De pauperum amore
ΛΟΓΟΣ Ι∆ʹ.
Περι φιλοπτωχιας.
Αʹ. Ἄνδρες αδελφοι και συμπενητες, πτωχοι γαρ 35.860 απαντες, και της
θειας χαριτος επιδεεις, καν αλλος αλλου προεχειν δοκηι, μικροις μετροις
μετρουμενος, δεξασθε τον περι φιλοπτωχιας λογον, μη πενιχρως, αλλα φιλοτιμως,
ινα βασιλειαν πλουτησητε· συνευ ξασθε δε και ημας πλουσιως τουτον υμιν
χορηγησαι, και θρεψαι τωι λογωι τας υμετερας ψυχας, και δια θρυψαι πεινωσι τον
πνευματικον αρτον· ειτε απ' ου ρανου τροφην υοντας, καθαπερ Μωυσης ο πα λαιος
εκεινος, και αρτον αγγελων χαριζομενους· ειτε αρτοις ολιγοις εν ερημιαι τρεφοντας
μεχρι κορου και μυριαδας, καθαπερ Ἰησους υστερον, ο αληθινος αρτος, και της
αληθινης ζωης αιτιος. Ἔστι μεν ουν ου πανυ τι ραιδιον των αρετων την νικωσαν
ευρειν, και ταυτηι δουναι τα πρεσβεια και τα νικητηρια· ωσπερ ουδε εν λειμωνι
πολυανθει και ευωδει, των αν θεων το καλλιστον και ευωδεστατον, αλλοτε αλλου
την οσφρησιν και την οψιν προς εαυτο μεθελκοντος, και πρωτον δρεπεσθαι
πειθοντος. Ὡς δ' ουν εμε, περι τουτων διελεσθαι σκεπτεον ουτως.
Βʹ. Καλον πιστις, ελπις, αγαπη, τα τρια ταυτα· και μαρτυς της πιστεως
Ἀβρααμ, δικαιωθεις εκ πιστεως· της ελπιδος, Ἐνως, ος πρωτος ηλπισεν επικαλεισθαι
τον Κυριον, και παντες οι δικαιοι δια την ελπιδα κακοπαθουντες· της αγαπης, ο θειος
Ἀποστολος, τολμησας τι και καθ' εαυτου δια τον Ἰσραηλ φθεγξασθαι· και ο Θεος
αυτος, αγαπη καλουμενος. Καλον η φιλοξενια· και μαρτυς εν μεν δικαιοις, Λωτ ο
Σοδομιτης, και ου Σοδομιτης τον τροπον· εν δε αμαρτωλοις, Ῥααβ η πορνη, και ου
πορνη την προαι ρεσιν, δια φιλοξενιαν επαινεθεισα τε και σωθεισα. Καλον η
φιλαδελφια, και μαρτυς Ἰησους, ουκ αδελφος ημων κληθηναι μονον, αλλα και
παθειν υπερ ημων ανασχομενος. Καλον η φιλανθρωπια· και μαρτυς ο αυτος Ἰησους,
ου ποιησας μονον τον ανθρω πον επ' εργοις αγαθοις, και την εικονα τωι χοι συζευξας
οδηγον των καλλιστων, και των ανω προξενον, αλλα και γενομενος υπερ ημων
ανθρωπος. Καλον η μακροθυμια, και ο αυτος μαρτυς, ου τας λεγεωνας μονον των
αγγελων παραιτησαμενος κατα των επανισταμενων και τυραννουντων, ουδε τωι
Πετρωι μονον επιτιμησας αιρομενωι την μαχαιραν, αλλα και το ωτιον
αποκαταστησας τωι πεπληγοτι. Το δ' αυτο και Στεφανος υστερον ο του Χριστου
μαθητης, 35.861 υπερ των λιθαζοντων αυτον προσευχομενος. Καλον η πραοτης, και
μαρτυρουσι Μωυσης και ∆αβιδ, του το προ των αλλων μαρτυρηθεντες, και ο τουτων
δι δασκαλος, ουκ εριζων, ουδε κραυγαζων, ουδε εν ταις πλατειαις φωνην
προιεμενος, ουδε ζυγομαχων προς τους αγοντας.
Γʹ. Καλον ο ζηλος, και μαρτυρει Φινεες, την Μα διανιτιν τωι Ἰσραηλιτηι
συνεκκεντησας, ινα εξεληι ονειδος εξ υιων Ἰσραηλ, και ονομασθεις εκ της
προαιρεσεως· και μετ' εκεινον, οι λεγοντες· Ζηλων εζηλωκα τωι Κυριωι· και, Ζηλω
γαρ υμας Θεου ζηλωι· και, Ὁ ζηλος του οικου σου καταφαγεται με· και ου λεγοντες
τουτο μονον, αλλα και πασχοντες. Καλον υποπιασμος σωματος· και πειθετω σε
Παυλος, εαυτον ετι παιδαγωγων, και φοβων δια του Ἰσραηλ τους εαυτοις
θαῤρουντας και εφιεντας τωι σωματι· και Ἰησους αυτος νη στευων, και πειραζομενος,
και νικων τον πειρα ζοντα. Καλον προσευχη και αγρυπνια· και πειθετω σε Θεος
αγρυπνων προ του παθους, και προσευχομε νος. Καλον αγνεια, και παρθενια· και
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πειθετω σε Παυλος περι τουτων νομοθετων, και βραβευων δι καιως γαμωι και
αγαμιαι, και Ἰησους αυτος εκ Παρ θενου γεννωμενος, ινα και γεννησιν τιμησηι, και
προτιμησηι παρθενιαν. Καλον εγκρατεια· και πει θετω σε ∆αβιδ, ηνικα του εν
Βηθλεεμ εκρατησε φρεατος, μη πιων, αλλα σπεισας μονον του υδατος, μηδε
ανασχομενος ιδιον πληρωσαι παθος εν αλλοτριωι αιματι.
∆ʹ. Καλον ερημια και ησυχια· και διδασκει με ο Καρμηλος Ἡλιου, η ερημος
Ἰωαννου, Ἰησουτο ορος, εις ο πολλακις αναχωρων φαινεται, και καθ' ησυχιαν
εαυτωι συγγινομενος. Καλον η ευ τελεια· και διδασκει με Ἠλιας αναπαυομενος παρα
χηραι, Ἰωαννης θριξι καμηλου σκεπομενος, Πετρος ασσαριου θερμοις τρεφομενος.
Καλον η τα πεινοφροσυνη, και πολλα ταυτης, και πολλαχοθεν τα υποδειγματα, και
προ των αλλων, ο παντων Σωτηρ και ∆εσποτης, ου ταπεινωσας εαυτον μονον μεχρι
δουλου μορφης, ουδε το προσωπον αισχυνηι υποθεις εμπτυσματων, και μετα των
ανομων λογισθεις, ο τον 35.864 κοσμον καθαιρων της αμαρτιας, αλλα και των μα
θητων νιπτων τους ποδας εν δουλικωι τωι σχηματι. Καλον η ακτημοσυνη και
χρηματων υπεροψια· και μαρτυρει Ζακχαιος, και Χριστος αυτος· ο μεν, τηι εισοδωι
Χριστου, μικρου παντα καρποφορησας· ο δε, τωι πλουσιωι το τελειον εν τουτωι
περιορισας. Και συντομωτερον ετι περι τουτων ειπειν, καλον θεωρια, και καλον
πραξις· η μεν, εντευθεν επανιστασα, και εις τα Ἅγια των αγιων χωρουσα, και τον
νουν ημων προς το συγγενες επαναγουσα· η δε, Χριστον υποδεχομενη, και
θεραπευουσα, και τοις ερ γοις το φιλτρον ελεγχουσα.
Εʹ. Τουτων εκαστον μια τις σωτηριας οδος, και προς τινα των μονων παντως
φερουσα των αιωνιων και μακαριων· επειδη ωσπερ διαφοροι βιων αιρεσεις, ουτω
και μοναι πολλαι παρα Θεωι, κατα την αξιαν εκαστωι μεριζομεναι τε και διαι
ρουμεναι· και ο μεν τηνδε κατορθουτω την αρετην, ο δε τηνδε, ο δε πλειους, ο δε τας
πασας, ει οιον τε· μονον οδευετω, και εφιεσθω του προσω, και κατα ποδας επεσθω
τωι καλως οδηγουντι, και κατευθυνοντι, και δια της στενης οδου και πυλης επι το
πλατος αγοντι της εκειθεν μακαριοτητος. Ει δε δει Παυλωι και αυτωι Χριστωι
πειθομενον, πρωτην των εντολων και μεγιστην, ως κεφαλαιον νομου και προφητων
την αγαπην υπολαμβανειν, ταυτης το κρατιστον ευ ρισκω φιλοπτωχιαν, και την περι
το συγγενες ευ σπλαγχνιαν τε και συμπαθειαν. Ουδενι γαρ ουτω των παντων, ως
ελεωι, Θεος θεραπευεται, οτι μηδε οικειοτερον αλλο τουτου Θεωι, ου ελεος και
αληθεια προπορευονται, και ωι προσοιστεον τον ελεον προ της κρισεως· ουδε αλλωι
τινι μαλλον, η φιλανθρωπιαι το φιλανθρωπον αντιδιδοται παρα του δικαιως
αντιμετρουντος, και τιθεντος εν ζυγωι και σταθμωι τον ελεον.
ςʹ. Πασι μεν δη πτωχοις ανοικτεον τα σπλαγχνα, και τοις καθ' ηντιναουν
αιτιαν κακοπαθουσι, κατα την, χαιρειν μετα χαιροντων, και κλαιειν μετα
κλαιοντων, κελευουσαν εντολην· και προεισενε κτεον ανθρωπους οντας ανθρωποις
τον ερανον της χρηστοτητος, ειτε δια χηρειαν χρηιζοιεν ταυτης, ειτε δι' ορφανιαν,
ειτε αποξενωσιν πατριδος, ειτε ωμοτητα δεσποτων, ειτε αρχοντων θρασος, ειτε φο
35.865 ρολογων απανθρωπιαν, ειτε ληιστων μιαιφονιαν, ειτε κλεπτων απληστιαν,
ειτε δημευσιν, ειτε ναυαγιον· παντες γαρ ομοιως ελεεινοι, και ουτω βλεποντες εις
τας ημετερας χειρας, ως ημεις εις τας του Θεου, περι ων αν δεωμεθα· και τουτων
αυτων οι παρ' αξιαν κακοπαθουντες, των εν εθει του δυστυχειν οντων ελεεινοτεροι·
εξαιρετως δε τοις υπο της ιερας νοσου διεφθαρμενοις, και μεχρι σαρκων, και
οστεων, και μυελων, ως η κατα τινων απειλη, βεβρωμενοις, και προδεδομενοις υπο
του μοχθηρου, και ταπεινου, και απιστου τουτου σωματος· ωι πως συνεζυ γην, ουκ
οιδα· και πως εικων τε ειμι Θεου, και τωι πηλωι συμφυρομαι· ο και ευεκτουν πολεμει,
και ανιαι πολεμουμενον· ο και ως συνδουλον αγαπω, και ως εχθρον αποστρεφομαι· ο
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ως δεσμον φευγω, και ως συγκληρονομον αισχυνομαι· τηξαι φιλονεικω, και ουκ
εχω τινι συνεργωι προς τα καλλιστα χρησω μαι, ως ειδως εις ο γεγονα, και οτι δει με
προς Θεον αναβηναι δια των πραξεων.
Ζʹ. Φειδομαι ως συνεργου, και ουκ εχω πως φυγω την επαναστασιν, η πως μη
απο Θεου πεσω βαρη θεις ταις πεδαις κατασπωσαις, η κατεχουσαις εις εδαφος.
Ἐχθρος εστιν ευμενης, και φιλος επιβουλος. Ὢ της συζυγιας και της αλλοτριωσεως!
Ὃ φοβουμαι περιεπω, και ο στεργω δεδοικα· πριν πολεμησαι, καταλλασσομαι· και
πριν ειρηνευσαι, διισταμαι. Τις η περι εμε σοφια; και τι το μεγα τουτο μυστηριον; Ἢ
βουλεται μοιραν ημας ον τας Θεου, και ανωθεν ρευσαντας, ινα μη δια την αξιαν
επαιρομενοι και μετεωριζομενοι κατα φρονωμεν του κτισαντος, εν τηι προς το σωμα
παληι και μαχηι προς αυτον αει βλεπειν, και την συνεζευ γμενην ασθενειαν
παιδαγωγιαν ειναι του αξιωματος· ινα ειδωμεν οι αυτοι μεγιστοι τε οντες και τα
πεινοτατοι, επιγειοι και ουρανιοι, προσκαιροι και αθανατοι, κληρονομοι φωτος και
πυρος, ειτ' ουν σκο τους, οποτερως αν νευσωμεν; Τοιουτον το κραμα ημων, και δια
ταυτα, ως γουν εμοι καταφαινεται, ιν' οταν επαιρωμεθα δια την εικονα, δια τον
χουν συ στελλωμεθα. Ταυτα μεν ουν ο βουλομενος φιλοσο φειτω, και ημεις γε
συμφιλοσοφησομεν ευκαι ροτερον. 35.868
Ηʹ. Νυνι δε, ο μοι λεγειν ο λογος ωρμησε, των εμων περιαλγουντι σαρκων,
και της εμης ασθενειας εν αλλοτριοις παθεσι, θεραπευτεον, αδελφοι, το συγ γενες
και ομοδουλον. Ει γαρ και ως εχθρου κατηγο ρησα δια το παθος, αλλα και ως φιλου
περιεχο μαι δια τον συνδησαντα· και θεραπευτεον ουχ ηττον τα των πλησιον, η
εκαστον το εαυτου, των τε υγιαινοντων, και των υπο της αυτης νοσου
δαπανωμενων. Παντες γαρ εν εσμεν εν Κυριωι, ειτε πλουσιος, ειτε πενης, ειτε
δουλος, ειτε ελευθερος, ειτε υγιαινων, ειτε πονηρως εχων του σωματος· και μια
κεφαλη παντων, εξ ου τα παντα, Χριστος· και οπερ εστιν αλληλοις τα μελη, τουτο
εκαστος εκαστωι, και πασιν απαντες· ουκουν περι οπτεον, ουδε αμελητεον των
προεμπεσοντων εις την κοινην ασθενειαν· ουδε αγαπητεον μαλλον, οτι ευ ημιν εχει
τα σωματα, η πενθητεον, οτι αθλιως τοις αδελφοις· και ηγεισθαι μιαν ασφαλειαν
ειναι των ημετερων σαρκων και ψυχων, την εις εκεινους φιλαν θρωπιαν· σκοπωμεν
δε ουτως.
Θʹ. Τοις μεν αλλοις εν μονον ελεεινον, το της απο ριας· ο ταχ' αν η χρονος, η
πονος, η φιλος, η συγγενης, η καιρου μεταβολη λυσαιεν. Τοις δε τουτο μεν ουδενος
ηττον, ει μη και μαλλον, οσωι του πονειν και βοηθειν εαυτοις ουκ εχουσιν, εις τα
αναγκαια μετα των σαρκων αφηιρηνται, και μειζων αει της ασθενειας αυτοις μαλλον
ο φοβος, η η της υγειας ελπις· ωστε μικρον γουν τι βοηθει σθαι παρα της ελπιδος, η
μονον τοις ατυχουσιν εστι φαρμακον. Προς δε τηι πενιαι, και η νοσος κακον δευτερον,
και κακων το απευκτοτατον, και βαρυτατον, και εις καταραν τοις πολλοις προχει
ροτατον. Και τριτον, το μη προσιτους αυ τους ειναι, μηδε θεατους τοις πλειοσιν,
αλλα φευ κτους, και βδελυκτους, και οιον αποτροπαιους· ο και της νοσου τουτοις
βαρυτερον, οταν αισθωνται δια την συμφοραν και μισουμενοι. Ἐγω μεν ουδε
αδακρυτι φερω το τουτων παθος, και τηι μνημηι συγχεομαι· πασχοιτε δε και υμεις
ταυτον, ινα τοις δακρυσι τα δακρυα φυγητε· και πασχουσι γε, οιδ' οτι, των παροντων
οσοι φιλοχριστοι και φιλοπτωχοι, και Θεου, και παρα Θεου το ελεειν εχοντες· μαρτυ
ρες δε και υμεις του παθους. 35.869
Ιʹ. Προκειται τοις οφθαλμοις ημων θεαμα δεινον και ελεεινον, και πασι, πλην
των ειδοτων, απιστον, ανθρωποι νεκροι και ζωντες, ηκρωτηριασμενοι τοις πλειστοις
του σωματος μερεσι, μηθ' οιτινες ποτε ησαν, μηδε οθεν εισι μικρου γινωσκομενοι·
μαλλον δε των ποτε ανθρωπων αθλια λειψανα· πατερας, και μητερας, και αδελφους,
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τοπους, εαυτων γνωρισματα λεγοντες· Ἐγω του δεινος, και η δεινα μοι μητηρ,
και τοδε μοι ονομα, και συ μοι φιλος ποτε και γνωριμος. Και τουτο πραττουσιν, ου
γαρ εχουσι τωι παλαιωι χαρακτηρι γινωσκεσθαι· ανθρωποι περικεκομμενοι, και
περιηιρημενοι χρηματα, συγγενειαν, φιλους, αυτα τα σωματα· ανθρωποι μονοι των
παντων ελεουντες τε εαυτους, και μισουντες ομοιως· ουκ εχοντες ποτερα μαλλον
θρηνησωσι, τα μηκετ' οντα του σωματος, η τα μενοντα· οσα προαναλωσεν η νοσος, η
οσα τηι νοσωι λει πεται. Τα μεν γαρ ανηλωται δυστυχως, τα δε σωζεται
δυστυχεστερον· τα μεν οιχεται προ των τα φων, τα δε ουκ εστιν ο παραδωσων ταφηι.
Και γαρ ο λιαν χρηστος και φιλανθρωπος, τουτοις εστιν αναλγητοτατος· κανταυθα
μονον επελαθομεθα σαρ κες οντες, και το σωμα της ταπεινωσεως περικειμε νοι· και
τοσουτου δεομεν θεραπευειν το συγγε νες, ωστε και των ημετερων σωματων
ασφαλειαν την τουτων φυγην νομιζομεν. Και νεκρωι μεν ηδη προσηλθε τις παλαιωι,
και τουτωι τυχον οδωδοτι, και ζωων αλογων ηνεγκεν οδωδοτα σωματα, και
βορβορου πλησθεις ηνεσχετο· τουτους δε κατα κρατος φευγο μεν (ω της
απανθρωπιας!), οτι και τον αυτον αυτοις σπωμεν αερα, μικρου δυσχεραινοντες.
ΙΑʹ. Τι πατρος γνησιωτερον; και τι μητρος συμ παθεστερον; Ἀλλ' απεκλεισθη
γε τουτοις και η φυ σις· και πατηρ παιδα τον εαυτου, ον εγεννησεν, ον ανεθρεψεν,
ον οφθαλμον βιου μονον εχειν ενομισεν, υπερ ου πολλα Θεωι και πολλακις
προσηυξατο, του τον οδυρεται μεν, απελαυνει δε, το μεν εκων, το δε τυραννουμενος.
Και μητηρ μεμνηται μεν των ωδινων, και τα σπλαγχνα σπαρασσεται, και
ανακαλειται λιαν ελεεινως, και προθεισα θρηνει, καθαπερ τεθνη κοτα τον ζωντα·
Τεκνον, λεγουσα, δυστυχες και αθλιας μητρος, ο μοι συνεμερισατο πικρως η νοσος·
τεκνον ελεεινον, τεκνον ου γνωριζομενον, τεκνον, ο κρημνοις και ορεσι και
ερημιαις ανεθρεψαμην· 35.872 μετα θηριων οικησεις, και σκεπη σοι πετρα, και των
ανθρωπων μονον οψονται σε οι ευσεβεστατοι· και ταυτα δη τα του Ἰωβ ελεεινα
ρηματα επιφθεγ γεται· Ἵνα τι γαρ επλασθης εν κοιλιαι μητρος, εκ γαστρος δε
εξηλθες, και ουκ ευθυς απωλου, ως συνδραμειν τηι γεννησει τον θανατον; ινα τι δε
ουκ απηλθες αωρος, πριν γευσασθαι των του βιου κακων; Ἵνα τι δε σοι συνηντησε
γονατα; Τι δε σοι το θηλασαι μαστους, αθλιως ζησε σθαι μελλοντι, και ζωην θανατου
χαλεπωτεραν; Και ταυτα λεγει, και επαφιησι πηγας δακρυων, και περι πτυξασθαι
βουλεται μεν η δυστυχης, φοβειται δε τας του παιδος σαρκας ως πολεμιας. Πανδημοι
δε κα ταβοησεις τε και διωξεις, ου κατα των αδικουντων, αλλα κατα των
δυστυχουντων γινονται. Και φο νεα μεν ηδη τις συνωικισατο, και μοιχωι μετεδωκεν,
ου στεγης μονον, αλλα και τραπεζης, και βιου κοι νωνον τον ιεροσυλον ειλετο, και
τοις αυτον τι διατε θεικοσι κακον εσπεισατο· του δε το παθος, ως εγκλημα, μηδεν
λυπησαντος απεστραφη. Και πλεον εχει νοσου κακια· και το μεν απανθρω πον ως
ελευθεριον ησπασαμεθα, το δε συμπαθες ως αισχρον ητιμασαμεν.
ΙΒʹ. Ἀπελαυνονται πολεων, απελαυνονται οικιων, αγορας, συλλογων, οδων,
πανηγυρεων, συμποσιων, (ω του παθους!) αυτου του υδατος· ουτε πηγαι ρε ουσαι,
τουτοις κοιναι προς τους αλλους ανθρω πους, ουτε ποταμοι πιστευονται μηδεν
εφελκεσθαι του μολυσματος· και το παραδοξοτατον, ως αγη μεν απελαυνομεν, ως δε
ουδεν λυπουντας παλιν προς ημας αυτους επιστρεφομεν, ουκ οικησιν απονε μοντες,
ου τας αναγκαιας τροφας, ου θεραπειαν τοις τραυμασιν, ου σκεπηι την νοσον εις
δυναμιν περιστελ λοντες. ∆ια τουτο περιπλανωνται νυκτος και ημερας, αποροι, και
γυμνοι, και ανεστιοι, την νοσον επιδει κνυντες, τα αρχαια εκδιηγουμενοι, τον
Πλαστην επι βοωμενοι, χρωμενοι τοις αλληλων μελεσιν αντι των λειποντων,
σοφισται μελων ελκοντων ελεον, αρτου τι μικρον αιτουντες, η οψου τι βραχυτατον,
η ρακος τι τρυχινον, βοηθημα της αισχυνης, η παραμυθιαν τοις ελκεσι. Και
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλανθρωπος ουτος αυτοις, ουχ 35.873 ος προς την χρειαν ηρκεσεν, αλλ' οστις μη
πικρως απεπεμψατο. Οι πολλοι δε αυτων ουδε υπ' αισχυνης τας πανηγυρεις
φευγουσιν, αυτο μεν ουν τουναν τιον εις ταυτας ωθουνται δια την χρειαν· ταυτας δη
λεγω τας πανδημους και ιερας, ας ημεις επι θεραπειαι των ψυχων εξευρομεν, η κατα
τι μυστη ριον συνιοντες, η τοις μαρτυσι της αληθειας πανη γυριζοντες, ιν' ων τους
αγωνας τιμωμεν, μιμωμεθα και την ευσεβειαν. Και αισχυνονται μεν τους ανθρω
πους δια την συμφοραν, οντες ανθρωποι, και βου λοιντ' αν ορεσιν, η κρημνοις, η
υλαις, η το τελευ ταιον νυκτι και σκοτωι περικαλυπτεσθαι· ριπτουνται δε ομως εις
μεσον, φορτος ελεεινος, και δακρυων αξιος. Τουτο μεν ισως και κατα λογον, ινα
ημιν ωσι της ασθενειας ημων υπομνηματα, και πειθωσι μη δενι των παροντων και
ορωμενων, ως εστωτι, προστιθεσθαι. Ῥιπτουνται δε, οι μεν επιθυμιαι φωνης
ανθρωπινης, οι δε προσοψεως, οι δε ινα βραχεα ζωης εφοδια παρα των τρυφωντων
συλλεξωνται, παν τες δε ινα τι πραους γευωνται τους εαυτων θρη νους
δημοσιευσαντες.
ΙΓʹ. Τις ου κατακλαται τουτων τοις οδυρμοις, οι κτραν ξυναυλιαν
αρμοζομενων; τις ακοη φερει το ακουσμα; τις οψις χωρει το θεαμα; Οι μεν κεινται
μετ' αλληλων, κακως υπο της νοσου συνεζευγμενοι, και αλλος αλλο τι της
συμφορας προς το ελεεινον ερανιζοντες· και εισιν αλληλοις προσθηκη του πα θους,
ελεεινοι της αῤρωστιας, της συμπαθειας ελεεινοτεροι. Περιισταται δε αυτους
θεατρον συμμιγες, συναλγουντων μεν, αλλα προσκαιρα. Οι δε κυλινδουνται προς
τοις ποσι των ανθρωπων ηλιωι και κονει· εστι δε οτε και κρυμοις αγριοις, και ομ
βροις, και ταραχαις ανεμων ταλαιπωρουμενοι, παρα τοσουτον ου συμπατουμενοι,
παρ' οσον και ψαυειν αυτων βδελυσσομεθα. Ἀνταιδει δε τοις ιε ροις ενδον μελεσιν ο
των αιτησεων οδυρμος, και ταις μυστικαις φωναις θρηνος ελεεινος αντεγειρεται. Τι
δει πασαν αυτων προτιθεναι την συμφοραν ανθρω ποις πανηγυριζουσιν; Ἴσως αν
και υμιν κινησαιμι θρηνον, ει παντα εκτραγωιδοιην επιμελως, και νικη σει την
εορτην το παθος. Λεγω γαρ ουν ταυτα, επει μηδεπω δυναμαι πειθειν υμας, ως εστι
ποτε ηδονης λυπη τιμιωτερα, και κατηφεια πανηγυρεως, και γε λωτος ου καλου
δακρυον επαινουμενον. 35.876
Ι∆ʹ. Ουτοι μεν ουν ταυτα, και πολλωι γε ων ειπον αθλιωτερα, οι κατα Θεον
ημων αδελφοι, καν μη βου λησθε, οι την αυτην ημιν λαχοντες φυσιν, οι εκ του
αυτου πηλου διηρτισμενοι, εξ ου το πρωτον γεγονα μεν, οι νευροις και οστεοις
ενειρμενοι παραπλη σιως ημιν, οι δερμα και κρεας ενδεδυμενοι πασιν ομοιως, ως
που φησιν ο θειος Ἰωβ εμφιλοσοφων τοις παθεσι, και διαπτυων ημων το
φαινομενον· μαλλον δε, ει χρη το μειζον ειπειν, οι το κατ' εικονα και λαχοντες
ομοιως ημιν, και φυλασσοντες ισως υπερ ημας, ει και τα σωματα διεφθαρησαν· οι
τον αυτον ενδεδυμενοι Χριστον κατα τον εσω ανθρωπον, και τον αυτον ημιν
πιστευθεντες αῤραβωνα του Πνευ ματος· οι των αυτων ημιν μετασχοντες νομων, λο
γιων, διαθηκων, συναξεων, μυστηριων, ελπιδων· υπερ ων Χριστος ομοιως
απεθανεν, ο παντος αιρων την αμαρτιαν του κοσμου· οι συγκληρονομοι της ανω
ζωης, και ει παραπολυ της ενταυθα δι ημαρτον· οι συνθαπτομενοι Χριστωι, και συναν
ισταμενοι· ειπερ συμπασχουσιν, ινα και συνδοξασθωσιν.
ΙΕʹ. Τι δε ημεις, οι το μεγα και καινον ονο μα κεκληρωμενοι, το καλεισθαι
απο Χριστου, το αγιον εθνος, το βασιλειον ιερατευμα, ο περιουσιος λαος και
εξαιρετος, ο ζηλωτης καλων εργων και σωτηριων, οι Χριστου μαθηται του πραου
και φιλανθρωπου, και τας ασθενειας ημων βα στασαντος, του ταπεινωσαντος
εαυτον μεχρι του ημετερου φυραματος, του δι' ημας πτωχευσαντος την σαρκα
ταυτην και το γεωδες σκηνος, και οδυνηθεντος και μαλακισθεντος υπερ ημων, ινα
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημεις πλουτησωμεν την θεοτητα; Τι ουν ημεις, οι τοσουτον ευσπλαγχνιας και συμπα
θειας λαβοντες υποδειγμα· τι διανοησομεθα περι τουτων, και τι ποιησομεν;
Περιοψομεθα; παραδρα μουμεθα; Καταλειψομεν ως νεκρους, ως εβδελυγμε νους, ως
ερπετων και θηριων τα πονηροτατα; Μη δαμως, αδελφοι· ουτε προς ημων ταυτα, του
Χριστου θρεμματων, του αγαθου Ποιμενος, του το πλανωμενον επιστρεφοντος, και
το απολωλος εκζη τουντος, και το ασθενες ενισχυοντος· ουτε προς της ανθρωπινης
φυσεως, η το συμπαθες ενομοθετησεν, εκ της ισης ασθενειας μαθουσα το ευσεβες και
φιλαν θρωπον.
Ιςʹ. Ἀλλ' οι μεν υπαιθροι ταλαιπωρησουσιν, 35.877 ημεις δε οικησομεν οικιας
υπερλαμπρους, λιθοις παντοιοις διηνθισμενας, και χρυσωι και αργυρωι κατ
αστραπτουσας, και ψηφιδος λεπτης διαθεσει, και ποικιλιαι γραφης, οφθαλμων
απατηλοις δελεασμασι; Και τας μεν οικησομεν, τας δε οικοδομησομεν, τι σιν; Ουδε
κληρονομοις ισως ημων, αλλα ξενοις και αλλοτριοις, και τουτων ισως ουδε τοις
αγαπωσιν ημας, αλλα τοις απεχθεστατοις και φθονερωτατοις, ο κακων εσχατον. Και
οι μεν ριγωσουσιν εν τρυχι νοις και διεσπασμενοις ρακεσι, μαλλον δε ουδε τουτων
τυχον ευπορησουσιν· ημεις δε θρυψομεν ημας αυτους εσθητι μαλακηι και
περιῤρεουσηι, και τοις εκ λινου και σηρων αεριοις υφασμασι, και τοις μεν
ενασχημονησομεν μαλλον, ηπερ εμπρεψομεν (ουτω γαρ εγω καλω παν το περιτ τον
και περιεργον), τα δε ενδον ημιν αποκει σεται φροντις αχρηστος και ανονητος, ση
των δαπανη και χρονου του τα παντα καταν αλισκοντος· και οι μεν, ουδε της
αναγκαιας τροφης ευπορησουσιν, (ω της εμης τρυφης, και της εκεινων
ταλαιπωριας!) αλλα κεισονται προ των ημετερων θυρων, εκλυομενοι και
λιμωττοντες, ουδε τας προς την αιτησιν αφορμας παρα του σωματος εχοντες, εστε
ρημενοι φωνων μεν, εις το οδυρεσθαι, χειρων δε, εις το προτεινειν εφ' ικεσιαι, ποδων
δε, εις το προσιεναι τοις εχουσιν, αναπνοων δε, εις ευτονιαν της θρηνωι διας, το
βαρυτατον των κακων κουφοτατον κρινοντες, τοις οφθαλμοις μονον
ευχαριστουντες, οτι μη την εαυτων λωβην βλεπουσιν;
ΙΖʹ. Και οι μεν ουτως· ημεις δε ανακεισομεθα λαμπροι λαμπρως επι στιβαδος
υψηλης τε και μετεω ρου, και των περιττων και αψαυστων επιβληματων, καν
φωνης ακουσωμεν των αιτησεων δυσχεραι νοντες. ∆ει δε ημιν το μεν εδαφος
ευωδειν ανθεσι, πολλακις και της ωρας εξω, την δε τραπεζαν κατεῤρανθαι μυροις,
και μυρων τοις ευωδεστατοις τε και πολυτελεστατοις, ινα και μαλλον
εκθηλυνωμεθα· παιδας δε παρεσταναι, τους μεν εν κοσμωι και εφ εξης, ανετους τας
κομας και θηλυδριας, και τηι κατα προσωπον κουραι περιειργασμενους, πλειον η οσον
35.880 συμφερει λιχνοις οφθαλμοις κεκοσμημενους· τους δε τας κυλικας επ' ακρων
δακτυλων εχοντας, ως οιον τε ευπρεπεστατα τε ομου και ασφαλεστατα· τους δε υπερ
κεφαλης ανεμον ταις ριπισι σοφιζομενους, και ταις εκ χειρων αυραις το πληθος των
σαρκων αναψυ χοντας· και τα επι τουτοις, πληθειν μεν κρεων την τραπεζαν, παντων
χορηγουντων ημιν των στοιχειων πλουσιως, αερος, γης, υδατος· και στενοχωρεισθαι
τοις μαγειρων και οψοποιων μαγγανευμασιν, αγωνα δε ειναι πασιν, οστις ως
μαλιστα την λιχνην ημιν και αχαριστον κολακευσει γαστερα, το βαρυ φορτιον και
αρχεκακον, το απληστοτατον θηριον και απιστοτατον, την καταργουμενην αυτικα
συν τοις καταργουμενοις βρωμασι. Και τοις μεν πολυ τι κορος και υδατος, ημιν δε
και μεχρι μεθης οι του οι νου κρατηρες, μαλλον δε και υπερ την μεθην, τοις γε
ακολαστοτεροις· και τον μεν αποπεμψομεθα των οινων, τον δε εγκρινουμεν ως
ανθοσμιαν, περι δε του φιλοσοφησομεν, ζημια δε, ει μη προσεσται τωι εγχωριωι και
των ονομαζομενων ξενων τις, ωσπερ τυραννος. ∆ει γαρ ημας αβρους και της χρειας
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περιττοτερους, η ειναι, η νομιζεσθαι, ωσπερ αισχυνομενους, ει μη κακοι
νομιζοιμεθα, και δουλοι γαστρος, και των υπο γαστερα.
ΙΗʹ. Τι ταυτα, ω φιλοι και αδελφοι; τι νοσουμεν και αυτοι τας ψυχας, νοσον
πολυ της των σωμα των χαλεπωτεραν; Ὅσωι την μεν ακουσιον οιδα, την δε
ερχομενην εκ προαιρεσεως· και την μεν τηι ζωηι ταυτηι συγκαταλυομενην, την δε
συναπιουσαν ημιν μεθισταμενοις· και την μεν ελεουμενην, την δε μισουμενην, τοις
γενουν εχουσιν. Τι μη βοη θουμεν τηι φυσει καιρον εχοντες; τι μη περι στελλομεν,
σαρκες οντες, της σαρκος την ταπεινω σιν; τι τρυφωμεν εν τοις των αδελφων
δυστυχημασι; Μη μοι γενοιτο, μητε πλουτειν, τουτων απορουμε νων· μητε ευεκτειν,
ει μη βοηθοιην τοις τουτων τραυμασι· μη τροφης ικανως εχειν, μη σκεπης, μη υπο
στεγην αναπαυεσθαι, ει μη και αρτον ορεξαιμι, και μεταδοιην εσθητος εις δυναμιν,
και υπο στεγην αναπαυσαιμι. Ἀλλ' ητοι παντα αποθετεον Χριστωι, ινα γνησιως
ακολουθησωμεν αυτωι, τον σταυρον αρα μενοι, και αναπτωμεν ως κουφοι προς τον
ανω κοσμον, και ευσταλεις υπο μηδενος καθελκομενοι, και κερδησωμεν αντι
παντων Χριστον, δια ταπεινω σιν υψωθεντες, και δια πενιαν πλουτησαντες· η Χρι
στωι τα οντα συμμεριστεον, ινα πως και το εχειν, 35.881 δια του καλως εχειν,
αγιασθηι, και του κοινωνειν τοις μη εχουσιν. Ει δε και σπειραιμι εμαυτωι μονωι, σπει
ραιμι αρα, και αλλοι φαγοιεν· και ινα παλιν ει πω το του Ἰωβ· Ἀντι πυρου εξελθοι
μοι κνιδη, αντι δε κριθης βατος· καυσων δε ανεμος υπολαβοι, και υφελοιτο λαιλαψ
τους εμους πονους, ινα εις κε νον κοπιασαιμι. Ει δε και αποθηκας οικοδομησαιμι εκ
των μαμωνα θησαυριζων, και μαμωναι, ταυ τηι τηι νυκτι την ψυχην απαιτηθειην,
λογον υφ εξων, ων κακως εθησαυρισα.
ΙΘʹ. Ου σωφρονησομεν οψε γουν; ου καταβα λουμεν την αναλγησιαν, ινα μη
λεγω μικρολογιαν; ου τα ανθρωπινα λογιουμεθα; ουκ εν τοις ετερων κακοις τα
ημετερα ευ θησομεθα; Φυσει μεν γαρ ουδεν των ανθρωπινων βεβαιον, ουδε ομαλον,
ουδε αυταρκες, ουδε επι των αυτων ισταμενον· αλλα κυκλος τις των ημετερων
περιτρεχει πραγματων, αλλοτε αλλας επι μιας ημερας πολλακις, εστι δ' οτε και
ωρας, φερων μεταβολας· και αυραις μαλλον εστι πιστευειν ουχ ισταμεναις, και νηος
ποντοπορου σης ιχνεσι, και νυκτος απατηλοις ονειρασιν, ων προς ολιγον η χαρις,
και οσα κατα ψαμαθων παιδες τυπουσι παιζοντες, η ανθρωπων ευημεριαι· σωφρονες
δε, οι δια το μη πιστευειν τοις παρουσι, το μελλον εαυτοις θησαυριζοντες· και δια το
της ανθρωπινης ευπραγιας αστατον και ανωμαλον, την ου πιπτουσαν αγαπωντες
χρηστοτητα, ινα τριων εν γετι παντως κερδανωσιν· η το μη ποτε πραξαι κακως, επει
και τοις εντευθεν χρηστοις πολλακις δεξιουται το θειον τους ευσεβεις, χρηστοτητι
το συμπαθες προκα λουμενον· η το παῤρησιαν εχειν εν εαυτοις προς Θεον, ως ου δια
κακιαν, αλλα δια τινα οικονο μιαν κακοπαθησαντες· η, το τελευταιον, ως οφειλο
μενην απαιτειν την παρα των ευ πραττοντων φιλαν θρωπιαν, ην τοις χρηιζουσι
προεισηνεγκαν, δεξιως αυτοι πραττοντες.
Κʹ. Μη καυχασθω, φησιν, ο σοφος εν τηι σοφιαι αυτου, μηδε ο πλουσιος εν τωι
πλουτωι αυτου, μηδε ο δυνατος εν τηι ισχυι αυτου· καν εις το ακρον ωσιν εληλακοτες,
ο μεν σοφιας, ο δε περιου σιας, ο δε δυναμεως. Ἐγω δε προσθησω και α του τοις
επεται· Μηδε ο περιβλεπτος εν τηι δοξηι, μηδε ο ευεκτων εν τηι υγιειαι, μηδε ο καλος
εν τηι ωραι, μηδε ο νεος εν τηι νεοτητι, μηδε εν αλλωι μηδενι των ενταυθα
επαινουμενων, ει δει συνελοντα ειπειν, ο υπο τουτου φυσωμενος· αλλ' η εν τουτωι
καυ 35.884 χασθω ο καυχωμενος μονον, εν τωι συνιειν και εκζητειν τον Θεον, και
συναλγειν τοις πασχουσι, και προς το μελλον εαυτωι τι χρηστον αποτιθεσθαι. Τα μεν
γαρ εστι ρευστα και προσκαιρα, και, ωσπερ εν παιδιαι ψηφων, αλλοτε εις αλλους
μεταῤριπτουμενα, και μετατιθεμενα· και ουδεν ουτω του κατεχοντος ιδιον, ως η μη
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

χρονωι παυθηναι, η φθονωι μετα τεθηναι· τα δε εστωτα και μενοντα, και ουποτε υπο
χωρουντα, ουδε μεταπιπτοντα, ουδε σφαλλοντα τας των πεπιστευκοτων ελπιδας.
Ἀλλ' εμοι μεν και δια τουτο δοκει, μηδεν των ενταυθα αγαθων ειναι πιστον τοις
ανθρωποις, μηδε πολυχρονιον· αλλ' ειπερ τι αλλο, και τουτο καλως τωι τεχνιτηι
Λογωι και τηι παντα νουν υπερεχουσηι Σοφιαι μεμηχανησθαι, παιζεσθαι ημας εν τοις
ορωμενοις, αλλοτε αλλως μετα βαλλομενοις και μεταβαλλουσι, και ανω και κατω
φερομενοις τε και περιτρεπομενοις, και πριν ληφθη ναι απιουσι και φευγουσιν· ινα
το εν τουτοις αστα τον και ανωμαλον θεωρησαντες, προς το μελλον μεθ
ορμησωμεθα. Τι γαρ αν εποιησαμεν, εστωτος του ευ πραττειν ημιν, οποτε, ου
μενοντος, τοσουτον αυτωι προσδεδεμεθα, και ουτως ημας η περι τουτο ηδονη και
απατη εχει δουλωσασα, ωστε μηδεν κρειτ τον, μηδε υψηλοτερον των παροντων
διανοεισθαι δυ νασθαι, και ταυτα κατ' εικονα Θεου γεγονεναι και ακουοντας και
πιστευοντας, την ανω τε ουσαν και προς εαυτην ελκουσαν;
ΚΑʹ. Τις σοφος, και συνησει ταυτα; Τις παρα δραμειται τα παρατρεχοντα; τις
προσθησεται τοις επιμενουσι; τις περι των παροντων, ως απιοντων διανοηθησεται;
τις περι των ελπιζομενων, ως ιστα μενων; τις διαιρησει τα οντα και τα φαινομενα,
και τοις μεν εψεται, των δε υπεροψεται; τις γραφην και αληθειαν; τις την κατω
σκηνην, και την ανω πο λιν; τις παροικιαν και κατοικιαν; τις σκοτος απο του φωτος;
τις ιλυν βυθου και αγιαν γην; τις σαρ κα και πνευμα; τις Θεον και κοσμοκρατορα; τις
θανατου σκιαν, και ζωην την αιωνιον; τις τοις παρουσι το μελλον ωνησεται; τις τωι
ρεοντι πλουτωι τον μη λυομενον; τις τοις ορωμενοις τα μη βλεπομενα; Μακαριος μεν
ουν, οστις ταυτα διακρινων, και διαιρων τηι τομηι του Λογου, τηι διαιρουσηι το κρειτ
τον απο του χειρονος, αναβασεις εν τηι καρδιαι αυτου διατιθεται, ως που φησιν ο
θειος ∆αβιδ, και την κοιλαδα του κλαυθμωνος ταυτην φευγων, οποση δυναμις, τα
ανω ζητει, και σταυρουμενος κοσμωι μετα Χριστου, Χριστωι συνισταται, και Χρι στωι
συνανερχεται, της ουκετι μεταπιπτουσης ζωης ουδε απατηλης κληρονομος· ου
μηκετι δακνων 35.885 οφις επι οδου, ουδε τηρων πτερναν, και κεφαλην τηρουμενος.
Τοις δε λοιποις ημιν καλως ο αυτος εμ βοαι ∆αβιδ, ωσπερ τις μεγαλοφωνοτατος
κηρυξ απο υψηλου και πανδημου κηρυγματος, βαρυκαρδιους τε αποκαλων, και
αγαπωντας ψευδος, μη σφοδρα περι εχεσθαι των ορωμενων, μηδε αλλο τι η κορον σι
του και οινου των φθειρομενων, πασαν την εντευθεν ευδαιμονιαν υπολαμβανειν.
Και ταχα που τουτο και ο μακαριος εννοων Μιχαιας, και των χαμαι ερ χομενων και
δοκουντων αγαθων κατεξανισταμενος, Ἐγγισατε, φησιν, ορεσιν αιωνιοις· αναστα
και πορευου, οτι ουκ εστι σοι αυτη αναπαυσις· του το μεν ουν ηδη και τοις ρημασιν
αυτοις μικρου συμφωνον, οις ο Κυριος και Σωτηρ ημων διακελευε ται, τι λεγων;
Ἐγειρεσθε, αγωμεν εντευ θεν· ου τους τοτε μαθητας μονον εξ εκεινου μονου του
τοπου μετατιθεις, ως αν οιηθειη τις, αλλ' αει και παντας τους εαυτου μαθητας απο
γης και των περι γην εις ουρανους ελκων και τα ουρανια.
ΚΒʹ. Τοιγαρουν, ακολουθησωμεν ηδη τωι Λογωι, ζητησωμεν την εκειθεν
αναπαυσιν, ριψωμεν την εν τευθεν περιουσιαν· ο καλον εστι ταυτης, τουτο μο νον
κερδανωμεν, κτησωμεθα τας εαυτων ψυχας εν ελεημοσυναις, μεταδωμεν των
οντων τοις πενησιν, ινα τα εκειθεν πλουτησωμεν. ∆ος μεριδα και τηι ψυ χηι, μη τηι
σαρκι μονον· δος μεριδα και τωι Θεωι, μη τωι κοσμωι μονον· υφελε τι της γαστρος, τωι
πνευματι καθιερωσον· αρπασον τι του πυρος, αποθου μακραν απο της κατω
νεμομενης φλογος· αρπα σον του τυραννου, καταπιστευσον τωι ∆εσποτηι. ∆ος μεριδα
τοις επτα, τωι βιωι τουτωι, και γε τοις οκτω, τωι μετα τουτον ημας εκδεξομενωι· δος
ολιγον, παρ' ου το πλειον εχεις· δος και το παν, τωι τα παν τα χαρισαμενωι. Ουδεποτε
νικησεις μεγαλοδω ρεαν Θεου, καν παντα προηι τα οντα, καν τοις ου σι σεαυτον
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσθηις. Και τουτο γαρ εστι λαβειν, το τωι Θεωι δοθηναι· οσον εαν εισενεγκηις,
πλειον αει το λειπομενον· και ουδεν δωσεις ιδιον, οτι τα παντα παρα Θεου. Και
ωσπερ ουκ εστιν υπερ βηναι την εαυτου σκιαν υποχωρουσαν καθοσον προ ιμεν, και
το ισον αει προεχουσαν· ουδε υπερ την κεφαλην γενεσθαι σωματος μεγεθος
υπερκειμενην 35.888 αει του σωματος· ουτως ουδε οις διδομεν νικησαι Θεον. Ου γαρ
εξω τι των αυτου διδομεν, ουδε υπερ την εκεινου φιλοτιμιαν.
ΚΓʹ. Γνωθι ποθεν σοι το ειναι, το αναπνειν, το φρο νειν, αυτο το μεγιστον, το
γινωσκειν Θεον, βασιλειαν ουρανων ελπιζειν, αγγελων ισοτιμιαν, δοξης θεω ριαν,
νυν μεν την εν εσοπτροις τε και αινιγμα σι, τοτε δε την τελεωτεραν τε και
καθαρωτεραν· υιον γενεσθαι Θεου, συγκληρονομον Χριστου, τολμη σας ειπω, και
θεον αυτον; Ποθεν σοι ταυτα παντα, και παρα τινος; Ἢ, ινα τα μικρα λεγω και τα
ορω μενα, τις εδωκε σοι καλλος ουρανου βλεπειν, ηλιου δρομον, σεληνης κυκλον,
αστερων πληθος, και την εν τουτοις πασιν, ωσπερ εν λυραι, ευαρμοστιαν και ταξιν
ωσαυτως εχουσαν, ωρων αλλαγας, μεταβο λας καιρων, ενιαυτων περιοδους, ημερας
και νυκτος ισομοιριαν, γης εκφυσεις, αερος χυσιν, πλατη θαλαττης λελυμενης και
ισταμενης, βαθη ποταμων, ανεμων ρευματα; Τις υετους, γεωργιαν, τροφας, τεχνας,
οικησεις, νομους, πολιτειας, βιον ημε ρον, οικειωσιν προς το συγγενες; Ποθεν σοι
των ζωων τα μεν ημερωται και υπεζευκται, τα δε τροφηι παραδεδοται; Τις σε κυριον
και βασιλεα παντων κατ εστησε των επι της γης; Τις, ινα μη καθ' εκα στον λεγω,
παντα, οις προεχει των αλλων ανθρωπος, εδωρησατο; Ουχ ουτος, ος νυν προ παντων
και αντι παντων αιτει παρα σου το φιλανθρωπον; Ειτα ουκ αισχυνομεθα, ει τοσαυτα
παρ' αυτου, τα μεν λαβον τες, τα δε ελπιζοντες, μηδε εν τουτο εισοισομεν τωι Θεωι, το
φιλανθρωπον; Ἀλλ' ο μεν των θηριων ημας εχωρισε, και λογωι μονους των επι γης
ετιμησεν· ημεις δε ημας αυτους θηριωσομεν, και το σουτον υπο της τρυφης
διεφθαρμεθα, η μεμηναμεν, η, ουκ εχω τι λεγειν, ωστε ομου τηι μαζηι και τοις
πιτυροις, α κακως ισως επορισαμεθα, και την φυσιν ειναι βελτιους αυτων
οιησομεθα; Και ωσ περ ην τι το παλαιον, οσον επι τοις μυθοις, γε νος γιγαντων και
των λοιπων ανθρωπων· ουτω και ημεις τουτοις εσομεθα υψηλοι τε και υπερ
ανθρωπον, οιον Νεβρωδ εκεινος, η το του Ἐνακ γενος, εκ θλιβον παλαι τον Ἰσραηλ,
η δι' ους ο κατακλυ σμος την γην εκαθηρεν; Και ο μεν ουκ αισχυνε ται Πατηρ ημων
καλεισθαι, Θεος ων και ∆εσπο της· ημεις δε και το συγγενες αρνησομεθα; 35.889
Κ∆ʹ. Μηδαμως, ω φιλοι και αδελφοι, μη γενωμεθα κακοι των δοθεντων ημιν
οικονομοι, ινα μη ακουωμεν Πετρου λεγοντος· Αισχυνθητε, οι κατ εχοντες τα
αλλοτρια, και μιμησασθε ισοτητα Θεου, και ουδεις εσται πενης. Μη καμνωμεν θη
σαυριζοντες και φυλασσοντες, αλλων πενιαι καμνον των, μη ονειδισηι και απειλησηι
πικρως ημιν, ενθεν μεν ο θειος Ἀμως εν τουτοις τοις ρημα σιν· Ἄγε νυν, οι λεγοντες·
Ποτε διελευσεται ο μην, και εμπωλησωμεν· και τα Σαββατα, και αν οιξωμεν
θησαυρους; και τα επι τουτοις, δι' ων τοις μεγα και μικρον σταθμιον κτωμενοις, την
του Θεου μηνιν επανατεινεται· ενθεν δε ο μακαριος Μι χαιας, ταχα μεν και αυτην
την τρυφην επικο πτων, ως του κορου την υβριν τικτοντος, και το κα τασπαταλαιν
επι κλινων ελεφαντινων, και τοις πρω τοις των μυρων θρυπτεσθαι, μοσχοις τε
απαλοις εκ βουκολιων και εριφοις εκ ποιμνιων πιαινεσθαι, και προς την φωνην των
οργανων επικροτειν, και ετι μαλλον το οιεσθαι στασιμον τι τουτων ειναι και μο
νιμον· ταχα δε ουχ ουτω ταυτα δεινα νομιζων, ως το μηδεν πασχειν επι τηι συντριβηι
του Ἰωσηφ αυτους τρυφωντας· τουτο γαρ τηι της πλησμονης κατηγοριαι προστιθησιν·
ο μη παθωμεν νυν ημεις, μηδε τοσουτον τρυφησωμεν, ωστε και της του Θεου φιλαν
θρωπιας καταφρονειν τουτοις δυσχεραινοντος, καν μη παρα ποδας, μηδε ομου τηι
κακιαι την οργην επαγηι τοις αμαρτανουσιν.
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΚΕʹ. Μιμησωμεθα νομον Θεου τον ανωτατω και πρωτον, ος βρεχει μεν επι
δικαιους και αμαρτωλους, ανατελλει δε πασιν ομοιως τον ηλιον· γην δε χερ σαιοις
πασιν ηπλωσεν ανετον, και κρηνας, και πο ταμους, και υλας· αερα δε πτηναις
φυσεσι, και υδωρ οσοις ο βιος ενυδρος, και τας πρωτας του ζηιν αφορμας αφθονους
απασιν εχαρισατο, ου δυναστειαι κρατουμενας, ου νομωι περιγραφομενας, ουχ οριοις
διειργομενας· αλλα και κοινας τας αυτας και πλουσιας, και ουδεν παρα τουτο
ενδεεστερας προεθη κεν· το τε της φυσεως ομοτιμον ισοτητι της δωρεας τιμων, και
δεικνυς τον πλουτον της εαυτου χρη στοτητος. Ἄνθρωποι δε χρυσον, και αργυρον,
και της εσθητος οση μαλακη, και υπερ την χρειαν, και των λιθων τους διαυγεις
κατορυξαντες, ειτε τι αλλο τοιουτον, α πολεμου, και στασεως, και της πρω της
τυραννιδος εστι γνωρισματα, επειτα αιρουσι 35.892 την οφρυν υπο ανοιας, και τοις
ατυχουσι των συγ γενων τον ελεον αποκλειουσιν, ουδε τοις περιττοις εις τα
αναγκαια βοηθειν θελοντες, (ω της απαιδευσιας! ω της σκαιοτητος!) ουδ' ει μη τι
αλλο, εκεινο γε ενθυ μουμενοι, οτι πενια και πλουτος, ελευθερια τε, ην φαμεν, και
δουλεια, και τα τοιαυτα των ονοματων, υστερον επεισηλθε τωι γενει των ανθρωπων,
ωσπερ αῤρωστηματα κοινα τινα τηι κακιαι συνεισπεσοντα, κακεινης οντα
επινοηματα. Ἀπ' αρχης δε, φησιν, ου γεγονεν ουτως· αλλ' ο πλασας απ' αρχης τον
ανθρωπον, ελευθερον αφηκε και αυτεξουσιον, νο μωι τωι της εντολης μονωι
κρατουμενον, και πλουσιον εν παραδεισου τρυφηι· τουτο και τωι λοιπωι γενει των
ανθρωπων βουληθεις τε και χαρισαμενος δι' ενος του πρωτου σπερματος. Ἐλευθερια
δε και πλουτος, η της εντολης μονη τηρησις ην· πενια δε αληθης και δουλεια, η
ταυτης παραβασις.
Κςʹ. Ἀφ' ου δε και φθονοι, και εριδες, και η δολερα του οφεως τυραννις, αει
τωι λιχνωι της ηδονης υποσυρουσα, και επανιστωσα τοις ασθενεστεροις τους
θρασυτερους, εῤραγη το συγγενες εις ονοματων αλλοτριοτητας, και το της φυσεως
ευγενες πλεονε ξια κατετεμε, προσλαβουσα και νομον, της δυ ναστειας επικουρον.
Ἀλλα συ βλεπε μοι την πρωτην ισονομιαν, μη την τελευταιαν διαιρεσιν· μη τον του
κρατησαντος νομον, αλλα τον του κτισαντος. Βοηθησον κατα δυναμιν τηι φυσει, την
αρχαιαν ελευ θεριαν τιμησον, αιδεσθητι σαυτον, συγκαλυψον τωι γενει την ατιμιαν,
επαρκεσον τηι νοσωι, την ενδειαν παραμυθησαι· ο ευρωστων, ο πλουτων, την του
νοσουντος, την του πενομενου· ο μη προσπται σας, την του πεσοντος και
συντριβεντος· ο ευθυμων, την του αθυμουντος· ο τοις δεξιοις ευθηνουμενος, του
τοις αριστεροις καμνοντος. ∆ος τι τωι Θεωι χαριστηριον, οτι των ευ ποιειν δυναμε
νων εγενου, αλλ' ου των ευ παθειν δεομενων· οτι μη βλεπεις εις αλλοτριας χειρας,
αλλ' εις τας σας ετεροι. Πλουτησον μη περιουσιαν μονον, αλλα και ευσεβειαν· μη το
χρυσιον μονον, αλλα και την αρε την, μαλλον δε ταυτην μονον. Γενου του πλη σιον
τιμιωτερος, εκ του φανηναι χρηστοτερος· γε νου τωι ατυχουντι θεος, τον ελεον Θεου
μιμησαμε νος.
ΚΖʹ. Ουδεν γαρ ουτως, ως το ευ ποιειν, ανθρωπος 35.893 εχει Θεου· καν ο μεν
μειζω, και ο δε ελαττω ευεργετηι, εκατερος, οιμαι, κατα την εαυτου δυναμιν. Ὁ μεν
εποιησε, και λυσας συναγει παλιν· συ δε πεσοντα μη παριδηις. Ὁ μεν ηλε ησεν εις τα
μεγιστα, δους επι πασι νομον, προ φητας, και προ τουτων, τον φυσικον νομον
αγραφον, των παραττομενων εξεταστην, ελεγξας, νουθετησας, παιδαγωγησας· το
τελευταιον, λυτρον εαυτον παρα δους υπερ της του κοσμου ζωης· χαρισαμενος απο
στολους, ευαγγελιστας, διδασκαλους, ποιμενας, ια σεις, τερατα, επανοδον προς
ζωην, θανατου καταλυ σιν, τροπαιον κατα του νικησαντος, διαθηκην την εν σκιαι,
διαθηκην την εν αληθειαι, Πνευματος αγιου με ρισμους, το της καινης σωτηριας
μυστηριον. Συ δε, ει μεν και τα μειζω δυνατος ει, και οις ευεργε τειται ψυχη
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

(πεποιηκε γαρ σε και ταυτα πλουσιον ο Θεος, ει θελησειας), μηδε ταυτα ευ ποιειν
αποσχηι τον ενδεη· μαλλον δε πρωτα και μαλιστα τωι αι τουντι σε διδου, και πριν
αιτηθηναι, ολην την ημεραν ελεων και δανειζων τον λογον, και απαιτων φι
λοπονως το δανειον μετα τοκου της του ωφελημε νου προσθηκης. ην αει τωι λογωι
προστιθησιν, αυξων εαυτωι κατα μικρον τα της ευσεβειας σπερματα. Ει δε μη, τα γε
δευτερα και μικροτε ρα, και οσα εις δυναμιν ηκει την σην· επικουρη σον, ορεξον
τροφην, ορεξον ρακος, προσενεγκε φαρμα κον, καταδησον τραυματα, ερωτησον τι
περι της συμ φορας, περι καρτεριας φιλοσοφησον, θαρσησον, προσ ελθε· ου μη
χειρον τι σεαυτου παρα τουτο γενηι· ου μη μεταλαβοις του παθους, καν οι λιαν αβροι
τουτο νομιζωσι λογοις ματαιοις ηπατημενοι· μαλλον δε ταυτην προβαλλονται της
εαυτων ειτε ευλαβειας, ειτε ασεβειας απολογιαν, επι την δειλιαν, ως δη τι μεγα και
σοφον καταφευγοντες. Τουτο πειθετωσαν σε και οι λογοι, και ιατρων παιδες, και
συνοι κοι τουτων θεραπευται, ων ουδεις πω τοις τοιου τοις προσιων εκινδυνευσε. Συ
τοινυν, ει και το πραγμα φοβερον και υπονοιας αξιον, ω δουλε Χριστου, και φιλοθεε,
και φιλανθρωπε, μη παθηις μηδεν αγεν νες· τηι πιστει θαρσησον· νικησατω την
δειλιαν ο οικτος, ο του Θεου φοβος την απαλοτητα· στητω προ των φιλοσαρκων
λογισμων η ευσεβεια· μη παριδηις, μη παραδραμηις τον αδελφον, μη αποστραφηις ως
αγος, ως μιασμα, ως αλλο τι των φευκτων και απει ρημενων· σον εστι μελος, και ει
τηι συμφοραι καμ 35.896 πτεται· Σοι εγκαταλελειπται ο πτωχος, ως Θεωι, και ει λιαν
παρατρεχεις μεγαλοψυχως, ταχα γαρ σε τουτοις δυσωπησω τοις ρημασι. Σοι
προκειται φιλανθρωπιας υποθεσις, και ει αλλοτριοι σε του ευ παθειν ο αλλοτριος.
ΚΗʹ. Πας ο πλεων εγγυς εστι του ναυαγιου, και τοσωι μαλλον, οσωιπερ αν
τολμηροτερον πλεηι· και πας ο σωμα περικειμενος εγγυς εστι των του σωμα τος
κακων, και τοσωι μαλλον, οσωιπερ αν ορθως βαδιζηι, και μη βλεπηι τους προ αυτου
κειμενους. Ἕως πληις εξ ουριας, τωι ναυαγουντι δος χειρα· εως ευ εκτηις και πλουτηις,
τωι κακοπαθουντι βοηθη σον. Μη αναμεινηις επι σεαυτου μαθειν, οσον εστι κακον
απανθρωπια, και οιον αγαθον σπλαγχνα τοις χρηιζουσιν ανοιγομενα. Μη βουληθηις
επαραι χειρα Θεον κατα των υψαυχενουντων, και παρατρεχον των τους πενητας. Ἐν
αλλοτριαις συμφοραις ταυτα παιδευθητι· δος τι και μικρον τωι δεομενωι· ου γαρ
μικρον τωι παντων επιδεει, αλλ' ουδε τωι Θεωι, αν ηι κατα δυναμιν. ∆ος αντι μεγαλου
την προθυμιαν· ει μηδεν εχηις, δακρυσον· μεγα τωι ατυχουντι φαρμακον, ελεος απο
ψυχης εισφερομενος· και το συναλγειν γνησιως, πολυ τι κουφιζει της συμφορας.
Ουκ εστιν ατιμωτερος σοι του κτηνους ο ανθρωπος, ω ανθρωπε, ο πεσον εις βοθρον,
η πλανηθεν, ανεγειρειν σοι και επαναγειν ο νομος διακελευεται· ει μεν τι και αλλο
κρυπτων αποῤρητοτερον και βαθυτερον, οια τα πολλα του νομικου βαθους και της
διπλοης, ουκ εμον τουτο ει δεναι, αλλα του παντα ερευνωντος και γινωσκοντος
Πνευματος· ο δ' ουν εγω καταλαμβανω, και οσον εις τον εμον ηκει λογον, γυμναζων
ημας απο της εις τα μικρα φιλανθρωπιας, επι την τελειοτεραν και μειζονα. Ποση γαρ
οφειλεται τοις ομοφυλοις και ομοτιμοις η και μεχρι των αλογων απαιτουμενη;
ΚΘʹ. Ταυτα μεν ουν ο λογος, και ο νομος, και των ανθρωπων οι μετριωτατοι,
παρ' οις το ευ ποιειν του πασχειν τιμιωτερον, και περισπουδαστοτερος κερδους
ελεος. Τι δ' αν ειποις περι των καθ' ημας σοφων; Ἐω γαρ λεγειν τους εξωθεν, οι
συνηγορους τοις πα θεσι θεους ευρισκοντες, και τωι Κερδωωι, ωι 35.897 τα πρωτα
νεμουσιν· ηδη δε, και ο τουτου χειρον εστι, και ανθρωποκτονειν νομιζουσιν εστιν
οις δαιμονων, και παρ' οις εθνεσι, και μερος ευσεβειας αυτοις η απανθρωπια, και
ταις τοιαυταις θυσιαις αυτοι τε χαιρουσι, και τους θεους αυτων οιονται, πονηροι
πονηρων ιερεις και μυσται γινομενοι. Ἀλλ' εισι των ημετερων τινες, ο και δακρυειν
αξιον, οι τοσουτον απεχουσι συναλγειν και βοηθειν τοις καμνουσιν, ωσ τε και
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσονειδιζουσι πικρως, και προσεπεμ βαινουσι, και φιλοσοφουσι κενα και ματαια,
και φωνουσιν οντως εκ γης, και εις αερα λαλουσιν, και ουκ εις ακοας ευσυνετους,
και θειοις συνειθισμε νας δογμασι, και τολμωσι λεγειν· Παρα Θεου το ταλαιπωρειν
εκεινοις, παρα Θεου το ευ πραττειν ημιν· και τις ειμι εγω δογμα λυειν Θεου, και Θεου
φανηναι χρηστοτερος; Καμνετωσαν, ταλαιπωρειτω σαν, δυστυχειτωσαν· ουτως
εδοξεν. Κανταυθα μονον εισι φιλοθεοι, ου δει φυλαττειν τους οβολους, και κατα
των αθλιων νεανιευεσθαι. Ὅτι μεν ουν ουκ εκ του Θεου το ευ πραττειν αυτοις ειναι
νομιζουσι, δηλουσι σαφως εξ ων λεγουσι. Τις γαρ αν ουτω διανοηθειη περι των
δεομενων, Θεον ει δως χωρηγον ων κεκτηται; Των γαρ αυτων εστιν εχειν τε τι παρα
Θεου, και κεχρησθαι κατα Θεον οισ περ εχουσιν.
Λʹ. Ει δε και παρα Θεου το κακοπαθειν εκεινοις, ουπω δηλον, εως αν και παρ'
εαυτης η υλη φερηι το ατακτον, ωσπερ εν ρευματι. Και τις οιδεν, ει ο μεν δια κακιαν
κολαζεται, ο δε ως επαινουμενος αι ρεται· αλλα μη τουναντιον, ο μεν δια πονηριαν
υψουται, ο δε δι' αρετην δοκιμαζεται; ο μεν πλειον επαιρομενος, ινα και πεσηι
χαλεπωτερον, ολην εωμενος προτερον, ωσπερ τινα νοσον, εκρηξαι την εαυτου
κακιαν, ινα και κολασθηι δικαιοτερον· ο δε και παρα δοξαν πιεζομενος, ινα ωσπερ
χρυσος εν καμινωι δοκιμασθεις, της κακιας, ει τι και μικρον εχει, τουτο εκτηξηι·
καθαρος γαρ απο ρυπου παντελως ουδεις, ουκ ουν εν γεννητηι φυσει, ωσ περ
ηκουσαμεν, ει και φανηι δοκιμωτερος. Ευρισκω γαρ τι και τοιουτο εν τηι θειαι Γραφηι
μυστηριον· και μακρον αν ειη πασας απαριθμειν του Πνευματος τας φωνας, αι με
προς τουτο φερουσιν. Ἀλλα τις αν ψαμμον θαλασσων, και σταγονας υετου, και
βυθου μηκος αναμετρησαιτο; τις δ' αν του Θεου της περι παντα σοφιας το βαθος
εξιχνιασειεν, υφ' ης 35.900 και πεποιηκε τα παντα, και διοικει τροπον, ον αυτος και
βουλεται και επισταται; Ἀρκει γαρ, κατα τον θειον Ἀποστολον, θαυμασαντας μονον
το ταυτης δυστεκμαρτον και δυσθεωρητον παρελθειν· Ὦ βαθος πλουτου, και σοφιας,
και γνωσεως Θεου! ως αν εξερευνητα τα κριματα αυτου, και ανεξιχνια στοι αι οδοι
αυτου! και, Τις εγνω νουν Κυ ριου; Εις δε τα εσχατα της σοφιας αυτου τις αφ ικετο;
φησιν ο Ἰωβ. Τις σοφος, και συνησει ταυ τα, και ουχι τωι ανεφικτωι μετρησει το υπερ
με τρησιν;
ΛΑʹ. Ἄλλος μεν ουν ειη περι ταυτα τολμηρος και γενναδας, μαλλον δε ειη
μηδεις· εγω δε οκνω κακιαι δουναι παντως την εντευθεν κολασιν, η ευσεβειαι την
ανεσιν· αλλ' εστι μεν οτε και προς τι χρησιμον, η κακιας εγκοπτομενης δυσπαθειαι
των πονηρων, η αρετης οδοποιουμενης ευπαθειαι των βελτιονων· ουκ αει δε, ουδε
παντως, αλλ' ειναι τουτο μονον καιρου του μελλοντος, καθ' ον οι μεν τα της αρετης
αθλα, οι δε τα της κακιας επιτιμια δεξονται. Ἀναστη σονται γαρ ουτοι, φησιν, εις
αναστασιν ζωης, και ουτοι εις αναστασιν κρισεως· τα δε εντευθεν ετερου τυπου
ειναι, και αγωγης ετερας, παντα εκει σε φεροντα, εχουσης ομαλον τι παρα Θεωι
παντως και της δοκουσης ημιν ανωμαλιας· ωσπερ εν σωματι τας εξοχας τε και
εισοχας, μεγεθη τε και μικροτητας, και γης επαναστασεις τε και υφεσεις εξ ων το
καλλος τηι προς αλληλα σχεσει συνισταμενον τε και θεωρου μενον· επει και τεχνιτου
το περι την υλην τεως ατακτον και ανωμαλον, λιαν εντεχνον ην, αν προς τι νος
εργου κατασκευην ευτρεπισαιτο· τοτε και ημιν καταλαμβανομενον τε και
ομολογουμενον, οταν το αποτελεσθεν καλλος του δημιουργηματος θεω ρησωμεν.
Ἀλλ' ουτε εκεινος ατεχνος ηι ως ημεις, ουτε ταυτα διοικειται ατακτως, οτι μη και
ημιν ο λογος γνωριμος.
ΛΒʹ. Ἀλλ' ει τινα δει και εικονα λαβειν του ημετερου παθους, ου ποῤρω των
ναυτιωντων εσμεν και ιλιγγιωντων, οι στρεφεσθαι τα παντα δοκου σιν, αυτοι
στρεφομενοι· ως δε και ουτοι, περι ων ο λογος. Ου γαρ ανεχονται σοφωτερον αυτων
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειναι τον Θεον, αν προς τι των συμβαινοντων ιλιγγιασωσιν· η 35.901 καμειν περι τον
λογον δεον, ως ταχ' αν τηι φιλοπονιαι δοθησομενης της αληθειας, η σοφωτεροις
εαυτων ταυτα συμφιλοσοφειν και πνευματικωτεροις, επει δη και τουτο χαρισμα εν,
και ουχι παντων η γνωσις, η καθαρσει βιου ταυτην θηρευειν, και παρα της οντως
Σοφιας σοφιαν επιζητειν. Οι δε (ω της απαιδευσιας!) επι το ετοιμοτερον τρεπονται,
και αλογιαν του παντος καταψευδονται, αυτοι τον λογον ουκ επισταμενοι· και εισι
δι' απαιδευσιαν σοφοι, η δια σοφιαν, ινα ουτως ειπω, την περιττην, ασοφοι και
ασυνετοι. Ἐντευθεν οι μεν τυχην και το αυτοματον εδογματισαν, οντως αυτοματα
και ως ετυχεν αναπλασθεντα επινοηματα· οι δε αστερων τι να δυναστειαν αλογον τε
και αλυτον πλεκοντων, ως αν βουλωνται, τα ημετερα, μαλλον δε και αυτο το
πλεκειν συνηναγκασμενων· και πλανητων δη τι νων και απλανων συνοδους και
υποχωρησεις, και κυ ριαν του παντος κινησιν. Οι δε, ο τι αν εκαστος εφαντασθησαν,
τωι ταλαιπωρωι γενει των ανθρωπων φεροντες, επεισηγαγον, οσον αυτοις της
Προνοιας ανεφικτον τε και αθεωρητον, εις διαφορους δοξας και προσηγοριας
καταμερισαντες. Εισι δε οι και πενιαν πολλην της Προνοιας κατεγνωσαν, τα μεν
υπερ ημας ταυτηι διοικεισθαι νομισαντες, αχρι δ' ημων των και μαλιστα δεομενων
καταγειν αυτην αποκνησαντες, ωσ περ δεδοικοτες, μη τωι πλειονας ευεργετεισθαι,
αγαθωτερον αποφηνωσι τον ευεργετην, η αποκαμνοι αυτοις ο Θεος ευ ποιων
πλειονας.
ΛΓʹ. Ἀλλ' ουτοι μεν, οπερ ειπον, εῤριφθων, επει και καλως αυτους προλαβων
ο λογος ημυνατο· Ἐμα ταιωθη γαρ, φησιν, η ασυνετος αυτων καρδια· φασκοντες
ειναι σοφοι, εμωρανθησαν, και ηλλα ξαν την δοξαν του αφθαρτου Θεου, μυθοις τισι
και σκιαις την δια παντων Προνοιαν καθυβρι σαντες. Ἡμεις δε μητε αυτοι ταυτα
τερατευωμεθα, ειπερ τι μελει του λογου λογικοις ουσιν ημιν, και λο γου
θεραπευταις· μητε τους οιομενους αποδεχω μεθα, καν ευδρομωσι την γλωτταν εν
τοις ατοποις λογοις και δογμασι, και τωι καινωι τερπωσιν. Ἀλλα και Θεον ειναι τον
παντων ποιητην και δημιουργον πιστευωμεν· πως γαρ αν υπεστη το παν, μη τινος
ουσιωσαντος τε και συναρμοσαντος; Και Προνοιαν συνεισαγωμεν, την τουδε του
παντος συνεκτικην τε και συνδετικην· επει και προνοητην 35.904 ειναι τουτων, ων
ποιητην ειναι αναγκαιον· ει μη μελλοι το παν τωι αυτοματωι φερομενον, ωσπερ υπο
λαιλαπος ναυς, αυτικα λυθησεσθαι τε και διασπασθη σεσθαι δια την αταξιαν της
υλης, και προς την αρ χαιαν συγχυσιν τε και ακοσμιαν επαναχθησεσθαι. Και τοις
ημετεροις μαλιστα επιστατειν δεξωμεθα τον ημετερον, ειτε ποιητην, ειτε πλαστην
βουλει καλειν· καν δια των εναντιων ο βιος ημιν διεξαγηται, δια τουτο τυχον και
αγνοουμενων, ινα τωι δυσθεωρη τωι τον υπερ παντα λογον θαυμαζωμεν. Ἐπειδη το
μεν ραιδιως ληπτον, απαν ευκαταφρονητον· το δε υπερ ημας, οσωι δυσεφικτοτερον,
τοσουτωι θαυμασιω τερον· και γυμναζει τον ποθον απαν το διαφευγον την εφεσιν.
Λ∆ʹ. ∆ια τουτο μητε υγιειαν πασαν θαυμαζωμεν, μητε νοσον διαπτυωμεν,
μητε πλουτωι ρεοντι προστι θωμεθα καρδιαι, πλεον η καλως εχει, τηι ροηι
προσκειμενοι, και οιον της ψυχης τι ταυτηι προσαν αλισκοντες· μητε πενιας
κατεξανιστωμεθα, ως απο πτυστου παντη και κατακριτου, και της μισουμενης
μεριδος· αλλ' ειδωμεν και υγιειαν περιφρονειν α συνετον, ης καρπος αμαρτια, και
νοσον τιμαιν οσιαν, αιδουμενοι τους δια παθους νικησαντας, μη που τις και Ἰωβ τοις
νοσουσιν εγκεκρυπται, πο λυ τι των υγιαινοντων αιδεσιμωτερος, καν τον ιχω ρα
ξεηι, καν ταλαιπωρηι νυκτος και ημερας αιθριος, και πληγηι, και γυναικι, και φιλοις
στενο χωρουμενος· ως δε και πλουτον αδικον αποπεμπε σθαι, δι' ον καμνει δικαιως
ο εν τηι φλογι πλουσιος, και προσαιτει ρανιδα μικραν αναψυξεως, και πενιαν
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επαινειν ευχαριστον και φιλοσοφον, μεθ' ης Λα ζαρος σωζεται, και πλουτει την εν
κολποις Ἀβρααμ αναπαυσιν.
ΛΕʹ. Ἀλλ' εμοι μεν και δια τουτο δοκει αναγκαια τυγχανειν η φιλανθρωπια,
και το προς τους δεομε νους ευσπλαγχνον, ινα τους ουτως εχοντας περι του των
επιστομιζωμεν, και μη λογοις ματαιοις παραχωρωμεν, νομοθετουντες καθ' ημων
αυτων την ωμοτητα· παντων δε την εντολην αιδωμεθα πλεον, και το υποδειγμα. Τις
η εντολη; και σκοπειτε το επιμονον αυτης, και το γνησιον. Ου γαρ απαξ, ουδε δις
ειποντες τι περι των δεομενων, οι του Πνευματος απηλλαγησαν· ουδε οι μεν, οι δε
ου, η μαλλον τινες, 35.905 οι δε ηττον, ως αν μη περι μεγαλου τινος, μηδε των
σφοδρα κατεπειγοντων, αλλα και παντες, και μετα σπουδης εκαστος, η πρωτον, η εν
πρωτοις, τουτο διακελευομενοι, και ποτε μεν προτρεποντες, ποτε δε απειλουντες,
ποτε δε ονειδιζοντες· εστι δε οτε και τους κατορθουντας αποδεχομενοι, ως αν τωι
συνεχει της υπομνησεως την εντολην ενεργησωσιν. Ἕνεκεν μεν της ταλαιπωριας
των πτωχων, και του στε ναγμου των πενητων νυν αναστησομαι, φησι, λεγει
Κυριος. Τις ου δεδοικεν ανισταμενον Κυριον; Και, Ἀναστηθι, Κυριε ο Θεος μου,
υψωθητω η χειρ σου· μη επιλαθηι των πενητων. Ἀπευξω μεθα την τοιαυτην υψωσιν,
και μη βουληθωμεν ιδειν επαιρομενην χειρα κατα των απειθουντων, ετι δε μαλ λον
επαφιεμενην τοις σκληροτεροις. Και ουκ επ ελαθετο της κραυγης των πενητων· Και,
Ουκ εις τελος επιλησθησεται ο πτωχος· και, Ὀφθαλ μοι μεν αυτου επι τον πενητα
επιβλεπουσιν (ο του βλεφαρου κρειττον και κυριωτερον), τα βλεφαρα δε αυτου
εξεταζει τους υιους των ανθρωπων· η ελασσων, ως αν ειποι τις, επισκοπη και
δευτερα.
Λςʹ. Ταχα αν ειποι τις· Ὑπερ των αδικουμενων ταυτα πτωχων και πενητων.
Ου διαφερομαι· αλλα σε γε κεντριζετω και τουτο προς το φιλαν θρωπον. Ὧν γαρ
αδικουμενων τοσουτος ο λογος, του των και ευ πασχοντων δηλαδη πλειων η χαρις.
Ει γαρ ο ατιμαζων πενητα, παροξυνει τον ποιη σαντα αυτον, τιμαι τον ποιητην ο
περιεπων το ποιημα. Παλιν δε οταν ακουηις· Πενης και πλουσιος συνηντησαν
αλληλοις, αμφοτερους δε ο Κυριος εποιησεν· μη τον μεν πενητα, τον δε πλουσιον
υπολαβηις, ινα και μαλλον κατεξαναστηις του πενητος· ου γαρ δηλον, ει θεοθεν η
τοιαυτη δι αιρεσις· πλασμα δε Θεου, φησιν, ομοιως αμφοτεροι, και ει τα εξωθεν
ανισα. Τουτο σε δυσωπειτω προς το συμπαθες και φιλαδελφον, ινα οταν υπ' εκει
νων επαρθηις, υπο τουτου συσταληις, και γενηι σεαυτου μετριωτερος. Τι ετι; Ὁ ελεων
πτωχον, Θεωι δανειζει, φησιν. Τις ου δεχεται τοιουτον χρεωστην, αποδωσοντα εν
καιρωι μετα της επικαρ πιας το δανειον; Και παλιν· Ἐλεημοσυναις και πιστεσιν
αποκαθαιρονται αμαρτιαι. 35.908
ΛΖʹ. Καθαρθωμεν ουν ελεησαντες, ρυψωμεν τηι καληι ποαι τα των ψυχων
ρυπη τε και μολυσματα· και λευκανθωμεν, οι μεν ως εριον, οι δε ως χιων, κα τα την
αναλογιαν της ευσπλαγχνιας. Ειπω τι και φοβερωτερον· Ει μεν ουδεν εστι σοι
συντριμμα, ουδε μωλωψ, ουδε πληγη φλεγμαινουσα, ουδε λεπρα τις ψυχης, η αφη
σημασιας, η τηλαυγης, α μι κρως μεν ο νομος εκαθηρεν, δειται δε Χριστου
θεραπευσοντος· αλλα συ γε τον υπερ ημων τραυματισθεντα και μαλακισθεντα
αιδεσθητι· αιδε σθησηι δε, αν φαινηι τωι Χριστου μελει χρηστος και φιλανθρωπος. Ει
δε τοσουτον σε κατετραυματισε τυχον ο των ημετερων ψυχων ληιστης και τυραννος,
η απο Ἱερουσαλημ εις Ἱεριχω καταβαινοντα, η και αλλοθι που λαβων αοπλον τε και
απαρασκευον, ωστ' αν εικοτως ειπειν εκεινα· Προσωζεσαν και εσαπη σαν οι
μωλωπες μου απο προσωπου της αφροσυ νης μου· ει μεν ουτως εχηις, ως μηδε την
θερα πειαν επιζητειν, μηδε τον τροπον ειδεναι της σης ιασεως, φευ της πληγης
οντως, και της εις βαθος ταλαιπωριας! Ει δε μη πω παντελως απεγνω σαι, μηδε
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανιατως εχηις, προσελθε τωι θεραπευτηι, δεηθητι, θεραπευσον τα τραυματα δια των
τραυμα των, κτησαι τωι ομοιωι το ομοιον, μαλλον δε, τοις ελαττοσι τα μειζονα
θεραπευθητι. Ἐρει τηι ψυχηι σου· Σωτηρια σου ειμι εγω· και, Ἡ πιστις σου σεσωκε σε·
και, Ἰδου υγιης γεγονας· και παντα τα της φιλανθρωπιας ρηματα, μονον αν ιδηι σε
τοις αλγουσι φιλανθρωπον.
ΛΗʹ. Μακαριοι, φησιν, οι ελεημονες, οτι αυτοι ελεηθησονται. Ου πολλοστος
εν τοις μακαρισμοις ο ελεος. Και, Μακαριος ο συνιων, επι πτωχον και πενητα· και,
Χρηστος ανηρ ο οικτειρων και κιχρων· και, Ὅλην την ημεραν ελεει και δανειζει ο
δικαιος. Ἁρπασωμεν τον μακαρισμον, συνιεντες κληθωμεν, χρηστοι γενωμεθα. Μη
διακοψατω σου μηδε νυξ τον ελεον. Μη ειπηις· Ἐπανελθων επανηκε, και αυριον
δωσω σοι· μη τι μεσον γενη ται της ορμης και της ευεργεσιας· τουτο μονον, ου
δεχεται αναβολην η φιλανθρωπια. ∆ιαθρυπτε πεινωντι τον αρτον σου, και πτωχους
αστε γους εισαγαγε εις τον οικον σου, και ταυτα μετα προθυμιας. Ὁ γαρ ελεων,
φησιν, εν ιλαροτη τι· και διπλασιαζεται σοι το αγαθον τηι ετοιμο τητι. Το γαρ εκ
λυπης, η εξ αναγκης, αχαρι τε και ακαλλωπιστον. Πανηγυριστεον δε, ου θρηνητεον
την 35.909 ευποιιαν. Ἐαν ανεληις συνδεσμον, φησι, και χειροτονιαν, μικρολογιαν δη
λεγω τουτο και δο κιμασιαν, ειτ' ουν αμφιβολιαν, και ρημα γογγυ σμου, τι
γενησεται; Ὡς μεγα τι και θαυμα σιον! οιον και οσος ο τουτου μισθος! Ῥαγη σεται
πρωιμον το φως σου, και τα ιαματα σου ταχυ ανατελει. Τις ουν ουκ εφιεται φωτος
και ια σεως;
ΛΘʹ. Αιδουμαι δε και το Χριστου γλωσσοκομον, ο προς πτωχοτροφιαν ημας
παρακαλει· και την Παυλου και Πετρου συμφωνιαν, οτι το Ευαγγελιον διελομενοι,
τους πτωχους κοινωνους εποιησαντο· και την του νεου τελειωσιν εν τωι τα οντα
δουναι πτωχοις ορισθεισαν τε και νομοθετηθεισαν. Οιει μη αναγκην ειναι σοι της
φιλανθρωπιας, αλλ' αιρεσιν; μηδε νομον, αλλα παραινεσιν; Σφοδρα και αυτος
εβουλομην τουτο, και υπελαμβανον· αλλα φοβει με η αριστερα χειρ, και οι εριφοι,
και α παρα του στησαντος ονειδιζονται· ουχ οτι διηρπακασιν, ουθ' οτι σεσυληκασιν,
η μεμοιχευκασιν, η αλλο τι των απηγορευμενων πεποιηκασιν, ταυτην την ταξιν
κατακριθεντες, αλλ' οτι μη Χριστον δια των δεομενων τεθεραπευκασιν.
Μʹ. Ει τι ουν εμοι πειθεσθε, δουλοι Χριστου, και αδελφοι, και συγκληρονομοι,
εως εστι καιρος, Χριστον επισκεψωμεθα, Χριστον θεραπευσωμεν, Χριστον
θρεψωμεν, Χριστον ενδυσωμεν, Χριστον συναγαγωμεν, Χριστον τιμησωμεν· μη
τραπεζηι μονον, ως τινες· μηδε μυροις, ως η Μαρια· μηδε ταφωι μονον, ως Ἰωσηφ ο
Ἀριμαθαιος· μηδε τοις προς την ταφην, ως Νικοδημος ο εξ ημισειας φιλοχριστος·
μηδε χρυσωι και λιβανωι και σμυρνηι, ως οι μαγοι προ των ειρημενων· αλλ' επειδη
ελεον θελει και ου θυσιαν ο παντων ∆εσποτης, και υπερ μυριαδας αρνων πιονων η
ευσπλαγχνια, ταυτην εισφερωμεν αυτωι δια των δεομενων, και χαμαι σημερον
εῤριμμενων, ινα, οταν ενθενδε απαλλαγωμεν, δεξωνται ημας εις τας αιωνιους
σκηνας, εν αυτωι Χριστωι τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


