In seipsum, cum rure rediisset, post ea quae a Maximo perpetrata
fuerant (orat. 26)
ΛΟΓΟΣ Κςʹ.
Εις εαυτον, εξ αγρου επανηκοντα μετα τα κατα Μαξιμον.
Αʹ. Ἐποθουν υμας, ω τεκνα, και αντεποθουμην τοις ισοις μετροις. Πειθομαι
γαρ, ει δει και πιστιν προσθειναι τωι λογωι, Ναι νη την υμετεραν καυχησιν, αδελφοι,
ην εχω εν Χριστωι Ἰη σου τωι Κυριωι ημων. Τουτον γαρ μοι πεποιηκε τον ορκον το
Πνευμα το αγιον, ωι προς υμας κεκινημεθα, ινα κατασκευασωμεν Κυριωι λαον
περιουσιον. Σκο πειτε την πιστιν οση· και το εμαυτου πειθω, και το υπερ υμων
διατεινομαι. Και θαυμαστον ουδεν. Ὧν γαρ κοινον το Πνευμα, κοινον και το παθος·
οις δε το πασχειν ισον, ισον και το πιστευειν. Ὃ γαρ μη τις πεπονθεν, ουδ' αν ετερωι
πιστευ σειεν· ο δε παθων, εις συγκαταθεσιν ετοιμοτερος, μαρτυς αορατος αορατου
παθους, μορφης αλλο τριας οικειον εσοπτρον. ∆ια τουτο ουδε ηνεσχομην
αποφοιτησαι υμων μακροτερα, καιτοιγε ικανως τοις ενταυθα δυσχεραινων τε και
αχθομενος· ουχ οις αι πολεις φερουσι μονον (δημοις, θορυβοις, αγοραις, θεατροις,
πλησμοναις, υβρεσιν, αγουσι και αγομενοις, ζημιουσι και ζημιουμενοις, πενθουσι και
πενθουμε νοις, κλαιουσι, χαιρουσι, γαμουσι, θαπτουσιν, ευφημουμενοις,
βλασφημουμενοις, υληι κακιας, κοσμου βρασματι, ταις αγχιστροφοις μεταβολαις,
ωσπερ εν Ευριπωι και πνευμασιν), αλλα και τουτοις ηδη τοις σεμνοτεροις και
τιμιωτεροις, τοις περι το βημα 35.1229 τουτο λεγω, και την αγιαν τραπεζαν· ων ημεις
το κρατος εχειν δοκουντες, και των εγγιζοντων οντες Θεωι, δεδοικα μη κακως
εγγιζωμεν, και, ως καλαμη πυρι, πυρ ου φεροντες.
Βʹ. Πλην επανηλθον υμιν, βιαι μεν αποδραμων, ου βιαι δε προσδραμων, αλλα
και μαλα προθυμως, και αυτοματοις ποσι, το του λογου, του Πνευματος ουτως
αγοντος, καθαπερ τι ρευμα, προς μεν το αναντες βιαζομενον, εις δε το πρανες
επειγομενον. Ὄν τως ημερα μια, βιος ολος ανθρωπου, τοις ποθωι καμνουσιν. Το γαρ
του Ἰακωβ ετερως εχειν μοι φαινεται· ος ετη δεκατεσσαρα δουλευων τωι Συρωι
Λαβαν υπερ των δυο παρθενων ουκ εκαμνεν· Ἦσαν γαρ αυτωι, φησιν, αι πασαι
ημεραι, ως ημερα μια, δια το αγαπαιν αυτας. Ἴσως οτι εν οψεσιν ην το ποθουμενον, η
οτι κουφον το καμνειν ερωτι, καν η αναβολη το λυπηρον εχηι. Ουτως το ετοιμον εις
εξουσιαν, αργον εις επιθυμιαν, ως τις εφη των προ ημων. Ἐγω γουν ηνικα μεν
παρημην, ελαχιστα του παθους επαισθανομενος, ηνικα δε εχωρισθην, εγνων τον
ποθον τον γλυκυν τυραννον· καινον δε ουδεν. Ει γαρ τοσουτον οδυρεται και
βουκολος μοσχον της αγελης αποφοιτησαντα, και ποιμην προβατον ελλειψαν
δεκαδι, και ορνεον νοσσιαν, ην προς ολιγον απελιπεν, ωστε οι μεν τας συριγγας
λαβοντες, επι τινα σκοπιαν ανελθοντες, πληρουσι της αθυμιας τους δονακας, και
ανακαλουνται, ως λογικα, τα πλανωμενα· καν υπακουσωσι, χαιρουσι μαλλον η
πασιν ομου τοις αλλοις, ων ουκ εφροντισαν· το δε τρυζον επι την καλιαν ιεται, και
τρυζουσι προσπιπτει τοις νεοσσοις, και περιεπει ταις πτερυξι· πηλικον αν ειη δεξιωι
ποιμενι λογικα θρεμματα, και ων τι προεκινδυνευσεν, επει και τουτο τωι φιλτρωι
προσ τιθησιν;
Γʹ. Ὡς εγω δεδοικα μεν τους βαρεις λυκους, μη την σκοτομαιναν ημων
τηρησαντες, την ποιμνην σπαραξωσι λογοις συναρπακτικοις τε και βιαιοις· 35.1232
επειδη τας ακαιριας τηρουσι, το φανερως ισχυειν ουκ εχοντες. ∆εδοικα δε τους
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ληιστας και κλεπτας, μη δια της αυλης υπερβαντες, η αναιδειαι συλησω σιν, η δι'
απατης κλεψωσιν, ωστε θυσαι, και απο κτειναι, και απολεσαι, αρπαζοντες
αρπαγματα, ψυχας κατεσθιοντες, ως τις εφη των προφητων. ∆εδοικα δε την
παραθυρον, μη τις ακλειστον ευρων των χθες ημετερων και πρωην, ειτα ως ιδιος
εισελθων, επιβουλευσηι ως αλλοτριος. Πολλαι γαρ και ποικιλαι του τα τοιαυτα
ενεργουντος αι μεθοδειαι· και ουδεις ουτως αρχιτεκτων ουδενος των ποικιλων, ως
σοφι στης κακιας ο αντικειμενος. ∆εδοικα δε ηδη και κυ νας, ποιμενας ειναι
βιαζομενους, και το παραδοξον, ουδεν εις ποιμαντικην εισενεγκοντας, η το κειραι
κομας, ας κακως ησκησαν· οι μητε κυνες εμειναν, μητε ποιμενες γεγονασι, πλην του
σπαραξαι, και διασπειραι, και διαλυσαι κοπον αλλοτριον. Ἐπειδη ραιον αει το
διαφθειρειν του συντηρειν· και γενναται μεν ανθρωπος κοπωι, φησιν ο Ἰωβ, και
ναυπηγειται ναυς, και οικια συνισταται· αποκτειναι δε, η καταλυσαι, η εμπρησαι, του
βουλομενου παντος. Ὥστε μηδε νυν μεγα φρονειτω σαν οι τηι ποιμνηι τους κυνας
επαναστησαντες, οι προβατον μεν εν ουκ αν εχοιεν ειπειν, ως προσηγα γον, η
διεσωσαν· ου γαρ εμαθον καλον ποιειν, πονη ριαν ασκησαντες. Ει δε την ποιμνην
ταρασσουσι, τουτο και ζαλη μικρα, τουτο και νοσος ολιγη, τουτο και θηριον εν
αθροως επιπεσον. Στητωσαν ουν οι τηι εαυτων αισχυνηι μεγαλαυχουμενοι· και
παυσαμενοι της κακιας, αν αρα δυνωνται, προσκυνησατωσαν, και προσπεσετωσαν,
και κλαυσατωσαν εναντιον Κυριου του ποιησαντος αυτους, και τηι ποιμνηι μιχθητω
σαν, οσοι μη παντελως ανιατοι.
∆ʹ. Ταυτα ο δειλος εγω ποιμην και περιεσκεμμε νος, και δια τουτο την
ασφαλειαν ως ραιθυμιαν εγκα λουμενος. Ου γαρ ειμι ποιμην εκεινων τις των το γαλα
κατεσθιοντων, και τα ερια περιβαλλομενων, και το παχυ σφαζοντων, και μοχθωι
κατεργαζομε νων, η απεμπωλουντων και λεγοντων· Ευλο γητος Κυριος, και
πεπλουτηκαμεν· ποιμαινοντων εαυτους, ου τα προβατα, ει τι των προφητικων φω
νων μεμνησθε, δι' ων εκεινοι τους κακους ποι μενας ελαυνουσιν· αλλ' εκεινων
μαλλον των δυναμε νων ειπειν μετα Παυλου· Τις ασθενει, και ουκ 35.1233 ασθενω;
τις σκανδαλιζεται, και ουκ εμη πυρω σις, η φροντις; Ου γαρ ζητω τα υμων, αλλ'
υμας. Και· Ἐγενομην συγκαιομενος τωι καυ σωνι της ημερας, και τωι παγετωι της
νυκτος πιεζομενος· πατριαρχου φωνη ποιμενος, ου τα επι σημα προβατα, και ταις
εκειθεν ληνοις εγκισσαιν μελετησαντα. Ουτω μεν ουν, και δια ταυτα επεστην υμιν,
και ουτως εχουσιν. Ἐπει δε επεστην, δωμεν λογον αλληλοις, ων μεταξυ
κατωρθωσαμεν. Ἐπειδη καλον μη ρηματος μονον και πραξεως, αλλα και καιρου
παντος, και ωρας αυτης του ακαριαιου και λεπτοτατου οιεσθαι λογον απαιτεισθαι
ημας. Ὑμεις μεν απαγγειλατε μοι την εργασιαν την υμετε ραν· εγω δε εις μεσον
θησω, α καθ' ησυχιαν εμαυ τωι συγγενομενος εφιλοσοφησα.
Εʹ. Τινα μεν θεωριαν των υψηλων, η παρ' εμου λαβον τες εφυλαξατε, η παρ'
υμων αυτων εισηνεγκατε, η περι θεολογιας, η περι των αλλων δογματων, α πολλα
και πολλακις υμιν παρεθεμην; Ζητω γαρ ου το δανειον μο νον, αλλα και τον τοκον·
ου το ταλαντον μονον, αλλα και την εργασιαν· μη τις κατακρυψας και καταχωσας το
πιστευθεν, ετι και καταψευδηται του πιστευσαν τος, ως σκληρου τε και των
αλλοτριων επιθυμουντος. Τινα δε πραξιν των επαινουμενων, η μηδε της αρι στερας
γινωσκουσης, εκαρποφορησατε, η ωστε λαμ πειν το φως υμων εμπροσθεν των
ανθρωπων· ιν' εκ του καρπου το δενδρον δειχθηι, και δια των μαθητων ο διδασκαλος
γνωρισθηι, και ειπηι τις των επ οπτευοντων τα ημετερα (πολλοι δε εισιν, οι μεν δι' ευ
δοκιαν, οι δε και περιεργως), οτι οντως ο Θεος εν υμιν εστιν, ου κηρυσσομενος υγιως
μονον, αλλα και λατρευομενος; Ὡς γαρ ουκ εστι χωρις πιστεως πραξις εγκριτος
(επειδη και δοξης ενεκεν οι πολλοι το καλον επιτηδευουσι, και φυσεως ουτως
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εχοντες)· ουτω και η πιστις χωρις εργων νεκρα. Και μη τις υμας απατατω κενοις
λογοις των παντα συγχωρουν των ετοιμως, υπερ ενος του ασεβειν εν τοις δογμασι,
και φαυλον καταβαλλοντων μισθον φαυλου πραγμα τος. ∆ειξατε ουν εκ των εργων
την πιστιν, της χωρας υμων το γονιμον, ει μη εις κενον εσπειραμεν, ει δραγμα τι εν
υμιν, του ποιησαι αλευρα ισχυν εχον, και αποθηκων αξιον, ινα και προθυμοτερον
υμας γεωργησωμεν. Τις εις εκατον καρποτοκει, τις εις εξηκοντα, τις το τελευταιον
καν εις τριακοντα· η τις εμπαλιν απο του τριακοντα εις τον εξηκοντα προελ θων
(εχομεν γαρ και ταυτην εν τοις Ευαγγελιοις την ταξιν), εις τον εκατον ετελευτησεν·
ινα προβαινων, ως ο Ἰσαακ, μεγας γενηται, πορευομενος εκ δυνα μεως εις δυναμιν,
και τας ωιδας των Ἀναβαθμων αιδων, και αναβασεις εν τηι καρδιαι τιθεμενος; 35.1236
ςʹ. Ζητω τον καρπον πλεοναζοντα εις λογον υμων. Ὑμετερον γαρ, ουκ εμον,
το κερδος· ει δε και ημετερον, οτι υμετερον, αντιστρεφουσης της ωφελειας αφ' υμων
εις ημας, ωσπερ εν ταις αυγαις των αντανακλασεων. Ει επτωχοτροφησατε, ει
εξενοδοχησατε, ει αγιων ποδας ενιψατε, ει τρυφωντες τηι καταργουμενηι γαστρι
(δεδοσθω γαρ), και δια των εντολων ετρυφησατε; ως ουκ εστι ταυτης τρυφη τις
αμεινων, ουδε μονιμωτερα τοις τρυφαιν εθελουσιν. Ει τινας των λειτουργουντων τωι
θυσιαστηριωι, και καλως πενομενων (δοτε γαρ μοι και τουτο ειπειν), εις δυναμιν
ανεπαυσατε, ιν' απερισπαστως μαλ λον τωι θυσιαστηριωι παρεδρευωσι, και μετα
λαμβανοντες των υμετερων, τα παρ' εαυτων αντεισ φερωσιν; ως αισχρον ταυτα και
ημας απαιτειν, και μη παρεχειν υμας. Ουκ ενουθετησα δε ταυτα, ινα ουτως εν εμοι
γενηται (καλον γαρ μοι μαλλον απο θανειν, η κενωθηναι μου το καυχημα, και
αμισθον μοι γενεσθαι το Ευαγγελιον ενταυθα καρπωσαμενωι. Το μεν γαρ
ευαγγελισασθαι, της αναγκης· η φιλοτιμια δε, το αδαπανον)· αλλ' ιν' υμεις μαθητε
Χριστον ευ ποιειν, δια του και των μικρων τινα ευ ποιειν. Ἐπειδη, ως παντα οσα
εγω, πλην αμαρτιας, εγενετο δι' εμε· ουτω και τα ελαχιστα των εμων εις εαυτον
αναδεχεται· καν στεγης μεταδωις, καν ενδυματος, καν εν φυλακηι επισκεψηι, καν
αῤρω στουντα ιδηις· το φαυλοτατον, καν ποτηριωι ψυχρου μονωι καταψυξηις γλωσσαν
πιεζομενου, ωσπερ εδειτο Λαζαρου του πενητος ο καμνων εν τηι φλογι πλουσιος, και
τι της ενταυθα τρυφης αντιλαβων, και του περιοραιν Λαζαρον πεινωντα και ηλκωμε
νον, το εκειθεν δεισθαι Λαζαρου, και μη τυγ χανειν.
Ζʹ. α μεν ουν υμας απαιτουμεν, ταυτα εστι· και οιδ', οτι ουκ αισχυνεσθε, ουτε
παρ' ημων απαιτουμενοι λογον, ουτε παρα της τελευταιας ημερας, εις ην παντα
συναγεται τα ημετερα, κατα 35.1237 το ειρημενον· Καγω ερχομαι τα βουλευματα και
τας πραξεις υμων συναγαγειν· και, Ἰδου αν θρωπος, και το εργον αυτου, και ο μισθος
αυτου μετ' αυτου. Τα δε ημετερα, και α παρα της ερημιας υμιν κομιζομεν. Ἐπειδη και
Ἡλιας ηδεως ενεφιλοσοφει τωι Καρμηλωι, και Ἰωαννης τηι ερημωι, και Ἰησους αυτος,
τας μεν πραξεις τοις οχλοις, τας ευχας δε τηι σχοληι και ταις ερημιαις, ως τα πολλα,
προσενεμεν. Τι νομοθετων; Ὡς οιμαι, το χρηναι τι και ησυχαζειν, ωστε αθολωτως
προσομι λειν τωι Θεωι, και μικρον επαναγειν τον νουν απο των πλανωμενων. Ου γαρ
αυτος εδειτο αναχωρησεως (ουδε γαρ ειχεν εις ο τι συσταληι, Θεος ων, και παντα
πληρων), αλλ' ιν' ημεις μαθωμεν και πραξεως και ρον, και ασχολιας υψηλοτερας.
Τινα ουν τα της εμης ερημιας; Βουλομαι γαρ, ως αγαθος εμπο ρος και πανταχοθεν
κερδαινων, καντευθεν τι προσ ενεγκειν υμιν αγωγιμον.
Ηʹ. Ἐβαδιζον ουτω κατ' εμαυτον, ηδη κλινουσης ημερας. Ἀκτη δε ην ο
περιπατος· και γαρ πως ειωθα τους πονους αει ταις τοιαυταις διαλυειν ανεσεσιν· επει
μηδε νευρα φερει το συντονον αει τεινομενη, και δειται τι μικρον των γλυφιδων
εκλυεσθαι, ει μελλοι ταθησεσθαι παλιν, και μη αχρηστος εσεσθαι τωι τοξοτηι, μηδε
ανονητος εν καιρωι χρησεως. Ἐβα διζον ουν, και οι μεν ποδες εφεροντο, η δε οψις
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειχε την θαλασσαν. Ἡ δε ην θεαμα ουχ ηδυ, καιτοιγε αλλως ηδιστον ουσα, οταν
γαληνηι πορφυρηται, και προσπαιζηι ταις ακταις ηδυ τι και ημερον. Ἀλλα τι τοτε
(φθεγγομαι γαρ ηδεως και τα ρηματα της Γραφης); Ἀνεμου μεγαλου πνεοντος,
διηγειρετο τε και επωρυετο· των δε κυματων, ο φιλει συμβαι νειν εν τοις τοιουτοις
κινημασι, τα μεν ποῤρω θεν ανισταμενα, και κατα μικρον κορυφουμενα, ειτ'
ελαττουμενα, προς ταις ακταις ελυετο· τα δε ταις γειτοσι πετραις προσπιπτοντα και
αποκρουο μενα, εις αχνην αφρωδη και ψιλην εσκορπιζετο. Ἔνθα καχληκες μεν, και
φυκια, και κηρυκες, και των οστρεων τα ελαφροτατα εξωθειτο και απεπτυετο· εστι
δε α και ηρπαζετο παλιν, αναχωρουντος του κυματος. Αι δε ησαν ασειστοι και
ατινακτοι, ουδεν γε ηττον η διοχλουντος ουδενος, πλην οσον τοις κυ μασι
βαλλεσθαι.
Θʹ. Ἐντευθεν οιδα τι προς φιλοσοφιαν ωφεληθεις, και (οιος εγω παντα
συντεινων προς εμαυτον, και μαλιστα ει τυχοιμι προς τι των συμβαινοντων 35.1240
ιλιγγιασας, ο και νυν πεπονθα) ου παρεργως εδεξα μην το ορωμενον· και μοι το
θεαμα παιδευμα γινε ται. Ἦ γαρ ουκ, εφην εγω, θαλασσα μεν ο ημετερος βιος και τα
ανθρωπινα (πολυ γαρ καν τουτωι το αλμυρον και αστατον), πνευματα δε οι
προσπιπτοντες πειρασμοι και οσα των αδοκητων; Ὅ μοι δοκει και ο θαυμασιωτατος
∆αβιδ κατανοησας, Σωσον με, Κυ ριε, λεγειν, οτι εισηλθοσαν υδατα εως ψυχης μου·
και, Ῥυσαι με εκ των βαθεων των υδατων· Ἦλθον δε εις τα βαθη της θαλασσης, και
καταιγις κατεποντισε με. Των δε πειραζομενων οι μεν εδο κουν μοι ως τα
κουφοτατα και απνοα παρασυρεσθαι, και ουδε μικρον αντεχειν προς τας επηρειας·
ουδε γαρ εχειν εν εαυτοις στεῤροτητα, και βαρος λογισμου σωφρονος, και τοις
προσπιπτουσιν αντιβαινοντος· οι δε ειναι πετρα, της πετρας εκεινης αξιοι, εφ' ης
βεβηκαμεν, και ηι λατρευομεν, οσοι φιλοσοφωι χρωμενοι λογωι, και
υπεραναβεβηκοτες την των πολλων ταπεινοτητα, παντα φερουσιν ασειστως και
ατινα κτως, και διαγελωσι μεν, η ελεουσι τους σειομενους (το μεν υπο φιλοσοφιας,
το δε υπο φιλανθρωπιας)· αυτοι δε των αισχρων τιθενται, αποντα μεν τα δεινα
περιφρονειν, μαλλον δε μηδε δεινα οιεσθαι, παροντων δε ηττασθαι, και ταυτα,
τινων; των παρ ερχομενων, ως ισταμενων· και του καιρου μεν εξω φιλοσοφειν, εν
δε ταις χρειαις αφιλοσοφους φαινεσθαι· ωσπερ αν ει τις αριστον εαυτον νομιζοι των
αθλητων, μηδε καταβαινων εις σταδιον· η κυβερνητην των ευδοκιμων, εν μεν ταις
ευδιαις τηι τεχνηι μεγα φρονουντα, εν δε ταις ζαλαις μεθ ιεντα τους οιακας.
Ιʹ. Ἐπει δε απαξ εις τουτους κατεστην τους λο γους, και προς ετεραν ηλθον
εικονα, σφοδρα τοις παρουσι συμβαινουσαν. Ταχα με γεροντα και μυθολογον
νομισετε, αν και υμιν ταυτην γνωρισω· γνωριστεον δ' ουν, επει και την Γραφην οιδα
πολλακις τοιουτοις χρωμενην εις σαφεστεραν διηγησιν. Ἔστι τι μυθωι φυτον, ο
θαλλει τεμνομενον, και προς τον σιδηρον αγωνιζεται· και ει δει παραδοξως ειπειν
περι παραδοξου πραγματος, θανατωι ζηι, και τομηι φυεται, και αυξεται δαπανω
35.1241 μενον. Ταυτα μεν ουν ο μυθος, και η αυτονομια του πλασματος· εμοι δε
δοκει σαφως τοιου τον ειναι τι ο φιλοσοφος. Ευδοκιμει τοις παθεσι, και υλην αρετης
ποιειται τα λυπηρα, και τοις εναν τιοις εγκαλλωπιζεται· μητε τοις δεξιοις οπλοις της
δικαιοσυνης αιρομενος, μητε τοις αριστεροις καμπτο μενος· αλλ' ο αυτος ουκ εν τοις
αυτοις αει διαμενων, η και δοκιμωτερος, ωσπερ εν καμινωι χρυσος, ευρι σκομενος.
Σκοπωμεν δε ουτως· Ευπατριδης εστιν; αντεπιδειξεται την ευτροπιαν τωι αιματι·
ωστε διχοθεν ευδοκιμειν, και γενεαλογουμενος, και ορωμενος. ∆υσγενης τον
ανδριαντα και τον πηλον (ειπερ τι μεγα πηλος πηλου διαφερει); αντεισοισει την
νοουμενην ευγενειαν, και ην εκαστος εαυτον δια πλαττει προς το χειρον η βελτιον·
την δε αλλην παραγραψεται, οση σπειρεται η γραφεται, ως ουδενος αξιαν και
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κιβδηλον. Ἔστι γαρ τι γενος τρισσον· το μεν ανωθεν ηργμενον, ο παντες εσμεν
ευγενεις επ' ισης, επει κατ' εικονα Θεου γεγοναμεν· το δε απο σαρκος ερχομενον,
ουκ οιδ' ει τις ευγενης, τουτο φθοραι συνισταμενον· το δε απο κακιας η αρε της
γνωριζομενον, ου μαλλον και ηττον μεταλαμβα νομεν, οσον αν, οιμαι, η τηρησωμεν
την εικονα, η διαφθειρωμεν. Ταυτην αγαπησει την ευγενειαν ογε αληθως σοφος και
φιλοσοφος. Το γαρ τεταρτον γενος, τοτε αξιωσω λογου, το εν γραμμασι και προσ
ταγμασιν, οταν και καλλος αποδεξωμαι το εν χρωμασι, και πιθηκον αιδεσθω λεοντα
ειναι κεκελευ σμενον.
ΙΑʹ. Νεος εστι; Κατα των παθων ανδρισθησεται, και τουτο απολαυσει της
νεοτητος, το μη τα νεων παθειν, αλλα δειξαι πρεσβυτικην φρονησιν εν ακμαιωι τωι
σωματι· και χαιρησει τηι νικηι πλεον η οι εν Ὀλυμπιαι στεφανουμενοι· νικησει γαρ εν
κοινωι θεατρωι τηι οικουμενηι, και νικην απρατον. Νευει προς γηρας; Ἀλλ' ουχι
γηρασει και την ψυχην· δε ξεται την διαλυσιν, ως προθεσμιαν αναγκαιας ελευθε
ριας· ηδεως προς τα εξης μεταβησεται, ενθα ουκ εστιν αωρος, ουδε πρεσβυτης, αλλα
παντες την πνευματικην ηλικιαν τελειοι. Ὥρας ελαχεν; Ἀντιστιλψει το καλλος τωι
καλλει, το της ψυχης τωι του σωματος. Παρηλθε το ανθος ανεπηρεαστον; νευει προς
εαυτον, ουδε οιδεν ορωμενος. Αισχρος το φαινο 35.1244 μενον; αλλ' ευφυης το
κρυπτομενον, ωσπερ εν κα λυκι ροδον ανθηρον ουκ ανθηραι και ανοδμωι το
ευωδεστατον. Ὡραιος καλλει παρα τους υιους των ανθρωπων; ουδε καιρον διδωσι
το εκτος καθορασθαι, μεταστρεφων τον θεατην προς τον εντος ανθρω πον. Ευεκτει;
Χρησεται τηι υγιειαι προς το βελτιστον· νουθετησει, πληξει, λογωι παῤρησιασεται,
αγρυπνη σει, χαμευνησει, νηστευσει, κενωσει την υλην, θεωρησει τα επιγεια και τα
ουρανια, κατα πασαν σπουδην μελετησει τον θανατον. Ἀῤρωστησει; Μαχησεται· αν
δε ηττηθηι, νικησει λαβων το μηκετι μαχεσθαι. Πλουσιος εστι; Φιλοσοφησει το
αποπλου τειν, μεταδωσει τωι δεομενωι των οντων, ως οικονο μος των αλλοτριων· ιν'
εκεινος τε ευ παθηι τηι μετα ληψει, και αυτος προς Θεον συναχθηι, μηδεν εχων πλην
του σταυρου και του σωματος. Πενεται; Πλουτησει Θεον, και το καταγελαιν των
εχοντων, ως αει μεν κτωμενων, αει δε πενομενων, τωι δεισθαι του πλειονος, και
πινοντων ινα πλεον διψησωσιν.
ΙΒʹ. Πειναι; Μετα των ορνεων τραφησεται, οις ο βιος ασπορος και ανηροτος·
μετα Ἡλιου ζησε ται παρα τηι Σαραφθιαι· Ὁ καμψακης του ελαιου ουκ εκλειψει, και η
υδρια του αλευρου ουκ ελαττονησει· ο μεν αει πηγασει, η δε γεωργησει πλουσιως,
ινα τιμηθηι χηρα φιλοξενος, και τρεφηι τον τρεφοντα. ∆ιψησει; Κρηναι τουτωι και
ποταμοι το ποτον, ποτον ου μεθυσκον, ουδε μετρουμενον· αν παντα επιλιπηι δι'
ανομβριαν, χειμαῤρωι τυχον ποτισθησεται. Ῥιγωσει; Τουτο και Παυλος, αλλ' επι
ποσον; Ἔστι τι και πετρας ενδυμα· πειθετω σε ο Ἰωβ λεγων· Παρα το μη εχειν αυτους
σκε πην, πετραν περιεβαλοντο. Σκοπει μοι και τα τε λεωτερα. Λοιδορηθησεται;
νικησει τωι μη αντιλοι δορεισθαι. ∆ιωχθησεται; ανεξεται. Βλασφημηθησε ται;
παρακαλεσει. ∆ιαβληθησεται; προσευξεται. Την δεξιαν ραπισθησεται σιαγονα;
παρεξει και την ετεραν· ει τριτην ειχε, και ταυτην αν προεβαλετο, ινα μαλλον διδαξηι
μακροθυμειν τον παιοντα, εργωι παιδευων, α μη λογωι δυνατος ην. Ὀνειδισθη σεται;
τουτο και ο Χριστος· τιμηθησεται τηι κοινω νιαι του παθους. Καν Σαμαρειτης ακουσηι,
καν δαιμοναιν εγκληθηι, μετα Θεου παντα δεξεται. Πολλα ετι λειψει, καν πολλα
παθηι, οξος, χολη, στεφανος ακανθινος, σκηπτρον καλαμινον, χλαμυς κοκκινη,
σταυρος, ηλοι, ληισται συσταυρουμενοι, παριοντες υβρι 35.1245 ζοντες. ∆ει γαρ πλεον
εχειν Θεον, εν τωι πλειον φερειν ατιμαζομενον.
ΙΓʹ. Ουδεν αναλωτοτερον φιλοσοφιας, ουδεν αληπτο τερον. Παντα ενδωσει
προτερον, η φιλοσοφος. Ὄνος εστιν αγριος εν ερημωι, φησιν ο Ἰωβ, ανετος και
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελευθερος, καταγελων πολυοχλιας πολεως, μεμ ψιν φορολογου μη ακουων.
Μονοκερως εστι, ζωον αυτονομον. Ει βουλησεται σοι δουλευσαι; ει δησεις αυτον επι
φατνης; ει υπο ζυγον αχθη σεται; Ὅταν παντων εξειργηται των επι γης,
κατεσκευασται αυτωι πτερυγες ωσπερ αετου, επιστρε ψει εις τον οικον του
προεστηκοτος αυτου, προς Θεον αναπτησεται. Ειπω τι κεφαλαιον· ∆υο ταυτα
δυσκρατητα, Θεος και αγγελος· και το τριτον φιλοσοφος, αυλος εν υληι, εν σωματι
απεριγραπτος, επι γης ουρανιος, εν παθεσιν απαθης, παντα ηττωμενος πλην
φρονηματος, νικων τωι νικασθαι τους κρατειν νομιζοντας. Ἐπει δε τον φιλοσοφον
ημιν ο λογος εγραψεν, οθεν ειπον, αρξαμενος, φερε, παρα τουτον τα ημετερα
θεωρησωμεν (δοκω γαρ καγω Πνευμα Θεου εχειν, και ει τινι τουτων τρωτος εγω και
αλωσιμος)· ιν' ει μεν ηττωμενον ευρισκοιεν οι μισουντες και πολεμουντες,
συγγινωσκοιντο γουν της εγχειρησεως, ει και μη της προαιρεσεως· ει δε κρειττονα
των πολεμουντων και υψηλοτερον, η της κακιας απαλλαγειεν, η καινοτεραν οδον
της αδικιας επινοησαιεν, ως της παρουσης καταφρονουμενης, και μη προς τηι κακιαι
και ανοιαν εγκαλοιντο, ως ανομουντες διακενης, και ουδε ειδοτες αδικειν ο
σπουδαζουσιν.
Ι∆ʹ. Τι γαρ δη και λυπησουσιν επι παντα ελθοντες; Ἴδωμεν οσα αν αδικηθειη
παρα ανθρωπων ανθρωπος. Ἀπαιδευτον ονομασουσιν; Μιαν σοφιαν οιδα, το
φοβεισθαι Θεον (Ἀρχη τε γαρ σοφιας, φο βος Κυριου· και τελος λογου, το παν ακουε,
τον Θεον φοβου. Ταυτα Σολομων ο σοφωτατος. ∆ειξα τωσαν ουν αφοβον, και
νικησατωσαν· της δε αλλης σοφιας, την μεν παρεδραμον, την δε προσλα βειν
ευχομαι και ελπιζω, θαῤρων τωι Πνευματι. Πε νιαν εγκαλεσουσι, την εμην
περιουσιαν; ειθε γαρ αποδυσαιμην και τα ρακια ταυτα, ινα γυμνος δια δραμω τας
ακανθας του βιου· ειθε και τον βαρυν 35.1248 χιτωνα τουτον ως ταχιστα, ινα λαβω
κουφοτερον. Φυγοπατριν αποκαλεσουσιν; ως μικρα φρονουσι περι ημων οντως
υβρισται και μισοξενοι! Ἔστι γαρ μοι πατρις, ω ουτοι, περιγραπτος, ωι πασα πατρις,
και ουδεμια; Συ δε ου ξενος και παρεπιδημος; Ουκ επαινω σου την κατοικιαν, αν
ουτως εχηις, μη της αληθινης πατριδος εκπεσηις, εις ην αποτιθεσθαι χρη το
πολιτευμα. Γηρας δε ουκ ονειδισαις ημιν και το νοσωδες; ουχ ολον τουτο της υλης
και της φυ σεως, ινα ειδηις τι των εμων αποῤρητων· εστιν ο και ο λογισμος
εδαπανησεν, ινα μικρον τι καυχησωμαι. Ουδε συ σφριγων μοι και σαρκοτροφων, ηδυ
θεαμα. Ειθε τι και πολιας επηνθει σοι και ωχρο τητος, ινα πιστευθηις γουν ειναι
συνετος και φιλοσοφος.
ΙΕʹ. Τι ετι; Θρονων καθαιρησουσιν; Τινων αρ' ων ηδεως επεβην, η νυν, η
προτερον; μακαριζω δε τους επιβαινοντας; Συ δε μοι τουτους ηδεις ποιεις, ουτως
επιβαινων αναξιως; Ουδε τα πρωην συμβαντα την εμην γνωμην υμιν εδηλωσεν; η
κα κεινα θρυψις τις ην, και του ποθου δοκιμασια; Παντα αν οι τεχνικοι περι αλλων,
τα εαυτων, τα μεν υπονοησαιεν, τα δε ειποιεν. Τι δαι η συντριβη; τι δαι αι αραι, ας
δημοσιαι καθ' ημων αυτων πε ποιημεθα; τι δαι τα δακρυα, και το ελεεινους γενεσθαι
υμιν μικρου, και μισουμενους δια την ενστα σιν; Προεδριας αποστερησουσιν; ην ποτε
και τις των ευ φρονουντων εθαυμασε; νυν δε και το φευ γειν, ως γουν εμοι δοκει,
πρωτον συνεσεως· δι' ην παντα δονειται και σειεται τα ημετερα· δι' ην τα περατα της
οικουμενης εν υποψιαι, και πολεμωι κωφωι τινι και ουδε ονομα εχοντι· δι' ην
κινδυνευομεν ανθρωπων ειναι, παρα Θεου γεγονοτες, και το μεγα και καινον
αποβαλειν ονομα. Ὡς οφελον γε μηδε ην προεδρια, μηδε τις τοπου προτιμησις, και
τυραννικη προνομια! ιν' εξ αρετης μονης εγινωσκομεθα. Νυν δε το δεξιον τουτο, και
το αριστερον, και το μεσον, και το υψηλοτερον, και το χθαμαλωτερον, και το
προβαδιζειν η συμβαδιζειν, πολλα πεποιηκε τα συντριμματα ημων διακενης, και
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλους εις βοθρον ωσε, και εις την των εριφων χωραν απηγαγεν· ου των κατω
μονον, αλλ' ηδη και των ποιμενων, οι διδασκαλοι του Ἰσραηλ οντες, ταυτα
ηγνοησαν.
Ιςʹ. Θυσιαστηριων ειρξουσιν; Ἀλλ' οιδα και αλλο θυσιαστηριον, ου τυποι τα
νυν ορωμενα· εφ' ο λαξευτηριον ουκ αναβεβηκεν, ουδε χειρ, ουδε ηκουσθη σιδηρος,
η τι των τεχνιτων και 35.1249 ποικιλων, αλλ' ολον του νου το εργον, και δια
θεωριας η αναβασις. Τουτωι παραστησομαι, τουτωι θυσω δεκτα, θυσιαν, και
προσφοραν, και ολοκαυτωματα, κρειττονα των νυν προσαγομενων, οσωι κρειττον
σκιας αληθεια· περι ου μοι δοκει και ∆αβιδ ο μεγας φιλοσοφειν, λεγων· Και
εισελευσομαι προς το θυσιαστηριον του Θεου, του ευφραινοντος την πνευματικην
μου νεοτητα. Τουτου μεν ουκ απαξει με του θυσιαστηριου πας ο βουλομενος.
Πολεως απελασουσιν; αλλ' ουχι και της ανω κειμενης. Τουτο δυνηθητωσαν οι
μισουντες ημας, και οντως πεπολεμηκασιν· εως δ' αν μη τουτο δυνωνται, ρανισι
βαλλουσιν, η αυραις παιουσιν, η παιζουσιν ενυπνια· ουτως αυτων εγω βλεπω τον
πολεμον. Χρηματων περιαιρησουσιν; Τινων; Ει μεν των εμων, και των πτερυγων
περικοπτετωσαν, ων ουκ επιβεβλημαι· ει δε των της Ἐκκλησιας, τουτο εστιν υπερ ου
πας ο πολεμος· δι' α ζηλοτυπει το γλωσσοκομον ο κλεπτης, και τον Θεον προδιδωσι
τριακοντα αργυριων, το δεινοτατον. Τοσουτου γαρ, ουχ ο προδιδομενος, αλλ' ο
προδιδους αξιος.
ΙΖʹ. Οικιας αποκλεισουσι; Τρυφας περικοψουσι; Φιλους αλλοτριωσουσι; Πανυ
γαρ, ως οραις, πλειστων κατεναρκησαμεν, καιτοιγε προκαλουμενων (ου γαρ
αχαριστησομεν)· ει δε και κατεναρκησαμεν, τωι φειδεσθαι μαλλον η τωι προσιεσθαι.
Το δε αιτιον, οικος τις ανεπαυσεν ημας ευσεβης και φιλοθεος, και οιος τον
Ἐλισσαιον ο της Σουναμιτιδος, συγγενων το σωμα, συγγενων το πνευμα, παντα
φιλοτιμος· παρ' οις και ο λαος ουτος επαγη, κλεπτων ετι την διωκομενην ευσεβειαν,
ουκ αδεως, ουδε ακινδυνως. Ἀντιμετρησαι αυτωι Κυριος εν ημεραι ανταποδοσεως!
Τρυφην δε ει διωκομεν, τρυφησαιεν καθ' ημων οι μισουντες ημας· ου γαρ αλλο τι
μειζον εμαυτωι καταρασομαι. Φιλων δε, οι μεν ουδε πασχοντες κακως, ευ οιδα,
φευξονται ημας (το γαρ συναδικεισθαι, και συναλγειν πεποιηκε)· των δε ηδη
γεγυμνασμεθα και υπερορωμενοι φερειν την υπεροψιαν. Των γαρ φιλων και των
πλησιον, οι μεν και φανερως εξ εναντιας ηγγισαν και εστησαν· οι δε, το
φιλανθρωποτατον, απο μακροθεν εστησαν, και εν τηι νυκτι ταυτηι παντες
εσκανδαλισθησαν. Μικρου και Πετρος ηρνησατο με· και τυχον ουδε κλαιει πικρως,
ινα θεραπευσηι την αμαρτιαν. 35.1252
ΙΗʹ. Μονος τολμηρος εγω, και θρασους γεμων, ως εοικε· μονος ευελπις εν
τοις φοβεροις, μονος καρτερικος, και δημοσιαι προτιθεμενος, και ιδιαι
καταφρονουμενος, και Ἀνατοληι και ∆υσει τωι πολεμεισθαι γνωριζομενος. Της
απονοιας! Ἐαν παραταξηται επ' εμε παρεμβολη, ου φοβηθησεται η καρδια μου· εαν
επαναστηι επ' εμε πολεμος, εν ταυτηι εγω ελπιζω. Τοσουτον απεχω του φοβερον
ηγεισθαι τι των παροντων, ωστε το κατ' εμαυτον αφεις, θρηνω τους λυπησαντας.
Μελη Χριστου ποτε, μελη τιμια εμοι, ει και νυν διεφθαρμενα, μελη της ποιμνης
ταυτης, ην προδεδωκατε μικρου, και πριν συναχθηναι. Πως διεσπασθητε και
διεσπασατε, ως βοΐδια εκ δεσμων ανειμενα; πως θυσιαστηριωι θυσιαστηριον
αντηγειρατε; πως εγενεσθε εις ερημωσιν εξαπινα; πως και αυτοι νενεκρωσθε τηι
τομηι, και ημας αλγειν πεποιηκατε; πως απλοτητι ποιμενων εις ποιμνης διαλυσιν
κατεχρησασθε; Ουδε γαρ εκεινους μεμψομαι της απειριας, αλλ' υμας αιτιασομαι της
κακιας. Τηι διαφθοραι σου, Ἰσραηλ, τις βοηθησει; Τι φαρμακον ευρωμαι
συνουλωτικον; ποιον επιδεσμον; πως συναψω τα διεστωτα; τισι δακρυσι, τισι λογοις,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τισιν ευχαις θεραπευσω το συντριμμα; η ταχα τον τουτον τροπον; ΙΘʹ. Τριας αγια, και
προσκυνητη, και τελεια, και καλως υφ' ημων συναγομενη τε και σεβομενη, σον το
εργον, σον το κατορθωμα. Συ τουτους τε παλιν αποκαταστησαις ημιν, τοσουτον
διασταντας, οσον παιδευθηναι τωι χωρισμωι προς ομονοιαν· και ημιν των εντευθεν
μοχθων αντιδοιης τα επουρανια τε και αστασιαστα. Των δε εστι το πρωτον και
μεγιστον, ελλαμφθηναι σοι τελεωτερον τε και καθαρωτερον, πως η αυτη, και μονας
νοηι, και Τριας ευρισκηι· πως το αγεννητον, και το γεννητον, και το προιον, μια
φυσις, τρεις ιδιοτητες, Εις Θεος, ο επι παντων, και δια παντων, και εν πασιν· ουτε
υπερτιθεμενος, ουτε μετατιθεμενος, ουτε μειουμενος, ουτε τεμνομενος· το μεν αρτι
καταλαμβανομενος, το δε ζητουμενος, ποτε δε, οσον ει, τυχον καταληφθησομενος
τοις ενταυθα καλως ζητησασι δια βιου και θεωριας· ωι πασα δοξα, τιμη, κρατος εις
τους αιωνας. Ἀμην.

 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


