De vita sua
ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟΥ ΒΙΟΝ
Το του λογου βουλημα, των εμων κακων εξιστορησαι την οδον, ειτ' ουν
δεξιων· οι μεν γαρ ουτως, οι δ' εκεινως φαιεν αν, οπως αν, οιμαι, και ροπης ωσιν
τινες. ου γαρ το βουλεσθ' ασφαλες κριτηριον. παιζει δε μετρον της ανιας φαρμακον,
παιδευμα και γλυκασμα τοις νεοις αμα, τερπνον παρηγορημα. προς δ' υμας λογος,
τους ην οθ' ημων, αλλα νυν αλλοτριους, οσοι τε ομοδοξουντες, ειτε τις νοθος·
παντες γαρ ημιν ευμενεις μεμυκοσιν. ανδρες, το κλεινον ομμα της οικουμενης, οι
κοσμον οικειθ', ως ορω, τον δευτερον, γης και θαλασσης καλλος ημφιεσμενοι, Ῥωμη
νεουργης, ευγενων αλλων εδος, Κωνσταντινου πολις τε και στηλη κρατους,
ακουσατ', ανδρες, ανδρος αψευδεστατου και πολλα μοχθησαντος εν πολλαις
στροφαις, εξ ων υπαρχει και το γιγνωσκειν πλεον. Κεκμηκε παντα· και τα καλα τωι
χρονωι κεκμηκεν. ουδεν η στενον το λειψανον, ως γης συρεισης υετων λαβρων φοραι
καχληκες εισιν οι λελειμμενοι μονον. ουπω μεγ' ουδεν, ει τα των πολλων λεγω, οι
μηδε το πριν ησαν εν ταξει καλων, βοσκηματωδεις και κατω νενευκοτες. ημεις δ' ο
δεινος και τραχυς χαραδρεων· ημων το συστημ' εκλυτον, θρηνων λεγω, οσοι
καθημεθ' ου καλως υψιθρονοι, λαου προεδροι, του καλου διδασκαλοι, ψυχας
τρεφειν λαχοντες ενθεωι τροφηι, αυτοι δε λιμωττοντες· ιατροι παθων, νεκροι
βρυοντες αφθονοις νοσημασιν· τριβων οδηγοι των επικρημνων ισως, ας ουποθ'
ωδηγησαν ουθ' ωδευκασιν· οις μηδ' επεσθαι δογμα συντομωτατον σωτηριας διδαγμα
τ' ευστοχωτατον· οσων το βημα του τροπου κατηγορον, κιγκλις διειργουσ' ου βιους,
αλλ' οφρυας.
Ἐξ ων δ' υπηχθην ταυτα δουναι τωι λογωι –ου γαρ φιλον μοι πολλα
ραψωιδειν ματην–, ακουσατω πας, οι τε νυν οι θ' υστερον. μικρον δ' ανωθεν τας εμας
περιστασεις ειπειν αναγκη, καν δεηι μακρηγορειν, του μη καθ' ημων ισχυσαι ψευδεις
λογους. οι γαρ κακοι φιλουσιν, ων δρωσιν κακως, εις τους παθοντας περιτρεπειν τας
αιτιας, ως αν κακωσι και πλεον τοις ψευσμασιν, αυτους δ' υπεκλυσωσι των
εγκληματων. εστω δε τουτο του λογου προοιμιον. Ἦν μοι πατηρ καλος τε καγαθος
σφοδρα, γηραιος, απλους τον τροπον, σταθμη βιου, πατραρχος οντως, Ἀβρααμ τις
δευτερος, ων, ου δοκων, αριστος, ου τον νυν τροπον· πλανης το προσθεν, υστερον
Χριστου φιλος, επειτα ποιμην, ποιμενων ο τι κρατος. μητηρ θ', ιν' ειπω συντομως,
ομοζυγος ανδρος τοσουτου και ταλαντον αρρεπες, εξ ευσεβων το προσθεν
ευσεβεστερα, θηλυς το σωμα, τον τροπον δ' ανδρος περα· αμφω λαλημα κοινον εξ
ισου βιωι. τωι τουτο δηλον; πως τεκμηριω λογον; αυτην επαξομ', ωνπερ ειπον,
μαρτυρα, εμην τεκουσαν, της αληθειας στομα, κρυψαι τι μαλλον των φανερων
ειθισμενην η των αδηλων κομπασαι δοξης χαριν. φοβος γαρ ηγεν, ος μεγας
διδασκαλος. Αυτη ποθουσα παιδος αρρενος γονον ιδειν εν οικωι, πραγμα ον πολλοις
φιλον, θεωι προσωμιλησε και δειται ποθου τυχειν. επει δ' ην δυσκαθεκτος την φρενα,
δωρον διδωσιν, ονπερ ηξιου λαβειν, και την δοσιν φθανουσα τηι προθυμιαι. και
τοινυν ευχης ουχ αμαρτανει φιλης, αλλ' ηκεν αυτηι δεξιον προοιμιον οψις σκιαν
φερουσα των αιτουμενων. εμον γαρ ειδος εμφανως παρισταται και κλησις· ηδ' ην
εργον η νυκτος χαρις. εγω γαρ αυτοις γινομ', ει μεν αξιος ευχης, το δωρον του
δεδωκοτος θεου· ει δ' ουν απευκτος, της εμης αμαρτιας. Ουτω μεν ουν παρηλθον εις
τουτον βιον, πηλωι κερασθεις–φευ ταλας–και συνθεσει, υφ' ων κρατουμεθ' η
κρατουμεν ων μογις· πλην παντος αρραβωνα καλλιστου λαβων την γενεσιν αυτην·
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου γαρ αχαριστειν θεμις. ως δ' ηκον, ευθυς γινομαι αλλοτριος αλλοτριωσιν την
καλην. τωι γαρ θεωι παρισταμ' ως αμνος τις η μοσχος φιλος, θυμ' ευγενες τε και λογωι
τιμωμενον– οκνω γαρ ειπειν, ως Σαμουηλ τις νεος, πλην ει βλεποιμι προς ποθον
δεδωκοτων. Τραφεις δ' εν απασι τοις καλοις εκ σπαργανων (τυπους γαρ ειχον τους
αριστους οικοθεν) ηδη τιν' αιδω του γερως ελαμβανον, και μοι κατα μικρον, ωσπερ
εκ γνοφου νεφος, συνηγεθ' η του κρεισσονος προθυμια. προσω δ' εβαινον
συντρεχοντος και λογου, βιβλων τ' εχαιρον ταις θεου συνηγοροις, ανδρων θ'
ωμιλουν τοις αριστοις τον τροπον. Τοιαυτα μεν δη ταυτα· ταπιλοιπα δε ουκ οιδ',
οποιαν του λογου τεμω τριβον. κρυψω τα θαυμαθ', οις με προυτρεψεν θεος, αρχην
αριστην την προθυμιαν λαβων (ουτω γαρ ελκειν οιδεν εις σωτηριαν), η θω
προθυμως εκλαλησας εις μεσον; το μεν γαρ αχαριστον, το δ' ουκ εξω τυφου. σιγαν
αμεινον–αρκεσει το μ' ειδεναι–, μη και μαχεσθαι τωι λογωι τα νυν δοκηι πλειστον
δεοντα της τοτε προθυμιας. Ὃ δ' ουν αναγκη, γνωρισω τοις πλειοσιν. αχνους
παρεια, των λογων δ' ερως εμε θερμος τις ειχε. και γαρ εζητουν λογους δουναι
βοηθους τους νοθους τοις γνησιοις, ως μητ' επαιροινθ' οι μαθοντες ουδε εν πλην της
ματαιας και κενης ευγλωττιας, της εν ψοφοις τε και λαρυγξι κειμενης, μητ'
ενδεοιμην πλεκταναις σοφισματων. εκεινο δ' ουποτ' εις εμην ηλθε φρενα, προσω τι
θειναι των εμων παιδευματων. οπερ δε πασχει θερμοτης αει νεων, ορμαις ατακτοις
ευκολως ριπιζεται, ως πωλος αιττων εις δρομους θυμου πλεως, πεπονθα τουτο. της
γαρ ωρας παντελως εξω, θαλασσης ουκεθ' ημερουμενης– Ταυρου τιν' ουραν ουκ
ακινδυνον φασιν οι ταυτα δεινοι, πλουν θρασους, αλλ' ου φρενος– τοτ' ουν
Ἀλεξανδρειαν εκλιπων εγω (κανθενδε γαρ τι των λογων εδρεψαμην) αρας ετεμνον
ποντον ευθυς Ἑλλαδος. Κυπρου τα πλευρα· και στασις των πνευματων εβραζε την
ναυν και τα παντ' ην νυξ μια· γη, ποντος, αιθηρ, ουρανος ζοφουμενος· βρονται δ'
επηχουν αστραπων τιναγμασιν, καλοι δ' εροχθουν ιστιων πληρουμενων. εκλινεν
ιστος, οιακων δ' ουδεν σθενος· βιαι γαρ ηρπαζοντο χειρος αυχενες. πληρες δ'
υπερτοιχουντος υδατος σκαφος. βοη δε συμμιγης τε και θρηνων πλεως ναυτων,
κελευστων, δεσποτων, †επηβολων† Χριστον καλουντων εκ μιας συμφωνιας, και
των, οσοι το προσθεν ηγνοουν θεον· ο γαρ φοβος διδαγμα καιριωτερον. ο δ' ην
απαντων σχετλιωτατον κακων, ανυδρος η ναυς· ευθυ γαρ στροβουμενης νεως
ραγεισα σπειρετ' εν βυθωι σκαφη, η τον γλυκυν θησαυρον ειχεν υδατος. λιμου δ'
αγων ην και ζαλης και πνευματων νεκρους γενεσθαι. τουδε μεν λυσιν θεος ειδεν
ταχειαν. εμποροι γαρ Φοινικης αφνω φανεντες, καιπερ οντες εν φοβωι, λιταις
μαθοντες το στενον του κινδυνου, κοντων ερεισμοις και χερων αραγματα νεων
φυγοντες (και γαρ ησαν ευσθενεις) συζουσιν ημας ποντιους ηδη νεκρους, ως εκ
θαλασσης εκλιποντας ιχθυας η λαμπαδα θνηισκουσαν ουκ ουσης τροφης. Ὁ δ'
ηγριουτο και πλεον βρυχωμενος ποντος καθ' ημων ημεραις εν πλειοσιν ουθ' οι
πλεοιμεν ειδοτων πολλαις στροφαις ουτε τιν' ορωντων εκ θεου σωτηριαν. παντων
δε τον κοινον θανατον δεδοικοτων ο κρυπτος ην εμοιγε φρικωδεστερος. καθαρσιων
γαρ, οις θεουμεθ', υδατων ηλλοτριουμην υδασι ξενοκτονοις. τουτ' ην οδυρμος, τουτ'
εμοιγε συμφορα, τουτωι βοας επεμπον, εκτεινων χερας, υπερκτυπουσας κυματων
πολυν ροθον, ρηξας χιτωνα, κειμενος πρηνης ταλας. ο δ' εστιν ου πιστον μεν,
αψευδες δ' αγαν, παντες παρεντες την εαυτων συμφοραν εμοι συνηγον εκβοας
ευκτηριους, πλωτηρες ευσεβουντες εν κοινοις κακοις· ουτω συνηλγουν τοις εμοις
παθημασιν. Συ και τοτ' ησθα, Χριστε μου, σωτηρ μεγας, και νυν ελευθερων με
κυματων βιου. επει γαρ ουδεν ελπιδος χρηστης υπην, ου νησος, ουκ ηπειρος, ουκ
ορων ακρα, ου πυρσος, ου πλωτηρσιν αστερες σκοποι, ου μικρον, ου μειζον τι των
ορωμενων, τι μηχανωμαι; τις πορος των δυσχερων; παντων απογνους των κατω
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προς σε βλεπω, ζωη, πνοη μου, φως, κρατος, σωτηρια, φοβων, πατασσων, μειδιων,
ιωμενε, πλεκων το χρηστον τοις εναντιοις αει. παντων δ' υπομνησας σε των πριν
θαυματων, οις την μεγιστην χειρα σου γνωριζομεν, Αιγυπτιων μαστιξιν
εκτετριμμενων, ποντου ραγεντος Ἰσραηλ ωδευκοτος, χειρων επαρσει δυσμενων
ηττημενων, αυτης στραταρχαις της κτισεως δουλουμενης, σαλπιγξι τειχων και
δρομωι πορθουμενων, προσθεις τε ταμα τοις παλαι βοωμενοις, «σος», ειπον, «ειμι,
και το πριν και νυν ετι. συ δις με ληψηι, κτημα των σοι τιμιων, γης και θαλασσης
δωρον, εξηγνισμενον ευχηι τε μητρος και φοβοις εξαισιοις. σοι ζησομ', ει φυγοιμι
δισσον κινδυνον. συ ζημιωσηι λατριν, ει προοιο με. και νυν μαθητης εν σαλωι·
τινασσε μοι τον υπνον η πεζευε, και στητω φοβος.»
Ταυτ' ειπον· η δ' εληξε πνευματων στασις, πιπτει δε ποντος, η δε ναυς
ευθυπλοος. και τουτο δ' εστιν εμπορευμα της εμης ευχης· το γαρ πληρωμα της νεως
απαν απηλθον ευσεβουντες εις Χριστον μεγαν, διπλην λαβοντες εκ θεου σωτηριαν.
Ῥοδον δ' υπερβαλοντες μικρον υστερον εις Αιγινητην ορμον (Αιγιναια γαρ η ναυς)
πλεοντες ουριαι κατηραμεν. Ἔπειτ' Ἀθηναι και λογοι. τακεισε δε αλλοι λεγοντων, ως
μεν εν φοβωι θεου ανεστραφημεν πρωτα τα πρωτ' ειδοτες· ως δ' εν νεων ακμηι τε και
φοραι θρασους, αλλων συν αλλαις φατριαις οιστρουμενων, ουτω διεξηιειμεν ησυχον
βιον –πηγη τις, οιμαι, ποντιος καθ' υδατων γλυκεια πικρων, ωσπερ ουν πιστευεται–
ουθ' ελκομενοι προς των φεροντων εις βλαβην, ελκοντες αυτοι τ' εις τα κρεισσω
τους φιλους. Και γαρ με και τουτ' ευ πεποιηκεν θεος· συνηψεν ανδρι τωι σοφωτατωι
φερων, μονωι βιον τε και λογον παντων ανω. τις ουτος; η γνωσεσθε ραιδιως λιαν.
Βασιλειος ην, το μεγ' οφελος του νυν βιου. τουτον λογου τε και στεγης και
σκεμματων κοινωνον ειχον. ει τι δει και κομπασαι· ξυνωρις ημεν ουκ ασημος
Ἑλλαδι. τα παντα μεν δη κοινα, και ψυχη μια δυοιν δεουσα σωματων διαστασιν. ο δ'
εις εν ημας διαφεροντως ηγαγεν, τουτ' ην· θεος τε και ποθος των κρεισσονων. εξ ου
γαρ εις τοσουτο θαρσους ηλθομεν, ωστ' εκλαλησαι και τα καρδιας βαθη, πλεον
συνεσφιγγημεν αλληλοις ποθωι. το γαρ ομογνωμον πιστον εις συμφυΐαν. Τι λοιπον;
η πατρις τε και βιου τυποι. και γαρ πολυς τετριπτο τοις λογοις χρονος· ηδη
τριακοστον μοι σχεδον τουτ' ην ετος. ενταυθ' επεγνων, οιον εις ημας ποθον οιαν τε
δοξαν ειχον οι συμπαιστορες. παρην ο καιρος–και παρην πολυς πονος. εδει
περιπλοκων τε και στυγνων λογων, των εξοδιων μνημης τ' εμπυρευματων. τωι μεν
βιαι τε και μογις, ειξαν δ' ομως, ειποντι πολλας αιτιας της εξοδου. εμοι δε και νυν
προτρεχει το δακρυον της τηνικαυτα συγχυσεως μεμνημενωι. παντες περισταντες με
συν πολλωι ταχει, ξενοι, συνηθεις, ηλικες, διδασκαλοι, ορκοις, οδυρμοις, και τι
μιγνυντες βιας (το γαρ φιλειν επειθε τολμαν και τοδε) απριξ κατειχον μηδ' αν, ει
γενοιτο τι, πεμψειν λεγοντες εκειθεν–ουδε γαρ πρεπειν ημων Ἀθηνας εκπεσειν τας
τιμιας– ως δη λογων δωσοντες εκ ψηφου κρατος· εως εκαμψαν–και γαρ ην δρυος
μονης θρηνοις τοσουτοις αντιβηναι και λογοις–, ου μην τελειως· και γαρ ανθειλκεν
πατρις πιστει κρατουσα των υφ' ηλιωι σχεδον, εν ηι φιλοσοφειν των καλων εφαινετο,
γονεις τε γηραι και χρονωι κεκμηκοτες. Ἔτ' ουν Ἀθηναις μικρον εμμεινας χρονον
εκλεψα μικρου λαθραι την εκδημιαν· ηλθον, λογους εδειξα, την τινων νοσον επλησ'
απαιτουντων με τουθ' ως τι χρεος. ου γαρ κροτων εμοιγε και ψοφων λογος ουδε
βλακευματων τε και λυγισματων, οις οι σοφοι χαιρουσιν εν πληθει νεων. πρωτον δε
τουτο φιλοσοφησαι προυθεμην, ριψαι θεωι και ταλλα και πονους λογων, ως οι
παρεντες μηλοβοτους τας ουσιας η χρυσον αθροισαντες εις αλμης βυθους. αλλ' ο
προειπον, τοις φιλοις ωρχησαμην. ταυτ' ην αγωνων ωσπερ εγγυμνασματα η και
προτελεια μειζονων μυστηριων.
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ἔδει δε λοιπον ανδρικων βουλευματων. ενδον καθιζω των φιλων
κριτηριον, εμων λογισμων γνησιων παραινετων. στρομβος κατειχε την εμην δεινος
φρενα το κρεισσον εκζητουντος εν τοις κρεισσοσι. το μεν τα σαρκος εις βυθους ριψαι
παλαι δεδογμενον τ' ην και τοτ' ηρεσκεν πλεον. αυτων δε μοι σκοπουντι των θειων
οδων ου ραιστον ευρειν την αμεινω και λιαν. αλλων γαρ εινεκ' αλλο καλον η κακον
εφαινεθ' ωσπερ πολλαχου των πρακτεων. τοιουτο τουμον, ως τινι προσεικασαι,
μακραν τιν' οιον εννοων εκδημιαν πλουν μεν πεφευγειν και πονους θαλασσιους,
οδον δ' ανιχνευον, ητις ευπορωτερα. Ἠλιαν ειχον εν λογωι τον Θεσπιτην και τον
μεγαν Καρμηλον η ξενην τροφην, του Προδρομου το κτημα, την ερημιαν, παιδων
Ἰωναδαβ τε ασκευον βιον· θειων τε βιβλων αυθις εκρατει ποθος και πνευματος φως
εν λογου θεωριαι, πραγμ' ουκ ερημης εργον ουδ' ησυχιας– εως επ' αμφω πολλακις
μετακλιθεις τελος διαιτω τοις ποθοις τουτον τροπον και την πλανην εστησα του νου
μετριως. ορων γαρ, ους μεν πρακτικος τερπει βιος, αλλοις μεν οντας χρησιμους των
εν μεσωι, αυτοις δ' αχρηστους και κακοις στροβουμενους, εξ ων το λειον ηθος
εκκυμαινεται, τους δ' εκτος οντας ευσταθεις μεν πως πλεον και προς θεον
βλεποντας ησυχωι νοΐ, αυτοις μονοις δε χρησιμους φιλτρωι στενωι και ζωντας
εξαλλον τε και τραχυν βιον, μεσην τιν' ηλθον ερημικων και μιγαδων, των μεν το
συννουν, των δε το χρηστον φερων. Προσην δε μειζον και χαρις των τιμιων, λεγω δε
τους φυσαντας, οις υποχρεως. τουτων το γηρας (και γαρ ευσεβεστατον γονευσι
πρωτην εκ θεου τιμην νεμειν, εξ ων υπαρχει και το γινωσκειν θεον) εθαλπον,
εστηριζον εκ παντος σθενους, εχειραγωγουν, ως εμαυτωι δεξιον θειναι το γηρας,
γηρας ιλεουμενος. θεριζομεν γαρ, οια περ και σπειρομεν. Τουτ' ην μερος μοι
φιλοσοφου παιδευσεως· το μη δοκειν τον πρωτον εκπονειν βιον, ειναι δε μαλλον η
δοκειν θεωι φιλον. στεργειν μεν ουν δειν ωιομην και πρακτικους, οσοι λελογχασ' εκ
θεου τιμην τινα λαους αγοντες ενθεοις τελεσμασιν. πλειων δε μ' ειχε των
μοναστικων ποθος, καιπερ δοκουντα συντεταχθαι πλειοσιν· τροπων γαρ ειναι την
μονην, ου σωματων. το βημα δ' ην μοι σεπτον, αλλ' εστηκοτι πορρωθεν, ως φως
ηλιου των οψεων ταις ασθενουσαις. παντ' αν ηλπισα πλεον η τουτο δεξασθ' εν
πολλαις στροφαις βιου. μηδεν μεγ' ειπηις, συντομως, ανθρωπος ων. αει κολουει τας
επαρσεις ο φθονος. μηδεν λαβηις εξωθεν, ταμα δε σκοπει. Ουτω φρονουντι δεινος
εμπιπτει κλονος. ο γαρ πατηρ με, καιπερ ακριβεστατα γνωμην γινωσκων την εμην,
ουκ οιδ' οθεν, ισως δε φιλτρωι πατρικωι κινουμενος (δεινον δε φιλτρον εστι συν
εξουσιαι), ως αν κατασχοι ταις πεδαις του πνευματος ων τ' ειχε τιμησειε τοις
αμεινοσιν, καμπτει βιαιως εις θρονων τους δευτερους. ουτω μεν ουν ηλγησα τηι
τυραννιδι –ουπω γαρ αλλως τουτ' ονομαζειν ισχυω, και μοι το θειον πνευμα
συγγιγνωσκετω ουτως εχοντι–, ωστε παντων αθροως, φιλων, φυσαντων, πατριδος,
γενους λυθεις, ως οι μυωπι των βοων πεπληγοτες, εις Ποντον ηλθον της ανιας
φαρμακον θησων εμαυτωι των φιλων τον ενθεον. εκει γαρ ησκει την θεου
συνουσιαν, νεφει καλυφθεις ως σοφων τις των παλαι· Βασιλειος ουτος ην, ος εν
αγγελοις τα νυν. τουτωι το λυπουν εξεμαλθασσον φρενος. Ἐπει δ' ο μεν γηραι τε
καμνων και ποθωι εδειτο πολλα παιδος ο χρηστος πατηρ τιμην παρασχειν ταις
τελευταιαις πνοαις, εμοι δ' επεσσεν ο χρονος την συμφοραν, ως μηποτ' εχρην, αυθις
εις βυθον τρεχω δεισας στεναγμον πατρικων κινηματων, μη μοι το φιλτρον εις
καταραν εκπεσηι· τοιουτον εστιν απλοτης ωργισμενη. Μικρον μεσον τι, και παλιν
τρικυμια, ουκ εστιν ειπειν οσσον αγριωτερα. ουδεν δε χειρον παντα γνωρισαι φιλοις.
αρχην τιν' επραττ' ουμος αδελφος κοσμικην –αδελφος ουμος, ω κακισθ', οσον
σθενεις– η δ' ην ταμειων πιστις. εν δ' αρχηι μεσηι θνηισκει, κυνων δε πληθος
εξανισταται τοις του θανοντος χρημασιν και λειψανοις. παντ' εσπαρασσον οικεται,
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ξενοι, φιλοι. τις γαρ πεσουσης ου ξυλευεται δρυος; Ἐγω δ', οσον μεν ηκεν εις εμον
λογον, ουποτ' αν εδεισα πραγματων επιδρομας· πτηνον γαρ ειμι ραιδιως μεταρσιον.
ομως δ' αναγκη παντα τωι καλωι πατρι συνδιαφερειν, και χρηστα και ταναντια,
κοινωνον οντα πραγματων, ου χρηματων. ως δ' οι βασιν το πρωτον ου πεπηγοτες
απαξ ολισθησαντες εις κρημνου βαθος πιπτουσιν, ουκετ' οντες αυτων εγκρατεις,
ουτως εμοιγε των κακων γεγευμενωι αλλοις επ' αλλο δεινον εξηγειρετο. Ἧκεν ποθ'
ημιν–ταμμεσωι σιγησομαι, του μη δοκειν βλασφημον εκφερειν λογον κατ' ανδρος, ον
νυν ευλογων επαυσαμην– αλλ' ηκεν ημιν των φιλων ο φιλτατος, Βασιλειος–οιμοι
των λογων· ερω δ' ομως–, αλλος πατηρ μοι φορτικωτερος πολυ· τον μεν γαρ εχρην
και τυραννουντα στεγειν, τον δ' ουκ αναγκη της εταιριας χαριν βλαβην φερουσης,
ουκ απαλλαγην κακων. ουκ οιδ' εμαυτου τας αμαρτιας πλεον, αι πολλα δη με
πολλακις δεδηχασιν, μεμψωμ', υπερζεοντος ως αει νεου του συμπεσοντος, η σε της
επαρσεως, ανδρων αριστε, ην δεδωκεν ο θρονος; ως των γε λοιπων εινεχ', ιληκοις
λογωι, ταχ' ουδ' αν αυτος ηξιους υπερζυγειν· ουκουν το προσθεν, ω φεριστ', ουδ'
ηξιους· ει δ' ηξιους, τυχον σε των ευ ειδοτων αμφω κατεσχεν αν τις ευγνωμων
κριτης. τι ουν πεπονθας; πως τοσουτον αθροως ερριψας ημας; ως ολοιτ' εκ του βιου
νομος φιλιας ουτω σεβουσης τους φιλους. λεοντες ημεν εχθες, αλλα σημερον πιθων
εγωγε· σοι δε μικρον και λεων. ει τοι γε παντας–φθεγξομ' υψηλον λογον– ουτως
εωρας τους φιλους, ου χρην γ' εμε, ον και φιλων εμπροσθεν ηγες ην οτε, πριν ης
υπερνεφων τα παντ' εχων κατω. Τι, θυμε, βραζεις; ειργε τον πωλον βιαι. προς νυσσαν
αυθις οι λογοι. εκεινος ην ψευστης εμοιγε, ταλλα δ' αψευδεστατος, ος μου λεγοντος
ταυτ' ακουσας πολλακις, ως νυν μεν οιστα παντα, καν χειρω πεσηι, ει δ' εκλιποιεν οι
τεκοντες τον βιον, καμοι τα πραγματ' εκλιπειν απας λογος, ως αν τι κερδαναιμι της
ανεστιου ζωης πολιτης ραιστα ων παντος τοπου– ταυτ' ουν ακουων και συναινων τωι
λογωι ομως βιαζετ' εις επισκοπης θρονον, αυτος πατηρ τε δις με τουτο πτερνισας.
Μηπω ταραχθηις, πριν αν εκμαθηις το παν. ει πλειστον εσκεψαντο δυσμενεις χρονον,
οπως ατιμασαιεν, ουκ αλλον τινα ευρειν αν αυτους οιομ' η τον νυν τροπον. ποθεις
ακουσαι; παντες ουκ ερουσι σοι, οσοις το πραγμ' εδοξε των ουκ ενδικων; εγω μεν
οιον εμπαρεσχον τωι φιλωι εμαυτον, οιδε Ποντος, οιδε και πολις η Καισαρεων και
παντες οι κοινοι φιλοι. μικροπρεπες γαρ ταυτ' ονειδιζειν εμε. τον μεν γαρ ευ
παθοντα μεμνησθαι πρεπει, ων ευ πεπονθε, τον δρασαντα δ' ουδαμως. ο δ' οιος ημιν,
πειθετω τα πραγματα. Σταθμος τις εστιν εν μεσηι λεωφορωι της Καππαδοκων, ος
σχιζετ' εις τρισσην οδον, ανυδρος, αχλους, ουδ' ολως ελευθερος, δεινως απευκτον
και στενον κωμυδριον. κονις τα παντα και ψοφοι και αρματα, θρηνοι, στεναγμοι,
πρακτορες, στρεβλαι, πεδαι, λαος δ' οσοι ξενοι τε και πλανωμενοι. αυτη Σασιμων
των εμων εκκλησια· τουτοις μ' ο πεντηκοντα χωρεπισκοποις στενουμενος δεδωκε–
της ευψυχιας– και ταυθ', ιν' αρπαζοντος αλλου προς βιαν περικρατησηι την
καθεδραν καινισας. ημεις γαρ αυτωι των αρηΐων φιλων τα πρωτα–και γαρ ημεν
αλκιμοι ποτε, και δεινον ουδεν τραυματ' ηυλογημενα. προς τοις γαρ αλλοις, οις
απηριθμησαμην, ουδ' ην αναιμωτι γε του θρονου κρατειν· μεταιχμιον γαρ
αντεπισκοπων δυο τουτ' ην, συνερρωγει τε δεινος τις μοθος, ου δημιουργος η τομη
της πατριδος δυω πολεις ταξασα μικρων μητερας. ψυχαι προφασις, το δ' εστιν η
φιλαρχια· οκνω γαρ ειπειν, οι ποροι τε και φοροι, εξ ων δονειται πας ο κοσμος
αθλιως. Τι ουν με ποιειν, προς θεου, δικαιον ην; στεργειν; δεχεσθαι των κακων τας
εμβολας; βαλλεσθ' αωρι; συμπνιγεσθαι βορβορωι; μηδ' ενθα θειην ευπορειν γηρας
τοδε αει βιαιως εκ σκεπης ωθουμενον; μηδ' αρτον εξων τωι ξενωι διακλασαι, πενης
πενητα λαον ευθυνειν λαχων, ων μεν κατορθωσαιμι, μηδε εν βλεπων, ων δ' αι
πολεις εχουσιν, ευπορων κακων, τρυγων ακανθας, ουκ απανθιζων ροδα, τα δεινα
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

γυμνα των καλων καρπουμενος; αλλην απαιτει μ', ην θελεις, ευψυχιαν, την δε
προτεινε τοις εμου σοφωτεροις. Τοιαυτ' Ἀθηναι και πονοι κοινοι λογων, ομοστεγος
τε και συνεστιος βιος, νους εις εν αμφοιν, ου δυω, θαυμ' Ἑλλαδος· και δεξιαι, κοσμον
μεν ως πορρω βαλειν, αυτους δε κοινον τωι θεωι ζησαι βιον λογους τε δουναι τωι
μονωι σοφωι λογωι. διεσκεδασται παντα, ερριπται χαμαι, αυραι φερουσι τας παλαιας
ελπιδας. που τις πλανηθηι; θηρες, ου δεξεσθε με, παρ' οις το πιστον πλειον, ως γ' εμοι
δοκει; Ἔσχεν μεν ουτω ταυτα, συντομως φρασαι. επει δ' εκαμφθην, ου φρονημ', αλλ'
αυχενα– τι φω; ποθεν δε την εμην ωδινα σοι πασαν παραστησαιμι; κεντρα μοι παλιν,
παλιν φυγας τις και δρομαιος εις ορος κλεπτων φιλην διαιταν, εντρυφημ' εμον. τι
μοι το κερδος; ου γαρ ευτονος φυγας ην, ως εοικε. παντα δ' ειδως καρτερειν εν τουτ'
αγεννης· πατρος ου φερω χολον. πρωτον μεν ουν αγωνα ποιειται πατηρ ενιδρυσαι
με Σασιμοις· ως δ' ησθενει, ο δευτερος πλους αλλα μη κατω μενειν, αυτωι δε
συμπονουντα (και γαρ ην βαρυς ταις σαρξιν ηδη) συνελαφριζειν πονους, χειρας
προτεινων, τησδε της γενειαδος απτομενος, οιοις προς με χρωμενος λογοις. «Πατηρ
σε λισσεθ', υιεων ω φιλτατε, πατηρ ο πρεσβυς τον νεον, τον οικετην ο δεσποτης
φυσει τε και διπλωι νομωι. ου χρυσον αιτω σ', ου λιθους ουδ' αργυρον, ου γης
αρουρας, τεκνον, ουδ' οσα τρυφης. ζητω σ' Ἀαρων και Σαμουηλ πλησιον θειναι θεωι
τε τιμιον παραστατην. ο δους εχει σε· τεκνον, μη μ' ατιμασηις, ως ιλεω γε του μονου
τυχοις πατρος. καλον το αιτημ', ει δε μη γε, πατρικον. ουπω τοσουτον εκμεμετρηκας
βιον, οσος διηλθε θυσιων εμοι χρονος. δος την χαριν, δος–η ταφωι μ' αλλος δοτω.
ταυτην οριζω της απειθειας δικην. δος τας βραχειας ημερας τωι λειψανωι. τα δ'
εισεπειτα σοι φιλως βουλευτεα.» Ἐπει δ' ηκουσα ταυτα και ψυχη βαρους μικρον
διεσχεν ωσπερ ηλιος νεφους– τι γινεται; ποι ταμα καταστρεφει παθη; ενουθετησ'
εμαυτον, ως ουδεν βλαβος εως καθεδρας πατρος εκπλησαι ποθον. «ου γαρ καθεξει
τουτ'», εφην, «ακοντα με, ον ουτε κηρυγμ' ουθ' υποσχεσις κρατει.» ουτως ανηγαγεν
με νικησας φοβος.
Ἐπει δ' υπεξηλθον μεν οι γονεις βιου κληρον λαχοντες, εις ον εσπευδον
παλαι, εγω δ' ελειφθην ου καλως ελευθερος, της μεν δοθεισης ουδ' ολως εκκλησιας
προσηψαμην, ουδ' οσσον λατρειαν μιαν θεωι προσενεγκειν η συνευξασθαι λευ η
χειρα θειναι κληρικων ενι γε τωι· της πατρικης δε–και γαρ ουκ ανιεσαν ορκουντες,
εμπιπτοντες ευλαβων τινες, πολλων ατελεστων μηνυοντες εξοδους– χρονον βραχυν
μεν ως ξενος αλλοτριας εσχον τιν' επιμελειαν, ουκ αρνησομαι, τουτ' αυτο φασκων
τοις επισκοποις αει αιτων τε δωρον εκ βαθους της καρδιας, στησαι τιν' ανδρα τωι
πτολισματι σκοπον, λεγων αληθη, εν μεν, ως ουπω τινα ειληφος ειη γνωριμωι
κηρυγματι, το δευτερον δε, ως παλαι δεδογμενον ειη φυγειν με και φιλους και
πραγματα. Ὡς δ' ουκ επειθον τους μεν εκ πολλου ποθου κρατειν θελοντας, τους δ'
ισως υπερφρονας, πρωτον μεν ηλθον εις Σελευκειαν φυγας, τον παρθενωνα της
αοιδιμου κορης Θεκλας· «ταχ' αν πεισθειεν αλλ' ουτω», λεγων, «χρονωι καμοντες
ηνιας δουναι τινι.» και μοι διηλθεν ου βραχυς τηιδε χρονος. Ἐπει δ' επιστας τοις
εμοις αυθις κακοις, ων μεν ενομιζον, ευρον ουδε εν καλων, ων δ' εκπεφευγειν
πραγματων, πολυ στιφος, υπερφανεντων ωσπερ εκ προθεσμιας, ενταυθα δη μοι του
λογου το συντονον. ερω δ', α λεξω, καιπερ ευ εγνωκοσιν, ιν' ημας ουκ εχοντες αλλα
τον λογον εχητε τουτον, της ανιας φαρμακον, εχθροις ονειδος, μαρτυριαν δε τοις
φιλοις ων ηδικημεθ' ουδεν ηδικηκοτες. ∆υω μεν ου δεδωκεν ηλιους φυσις, δισσας δε
Ῥωμας, της ολης οικουμενης λαμπτηρας, αρχαιον τε και νεον κρατος, τοσουτο
διαφεροντε αλληλων, οσον την μεν προλαμπειν ηλιου, την δ' εσπερας, καλλει δε
καλλος αντανισχειν συζυγως. τουτων δε πιστιν η μεν ην εκ πλειονος και νυν ετ'
εστιν ευδρομος, την εσπεραν πασαν δεουσα τωι σωτηριωι λογωι, καθως δικαιον την
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προεδρον των ολων ολην σεβουσα την θεου συμφωνιαν· η δ' ην το προσθεν
ορθοπους, νυν δ' ουκετι –ταυτην λεγω δη την εμην, ειτ' ουκ εμην–, αλλ' εν βυθοις
εκειτο της απωλειας, εξ ου το κουφον αστυ και πληρες κακων παντων Ἀλεξανδρεια,
θερμοτης ανους, επεμψ' Ἄρειον, το βδελυγμ' ερημιας, ος πρωτος ειπεν· «η τριας ου
σεπτεα», ορους δ' εθηκεν αξιας φυσει μιαι τεμων ανισως την αμεριστον ουσιαν, εως
κατετμηθημεν εις πολλας οδους. Ὅμως δε καιπερ αθλιωτατη πολις ουτως εχουσα
κατα τον εκ χρονου νομον –εθος γαρ εγχρονιζον εις νομον τελει– θανουσα τ'
οικτρον εξ απιστιας μορον ειχεν τι μικρον ζωτικης σπερμα πνοης, ψυχας τελειας τωι
λογωι της πιστεως, λαον βραχυν μεν, τωι θεωι δε πλειονα, ος ουκ αριθμει πληθος,
αλλα καρδιας, πιστον φυτευμα, κλημα τιμιωτατον. τουτοις–εδοξαμεν γαρ εν θεωι
τινες ειναι βιωι τε και λογωι των γνωριμων καιπερ αει ζησαντες αγροικον βιον–
επεμψεν ημας η χαρις του πνευματος πολλων καλουντων ποιμενων και θρεμματων
λαου βοηθους και λογου συλληπτορας, ως αν καταψυξαιμεν ευσεβει ροηι ψυχας
ανυδρους και χλοαζουσας ετι τροφηι τ' ελαιου συγκραθηι λυχνωι το φως, γλωσσαι δε
λαβροι και πολυστροφοι πλοκαι, εξ ων το απλουν οιχεται της πιστεως, ιστοι τ'
αραχνης, σαθρα δεσμωτηρια, τα κουφα συνδεοντες, ισχυροις γελως, ραγειεν η
λυθειεν εν στερροις λογοις, οι τ' εμπεσοντες εκφυγοιεν τους βροχους. Ουτω μεν
ηλθον, ουχ εκων, αλλ' ανδρασιν κλαπεις βιαιοις, ως λογου συνηγορος. και γαρ τις
εθρυλειτο και συνηλυσις επισκοπων νεηλυν αιρεσιν, λογον επεισαγοντων ταις
φιλαις εκκλησιαις, ος την προς ημας του θεου λογου κρασιν, ην ου τραπεις εδεξατ'
ανθρωπον λαβων εμψυχον, εννουν, εμπαθη τα σωματος, Ἀδαμ ολον τον προσθε
πλην αμαρτιας, ταυτην τεμων ανουν τιν' εισαγει θεον ωσπερ δεδοικως, μη θεωι
μαχηθ' ο νους –ουτω γαρ αν δεισαιμι και σαρκος φυσιν, μαλλον γαρ αυτη, και θεου
πορρωτατω– η των μεν αλλων δεομενων σωτηριας τον νουν δ' ολεσθαι παντελως
δεδογμενου, ος δη μαλιστα τωι θεωι μου σωστεος, ος και μαλιστ' ωλισθεν εν πρωτου
πλασει· ο γαρ δεδεκτο, και παρειδε τον νομον, ο δ' ην το παριδον, τουτο και
προσληψιμον. μη τοινυν ημισυν με σωιζετω λογος ολον παθοντα, μηδ' ατιμουσθω
θεος ως ουχ ολον λαβων με, πηλον δε μονον, ψυχην δ' ανουν τε καλογου ζυου
τινος, ο και σεσωσται δηλαδη τωι σωι λογωι.
Και ληξατω τοιαυτα ευσεβων απας. ισον τι γαρ πταιουσιν εξ εναντιας τοις
εισαγουσιν ασκοπως υιους δυο, τον εκ θεου τε και τον εκ της παρθενου, οι την κατω
τεμνοντες ευαρμοστιαν, οι μεν ξεοντες, οι δε διπλουντες κακως. ει γαρ δυω, δεδοικα
μη εν των δυο, η προσκυνωμεν ανθ' ενος δυω θεους, η τουτο μη παθωμεν
ευλαβουμενοι πεμπωμεν εξω του θεου το συνθετον. ων μεν γαρ η σαρξ, ουδεν αν
παθοι θεος. θεου δ' ολου μετεσχεν ανθρωπου φυσις, ουχ ως προφητης η τις αλλος
ενθεων –ος ου θεου μετεσχε, των θεου δε γε–, αλλ' ουσιωθεισ' ωσπερ αυγαις ηλιος.
ουτοι μεν ουν ερροιεν εκ μεσου λογου, ει μη σεβοιεν ως εν ανθρωπον θεον, τον
προσλαβοντα συν γε τωι προσλημματι, τον αχρονον τε και το συμμιγες χρονωι, τον εκ
μονου πατρος τε και μητρος μονης, δυω φυσεις εις Χριστον ελθουσας ενα. Τα δ'
ημετερα πως και τιν' εσχε τον τροπον; πολλοις συνηνεχθημεν ελθοντες κακοις.
πρωτον μεν εξεζεσε καθ' ημων η πολις ως εισαγοντων ανθ' ενος πλειους θεους.
θαυμαστον ουδεν· ησαν ουτως ηγμενοι, ωστ' αγνοειν πανταπασιν ευσεβη λογον,
πως η μονας τριαζεθ', η τριας παλιν ενιζετ' αμφοιν ενθεως νοουμενοιν. και προς γε
τοις πασχουσι δημος ελκεται, ως τωι τοτε σφων προστατηι και ποιμενι οικτον λαβοντι
του παθους υπερμαχον, δημος τοσουτος και φρονηματος πλεως, ωι μη το νικαν
παντα εσχατος ψογος. λιθους παρησω την εμην πανδαισιαν, ων εν τι μεμφομ'· ου
γαρ ησαν ευστοχοι τουτων τυχοντες, ων τυχειν κενος φονος. επειθ' υπαρχοις ως
φονευς εισηγομην βλεπουσιν υψηλον τι και μεταρσιον, οις εις νομος τον δημον
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιλεων εχειν, ο δεινον ουδεν πωποτ' ουδ' ειργασμενος ουδ' εννοησας ως μαθητης του
λογου. και μοι παρεστη του λογου συνηγορος Χριστος βοηθων τωι συνηγορωι λογων,
ος και λεοντων οιδεν εκσυζειν ξενους και πυρ δροσιζειν εις αναψυχην νεων, κητος
δε ποιειν ευσεβων ευκτηριον· ουτος μ' εδοξασ' εν ξενωι κριτηριωι. Ἔπειτα δεινος των
εμων οιδει φθονος εις Παυλον ελκοντων με καπολλω τινα, τους μητε σαρκωθεντας
ημιν πωποτε μητ' εκχεαντας αιμα τιμιου παθους· αφ' ων καλουμεθ', ουχι του
σεσωκοτος· οις συνδονειται παντα και συσσειεται– ως ευδρομουσης ταλλα της
εκκλησιας. πως δ' αν ποτ' η ναυς η πολις, πως δ' αν στρατος η και χορου πληρωμα,
πως δ' οικος φιλος σταιη πλεον το βλαπτον η κρατουν εχων; τουτ' ουν επασχε τηνιχ'
ο Χριστου λεως· πριν γαρ παγηναι και τυχειν παρρησιας, πριν εκλυθηναι σπαργανων
των παιδικων, ουπω τελειως την βασιν ερηρεισμενος, εκοπτετ', ερριπτειτο,
εσπαρασσετο εν οψεσιν τεκοντων ευγενης τοκος ατεκνιαν πεινωσι την εμην λυκοις.
ου γαρ φορητον ανδρα τον πενεστατον, ρικνον, κατω νευοντα και δυσειμονα,
γαστρος χαλινοις, δακρυσιν τετηκοτα φοβωι τε του μελλοντος, ως δ' αλλων κακοις,
ουδ' ευφυως εχοντα της προσοψεως, ξενον, πλανητην, γης σκοτωι κεκρυμμενον των
ευσθενουντων και καλων πλεον φερειν. Σχεδον γαρ αυτων ταυτα εξηκουετο·
«θωπευομεν, συ δ' ουχι· τιμωμεν θρονους, συ δ' ευλαβειαν· αρτυσεις ημιν φιλαι, σοι
δ' ευτελεια, και τρυφης εσθων αλας της οφρυωδους αλμυρον καταπτυεις.
δουλευομεν καιροις τε και λαων ποθοις αει διδοντες τωι πνεοντι το σκαφος,
χαμαιλεοντων τε τροπον και πολυποδων πολλας τιθεντες τοις λογοις αει χροας. συ
δ' ημιν ακμων ανηλατος, της οφρυος. ωσπερ μιας γε πιστεως ουσης αει στενοις το
δογμα της αληθειας σφοδρα, σκαιαν βαδιζων παντοτε του λογου τριβον. ποθεν δε
σοι, βελτιστε, και γλωσσηι λαλωι τον λαον ελκειν, τους δε βαλλειν ευστοχως κακως
φρονουντας εν πολυσχιδει πλανηι, διπλουν τιν' οντα τοις φιλοις και τοις ξενοις, τοις
μεν λιθον μαγνητα, τοις δε σφενδονην;» Ταυτ' ει μεν ουκ' εσθ', ωσπερ ουκ' εστιν,
κακα, τι δυσχεραινεις ως τι πασχων εκτοπον; ει δ' εστι και σοι τουτο φαινεται μονωι,
κρινον δικαιως ως θεου παραστατης ξαινειν με τον πταιοντα, τον λαον δ' εα, ος
ουδεν ηδικηκεν η στεργων εμε ηττημενος τε των εμων διδαγματων. Τα πρωτα μεν
δη και φερειν οιος τε ην. ει γαρ με και το καινον επτοει βραχυ, ως αθροως τις ωσιν
εμπεσων ψοφος η τοις απειροις αστραπης αυγης ταχος, αλλ' ην ετ' απληξ και φερειν
παντα σθενων· η τ' ελπις ουσα πραγματων ελευθερων, του μη παλιν μοι ταυτο
συμπεσειν παθος, επειθε ραιον διαφερειν την συμφοραν. α δ' ηλθεν ημιν αυθις εκ
τουτων κακα– ω πως αν εκφρασαιμι τους εμους πονους; ω των κακων ποριστα,
δαιμον βασκανε, πως ισχυσας τοσουτον εκπλησαι κακον; ουχ αιμα μ' ουδε βατραχος,
ου σκνιπων νεφος ουδε κυνομυια ουτε τις κτηνων φθορα, ου φλυκτις, ου χαλαζ',
ουκ ακρις, ου σκοτος, ου πρωτοτοκων ολεθρος, εσχατον κακων, εκαμψεν ημας
(ταυτα γαρ των αγριων Αιγυπτιων μαστιγες εκβοωμεναι). {και προς γ' Ἐρυθρας κυμα
συγκλυσαν λεων.} τι δ' ωσεν ημας; κουφοτης Αιγυπτιων. ως δ' ωσεν, ειπειν αξιον·
στηλη γαρ αν αυτη γενοιτο των κακων αιωνια. Ἦν τις ποθ' ημιν εν πολει θηλυδριας,
Αιγυπτιον φαντασμα, λυσσωδες κακον, κυων, κυνισκος, αμφοδων υπηρετης, αρις,
αφωνον πημα, κητωδες τερας, ξανθος μελανθριξ, ουλος απλους την τριχα– τα μεν
παλαια, τα δ' αρτιως ευρημενα· τεχνη γαρ εστι δημιουργος δευτερα. πλειστον
γυναικων εργον, ειτ' ουν αρρενων, χρυσουν, ελισσειν την φιλοσοφον σισοην. τα των
γυναικων εν προσωποις φαρμακα σοφοι φεροντων· εις τι γαρ μοναι σοφαι την
απρεπη τε και κακην ευμορφιαν, η προγραμμ' εστι και σιωπων του τροπου, ως ουκ
εχοντων Μαξιμους και αρρενων; η κουρα τουτ' εδειξε λανθανον τεως. τοιαυτα
θαυμαθ' ημιν εκ των νυν σοφων, διπλουν τιν' ειναι την φυσιν το σχημα τε αμφοιν
μεριζειν τοιν γενοιν τρισαθλιως, κομην γυναιξιν, ανδρασιν βακτηριαν. εξ ων
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκομπαζ' ως τι τηι πολει δοκων, ωμους σκιαζων βοστρυχοις αει φιλοις, πεμπων
λογισμους σφενδονωμεναις κομαις, πασαν φερων παιδευσιν εν τωι σωματι.
Πολλας διελθων ουτος, ως ακουομεν, οδους πονηρας–αστινας δ' αλλοις
μελοι, ου γαρ τα παντ' εμοιγε εκζητειν σχολη· βιβλοι δ' ομως φερουσιν αρχοντων
οσαι– ταυτηι τελευτων εγκαθεζεται πολει. ουδεν γαρ ειχε βρωμα των ειωθοτων· οξυ
βλεπων δε και σοφως οσφρωμενος– σοφον γαρ εστω και το πικρως συντεθεν, το δ'
εστιν ημας της καθεδρας εκβαλειν τους ουτ' εχοντας, ουθ' ολως τιμωμενους, πλην
του φυλαξαι και καταρτισαι λεων· σοφωτερον δε, και γαρ ου δια ξενων, αυτων δ'
αφ' ημων συμπλεκει το δραμ' ολον, ως αν σοφιστης των κακων και συνθετης, των
ταυτ' αηθων και πλοκης παντηι ξενων, αλλην δε τιμαν δεινοτητ' ειθισμενων· ειπειν
σοφον τι και λεγοντα θαυμασαι βιβλων τε θειων εκλεγειν την καρδιαν. Καινον τιν'
ειπειν εν κακοις λογον θελω· εχρην τον αυτον πασιν ειναι δη τροπον, η τον κακων
απειρον η τον ποικιλον. ηττον γαρ εβλαπτοντ' αν εκ τινων τινες αντιζυγουντων η
συνεστωτων τροπων· νυν δ' εισι θηρα των κακων οι βελτιους. τις η τοσαυτη
συγχυσις του πλασματος; ως σφοδρ' ανισως εζυγημεν εκ θεου. τις τον κακιστον
οψεται των μετριων δολουντα, συμπλεκοντα, μηχανωμενον, κλεπτονθ' εαυτον
μυριαις αει στροφαις; το μεν γαρ ευκινητον εις μοχθηριαν τηρει τα παντα και βλεπει
τα καιρια· το δ' εις αρετην προχειρον εις υποψιαν των χειρονων αργον τε και νωθες
φυσει. ουτως αλισκετ' ευχερως η χρηστοτης. Πως τουτο ποιει και–σκοπειθ'–ως
ποικιλως. Αιγυπτιον τιν' αλλον οψει Πρωτεα. των ευνοουντων γινεται και των
σφοδρα πιστων. τις ουτως ως εμοιγε Μαξιμος στεγης, τραπεζης, δογματων,
βουλευματων κοινωνος; ουδεν θαυμα· και γαρ ην μεγα· κυων υλακτων δηθεν τους
κακοφρονας και των εμων προθυμος αινετης λογων. ομου δε ταυτα, και τι των εν
βηματι λαβων νοσημα, λειμμα της πρωτης νοσου, το δ' ην απαυστος ζηλος, εμφυτον
κακον– ου ραιδιως γαρ καμπτεται πονηρια–, τουτοις βραβευων ανισως, αυτωι φιλως,
δυω συνεργοις χρωμενος της πικριας, πρωτωι τε δευτερωι τε ανθρωποκτονοις, μογις
ποτ' εξερρηξεν ασπιδος τοκον. ο πρωτος ην Βελιας, αγγελος ποτε, ο δευτερος δε
τουδε λαου πρεσβυτης τον νουν τι μαλλον η το σωμα βαρβαρος, ος ου παροφθεις,
ουδεν εκμελες παθων, τα πρωτ' εχων τιμης τε και θρονων αει– ακουε, Χριστε, και
∆ικης ομμ' απλανες, ει δη καλειν ενταυθα Χριστον αξιον– μισος πονηρον και
κακοτροπον αθροως ωδινεν. οι μοι· πως αποκλαυσω; σκοτος αιθρια λαμπρα, και το
συντεθεν κακον πορρωθεν ηλθεν ημιν, Αιγυπτου νεφος. Κατασκοποι μεν πρωτον,
ους της εκκριτου γης Ἰσραηλ ποτ' εξεπεμψ' ο γενναδας· πλην ουκ Ἰησους ουδε
Χαλεβ οι σοφοι, αλλ' ει τις υβρις εν νεοις και πρεσβυταις, Ἄμμων, Ἀπαμμων,
Ἁρποκρας, Στιππας, ῬοδωνἌνουβις, Ἑρμανουβις, Αιγυπτου θεοι, πιθηκομορφοι και
κυνωδεις δαιμονες, δυστηνα ναυταριδια και παραφθορα, ευωνα, μικρου κερματος
πολλους θεους ραιστ' αν προθεντα, ειπερ ησαν πλειονες. Ἔπειτα μικρον υστερον οι
πεπομφοτες τουτους, στρατηγοι της φαλαγγος αξιοι η, των κυνων ειπειν τι
προσφυεστερον, οι ποιμενες. πλεον γαρ ουδεν φθεγξομαι –καιπερ σφαδαιζων
ενδοθεν πολλοις λογοις ωσπερ τις ασκος δεσμιος γλευκους ζεων η και φυσητηρ
χαλκεως γεμων πνοης– αιδοι τε του πεμψαντος, ει και κουφονους, αυτων τ'
εκεινων, οις τι συγγνωμης τυχον μετην υποσπασθεισιν εξ αγροικιας, οποι φεροιεν οι
κακοι, κινουμενοις, ους ενθαδ' ημιν εδημιουργησε φθονος. σοφοι, το προβλημ'
ειπατ'–ουκ εμοιγε γαρ τουτ' ευσυνοπτον, πλην τις ει φραζοι σοφων–· πως Πετρος
αυτος, ο βραβευς των ποιμενων, πρωην μεν ημας εγκαθιστη γραμμασιν ουτω
προδηλως διπλοης ελευθεροις, ως αυτα πεισει τα προς ημας γραμματα, και
συμβολοις ετιμα της ιδρυσεως, νυν δ' ηκεν ημιν ελαφος αντι παρθενου; ταυτ' ου
προδηλα, ταυτα δειθ' ερμηνεως. Ὤφθη τι τουτων σκηνικωτερον ποτε πολλων
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πονηρως εν βιωι πεπαισμενων; οφθησεται δε αλλο παιγνικωτερον; οινον τις ειπε
συμποτης παντων κρατειν, αλλος γυναικα, την δ' αληθειαν σοφος· εγω δ' αν ειπον
χρυσον, ως εχει κρατος. τουτωι τα παντα ραιδιως πεσσευεται. ουπω το δεινον, ει τα
του κοσμου μονα πλεον παρ' ημιν ισχυει του πνευματος. ποθεν δ' ο χρυσος τωι κυνι,
ζητητεον. πρεσβυτερον εκ Θασου τιν' ηκοντ' ενθαδε χρυσον φεροντα της εκεισ'
εκκλησιας, εφ' ωι πριασθαι Προικονησιας πλακας, τουτον περισηνας και λαβων
συμπρακτορα πολλαις τε δησας ελπισιν τον αθλιον– οι γαρ κακοι ταχιστα μιγνυνται
κακοις– τον χρυσον ειχεν εις απανθ' υπηρετην, πιστον συνεργον, γνησιον
συνεμπορον. τεκμηριον δε· και γαρ οι πρωην εμε σεβοντες, ως αχρηστον, αχρυσον
φιλον περιφρονουσι φιλτατοι και ραιδιως κλινουσι προς το χειρον ως ροπη ζυγου.
Νυξ ην· εγω δ' εκαμνον· οι δ' ωσπερ λυκοι κλεπται φανεντες αθροως μανδρας εσω,
πολλους εχοντες μισθιους εκ του στολου, εξ ων Ἀλεξανδρεια ραιστ' αναπτεται– και
γαρ συνεμπιπτουσι τωι στολωι σαφως–, κειραι προθυμουντ' εις καθεδραν τον κυνα,
πριν η τι λαωι, πριν κτιλοις εκκλησιας, πριν ημιν αυτοις, ως κυσιν γουν, γνωρισαι.
ουτω φασιν και ταυτα προστεταγμενοι. ουτως Ἀλεξανδρεια τιμαι τους πονους. ουτω
δικασαι τις υμιν αλλος ευμενης.
Ἦν ορθρος· ο κληρος δε–και γαρ εγγυθεν ᾤκουν–ανηφθη και ταχιστα τον
λογον αλλωι διδωσιν αλλος. ειτ' εγειρεται φλοξ λαμπρα λιαν· ω ποσων μεν εν τελει,
ποσων ξενων δε συρρυεντων και νοθων. ουκ ην γαρ οστις ουκ εμεμηνει τοις τοτε
τοιαυθ' ορωντες ταπιχειρα των πονων. τι μακρα τεινω; εκ μεν ημων αυτικα
χωρουσιν οργηι, του σκοπου τωι μη τυχειν αλγουντες. ως δ' αν μη ματην ωσιν κακοι,
το λειπον εκπληρουσι τηι σκηνηι τελος. εις γαρ χοραυλου λυπρον οικητηριον
αχθεντες οι σεμνοι τε και θεωι φιλοι λαον τ' εχοντες των αποβλητων τινας κυνων
τυπουσι τον κακιστον ποιμενα, κειραντες ου δησαντες ουδε συν βιαι· κυων γαρ ην
προθυμος εις τα κρεισσονα. τομη δ' υπηλθε βοστρυχους ευφορβιους λυουσ' αμοχθως
τον πολυν χειρων πονον, τοσουτον αυτωι και μονον δεδωκυια, οσον γυμνωσαι το
τριχων μυστηριον, τριχων, εν αις εκειτο το σθενειν απαν, ωσπερ λεγουσι τωι κριτηι
Σαμψων ποτε, ον η κομη προυδωκεν εξυρημενη, τριχων, αωρου κανεμοφθορου
θερους, ας τις γυνη τετμηκεν εις εχθρων χαριν. Ποιμην δε δειχθεις εκ κυνων εκ
ποιμενων παλιν κυων πεφηνε· της ατιμιας. κυων ερημος, μητε της κομης ετι φερων
το καλλος, μητε την ποιμνην στρεφων, αυθις μακελλων οστεοις επιτρεχων. δρασεις
δε δη τι την καλην κομην; παλιν θρεψεις φιλεργων; η μενεις τοιος γελως; αμφω γαρ
αισχρα, και τι τοιν δυοιν μεσον ουκ εστιν ευρειν ουδε εν–πλην αγχονης. θησεις δε
που μοι τας τριχας, πεμψεις δε που; σκηναις θεατρων, ειπε μοι, η παρθενοις; τισιν δε
τουτων αυθις; η Κορινθιαις ταις σαις, μεθ' ων τα θεια εξησκου ποτε μονος μοναις τε
πανσοφως κοινουμενος; ανθ' ων σε θησω μαλλον ουρανου κυνα. Ευθυς μεν ουν
τοσουτον ηλγησεν πολις τοις τηνικαυτα συμβεβηκοσιν κακοις, ωστ' επριοντο
παντες· εξεχει θ' απας λογους αηδεις του βιου κατηγορους, θυμου φεροντος α
φρενες συνεκροτουν. αλλος τι δ' αλλο ηρανιζεν εις ενος κακου τελειου παντοθεν
συμφωνιαν. ωσπερ γαρ εν τοις σωμασιν συνανισταται παθη τα μικρα ταις μεγαλαις
αρρωστιαις, καν ηρεμουντα τωι σθενειν τεως τυχηι, ουτως εκεινου παντα τα προσθεν
κακα εστηλιτευσεν η τελευταια στασις. αλλ' ουκ εμου γε ταυτ' αν εξελθοι ποτε.
ισασιν οι λεγοντες· ενδακνω δ' εγω των προσθεν αιδοι καιπερ ηδικημενος. «Τι ουν;
συ τουτον ου χθες ειχες εν φιλοις και των μεγιστων ηξιους εγκωμιων;» ταχ' αν τις
απαντησειε των ταυτ' ειδοτων και την τοτ' ευχερειαν αιτιωμενων, υφ' ης ετιμων
και κυνων τους χειρονας. αγνοιαν ηγνοησα μισους αξιαν. εξηπατηθην ως Ἀδαμ
γευσει κακηι. ωραιον ην το πικρον εις οψιν ξυλον. το σχημα μ' ηπατησε της
ορωμενης αχρι προσωπου πιστεως και ρηματων. πιστου γαρ ανδρος ουδεν
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ευπειθεστερον προς ευλαβειαν ραιδιως ορμωμενου η ουσαν η δοκουσαν, ω χρηστου
παθους· ο βουλεται γαρ, τουθ' εκαστος οιεται.
Τι χρην με ποιειν; ειπατ', ω σοφωτατοι. τι δ' αν τις υμων αλλο τι πραξαι
δοκει ουτως ετι στενης τε της εκκλησιας ουσης τοθ', ωστε και καλαμης τι συλλεγειν;
εξουσιαν γαρ ου τοσαυτην ο στενος, οσην διδωσι καιρος ο πλατους γεμων. μεγιστον
ην μοι και πατων αυλην κυων εμην σεβων τε Χριστον ανθ' Ἡρακλεους. τωι δ' ην τι
μειζον· την επ' αισχιστοις φυγην πιστιν πεποιηθ' ως θεου πασχων χαριν. μαστιγιας
ην, αλλ' εμοι νικηφορος. ει τουτο δεινον, οιδα πολλα πολλακις τοιαυθ' αμαρτων.
αρα συγγνωσεσθε μοι, ανδρες δικασται, της καλης αμαρτιας; ην μεν κακιστος, αλλ'
ετιμων ως καλον. Ἦ φθεγξομαι τι και νεανικωτερον; ιδου, προτεινω την ακαιρον
και λαλον γλωσσαν· ο θελων ανηλεως εκτεμνετω. τι δ' ουχι τετμητ'; η δοκει σοι και
σφοδρα, η μακρα σιγαι και πλεον σιγησεται, ισως δικας τινουσα της ακαιριας, ως αν
μαθηι μη πασιν ειναι δεξια; κακεινο δ' οιον· προστεθητω γαρ μονον· οντως
ασυλλογιστον η πονηρια. ον γαρ το χρηστον ουκ εποιησ' ημερον, τι αν δρασειεν
αλλο των παντων ποτε; και ου τοσουτος εστιν η τιμη ψογος, τουτου τι φησεις τον
τροπον; η κακον μεγα; ταυτ' ει μεν εστι πιστα, μη ζητει πλεον· ει δ' ουκ αληθη, μηδε
τα προσθεν δεχου. τουτων τι αν γενοιτο δυσμαχωτερον; ουτω μεν ενθεν ηλαθη
κακως κακος, ειπειν δ' αληθες μαλλον ως καλως κακος. Ἐπει δε φυλοις βαρβαρων
κακον φερων βασιλευς εωιος ειχεν ορμητηριον την Θεσσαλονικην, τηνικαυτα τι
πλεκει κυων ο παγκακιστος; αθρει μοι παλιν· αρας το συρφετωδες Αιγυπτου στιφος–
λεγω δε τους κειραντας αυτον απρεπως– ως την καθεδραν βασιλικωι προσταγματι
πηξων εαυτωι τωι στρατοπεδωι προστρεχει. κακειθεν αυθις ως κυων απορριφεις οργηι
τε πολληι χωρκιοις φρικωδεσιν– ουπω γαρ ην τα ωτα διατεθεις κακως ουδεις καθ'
ημων, αλλ' ετ' ειχον υγιως– εις την Ἀλεξανδρειαν αυθις φθειρεται, ορθως γε ποιων
τουτο και μονον σοφως. Πετρωι γαρ, ωι δισχιστος η γραφις ποτ' ην παντα γραφοντι
ραιδιως ταναντια, μισθοφορικον τι των ανεστιων εχων επιφυεται και τον γεροντ'
αποστενοι, η τουτον αιτων, ονπερ ηλπισε, θρονον η του παροντος μη μεθησεσθαι
λεγων, εως υπαρχου την κινουμενην φλογα, μη ταις παλαιαις προστεθηι τι
συμφοραις, ως εικος ην δεισαντος εξω πεμπεται. και νυν δοκει μεν ηρεμειν, δεος δε
μοι, μη που το δεινον και χαλαζης εγκυον νεφος συνωσθεν εκ βιαιου πνευματος τοις
ου δοκουσι την χαλαζαν εκχεηι. ου μη ποτ' ηρεμον γαρ η μοχθηρια ουδεν φρονησει,
καν σχεθηι παραυτικα. Τοιαυτα φιλοσοφουσιν οι νυνι κυνες– κυνες υλακται, τουτο
και μονον κυνες. τι ∆ιογενης τοιουτον η Ἀντισθενης; τι δαι προς υμας ο Κρατης;
διαπτυε τους περιπατους Πλατωνος· ουδεν η Στοα. ω Σωκρατες, τα πρωτα μεχρι νυν
φερεις. φθεγξωμ' εγω τι πιστοτερον της Πυθιας; «ανδρων απαντων Μαξιμος
σοφωτατος.» Ἐγω δε τληπαθης μεν, ει και τις βροτων, ημην τ' απ' αρχης, ειμι τε
πλεον τα νυν, πονοις μεν εκ γης, κινδυνοις δε ποντιοις, εξ ων εσωθην–και χαρις
πολλη φοβοις. ουτοι δεδωκασιν με τοις ανω σαφως παντων υπερκυψαντα των
πλανωμενων. ομως δε την τοτ' ου φερων ατιμιαν και της αφορμης ασμενως
δεδραγμενος, ως τον κακιστον ηισθομην κεκαρμενον, παντων μεν ημιν των φιλων
εγκειμενων, οι και με φρουρας ειχον εισω λαθριου τηρουντες ορμας, εξοδους,
αναστροφας, παντων δ' ορωντων την παλην των δυσμενων, οι την τομην ᾤοντο του
λογου λυσιν– ταυτ' ουν ορων τε και φερειν ου καρτερων ανδρος τι πασχω (και γαρ
ουκ αρνησομαι) απλουστερου τι μαλλον η σοφωτερου. πρυμναν γαρ, ως λεγουσι,
κρουομ' αυτικα, ουκ ευμαθως μεν· ου γαρ αν τις ᾔσθετο. Νυν δ' εξιτηριος τις ερραγη
λογος, ον εξεπεμψα πατρικων σπλαγχνων πονωι. ο δ' ην· «φυλασσεθ', ην δεδωκα,
τριαδα, τεκνοις ποθεινοις ευπορωτατος πατηρ, και των εμων μεμνησθε, φιλτατοι,
πονων.» λαος δ' επειδη τουτον ηκουσεν λογον, των δυσκαθεκτων εκβοησαντος
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τινος ανιστατ' ευθυς ωσπερ εκ καπνου βιας εσμος μελισσων και βοαις εκμαινεται·
ανδρες, γυναικες, παρθενοι, νεανιαι, παιδες, γεροντες, ευγενεις, ουκ ευγενεις,
αρχοντες, ηρεμουντες, εκ στρατου τινες, ζεων εκαστος ισον οργηι και ποθωι, οργηι
κατ' εχθρων και ποθωι του ποιμενος· αλλ' ουκ εμον γαρ τηι βιαι καμψαι γονυ, ουδ'
ασπασασθαι την αθεσμον ιδρυσιν, ος ουδε την ενθεσμον ηνεγκ' ασμενος. Ἄλλην
τρεπονται του ποθου ταυτην οδον. ορκοις τε πολλοις και λιταις κεχρημενοι το γουν
παραμειναι και βοηθειν ηξιουν και μη προεσθαι τοις λυκοις το ποιμνιον. πως αν
δυναιμην καρτερειν το δακρυον; Ἀναστασια, ναων ο τιμιωτατος, η πιστιν εξηγειρας
εν γηι κειμενην, κιβωτε Νωε, την επικλυσιν μονη κοσμου φυγουσα και φερουσα
δευτερον κοσμον τον ορθοδοξον εν τοις σπερμασιν, σοι μεν πολυς και παντοθεν
επιρρει λεως ως του μεγιστου κινδυνων εστηκοτος ημων γενεσθαι το κρατειν η του
ποθου· εγω δ' αφωνος εν μεσωι σκοτου γεμων, ουδ' ως καταστειλαιμι τας φωνας
εχων, ουδ' ως υποσχοιμην τι των αιτουμενων. το μεν γαρ ουχ οιον τε, τωι δ' υπην
φοβος. Ἔθλιβεν αυχμος, σωματ' ην διαβροχα. φωναι δ' ελειπον, αι γυναικες εν
φοβωι, και των, οσαι μαλιστα ειεν μητερες, παιδων οδυρμος, ενδεδωκει δ' ημερα.
ωμνυ δ' εκαστος μη πριν ενδωσειν πονων, καν ενταφηναι τωι νεῲ δεηι καλως, η των
ποθουμενων τιν' εκβαλειν λογον. οιον τις ειπειν εξεβιασθη πονωι– φευ της ακοης, η
μη τοτ' ευθυς εφραγη. «συνεκβαλεις» γαρ ειπε «σαυτωι τριαδα.» εως φοβηθεις, μη τις
εκβηι κινδυνος, ορκον μεν ουδ' ως–και γαρ' ειμ' ανωμοτος, ιν' εν θεωι καγω τι
κομπασω μικρον, εξ ου λελουμαι πνευματος χαρισματι–, λογον δ' εδωκα τωι τροπωι
πιστουμενον μενειν, εως φανωσι των σκοπων τινες –και γαρ τοτ' ηλπιζοντο–,
προσδοκων τοτε λυσειν εμαυτον φροντιδων αλλοτριων. ουτω διεκριθημεν
αλληλων μογις, νικωντες αμφω τηι σκιαι της ελπιδος· οι μεν γαρ ως εχοντες ημας
εφρονουν, εγω δε μικρον ως μενων ετι χρονον.
Ἦν ταυτα. θειος δ' αυθις ηστραπτεν λογος, ταχιστα πυκνωθεντος ωσπερ
ερκιου η και φαλαγγος του πεπονθοτος μερους ταχει στρατηγιας τε και πληθει
χερος. οι γαρ το προσθεν δεσμιοι των δογματων και τουτ' εχοντες εις το συγκεισθαι
μονον ορωντες, οι' επασχον, εστεργον πλεον. τους μεν γαρ ηγεν η τριας λαλουμενη,
μακρον αποδημησασα του λογου χρονον– οκνω γαρ ειπειν, ως παλαι τεθαμμενη–, το
πατρικον κηρυγμα και προσηλυτον. ην γαρ ποτ', ειτ' εληξεν, ειτ' ηλθεν παλιν την εκ
ταφων αναστασιν πιστουμενη. τοις δ' ην λογος τις των εμων ισως λογων, οι δ' ως
αθλητηι καρτερωι προσετρεχον, οι δ' ως εαυτων εργον ειχον ασμενως. οι μεν,
πυθεσθε ταυτα των ευ ειδοτων, οι δ', εκδιηγησασθε τοις ουκ ειδοσιν– ειπερ τινες
τοσουτον υμων μακροθεν η της κρατουσης νυν Ἰταλων εξουσιας–, ως αν λαληθηι
ταυτα και τοις υστερον ως αλλο των καινων τι του βιου κακων, ωνπερ ο ματαιος
ολκος ημερων φερει πλειον το χειρον εμπλεκων τωι κρεισσονι. Ουπω λεγω τον
ορθον εν πιστει λεων, τον της εμης ωδινος ευγενη τοκον, ους εστιν ειπειν ουδενος
πεφηνοτος των συμφρονουντων τωι παροντι προστρεχειν, ως τους ανυδρους ταις
φανεισαις ικμασι, λιμου βοηθον τον λογον ποιουμενους, η φωτι μικρωι τους αγαν
σκοτουμενους. τι δ' αν τις ειποι των ξενων της πιστεως, οπως εχαιρον τωι λογωι,
μεμνημενος; Πολλαι μεν εισιν αι παρεξοδοι λιαν της απλανους τε και τεταγμενης
οδου πασαι φερουσαι προς βυθους απωλειας, εις ας διειλεν ο φθορευς την εικονα, ως
αν παρεισδυσιν τιν' εντευθεν λαβοι γνωμας τεμων, ου γλωσσαν ως παλαι θεος.
εντευθεν εισιν αι νοσοι των δογματων· οι θειον ουδεν ειδοτες η φοραν μονην, υφ'
ης γενεσθαι και φερεσθαι παν τοδε· οι πληθος εισαγοντες ανθ' ενος θεων και τοις
εαυτων προσπεσοντες πλασμασιν· οι την προνοιαν μη διδοντες τοις κατω και παντα
συντιθεντες αστερων πλοκαις. οσοι τε λαος οντες εκκριτος θεου τον υιον
εσταυρωσαν εις τιμην πατρος· οσοι τε μικροις ευσεβεις ενταλμασιν, οι τ' αγγελους
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και πνευμα και αναστασιν, οι τε προφητων γραμματ' εξαρνουμενοι· Χριστον θ' οσοι
σεβουσιν εν νομου σκιαις. οι τον Βυθον Σιγην τε προχρονους φυσεις τιμωντες
αιωνας τε τους θηλαρσενας, Σιμωνος ιος του Μαγου, ων φυματα οι συντιθεντες την
θεοτητ' εκ γραμματων· οι την Παλαιαν και Νεαν δυω θεοις νειμαντες, αυστηρωι τε
καγαθωτατωι· οι τρεις φυσεις τιθεντες ου κινουμενας, την πνευματος χοος τε την τ'
αμφοιν μεσην. οι τωι Μανου χαιροντες αρχικωι σκοτωι. οι Μοντανου το πνευμα
τιμωντες κακως· οι την Ναυατου κενην επαρσιν οφρυος. οι της αρευστου τριαδος
συναιρεται, οι της ατμητου φυσεως διαιρεται· αυθις τε τουτων ωσπερ εξ υδρας μιας
πολλων φυεντων δυσσεβειας αυχενων, ο τηι κτισει το πνευμα συντιθεις μονον, ο και
τον υιον προστιθεις τωι πνευματι· οι τ' εισαγοντες ηλικα Καισαρος θεον· οι την
δοκησιν εισαγοντες εκτοπως· οι δευτερον λεγοντες υιον τον κατω· οι μη τελειον τον
σεσωσμενον, αλλ' ανουν. αυται γαρ εισιν, ως τυπωι φρασαι, τομαι της ορθοτητος
εκτοπων τε μητερες. Τουτων δε τις ην ουτως ακινητος τοτε, ως μη το ους γε τοις
εμοις κλινειν λογοις; τους μεν γαρ ᾕρει το κρατος των δογματων, οι δ' ημερουντο
τωι τροπωι της λεξεως. ου γαρ μετ' εχθρας ουδε λοιδορως πλεον η κηδεμονικως τους
λογους προηγομεν, αλγουντες, ου παιοντες ουδ' επηρμενοι καιρωι ρεοντι και πλανωι
καθως τινες– τις γαρ λογωι τε και κρατει κοινωνια; – ουδε προβλημα το θρασος
ποιουμενοι της αλογιας–δεινως γαρ εντεχνον τοδε και σηπιωδες, το μελαν εκ
βαθους εμειν, ως τους ελεγχους εκδιδρασκειν τωι ζοφωι–, αλλ' ημερως τε τοις λογοις
και προσφορως εντυγχανοντες ως λογου συνηγοροι του συμπαθους τε και πραου και
μηδενα πλησσοντος· εξ ου και το νικασθαι λογος, και το κρατειν δε τιμιωτερον πολυ
πειθοι βιαιαι τωι θεωι προσκτωμενον. τοιαυτα πλαξι ταις εμαις ενεγραφη. Ἄλλος τις
ουτος της εμης παιδευσεως νομος, σοφως τε και καλως γεγραμμενος· μη μιαν οδον
της ευσεβειας ειδεναι την ευκολον τε και κακην γλωσσαλγιαν, μηδ' εν θεατροις και
φοροις και συμποταις ομου γελωντας, αισμασιν χαυνουμενους, πριν και πλυθηναι
γλωσσαν εξ αισχρων λογων, μηδ' εν βεβηλοις ωσι και Χριστου ξενοις ριπτειν
αφειδως των λογων τους μυστικους, παιζοντας εν τοις και πονωι θηρωμενοις· αλλ'
εντολαις μεν ως μαλιστα ευσεβειν πτωχοτροφουντα, ξενοδοχουντα, ταις νοσοις
αρκουντα, καρτερουντα, και ψαλμωιδιαις, ευχαις, στεναγμοις, δακρυσιν, χαμευνιαις,
γαστρος πιεσμοις, αγχοναις αισθησεων, θυμου γελωτος χειλεων ευταξιαι την σαρκα
κοιμιζοντα πνευματος κρατει. Πολλαι γαρ εισιν αι σωτηριας οδοι, πασαι φερουσαι
προς θεου κοινωνιαν· ας χρη σ' οδευειν, ου μονην την εν λογωι. λογος γαρ αρκει και
ψιλης της πιστεως, μεθ' ης ατεχνως το πλεον συζει θεος. ει δ' εις σοφους επιπτεν η
πιστις μονον, θεου παρ' ημιν ουδεν ην πενεστερον. αλλ' ει φιλογλωσσος τις η ζηλου
πλεως και δεινον, ει σοι μη ρυησεται λογος (ανθρωπινον γαρ ευχομαι κανταυθα σοι)·
λαλει μεν, εν φοβωι δε μηδε παντοτε, μη παντα μηδ' εν πασι μηδε πανταχου, αλλ'
εστιν οις οσον τε και που και ποτε. καιρος γαρ παντος, ως ακουεις, πραγματος·
«μετρον τ' αριστον» των σοφων ενος λογος. Χωρις τα Μυσων και Φρυγων ορισματα,
χωρις τα των εξωθεν των τ' εμων λογων. των μεν γαρ εισι προς επιδειξιν οι λογοι εν
μειρακισκων συλλογοις και πλασμασιν, εν οις μεγ' ουδεν η ατυχειν η τυγχανειν
σκιας–σκιας γαρ ουδεν ευσθενεστερα. ημιν δ'–αληθευειν γαρ εστιν ο σκοπος– ουτως
εχειν, η μη, περιδεες τον λογον. οδος γαρ αμφικρημνος, ης εξω πεσειν πεσειν
προδηλως εστιν εις Ἅιδου πυλας. οθεν μαλιστα τους λογους φυλακτεον, τα μεν
λεγοντας, των δ' ακουοντας σοφως, εστιν δ' οτ' εκχωρουντας αμφοιν εξισης σταθμηι
δικαιαι τωι φοβωι κεχρημενους. ηττον γαρ ους η γλωσσα κινδυνον φερει· ηττον δ'
ακοης το και φυγειν εκ του μεσου. τι δει σε ναρκης αψαμενον νεκρουν φρενα η
πλησιαζειν ασθματι λυσσωντος κυνος;
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ουτω μαθοντες εκ γραφικων θεσπισματων, οις ετραφημεν πριν συναχθηναι
φρενα, ουτως αγοντες και πολιτας και ξενους, ηδη γεωργων ημεν εν τοις πλουσιοις,
ει και συνακτον ουχ ομου τουμον θερος. τους μεν γαρ αρτι των ακανθων ημερουν· οι
δ' ωμαλιζονθ', οις δ' εβαλλετο σπορος, οι δ' εν γαλακτι, των δ' υπερ γης η φυη, οι δ'
εχλοαζον, οι δ' εδεσμουντο σταχυς, οι δ' ηδρυνοντο, οι δε λευκοι προς θερος· αλως
τιν' ειχε, τους δε θημων τις φιλος· οι δ' εκρινοντο, οι δε σιτωνων εσω, οι δ' ησαν
αρτος, της γεωργιας περας– αρτος γεωργον τον καμοντα μη τρεφων νυν, τους δε
μηδεν εκχεαντας ικμαδος. Ἐβουλομην ενταυθα στησαι τον λογον και μηδεν ειπειν
των αναξιων λογου. νυν δ' ουκ εαι με τα προσω των πραγματων· ων τα μεν ηλθε
δεξιως, τα δ' αγνοω, τι χρη λεγειν με και τινι μοιραι προσνεμειν. †τις ην, † επαινω.
τουτον εχοντων τον τροπον ημων εφιστατ' αθροως αυτοκρατωρ εκ της Μακεδνης
βαρβαρων στησας νεφος πληθει τε πολλωι και θρασει τεθηγμενων· ανθρωπος ου
κακος μεν εις πιστιν θεου οσον κρατησαι τας απλουστερας φυσεις, και της τριαδος
υπερφυως ηττωμενος (σπλαγχνων γαρ ουτος εστι και παντων λογος, στερρας εφ'
εδρας ασφαλως βεβηκοτων)· ου μην τοσουτος τηι ζεσει του πνευματος, ως αντισωσαι
τοις παρελθουσιν τα νυν καιρωι τα καιρου πταισματ' εξιωμενος· η την ζεσιν μεν ισος,
ουκ ισος δε γε, τι φω; το θαρσος η θρασος; διδαξατε. ισως δ' αμεινον το
«προμηθειαν» καλειν. ου γαρ κατειργειν, αλλα πειθειν εννομον ειναι νομιζων, και
προς ημων τι πλεον αυτων τ' εκεινων, ους θεωι προσαξομεν– το μεν γαρ ακουσιον
κρατουμενον βιαι, ωσπερ βελος νευραι τε και χερσιν δεθεν η ρευμ' εν ολκωι παντοθεν
στενουμενον, καιρου διδοντος την βιαν περιφρονει. το δ' εκουσιον βεβαιον εις
παντα χρονον δεσμοις αλυτοις των ποθων εσφιγμενον– ταυτ' εννοων εμοιγε τον
φοβον δοκει τεως κατασχων παντας ελκειν ημερως προθεις το βουλεσθ' αγραφον
πειθους νομον. Ὡς δ' ουν επεστη ασμενος τρισασμενοις– α μεν τετιμηκεν με τηι
πρωτηι θεαι, οις τ' ειπεν οις τ' ηκουσεν ευμενεστατα, τι χρη λεγειν με; και γαρ
αισχυνης γεμον, ει τηλικος ων φρονειν δοκοιην τηλικοις, ωι τιμιον τουτ' εστι και
μονον, θεος. το δ' ουν περας· «διδωσι», φησι, «τον νεων θεος δι' ημων σοι τε και τοις
σοις πονοις» – φωνην απιστον πριν προελθειν εις τελος. ουτως γαρ ησαν η πολις
κατα κρατος εστωτες, η πολλη τε και δεινη ζεσις, ως μηδ' αν, ει τι των αηδων
συμπεσοι, ειξοντες, αλλ' εξοντες, ωνπερ εκρατουν· ει δ' εκβιαζοιντ', αλλα τον βαρυν
χολον ημιν επαφησοντες, ων ραιστον κρατειν. Ὁ μεν τοδ' ειπεν· εμε δε συμμιγης
τρομωι παλμος τις ειχεν ηδονης. ω Χριστε μου, ος οις πεπονθας εις το πασχειν
εκκαληι, συ και τοτ' ησθα των εμων πονων βραβευς, και νυν γενου μοι των κακων
παρηγορος. Παρην ο καιρος. τον νεων δ' ειχε στρατος ξιφηφορος, λαθραιος
εκτεταγμενος. ο δ' αντεπηιει δημος οιδαινων απας, ψαμμος θαλασσων η νιφας η
κυματων κινηματ', οργηι και λιταις μεμιγμενος, οργηι καθ' ημων, προς δε το κρατος
λιταις. πληρεις αγοραι, δρομοι, πλατειαι, πας τοπος, διωροφα, τριωροφα νευοντων
κατω ανδρων, γυναικων, νηπιων, παλαιτατων· πονος, στεναγμος, δακρυα,
βρυχηματα, εικων αλοντος αστεος κατα κρατος. Ἐγω δ' ο γενναδας τε και
στρατηλατης, και ταυτ' εν αρρωστουντι και λελυμενωι, μικρα πνεοντι τωιδε μου τωι
σαρκιωι, μεσος στρατηγου και στρατου, βλεπων ανω, ᾔειν βοηθωι χρωμενος τηι
ελπιδι, εως κατεστην εις νεων, ουκ οιδ' οπως. Κακεινο δ' ειπειν αξιον· πολλοις τε
γαρ εδοξεν ειναι των τοτε κρεισσον λογου, οις ουδεν απλουν εστι των ορωμενων, εν
ταις μεγισταις το πλεον καιρων ροπαις. εγω δ' απιστειν τοις λεγουσιν ουκ εχω,
καιτοι προσαντης τοις ξενοις ειπερ τις ων. του γαρ προχειρως παντα πιστευειν
θελειν χειρον το πασιν αντιτεινειν εξ ισης. το μεν γαρ εστι κουφοτης, το δε θρασος.
τι ουν το θαυμ'· ω βιβλε, κηρυσσοις βιωι, του μη λαθειν τους υστερον τοσην χαριν.
Ἦν ορθρος, η δ' επειχε νυξ ολην πολιν νεφους υποδραμοντος ηλιου κυκλον, ηκιστα
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καιρωι πραγμα τωι τοτε πρεπον· φιλαιθριον γαρ ουδεν ως πανηγυρις. ο και παρειχε
τοις μεν εχθροις ηδονην ως δυσφορουντος του θεου τοις δρωμενοις, ημιν δ' ανιαν εν
φρεσιν κεκρυμμενην. επει δ' εγω τε και το πορφυρας κρατος κιγκλιδος ημεν της
σεβασμιας εσω, παντων δ' επηρθη συμμιγης αινος θεου καλουμενου βοηι τε και
χειρων τασει, τοσουτον εξελαμψεν ηλιου σελας νεφους ραγεντος τωι θεου
προσταγματι, ως παντα μεν τον οικον αστραπηφορον ευθυς γενεσθαι, τον πριν
εστυγνασμενον, και της παλαιας εικονα σκηνης λαβειν απαντας, ην εκρυπτε
λαμπροτης θεου, ειδος δε πασιν αιθριασαι και φρενας· κανταυθα θαρσους
συνδραμοντος τηι θεαι ημας βοασθαι πανσθενει ζητουμενους, ως τοις παρουσι τουδε
λειποντος μονου, πρωτον τε και μεγιστον εκ πρωτου κρατους τουτ' αν γενεσθαι προ
θρονων πολει γερας· ημας δοθηναι τοις θρονοις του αστεος. ταυτ' ην απ' ανδρων εν
τελει και των κατω, παντων απ' ισου του ποθου ισουμενων, ταυτ' εκ γυναικων
υψοθεν βοωμενα περα σχεδον τι του γυναιξι κοσμιου. βροντη τις ην απιστος
αντικλωμενη, εως εγω τιν' εξαναστησας θρονων συνεδρον–ουκ εμοι γαρ ην φωνης
τονος συνωσμενωι τε και δεει κεκμηκοτι– γλωσσης ταδ' ειπον ρηματ' εξ αλλοτριας·
«επισχεθ' ουτοι, την βοην επισχετε. καιρος γαρ εστι παντος· ευχαριστιας ο νυν· ο δ'
εισεπειτα και των μειζονων.» λαος δ' επερροθησαν, οις εφθεγξαμην– πασιν γαρ εστι
προσφιλες το μετριον– αυτος τ' απηλθεν αινεσας αυτοκρατωρ. ουτω μεν ουτος
συλλογος καταστρεφει τοσουτον ημας εκφοβησας και μονον, οσον γυμνωθεν εν
ξιφος παλιν εσω πεσειν, θρασος τε συντεμειν θερμου λεω. Τα δ' ενθεν ουκ οιδ', ως
προαξω τον λογον εχοντα και τιν' ογκον εν τοις πραγμασιν. τις συγγραφευς μοι τωι
λογωι δοιη περας; αισχυνομαι γαρ ταις εμαις ευφημιαις, καν αλλος ευ λεγηι με. τουτ'
εμος νομος. ομως δε λεξω μετριαζων ως σθενος. Ἦν ενδον· η πολις δε το φρυαγμα
μεν κατω βεβληκει του ναου κρατουμενου· ομως δ' υπεστεναζεν, ως γιγας, φασιν,
βληθεις κεραυνωι προσθεν Αιτναιωι παγωι καπνον τε και πυρ εκ βαθους ηρευγετο. τι
ουν με ποιειν, προς θεου, δικαιον ην; διδαξαθ' ημας, ειπαθ', οι νυν εντελεις, ο
μειρακισκων συλλογος των αθλιων, οις το πραον μεν αδρανες νομιζεται, το δ'
εμμανες τε και κακιστον ανδρικον.
ωθειν, ελαυνειν, αγριουν, αναφλεγειν καιρωι τ' απληστως χρωμενους και τωι
κρατει; η φαρμακευειν φαρμακοις σωτηριας; δυω γαρ ουτω καλα κερδαινειν παρην·
αυτους τε ποιειν μετριους τωι μετριωι ημας τε δοξαν και το φιλτρον λαμβανειν. τουτ'
ην δικαιον, τουτο και φανησομαι αει τε ποιων και τοθ', ως μαλιστ' ενην. Πρωτον
μεν, ως δειξαιμι μη καιρου φοραι νεμων το πλειον η κρατει τωι του θεου, τι
νουθετουμαι τωι καλωι παραινετηι, λογον δ' εχω συμβουλον ασφαλεστατον; παντων
σεβοντων την οφρυν των εν τελει– τουτων μαλιστα τους εσω παραστατας, οι παντ'
ανανδροι ταλλα, πλην εις χρηματα– τι δ' αν τις ειποι, πως τε και τεχναις οσαις
αυτοις πυλωσι βασιλικοις προσκειμενων, κατηγορουντων, λαμβανοντων εκτοπως,
της ευσεβειας εμφορουμενων κακως, ασχημονουντων, ως γε συντομως φρασαι,
μονος ποθεισθαι μαλλον η μισεισθ' εγνων και τωι σπανιωι το σεμνον ημπολησαμην
θεωι τα πολλα και καθαρσει προσνεμων, των δε κρατουντων τας θυρας αλλοις
διδους. Ἔπειτα τους μεν ηπορημενους βλεπων, εφ' οις συνηιδεσαν σφισιν
ηδικηκοτες, τους δ' ευ παθειν χρηιζοντας ως εικος παλιν, τοις μεν αφηκα τον φοβον,
τους δ' ωφελουν, αλλους κατ' αλλην χρειαν, ως ην μοι σθενος. εν δ' εξ απαντων
δειγματος λεξω χαριν.
Ἔνδον ποθ' ησυχαζον εξ αρρωστιας– ηρκτο γαρ, ηρκτο συνδραμουσα τοις
πονοις. ταυτ' ετρυφωμεν, ως δοκει τοις βασκανοις. ουτω δ' εχοντος αθροως δημου
τινες επεισιασι, συν δε τοις νεανιας, ωχρος, κομητης, πενθικως εσταλμενος. εμου δ'
επιστρεψαντος εκ κλινης ποδας ουτω τι μικρον, οια τα πτοουμενων, οι μεν θεωι τε
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και βασιλει, ας ην φιλον, φωνας αφεντες ευχαριστους αφθονως ως την παρουσαν
ημεραν δεδωκοσιν ημας τ' επαινεσαντες εστιν οις λογοις απηλθον. ος δε τοις εμοις
αφνω ποσιν προσφυς, ικετης αφωνος, εκπληκτος τις ην. εμου δε, «τις τε και ποθεν,
χρηιζεις δ' οτου;» λεγοντος, ουδεν πλειον η μειζους βοαι. ᾤμωξεν, εστεναξεν, η
σφιγξις χεροιν πλειων· υπεισηιει τι καμε δακρυον. βιαι δ' αποσπασθεντος (ου γαρ ην
λογωι) των τις παροντων· «ουτος,» ειπεν, «ο σφαγευς σου του το φως βλεποντος εκ
θεου σκεπης. εκων παρεστι, δεσμιος συνειδοτος, φονευς αγνωμων, ευγενης
κατηγορος, το δακρυον διδωσι τιμην αιματος.» ταυτ' ειπεν· εκλασθην δε τοις λογοις
εγω, φωνην δ' αφηκα του κακου λυτηριον· «θεος σε συζοι· τον σεσωσμενον δ' εμε
χρηστον φανηναι τωι σφαγει ουδεν μεγα. εμον πεποιηκεν σε το θρασος· σκοπει, οπως
εμοι τε και θεωι γενηι πρεπων.» ταυτ' ειπον· η πολις δε (ου γαρ λανθανει των καλων
ουδεν) ευθυς εκμαλασσεται, ωσπερ σιδηρος εμπυροις κινημασιν. Το δ' εκ τοσουτων
χρηματων θρυλουμενων, ων οι μεγιστοι της ολης οικουμενης ναων εθησαυριζον εκ
παντος χρονου, κειμηλιων τε και πορων των παντοθεν ουδ' οντινουν λογισμον εν
τοις γραμμασιν ευροντα των πριν προστατων εκκλησιας, ουτ' εν ταμιαις νεοις, εν οις
τα πραγματα, στερξαι, ξενον τε μηδ' ολως λαβειν τινα, ο μοι παρηινουν και
παρωξυνον τινες, τουτων λογιστην εις υβριν μυστηριου, ποσον δοκει σοι; ων γαρ
εσχε τις μονων, ουχ ων λαβειν δικαιον, εσθ' υπευθυνος. ταυθ', οστις ηττων
χρηματων, και μεμφεται· οστις δε κρεισσων, και λιαν προσδεξεται. πασιν γαρ ουσης
της απληστιας κακης απληστον ειναι χειρον εν τοις πνευματος. ει παντες ουτως
εφρονουν εις χρηματα, ουκ αν ποτ' ουδεν τοιον ην εκκλησιαις πληρωμ' ανευρειν (ου
φρενος γαρ της εμης), λεγω δ' οσον λειτουργον, εγγιζον θεωι. Και τουτο δ' ην
θρυλημα των εναντιων, μηδ' αν πυλωσι τον λεων εξαρκεσαι, τον πριν μερισθενθ',
ηνικ' ημεν ενδεεις. τοσουτον ημεν πασιν ευτελισμενοι, ων νυν νευ τε και νεων
πληρωματα.
Ταυθ' ημιν εσπουδαζεθ', ως αν μη λεγω πτωχων, μοναστων, παρθενων, των
εν νοσοις, ξενων, παροικων, δεσμιων επιστατας, ψαλμωιδιων τε δακρυων τε
παννυχων, ανδρων γυναικων σεμνοτητ' ασκουμενων, αλλοις τε, οις αγαλλετ'
ευτακτοις θεος. Ἀλλ' ου γαρ ησυχαζεν ο φθορευς φθονος, ωι πανθ' αλισκετ', η
φανερως η λαθριως· αρχην κακων μοι το κρατειν επεισαγει. οσον γαρ ην εωιον,
Αιγυπτου διχα, λαων προεδρον, αχρι Ῥωμης δευτερας, γης και θαλασσης εκ μυχων
εσωτατων κινηθεν, ουκ οιδ' οιστισιν θεου λογοις, συνερχεθ' ως πηξοντες ευσεβη
θρονον. ων ην προεδρος ανηρ ευσεβεστατος, απλους, ατεχνος τον τροπον, θεου
γεμων, βλεπων γαληνην, θαρσος αιδοι συγκρατον βαλλων ορωσι, πνευματος
γεωργιον. τις ηγνοησε τουτον, ον δηλοι λογος, της Ἀντιοχεων προστατην
εκκλησιας, τον ονθ' οπερ κεκλητο και καλουμενον ο ην; μελιτος γαρ και τροπος και
τουνομα. ος πολλ' ανετλη πνευματος θειου χαριν (ει και ξενηι τι μικρον εκλαπη χερι)
αγωσι λαμπροις την πλανην αποξεων. Ουτοι μ' ενιδρυουσι τοις σεμνοις θρονοις
βοωντα και στενοντα, πλην δι' εν μονον ου σφοδρ' ακοντα. τουτο μαρτυρει, λογε. τι
τουτο; ταληθες γαρ ου κρυπτειν θεμις. ᾤμην ματαιοις καρδιας φαντασμασιν (το γαρ
θελειν προχειρον εις την ελπιδα και παντα ραιστα τηι ζεσει του πνευματος, καγω τις
αλλως εις τα τοιαυθ' υψινους), ει το κρατος λαβοιμι τουδε του θρονου– πολλην
ροπην γαρ και το φαινεσθ' εισφερει–, ωσπερ χορευτης εν μεσωι δυοιν χοροιν αμφω
προς αυτον συντιθεις τους πλησιον, τηι μεν τον ενθεν, τηι δε τον, χορου νομωι εις εν
συναξειν τους διεστωτας κακως. πως δ' ου κακιστα και δακρυων πλουσιων θρηνων
τε πολλων και σπαραγμων αξιως, οιων τις ουπω των παλαι η των νεων επ' ουδενος
ποτ' ανιαρων εστησατο, πολλων κακων πολλοις τε συμπεπτωκοτων, ουδ' ην
απαντες αιδουσ' Ἰσραηλ σποραν, ον χριστοφοντης εξελικμησεν χολος. Οι γαρ
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προεδροι και λαου διδασκαλοι, οι πνευματος δοτηρες, ων σωτηριος θρονων απ'
ακρων εξερευγεται λογος, οι πασι κηρυσσοντες ειρηνην αει φωναις πλατειαις εν
μεσαις εκκλησιαις τοσουτον επεμανησαν αλληλοις πικρως, ωστ' εκβοωντες,
συλλεγοντες συμμαχους, κατηγορουντες και κατηγορουμενοι, διδοντες,
εκδημουντες εν πηδημασιν, διαρπαζοντες, ους τυχοι τις προφθασας, λυσσηι
φιλαρχιας τε και μοναρχιας– πως εκβοησω ταυτα και τισιν λογοις; – ερρηξαν ηδη
την ολην οικουμενην, ο προσθεν ειπον, ηνικ' ηρχομην λογου. ληξις δ' ευα και δυσις
λογου πλεον τομη νομιζετ' η τοπων και κλιματων. τα μεν γαρ ηνωτ', ουκ ακροις,
αλλ' ουν μεσοις· οι δ' ουδεν εστιν, ωι δεοντ' ερρωγοτες, ουκ ευσεβειαν (τουτ'
ανευρισκει χολος, ψευστης ετοιμος), την δ' υπερ θρονων εριν. τι τουτο φασκω τους
σκοπους; ου τους σκοπους τοσουτον (αμφω και γαρ οιδα μετριους), οσονπερ αμφοιν
τους κακους σκουδαρχιδας, αυρας φυσωσας την ανημμενην φλογα, τα σφων
τιθεντας ευ καλως εν τοις φιλοις, ειπερ καλως τουτ' εστιν, ου λιαν κακως. Τουτων
τι καγω των κακων απωναμην. επει γαρ, ον μεν αρτιως επηινεσα, {της Ἀντιοχεων
προστατην εκκλησιας} πληρης μετρητων των τ' αμετρητων ετων πολλ', ως ακουω,
συμβατικα παραινεσας, α προσθεν εξηκουετ' εκλαλων φιλοις, ενθεν μετηλθε προς
χορον των αγγελων, πομπηι τε θειαι και χυσει του αστεος τοθ' ως μαλιστα δειχθεντος,
ωσπερ λογος, προς την εαυτου στελλεται παροικιαν, καλον τι θησαυρισμα τοις
εγνωκοσιν. βουλη δε προυκειθ' ημιν ου βουλευτεα, ην οι στασιωδεις και κακοι
συνεκροτουν σπουδην εχοντες ανταναστησαι τινα προεδρον αλλον τωι τεως
μονοθρονωι. πολλοι δ' εκινηθησαν εξ αμφοιν λογοι, ειρηνικοι τε και φεροντες εις
κακον· τοτ' ειπον αυτος, ουσπερ ωιομην λογους ειναι τ' αριστους και κακων
λυτηριους· «Ου μοι δοκειτε ταυτα γινωσκειν, φιλοι, απαντες ουθ', ων νυν χαριν
βουλευτεον, ταυθ' ημιν ηκειν αξιωσοντες λογου, πλειστωι δε μετρωι του δεοντος
αμαρτανειν. υμιν μεν εστιν αστεως ενος λογος, και τουθ' οπως μαχοιτο νυνι και
πλεον– ο γαρ σκοπος τουτ' εστιν, ον σπουδαζετε–, χειρος τε δεισθε της εμης
συλληπτορος· εμοι δε μειζονων τε και πληρεστερων. ορατε τουτον τον μεγαν της
γης κυκλον, ος εσφραγισται αιματος του τιμιου ροαις, θεου παθοντος ανθρωπου
τυπον τιμην θ' εαυτον ρυσιον δεδωκοτος, αλλοις τε πολλοις θυμασιν και δευτεροις.
ουτος δυω δονειται, θωμεν, αγγελοις– αλλ' ουδ' εκεινοι (φθεγξομ' αλγουντος
λογον) τιμης τοσαυτης αξιοι. τουναντιον, οσωιπερ εισιν αγγελοι, τοσωι πλεον ουκ
αξιοι μαχης τε και των χειρονων· ειπερ το κρεισσον αξιον και κρεισσονων. Ἕως μεν
ουν ην εν μεσωι θειος σκοπος– ουδ' ην σαφες πω, πως ποθ' οι της εσπερας τον ανδρα
δεξοντ' ηγριωμενοι τεως–, συγγνωστον ην πως και το λυπειν μετριως τους, ως
λεγουσι, »των νομων αμυντορας. «ανηρ τε γαρ πραος τις οργης φαρμακον, το τ'
αγνοειν μεγιστον εις παρρησιαν. νυν δ' (ου γαρ εστιν ουδε εις σαλος θεου δοντος
γαληνην τοις εαυτου πραγμασιν) τι φημι χρηναι; και δεξασθε μου λογον, λογον
προμηθη, των νεων σοφωτερον. οι γαρ γεροντες το ζεον γ' ου πεισομεν· κενης γαρ
εστιν ηττον ευκλειας αει. θρονος κρατεισθω τωι κρατουντι νιν τεως. τι δεινον, αν τι
και μικρον πλειω χρονον τον ανδρα πενθησωμεν, ως παλαι νομος; επειτα δωσει την
λυσιν του πραγματος το γηρας η κοινη τε παντος του γενους αναγκαια τε και καλη
προθεσμια. ο μεν θανων οιχησεθ' οι ποθει παλαι, δωσων θεωι το πνευμα τωι
δεδωκοτι. ημεις δε τηνικαυτα εκ συμψυχιας λαου τε παντος και σοφων επισκοπων
θρονωι τιν' αλλον δωσομεν συν πνευματι. Ἥδ' αν γενοιτο των κακων λυσις μια, η
γαρ το μειζον, προσλαβειν και το ξενον (ξενον γαρ εστιν, ως ορω, νυν η δυσις), η
δευτερος πλους, συμφρονησαι την πολιν, λαον τοσουτον και χρονωι κεκμηκοτα.
στητω ποτ' οψε, κοσμικος στητω σαλος. οικτον λαβωμεν των τε νυν εσχισμενων
των τ' εγγυς οντων του παθους των θ' υστερον. μη τις θελησηι, ποι προβησεται,
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μαθειν, ει ταυτα νικησειεν εν μακρωι χρονωι. επι ξυρου βεβηκεν, η συζεσθ' ετι το
σεμνον ημων δογμα και σεβασμιον η μηκετ' ειναι τηι στασει διαρρυεν. ωσπερ γαρ η
των χρωματων μοχθηρια του ζωγραφου νομιζετ', ουκ ορθωι λογωι, η των μαθητων ο
τροπος διδασκαλων, ουτως ο μυστης ων κακος–ποσωι πλεον ο μυσταγωγος υβρις εις
μυστηριον. μικρον τι νικηθωμεν, ωστε προσλαβειν νικην τε μειζω και το σωθηναι
θεωι, κοσμον τε σωσαι τον κακως ολωλοτα. ουτοι το νικαν δοξαν εν πασιν φερει.
καλως στερεσθαι κρεισσον η κακως εχειν. ταυτ' οιδεν η τριας τε και το συν λιθοις
κηρυγμα λαμπρον της εμης παρρησιας, ο και μ' εθηκε τοις κακοις επιφθονον. Ειρηθ'
απλως τε και δικαιως σημερον, απερ συνοισειν οιδα τοις σκοπουμενοις. ει δ' οιεται
τις των κακων η προς χαριν λεγειν ταδ' ημας αυτος ηγορασμενος (εισιν γαρ, εισιν
εμποροι των εκκριτων χρυσου γεμοντες και προθυμιας ισης) η τι σκοπειν οικειον, ως
πολλοις νομος, αυτος τεχναζων λανθανειν εν τοις κακοις η το κρατειν εντευθεν
αυτωι μνωμενος, δοτω το κρινειν τωι τελευταιωι πυρι. ημιν δε συγχωρησατ' αθρονον
βιον, τον ακλεη μεν, αλλ' ομως ακινδυνον. καθησομ' ελθων, οι κακων ερημια.
κρεισσον γαρ η τοις πλειοσιν μεμιγμενον μητ' αλλους ελκειν προς το βουλημ'
ισχυειν μητ' αυτον αλλοις συμφερεσθ', ου μη λογος. δευρ', οστις οιδε τον θρονον,
προσβαινετω· πολλους αμειψει, αξιους τε και κακους. προς ταυτα βουλευεσθε.
ειρηται λογος.» Ταυτ' ειπον· οι δ' εκρωζον αλλος αλλοθεν, δημος κολοιων εις εν
εσκευασμενος, τυρβη νεων τις, καινον εργαστηριον, λαιλαψ κονιν συρουσα
πνευματων στασει, οις ουδ' αν ηξιωσε των τις εντελων φοβωι τε θειωι και χρονωι
δουναι λογον ατακτα παφλαζουσιν η σφηκων δικην αιττουσιν ευθυ των προσωπων
αθροως· τοις δ' ηκολουθουν η σεμνη γερουσια. τοσουτ' απειχον σωφρονιζειν τους
νεους. και τον λογισμον, ως επαινετος, σκοπει. δειν γαρ συναλλεσθ' ηλιωι τα
πραγματα εντευθεν αρχην λαμβανονθ', οθεν θεος ελαμψεν ημιν σαρκικωι
προβληματι. τι ουν; μαθωμεν μη σεβειν περιτροπας, Χριστου δε σαρκα παντος ημων
του γενους οιεσθ' απαρχην. «η δ' εντευθεν ηρξατο», ειποι ταχ' αν τις, «ενθα πλειον
το θρασος, ως ραιδιως ενταυθα και θανουμενος, εκ του δ' εγερσις, εκ δε του
σωτηρια.» τους ταυτα δοξαζοντας ουκ εικειν εχρην τοις, ωσπερ ειπον, ευμαθως
εγνωκοσιν; εξ ου και ταλλα δηλον ως υψιφρονες. Κακεινο δ' οιον· την γλυκειαν και
καλην πηγην παλαιας πιστεως, η τριαδος εις εν συνηγε την σεβασμιον φυσιν, ης ην
ποθ' η Νικαια φροντιστηριον, ταυτην εωρων αλμυραις επιρροαις των αμφιδοξων
αθλιως θολουμενην, οι ταυτα δοξαζουσιν, οις χαιρει κρατος, μεσοι μεν οντες–
ασμενιστον δ' ει μεσοι, και μη προδηλως κλησεως εναντιας, επισκοποι νυν
μανθανοντες τον θεον, διδασκαλοι χθες, και μαθηται σημερον, τελειοποιοι, και
τελειοι δευτερον, λαον καταρτιζοντες, οι τα σφων κακα, ουκ οιδ' οπως μεν,
εκλαλουσι δ' ουν ομως, και ταυτα χωρις δακρυων· ο και ξενον, αδακρυς εκλαλησις
αρρωστηματων. Ουτοι μεν ουτω. δουλα καιρου γαρ φασιν τα παντα. του παιζειν δε
τις μειζων τρυφη; ο μητε μοχθωι κτητον, ως τα πολλ' εχει, μητ' αλλοθεν ποριστον,
αλλ' ουδ' ωνιον– ημεις δε πως ποθ' οι φιλανθρωποι λιαν; προυθηκαμεν κηρυγμα
προσθεν βηματων· πασιν βοωμεν· «ος θελει, δευρ' εισιτω, καν διστροφος τις η
πολυστροφος τυχηι. θεατρον εστι πασιν ηνεωιγμενον, πανηγυρις εστηκεν· απιτω μηδε
εις απραγματευτος. αν μεταστραφηι κυβος (καιρου γαρ ουδεν εστιν ευστροφωτερον),
εχεις το τεχνυδριον· αναδραμε τουμπαλιν. ουκ ευμαθες το πιστει προσκεισθαι μιαι,
βιων δε πολλας ειδεναι διεξοδους.»
Ἐξ ου τι γινεθ'; η πολυπλοκος παλαι εικων εν υπνοις· χρυσος, εξης αργυρος,
χαλκος, σιδηρος, οστρακον τα προς ποδας. δεδοικα, μη τα παντα λικμησηι λιθος. και
Μωαβιταις καμμανιταις, οις ου παλαι, νυν εισιτητον εστιν εις εκκλησιαν. «συ δ' ουκ
επηινεις ταυτα το προσθεν; λεγε. των συλλογων δε τις ποτ' ειχε το κρατος;» οι
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συλλογοι μεν ησαν, ων ησαν τοτε (οκνω γαρ ειπειν αυθις, οις αισχυνομαι), ησαν δε
παντων, ισον ειπειν ουδενος· αναρχια γαρ εστιν η πλεισταρχια. Ἐμου δε καλως η
νοσος προεστατει, η μ' ειργεν οικοι πολλα δη και πολλακις προς εν μονον βλεποντα,
την εκδημιαν, η παντων ειχε των κακων απαλλαγην. ο δ' ουν παρεστη, τουτο και
κεισθω νομος. τινες μεν ησαν, οι βιαι μεν και μογις, αλλ' ουν συνηλθον, οις τι μετην
παρρησιας, οσοις αγνοια του κακου συνηγορος τηι διπλοηι κλαπεισι των διδαγματων
το τ' εν μεσωι κηρυγμα ευσεβως εχον, τοκος τεκοντων παντελως αλλοτριος. τον
συρφετον δε τον πολυν χριστεμπορων τοτε προσησομ', ηνικ' αν και βορβορον
ευωδιαι μιξηι τις αχραντου μυρου. ραιον κακου γαρ η καλου μετουσια. τουτοις ο
καινοδοξος ουκ ηρεσκετο (ουτω καλουσι τους προμηθεις οι θρασεις), αλλ' ουδ'
εκεινοι τωι προμηθει. γινετ' ουν ο Λωτ εκεινος ο πατριαρχης τ' Ἀβρααμ· ο μεν βαδιζει
την, ο δε την εναντιαν, ως μη στενουσθαι τωι πλατει της κτησεως. Τι δει λεγειν,
οσοις τε και οιοις λογοις ταυτην επειρων την πολιαν οι φιλτατοι, τα πρωτα μεν
διδοντες, αιτουντες δε γε το γνησιον, φευ, Γρηγοριον τον γνησιον, οι γνησιοι μεν, εις
δε συμπνοιαν κακων· το δ' εστιν, εις απαντα συνεργουντ' εχειν. πως εις απαντα; τις
δ' εφαντασθη τοσον, ως πληθος αξει προς τι μ', ου θεου λογος; προσθεν ρυησετ' εις
ανω πηγων φυσις και πυρ οδευσει την εναντιαν φοραν, η τι προδωσω της εμης
σωτηριας.
Ἐντευθεν εξεκλεπτον εκ μεσου ποδα. δηλον δε· και γαρ οικον
αντηλλαξαμην ελκων εμαυτον εκ βυθων εκκλησιας πορρω κακων τε και λογων και
συλλογων. πλην οσα κατεστεναζον οι προσκειμενοι– λαου μαλιστα, ως τα παντων
μη λεγω– βοωντες, ικετευοντες, εις θεον χερας αιροντες, ορκιζοντες, ως τεθνηκοτα
πενθουντες ηδη–του παθους, των δακρυων. πως ην ενεγκειν ταυτα και τινος
φρενος; «ημας αφησεις τον σον, ως ηκουομεν, σταχυν, στενον ποτ', ευκομον δε νυν
θερος; λαον δε τον προσηλυτον, τον μεν θυραις ταις σαις προσεστωθ', οις ανοιξαι δει
μονον, τον δ' ενδον ηδη, τον δε θηρευτην ξενων, τισιν προησηι; τις σον εκθρεψει
τοκον; τους σους πονους τιμησον, οις †προσερρυης†· δος της πνοης το λειπον ημιν
και θεωι. ναος γενεσθω σου βιου πεμπτηριος.» ταυτ' ην κλασις μεν, αλλ' ομως
εκαρτερουν. Μικρον τι, και διδωσι την λυσιν θεος. ηλθον γαρ, ηλθον εξαπινης
κεκλημενοι, ως δη τι συνοισοντες ειρηνης σκοπωι, Αιγυπτιοι τε και Μακεδονες,
εργαται των του θεου νομων τε και μυστηριων, φυσωντες ημιν εσπεριον τε και
τραχυ. τοις δ' αντεπηιει δημος ηλιοφρονων. καπροι δ' οπως θηγοντες αγριαν γενυν
(ως αν μιμησωμαι τι της τραγωιδιας), λοξον βλεποντες εμπυροις τοις ομμασιν
συνηπτον. εν πολλοις δε τοις κινουμενοις θυμου το πλειον η λογου κινημασιν και
των εμων τι πικροτερον επεσκοπουν, νομους στρεφοντες τους παλαι τεθνηκοτας,
ων πλειστον ημεν και σαφως ελευθεροι· ου μην προς εχθραν την εμην ουδε θρονον
σπευδοντες αλλωι, ουδαμως, οσον πονωι των ενθρονιστων των εμων, ως γουν εμε
σαφως επειθον λαθριοις δηλωμασιν. ου γαρ φορητην την υβριν σφων ειδεναι, οση
παλαια και νεοις εν πραγμασιν. Ἐγω δε τεως μεν ωσπερ ιππος δεσμιος, καιπερ
κακοις τε και νοσωι τετρυμενος, ενδον κροαινων ουκ επαυσαμην ποδας και δουλον
εχρεμετιζον εκ δεσμων βιας ποθων νομας τε την τ' εμην ερημιαν. επει δε κινειν, α
προειπον, ηξιουν, ερρηξα δεσμα την τ' αφορμην ασμενως (ουκ αν πεισαιμι τους
φιλαρχους ουποτε, ευδηλον εστι, πλην αληθες) ηρπασα. καιρος γαρ ην μοι· και
παρελθων εις μεσους ταδ' ειπον· «ανδρες, ους συνηγαγεν θεος, ως αν τι
βουλευσησθε των θεωι φιλων, το μεν καθ' ημας δευτερου κεισθω λογου· μικρον γαρ,
ως γε προς τοσουτον συλλογον, οπως ποθ' εξει, καν ματην αιρωμεθα· υμεις δε προς
τι μειζον υψουτε φρενα. εις εν γενεσθε, συνδεθητε οψε γουν. εως τινος γελωμεθ' ως
ανημεροι και τουτο μανθανοντες εν, πνεειν μαχην; δοτε προθυμως δεξιας
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κοινωνιας. εγω δ' Ἰωνας ο προφητης γινομαι. διδωμ' εμαυτον της νεως σωτηριαν
καιπερ κλυδωνος τυγχανων αναιτιος. αραντες ημας ριψατε κληρου φοραι. κητος με
δεξετ' εκ βυθου φιλοξενον. εντευθεν αρξασθ' ομονοειν· οδευετε προς παντ' εφεξης.
ουτος ευρυχωριας τοπος καλεισθω. τουμον ουτως ευκλεες. αν μεχρις ημων στητε,
τουτ' ατιμια. νομον τιθημι μη θρονων υπερμαχειν. αν ουτω φρονητ', ουδεν εσται
δυσχερες. ουτ' εθρονισθην ασμενος, και νυν εκων απειμι· πειθει και το σωμ' ουτως
εχον. μιαν χρεωστω νεκροτητ'· εχει θεος. αλλ', ω τριας μου, σου προκηδομαι μονης·
γλωσσαν τιν' εξεις ευμαθη συνηγορον, ει δ' ουν ελευθεραν τε και ζηλου πλεων;
ερρωσθε και μεμνησθε των εμων πονων.» Ταυτ' ειπον. οι δ' ωκλαζον· εξηιειν δ' εγω
μεσος χαρας τε και τινος κατηφειας· χαρας τωι παυλαν των πονων λαβειν τινα,
λυπης τωι λαον αγνοειν, οι κεισεται. τις δ' ου σπαρασσετ' ορφανουμενος τεκνων; εγω
μεν ουτως· οι δ' ισασι και θεος, ει μη τι πλειον τουμμεσωι το λαθριον· νεων ολεθρος
και σπιλαδες, λοχοι βαθους. αλλοι λεγουσι ταυτα, σιγησω δ' εγω. ου γαρ σχολη μοι
πλεκτα γινωσκειν κακα την απλοτητα καρδιας ασκουμενωι, εξ ης το συζεσθ', ου
μονου πας μοι λογος. ομως τοδ' οιδα· πλειον, η καλως εχει, αφνω τετιμημ' ευκολωι
συναινεσει. τοιαυτα πατρις τοις φιλοις χαριζεται. Ουτως εχοντα ταυτα. πως δε τα
κρατους; εκυψ'; εκλινθην; ηψαμην της δεξιας; ικετηριους προσηγαγον τινας λογους;
αλλους δε πρεσβεις εκ φιλων προυστησαμην, των εν τελει μαλιστα τους μοι
φιλτερους, χρυσον δ' ερευσα, τον δυναστην τον μεγαν, χρηιζων τοσουτου μη πεσειν
εξω θρονου; αλλων ταδ' εστω των λιαν πολυστροφων. εγω δ', ως ειχον,
προσδραμων αλουργιδι, πολλων παροντων και ταδε σκοπουμενων, «καγω τιν'»,
ειπον, «ω βασιλευ, αιτω χαριν την σην μεγαλοδωρον τα παντ' εξουσιαν. ου χρυσον
αιτω σ', ου πλακας πολυχροους ουδε τραπεζης μυστικης σκεπασματα, ου προς γενους
τιν' υψος αρχικον λαβειν η σοι γ', αριστε, πλησιον παραστατειν. ταυτ' εστιν αλλων,
οις μικρα σπουδαζεται. εγω δ' εμαυτον αξιω και μειζονων. εν μοι δοθητω· μικρον
ειξαι τωι φθονωι. θρονους ποθω μεν, αλλα πορρωθεν σεβειν. κεκμηκα πασι, και
φιλοις, μισουμενος τωι μη δυνασθαι προς τι πλην θεου βλεπειν. τουτους απαιτει την
φιλην συμφωνιαν· τα οπλα ριψατωσαν, αλλα σην χαριν, ει μη φοβωι θεου τε και
τιμωριας. στησον τροπαιον της αναιμακτου μαχης, ος βαρβαρων εστησας ατρεπτον
θρασος. ταυτην δ' απαιτει (την πολιαν δεικνυς αμα και τους ιδρωτας, ους ερευσαμεν
θεωι) το καρτερειν πασχουσαν εις κοσμου χαριν. οισθ', ως ακοντα και θρονωι μ'
ενιδρυσαν.» Ταυτ' εκροτει μεν εν μεσοις αυτοκρατωρ, κροτουσι δ' αλλοι, λαμβανω
τε την χαριν, μογις μεν, ως λεγουσι, λαμβανω δ' ομως. Τι δευτερον μοι τωι κακωι
φροντιζεται; πειθειν απαντας προς ταδ' ευφορως εχειν μηδ' εκτραχηλον μηδεν
εννοειν ολως φιλτρωι τε τωμωι και χολωι μοχθηριας. εθαλπον, ᾔνουν, τοις κακοις
συνεκροτουν το βημα, τους εξωθε, τους ποιμνης κτιλους, οσον παλαιον και οσον
προσηλυτον, του πατρος ου φεροντας την ερημιαν, επισκοπων τε τους λιαν
πεπληγοτας. πολλοι γαρ ως ᾔσθοντο του βουλευματος, φευγοντες ᾤχονθ' ως
κεραυνιους βολας, βυσαντες ωτα και κροτησαντες χερας, ως την γε οψιν μηποτ'
εισιδειν τοδε, αλλον τιν' υψωθεντα τοις εμοις θρονοις.
Περας λογου· παρειμι νεκρος εμπνοος. ηττημενος–του θαυματος–
στεφηφορος, εχων θεον τε και φιλους τους ενθεους αντι θρονων τε και κενου
φρυαγματος. υβριζετ', ευθυμειτε, παλλεσθ', ω σοφοι· ωιδην τιθεσθε τας εμας
δυσπραξιας εν συλλογοις τε και ποτοις και βημασιν. κοκκυζετ' αλεκτορειον ως
νικηφοροι αγκωσι πλευρας περικροτουντες, ορθιοι, υψαυχενουντες εν μεσοις τοις
αφροσιν. ενος θελοντος παντες εκρατησατε. «ει μεν θελοντος»–του φθονου–και
τουδε με στερειτε κομπαζοντες ως απωσμενου· ει δ' ου θελοντος, εντρεπεσθε τοις
κακοις, χθες ενθρονισται και διωκται σημερον ταυτ' εκφυγοντα. στησομαι συν
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αγγελοις. εμου δ', οπως εχει τις, ου βλαψει βιον, αλλ' ουδ' ονησει. συσταλησομαι
θεωι. γλωσσαι δε μοι ρειτωσαν ως αυραι κεναι. και των κορος μοι πολλα μεν
δυσφημιαις βληθεντι, πολλα δ' εξοχοις ευφημιαις. ζητω τιν' οικειν εκ κακων
ερημιαν, ου μοι το θειον νωι μονωι ζητουμενον ελπις τε κουφη των ανω γηροτροφος.
εκκλησιαις δε τι δωσομεν; το δακρυον. εις τουτο γαρ με και συνηγαγεν θεος πολλαις
ελισσων την εμην ζωην στροφαις– η ποι προβησετ'; ειπε μοι, θεου λογε· εις την
ασειστον ευχομαι κατοικιαν, ενθα τριας μου και το συγκρατον σελας, ης νυν
αμυδρως ταις σκιαις υψουμεθα.

 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


