Epitaphius in Joannem Ducam
Του Ἀκροπολιτου κυρου Γεωργιου επιταφιος τωι αοιδιμωι βασιλει κυρωι
Ἰωαννηι τωι ∆ουκαι.
1 Ἰου ιου και ο μεγας τεθνηκε βασιλευς, ιου ιου ο περι πυστος Ἰωαννης και
κρατιστος, το φοβερον και φρικαλεον τοις εχθροις ονομα, χαριεν δε ημιν και
ποθουμενον. ιου ιου το των Ῥωμαιων εχυρωτατον καταβεβληται πυργωμα, το
Σεμιραμειων τειχων ερυμνοτερον, εν ωι τα παντα περι φραγνυντο και τοις εναντιοις
διετηρουντο ανεπιβουλευτα. ο κοσμικος στυλος σεσαλευται και κατηρρακται, ος εις
υψος αιθεριον την των Ῥωμαιων ανηγεν αρχην και περιφανεστεραν πασιν ετιθετο.
το κεντρον του των Αυσονων κυκλωματος εξηφανισται, εξ ου γραμμαι προς
ξυνοχην απεπεμποντο, τα μεν της σωστικης περιφανειας περικρατουσαι τε και
ξυναγουσαι, μακραν δε βαλλουσαι τα των εχθρων κεντρια τα καθ' ημων
επαλλομενα. ο κλεινος και λαμπρος απε σβεσται ηλιος, δι' ου προσκομματος λιθους
ημεις εφυγγανομεν, δι' ου φαυσις ηδεια ημιν, δι' ον και ως εν ημεραι ευσχη μονως
την βαδισιν εποιουμεθα, εξ ουπερ ακτινες απερρεον χαριτοβλυτοι, πασαν Ῥωμαιων
χθονα περιαυγαζουσαι, υφ' ων και κατετεφρουντο τα των εναντιων φρονηματα, ον
ου σεληνης υποτρεχειν σωμα, το αυτο μικρον κολουειν ηδυνατο, αλλοθροων
αναιδων κεναυχηματα, ουδε νεφους αχλυς υπε σκοτιζεν, αντιμαχων δολερων
διαβουλια.
2 Ἰου ιου, ανακτεον γαρ μοι τον λογον εις το θρηνυδημα. φευ τοσουτου
παθους, ιαται της τοιαυτης ημιν συμφορας. πεπτωκε δενδρον το υψιτενες και
πλατυκομον, εν ωι τα των ολων εψυχαγωγουντο περισκεπομενα, ουχ ηλιακαις
ειληθερουμενα καυσεσιν ουδε ταις εκ χιονων πηγυλισιν αποψυχομενα. αρ' αγε, ω
παροντες Ῥωμαιοι, αληθως αυτοι τωι βιωι περιεσμεν του βασιλεως εξ ημων
αποπταντος, ος ψυχης λογον η ζωης τοπον εν ημιν απεξεφερεν; η ζην μεν δοκουμεν,
τηι δ' αληθειαι τεθνηκα μεν; εστι γαρ και θανατος εν ανθρωποις μηπω φαινομενος,
οντως δε ων και τοις εξεταζουσι γινωσκομενος, αυτομιαι δε μυθου και λιθον εξ
ανθρωπων ποιει και δακρυειν τουτον ου κατοκνειν αποφαινεσθαι. λιθοι μεν γαρ
οντως ανθρωπου φυσιν παθος επεισφρησαν βαρυ και αναισθητον εν τοις αλλοις
εργαζεται μονου του αλγους εχομενον και διηνεκως δακρυειν βουλομενον.
3 Ἆρ' ουν, ω Ῥωμαιοι, ο κρατιστος εκεινος και των πωποτε βασιλεων
μεγαλουργοτατος ως εις των ανθρωπων και αυτος την γην υποδεδυκε και ψυχραν
περιβεβληται πλακα, λιθων λαμπροτατων και μαργαρων ταυτην ανταλλαξαμενος; ο
πολυς την ισχυν, ο την συνεσιν απαραμιλλος, ο πολλαις μαχαις εξετασθεις και
πλειστας νικας αναδησαμενος, ου τα τροπαια υπερ ψαμμον θαλασσης και αστρων
πληθος μη αριθμουμενον, τα μεν κατα χερσον, τα δε κατα θαλατταν, ον ο
φριμακτιας ετρεσεν Ἰταλος, ον ο μαχιμος πεφρικε Περσης, ον εδεδοικει Παιων
αιμοχαρης και Μυσος και ∆αλματης υπεπτηξαν, ου το δορυ και ες Γαδειρων ορους
πεφοβηνται, ου την σπαθην και οι κατα παντων αριστευοντες ετετρεμαινον; αρ' ουν
ουτως εκεινος συν τοις λοιποις Χαρωνος γεγενηται παραναλωμα και ξιφους εργον
θανατηρου; και κατεκαυχησατο και αυτου το του Πλου τωνος βελεμνον; τις μοι δοιη
φωνην Στεντορειον, τις πλα τυνει μου το στομα και ευρυχανδεστερον θησειεν, ως αν
φωνην απερευξωμαι του παθους αξιαν και παραμετρουμενην τωι μεγεθει του
δυσπραγηματος; τις μοι δανεισοι γλωτταν Ὁμηρειον η μουσαν την Ἡροδοτειον, ως
αν του μεν αυτοκρατορος μικρον εγγισω τωι λογωι τοις αριστευμασι, τωι δε παθει
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παρισωσω τον εκ των λογων ολοφυρμον; αλλα ταυτα μεν μη και αδυνατα αν ειη μη
μονον ημιν τοις ουτω χαμαιζηλοις περι τους λογους αλλα και τοις αγαν υψηλοις την
διανοιαν· αλλα τις αν μοι χρησαιτο καθ' Ἱερεμιαν θαλασσας δακρυων και
στεναγματων ηχον βαρυβρομον, ως αν θρηνησαιμι προσηκοντως τον αυτοκρατορα;
4 Ἔδει μεν ουν ημας, ω σεμνη γερουσια, και παντας Ῥωμαιους μη
ολοφυρμοις μονον τεθνηκοτα δεξιουσθαι τον βασιλεα μηδε μονον σπεισασθαι
στεναγμους η δρυψασθαι παρειας η καταξαναι τριχας η μεγα κωκυσαι και δακρυο
φυρτον η μελανειμονησαι παθους εικονα και συμβολον· ουχ ουτως ουν εδει μονον
εκεινωι την οσιαν χαρισασθαι, αλλ' ειπερ ην οσιον και τας ψυχας απιοντι
συναπερευξασθαι και νεκρους συν αυτωι φανηναι τους παλαι ψυχωθεντας και
ζωωθεντας γε δι' αυτου. ετεθνηκει μεν γαρ ως αληθως προ μακρου τα Ῥωμαιων
πραγματα και νενεκρωται, αληθως Ἰταλικηι τηι νοσωι κατασχεθεντα, εξ ου την
βασιλιδα των πολεων, η κεφαλης λογον επειχε πασηι τηι Ῥωμαιων αρχηι, εξ εφοδου
παρεισπεσοντες τηι δυναστειαι τουτων συμπαρεστη σαντο. ως ουν ηνδραποδισαντο
την βασιλισσαν και την κυριαν ηχμαλωτευσαντο, εντευθεν απαν απραγμονως θερα
πευτικον υπηγαγοντο. αυτη μεν ουν η κοινη Ῥωμαιοις γεγενηται συμφορα τοις
απειροις κριμασι του θεου, εις α μηδε Παυλος παρακυπτειν δεδυνηται, ο εις τριτον
αρθεις ουρανον κακειθεν απαχθεις εις παραδεισον. εγενετο γουν εξαπινα η θειοτερα
Ἱερουσαλημ εις ερημωσιν, και το του προφητου φαναι ως οπωροφυλακιον εν
σικυηλατωι και ως αποβεβληκυια τα φυλλα ταυτης τερεβινθος. αλλ' ηγειρεν ο θεος
τον μεγαν εκεινον βασιλεα, Θεοδωρον λεγω τον Λασκαριν, ος της των Ῥωμαιων
νηος κλυδαζομενης συνεπελαβετο και επι των οιακων κεκαθικε και την ταυτης
κυβερνησιν υπο θεου και της αυτου δεξιωτατης φυσεως ανεδεξατο. πρωτος ουν
αυτος ταις των πολλων και μεγαλων αντεκατεστη*** πολλωι αντεμβολειν και τοις
απαρκτιαις και σκαφοδυταις καικιαις ανδρικως εμαχεσατο. ου πολυς ο χρονος,
κακεινος ουν παρειληπται προς του κρειττονος, την δε της ολκαδας ηγεμονιαν τωι
δεξιωι προς ταυτα και επιστημονι και ου πειραν ειληφεν εκ πολλων εγκεχειρικεν. ο
δε το σκαφος παραλαβων σμικροτατον πανυ και οσον ουχ απλως κοιλην νηα αλλ'
ουδε δρομωνα η λεμβος λογιζεσθαι τε και φαινεσθαι, τυννουτοι δε πλοιαριον και ον
ως αληθως και λεγομενον, εις τοσουτον ηγαγε μεγεθος υψωσεως τε και πλατυσμου,
ωστε ου τριακοντηρη η τεσσαρακοντηρη, τα περι θρυλλητα τοις παλαιοις η μαλλον
ειπειν αδυνατουντα προς συμπηξιν, αλλα χιλιοντηρη η μυριοντηρη ταυτην
κατασκευα σασθαι.
5 Ἀλλα τι αδολεσχω ταις μεταφοραις και τροπολογων βαρυνω τας ακοας,
εξον τρανως διασαφησαι τα πραγματα και υπ' οψιν αυτα παραστησασθαι; ο μεν δη
βασιλευς ουτος ο μεγας την ηγεμονιαν παρα του βασιλεως και κηδεστου
προσδεξαμενος, κληρον δικαιον και ανηκον αγκαλισαμενος σχοινισμα αλλ' ουχ
αρπαγμα συλησαμενος, ο πολλοις ετεροις επισυμβεβηκε, και ηγεμονιαν τοσαυτην
οσην ουδε εις αρχην αρκουσαν ειναι περιπυστον, μητοι γε βασιλειαν Ῥωμαιων την
περιωνυμον, η τωι πλατει και τωι μεγεθει κατα πολυ των αλλων διεφερε–μικροις γαρ
αυτη και ευπεριγραπτοις τοις οριοις περιεσφιγγετο και ασθενεστεροις
περιεκυκλουτο θριγγωμασι και τουτοις εις την ευαν μονον, επει τα πλειω ταυτης
εκαρπουτο ο Ἰταλος. τοιαυτην δε την ηγεμονιαν ουτος παρειληφως και
υπολογισαμενος καθ' αυτον, ως ου τρυφης υποθεσις γινεται το βασιλικον τοις ευ
φρονουσιν αξιωμα ουδε χλιδης λογος ουδε βλακειας παρανυξις, αλλ' αφορμη
αγωνων μακρων και περιφρονεστερων εργων αιτια, πολεμων τε και των
παρεπομενων τροπαιων, α θεος επι βραβευει τοις αοκνως μαχομενοις επι δικαιοις
τοις πραγμασι– τοιαυτα δη διανοηθεις και εις υψος αρας το φρονημα και εξογκωσας
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τον λογισμον ου μικρον τι και ταπεινον ουδ' αγεννες και των μη πανυ παραδοξων
εργαζεται, αλλα νεα νικον και γενναιον και τοις κατ' εκεινο καιρου μηδ' εις ψιλην
αναπολουμενον εννοιαν.
6 Των γαρ Ἰταλων αμαχων μεν οντων και φυσει, εξ ων δ' εις ημας
ειργασαντο πεφυσιωμενων μακρα και μαχι μωτερων γεγενημενων και τα πλειω μεν
της ευας ως εφημεν καρπουμενων–Σκαμανδρος γαρ αυτοις υπετατ τετο
συνυπεκυπτε τε και Ἀδραμυτιον, και Περγαμου μεχρις επηγνυντο οι σταθμοι, Πηγων
τε χωροι και Λεντια νων ετελουν υποφορα, εξω δε τουτων υπηρχεν ουδε Λουπα
διον, μικρον δε τις εντευθεν υπερβαλων και εις Νικομη δους ειδε και πασαν την
περιξ χωραν σφισι κατανεμομενην ως υποχειριον–ουτω γουν των ευων
διακειμενων, των δυτικων δε απαντων προς σφων αυτων και των Βουλγαρων και
των εξοιστρησαντων της δικαιας ζευγλης Ῥωμαιων και της δουλειας απερρηγμενων
εξηνδραποδισμενων και κατα δεδουλωμενων ως ισασιν απαντες–τοιουτων δη των
πραγματων οντων και ουτω δειλιαν εμπαρεχειν δεδυνημενων μη οτι γε τοις
πολλοστην εχουσιν οιαν εκεινος εδεξατο την αρχην, αλλα και τοις περιφανεσιν εν
τε πλουτωι και πολεσι και στρατευμασιν, ο δε ουκ επαθε τι ανθρωπινον, ου συν
εσταλη, ουκ επτηξεν, ουκ ετρεσε το θηριωδες του Ἰταλου και προς τας μαχας
οξυρροπον καθα γε καπρου προς ξιφος ενθορνυοντος, ουδε την κατασχουσαν εξ
αυτων δειλιαν Ῥωμαιους ως εμποδων υπετοπασεν, αλλα παντα περιφρονησας και
πασιν εαυτον αντιθεις και αντι παντων μονον εαυτον αντισταθμον τοις πραγμασιν
ηγησαμενος ασπαζεται την κατα των Ἰταλων μαχην και την ειρηνην ως μηδεν
ονουσαν εκπεμπεται· μετα γαρ του δικαιου κρειττων ειρηνης ο πολε μος. δεινον γαρ
ηγειτο και ψυχης αγεννους φρονημα το την πρυαν αρχην και τουτωι προσηκουσαν
εκπαλαι οφθαλ μοις οραν γεωργουμενην υπ' αλλοτριων και καρπουμενην, και ως
οικειον λογιζεσθαι κηπευμα.
7 Τουντευθεν συρρηγνυσι μαχην τοις Ἰταλοις, και υπερασ πιζει του δικαιου
θεος, και της ανδρειας εκεινου και γενναιοτητος αναδεικνυνται τα προοιμια·
εξηττηνται γαρ κατα κρατος οι Ἰταλοι και νικωνται νικην οιαν ιδων ο ηλιος γεγηθε.
βαβαι οιον το ηλιακον φως Ῥωμαιοι τοτε τεθεανται, οποιαν της ημερας την χαριν,
ουτω κατατροπωσαμενοι το αλλοφυλον και πασαν αυτων την αποσκευην
σκυλευσαμενοι αιχμαλωτους τε ξυμπαντας απαξαπλως αναγαγοντες και σχοινωι
δουλειας καταδεσμευσαντες λαφυρων τε απειρων εμπλησθεντες παντοδαπων και
παντοιας πλησθεντες της χαρμονης. ως γουν ταυτα ξυμβαιη, και ο υψαυχην κατε
πιπτε και ο τας οφρυς επαιρων υπεχαλατο του κεναυχηματος, και το φυσημα
κατεβεβλητο και το φρυαγμα χαυνον τε και αδρανες υπεφαινετο.
8 Ἐντευθεν τα εν ημιν ανεζωπυρειτο και εθερμαινετο, εκεινων
αποψυχομενων και νεκρουμενων, και ανηγετο κατα μικρον ου καταφρονητοις τοις
υψωμασιν. εξεληλατο γουν Ἰταλος των Ῥωμαικων χωριων και αστεων, καθ'
εκαστον τουτων μαχην υποστας κρατεραν, εν χειμωνων ακμαις, οποτε υει πολλα και
νιφετοις παλυνονται αρουραι, οποτε αγαν πηγνυται υδωρ και τωι αγαν του ψυχους
και γεωργος και ποιμην παντελως αργειν κατακεκρινται και ο μεν τοις οικημασι
περικεκλεισται, ο δε σπηλαιοις ενδιατετριφε μηδ' ατενισαι τωι αερι δυναμενος, και
εν μεσοις παλιν τοις θερεσιν, οποτε ανθρωπος πας παρα πηγαις εμφιλοχωρειν εθελει
και τοις εκ δενδρων σκιασμασι, τεχνητοις εκ ριπισ ματων αναψυχομενος πνευμασιν.
αλλ' ο ακαμας εκεινος και τα σωμα μεν αδαμαντινος και ανενδοτος προς τας του
αερος εναντιας ποιοτητας, ατρεστος δε την ψυχην προς τας των αντιπαλων κινησεις
και τα ορμηματα, ουδεν τι προς τουτων εμαλθακιζετο ουδε το συντονον υπενεδιδου
προς το πολυ του χρονου και το του μοχθου βαρυ. ουδε καιρος αυτωι την μαχην
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ωριζετο, παντα καιρον οιομενος επιτηδειον του οικειου λαχους προκινδυνευειν και
υπεραγωνιζεσθαι του τουτωι πεπιστευμενου συμφεροντως παρα του κρειττονος, αλλ'
ην αυτου το οπερ αν αλλος ωιηθη τελος αρχη, και οπερ ετερος εξειργασμενος αρκειν
αν ελογισατο, αυτος ως ει μηδεν γεγονεν υπελαμβανεν. ουκ εφθασε γαρ εν τηιδε τηι
μαχηι στησαι το τροπαιον, και μαχης ετερας και αγωνων αλλων εισηγετο προφασις·
και ηχει παραυτικα το ενυαλιον και οι θωρακες εστιλβον και τα δορατα εφρισσον
και αι ασπιδες προυβεβληντο και η της μαχης συρρηξις παρευθυς, προ μαχουντος
εκεινου και προκινδυνευοντος των πολλων. και γαρ τα των αλλων το δορυ τουτου
προυλαμβανε, και ο ιππος τους των ετερων υπερηλλετο τε και υπεριπτατο, και ο
πολεμιος ταις αυτου χερσιν ετιτρωσκετο, και παλιν νικη και παλιν μεγα το
τροπαιον.
9 Ουτως αυτου τα της μαχης αλληλουχουμενα και ουτως αυτου τα της νικης
περικροτουμενα. τι γουν θαυμαστον, ει τοσουτος ων την ανδρειαν, τοιουτος δε γε
την φρονησιν, κατ' αμφω δε τοις ξυμπασιν απαραμιλλος, ουτω δε καρτε ρικος προς
τα μαχιμα, ες τοσουτον πλατος τα των Ῥωμαιων εμεγεθυνεν ορια, ων οποσον το
μεγεθος και ηλικος ο δρομος αρον κυκλωι τους οφθαλμους και ιδε συμπας τε
Ῥωμαιος και ο επιχωριαζων αλλογενης. ευα μεν ληξις υπετεθη πασα τωι βασιλει της
Ἰταλικης ελευθερωθεισα χειρος, παντα δε τα κυκλωι ταυτης ως ουδεπωποτε
καθημερωνται. ο γαρ Περσης την ησυχιαν φιλει ο τας μαχας εχων εντρυφημα, ο
ταχυς εφαλεσθαι και σκυλευσαι και εκφυγειν· τουτου και το τοξον κεχανωται και το
βελος οι κατεθραυσται και το δορυ συγκατετριπται, πολλα παθοντος εν διαφοροις
εναντιωσεσι και πολλους των οικειων αποβαλοντος και των περιφανεστερων
ολεσαντος. περαιωθητω μοι και προς τα αντιπεραν ο λογος, λεγω δη τα εσπερια. τινι
αν κατα νουν επηιει ποτε ο τοσουτος ευδαιμονισμος Ῥωμαιων και το περιδοξον;
ποιος νους τοιαυτα δη ταγαθα γενησεσθαι ημιν υπετοπασεν; πασα δυσμη τοις του
βασιλεως πιπτει ποσι και γονυ κλινει και δεσποτην πεφημικε. Τριβαλλος ημιν οριζει
τα της εσπερας, μαλλον δε ουκ αυτος, ει γε και δουλος λογογραφειται και ως
θεραπων υποκυπτει τωι βασιλει και δυναμιν στρατιωτικην ως υποφορος διδοναι
καταναγκαζεται. Μυσος ετερωθεν ταχα περιγραφει τα ορια, αλλ' ουδ' αυτος
περιγραφει· το γαρ αληθες και ουτος τοις υπο του βασιλεως συνταττεται. μικρον
περι την εσπεραν το σπαιρον οπερ ουκ επεφθακει χειρωσασθαι, τα περι
Πελοποννησον φημι και τον Ευριπον και οσαπερ ετι τοις Ἰταλοις τυραννειται και
υποτεταται.
10 Τοιαυτα εκεινου τα αγωνισματα, τοιαυτα εκεινου τα κατορθωματα. ταυτα
Ῥωμαιους πειθει θρηνειν, ταυτα στε νειν βιαζει και κρουνηδον των οφθαλμων
εκπεμπειν τα δακρυα, των προτερων μεν μεμνημενων δυσπραγηματων και ων την
πειραν ουκ αν τις ουτως ηλπισεν εκφυγειν, εν υστεροις δε των λαμπρων και
περιβοητων αριστευματων, εξ ων ημιν τα της ευπραγιας και ο μεγας ουτος
ευδαιμονισ μος επεισηρρηκε και το εν γλωσσηι απαντων κεισθαι ως των αλλων
υπερκειμενους εν πλουτισμοις, εν ευετηριαις, εν ευτυ χημασι, παντας δε
εχθραινοντας πεφοβησθαι και συνεσταλ θαι συμβεβηκεν, ανδρειοτερους απαντων
ανθρωπων ηγημενους ειναι Ῥωμαιους, υπ' εκεινωι τωι γενναιοτατωι και στρατιωτηι
και στρατηγωι καλως εκπαιδευθεντας τα ενυαλια και το μη τετρεμαινειν
εξησκηκοτας αντιπαλον, κατα ξιφων δε κυβισταν ει δεησειεν, ουχ υπερ της εαυτων
μονον μαχομενους ει τυχοι, αλλα και των αλλοτριων εφιεμενους το τολμηροτερον.
11 Ουτω χρεος Ῥωμαιοις τον βασιλεα πενθειν, ουτως οφειλη απαραιτητος
τον σφων δεσποτην απολοφυρεσθαι. εδει δε καμε, ω παροντες, παλαι ρητορευειν
δεδυνημενον και την γλωτταν εν τωι λεγειν γε τεθηγμενον μη τοιουτοις λογοις
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δεξιουσθαι τον αυτοκρατορα μηδε των τοσουτων ευεργετη ματων ουτως αμειβεσθαι·
ου λεγω δη τας κοινας ταυτας και πανδημους ευετηριας ων και κοινη η απολαυσις,
πολεων φημι αναρρυσεις ετερων τε αναστασεις η ανοικοδομησεις, εχθρων
καταπτωσεις, ενιων δε και καταδουλωσεις, ουδε την απαντων Ῥωμαιων ελευθεριαν
και ευεξιαν, οις η της δουλειας νοσος παρα τοις εναντιοις το επονειδιστον, ουδε την
του γενους πλατυνσιν ειτε υψωσιν η οπως αν τις εθεληι καλειν· ουδεν εκ τουτων
φημι των κοινων, αλλ' ηδη ετερον τι και προσφιλεστερον. εξ εκεινου γαρ τους
λογους ειληφειμεν και οπερ νυν εσμεν εγεγονειμεν, τωι βασιλει ανατεθραμμενοι και
προσταγμασιν εκεινου και αναλωμασι πεπαιδευμενοι τα λογικα. εδει γουν ως εφην
μη τοιουτοις λογοις αλλ' ετεροις σεμνυνειν αυτον, ειτουν ου θρηνητη ριοις αλλ'
επαινετηριοις, ου γοεραις ταις φωναις αλλ' ευφημουσαις ταις λαλιαις, ουδε
δεδακρυμενοις προσωποις αυτωι προσυπανταν, αλλα φαιδραις και γεγανωμεναις
ταις οψεσιν. ουτως ημας εδει τους λογους ποιεισθαι και ουτως εκεινον αμειβεσθαι.
αλλα τουτους μεν περιειλε τωι τοτε μετα της συγχυσεως των πραγματων και ο
καιρος· παλαι γαρ μοι ταυτα την γλωτταν επεδησεν, οπως δε και ο,του χαριν λεγειν
ουκ ενεστι· τεως ουν γε επεδησεν. αλλα νυν η του βασιλεως μεταστασις λυει ταυτην
κακως και διαρρησσει τους δεσμους δυστυχως, και ρητωρ εγω δυστυχεστατος επ'
ακροαταις υμιν βαρυπενθεσι και μελανειμοσι την απαγγε λιαν επεξεργαζομενος.
12 Ἀλλ' ω τι παθω; πως αν εξειπειν δυναιμην του κατα σχοντος παθους
Ῥωμαιους το μεγεθος; πως αν λογωι παραστη σαιμι το συμβαν; ει γαρ ενος αγαθου
στρατιωτου πεσοντος η στρατηγου το συμπαν ολοφυρεται στρατευμα και απο
κλαιεται το δυστυχημα, πως τοσουτου βασιλεως και τοιουτου την αρετην το βιουν
μεταλλαξαντος, ου τας απειρους νικας και τα κατ' εχθρων αριστευματα μακραι τινες
βιβλοι παρα σοφων συντιθεμεναι δυσχερες αν ην εφερμηνευσαι προς την ακριβειαν–
πως ουν τοιουτου συνηντηκοτος Ῥωμαιοις του δυσ πραγηματος ου πας τις απλετοις
τοις κωκυτοις αποκλαυσεται και βυθιον τι στεναξει και γοερον ανοιμωξει και
ελεεινον ολολυξειε και δρυψει μεν τοις ονυξι παρειας, εκτιλει δε τριχας της
κεφαλης, τεφραν δε αυτης καταπασειε, και ιματιον σχισει και σακκον ενδυσεται και
συμπαν πενθιμον ολολυξειε; παγκοσμιους μεν γαρ συμφορας και οικουμενικα
παθηματα και παγκοινα ολοθρευματα ταις ιστοριαις προσχοντες κατα νουν
ηρυσαμεθα, σεισμους τινας γεγενημενους δεινους και τμηματων γης μεγιστων
κατερειπωσεις θαλασσης τε εκβρασμους και ανθρωπων καταποντωσεις εμπρησμους
τε αυθις σφοδρους και αστεων μεγιστων εκκαυσεις· πολεμει γαρ απαν στοιχειον τον
ανθρωπον και πυρ και υδωρ και ο αηρ, των φυσικων οριων εκσταντα και της
συνηθους υπερβλυσαντα ταξεως· καταδρομαι δ' αλλοφυλων αλλοις γεγονασι, και
επισυμβεβηκε το αιχμαλωτον ανδραποδισμοι τε ανδρων, και γυναικες συν
υπομαζιοις ημαρ ειδον το δουλιον· υετων δ' αυθις ραγδαιων καταφοραι παρα τισι
συμβεβηκασιν, εξ ων το παν κατακλυζεται. δεινα μεν ουν ταυτα και οντως
παγχαλεπα και φυσικου θανατου βαρυαλ γεστερα· τουτον μεν γαρ οιδεν η φυσις και
ου καινον το γινομενον, εκεινα δε κινησις στοιχειων επαιξεν ατακτος η τυχη
δεδραματουργηκεν αστατος.
13 Πολλα μεν ουν επισυμβαινει δια ταυτα τοις ανθρω ποις ανιαρα, τα μεν
πλατυκωτερον τα δε ιδικωτερον τε και μερικωτερον· ουδεν δε τοιουτον αλγεινον
επιγινεται οιον απολεσθαι ανδρα ηγεμονα, την αρχην επιστημονα, καλον τα παντα,
το ειδος την ισχυν την ανδρειαν την δικαιοσυνην την φρονησιν, προς επι τουτοις
την καλοκαγαθιαν και ημεροτητα, α πατρος λογον επεχειν τοις υπο χειρα τον
κρατουντα ποιει. αλλα τα μεν της ανδρειας εκεινου γνω ρισματα του στερρου και
καρτερικου και βεβηκοτος ως το τετραγωνον, του οξυτερου πνευματος η πυρος
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οποτε καιρος καλοι και ακμη κατεπειγει καιρου, κατα ταυτα δε και τα της
φρονησεως συμβολα, η πασων των αρετων υπερτεθειται η μαλλον κρειττον ειπειν η
τας αρετας ειδοποιησε και αρε τας ειναι και ονομαζεσθαι πεπεικε, τουτων δη παντων
ως ενον ημιν και ως ο καιρος διδωσιν οι χαρακτηρες και τα ινδαλματα
προκεκεντηνται· επει δε και καλοκαγαθιας και ημεροτητος εμνησθημεν, ενταυθα μοι
του λογου τα δακρυα προπηδαι αναλογιζομενωι την τουτου περι τους επταικοτας
συμπαθειαν, οιμαι δε και παντες εν τουτοις πλεον θρηνησετε. αναπολεσατε και γαρ
κατα νουν· τεθνηκε τις και επι μεγισταις αιτιαις προς του αυτοκρατορος ανθρω πος;
και τουτο μεν αν ουν και επι χρονοις ολιγοις την αρχην ανυσαντος περιβοητον, επι
τουτοις δε διαπρεψαντος ποσωι θαυμαστον και εξαισιον. τις γαρ εγνω παρ' εκεινου
τινα βιαιως την ψυχην απορρηξαντα, ου λεγω γουν επι μετριοις η και μικρον μειζοσι
πταισμασιν, αλλ' επι μεγισταις αγαν ταις υποθεσεσιν, επι χαιρεκακοις αγαν και
δολεραις επ' ανταρσιαις; το δε τελευταιον και πρωτιστον των κακων επι τυραννισιν
αυταις–αμα τε γαρ ηλω ο τυραννιδα βουλευσα μενος κατ' αυτου–ω δικη και αρετη! ο
κατα τινος τις!– καν οποιος αρα και ην ο τουτο σκαιωρησας το δολορρα φημα, ει
μονον ησθιεν αρτου και υδατος επινεν και των θνητων ωνομαζετο, αμα τε γουν, ως
εφην, ηλω και ευθυς ηλεηται, η ρινα αποτμηθεις η χειρα αποκοπεις η, το μεγι στον,
εξορυχθεις οφθαλμους· ο πρωτος ταυτα του δρα ματος, πολλοι δε των συνιστορων
ουδ' εγινωσκον την οργην ουδε τον χολον υπεμενον, αλλ' ευθυς υφωρωντο και
απελυοντο. ταυτα δε ουχ απαξ, αλλα και δις και πολλακις επισυνεβησαν. κακεινος
μεν ουτως αφιει τους δεινους και παλαμναιους αλαστορας τους περι αυτον
οφθεντας κακους, ους ευηργετει τα μαλιστα και οις απει ροπλασια τα δωρηματα,
θεος δε καλως τας κρισεις εδικαζεν. ο μεν γαρ βασιλευς ηλεει, ᾔδει γαρ σκεπομενος
προς του κρειττονος, ο δε εμαστιγου και επληττε τον μεν νοσοις ανη κεστοις και
μακροχρονιοις ταις κατακλισεσι, τον δε και αιφνιδιωι θανατωι τον παντα χρονον
υγιως του σωματος εχοντα, αλλον πολλοις περι μαχην συνοντα μονον απο χωρησας
και οια σκοπον φλαυρου ανδρος υποθεμενος οιστευματι, και απλως ειπειν απαντας
αρδην τωι της γης μυχωι παραπεπομφεν· ουτω θεος οιδε διεκδικειν τους επ' εκεινωι
ελπιζοντας, και ουτοι προς καιρον των εγκληματων τουτους ανησουσι.
14 Τα δ' αλλα της ιλαροτητος αυτου και πραοτητος ποιος αν καυχησαιτο
εξυμνησασθαι; και ∆αυιδ ο πραοτατος–ιληκοι δε ουτοσι–υπ' εκεινου αν οιμαι μονου
νενικηται. ημαρ τανε γαρ τις, και μεχρι λογων η κακωσις η μετριων πληγων, το
δεινοτερον. υπεμενε δε και λογους τραχυτερους εκ θρα συστομουντων
προφερομενους, ως ψοφους εις αερα διαλυο μενους οιομενος, και πραξεις
ατακτοτερους διεφερεν, αντι σταθμιζεσθαι γνους υπο θεου τοις ελεουσι τον ελεον
και τωι φιλανθρωπωι αντιμετρεισθαι ημιν το φιλανθρωπον. ταυτα εκεινου και τα της
πραοτητος συμβολα, ταυτα της προση νους καρδιας τεκμηρια, οις θεος επιγαννυται,
οις επιχαιρει συμπαν υπηκοον.
15 Ἔγωγε μεν, ω παροντες Ῥωμαιοι οι τωι παθει συνειλεγμενοι και προς
θρηνωιδιας εαυτους ευτρεπισαντες, εκπε πληγμαι μεν υπο των πολλων και μεγαλων
του αυτοκρα τορος αγαθων και της αβυσσου των αρετων και του απειρου των
αριστειων χευματος. αδυνατω δε ολως προς περιηγησιν, και βουλομαι μεν εξειπειν
τι των αριστουργηματων αυτου και τι της καλοκαγαθιας συμπλεξασθαι, αλλ' απειρια
τυγχανει και εν αμφοιν, και εν οις αν αλλος ειχε λεγειν πολλα, εν τουτοις εγωγε
πασχω το αναυδον, και το πολυ της πλημμυρας το λειψυδρειν προξενει, ως εν τοις
των αγγειων συστομοις ειπερ αθρουν υδωρ επενεχθηι ουκουν ευρισκει παρεισδυσιν.
ουτω δη και επι τισι μεγισταις συμβαινει των υποθεσεων, αι προσυπαντωσι ποσωι τε
απλετωι και υπερφυει μεγεθει τοις γραφουσι. θαυμαζεται μεν Τιτος ο καισαρ οτιπερ
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν καιρωι αυχμου παροντος απαντος του στρατευματος αποβας του ιππου εις
ουρανον τας χειρας ανετεινεν «αιδεσθητι ταυ τας» λεξας «θεε, αιτινες ουκ εχυσαν
αιμα ανθρωπειον, και πεμψον υετον επι γης», και παραυτα φασιν υσαι ραγδαιον επι
σφισιν αυτοις. επαινειται και ο του Ἰσραηλ Ἰωσηφ σιτοδοτης Αιγυπτου γενομενος
και προιδων τον καιρον και καταπραγματευσαμενος τον καιρον. του δε ημετερου
βασι λεως τας χειρας κρειττονως αν οιμαι το θειον ηιδεσθη. του γαρ Τιτου την
αυτοκρατοριαν χρονος διεγραψε μετριος, αυτου δε την κραταρχιαν αιων εγνωρισεν
ου σμικρος, εν ωιπερ απαντι ου λυθρου αιτιος ανθρωπινου γεγενηται ουδε βροτον
εσχεν η γη παρα των εκεινου πεπαλαγμενον χειρων. ταχα γουν ουχ υετον μονον
ειπερ εβουλετο καθειλκυσεν εκ νεφων, αλλα και πετραν διερρηξε και υδατα ευθυς
διερ ρυησαν και δια θαλασσης εβη ως δια χερσου στερρας* τα Μωσαικα πληρωνται
στρατευματα. Ἰωσηφ δε την σιτοδοσιαν εμιμησατο μεν, πλην ουχ ουτως ουδ' επ'
αισχροκερδεσι τοις λημμασι· προικα γαρ τα πλειω τοις δεομενοις απεχαριζετο, οις
και ες αει τον ελεον εδαψιλευε.
16 Πασι μεν ουν ην υπανοιγων σπλαγχνα φιλανθρωπα, μαλιστα δε τοις
παρειμενοις τα αρθρα και λελωβημενοις τα σωματα, ων το δακρυον λουτρον αν
εκεινωι παντως εγεγονει καθαρσιον και σμηξις ρυπου σωματικου. τι του Νωε το
θαυμαστον και εξαιρετον; ου της κιβωτου η διασωσις εν παγκοσμιωι κατακλυσμωι;
τωιδε ου κιβωτος μειζων και τιμιω τερα, η πασα Ῥωμαιων χθων, διασεσωσμενη
κοσμικου και παμφορου του κλυδωνος, και καθαρα ζωα τα γνησια ταυτης
γεννηματα κατα πληθος υπεραραμενη των χαλεπων, ου μην αλλα και ακαθαρτων
πληθη τοις καθαροις συνεισαξασα και καταποντισμου μεν εξοισουσα του
φαινομενου σαρκικου, το πλεον δε και του νοητου διασωσουσα; ουχ ορατε την
απειρον πληθυν των Σκυθων; τουτους και της εξ εχ θρων προσδοκωμενης βλαβης
αυτος ηλευθερωσε και τωι λουτρωι του βαπτισματος λυμης της ψυχικης απεκαθηρε·
και νυν εισι Χριστου προβατα, λυκοι οντες το πριν, υπο Χριστωι τωι πρωτωι ποιμενι
και αρχιποιμενι προς χλοης τοπον και σωτηριας καθοδηγουμενοι, και κυνες δε εν
καιρωι των κινου μενων καθυλακτουντες κατα της του δεσποτου κληρονομιας και
των θρεμματων αυτων. αρ' ουκ εστι ταυτα θαυματος αξια; αρ' ουκ εγγυς των
Μωσαικων εκεινων σημειων τε και τερατων, δι' ων θεος εδοξαζετο; το δε των
Ἰουδαιων πενθησει τις; ους εθνος τοσουτον και απριξ ενταλματων των παλαιων
αντεχομενον και της σκιας μεταποιουμενον και του γραμματος ουτω ραιον και παρ'
ελπιδα πασαν προς την χαριν θασσον και την αληθειαν μετηγαγετο, λογοις κατα
πεισας τους ατερασμονας και δωροις καταμαλθαξας τους σκληρογνωμονας, ου των
ετησιων μονον φορων πολλων οντων καταφρονησας, αλλα και προσεπιδους
πολλαπλασιονας δωρεας.
17 Ταυτα ειπερ τις εξυμνειν κατα μερος εβουλετο, δεκα αν αυτωι επηρκεσαν
γλωσσαι, οσας επηυξατο πλουτησαι ο ποιητης; εγωγε αν οιμαι ουδ' αν εκατον η
τουτων πλειους ουσαι κατα την αξιαν ευφημησαν. αλλα ταυτα μεν ουτως, ει προς
εγκωμιον εχωρησε τις το δυσκατορθωτον, ταχα δε και αδυνατον. εμοι δε ου λογος
ευφημιας το προβαλλομενον, θρηνων δε παντως και οδυρμων· ου γαρ εγκωμιαζειν
αφιγμεθα, αλλα στεναζειν τοις λογοις συνεληλυθαμεν. ναι γουν και θρηνητεον ημιν
και δακρυτεον τον αυτοκρατορα αρ' ουν, ω Ῥωμαιων πληθυς, παντη και ες αει
[ει]δακρυειν θεμις ημας και μηδενα χρονον σχειν του παθους ανακωχην; μη λογον
χαρμονης επιβαλειν τηι ψυχηι μηδ' ηδονης μικραν τινα δροσον τηι καρδιαι
σταλαξασθαι, ην παντων μεν κορος εστιν, ως τηι ποιησει και τηι αληθειαι δοκει; και ει
των ηδεων, πολλωι γε πλεον των λυπηρων. και πως αν γενοιτο τουτο, φαιη τις αν, η
πως αν πηλικης συμφορας φανειημεν επι λησμονες; ει προς τουτο γε αποροιητε,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτος εγω προσεπαγω την λυσιν. αυτος γαρ υμιν το παθος παραμυθησομαι, αυτος το
παθος της συμφορας κουφοτερον απεργασομαι, ψυχαγω γιας πομα υμιν αρτυσας και
συγκερασας προς παρηγορημα. εστι τηι ποιησει φαρμακον γινωσκομενον, ο προς
Αιγυπτιας τινος γυναικος η Τυνδαρις Ἑλενη χαριν εδεξατο· «τουτο» φησιν «ει πιων
τις τυχηι ποτε, ουκ αν εις ημαρ εκεινο λυπης κεντρον την καρδιαν αυτου νυξει, ουδ'
αν πατηρ η μητηρ η αδελφος τεθνηκοτες κεινται προ οφθαλμων». ο,τι μεν ουν το
τοιουτον φαρμακον βουλοιτο, ειδοιη αν Ὅμηρος και οι τοις ποιημασιν αυτου
βακχευομενοι. εγωγε, ω Ῥωμαιοι, ουτω καταποθεντας παντας ειδως τωι πελαγει του
επισυμβαντος υμιν ανιαρου συναντηματος και τωι της λυπης καταβαπτισ θεντας η
και παρασυρεντας ρευματι, αυτος εξαξαιμι προς αναψυχην και φαρμακον υμιν
εκκερασαιμι ουκ εις ημαρ ενδεδυνημενον παυειν της θυμαλγιας κατα την ραψωιδιαν
τους πινοντας, αλλα και ες απαντα χρονον, αλλα και ες αιωνας ολους τους ταις
εκαστων συμπαραμετρουμενους βιωσεσι.
18 Ταχ' αν ζητειτε το φαρμακον και ο, τι αν ειη τουτο κατα νουν
αναστρεφετε; εστι δε λογος. τοις λογικοις μεν λογοι τα φαρμακα ως αι βοταναι τοις
σωμασιν. εστι δε ου καινος ουτος ουδ' υμιν αγνοουμενος, ει και τροπον ρηθειη
καινοτερον. υμεις μεν, ω Ῥωμαιοι, τεθναναι ηγεισθε τον βασιλεα· ο δε γε ουκ
ετεθνηκει, αλλα και παλιν μενει βιων. μων απορειτε περι του λογου και οπως αν
πεφυκε τουτο ουκ εχετε ξυμβαλειν; αληθως ο βασιλευς ημων ζηι. ου λεγω ζωην την
τηι νοεραι ψυχηι συμφυτον, καθ' ην απαντες τεθνη κοτες ου θνησκομεν, αλλα την
ενταυθα λεγω ζωην την φαινομενην τοις ομμασιν. η ουχ ορατε τον βασιλεα αυτον
τον υιον εκεινου θεωμενοι; ουκ αυτος εκεινος εστιν ουτοσι; ου χαρακτηρσι
σωματικοις, ουκ ιδιωμασι ψυχικοις εκεινωι αντικρυς αφωμοιωται; ουκ εμψυχος
εκεινου εικων, ου φυσεως αγαλματουργημα της αυτης; ου τωι πατρι συνηρχεν εκ
γενετης, ουκ επι των αυτων οιακων συνην τωι της ολκαδος κυβερνητηι της κοσμικης,
ου των ηνιων συναντε λαμβανετο του οικουμενικου διφρου και τους αγωνας δι
ηνυεν; αυτος ουν εκεινος ο βασιλευς ο ημετερος, ωστε μονον ου δεον πενθειν, αλλα
και χαιρειν χρεων, το παραδοξον. το γαρ ουτωσι τα της αρχης εκεινον
διευθετισασθαι και εις αυξην τα των σφετερων σχοινισματων τοιαυτην απαγαγειν
πληρη τε γενεσθαι χρηστων ημερων, μη βιασθηναι δε την διαζευξιν της ψυχης,
φυσικοις λογοις υποχαλασθεισης της αρμονιας αυτων, τοιουτωι δε υιωι παραδουναι
το κρατος και την αρχην, καλωι μεν ιδεσθαι, νοησαι δε γε καλλιονι, και απλως ειπειν
αρχικωτατωι την αρετην, και ουτω δη συμβηναι τα πραγματα, ως μηδε γνωσθηναι
σχεδον την της ηγεμο νιας τοις υπηκοοις μεταθεσιν, πως ουκ αν μαλλον ηδονης η
λυπης ταυτα παραιτια γενοιτο; ανδρα και γαρ τεθνηκοτα επι υιωι καλωι τε και αγαθωι
και ο του δημου λογος ουκ αποθανειν αποφαινεται.
19 Χαιρετε γουν, φυλα Ῥωμαιων, χαιρετε και τας φρενας γανυσκεσθε και
λογοις ηδυτεροις τας της καρδιας πτυχας ευφραινετε. τοιουτου γαρ ηυμοιρηκαμεν
αυτοκρατορος– θαρρουντως τον λογον ερω–οιον ουποτ' αν τα των Ῥωμαιων
ηυτυχηκε. νυν γουν ειπερ ποτε τοις Ῥωμαιοις ελπις, ως τα της ευετηριας επαυξηθηι
και τα των ευφραι νοντων καταπτωθηι· νυν παγκοσμιος ευφροσυνη γενη σεται
ειρηνης βαθειας εμφιλοχωρησασης τηι γηι, ειρηνης εξ οθνειων, ειρηνης και εξ
ιθανων, παντων ημερως εμβιο τευοντων και αρκουμενων τοις εαυτων· ουκ αδικησει
θατερα ετερος, ουχ αρπαγμα ποιησει του πλησιον· εκαστος γαρ υπο την πιτυν αυτου
το της προφητειας φαναι αναπαυθησεται, ου κρισιν παρακλαπησεται η
παρελκυσθησεται χρυσινωι βριθει του ισορροπου της δικης ζυγου. οιδε γαρ ουτος
λογους αδεκαστους προφερειν εν κρισεσι, σταθμου γενησεται της ευθυδικιας ως
απαρεγκλιτος κανων της ευνομιας, τηι αδικιαι μη αντικλωμενος. ου πρηκτηρ
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλαμησεται γεωργους, ου γραφαι τας οικιας των πενητων κενωσουσιν· οιδε γαρ
ουτος ετερας γραφας, δι' ας το υπο χειρα σωθησεται. ου προστασια χωρων τοις
θρασυτεροις η αβελτηροις δοθησεται, αλλα τοις επιεικεστατοις, ουδε τοις
θηριωδεστεροις, αλλα τοις φιλανθρωποτατοις· ου γαρ αρχην αρπακτηρ και λυμεων
χειρωσεται ανθρωπος, τροφην εχων ανθρωπων βλαβην και πομα τουτων τα δακρυα,
ος τρυφαι τοις του πλησιον κακοις και αρπαγαις χαιρει και εμπαροινει τηι φυσει τωι
καιρωι καταχρωμενος, αλλ' αιδοιος ανηρ επιεικεστατος τε και προσηνεστατος και
θεου οπιν εχων το της ποιησεως προκριθησεται, ο συνεσει κεκοσμημενος, ο παιδειαι
πεπυκασμενος, και ο του δικαιου και του αληθους αντεχομενος.
20 Ου γαρ εξ ιπποσυνης η τοξοσυνης η του πεμπειν ευστοχως βελος η
κραδαινειν ευφυως δορυ η ασπιδα προβαλλεσθαι δεξιως ουδ' εκ ταχυτερων τινων
κινηματων των μικρων οντων αξιων ο βασιλευς αρτιως εξωρμηται, απερ ως εν
μερει παιγνιων παλαι τουτωι νενομισται, ει και εις ακρον εξειργασται, αλλ' εκ λογων
και βιβλων και φιλοσοφιας αυτης, αλλ' εκ μαθηματων και εξ ακροτατης των οντων
γνωσεως. αναγκη γουν πασα γενησεσθαι το θρυλλουμενον. εφη και γαρ τις των
παλαιτερων επιστημονων ως τοτε παυσουσι των κακων αι πολεις και
εμπεριπολευσει ταυταις τα αγαθα, οτε φιλοσοφησουσι βασιλεις η βασιλευσουσιν οι
φιλοσοφοι. εν τουτωι δε και αμφω συμβεβηκε· βασιλευς και γαρ ων εις ακρον
πεφιλοσοφηκε και φιλοσοφος γενησομενος κραταιοτερον βεβασιλευκεν. ουχ ορατε
τουτον αριπρεπεστερον του Ὁμηρικου Ἀγαμεμνονος, ον εκεινος εισαγει ικελον
ομματα και κεφαλην τερπικεραυνωι ∆ιι, ζωνην δε Ἄρει, στερνον δε Ποσειδωνι; ουδ'
αν βασιληι ανδρι εοικεναι αυτον ειποιμι, αλλα γε κατα την Πυθιαν διζω ηε θεον
ονομασαι η ανθρωπον· νικαι δε μαλλον θεον αυτον και ειναι τε και κικλησκεσθαι.
ουτος εκ φιλοσοφιας θεοειδης αναπεφανται καθαπερ εκ γενους μεν βασιλευς, εκ δε
φυσεως ισχυρος, εκ δ' αρετης ανδρειος, εκ δε των πραγματων παναριστος.
21 Ἂν ουν ως στυλον οντα Ῥωμαιοις αυτων εις υψος αιροντα τα φρονηματα
κλαειν τον αυτοκρατορα βουληθειημεν, ιδου στυλος αλλος ημιν, ταχα δε και στυλος
πυρος τον νεον καθοδηγων Ἰσραηλ εις επαγγελιας γην, εις γην γαλακτος κρουνους
και μελιτος απορρεουσαν, εξ ης κακως απερριφημεν· αν ως πυργον εντος παντα
φρουρουντα και ακινδυνα διασωζοντα, ιδου πυργος ερυμνοτερος τε και
ασφαλεστερος. δοτε γαρ μοι λεγειν το αληθες· ουδε γαρ αγανακτησει πατηρ τα
κρειττω του υιεως ακουοντος εν ονομασιν, ον μειζω καλως εγνωρισεν εν τοις
πραγμασι· συχνος γαρ χρονος εξ οτου παντων ανθρωπων και εαυτου κρειττω τουτον
ο πατηρ απεφαινετο. πειθει γουν με και η του βασιλεως αποφανσις και η των
πραγματων εναργεια τοιαυτα περι του βασιλεως διαμαρτυρεσθαι· επει γουν τον
λογον εχετε βεβαιον οτι μηδ' αμφαγνοειτε την προρρησιν, εχεσθω των προτερων
μοι ο ειρμος. αν ουν ως δενδρον παντα περιπυκαζοντα τον παρελθοντα ζητησωμεν,
ως εκ των λυπηρων τα υπ' εκεινον σκιαζοντα, ιδου δενδρον αλλο περιφανεστερον
οσωι και χλωροτεροις φυλλοις κομων και επιβριθον καρποις και προς μελλουσαν
καρποδοσιαν ευθετιζομενον· τουτου ταις σκιαις ημεις αναπαυθησομεθα. αν ουν ως
κεντρον εκεινον ποθησωμεν τα κυκλωι περικρατουντα και φεροντα, ιδου ημιν
κεντρον τρανοτερον, μειζους επι κυκλοις περιαγειν κυκλους δεδυνημενον και
αλλους επ' αλλοις κατα το απειρον. αν ως ηλιον εκεινον κοσμικον υπειληφειμεν και
υπ' εκεινου καταφωτιζεσθαι εγνωμεν, ηδη και ετερος ηλιος φανοτερος τε και
καθαρωτερος ταις της γνωσεως ακτισιν ου Ῥωμαιων γην μονον αλλα και παντα
περιλαμπειν εχων της οικουμενης τα περατα. αν του συμπαθους τον απιοντα
πενθησωμεν, του συμπαθεστερου τον περιοντα θαυμασωμεν. αν του μετριου εκεινον
και ταπεινοφρονος αποκλαυσωμεν, του μετριωτερου τουτον ποθησωμεν. ουδενος
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουν, ω Ῥωμαιοι, καλων των παλαι λειπομεθα, μαλλον δε γε κρειττοσι και
τιμιωτεροις τουτοις εντετυχηκαμεν, απ' ευπραγιας εις ευπραγιαν μειζω
μεταπηδησαντες.

 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


