρουν τος, αλλ' ουκ εν τρισιν υφεστωσι το εν οριζοντος· Ἀρειου και των υπ'
Ἀρειωι την των φυσεων αλλο 36.236 τριωσιν, και τον καινον Ἰουδαισμον, μονωι τωι
αγεν νητωι την θεοτητα περιγραφοντος· Φωτεινου τον κατω Χριστον, και απο
Μαριας αρχομενον. Αυ τοι δε προσκυνουσι τον Πατερα, και τον Υιον, και το αγιον
Πνευμα, μιαν θεοτητα· Θεον τον Πατερα, Θεον τον Υιον, Θεον, ει μη τραχυνηι, το
Πνευμα το αγιον, μιαν φυσιν εν τρισιν ιδιοτησι, νοεραις, τε λειαις, καθ' εαυτας
υφεστωσαις, αριθμωι διαιρεταις, και ου διαιρεταις θεοτητι.
ΙΖʹ. Τουτων παραχωρειτω μοι των φωνων πας ο απειλων σημερον· των δε
αλλων μεταποιεισθωσαν οι βουλομενοι. Ουκ ανεχεται Πατηρ Υιον ζη μιουμενος,
ουδε Υιος το Πνευμα το αγιον· ζη μιουται δε, ει ποτε, και ει κτισματα. Ου γαρ Θεος το
κτιζομενον. Ου φερω ζημιουμενος, ουδε εγω την τε λειωσιν. Εις Κυριος, μια πιστις,
εν βαπτισμα. Ει τουτο ακυρωθειη μοι, παρα τινος εξω το δευτερον; Τι φατε, οι
καταβαπτιζοντες, η αναβαπτιζοντες; Ἔστιν ειναι πνευματικον διχα Πνευματος;
Μετεχει δε Πνευματος ο μη τιμων το Πνευμα; Τιμαι δε ο εις κτισμα και ομοδουλον
βαπτιζομενος; Ουκ εστιν, ουχ ουτω, πολλα ερεις. Ου ψευσομαι σε, Πατερ αναρχε· ου
ψευσομαι σε, μονογενες Λογε· ου ψευσομαι σε, το Πνευμα το αγιον. Οιδα τινι
ωμολογησα, και τινι απεταξαμην, και τινι συνεταξαμην. Ου δεχομαι τας πιστου
φωνας διδαχθηναι, και μαθειν απιστους· ομολογησαι αληθειαν, και γενεσθαι μετα
του ψευ δους· ως τελειουμενος κατελθειν, και ανελ θειν ατελεστερος· ως ζησομενος
βαπτισθηναι, και εννεκρωθηναι τωι υδατι, καθαπερ τα ταις ωδισιν εναποθανοντα
κυηματα, και συνδρομον λαβοντα τηι γεννησει τον θανατον. Τι με ποιεις μακαριον εν
ταυτωι και αθλιον, νεοφωτιστον και αφωτιστον, θειον και αθεον, ινα ναυαγησω και
την ελπιδα της αναπλα σεως; Βραχυς ο λογος· μνησθητι της ομολογιας. Εις τι
εβαπτισθης; εις Πατερα; Καλως· πλην, Ἰου-δαικον ετι. Εις Υιον; Καλως· ουκ ετι μεν
Ἰου δαικον, ουπω δε τελειον. Εις το αγιον Πνευμα; Ὑπερευγε· τουτο τελειον. Ἆρ' ουν
απλως εις ταυτα, η και τι κοινον τουτων ονομα; Ναι κοινον. Τι τουτο; ∆ηλαδη το του
Θεου. Εις τουτο το κοινον 36.237 ονομα πιστευε, και κατευοδου, και βασιλευε, και
με-ταβησηι εντευθεν εις την εκειθεν μακαριοτητα. Ἡ δε εστιν, ως εμοι γε δοκει, η
τουτων αυτων εκτυ-πωτερα καταληψις· εις ην φθασαιμεν και ημεις, εν αυτωι Χριστωι
τωι Θεωι ημων, ωι η δοξα και το κρατος, συν τωι αναρχωι Πατρι, και ζωοποιωι
Πνευματι, νυν και αει, και εις τους αιωνας των αιω-νων Ἀμην.

 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


