In sanctum pascha
ΛΟΓΟΣ ΜΕʹ.
Εις το αγιον Πασχα.
Αʹ. Ἐπι της φυλακης μου στησομαι, φησιν ο θαυμασιος Ἀββακουμ. Καγω μετ'
αυτου σημερον, της δεδομενης μοι παρα του Πνευματος εξουσιας και θεωριας, και
αποσκοπευσω και γνωσομαι, τι οφθησεται, και τι λαληθησεται μοι. Και εστην, και
απεσκοπευσα· και ιδου ανηρ επιβεβηκως επι των νεφελων, και ουτος υψηλος
σφοδρα· και η ορασις αυτου, ως ορασις αγγελου· και η στολη αυτου, ως φεγγος
αστραπης διερχομενης· και επηρε την χειρα αυτου κατ' ανατολας, και εβοησε φωνηι
μεγαληι. Φωνη αυτου, ως φωνη σαλπιγγος· και κυκλωι αυτου, ως πληθος ουρανιου
στρατιας, και ειπε· Σημερον σωτηρια τωι κοσμωι, οσος τε ορατος, και οσος αορατος.
Χριστος εκ νεκρων, συνεγειρεσθε· Χριστος εις εαυτον, επανερχεσθε· Χριστος εκ
ταφων, ελευ θερωθητε των δεσμων της αμαρτιας. Πυλαι ᾅδου ανοιγονται, και
θανατος καταλυεται, και ο παλαιος Ἀδαμ αποτιθεται, και ο νεος συμπληρουται· ει τις
εν Χριστωι καινη κτισις, ανακαινιζεσθε. Ταυτα ο μεν ελεγεν· οι δε ανυμνουν, οπερ
και προτερον, ηνικα ημιν επεφανη Χριστος δια της κατω γεννησεως, το, δοξα εν
υψιστοις Θεωι, και επι γης ει ρηνη, εν ανθρωποις ευδοκια. Μεθ' ων και αυτος εν υμιν
ταυτα φθεγγομαι· ειη δε και φωνην λαβειν της αγγελικης αξιαν, και παντα
περιηχουσαν τα περατα.
Βʹ. Πασχα Κυριου, Πασχα, και παλιν ερω Πασχα, τιμηι της Τριαδος. Αυτη
εορτων ημιν εορτη, και πανηγυρις πανηγυρεων, τοσουτον υπεραιρουσα πασας, ου
τας ανθρωπικας μονον και χαμαι ερχομενας, αλλ' ηδη και τας αυτου Χριστου και επ'
αυτωι τελουμενας, οσον αστερας ηλιος. Καλη μεν και η χθες ημιν λαμπροφορια και
φωταγωγια, ην ιδιαι τε και δημοσιαι συνεστησαμεθα, παν γενος αν θρωπων μικρου
και αξια πασα, δαψιλει τωι πυρι την νυκτα καταφωτιζοντες, και του μεγαλου φωτος
αντιτυπος, οσον τε ουρανος ανωθεν φρυκτωρει, κο σμον ολον αυγαζων τοις παρ'
εαυτου καλλεσι, και οσον υπερουρανιον, εν τε αγγελοις τηι πρωτηι φωτεινηι φυσει
μετα την πρωτην, τωι εκειθεν πηγα 36.625 ζεσθαι, και οσον εν τηι Τριαδι, παρ' ης φως
απαν συνεστηκεν, εξ αμεριστου φωτος μεριζομενον και τιμωμενον. Καλλιων δε η
σημερον, και πε ριφανεστερα. Ὅσωι χθες μεν προδρομον ην του με γαλου φωτος
ανισταμενου το φως, και οιον ευφροσυνη τις προεορτιος. Σημερον δε την αναστασιν
αυτην εορταζομεν, ουκ ετι ελπιζομενην, αλλ' ηδη γεγενη μενην, και κοσμον ολον
εαυτηι συναγουσαν. Ἄλλος μεν ουν αλλο τι τωι καιρωι καρποφορειτω, και
δωροφορειτω δωρον εορτιον, η μικρον, η μειζον, των πνευματικων τε και Θεωι
φιλων, οπως αν εκα στος εχηι δυναμεως. Της γαρ αξιας, μολις αν και αγγελοι
τυχοιεν, οι πρωτοι, και νοεροι, και καθαροι, και της ανω δοξης εποπται και
μαρτυρες· ειπερ και τουτοις το παν εφικτον της υμνησεως. Ἡμεις δε λογον
εισοισομεν, ων εχομεν το καλλιστον τε και τιμιωτατον, αλλως τε και Λογον
υμνουντες, επ' ευεργεσιαι της λογικης φυσεως. Ἄρξομαι δε εν τευθεν. Ουδε γαρ
ανεχομαι, τους περι του μεγαλου θυματος και της μεγιστης ημερων θυων λογους, μη
προς Θεον αναδραμειν, κακειθεν ποιησασθαι την αρχην. Και μοι καθηρασθε και
νουν, και ακοην, και διανοιαν, οσοι τρυφατε τα τοιαυτα (επειδη περι Θεου και θειος
ο λογος), ιν' απελθητε τρυφησαντες οντως τα μη κενουμενα. Ἔσται δε ο αυτος
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πληρεστατος τε αμα και συντομωτατος, ως μητε τωι ενδεει λυπειν, μητε αηδης ειναι
δια τον κορον.
Γʹ. Θεος ην μεν αει, και εστι, και εσται· μαλ λον δε, εστιν αει. Το γαρ ην, και
εσται, του καθ' ημας χρονου τμηματα, και της ρευστης φυσεως· ο δε ων αει, και
τουτο αυτος εαυτον ονο μαζει, τωι Μωυσει χρηματιζων επι του ορους. Ὅλον γαρ εν
εαυτωι συλλαβων εχει το ειναι, μητε αρξα μενον, μητε παυσομενον, οιον τι πελαγος
ουσιας απειρον και αοριστον, πασαν υπερεκπιπτον εννοιαν, και χρονου, και φυσεως·
νωι μονωι σκιαγραφουμε νος, και τουτωι λιαν αμυδρως και μετριως, ουκ εκ των κατ'
αυτον, αλλ' εκ των περι αυτον, αλλης εξ αλλου φαντασιας συλλεγομενης, εις εν τι
της αληθειας ινδαλμα, πριν κρατηθηναι φευγον, και πριν νοηθηναι διαδιδρασκον·
τοσαυτα περιλαμπον 36.628 ημων το ηγεμονικον, και ταυτα κεκαθαρμενον, οσα και
οψιν, αστραπης ταχος ουχ ισταμενης· εμοι δοκειν, ινα τωι ληπτωι μεν ελκηι προς
εαυτο (το γαρ τελεως αληπτον, ανελπιστον και ανεπιχειρητον)· τωι δε αληπτωι,
θαυμαζηται· θαυμαζομενον δε, πο θηται πλεον· ποθουμενον δε, καθαιρηι· καθαιρον
δε, θεοειδεις εργαζηται· τοιουτοις δε γενομενοις, ως οικειοις ηδη προσομιληι (τολμαι
τι νεανικον ο λογος)· Θεος θεοις ενουμενος τε και γνωριζομενος· και τοσου τον
ισως, οσον ηδη γινωσκει τους γινωσκομενους. Ἄπειρον ουν το θειον και
δυσθεωρητον· και τουτο παντη καταληπτον αυτου μονον, η απειρια· καν τις οιηται
τωι απλης ειναι φυσεως, η ολον αλη πτον ειναι, η τελεως ληπτον. Τι γαρ ον απλης
εστι φυσεως, επιζητησωμεν. Ου γαρ δη τουτο φυσις αυτωι, η απλοτης· ειπερ μηδε τοις
συνθετοις, το ειναι μονον συνθετοις.
∆ʹ. ∆ιχη δε του απειρου θεωρουμενου, κατα τε αρχην και τελος (το γαρ υπερ
ταυτα, και μη εν του τοις, απειρον), οταν μεν εις τον ανω βυθον ο νους αποβλεψηι,
ουκ εχων οποι στηι και απερεισηται ταις περι Θεου φαντασιαις, το ενταυθα απειρον
και ανεκ βατον, αναρχον προσηγορευσεν· οταν δε εις τον κα τω, και τα εξης,
αθανατον και ανωλεθρον· οταν δε συνεληι το παν, αιωνιον. Αιων γαρ, ουτε χρονος,
ουτε χρονου τι μερος· ουδε γαρ μετρητον· αλλ' οπερ ημιν ο χρονος, ηλιου φοραι
μετρουμενος, τουτο τοις αιδιοις αιων, το συμπαρεκτεινομενον τοις ου σιν, οιον τι
χρονικον κινημα και διαστημα. Ταυτα μοι περι Θεου πεφιλοσοφησθω τανυν. Ουδε
γαρ υπερ ταυτα καιρος, οτι μη θεολογια το προκειμενον ημιν, αλλ' οικονομια. Θεου
δε οταν ειπω, λεγω Πατρος, και Υιου, και αγιου Πνευματος· ουτε υπερ ταυτα της
θεοτητος χεομενης, ινα μη δημον θεων εισαγαγωμεν· ουτε εντος τουτων οριζο
μενης, ινα μη πενιαν θεοτητος κατακριθωμεν, η δια την μοναρχιαν Ἰουδαΐζοντες, η
δια την αφθο νιαν Ἑλληνιζοντες. Το γαρ κακον εν αμφοτεροις ομοιον, καν εν τοις
εναντιοις ευρισκηται. Ουτω μεν ουν τα Ἅγια των αγιων, α και τοις σεραφιμ
συγκαταλυπτεται, και δοξαζεται τρισιν αγιασμοις, εις 36.629 μιαν συνιουσι
κυριοτητα και θεοτητα· οπερ και αλλωι τινι των προ ημων πεφιλοσοφηται καλλι στα
τε και υψηλοτατα.
Εʹ. Ἐπει δε ουκ ηρκει τηι αγαθοτητι τουτο, το κινεισθαι μονον τηι εαυτης
θεωριαι, αλλ' εδει χεθηναι το αγαθον και οδευσαι, ως πλειονα ειναι τα ευεργε
τουμενα (τουτο γαρ της ακρας ην αγαθοτητος)· πρω τον μεν εννοει τας αγγελικας
δυναμεις και ουρα νιους· και το εννοημα εργον ην, Λογωι συμπληρου μενον, και
Πνευματι τελειουμενον· και ουτως υπ εστησαν λαμπροτητες δευτεραι, λειτουργοι
της πρω της λαμπροτητος, ειτε νοερα πνευματα, ειτε πυρ, οιον αυλον και ασωματον,
ειτε τινα φυσιν αλλην οτι εγγυτατω των ειρημενων, ταυτας υπολη πτεον. Βουλομαι
μεν ειπειν, οτι ακινητους προς το κακον, και μονην εχουσας την του καλου κινησιν,
ατε περι Θεον ουσας, και τα πρωτα εκ Θεου λαμπο μενας (τα γαρ ενταυθα δευτερας
ελλαμψεως)· πειθει δε με, μη ακινητους, αλλα δυσκινητους, και υπολαμβανειν
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταυτας και λεγειν, ο δια την λαμπρο τητα Ἑωσφορος, σκοτος δια την επαρσιν και
γενο μενος και λεγομενος, αι τε υπ' αυτον αποστατικαι δυναμεις, δημιουργοι της
κακιας τηι του καλου φυγηι, και ημιν προξενοι.
ςʹ. Ουτω μεν ουν ο νοητος αυτωι και δια ταυτα υπεστη κοσμος, ως εμε γουν
περι τουτων φιλοσο φησαι, μικρωι λογωι τα μεγαλα σταθμωμενον. Ἐπει δε τα πρωτα
καλως ειχεν αυτωι, δευτερον εννοει κοσμον, υλικον και ορωμενον· και ουτος εστι, το
εξ ουρανου, και γης, και των εν μεσωι συστημα τε και συγκριμα· επαινετον μεν της
καθ' εκαστον ευ φυΐας, αξιεπαινετωτερον δε της εξ απαντων ευαρ μοστιας και
συμφωνιας, αλλου προς αλλο τι καλως εχοντος, και παντων προς απαντα, εις ενος
κοσμου συμπληρωσιν· ινα δειξηι, μη μονον οικειαν εαυτωι φυσιν, αλλα και παντη
ξενην υποστησασθαι δυνατος ων. Οικειον μεν γαρ θεοτητος, αι νοεραι φυσεις, και
νωι μονωι ληπται· ξενον δε πανταπασιν, οσαι υπο την αισθησιν· και τουτων αυτων ετι
ποῤρωτε ρω, οσαι παντελως αψυχοι και ακινητοι.
Ζʹ. Νους μεν ουν ηδη και αισθησις, ουτως απ' αλληλων διακριθεντα, των
ιδιων ορων εντος 36.632 ειστηκεισαν, και το του δημιουργου Λογου μεγαλειον εν
εαυτοις εφερον, σιγωντες επαινεται της μεγα λουργιας, και διαπρυσιοι κηρυκες.
Ουπω δε ην κρα μα εξ αμφοτερων, ουδε τις μιξις των εναντιων, σο φιας μειζονος
γνωρισμα και της περι τας φυσεις πολυτελειας· ουδε ο πας πλουτος της αγαθοτητος
γνωριμος. Τουτο δη βουληθεις ο τεχνιτης επιδειξασθαι Λογος, και ζωον εν εξ
αμφοτερων, αορατου τε λεγω και ορατης φυσεως, δημιουργει, τον ανθρωπον· και
παρα μεν της υλης λαβων το σωμα ηδη προυποστασης, παρ' εαυτου δε πνοην ενθεις
(ο δη νοεραν ψυχην και εικονα Θεου οιδεν ο λογος), οιον τινα κοσμον ετερον, εν
μικρωι μεγαν, επι της γης ιστησιν, αγγελον αλλον, προσκυνητην μικτον, εποπτην της
ορατης κτισεως, μυστην της νοουμενης, βασιλεα των επι γης, βασιλευομενον
ανωθεν, επιγειον και ουρανιον, προσκαιρον και αθανατον, ορα τον και νοουμενον,
μεσον μεγεθους και ταπεινοτητος, τον αυτον πνευμα και σαρκα· πνευμα δια την
χαριν, σαρκα δια την επαρσιν· το μεν, ινα με νηι, και δοξαζηι τον ευεργετην· το δε, ινα
πασχηι, και πασχων υπομιμνησκηται, και παιδευηται τωι μεγεθει φιλοτιμουμενος·
ζωον ενταυθα οικονομουμενον, και αλλαχου μεθισταμενον, και περας του
μυστηριου, τηι προς Θεον νευσει θεουμενον. Εις τουτο γαρ εμοι φερει το μετριον
ενταυθα φεγγος της αληθειας, λαμπροτητα Θεου και ιδειν και παθειν αξιαν του και
συνδησαντος, και λυσοντος, και αυθις συνδησοντος υψηλοτερον.
Ηʹ. Τουτον εθετο μεν εν τωι παραδεισωι, οστις ποτε ην ο παραδεισος ουτος, τωι
αυτεξουσιωι τιμη σας, ιν' ηι του ελομενου το αγαθον ουχ ηττον η του παρασχοντος τα
σπερματα, φυτων αθανατων γεωρ γον, θειων εννοιων ισως, των τε απλουστερων,
και των τελεωτερων, γυμνον τηι απλοτητι, και ζωηι τηι ατεχνωι, και διχα παντος
επικαλυμματος και προ βληματος· τοιουτον γαρ επρεπεν ειναι τον απ' αρ χης· και
διδωσι νομον, υλην τωι αυτεξουσιωι. Ὁ δε νομος ην εντολη, ων τε μεταληπτεον αυτωι
φυτων, και ου μη προσαπτεον. Το δε ην, το ξυλον της γνω σεως, ουτε φυτευθεν απ'
αρχης κακως, ουτε απ αγορευθεν φθονερως (μη πεμπετωσαν εκει τας γλωσ σας οι
θεομαχοι, μηδε τον οφιν μιμεισθωσαν)· αλλα καλον μεν ευκαιρως
μεταλαμβανομενον (θεωρια γαρ ην το φυτον, ως η εμη θεωρια, ης μονοις επι
βαινειν ασφαλες, τοις την εξιν τελεωτεροις, 36.633 ου καλον δε τοις απλουστεροις
ετι, και την εφεσιν λιχνοτεροις· ωσπερ ουδε τροφη τελεια λυσιτελης τοις απαλοις
ετι, και δεομενοις γαλακτος. Ἐπει δε φθονωι διαβολου, και γυναικος επηρειαι, ην τε
επα θεν, ως απαλωτερα, και ην προσηγαγεν, ως πιθα νωτερα (φευ της εμης
ασθενειας! εμη γαρ η του προπατορος), της μεν εντολης επελαθετο της δοθει σης, και
ηττηθη της μικρας γευσεως· ομου δε του της ζωης ξυλου, και του παραδεισου, και
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

του Θεου δια την κακιαν εξοριστος γινεται, και τους δερμα τινους αμφιεννυται
χιτωνας, ισως την παχυτεραν σαρκα, και θνητην, και αντιτυπον· και τουτο πρω τον
γινωσκει την ιδιαν αισχυνην, και απο Θεου κρυ πτεται. Κερδαινει μεν τι κανταυθα,
τον θανατον, και το διακοπηναι την αμαρτιαν, ινα μη αθανατον ηι το κακον. Και
γινεται φιλανθρωπια, η τιμωρια. Ουτω γαρ πειθομαι κολαζειν Θεον.
Θʹ. Πολλοις δε παιδευθεις προτερον αντι πολλων των αμαρτηματων, ων η
της κακιας ριζα εβλαστησε, κατα διαφορους αιτιας και χρονους, λογωι, νομωι,
προφηταις, ευεργεσιαις, απειλαις, πληγαις, υδασιν, εμπρησμοις, πολεμοις, νικαις,
ητταις, σημειοις εξ ουρανου, σημειοις εξ αερος, εκ γης, εκ θαλαττης, ανδρων,
πολεων, εθνων, ανελπιστοις μεταβολαις, υφ' ων εκτριβηναι την κακιαν το
σπουδαζομενον ην· τελος, ισχυροτερου δειται φαρμακου επι δεινοτεροις τοις
αῤρωστημασιν, αλληλοφονιαις, μοιχειαις, επιορ κιαις, ανδρομανιαις, το παντων
εσχατον των κα κων και πρωτον, ειδωλολατριαις, και τηι μετα θεσει της
προσκυνησεως απο του πεποιηκοτος επι τα κτισματα. Ταυτα, επειδη μειζονος εδειτο
του βοηθηματος, μειζονος και τυγχανει. Το δε ην, αυτος ο του Θεου Λογος, ο
προαιωνιος, ο αορατος, ο απεριληπτος, ο ασωματος, η εκ της αρχης αρχη, το εκ του
φωτος φως, η πηγη της ζωης και της αθανασιας, το εκμαγειον του αρχετυπου, η μη
κινουμενη σφραγις, η απαραλλακτος εικων, ο του Πατρος ορος και λογος, επι την
ιδιαν εικονα χωρει, και σαρκα φορει δια την σαρκα, και ψυχηι νοεραι δια την εμην
ψυχην μιγνυται, τωι ομοιωι το ομοιον ανακαθαιρων. και παντα γινεται, πλην της
αμαρτιας, ανθρωπος· κυηθεις μεν εκ της Παρθενου, και ψυχην και σαρκα
προκαθαρθεισης τωι Πνευματι (εδει γαρ, και γεννησιν τιμηθηναι, και παρθενιαν
προτιμηθη ναι), προελθων δε Θεος μετα της προσληψεως, εν εκ δυο των εναντιων,
σαρκος και πνευματος, ων το μεν εθεωσε, το δε εθεωθη. Ὢ της καινης μιξεως! Ὢ της
παραδοξου κρασεως! Ὁ ων, γινεται· και ο 36.636 ακτιστος, κτιζεται· και ο αχωρητος,
χωρειται, δια μεσης ψυχης νοερας μεσιτευουσης θεοτητι και σαρκος παχυτητι· και ο
πλουτιζων, πτωχευει· πτωχευει γαρ την εμην σαρκα, ιν' εγω πλουτησω την αυτου
θεοτητα. Και ο πληρης, κενουται· κενουται γαρ της εαυτου δοξης επι μικρον, ιν' εγω
της εκεινου μεταλαβω πληρωσεως. Τις ο πλουτος της αγα θοτητος; τι το περι εμε
τουτο μυστηριον; Μετελαβον της εικονος, και ουκ εφυλαξα· μεταλαμβανει της εμης
σαρκος, ινα και την εικονα σωσηι, και την σαρ κα αθανατισηι. ∆ευτεραν κοινωνει
κοινωνιαν, πολυ της προτερας παραδοξοτεραν· οσωι τοτε μεν του κρειττονος
μετεδωκε, νυν δε μεταλαμβανει του χειρονος. Τουτο του προτερου θεοειδεστερον·
τουτο τοις νουν εχουσιν υψηλοτερον.
Ιʹ. Ἀλλα τι τουτων ημιν, ταχα αν ειποι τις των λιαν φιλεορτων και
θερμοτερων; Κεντει τον πωλον περι την νυσσαν· τα της εορτης ημιν φιλο σοφει, και
οις προκαθεζομεθα σημερον. Τουτο δη και ποιησω, και ει μικρον ανωθεν ηρξαμην,
ουτω του λογου και του ποθου βιασαμενων. Ου χειρον δε ισως τοις φιλομαθεσι και
φιλοκαλοις περι της προσ ηγοριας αυτης του Πασχα βραχεα διαλαβειν. Γε νοιτο γαρ
αν ου φαυλον τουτο ταις ακοαις επεισοδιον. Το Πασχα τουτο, το μεγα τε και
σεβασμιον, Φασκα τοις Ἑβραιοις προσαγορευεται, κατα την εκει νων φωνην· δηλοι
δε η φωνη την διαβασιν· ιστορικως μεν, δια την εξ Αιγυπτου προς την Χαναναιαν
φυγην και μεταναστασιν· πνευματικως δε, δια την εκ των κατω προς τα ανω, και
την γην της επαγγελιας προοδον και αναβασιν. Ὅπερ δε πολλαχου της Γραφης
συμβαν ευρομεν, απο των ασαφεστερων μεταποιηθεντα τινα των ονοματων επι το
σαφεστερον, η των αγροικοτερων επι το ευσχημονεστερον, τουτο κανταυθα
τεθεωρηκαμεν. Του γαρ σωτηριου παθους ονομα τουτο ειναι τινες νομισαντες, ειτα
εξελληνιζοντες την φωνην, κατα την του φι προς το πι, και του καππα προς το χι
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μεταποιησιν, Πασχα την ημεραν προσηγορευκασιν. Παραλαβουσα δε η συνηθεια την
φωνην, ισχυροτεραν 36.637 εποιησε, προστρεχουσης της των πολλων ακοης, ως
ευσεβεστερωι τωι ρηματι.
ΙΑʹ. Παντα μεν ουν τον νομον, σκιαν ειναι των μελλοντων και νοουμενων, ο
θειος Ἀποστολος προ ημων απεφηνατο. Και ο χρηματισας προ τουτου τωι Μωυσει
Θεος, ηνικα περι τουτων ενομοθετει· Ὅρα γαρ, φησι, ποιησεις παντα κατα τον τυπον
τον δειχθεντα σοι εν τωι ορει· σκιαγραφιαν τινα και προχαραγμα των αορατων
παραδεικνυς τα ορωμενα. Και πειθομαι, μηδεν εικη, μηδε αλογιστως, μηδε χα
μερπως τουτων διατεταχθαι, μηδε αναξιως της του Θεου νομοθεσιας, και της
Μωυσεως υπουργιας· ει και χαλεπον εκαστηι των σκιων, εκαστην εφευρειν θεωριαν
εις λεπτον καταβαινοντα, οσα τε περι της σκηνης αυτης, και μετρων, και υλης, και
των αιροντων ταυτα Λευιτων τε και λειτουργων, οσα τε περι θυσιων, και
καθαρσιων, και αφαιρεματων νενομοθετηται· και μονοις ειναι θεωρητα τοις κατα
Μωυσεα την αρετην, η οτι εγγυτατω της εκεινου παιδευσεως. Ἐπει και εν αυτωι τωι
ορει Θεος ανθρω ποις φανταζεται, το μεν τι καταβαινων αυτος της οικειας
περιωπης, το δε ημας αναγων εκ της κατωθεν ταπεινωσεως, ινα χωρηθηι μετριως
γουν θνητηι φυσει, και οσον ασφαλες, ο αχωρητος. Ου γαρ οιον τε αλλως εν περινοιαι
Θεου γενεσθαι σωμα τος υλικου και δεσμιου νου παχος μη βοηθουμενον. Τοτε
τοινυν, ου παντες της αυτης αξιωθεντες φαι νονται ταξεως τε και στασεως· αλλ' ο
μεν της, ο δε της, προς μετρον, οιμαι, της εαυτου καθαρσεως εκαστος· οι δε και
πανταπασιν απεληλαμενοι, και μονης ακουειν της ανωθεν φωνης συγχωρουμενοι,
οσοι θηριωδεις τον τροπον, και θειων μυστηριων αναξιοι.
ΙΒʹ. Ὅμως δε μεσην χωρουντες ημεις των τε παντη παχυτερων την διανοιαν,
και των αγαν θεωρητικων τε και ανηγμενων, ινα μητε παντελως αργοι και ακινητοι
μενωμεν, μητε περιεργοτεροι του δεοντος ωμεν, και των προκειμενων εκπτωτοι και
αλλοτριοι (το μεν γαρ Ἰουδαικον πως και ταπεινον, το δε ονειροκριτικον, και
ομοιως αμφοτερα κατεγνω σμενα)· ουτω περι τουτων διαλεξομεθα, κατα το ημιν
εφικτον, και ου λιαν εκτοπον, ουδε τοις πολλοις καταγελαστον. Ἡγουμεθα γαρ,
επειδη πεσοντας 36.640 ημας εκ της αμαρτιας το απ' αρχης, και δια της ηδο νης
κλαπεντας μεχρις ειδωλολατρειας, και των αθε σμων αιματων, εδει παλιν
ανακληθηναι, και προς το αρχαιον επαναχθηναι, δια σπλαγχνα ελεους Θεου Πατρος
ημων, ουκ ανασχομενου ζημιωθηναι τοσουτον εργον της οικειας χειρος τον
ανθρωπον. Πως ουν αναπλασθηναι, και τι γενεσθαι; Το μεν σφοδρον της ιατρειας
αποδοκιμασθηναι, ως ουτε πεισον, και προσπληξαι δυναμενον, δια την εκ του
χρονου φυσιω σιν, τωι δε ημερωι και φιλανθρωπωι της θεραπειας οικονομηθηναι προς
επανορθωσιν. Μηδε γαρ αν πτορθον λοξον ενεγκειν αθροαν μετακλισιν και βιαν
χειρος απευθυνουσης (θαττον μεν τ' αν πληγη ναι, η ορθωθηναι), μητε ιππον θερμον
και υπερ ηλικα χαλινου τυραννιδα, διχα τινος κολακειας και ποππυσματων. ∆ια
τουτο διδοται νομος ημιν εις βοη θειαν, οιον τι διατειχισμα, μεσον Θεου και
ειδωλων, των μεν απαγων ημας, προς δε τον επαναγων. Και συγχωρει τι μικρον απ'
αρχης, ινα το μειζον λαβηι. Συγχωρει τας θυσιας τεως, ιν' εγκαταστησηι Θεον· επειτα,
ηνικα καιρος, καταλυσηι και τας θυσιας, σοφως υπαλλαττων ημας ταις κατα μικρον
υφαιρεσεσι, και μεταγων επι το Ευαγγελιον ηδη γεγυμνασμενους προς ευπειθειαν.
ΙΓʹ. Ουτω μεν ουν και δια ταυτα, εισηλθεν ο γρα πτος νομος, συναγων ημας
εις Χριστον, και ουτος των θυσιων ο λογος, ως ο εμος λογος. Ὡς αν δε το της σοφιας
βαθος μη αγνοηις, και τον πλουτον των ανεξιχνιαστων αυτου κριματων, ουδε ταυτας
παντε λως ανιερους αφηκεν, ουδε ασυντελεις, ουδε μεχρι ψιλου προιουσας του
αιματος· αλλα το μεγα και αθυτον ιερειον, ιν' ουτως ειπω, οσον επι τηι πρωτηι φυσει,
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ταις νομικαις θυσιαις εγκαταμεμικται, και ου μικρου μερους της οικουμενης, ουδε
προς ολιγον, αλλα παντος του κοσμου και διαιωνιζον καθαρσιον. ∆ια τουτο
λαμβανεται προβατον μεν, δια την ακακιαν, και το ενδυμα της αρχαιας γυμνωσεως.
Τοιουτον γαρ το υπερ ημων σφαγιον, ενδυμα αφθαρσιας, και ον, και καλουμενον.
Τελειον δε, ου δια την θεοτητα μονον, ης ουδεν τελεωτερον, αλλα 36.641 και δια την
προσληψιν την χρισθεισαν θεοτητι, και γενομενην οπερ το χρισαν, και θαῤρω
λεγειν, ομοθεον. Ἄῤρεν δε, ως υπερ του Ἀδαμ προσαγομενον, μαλλον δε του
στεῤρου το στεῤροτερον, του πρωτου πεσοντος υπο την αμαρτιαν, και οτι μα λιστα
μηδεν θηλυ, μηδε ανανδρον εν εαυτωι φερον· αλλα και εκραγεν βιαι δεσμων
παρθενικων τε και μητρικων, κατα πολλην εξουσιαν, και τεχθεν αρσεν εκ της
προφητιδος, ως Ἡσαΐας ευαγγελιζεται. Ἐνιαυσιον δε, ως ηλιον δικαιοσυνης, η
εκειθεν ορ μωμενον, η τωι ορωμενωι περιγραπτον, και εις εαυτον επιστρεφοντα·
στεφανον τε χρηστοτητος ευλογουμενον, και πανταχοθεν ισον εαυτωι και ομοιον· ου
μονον δε, αλλα και ως ζωογονουν τον των αρε των κυκλον, ηπιως επιμιγνυμενων
και κιρνα μενων αλληλαις, νομωι φιλιας και ταξεως. Ἄμωμον δε και ακιβδηλον, ως
θεραπευτικον μωμων, και των απο κακιας ελαττωματων και μολυσματων. Ει γαρ
και τας αμαρτιας ημων ανελαβε, και τας νοσους εβαστασεν, αλλ' ουκ αυτος τι
πεπονθε των θεραπειας αξιων. Ἐπειρασθη μεν γαρ κατα παντα, καθ' ομοιοτητα την
ημετεραν, χωρις αμαρ τιας δε. Ὁ γαρ διωξας το φαινον εν τηι σκοτιαι φως, ου
κατελαβεν.
Ι∆ʹ. Τι ετι; Μην μεν εισαγεται πρωτος, μαλλον δε, αρχη μηνων· ειτε τις τουτο
παρ' Ἑβραιοις ων απ' αρχης, ειτε υστερον εντευθεν γενομενος, και παρα του
μυστηριου το ειναι πρωτος λαβων. Τηι δε κατηι δε του μηνος· ουτος γαρ αριθμων
πληρεστατος, εκ μοναδων πρωτη μονας τελεια, και γεννητικη τελειοτητος.
∆ιατηρειται δε εις πεμπτην ημεραν, ισως οτι καθαρτικον αισθησεων το εμον θυμα, εξ
ων το πταιειν, και περι ας ο πολεμος, εισδεχομενας το κεντρον της αμαρτιας.
Ἐκλεγεται δε, ουκ απο των αρνων μονον, αλλα και του χειρονος ειδους, και της
αριστερας χειρος των εριφων, οτι μη υπερ των δι καιων μονον, αλλα και των
αμαρτωλων σφαγια ζεται· ταχα δε υπερ τουτων και πλεον, οσωι και μει ζονος
χρηιζομεν της φιλανθρωπιας. Θαυμαστον δε ουδεν, ει μαλιστα μεν κατ' οικον
εκαστον επιζητειται το προβατον, ει δε μη, και κατ' οικους πατριων, δια πενιαν
ερανιζομενον· επειδη κρατιστον, μαλιστα μεν αυτον εκαστον αρκειν εαυτωι προς
τελειωσιν, και θυ σιαν ζωσαν, αγιαν προσαγειν τωι καλουντι Θεωι, παντοτε και δια
παντων καθιερουμενον· ει δε μη, 36.644 και συνεργοις εις τουτο κεχρησθαι, τοις κατ'
αρετην ομογενεσι και ομοτροποις. Τουτο γαρ μοι δοκει βουλεσθαι, το κοινωνειν τοις
εγγιστα του θυματος, ει δεησειεν.
ΙΕʹ. Ἐντευθεν η ιερα νυξ, και του παροντος βιου της κεχυμενης, τησδε
νυκτος αντιπαλος, καθ' ην το πρωτογονον λυεται σκοτος, και εις φως απαντα, και
ταξιν, και ειδος ερχεται, και κοσμον η πριν ακοσμια λαμβανει. Ἐντευθεν Αιγυπτον
φευγομεν, την σκυθρωπην και διωκτριαν αμαρτιαν, και Φαραω τον αορατον
τυραννον, και τους πικρους εργοδοτας, προς τον ανω μετασκευαζομενοι κοσμον· και
του πη λου και της πλινθειας ελευθερουμεθα, της τε του αχυρου και σφαλερας του
σαρκιου τουδε συστα σεως, και μηδ' οσον αχυρωδεσι λογισμοις επι των πολλων
κρατουμενης. Ἐντευθεν ο αμνος σφαγιαζε ται, και σφραγιζονται τωι τιμιωι αιματι
πραξις και λογος, ειτουν εξις και ενεργεια, αι των ημετε ρων θυρων παραστατιδες,
λεγω δη των του νου κινηματων τε και δογματων, καλως ανοιγομε νων και
κλειομενων εκ θεωριας, επειδη μετρον εστι τι και καταληψεων. Ἐντευθεν η
τελευταια και βα ρυτατη τοις διωκταις πληγη, και νυκτος οντως αξια· και θρηνει τα
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πρωτοτοκα των οικειων λογισμων και πραξεων Αιγυπτος (ο και σπερμα Χαλδαικον
εξαι ρομενον τηι Γραφηι καλειται, και νηπια Βαβυ λωνια τηι πετραι προσκροτουμενα
και λυομενα), και βοης παντα μεστα και κραυγης Αιγυπτιοις· και ημων αποχωρησει
τηνικαυτα ο εκεινων ολο θρευτης, αιδοι και φοβωι του χρισματος. Ἐντευθεν αρσις
της ζυμης επταημερος (ουτος γαρ μυστικω τατος αριθμων, και τωι κοσμωι τουτωι
συστοιχος, της παλαιας και οξωδους κακιας (ου γαρ της αρτο ποιου τε και ζωτικης)·
ινα μηδεν Αιγυπτιον επισιτι ζωμεθα φυραμα, και λειψανον Φαρισαικης και αθεου
διδασκαλιας.
Ιςʹ. Και οι μεν θρηνειτωσαν· ημιν δε ο αμνος βρωθησεται· το προς εσπεραν
μεν, οτι επι συν τελειαι των αιωνων το Χριστου παθος· επει και κοινωνει του
μυστηριου τοις μαθηταις εν εσπεραι, λυων τον σκοτον της αμαρτιας. Ουχ εψομενος
δε, αλλ' οπτωμενος· ως αν μηδεν αθεωρητον, μηδ' υδα 36.645 ρες ο λογος ημιν αν
εχηι, μηδ' ευδιαλυτον, αλλ' ολος συνεστως ηι, και στεῤρος, και τωι καθ αρτικωι πυρι
δεδοκιμασμενος, και παντος υλωδους ελευθερος, και απεριττος, και τοις καλοις
ανθραξι βοηθωμεθα, το διανοητικον ημων αναπτουσι και καθ αιρουσι, παρα του πυρ
ελθοντος βαλειν επι της γης, το των μοχθηρων εξεων αναλωτικον, και την αναψιν
επισπευδοντος. Ὅσον μεν ουν σαρκωδες του λογου και τροφιμον, μετα των
εντοσθιων και των κρυφιων του νου βρωθησεται και αναλωθησεται, και εις πεψιν
πνευματικην αναδοθησεται, αχρι κεφαλης και ποδων, των τε πρωτων περι θεοτητος
θεωρημα των, και των τελευταιων της σαρκωσεως φρον τισματων. Ουκ εξοισομεν
δε ουδεν, ουδε εις το πρωι καταλειψομεν· οτι μηδε εκφορα τοις εξω τα πολλα των
ημετερων μυστηριων, μηδε υπερ την νυκτα ταυτην εστι τις καθαρσις, και το της
αναβολης ουκ επαινετον τοις του Λογου μεταλαμβανουσιν. Ὥσπερ γαρ την οργην μη
διημερευειν, αλλα προκα ταλυειν ηλιου καλον, και τωι Θεωι φιλον, χρονικως τε και
αναγωγικως (επιδυεσθαι γαρ οργιζομενοις ημιν ουκ ασφαλες τον της δικαιοσυνης
ηλιον)· ουτω την τοιαυτην βρωσιν μη διανυκτερευειν, μηδε εις την εξης
αποτιθεσθαι. Ὅσον δε οστωδες και αβρωτον, και ημιν δυσθεωρητον, ουδε
συντριβησεται, κακως διαιρουμενον και νοουμενον (εω γαρ λεγειν, οτι μηδε, κατα
την ιστοριαν, του Ἰησου συν ετριβη, και τοι γε του θανατου τοις σταυρωταις επι
σπευδομενου, δια το Σαββατον)· ουδε αποῤρι φησεται και περισυρησεται· ινα μη
δοθηι τα αγια τοις κυσι και κακοις του Λογου σπαρακταις, ωσπερ ουδε τοις χοιροις το
λαμπρον του Λογου και μαργαρωδες· αλλα πυρι καταναλωθησεται, τωι και τα
ολοκαυτωματα, τα παντα ερευνωντι και ει δοτι Πνευματι λεπτυνομενα και
σωζομενα, ουκ απολλυμενα καθ' υδατων, ουδε σπειρομενα· ωσπερ η κε φαλη του
μοσχου παρα Μωυσεως, η σχεδιασθεισα τωι Ἰσραηλ, εις ονειδισμον της σκληροτητος.
ΙΖʹ. Ἄξιον δε μηδε τον της βρωσεως τροπον πα ραδραμειν, οτι μηδε ο νομος,
αχρι και τουτου, την θεωριαν φιλοπονων εν τωι γραμματι. Ἀναλωσομεν γαρ το θυμα
κατα σπουδην, και αζυμα επι πικριδων συνεσθιοντες, και τας οσφυας περιεζω
σμενοι, και τα υποδηματα περικειμενοι, και πρεσβυ τικως βακτηρευοντες. Κατα
σπουδην μεν, ινα μη παθωμεν οπερ ο Λωτ εκεινος απηγορευται παρα της 36.648
εντολης· μη περιβλεψωμεθα, μη στωμεν εν πασηι τηι περιχωρωι· εις το ορος
αποσωθωμεν, μη συμπαραληφθωμεν τωι Σοδομιτικωι και ξενωι πυρι, μηδ' εις στηλην
αλος παγωμεν, εκ της επι το χειρον επιστροφης, οπερ εργαζεται μελλησις. Ἐπι δε πι
κριδων, δια το πικρον του κατα Θεον βιου, και προσαντες, τοις αρχομενοις μαλιστα,
και ηδονων υψηλοτερον. Ει γαρ και χρηστος ο νεος ζυγος, και το φορτιον ελαφρον,
ωσπερ ακουεις· αλλα δια την ελπι δα τουτο και την αντιδοσιν, πολλωι της ενταυθα
κακοπαθειας ουσαν δαψιλεστεραν· επει αλλως γε, τις ουκ αν ειποι, πολυ των
νομικων διαταξεων το Ευαγγελιον εργωδεστερον ειναι και μοχθηροτερον; Του γαρ
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νομον τα τελη των αμαρτηματων κωλυοντος, ημεις και τας αιτιας, ως πραξεις
σχεδον, εγκαλουμεθα. Ου μοιχευσεις, φησιν ο νομος· συ δε, ουδε επιθυμησεις, εκ
περιεργου θεας και φιλοπονου φλεγων το παθος. Ου φονευσεις, εκεινος· συ δε, ουδε
αντιπληξεις, αλλα και σεαυτον εμπαρεξεις τωι παιοντι. Ὅσον ταυτα εκεινων
φιλοσοφωτερα! Ουκ επιορκησεις, εκεινος· συ δε, ουδε ομηι την αρχην, ου μικρον, ου
μειζον, ως του ορκου την επιορκιαν τικτοντος. Ου συναψεις οικιαν προς οι κιαν,
εκεινος, και αγρον προς αγρον, καταδυναστευων του πενητος· συ δε, αποθησηι και τα
δικαιως κτηθεντα προθυμως, και γυμνωθησηι τοις πενησιν, ινα κουφως τον σταυρον
αιρηις, και πλουτησηις τα μη ορωμενα.
ΙΗʹ. Ὀσφυς δε, τοις μεν αλογοις, ανετος εστω και αδετος· ουδε γαρ λογον
εχουσι, τον κρατουντα των ηδονων· ουπω λεγω, οτι κακεινα ορον οιδε της φυσικης
κινησεως· σοι και αναστελλεσθω ζωνηι και σω φροσυνηι το επιθυμητικον και
χρεμετιστικον (ως η θεια φησι Γραφη, το του παθους αισχρον διασυρουσα), ινα
καθαρως εσθιηις το Πασχα, νεκρωσας τα μελη τα επι της γης, και την Ἰωαννου ζωνην
μιμουμενος, του ερημικου, και προδρομου, και με γαλου της αληθειας κηρυκος. Οιδα
και ζωνην αλλην, την στρατιωτικην λεγω και ανδρικην, καθ' ην Ευζω νοι Συριας
και Μονοζωνοι τινες ονομαζονται· καθ' ην και τωι Ἰωβ χρηματιζων φησιν ο Θεος·
Μη, αλλα ζωσαι ωσπερ ανηρ την οσφυν σου, και δος αποκρι σιν ανδρικην· ην και ο
θειος ∆αβιδ περιεζωσθαι δυναμιν εκ Θεου μεγαλαυχει, και τον Θεον αυτον 36.649
εισαγει ενδεδυμενον δυναμιν και περιεζωσμενον, δηλαδη κατα των ασεβων· ει μη
τωι φιλον, το περιον της δυναμεως, και οιον ανεσταλμενον, ουτω παραδη λουσθαι,
καθο και φως αναβαλλεται, ως ιματιον. Το γαρ ασχετον αυτου της δυναμεως και του
φωτος τις υποστησεται; Ζητω, τι κοινον οσφυι και αληθειαι; τι δαι τωι αγιωι Παυλωι
νοειται το φασκειν· Στητε ουν περιεζωσμενοι την οσφυν υμων εν αληθειαι; Μηποτε
ως του θεωρητικου το επιθυμητικον περι σφιγγοντος, και ουκ εωντος αλλαχου
φερεσθαι; Ου γαρ εθελει το περι τι διακειμενον ερωτικως, προς τας αλλας ηδονας
την αυτην εχειν δυναμιν.
ΙΘʹ. Τα δε υποδηματα, ο μεν της αγιας γης και θεοστιβους ψαυειν μελλων,
υπολυεσθω, καθα και Μωυσης εκεινος επι του ορους, ινα μηδεν νεκρον φερηι, μηδε
μεσον Θεου και ανθρωπων. Ὡς δε και ει τις μαθητης επι το Ευαγγελιον πεμπεται,
φιλοσοφως και απεριττως· ον δει προς τωι αχαλκωι, και αραβδωι, και μονοχιτωνι, ετι
και γυμνοπο δειν, ινα φανωσιν οι ποδες ωραιοι των ευαγγελιζομενων ειρηνην, και
αλλο παν αγαθον. Ὁ δε φευγων Αιγυπτον τε και τα Αιγυπτια, υποδεδεσθω, της τε
αλλης ασφαλειας ενεκα και της προς τους σκορπιους και τους οφεις, ους και
πολλους Αιγυπτος τρεφει, ωστε μη βλαπτεσθαι παρα των τηρουντων την πτερ ναν,
ους πατειν εκελευσθημεν. Περι δε της βακτη ριας ουτως εχω, και του περι ταυτην
αινιγμα τος. Την μεν υπερειστικην οιδα, την δε ποιμαντικην τε και διδασκαλικην,
και τα λογικα προβατα επιστρεφουσαν. Ἀλλα σοι νυν την υπερειδουσαν ο νομος δια
κελευεται, μηπου τον λογισμον οκλασηις, αιμα Θεου, και παθος ακουων, και
θανατον, μηπου περιενεχθηις αθεως, ως Θεου συνηγορος· αλλ' ανεπαισχυντως και
ανενδοιαστως, φαγε το σωμα, πιε το αιμα, ει της ζωης επιθυμητικως εχεις, μητε τοις
περι σαρκος απιστων λογοις, μητε τοις περι το παθος βλαπτομενος. Ἐρηρεισμενος
ιστατο, παγιος, βεβηκως, εν μηδενι σαλευομενος υπο των αντικειμενων, μηδε
πιθανοτητος λογοις παρασυρομενος. Ἐπι το υψος σεαυτου στηθι, εν ταις αυλαις
Ἱερουσα λημ στησον τους ποδας, επι της πετρας ερει σον, ινα μη σαλευηται σου τα
κατα Θεον διαβηματα.
Κʹ. Τι φηις; Ουτω ταυτα εδοξεν, Αιγυπτον εξελθειν, την σιδηραν καμινον,
καταλιπειν σε την εκεισε πολυθεΐαν, και υπο Μωυσεως αχθηναι, και της 36.652
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινου νομοθεσιας και στρατηγιας; Εισηγουμαι τι και των ουκ εμων, μαλλον δε και
λιαν εμων, αν πνευματικως θεωρηις. Χρησαι παρ' Αιγυπτιων σκευη χρυσα και
αργυρα· μετα τουτων οδευσον· εκ των αλλοτριων εφοδιασθητι, μαλλον δε των σων·
χρεωστειται σοι μισθος της δουλειας και της πλινθειας· σοφισαι τι και συ περι την
απαιτησιν· καλως απο στερησον. Ἔστω, τεταλαιπωρηκας ενταυθα, τωι πηλωι
μαχομενος, τωι μοχθηρωι τουτωι και ρυπαρωι σω ματι, και πολεις οικοδομων
αλλοτριας και σφαλερας, ων απολειται το μνημοσυνον μετ' ηχου. Τι δαι; προικα
εξερχηι και αμισθι; Τι δαι; καταλειψεις Αιγυπτιοις και ταις αντικειμεναις δυναμεσιν,
α κα κως εκτησαντο, και χειρον δαπανησουσιν; Ουκ εστιν εκεινων· εσυλησαν,
ηρπασαν του ειποντος· Ἐμον εστι το αργυριον, και εμον εστι το χρυσιον, και δωσω
αυτο ωι βουλομαι. Χθες ην εκεινων· συν εχωρειτο γαρ. Σημερον σοι προσαγει και
διδωσιν ο ∆εσποτης, καλως χρησομενωι και σωτηριως. Κτη σωμεθα ημιν αυτοις
φιλους εκ του μαμμωνα της αδι κιας, ιν' οταν εκλιπωμεν, αντιλαβωμεν εν καιρωι
κρισεως.
ΚΑʹ. Ει μεν τις ει Ῥαχηλ, η Λεια, ψυχη πατριαρ χικη και μεγαλη, και τα
ειδωλα κλεψον, απερ αν ευρηις, του σου πατρος, ουχ ινα φυλαξηις, αλλ' ιν' αφανισηις·
ει δε Ἰσραηλιτης σοφος, προς την γην της επαγγελιας μετενεγκε· και περι τουτων ο
διω κτης αλγησατω, και γνωτω κατασοφισθεις, οτι μα την ετυραννει και
κατεδουλουτο τους κρειττονας. Ἂν ουτω ποιηις, και ουτως εξελθηις Αιγυπτον, ευ
οιδα, στυλωι πυρος και νεφελης οδηγηθησηι νυκτος και ημερας, ερημος
ημερωθησεται, θαλασσα σοι τμηθησεται, Φαραω βαπτισθησεται, αρτος ομβρησει,
πετρα πηγασει, Ἀμαληκ καταπολεμηθησεται· ουχ οπλοις μονον, αλλα και πολεμιαις
χερσι δικαιων, ευχην ομου τυπουσαις, και σταυρου τροπαιον το αηττητον· ποταμος
ανακοπησεται, ηλιος στησεται σεληνη σχεθησεται, τειχη κατενεχθησεται, και διχα
μηχανηματων, σφηκιαι προδραμουνται, οδοποιουσαι τωι Ἰσραηλ, και τους
αλλοφυλους ανειργουσαι· ταλλα τε οσα επι τουτοις και συν τουτοις ιστορηται, ινα
μη μακρον αποτεινω λογον, παρα Θεου σοι δοθη σεται. Τοιαυτην εορτην εορταζεις
σημερον· τοιου τον εστιαι το επι σοι του γεννηθεντος γενεθλιον, και του παθοντος
επιταφιον· τοιουτον σοι το του Πασχα μυστηριον. Ταυτα ο νομος υπεγραψε· ταυτα
Χριστος ετελειωσεν, ο του γραμματος καταλυτης, ο τελειωτης του Πνευματος, ος οις
επαθε, το πασχειν διδασκων, οις εδοξασθη, το συνδοξασθηναι χαριζεται. 36.653
ΚΒʹ. Ἔστι τοινυν εξετασαι πραγμα και δογμα, τοις μεν πολλοις
παρορωμενον, εμοι δε, και λιαν εξεταζομενον. Τινι γαρ το υπερ ημων αιμα, και περι
τινος εχεθη, το μεγα και περιβοητον του Θεου, και αρχιερεως, και θυματος;
Κατειχομεθα μεν γαρ υπο του πονηρου, πεπραμενοι υπο την αμαρτιαν, και
αντιλαβοντες της κακιας την ηδονην. Ει δε το λυτρον ουκ αλλου τινος, η του
κατεχοντος γινεται, ζητω τινι τουτο εισηνεχθη, και δι' ηντινα την αιτιαν; Ει μεν τωι
πονηρωι, φευ της υβρεως· ει μη παρα του Θεου μονον, αλλα και τον Θεον αυτον λυ
τρον ο ληιστης λαμβανει, και μισθον ουτως υπερ φυη της εαυτου τυραννιδος, δι' ον
και ημων φειδεσθαι δικαιον ην· ει δε τωι Πατρι, πρωτον μεν πως; Ουχ υπ' εκεινου
γαρ εκρατουμεθα. ∆ευτερον δε, τις ο λογος, Μονογενους αιμα τερπειν Πατερα, ος
ουδε τον Ἰσαακ εδεξατο παρα του πατρος προσ φερομενον, αλλ' αντηλλαξατο την
θυσιαν, κριον αντι δους του λογικου θυματος; Ἢ δηλον, οτι λαμβανει μεν ο Πατηρ,
ουκ αιτησας, ουδε δεηθεις, αλλα δια την οικονομιαν, και το χρηναι αγιασθηναι τωι
ανθρωπινωι του Θεου τον ανθρωπον· ιν' αυτος ημας εξεληται, του τυραννου βιαι
κρατησας, και προς εαυτον επαναγαγηι δια του Υιου μεσιτευσαν τος, και εις τιμην
του Πατρος τουτο οικονομησαν τος, ωι τα παντα παραχωρων φαινεται. Τα μεν δη
Χριστου τοιαυτα, και τα πλειω σιγηι σεβεσθω. Ὁ δε χαλκους οφις κρεματοι μεν κατα
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των δα κνοντων οφεων, ουχ ως τυπος δε του υπερ ημων παθοντος, αλλ' ως
αντιτυπος· και σωζει τους εις αυτον ορωντας, ουχ οτι ζηι πιστευομενος, αλλ' οτι
νενεκρωται, και συννεκροι τας υπ' αυτον δυνα μεις, καταλυθεις, ωσπερ ην αξιος. Και
τις ο πρε πων αυτωι παρ' ημων επιταφιος; Που σου, θα νατε, το κεντρον; Που σου,
ᾅδη, το νικος; Τωι σταυρωι βεβλησαι, τωι ζωοποιωι τεθανατωσαι. Ἄ πνους, νεκρος,
ακινητος, ανενεργητος, και, ει το σχημα σωζεις οφεως, εν υψει στηλιτευομενος.
ΚΓʹ. Μεταληψομεθα δε του Πασχα, νυν μεν 36.656 τυπικως ετι, και ει του
παλαιου γυμνοτερον (το γαρ νομικον Πασχα, τολμω και λεγω, τυπου τυπος ην
αμυδροτερος)· μικρον δε υστερον, τελεωτερον και καθαρωτερον, ηνικα αν αυτο πινηι
καινον μεθ' ημων ο Λογος εν τηι βασιλειαι του Πατρος, αποκα λυπτων και διδασκων,
α νυν μετριως παρεδειξε. Καινον γαρ εστιν αει το νυν γνωριζομενον. Τις δε η ποσις
και η απολαυσις, ημων μεν το μαθειν, εκεινου δε το διδαξαι, και κοινωσασθαι τοις
εαυτου μαθηταις τον λογον. Τροφη γαρ εστιν η διδαξις, και του τρεφοντος. Ἀλλα
δευρο, και ημεις του νομου μεταλαβωμεν ευαγγελικως, αλλα μη γραπτως· τελειως,
αλλα μη ατελως· αιδιως, αλλα μη προσκαιρως, Ποιησωμεθα κεφαλην, μη την κατω
Ἱερουσαλημ, αλλα την ανω μητροπολιν· μη την υπο στρατοπεδων νυν πατουμενην,
αλλα την υπ' αγγελων δοξαζομενην. Θυσωμεν, μη μοσχους νεους, μηδε αμνους
κερατα εκ φεροντας και οπλας, παρ' οις πολυ το νεκρον και αναισθητον· αλλα
θυσωμεν τωι Θεωι θυσιαν αινεσεως, επι το ανω θυσιαστηριον, μετα της ανω
χοροστασιας. ∆ιασχωμεν το πρωτον καταπετασμα, τωι δευτερωι προσελθωμεν, εις τα
Ἅγια των αγιων παρακυψωμεν. Ειπω το μειζον, ημας αυτους θυσωμεν τωι Θεωι·
μαλλον δε, θυωμεν καθ' εκαστην ημεραν και πασαν κινησιν. Παντα υπερ του Λογου
δεχωμε θα, παθεσι το παθος μιμωμεθα, αιματι το αιμα σε μνυνωμεν, επι τον σταυρον
ανιωμεν προθυμοι. Γλυ κεις οι ηλοι, και ει λιαν οδυνηροι. Το γαρ μετα Χριστου
πασχειν, και υπερ Χριστου, του μετ' αλλων τρυφαιν αιρετωτερον.
Κ∆ʹ. Ἂν Σιμων ης Κυρηναιος, τον σταυρον αρον, και ακολουθησον. Ἂν
συσταυρωθηις ως ληιστης, ως ευγνωμων τον Θεον γνωρισον· ει κακεινος μετα
ανομων ελογισθη δια σε και την σην αμαρτιαν, συ γενου δι' εκεινον εννομος.
Προσκυνησον τον δια σε κρεμασθεντα, και κρεμαμενος· κερδανον τι και παρα της
κακιας· ωμνησαι τωι θανατωι την σωτη ριαν· εις τον παραδεισον εισελθε μετα Ἰησου,
ωστε μαθειν ων εκπεπτωκας· Τα εκει καλλη θεωρησον· τον γογγυστην αφες
αποθανειν εξω, μετα της βλασφημιας. Καν Ἰωσηφ ηις ο απο Ἀριμαθαιας, αιτησαι το
σωμα παρα του σταυρουντος· σον γενεσθω το του κοσμου καθαρσιον. Καν
Νικοδημος ηις, ο νυ κτερινος θεοσεβης, μυροις αυτον ενταφιασον. Καν Μαρια τις ηις,
καν η αλλη Μαρια, καν Σαλωμη, καν Ἰωαννα, δακρυσον ορθρια. Ἴδε πρωτη τον
λιθον ηρμενον, τυχον δε και τους αγγελους, και Ἰησουν αυτον. Φθεγξαι τι· φωνης
ακουσον. Ἂν ακου 36.657 σηις. Μη μου απτου, ποῤρω στηθι, σεβασθητι τον Λογον,
αλλα μη λυπηθηις. Οιδε γαρ οις οφθηι πρωτον. Ἐγκαινισον την αναστασιν· τηι Ευαι
βοηθησον, τηι πρωτηι πεσουσηι, τηι πρωτηι Τριστον ασπασασθαι, και γνωρισαι τοις
μαθηταις. Γενου Πετρος, η Ἰωαννης· επι τον ταφον επειχθητι, αντιτρεχων,
συντρεχων, την καλην αμιλλαν αμιλλωμενος. Καν προληφθηις τωι ταχει, τηι σπουδηι
νικησον μη παρακυψας εις το μνημειον, αλλ' ενδον γενομενος. Καν ως Θωμας
απολειφθηις, των μαθητων συνηγμενων, οις Χριστος εμφανιζεται, οταν ιδηις, μη
απιστησηις· καν απιστησηις, τοις λεγουσι πιστευσον· ει δε μηδε τουτοις, τοις τυποις
των ηλων πιστωθητι. Ἂν εις ᾅδου κατιηι, συγκατελθε. Γνωθι και τα εκεισε του
Χριστου μυστηρια, τις η οικονομια της δι πλης καταβασεως, τις ο λογος· απλως
σωζει παντας επιφανεις, η κακει τους πιστευοντας.
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΚΕʹ. Καν εις ουρανους ανιηι, συνανελθε· γενου μετα των παραπεμποντων
αγγελων, η των δεχομενων. Ἀρθηναι ταις πυλαις διακελευσαι, υψηλοτε ραις
γενεσθαι, ιν' εκ του παθειν υψηλοτερον δεξωνται. Ἀποκριναι τοις απορουσι δια το
σωμα, και τα του Παθους συμβολα, οις μη κατελθων συν ανερχεται, και δια τουτο
πυνθανομενοις· Τις εστιν ουτος ο βασιλευς της δοξης; οτι Κυριος κραταιος και
δυνατος εν πασι τε οις αει πεποιηκε, και ποιει, και τωι νυν πολεμωι και τροπαιωι περι
της ανθρωποτητος· και δος τωι διπλωι της ερωτησεως διπλην την αποκρισιν. Καν
θαυμαζωσι, λεγοντες, κατα την Ἡσαΐου δραματουργιαν· Τις ουτος ο παραγενομενος
εξ Ἐδωμ, και των γηινων; η, Πως ερυθρα τα ιματια του αναιμου και ασωματου, ως
ληνοβατου, και πληρη ληνον πατησαντος; προβαλου το ωραιον της στολης του
πεπονθοτος σωματος, τωι Παθει καλλωπισθεντος, και τηι Θεοτητι λαμπρυνθεντος, ης
ουδεν ερασιμιωτερον, ουδε ωραιοτερον.
Κςʹ. Προς ταυτα τι φασιν ημιν οι συκοφανται, οι πικροι της Θεοτητος
λογισται, οι κατηγοροι των επαινουμενων, οι σκοτεινοι περι το φως, οι περι την
σοφιαν απαιδευτοι, υπερ ων Χριστος δωρεαν απεθανε, τα αχαριστα κτισματα, τα του
πονηρου πλασματα; Τουτο εγκαλεις Θεωι την ευεργεσιαν; δια τουτο μικρος, οτι δια σε
ταπεινος; οτι επι το πλανωμενον ηλθεν ο Ποιμην ο καλος, ο τιθεις την ψυχην υπερ
των προβατων, επι τα ορη και τους βουνους, εφ' ων 36.660 εθυσιαζες, και
πλανωμενον ευρε, και ευρων επι των ωμων ανελαβεν, εφ' ων και το ξυλον, και
λαβων επανηγαγεν επι την ανω ζωην, και αναγαγων τοις μενουσι συνηριθμησεν;
οτι λυχνον ηψε, την εαυτου σαρκα, και την οικιαν εσαρωσε, της αμαρτιας τον
κοσμον αποκαθαιρων, και την δραχμην εζητησε, την βασιλικην εικονα
συγκεχωσμενην τοις παθεσι, και συγκαλει τας φιλας αυτωι δυναμεις επι τηι της
δραχμης ευρεσει, και κοινωνους ποιειται της ευφροσυνης, ας και της οικονομιας
μυστιδας πεποιητο, οτι τωι προδρομωι λυχνωι το φως ακολουθει το υπερλαμπρον, και
τηι φωνηι ο Λογος, και τωι νυμφαγωγωι ο νυμφιος, κατασκευαζοντι Κυριωι λαον
περιουσιον, και προκαθαιροντι επι το Πνευμα δια του υδατος; Ταυτα εγκαλεις τωι
Θεωι; δια ταυτα υπολαμβανεις χειρονα, οτι λεντιωι διαζωννυται, και νιπτει τους
ποδας των μαθητων, και δεικνυσιν αριστην οδον υψωσεως, την ταπεινωσιν; οτι δια
την συγκυπτουσαν χαμαι ψυχην ταπεινουται, ινα και συνυψωσηι το κατω νευον υπο
της αμαρτιας; Ἐκεινο δε πως ου κατηγορεις, οτι και μετα τελωνων εσθιει, και παρα
τελωναις, και μαθητευει τελωνας, ινα και αυτος τι κερδανηι; Τι τουτο; Την των
αμαρτωλων σωτηριαν. Ει μη και τον ιατρον αιτιωιτο τις, οτι συγκυπτει επι τα παθη,
και δυσωδιας ανεχεται, ινα δωι την υγιειαν τοις καμνουσι· και τον επικλινομενον
βοθρωι δια φιλανθρωπιαν, ινα το εμπεπτωκος κτηνος κατα τον νομον ανασωσηται.
ΚΖʹ. Ἀπεσταλη μεν, αλλ' ως ανθρωπος· διπλους γαρ ην· επει και εκοπιασε, και
επεινησε, και εδιψησε, και ηγωνιασε, και εδακρυσε, νομωι φυσεως. Ει δε και ως Θεος,
τι τουτο; Την ευδοκιαν του Πατρος αποστολην ειναι νομισον, εφ' ον αναφερει τα
εαυτου, και ως αρχην τιμων αχρονον, και του μη δοκειν ειναι αντιθεος. Ἐπει και
παραδεδοσθαι λεγεται, αλλα και εαυτον παραδεδωκεναι γεγραπται· και εγηγερθαι
παρα του Πατρος και ανειληφθαι, αλλα και εαυτον ανεστακεναι, και ανεληλυθεναι
παλιν· εκεινα της ευδοκιας, ταυτα της εξουσιας. Συ δε τα μεν ελαττουντα λεγεις, τα
υψουντα δε παρατρεχεις· και οτι μεν επαθε, λογιζηι· οτι δε εκων, ου προστιθης. Οια
πασχει και νυν ο Λογος! Ὑπο μεν των ως Θεος τιμαται και συναλειφεται· υπο δε των
ως σαρξ ατιμαζεται και χωριζεται. Τισιν οργισθη πλεον; 36.661 μαλλον δε, τισιν αφηι,
τοις συναιρουσι κακως, η τοις τεμνουσι; Και γαρ κακεινους διαιρειν εδει, και
τουτους συναπτειν· τους μεν τωι αριθμωι, τους δε τηι Θεοτητι. Προσκοπτεις τηι σαρκι;
τουτο και Ἰουδαιοι. Ἢ και Σαμαρειτην αποκαλεις (και το εξης σιωπησομαι); απιστεις
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηι Θεοτητι; τουτο ουδε οι δαιμονες. Ὦ και δαιμονων απιστοτερε συ, και Ἰουδαιων
αγνωμονεστερε! Ἐκεινοι την του Υιου προσηγοριαν ομοτιμιας φωνην ενομισαν·
ουτοι τον ελαυνοντα Θεον ᾔδεσαν· επειθοντο γαρ εξ ων επασχον. Συ δε, ουδε την
ισοτητα δεχηι, ουδε ομολογεις την Θεοτητα. Κρειττον ην σοι περιτετμησθαι και
δαιμοναιν, ιν' ειπω τι και γελοιως, η εν ακροβυστιαι και υγιειαι διακεισθαι πονηρως
και αθεως. Ἀλλ' ο μεν προς εκεινους πολεμος η καταλυεσθω, οψε γουν
σωφρονησαντας ειπερ εθελοιεν, η αναβεβλησθω, μη βουλομενων, αλλ' εχοντων ως
εχουσιν. Παντως δε ουδεν δεισομεν, υπερ της Τριαδος, μετα της Τριαδος
αγωνιζομενοι.
ΚΗʹ. Νυν δε αναγκαιον ημιν ουτω κεφαλαιωσαι τον λογον· Γεγοναμεν, ιν' ευ
παθωμεν· ευ πεπονθαμεν, επειδη γεγοναμεν. Τον παραδεισον επιστευθημεν, ινα
τρυφησωμεν. Ἐντολην ελαβομεν, ιν' ευδοκιμησωμεν ταυτην φυλαξαντες· ουκ
αγνοουντος του Θεου το εσομενον, αλλα νομοθετουντος το αυτεξουσιον.
Ἠπατηθημεν, επειδη εφθονηθημεν· εκπεπτωκαμεν, επειδη παρεβημεν·
ενηστευσαμεν, επειδη μη ενηστευσαμεν, του ξυλου της γνωσεως υποκρατηθεντες.
Ἀρχαια γαρ ην η εντολη, και ημιν ομοχρονος ψυχης τις ουσα παιδαγωγια, και
τρυφης σωφρονισμα· ην επεταχθημεν εικοτως, ιν' ο μη φυλαξαντες αποβεβληκαμεν,
φυλαξαντες απολαβωμεν. Ἐδεηθημεν Θεου σαρκουμενου και νεκρουμενου, ινα
ζησωμεν·
συνενεκρωθημεν,
ινα
καθαρωμεν·
συνανεστημεν,
επειδη
συνενεκρωθημεν· συνεδοξασθημεν, επειδη συνανεστημεν.
ΚΘʹ. Πολλα μεν δη του τοτε καιρου τα θαυματα· Θεος σταυρουμενος, ηλιος
σκοτιζομενος, και παλιν αναφλεγομενος (εδει γαρ τωι Κτιστηι συμπαθειν και τα
κτισματα)· καταπετασμα σχιζομενον, αιμα και υδωρ της πλευρας χεομενον· το μεν,
ως ανθρωπου, το δε, ως υπερ ανθρωπον· γη σειομενη, πετραι υπερ της πετρας
ρηγνυμεναι, νεκροι ανισταμενοι εις πιστιν της τελευταιας και κοινης αναστασεως·
τα επι 36.664 τωι ταφωι σημεια, τα μετα τον ταφον, α τις αν αξιως υμνησειεν; Ουδεν
δε οιον το θαυμα της εμης σωτηριας· ρανιδες αιματος ολιγαι κοσμον ολον
αναπλαττουσαι, και γινονται καθαπερ οπος γαλακτι πασιν ανθρωποις, εις εν ημας
συνδεουσαι και συναγουσαι.
Λʹ. Ἀλλ', ω Πασχα, το μεγα και ιερον, και παντος του κοσμου καθαρσιον! ως
γαρ εμψυχωι σοι διαλεξομαι. Ὦ Λογε Θεου, και φως, και ζωη, και σοφια, και δυναμις!
χαιρω γαρ πασι σου τοις ονομασιν. Ὦ νου του μεγαλου γεννημα, και ορμημα, και
εκσφραγισμα! ω Λογε νοουμενε, και ανθρωπε θεωρουμενε, ος παντα φερεις
αναδησαμενος τωι ρηματι της δυναμεως σου! νυν μεν εχοις τον λογον τουτον, ουκ
απαρχην, αλλα συμπληρωσιν ισως της ημετερας καρποφοριας, χαριστηριον τον
αυτον και ικεσιον μηδεν κακοπαθειν ημας εξω των αναγκαιων και ιερων, οις
συνεζησαμεν· και στησαις τωι σωματι την καθ' ημων τυραννιδα (οραις οσην, Κυριε,
και ως καμπτουσαν), η την σην ψηφον, ει παρα σου καθαιροιμεθα. Ει δε
καταλυσαιμεν αξιως του ποθου, και δεχθειημεν ταις ουρανιαις σκηναις, ταχα σοι και
αυτοθι θυσομεν δεκτα επι το αγιον σου θυσιαστηριον, ω Πατερ, και Λογε, και Πνευμα
το αγιον· οτι σοι πρεπει πασα δοξα, τιμη, και κρατος, εις τους αιωνας των αιωνων.
Ἀμην.

 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


