Historia in brevius redacta
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΛΟΓΟΘΕΤΟΥ ΤΟΥ ΑΚΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑ
ΧΡΟΝΙΚΟΝ ΗΜΙΤΕΛΕΣ.
1 Το της ιστοριας χρησιμον και προ ημων οι συγγρα ψαμενοι διωρισαντο, και
απερ αν εκεινοις επηλθεν ειπειν, ταυτα αν και ημεις ερειν εχωμεν· τι γαρ αν και
ευροιμεν καινοτερον νοημα τοσουτων ιστορησαντων και συμπαν κα λον της
ιστοριας αποφηναμενων εν τοις σφετεροις συγγραμ μασι; ταχα δε, ο πλεον εκεινων
εν τοις νυν προκειμενοις ημιν λεξειν αξιον, τουτο γε αν της ημετερας συγγραφης
προβαλουμεθα. το δε εστιν οτι καινοτερων ημιν προκει μενων πραγματων, α μηπω
τις γραφηι παραδεδωκε, καινο τερον συμβαινει ειναι και το ωφελιμον, εκεινων εν
γνωσει των ανθρωπων γεγενημενων απερ ο χυδην ρεων λογος ουκ αληθως
αποφαινεται. οι μεν ουν τα καθ' ημας ιστορικως συγγραψαμενοι αλλην αλλος
πεποιηνται την αρχην· οι μεν γαρ αυτων απο της του κοσμου γενεσεως ηρξαντο, οι
δε εξ αξιολογου τινος αρχης, η Περσων η Ἑλληνων η Ῥωμαιων η αλλου ουτινοσουν
των εθνων, εκαστος προς τον εαυτου σκοπον το οικειον καταρτιζομενος συγγραμμα.
και ημιν ουχ ηκιστα ουτω τα της συγγραφης τελεσθησεται. τα μεν γαρ απ' αρχης
γεγενημενα της του κοσμου γενεσεως πολλοις τε πολλακις εξιστορηθη, ου χρη δε
λεγειν και ει προς αλληλους οι πλειους ηναντιοφωνησαν τα των βασιλεων
συγγραφοντες, αλλοιωσεις τε χωρων και πολεων στασεις και πολεμων συρρηξεις
και ανδραποδισμους και νικας και ηττας και οσα τοιαυτα συμβαινει τοις καθ' ημας.
πολυσχιδων γαρ τουτωνι τελουντων και μηδε παρ' αυτων ισως των ενεργουντων
γινωσκομενων, σχοληι γε αν τοις εξιστορουσι του αληθους πανταπασι γενησεται η
επιτευξις. εκ του μαλλον δε και οσα τηι κοινηι φημηι γνωριζεται, ταυτα τον
εξιστορουντα παραληψεσθαι δεον, ει μη αδικειν ουτος εθε λησειε την αληθειαν ως
οι τους οβολους κερματιοις ελλυ μαινομενοι η και παραχαραττειν βουλομενοι. ουτε
γουν προς χαριν ουτε προς φθονον, αλλ' ουδε προς μισος η και προς ευνοιαν
συγγραφειν χρεων εστι τον συγγραφοντα, αλλ' ιστοριας μονον χαριν και του μη
ληθης βυθωι, ην ο χρονος οιδε γενναν, παραδοθηναι τα υπο τινων γεγενημενα, ειτ'
αγαθα ειτε φαυλα τυγχανοιεν. αρχη δε ημιν γενεσθω η της Κωνσταντινουπολεως
αλωσις, ουτω τοι περιφανης και γνωριμος συμπασιν ουσα, ως μηδε εν ειναι των
εθνων ο μη ταυτην εγνωρισεν.
2 Ἀλεξιου του Ἀγγελου τα των Ῥωμαιων τοτε διιθυνοντος σκηπτρα, οι εξ
Ἰταλιας κατα της Κωνσταντινου εξ εστρατευσαν. η δε αιτια τοιαδε. κατεβαλε μεν της
αρχης τον αδελφον Ἰσαακιον και οι τας οψεις επηρωσεν. υπηρχε δε τωι Ἰσαακιωι
υιος, ος δυσανασχετησας τηι του πατρος παροινιαι την φυγην τε μηχανησαμενος περι
την Ῥωμην χωρει και τωι ταυτης αρχιερει εαυτον προσριπτει, πατρικην εκδικησιν
επιζητων. επει δε τωι τοτε τυχοι πληθη πολλα εις εν συναχθηναι–οι μεν εξ αυτης
Ἰταλιας, οι δ' εκ της των Φραγγων αρχης, εκ δε Ἐνετων ετεροι, και εξ αλ λων αλλοι,
και η προφασις εις ελευθεριαν της Ἱερουσαλημ απελθειν, οπου ο κυριακος τυγχανει
ταφος· ην δε ο του τους συναθροισας ο παπας, ος ταις παρακλησεσι του παι δος
καταδυσωπηθεις, μαλλον δε ταις υποσχεσεσιν–ετυγ χανον γαρ αδραι–παραδιδωσι
τον παιδα τοις ηγεμοσι των στρατευματων, ως αν αυτον της προκειμενης εκνευ
σαντες τωι πατρικωι εγκαταστησαιεν θρονωι αναλωματα τε παρ' αυτου λαβοιεν,
οποσα αν καθ' οδον αναλωσαιεν και οποσα περι την Κωνσταντινου βραδυναντες.
ανηχθησαν ουν ουτοι τριηρεσι και ναυσι κοιλαις. επει δε τηι Κων σταντινου
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσωκειλαν ευτυχως εν πνευμασι φοροις, γνω ριζουσι τοις εκεισε τον παιδα, την
αδικιαν, τα δια ταυτα του Ῥωμης ενταλματα. μεχρι μεν ουν τινος λογοι τε εξ
αμφοτερων εγεγονεισαν και μαχαι. επει δε ο βασιλευς Ἀλεξιος τοις τοιουτοις
απωκνησε πραγμασι, μαλιστα δε απει ρηκε τοις εντος εις συγχυσιν αποβλεπουσι και
νοσουσι το αστατον, τα παντα χαιρειν εασας φυγηι εχρησατο, τουτο προσειπων το·
«∆αυιδ φυγων εσωθη.»
3 Πρεσβευουσι προς τους Ἰταλους οι οικητορες, ως αν ο του Ἰσαακιου υιος
Ἀλεξιος εντος εισαχθειη και βασιλευς αναγορευθειη. εισαγεται γουν επι ταις
συνθηκαις, αις υπεσχετο τοις αναβιβασασιν αυτον Ἰταλοις, και βασιλευς παρα
παντος αναγορευεται του λαου. ησαν ουν το απο τουδε οι τε πολι ται και οι Ἰταλοι
τωι δοκειν ειρηνευοντες, των μεν Ἰταλων τας υποσχεσεις απαιτουντων και τα
αναλωματα, των δε οικη τορων της πολεως υπερ αριθμον ηγουμενων το χρημα και
διισχυριζομενων, ως ουκ αν εχοιεν τοσαυτα τοις Ἰταλοις επιδουναι. συνεβη δε τωι
τοτε και τουτου χαριν γογγυσμον εν τηι πολει γενεσθαι. ο γαρ πατηρ Ἀλεξιου ο
Ἄγγελος Ἰσαακιος, μηπω αλουσης της πολεως, γνωμην δεδωκεν, ως των ιερων
κειμηλιων συναθροισιν γεγονεναι τα πρωτα εκειθεν τε αρξασθαι του προς Ἰταλους
χρεους, το δ' ελλει πον εκ των βασιλικων ταμιειων δοθηναι και των οικητορων της
πολεως. εν τωι μεταξυ δε της αμφισβητησεως ουσης και εξ εκατερων των μερων
αφικνουμενων των πρεσβεων, φονευεται ο παις του Ἰσαακιου Ἀλεξιος παρα
Ἀλεξιου του ∆ουκα, ον πρωτοβεστιαριον ουτος τετιμηκεν, οι δε της πολεως εις τι
των αυτου επιμεμφομενοι Μουρτζουφλον εκαλουν. ανηγορευθη γουν παρα των
πολιτων ο ρηθεις Ἀλεξιος Μουρτζουφλος βασιλευς. τουτου γουν χαριν επι πλεον
μανεντες οι Ἰταλοι ασπονδον την εχθραν κατα των Κωνσταντινουπολιτων
πεποιηκασι. συνεβη δε και ετερον τι γενεσθαι τοις πολιταις βουλευμα επαινου αξιον.
τους γαρ Λατινους, ους οικητορας ειχεν η Κωνσταντινου, οι προυχοντες και των εν
τελει συνεβουλευσαντο αποπεμψαι της πολεως, ως μη επιβουλους αυτους εντος
εχοιεν. οι δε αυτομολοι προς τους πολεμιους χωρουσι χιλιοστυες πολ λαι, ορκοις
αρρηκτοις το πρωτον τους πολιτας πληροφο ρουντες μη αν ποτε μελετησαι κατ'
αυτων προδοσιαν, συν αποθανειν δε ει συμβαιη αυτοις ως ιθαγενεις και αυ
τοχθονας. καιτοι και γυναικας και παιδια διδοντες εν ασφαλεστεροις τοποις
απαγαγειν ουκ επεισαν. εξελθοντες δε πολλα τοις εναντιοις συνηραντο ατε πληθος
πολυ οντες και ειδημονες των πραγματων.
4 Τεσσαρακοντα παρηλθον γουν ημεραι και εαλω παρα τουτων η
Κωνσταντινου, δωδεκατην του Ἀπριλλιου αγοντος. τωι γαρ δεκατωι ετει Μαΐου οντος
τηι πολει προσωρμισαν, εν ενδεκα δε μησι συνεβη γενεσθαι την πορθησιν. και η
μεγιστη πολις εαλω, εαλω, ενος ως φασιν η και δυο επιπηδησαν των τωι τειχει απο
κλιμακος εις ιστον κειμενης μεγιστης κοιλης νηος. οσα μεν ουν συνεβη τηι πολει
μακροτερων αν ειη λογων και ου προς την παρουσαν υποθεσιν· παν τως δε νοειν
εξεστι πασιν, οποσα ταις αιχμαλωτιζομεναις πολεσιν επιπεπτωκε παθη, φονοι
ανδρων, γυναικων ανδρα ποδισμοι, σκυλευσεις, οικιων κατασκαψεις, ταλλα τε
παντα οποσα μαχαιρας εργον καθεστηκεν. επει γουν εγκρατεις της πολεως
γεγονασιν Ἰταλοι, ως εξ υπερδεξιων ορμωμενοι την τε δυσμην πασαν κατεδραμον,
αλλα δη και της ευας μερος ουκ ελαττον. πρωτον μεν ουν χειρουνται τα της δυσμης,
παντων υποφευγοντων αυτους υπο τινος θεηλατου ελαυνομενων πληγης.
5 Ὁ μεν ουν βασιλευς Ἀλεξιος ο Ἄγγελος, ον αποδραναι λογος ειρηκει της
Κωνσταντινου, περι την Φιλιππου πολιν αφικομενος και μη προς των οικητορων
δεχθεις περι την Μοσυνουπολιν αφικνειται κακεισε τας διατριβας εποιειτο. Ἀλεξιος
δε ο ∆ουκας, ος τον υιον του Ἰσαακιου απεκτεινε, βουλομενος εκδημους αυτωι
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσαρμοσασθαι, αμα τε του Ἰσαακιου υιον πεφονευκε και αμα την του βασιλεως
Ἀλεξιου θυγατερα Ευδοκιαν προσηγαγετο εις γυναικα, υστατην ουσαν των
θυγατερων εκεινου. τρεις γαρ υπηρχον αυτωι, και η μεν πρωτη Ειρηνη
κατωνομαζετο, ην και ανδρι συνεζευξεν Ἀλεξιωι τωι Παλαιολογωι, ον και δεσποτην
τετιμηκεν, αλλα προυχετο ουτος της Κωνσταντινου αλωσεως· η δε δευτερα
εκαλειτο Ἄννα, εις ην Θεοδωρον τον Λασκαριν επεγαμβρευσεν· η δε τριτη Ευδοκια,
ην προ καιρου ο πατηρ αυτης τωι κραληι Σερβιας συνεζευξεν, επι τινι δε παθει, ως
εφασκον, ταυτην ουτος φωρασας επι τον πατερα παλιν εκ πεμπει· και ην ουτως.
ταυτην ειληφει ο ειρημενος Ἀλεξιος ∆ουκας ο Μουρτζουφλος, την οικειαν
καταλιπων γαμετην. ως γουν παρα των Ἰταλων εαλω η Κωνσταντινου, απεδρα και
ουτος εκειθεν, επιφερομενος και την συζυγον Ευδοκιαν. μαθων δε ως εν
Μοσυνουπολει τας διατριβας ποιειται ο πενθερος αυτου βασιλευς Ἀλεξιος
θαρρουντως προς αυτον απηιει. ο δε τουτον πολλων τε αλλων χαριν και ουδεν ηττον
της θυγατρος εμυσαττετο. κηδεστειας γουν υποδυς προσωπειον υποδεχεται τον
Ἀλεξιον, και λουτρον ευτρεπισας αμα τηι θυγατρι λουθηναι τουτον προστεταχεν.
εντος ουν γενομενου του λουτηρος του Ἀλεξιου επεισπιπτουσιν αθροως αυτωι οι του
βασιλεως Ἀλεξιου υπηρεται κακεισε τους οφθαλ μους αυτου εξορυττουσιν. εφασκον
δε οι ξυντυχοντες ως η θυγατηρ εστωσα παρα την θυραν του λουτρου τον πα τερα
υβρεσιν επλυνε, κακεινος ταυτην της αναιδειας και της ασελγους αγαπησεως
ελοιδορει. τυφλος ουν γεγονως ο ∆ουκας Ἀλεξιος περι τα της Μοσυνουπολεως
επλανατο μερη, αλητης διερχομενος τα εκεισε. ο δε βασιλευς Ἀλεξιος απαρας
εκειθεν περι τα μερη της Θεσσαλονικης εχωρει. επει δε εξωρμησαν της
Κωνσταντινου οι Ἰταλοι και απηλ θον περι την Μοσυνουπολιν, ευροντες εκεισε τον
Μουρ τζουφλον εις την Κωνσταντινου απηγαγον· του δε μιασματος αμυνομενοι, ο
εις τον Ἰσαακιου πεποιηκεν υιον, εκ Ταυρου κρημνιζουσι κιονος.
6 Της ουν Μοσυνουπολεως κυριευσαντες οι Ἰταλοι αδειαν δεδωκασι τοις
ταυτης οικητορσι τους θελοντας μενειν τε και υπο χειρα ειναι αυτων, τους δε
ακωλυτως απερχεσθαι οπηι αν βουλοιντο. εξηρχοντο τοινυν οι μεν φανερως οι δε
και κρυφα, οσοι των περιφανεστερων ετυγχανον. ο δε Λασκαρις Θεοδωρος αμα τηι
γαμετηι Ἄννηι προεξελθειν πεφθακε Κωνσταντινου, δεσποτης υπ' εκεινου
τετιμημενος. απελθων τοινυν μετα και των θυγατριων Ειρηνης Μαριας και Ευδοκιας
εις Νικαιαν παρεκαλει τους Νικαεις, εισω της πολεως δεξασθαι τουτον. οι δε ουκ
εδεχοντο. ο δε και καν την γυναικα δεξασθαι δυσωπων, μολις επεισεν. αφεις ουν την
γυναικα διηρχετο τα περιξ, Προυσαν τε και τα περι αυτην, οπως υπο χειρα ταυτα
ποιησαιτο και ως βασιλευς αντι του πενθερου Ἀλεξιου τουτων καταρξειεν. ου δη και
τετυχηκεν. και γαρ εν τωι μεταξυ και περι τον περσαρχην αφικετο, συνηθη τουτωι
τελουντα, και συμμαχιαν προσειληφε, και τα προς σκοπον διεπραξατο.
7 ∆υο γουν παραδραμοντων ενιαυτων και ως δεσποτου φημιζομενου παρα
πασι του Λασκαριος, επει συνδρομη γεγονε κατα Νικαιαν απο τε περιφανων ανδρων
και των λογαδων της εκκλησιας, σκεψις τουτοις εγενετο, οπως βασιλευς φημισθειη
ο δεσποτης Θεοδωρος. πατριαρχου δε μη παροντος εκεισε –ο γαρ Καματηρος
Ἰωαννης, ος τον πατριαρχικον εκοσμει θρονον, ηνικα της Κωνσταντινου εκρατησαν
Ἰταλοι, περι το ∆ιδυμοτειχον απηρε κακεισε τας διατριβας εποιειτο, και διαμηνυθεις
παρα του Λασκαριος και των λοιπων απηνη νατο την προς αυτους αφιξιν, εγγραφον
την παραιτησιν ποιησαμενος. ψηφιζεται γουν πατριαρχης Μιχαηλ ο Αυτω ρειανος,
λογιος τυγχανων και πασης γραφης εμπειρος, της τε ημετερας και της θυραθεν, ος
και τον δεσποτην Θεο δωρον τωι της βασιλειας διαδηματι ταινιοι. Ἐντευθεν βασιλευς
ο Λασκαρις αναγορευθεις συντονω τερον εφηψατο των πραγματων, μαχαις δε
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσεκυρσεν ουκ ολιγαις και χαλεπαις. οι τε γαρ Ἰταλοι κατα την ευαν τον πορον
πεποιηκοτες, τα πλειω ταυτης υφ' εαυτους εποι ησαντο. το τε γαρ απαν θεμα
Ὀψικιου και Αιγαιου και αυτο δη το Ἀτραμυτιον των Ἰταλων εγεγονει, Βαρις τε και
Αυλωνια, Ποιμανηνον τε και Λεντιανα μεχρι του Λοπαδιου αυτου δεσποτας
εγινωσκον Ἰταλους, αλλα γε δη και τα της Θυνιας παντα μεχρι και Νικομηδειας
αυτης. εντευθεν εστενουτο πολυ ο βασιλευς Θεοδωρος. ουδεν δε ηττον και προς
Ῥωμαιων κατεβιαζετο. εν γαρ τηι συγχυσει της Κων σταντινου αλωσεως αλλοθεν
αλλος ηγεμονες ειναι τυχοντες η και οι των αλλων προυχοντες ως οικειαν αρχην
την υφ' αυτους εποιουντο χωραν, η εξ αυτων εις τουτο ορμησαντες η και παρα των
οικητορων μετακληθεντες εις την της χωρας δεφενδευσιν. αυτικα Θεοδωρος, ον και
Μωροθεοδωρον απεκαλουν, αρχων ην της Φιλαδελφου πολεως. ετερος δε Σαββας
τουπικλην του αστεος εδεσποζε του Σαμψων μετα και των πλησιον τυγχανοντων
αυτωι. Παφλαγονιας δε πασης εγκρατης ην ∆αυιδ, αδελφος ων Ἀλεξιου του της
Τραπε ζουντος κρατησαντος, ος και μεγας ωνομαζετο Κομνηνος, οι του βασιλεως
Ἀνδρονικου υπηρχον εγγονοι, Μανουηλ τωι τουτου τεχθεντες υιωι. αλλα τον μεν
Μωροθεοδωρον και τον Σαββαν ευχερως μετηλθε, καντευθεν εδεσποζεν αδεως
Κελβιανου τε παντος, Μαιανδρου, Φιλαδελφειας και Νεοκαστρων.
8 Ἀλλ' ενταυθα μοι ο λογος αναμεινατω· ιστορησαι γαρ βουλεται τα τωι
βασιλει Ἀλεξιωι συμβαντα. αφικετο μεν ουν, ως ειρηκειν, εις Θεσσαλονικην, και
υπεδεχθη παρα της αυτου νυμφης, η εξ Ουγγρων μεν ωρμητο, επεγαμβρευθη δε τωι
βασιλει Ἰσαακιωι μετα την της γυναικος αυ του τελευτην, ην και ωραιαν πανυ τωι
ειδει οι κατιδοντες εφασκον ειναι. των γουν Ἰταλων εις πολυμερειαν τα της
Ῥωμαΐδος κληρωσαμενων και του μεν εκ Φλαντρας ωρμη μενου Βαλδουΐνου
βασιλεως αναγορευθεντος, του δε δουκος Βενετιας, ος και αυτοπροσωπως συνην,
μεριδα ου μικραν εσχηκοτος και δεσποτικωι αξιωματι τιμηθεντος, εχειν τε εξ ολου
προς το ολον, ο το των Φραγγων εκτησατο μερος, το τεταρτον και του τεταρτου το
ημισυ, επειδη και ο μαρκεσιος αξιολογον μοιραν της συμμαχιας ην ενεγκαμενος, ρηξ
Θεσσαλονικης παρα του Φλαντρα τετιμηται, προσλαβομενος και γυναικα την
δηλωθεισαν Μαριαν. υπο ταυτης υπεδεχθη Ἀλεξιος. μετα μικρον δε φωραθεις τοις
εκεισε νεωτερι ζεσθαι, απεδιωχθη συναμα τηι γυναικι και τηι θυγατρι Ευδοκιαι, ην και
εις Κορινθον αφικομενος τωι Σγουρωι συνεζευξατο. μικρον δε τοις εκεισε
προσδιατριψας, γνους παρα τινων ως αλισκεσθαι μελλει, απεδρα· εκ Λογγιβαρδιας δε
τισι ξυντυχων αλισκεται, προς τον πρωτεξαδελφον αυτου Μιχαηλ τας κινησεις
ποιουμενος· ην γαρ κακεινος τωι τοτε μερους τινος παλαιας Ἠπειρου κρατησας και
πολλα τοις προς τα εκεισε μερη αφιγμενοις Ἰταλοις παρεχων πραγματα. και ην
ουτος δυναστευων της τοιαυτης χωρας, Ἰωαννινων γαρ ηρχε και Ἄρτης και μεχρι
Ναυπακτου. ως γουν εαλω παρα Λογγιβαρδων ο βασιλευς Ἀλεξιος, και απεμπολειται
παρ' αυτων συναμα τηι γυναικι. μικρον δε μετα του Μιχαηλ προσκαρτερησας
βουλευεται προς τον Ἰκονιου σουλταν απελθειν, ον Ἰαθατινην ωνομαζον· ην γαρ
τουτωι συνηθης. ο γαρ ειρημενος Ἰαθατινης τας του αδελ φου αυτου χειρας αποδρας
Ἀζατινου, καταρχοντος τοτε των Μουσουλμανων, ες Ἀλεξιον ηκε τουτον και παρ'
αυτου υιοθετειται, ος και τωι βασιλει τουτωι συναπεδρα. αλλ' ου συχναι παρηλθον
ημεραι, και αφικνειται προς αυτον ανηρ τον αδελφου αυτου μορον μηνυων αυτωι
κρυφα· ος και ρακεσι πενιχροις εσταλμενος μετ' αυτου αφικνειται και τοις αυτου
καταστας γνωριμος περσαρχης επιφημιζεται. ουτος και τωι βασιλει Θεοδωρωι
χρησιμος ανεφανη συμμαχιαν δους· ως αδελφην γαρ την βασιλιδα Ἄνναν
ωνομαζεν.
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9 Ἐφοδιοις απαρας της του Μιχαηλ γης και φορωι χρησαμενος πνευματι, τηι
της Ἀτταλου προσωρμισεν. ασμενε στατα ουν παρα του σουλτανου προσδεδεκται. ο
βασιλευς δε Θεοδωρος διηγεν εν τηι Νικαιαι, και πρεσβεια προς του σουλ ταν παρ'
αυτον αφικνειται, την του βασιλεως και πενθερου γνωριζουσα αφιξιν, και ως αδικος
ειη ξενης επειλημμενος αρχης. εταραχθη γουν επι τοις λογοις ο βασιλευς. ο μεν γαρ
σουλταν προφασιν ειχεν Ἀλεξιον, σκοπος δ' ην αυτωι την των Ῥωμαιων
καταδραμειν. και ην επι ξυρου, ο φασι, τουτωι τα πραγματα. συναγαγων γουν τους
αυτου επειρατο τουτων, ειτε αυτωι προσανεχοντες ειεν ειτε τωι πενθερωι. οι δε
πανσυδι η συζην αυτωι η συναπολεσθαι ειρηκεισαν. θαρσαλεως γουν της Νικαιας
εξηιει, εχων και τους του σουλ ταν πρεσβεις. ταχυτερον δε τωι δρομωι χρησαμενος αφι
κετο εις Φιλαδελφου. ο δε σουλταν απαρας μεθ' εαυ του και ον ως δελεαρ επεφερετο
βασιλεα Ἀλεξιον την εφοδον εν Ἀντιοχειαι πεποιηται. πολις δε αυτη χωρας
προκαθημενη Μαιανδρου, κρατησαι δε οι ταυτης ην ο σκοπος. δια ταυτα και
ελεπολεις εστησατο και επορθει την πολιν. και ην γε αυτη εν χρωι του αλωναι. ο δη
και δεδιως ο βασιλευς Θεοδωρος–ην γαρ και αληθες, ως ει ταυτης εκρατησεν ο
σουλταν, ουδεν αν ην αυτωι εμ ποδων του μη πασαν την Ῥωμαιων χειρωσασθαι. και
οιον επι κυβου τον πολεμον θεις η μαλλον αληθως ειπειν επι τωι δεσποτηι θαρρησας
Χριστωι, ου την κλησιν ως συσσημον τι η σφραγιδα οι ευσεβεις επιφερομεν,
επισπευδει τον δρο μον, παραγγειλας μηδενα η σκηνην φερειν η αχθος η ετε ρον τι
των ου λυσιτελουντων εν τωι πολεμωι, ανευ μεντοι των αναγκαιων, τροφης μικρας
και ενδυματος. ην δε απαν αυτωι το στρατευμα εις δισχιλιους ηριθμημενον, ων οκτα
κοσιοι μεν Ἰταλοι, ανδρες γενναιοι και την χειρα σθεναροι, ως ο καιρος εδειξε,
Ῥωμαιοι δε οι λοιποι ετυγχανον.
10 Ἐγγυς που γουν γενομενος της Ἀντιοχειας ο βασιλευς αφιησι τον πρεσβιν
Περσην προς τον σφετερον αφικεσθαι δεσποτην· και ος απηλθε και μηνυει τωι
σουλταν την του βασιλεως εφοδον, δυσπιστον εκεινωι πανυ τυγχανουσαν. ορ κοις
γουν εβεβαιου ο πρεσβις, ως εγγυς ο βασιλευς παρεστι. ταυτ' ουν ακηκοως ο
σουλταν, ως ειχε ταχους τας δυνα μεις συναγει και παραταττεται προς τον πολεμον.
εμπιπτουσι γουν ταις του σουλταν πρωτον δυναμεσιν Ἰταλοι, αλλ' ην το των
Μουσουλμανων πληθος πολυ· εργα δε κρατερας χειρος ενδειξαμενοι και
γενναιοτερας ψυχης, σχεδον πιπτουσι παντες, απειροπλασιους ξιφους εργον
ποιησαντες. των γουν Ἰταλων οι Μουσουλμανοι περιγενομενοι ραιον και των
Ῥωμαικων εκρατουν δυναμεων· και οι μεν προτροπαδην εφευ γον, ολιγοι δε
εκαρτερουν το τελος της μαχης αποσκοπου μενοι. της μαχης ουν εγκρατης
γενομενος ο σουλταν εζητει τον βασιλεα, και δεικνυσι τις τουτον αυτωι εν αμηχανιαι
γενομενον. ως ειχε γουν ταχους προς τον βασιλεα ορμαι, τηι του σωματος ισχυι
θαρρων επ' αυτωι. και ο μεν σουλ ταν κορυνηι κατα κεφαλης πληττει τον βασιλεα,
και πιπτει του ιππου· ην γαρ τηι βοληι σκοτοδινιασας. συνεποδισθη γαρ, ως φασι, τηι
βολη και ο ιππος, ουκ οιδ' ει και του του δευτεραν παρα του σουλταν λαβοντος
πληγην. εξω ουν του ιππου ο βασιλευς γενομενος, και οιον ρωσθεις υπο θειοτερας
δυναμεως, επι ποδας δε σταθεις την σπαθην εξαγει του κουλεου, και του σουλταν
ενθενδε στραφεντος και υβριστικως επειποντος· «λαβετε τουτονι,» πληττει τους
οπισθιους ποδας της σουλταν ιππου ο βασιλευς· θηλειας γαρ επωχειτο και
υπερμεγεθους. ως εκ πυργου γουν ο σουλταν καταβαλλεται και οι αιφνηδον η
κεφαλη αποτεμνε ται, μητε του βασιλεως γνοντος μηθ' ετερου των συμπαρε στωτων
τωι βασιλει, παρα του κεκαρατομηται. νικαι γουν εντευθεν ο βασιλευς το πλειστον
εξηττημενος. ουδε γαρ ειχεν επι τοις προσω χωρειν μετα μετριων ελλελειμμενος.
τουτο τοις Ῥωμαιοις αναψυχης εγενετο προφασις· σπονδας γαρ εντευθεν αρρηκτους
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οι Μουσουλμανοι μετα Ῥωμαιων εποιησαν. εντευθεν της εκεισε μαχης εκεχειριαν
εσχεν ο βασιλευς, τοις δ' Ἰταλων πολεμοις εσχολαζε. προσελαβετο δε και τον
πενθερον αυτου εν τηι μαχηι ευρων, και τα ει κοτα τιμησας απηγαγε τε εις Νικαιαν
και των βασιλικων παρασημων εκδυσας εν τηι του Ὑακινθου μονηι διαγειν
εκελευσεν. ενθα και θνησκει. η γαρ συζυγος αυτου Ευ φροσυνη εν τηι της Ἄρτης
ετελευτησε χωραι, ενθα και ο νεκρος αυτης κατετεθη.
11 Περιεγενετο δε ο βασιλευς Θεοδωρος και του της Παφλαγονιας
κρατουντος ∆αυιδ, και Ἡρακλειαν παρεστησατο και Ἄμαστριν και την πασαν περιξ
χωραν και τα πολιχνια. παλιν δε μοι τα της ιστοριας βουλεται τα εν τηι εσπεραι
συμβαντα ξυγγραψασθαι. ινα δε μοι η ιστορια τοις πασιν ευγνωστος ειη, δεον ολιγα
αττα προεξειπειν. του βασιλεως Ἰσαακιου της Κωνσταντινου καταρχοντος και της
γαμετης θανουσης αυτου, ηγαγετο εις γυναικα την ην προειρηκειν εξ Ουγγριας
ωρμημενην, θυγατερα ουσαν του των Ουγγρων αρχοντος. επει δε εμελλε τον γαμον
ποιειν, και υπηρχεν ουτος βασιλικος, αξιολογα εδει γενεσθαι τουτου τα αναλω ματα.
εντευθεν εξ απασης της Ῥωμαιων επαρχιας προ βατα τε και χοιροι και βοες
συνηγοντο· επει δε πλειω των αλλων η Βουλγαρων τρεφει ταυτα, και πλειω παρα
ταυτης· απηιτουντο. το δε Βουλγαρων φυλον εκσπονδον μεν τα πρωτα Ῥωμαιοις
τελουν και πολεμων πολλων προξενον γε γονος αυτοις ανδραποδισμων τε και
αλωσεων πολεων και μυριων αλλων δεινων, και ταυτα εν πολλοις ετεσιν, υστατα
παρα του βασιλεως Βασιλειου χειρουνται, ον δια ταυτα Βουλγαροκτονον η φημη
εκαλεσε. μεχρι γουν του βασιλεως Ἰσαακιου υποφορον το γενος ετελει Ῥωμαιοις,
δια δε την τοιαυτην προφασιν μεμελετηκεν ανταρσιαν. και ανισταται τις Ἀσαν
τουνομα και βασιλευει της χωρας, απαντα τα εν τος του Αιμου μεχρι και του Ἴστρου
υφ' εαυτον ποιησα μενος. εκ τουτου ουκ ολιγα πραγματα Ῥωμαιοις συνεβη· εχοντες
γαρ οι Βουλγαροι το Σκυθικον συμμαχον, πολλα εποιουν τηι Ῥωμαιων δεινα. τοτε
και ο βασιλευς αγανα κτησας Ἰσαακιος το των Ῥωμαιων απαν συναγαγων
στρατευμα, κατ' αυτων εχωρει. την γουν παραλιον παριων και δια της Μεσημβριας
πολεως την διοδον ποιουμενος, εσω του Αιμου γινεται. ο δε Ἀσαν μετα του υπ'
αυτον στρα τευματος εντος του πολιχνιου ου δη το ονομα Στριναβος εισερχεται,
ενθα και τας σκηνας ποιησαμενος ο βασιλευς Ἰσαακιος τους Βουλγαρους επολιορκει.
καταστρατηγειται δε παρ' αυτων· των γαρ Βουλγαρων τις, προσωπειον υπενδυς
φυγαδος, αφικνειται παρα τον βασιλεα και μηνυει αυτωι Σκυθων εφοδον, ο δε
βασιλευς τωι λογωι θροηθεις, και ταυτα την επιουσαν το πολιχνιον χειρωσασθαι
μελλων, απ ανισταται του τοπου. ουκ εξηλθεν ουν την ην εισηλθεν οδον, αλλ'
απατηθεις υπο του Βουλγαρου την ταχυτεραν ταχα διεξιεναι βεβουλευται.
επεισπιπτουσιν ουν αυτωι διερ χομενωι οι Βουλγαροι επι τινι στενωπωι γενομενωι, και
κατα λυουσι το υπ' αυτον απαν στρατευμα, και σκυλευουσι πασαν την της στρατιας
αποσκευην, αλλα δη και την του βασιλεως αυτου. πιπτουσι δε πολλοι των Ῥωμαιων,
οι δε διασωθεντες μετα του βασιλεως γυμνοι τε ησαν και ολιγοι πανυ. εντευθεν
εφυσιωθη το των Βουλγαρων φυλον, λειαν πολλην εκ των Ῥωμαιων ειληφος, αλλα
δη και εκ των βασιλικων παρασημων τα τιμιωτερα. τας τε γαρ του βασι λεως
πυραμιδας ανελαβοντο και φιαλας των επισημων και χρημα εις πληθος και αυτον δη
τον βασιλικον σταυρον. των τινος γαρ αυτον ιερεων ριψαντος μετα μικρον εφευρον
αυτον εν τωι ποταμωι, εκ χρυσου μεν κατεσκευασμενον, φε ροντα δε μεσον εκ του
αγιου ξυλου εις σταυρου σχημα τετυπωμενον, θηκας δε μικρας παμπολλας εχοντα,
εν οις προσησαν λειψανα αγιων μαρτυρων το γαλα τε της θεο μητορος και μερος τι
της ζωνης αυτης. ο μεν ουν βασι λευς Ἰσαακιος εις την Κωνσταντινου ᾤχετο.
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12 Ἐντευθεν ουκ ολιγα πραγματα Ῥωμαιοις εκ Βουλγαρων, και του Ἀλεξιου
βασιλευσαντος πολεμοι αυτωι εκ τουτων πολλοι περι Βερροιαν, ενθα και ο
πρωτοστρατωρ Καμυτζης υπο Βουλγαρων εαλω μαχομενος, του αδελφου του Ἀσαν
Ἰωαννου τοτε καταρχοντος. ο γαρ Ἀσαν δυο αδελφους ειχε, Πετρον και Ἰωαννην·
και τον μεν Ἰωαννην ειχε μεθ' εαυτου,τον δε Πετρον τμημα τι κοψας αρχειν τουτου
παρηκεν. εν νεα γουν ενιαυτους διανυσας ο Ἀσαν φονευεται παρα του
πρωτεξαδελφου αυτου Ἰβανου, και βασιλευει ο αδελφος αυ του Ἰωαννης, αφηλικος
οντος του του Ἀσαν υιου Ἰωαννου.
13 Ὃς πολλων εγεγονει τοις Ῥωμαιοις αιτιος κακων και τοις Ἰταλοις αυτοις.
ην γαρ ουτος βασιλευς Βουλ γαρων, οποτε η Κωνσταντινου εαλω. ως γουν οι Ἰτα λοι
πασαν την της Μακεδονιας χωραν υφ' εαυτους εποι ησαντο, βασιλικως του πρωτως
καταρξαντος Βαλδουΐνου τα κατ' αυτους διιθυνοντος, και προς την πολιν Ἀδριανου
διεμηνυσαντο, οπως υπ' αυτους γενηται. ο γαρ βασιλευς Βουλγαρων Ἰωαννης
προυλαβε χειρωσασθαι την Φιλιππουπολιν και ανδραποδισμον μεγαν των Ῥωμαιων
εκειθεν ποι ησασθαι. μη βουληθεντων δε των Ἀδριανουπολιτων υπο χειρα γενεσθαι
των Ἰταλων, εκστρατευουσιν οι Ἰταλοι κατ' αυτων. εις στενοχωριαν ουν ου μικραν
ελθοντες οι της Ἀδριανου στελλουσι προς τον βασιλεα Βουλγαρων Ἰωαννην, ινα
συναρηται τουτοις. ο δε ασμενως δεχεται τουτο, και Σκυθας μεθ' εαυτου
προσλαβομενος μηχαναις Λατινων περιγενεσθαι σπευδει. και ο μεν εκειτο μακραν
που της Ἀδριανουπολεως, εκπεμπει δε κατα των Ἰταλων τους Σκυθας. Ἰταλοις μεν
ουν εθος εφ' ιπποις εποχεισθαι υψαυ χεσι, καταφρακτοις οπλοις, Σκυθαι δε
κουφοτερον ωπλισμε νοι ελευθερωτερον επιπηδωσι τοις εναντιοις. ου μη συνιεντες
οι Ἰταλοι παρα των Σκυθων καταστρατηγουνται, ως και αυτον τον βασιλεα
Βαλδουινον υπ' αυτων αλωναι και δεσμιον απαχθηναι προς τον βασιλεα Βουλγαρων
Ἰωαν νην· ουπερ ως φασι την κεφαλην εις κυπελλον χρηματισαι τωι βαρβαρωι,
κοσμωι πυκασθεισαν κυκλωθεν. οι μεν ουν Ἀδριανουπολιται εκ του παραυτικα το
γεγονος ουκ εγνω ρισαν· ει γαρ ᾔδεσαν, λειαν αν εποιησαν τας Ἰταλικας σκηνας. οι
δ' απολειφθεντες Ἰταλοι φωτα λαμπρα ταις σκηναις αψαντες και μεσων νυκτων
αραντες περι την Κωνσταντινου χωρουσιν. πρωιας ουν γνοντες τουτο οι της
Ἀδριανου τα ελλελειμμενα ταις σκηναις αραντες ησαν. ο μεν ουν βασιλευς
Βουλγαρων Ἰωαννης κατα τα υπεσχημενα τοις Ἀδριανουπολιταις εγκρατης
γενεσθαι της σφων πολεως ωρμησεν. οι δε απηνηναντο τουτο. δυσανασχετησας ουν
πολιορκησαι τουτους ηθελησεν, αλλ' αφυεις παντελως εις πολιορκιαν οι Βουλγαροι·
ουτε γαρ ελεπολεις οιδασι στησαι ουθ' ετερον τι διανοησασθαι. απαρας γουν εκειθεν,
ως των Ἰταλων καταπορθηθεντων, πασαν κατατρεχει Μακεδονιαν και λειαν
πολλην ελαι, αυτανδρους τας πολεις ελων και τελος κατασκαψας, ως μηποτε
Ῥωμαιους ανακλησιν σχειν. κατεσκαψε γαρ Φιλιππουπολιν, ειτα Ἡρακλειαν Πα
νιον Ῥαιδεστον Χαριουπολιν Τραιανουπολιν Μακρην Κλαυδιουπολιν
Μοσυνουπολιν Περιθεωριον και αλλας, ας αριθ μειν ου χρεων. τον δε λαον απαρας
εκειθεν περι τας παραρροιας του Ἴστρου καθιζει, εκ των ηνδραποδισμενων κωμων
και πολεων επιθεις τας κλησεις ταις οικησεσιν. ανταμυναν μεν ουν, ως εφασκον,
εποιειτο των ων ειργασατο προς Βουλγαρους κακων ο βασιλευς Βασιλειος. και καλει
σθαι μεν ελεγον εκεινον Βουλγαροκτονον, Ῥωμαιοκτονον δε ωνομαζεν εαυτον.
μεχρι γουν και αυτης καταντησας Θεσσα λονικης εκεισε θνησκει πλευριτιδι νοσωι
κατασχεθεις, ως δε τινες ελεγον, οτι εκ θεομηνιας αυτωι ο θανατος γεγονεν. εδοξε
γαρ αυτωι καθ' υπνους ενοπλον ανδρα επιστηναι αυτωι και δορατι πληξαι οι την
πλευραν· ως και ονομα τεθηναι τουτωι εκ κυνος· Σκυλοιωαννης γαρ επεκληθη τοις
πασι. το γαρ των Σκυθων γενος ιδιοποιησαμενος και κοι νωνησας αυτοις κοινωνιαν,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τροπου μετασχων θηριω δεστερου, φονοις ενετρυφα Ῥωμαιων. ως γουν ουτωσι
ετεθνηκει, ο της αδελφης αυτου παις Βοριλας τουνομα, την Σκυτιδα θειαν γαμετην
ειληφως της αρχης των Βουλγαρων γεγονεν εγκρατης, τον δε του Ἀσαν παιδα τον
Ἰωαννην αφηλικα ετι οντα κρυφα τις λαβων περι τους Σκυθας κεχωρηκεν.
14 Ὁ Μιχαηλ δε, ον της Ἠπειρου καταρξαι ειρηκαμεν, τρεις κασιγνητους
εκεκτητο, Κωνσταντινον Θεοδωρον και Μανουηλ· ων ο μεν Θεοδωρος τωι βασιλει
Ῥωμαιων συνην Θεοδωρωι τωι Λασκαρι. και παρακαλει τον βασιλεα Θεοδωρον ο
Μιχαηλ, ινα τουτον προς αυτον εκπεμψηι, δια το μη εχειν ετι παιδα ενηβον αλλ' ουδε
γνησιον–ο γαρ αυτωι γεν νηθεις Μιχαηλ εκ παλλακης εκεινωι γεγεννητο–και του
θανατου δεδιεναι το αωρον. και πεμπει τουτον τωι αδελφωι, ορκοις πρωτον
εμπεδωσαμενος πιστιν δουλειας εις τουτον φυλαττειν και εις τους μετ' αυτου. ος και
αφικομενος συνην τωι αδελφωι Μιχαηλ. μετ' ου πολυ δε φονευεται παρα του των
υπηρετων ο Μιχαηλ· Ῥωμαιος δε ην τωι φο νευτηι τουνομα. επιλαμβανεται γουν της
εξουσιας εκεινου ο αδελφος Θεοδωρος εχων και τους αδελφους Κωνσταντινον και
Μανουηλ. και ηυξησε την αυτου αρχην. προσεκτη σατο γαρ ουκ ολιγην χωραν εκ τε
Ἰταλων και Βουλγαρων, και την Θεσσαλιαν υφ' εαυτον εποιησατο, Ἀχριδαν τε και
Πριλαπον, Ἄλβανον τε και αυτο το ∆υρραχιον· ενθα και Πετρον μετα μεγιστης
στρατιας εξ Ἰταλιας ορμωμενον και προς την Κωνσταντινου διοδευοντα,
ανηγορευμενον προς του παπα βασιλεα, και προχειρωσαμενον το ∆υρραχιον [εκ του
Λατινων μερους Βαλδουινου, και του μετ' αυτον Ἐρρη] γενναιως κατετροπωσατο.
γαμβρος δε ην ο Πετρος Βαλ δουινου επ' αδελφηι Ἰολενται, εξ ης παιδες αυτωι
Φιλιππος Ῥομπερτος και Βαλδουινος. ων ο μεν Ῥομπερτος και ο Βαλδουινος της
Κωνσταντινου βεβασιλευκασι, του πρωτου αυτων αδελφου του Φιλιππου τωι
αδελφωι Ῥομπερτωι της βασιλειας παραχωρησαντος. υπηρχον σφισι και αδελφαι, ων
μια Μαρια, ηι συνεζυγη ο βασιλευς Θεοδωρος. ο δε της Ἠπειρου Θεοδωρος, το οικειον
παραλαβων στρατευμα, αντιταττεται τωι Πετρωι μικρον υπερπηδησαντι το ∆υρραχιον
και εν ταις του Ἀλβανου δυσχωριαις γεγενημενωι. νικωσι γουν οι του Κομνηνου
Θεοδωρου το των Λατινων στρα τευμα, ως παντας αρδην δεσμωτας ποιησαι συν πασι
σκευεσι, και αυτον δε τον βασιλεα Πετρον εργον μαχαι ρας γενεσθαι. τουτο δη τοτε
μεγα Ῥωμαιοις εγεγονει βοηθημα.
15 Ὁ δε βασιλευς Θεοδωρος ο Λασκαρις εκ της αυτου γαμετης Ἄννης τρεις
εποιησατο θυγατερας, Ειρηνην Μαριαν και Ευδοκιαν. την γουν Μαριαν δευτεραν τηι
ρηγι Ουγ γριας διερχομενωι την αυτου χωραν εξ Ἱεροσολυμων εις κηδος επι τωι υιωι
παραδιδωσι, την δε πρωτην συζευγνυσι τωι Παλαιολογωι Ἀνδρονικωι, ον και
δεσποτην τετιμηκε. μετ' ου πολυ δε ο δεσποτης Παλαιολογος θνησκει, ως μεν τινες
εφασκον εξ ερωτικων διαθεσεων, και προσλαμβανεται ο βασιλευς εις γαμβρον
Ἰωαννην τον ∆ουκαν, ου Βατατζης τουπικλην, εκ ∆ιδυμοτοιχου δε πρωτοβεστιαριον
οντα. η μεν ουν βασιλις Ἄννα προτετελευτηκει. ηγετο δε εξ Ἀρμενιων γυναικα ο
βασιλευς· δυσαρεστησας δε προς αυτην επι την οικειαν πατριδα εκπεμπει, επιφερει δ'
αυτωι γαμε την την του βασιλεως Ἰταλων Ῥομπερτου αδελφην. και τον θειον γαρ
Ἐρρην ο Ῥομπερτος διεδεξατο πολλα Ῥωμαιους ηττησαντα, μαλιστα εξ οτου τον
σουλταν πεφονευκεν ο βασιλευς Θεοδωρος. τοτε γαρ το εκ Φραγγων παρον αυτωι
απολωλεκε στρατευμα, διο και την του βασιλεως νικην ακηκοως ο Ἐρρης
«νενικηται» εφη «ο Λασκαρις, ου νενι κηκε.» και μεχρι και αυτου Νυμφαιου τας
σκηνας ο Ἐρρης επηξατο, εκειθεν τε υποστρεψας εις ξυμβασεις ηλθε μετα του
βασιλεως Θεοδωρου. και συνεφωνηθη τα μεν του Κιμινα παντα–ουτω γαρ το ορος
καλειται το εγγυς της Ἀχυραους τυγχανον–μετα και αυτης της Ἀχυραους παρα του
των Φραγγων γενους δεσποζεσθαι, τον δε Καλα μον–κωμος δε εστιν ο Καλαμος, εξ
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου το των Νεοκαστρων αρχεται θεμα–μενειν αοικον, τα δ' εντευθεν, [ταδε]
Νεοκαστρα Κελβιανον Χλιαρα τε και Περγαμος και τα πλαγιως εγκειμενα Μαλδια τε
και Ὀψικια παρα του βασιλεως Θεοδωρου δεσποζεσθαι. υπηρχε δε τουτωι και αλλη
χωρα, η απο του Λοπαδιου αρχομενη και Προυσαν περιλαμβανουσα και Νικαιαν.
16 Ὁ δ' ειρημενος Ἐρρης ει και Φραγγος το γενος ην, αλλ' ουν τοις Ῥωμαιοις
και ιθαγενεσι τοις Κωνσταντινου ιλαρωτερον προσεφερετο. και πολλους ειχε τους
μεν τοις μειζοσιν αυτου συντεταγμενους, τους δε τοις στρατιωταις, το δε κοινον ως
οικειον περιειπε λαον. και γαρ περιγενο μενος των λοιπων αστεων, Λεντιανων και
Ποιμανηνου, και ανδρας τον Ἄρην πνεοντας και ψυχης γενναιας εργα εν
δειξαμενους ως ερμαιον τι εδεξατο εφευρων. εν γαρ τωι των Λεντιανων αστει ου
μονον σπανις υδατος τους φυλασ σοντας εξεκαυσεν, ουδ' οτι ο λιμος και σκυτη
αυτους φα γειν κατηναγκασεν απ' ασπιδος και εφεστριδων αυτων, αλλα και τειχος
ου μακροδιαστατον ταις ελεπολεσι καταπεσον μετα μεγιστης πυρκαιας
τεσσαρακοντα ημερας εφυλαττον τουτο αμοιβαδον τηι πυρκαιαι προσεπισωρευοντες
ξυλα. κρα τηθεντος γουν του αστεος ουδεις εξ αυτων απωλετο ει μη μονον ο του
βασιλεως αυταδελφος και ο εις ηγεμονα του στρατευματος τεταγμενος ∆ερμοκαΐτης,
και ο Παλαιολογος Ἀνδρονικος, ον, ως εφην, και εις την θυγατερα αυτου ο βασιλευς
προσελαβετο γαμβρον. παντας δε τους αλλους ο Ἐρρης συλλεξαμενος και κατ' ιλας
συνταξας και ομογενεις αυτοις παραδους ηγεμονας, υπερεχειν δε παντων τον Θεο
φιλοπουλον Γεωργιον παρακελευσας, την των ανατολικων μερων αυτοις φυλακην
ενεπιστευσε.
17 Του δε Ἐρρη της Κωνσταντινου καταρχοντος, απε σταλη προς την
Κωνσταντινου αρχιερευς, ον και λεγατον αυ τοι φασι, τουνομα Πελαγιος, απαντα τα
προνομια του παπα φεροντα. ερυθροβαφη και γαρ υπεδεδετο πεδιλα, εκ της αυτης δε
χροιας και τα ενδυματα ειχε, και η εφεστρις του ιππου και τα χαλινα τωι τοιουτωι
εβαπτοντο χρωματι. ηθους δε τυχων αγριωτερου και αλαζονειαι χρωμενος πολλα
δεινα τοις Κωνσταντινουπολιταις παρεσχεν. και η σκηψις ως ευλογος· ηναγκαζε γαρ
τους παντας τηι της πρεσβυτερας Ῥωμης υποκυψαι υποταγηι. εντευθεν καθειργνυντο
μοναχοι, ιερεις εδεσμουντο, και ναος απας εκεκλειστο. και ην εν αυτωι δυοιν
θατερον, η ομολογησαι τον παπαν πρωτον αρχιερεα, και τουτου την μνημην εν
ιεροτελεστιαις εκφω νειν, η θανατον ειναι τωι μη διαπραξαμενωι το επιτιμιον. τουτο
εις βαρυθυμιαν ηγε τους οικητορας της Κωνσταντινου, και μαλιστα των αλλων τους
προυχοντας. οι και προς τον βασιλευοντα Ἐρρην αφιγμενοι «ημεις μεν,» εφασαν,
«αλλου γεγονοτες γενους και αλλον αρχιερεα εχοντες εαυτους τωι κρατει σου
υπεταξαμεν, ωστε σωματικως καταρχειν ημων, ου μην γε ψυχικως η πνευματικως·
σου μεν γαρ εν πολεμωι υπερμαχεισθαι των αναγκαιων, των δ' ημετερων εκστηναι
σεβασματων και θρησκευματων των αδυνατων παντηι καθε στηκεν. η γουν λυσον
ημιν τα επελθοντα δεινα, η αφες ως ελευθερους εν τοις ιθαγενεσιν αφιχθαι.» ταυτ'
ειπον, κακεινος μη βουλομενος εν στερησει γενεσθαι τοσουτων καλων καγαθων
ανθρωπων, και ακοντος του ειρημενου λεγατου τους τε ναους ανεωιξε και τους οσοι
ταις ειρκταις ησαν κατισχημενοι μοναχους τε και ιερεις απολελυκε. πολ λοι δε των
μοναχων προεξιοντες της Κωνσταντινου τωι βασιλει Θεοδωρωι προσηιεσαν, και
αυτοις προσταξει τουτου μοναι επεδιδοντο. και πρεσβυτεροι δε προς την Νικαιαν
απιοντες οι μεν τωι πατριαρχικωι κληρωι συγκατελεγησαν, οι δε θειοις ναοις
ενασμενισαντες ελευθερως εβιωσαν.
18 Του Ἐρρη δε τελευτησαντος ο αδελφος αυτου Ῥομπερ τος μαλακωτερον
εχρατο τοις πραγμασι. τουτου την αδελφην εις γαμετην ειληφει ο βασιλευς. ου
πολλοι παρηλθον ενιαυ τοι, και επει ο της Κωνσταντινου βασιλευς Ῥομπερτος ουκ
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εφθασε συζυγηναι γυναικι, παρανομον τι πραγμα βεβουλη ται ο βασιλευς
διαπραξασθαι· επι γαρ τηι θυγατρι αυτου Ευδοκιαι προλαβεσθαι τουτονι γαμβρον
ηιρετισατο. ενθεν τοι και ερις εκ του τοτε πατριαρχουντος Μανουηλ τωι βα σιλει
ξυμβεβηκει μηδ' ολως τηι τοιαυτηι αθεσμογαμιαι συγκα τανευσαντος. αλλ' ουκ
εφθασεν ο βασιλευς τερματι δουναι το βουλημα· μηπω γαρ στειλας ταυτην εις
Κωνσταντινου, ως ηυτρεπισε, καταλυει τον βιον, την βασιλειαν καταλιπων τωι
γαμβρωι αυτου Ἰωαννηι τωι ∆ουκαι· ου γαρ ειχεν αρρενα παιδα εις ηβην ελθοντα. ον
γαρ εκ της βασιλιδος Ἄννης εσχηκεν αρρενα παιδα τεθναναι προυφθασεν, εκ δε της
εξ Ἀρμενιων ωρμημενης εν παιδιον αρρεν πεποιηκεν, οπερ οκταετες ην, ηνικα ο
βασιλευς και πατηρ αυτου ετεθνηκει. δια το γουν αμοιρειν αυτον αρρενος ενηβου
γονης ο επι τηι θυγατρι γαμβρος αυτου της βασιλειας κληρονομει. ην δε ο Λασκαρις
μηʹ ετων και προς, ελαττων δε των νʹ, βα σιλευσας εκ τουτων ετη ιηʹ, το μεν σωμα
μικρος, ουκ αγαν δε, μελαγχρους, εφ' ικανον καθειμενον εχων το γενειον και περι
το ακρον σχιζομενον, επ' ολιγον ετεροφθαλμος, περι τας μαχας οξυς, θυμου τε και
αφροδισιων ηττωμενος, ελευ θεριωτερος εν ταις δωρεαις· οις γαρ αν βουλοιτο, πολυ
το χρυσιον εδιδοτο. τεταλαιπωρηκε δε παμπαν εν ταις μαχαις ταις προς Ἰταλους και
τους Περσας. αρχη γουν ουτος εγεγονει της των Ῥωμαιων αρχης, ωι και πολλην
χαριν ωφλειν τοις Ῥωμαιοις δεον καθεστηκε. κατετεθη δε ο νε κρος αυτου εν τηι του
Ὑακινθου μονηι, ενθα και ο βασι λευς Ἀλεξιος τεθαπται και η βασιλις Ἄννα, η
τουτου συζυγος.
19 Ειτα επιλαμβανεται των Ῥωμαικων σκηπτρων Ἰωαννης ∆ουκας δε
Βατατζης, γαμβρος αυτου, στεφθεις παρα του πατριαρχου Μανουηλ, ος τον Μαξιμον
διεδεξατο. μετα γαρ την τελευτην του πατριαρχου Μιχαηλ ο Ειρηνικος Θεοδωρος τωι
πατριαρχικωι ενιδρυται θρονωι, ος και Κωπας εκαλειτο. τουτου δε μετ' ενιαυτους εξ
απολιποντος μοναχος Μαξιμος εις τον πατριαρχικον αναγεται θρονον, θεραπευων
την γυναικωνιτιδα. επιβιους δε μηνας εξ τελευται, και ο Μανουηλ εις τον
πατριαρχικον αναγεται θρονον, φιλοσοφος, ως εδοκει, ων και υπο των πολλων
κατονομαζομενος.
20 Ἐπι δε τα των Βουλγαρων αυθις ο λογος χωρει. ο πρωτος βασιλευς των
Βουλγαρων Ἀσαν δυο εσχεν υιους τον Ἰωαννην και τον Ἀλεξανδρον. ο Ἰωαννης
φυγαδειαιχρησαμενος περι τα Ῥωσων χωρει, εκεισε τε χρονον εφ' ικανον διαμεινας
και τινας των συγκλυδων Ῥωσων εν εαυτωι περιαγαγων την πατρικην ανακαλειται
κληρονομιαν· και πολεμει τωι Βοριλαι και νικαι τουτον και χωρας εγκρατης ουκ
ολιγης γινεται. ο δε Βοριλας ενδον εισερχεται του Τρινοβου και επι επτα ετεσι
τειχηρης εσω πολιορκειται. επει δε απεκαμον οι συνοντες αυτωι τωι Ἀσαν Ἰωαννηι
προσερχονται. φευγων δε αλισκεται ο Βοριλας και παρα του Ἰωαννου τυφλουται.
και ουτως εγκρατης της των Βουλ γαρων απασης ο Ἰωαννης εγενετο.
21 Ὁ δε Κομνηνος Θεοδωρος, ον προ μικρου ο λογος ιστορησε, μη θελων
μενειν εν τηι οικειαι ταξει, αλλα τα της βασιλειας σφετερισαμενος επειδη της
Θεσσαλονικης γεγονεν εγκρατης, πολλην τε χωραν της Ῥωμαΐδος εκ της κεκρα
τημενης παρα των Ἰταλων υφ' εαυτον εποιησατο, ετι δε και της παρα των
Βουλγαρων κεχειρωμενης, πορφυριδα τε υποδυεται και ερυθρα υποβαλλεται πεδιλα,
αντισταντος αυτωι επι τουτο στερροτατα του μητροπολιτου Θεσσαλονικης Κων
σταντινου του Μεσοποταμιτου, ον και πολλαις κακουχιαις και εξοριαις δια ταυτα
υπεβαλε τον κανονικων εθων αντε χομενον. ο δε Βουλγαριας αρχιεπισκοπος
∆ημητριος το βασιλικον περιδιδυσκει τουτον διαδημα, ως εφασκεν αυτο νομος ων
και μηδενι ευθυνας οφειλων δουναι, και δια τουτο εξουσιαν εχειν βασιλεα στεφειν.
αναγορευθεις ουν ο Θεοδωρος βασιλικως εχρατο τοις πραγμασι, δεσποτας τε
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προυβαλλετο και σεβαστοκρατορας, μεγαλους δομεστικους και πρωτοβεστιαριους
και την λοιπην πασιν ταξιν βασι λικην. αφυως δε εχων περι τους της βασιλειας
θεσμους Βουλγαρικωτερον αυτοις προσεφερετο. ουτος ου μικρως τωι βασιλει
αντεφερετο Ἰωαννηι. ο μεν γαρ ηξιου αυτον των δευτερειων μετεχειν της βασιλειας
και της χωρας εγκρατη ειναι, ο δε αντεβαινε στερεωτερον.
22 Ὁ μεν ουν βασιλευς Ἰωαννης αρτι των σκηπτρων επειλημμενος και εν
στενωι κομιδη ουσαν την των Ῥωμαιων τεθεαμενος αρχην, μαχην ποιειται μετα των
Ἰταλων. και συναγεται στρατευμα Λατινικον αξιομαχον, ου και πρου μαχοντο οι του
βασιλεως Θεοδωρου αυταδελφοι, οι σεβαστο κρατορες Ἀλεξιος τε και Ἰσαακιος.
ουτοι γαρ αμα τωι τον αδελφον αυτων βασιλεα θανειν την θυγατερα αυτου Ευδο
κιαν λαβοντες αποδραναι προς την Κωνσταντινουπολιν εβουλευσαντο. αλλα του
μεν σκοπου ημαρτον, εκεινοι δε δραπεται ᾤχοντο. της μαχης ουν συρραγεισης εν
τοις μερεσι του Ποιμανηνου, οπου και ο ναος του αρχιστρατη γου των ανω
δυναμεων εγκαθιδρυται Μιχαηλ, νικαι κατα κρατος ο βασιλευς. ο γαρ βασιλευς
δορατος ηψατο και πολεμιον εβαλλε και ανδρειον εν εκεινωι τωι πολεμωι το φρονημα
ενεδειξατο, ουδε τοις προ του αγνοουμενον. η τοιαυτη νικη εις μεγιστην αυξησιν
εγεγονει της των Ῥω μαιων αρχης, των Ἰταλων δε συστολην και καταπτωσιν. τους
μεν γαρ ζωγριας τους κρειττους αυτων εν τωι τοιουτωι πολεμωι ο βασιλευς κατεσχεν,
αλλα δη και τους αυταδελ φους Λασκαριους, ους αποτυφλοι εν αιτιαις ευρων. αλλοι
δε ξιφους εργον εγενοντο· μερος δε Ἰταλων το Σερρων καστρον πολιορκουν υπο του
Κομνηνου Θεοδωρου δεσπο ζομενον, ως εγνω την ητταν ταυτην, απεδρα. εντευθεν
τα των Ἰταλων εστενουντο. ο δε βασιλευς Ἰωαννης τα υπο εκεινων κρατουμενα των
Ῥωμαιων επολιορκει φρουρια, και ηλισκε ταυτα. ος χρονιωτερας εποιει τας
πολιορκιας· ου γαρ εαρι η θερει τε και μετοπωρωι, αλλ' εν μεσωι χειμωνος τας
εφοδους εποιειτο, ελεπολεις συνιστα και τας επαλξεις κατεβαλεν. αποκαμνοντες οι
εντος τα μεν προυδιδουν, ορ κοις την ζωην εξωνουμενοι, εκ δε των επιπτον μαχηι
και καθειργνυντο. εαλω γουν Ποιμανηνον Λεντιανα Χαριορος Βερβενιακον. ο γουν
βασιλευς Ἰωαννης τριηρεις τε κατεσκευασε και περι τον Ἑλλησποντον ταυτας
εστησε, και ην πολλα παρεχων Λατινοις πραγματα, κατα δυσιν ορμωμενος και λειαν
τα εκεινων ποιουμενος, πορθων τε το των Μαδυτων αστυ και την Καλλιουπολιν και
τα παραιγιαλια παντα τοις Ἰταλοις υποφορα οντα.
23 Ἐν τουτοισι δε οντος του βασιλεως Ἰωαννου και ακρατως μαχομενου τοις
Ἰταλοις κατα τε χερσον και θαλατ ταν, σκευωρειται τουτωι επιβουλη. ο δε ταυτα
συστησαμε νος πρωτεξαδελφος του βασιλεως ο Νεστογγος Ἀνδρονικος, εχων
συνεργον εις τουτο τον αδελφον Ἰσαακιον και ετερους των επιφανων ουκ ολιγους.
εγενετο δε η επιβουλη πολυη μερος. εν τηι Λαμψακωι δε διαγων ο βασιλευς μανθανει
τουτο. πυρι γουν τας τριηρεις καταναλωσας, ινα μη τοις Ἰταλοις υπο χειρα γενοιντο,
και προυργιαιτερον τον εσωθεν πολεμον κρινας του εξωθεν, απαρας εκειθεν περι
την Ἀχυ ραους αφικετο, κακεισε την εξετασιν της επιβουλης εποιη σατο. και ησαν οι
συνωμοται παντες ταις δικαις υπευ θυνοι. αλλ' ο βασιλευς φιλανθρωποτερον τοις
νομοις εχρησατο, και τον μεν Νεστογγον Ἰσαακιον τυφλωσει κατα δικαζει και
χειροκοπησει, ωσαυτως και τον Μακρηνον· εξελελεγκτο γαρ ως πολλακις εφωρμησε
κατα νωτου τυγχα νων του βασιλεως εφελκυσαι την σπαθην και καταρραξαι
καιριαν. και αλλους δε τινας μικραις ποιναις καθυπεβαλεν, τους δε πλειους αφηκεν,
ειρκταις μεχρι τινος περικλεισας. και αυτον δη τον πρωτουργον της επιβουλης και
της βασι λειας εφιεμενον εν τωι φρουριωι της Μαγνησιας συνεκλεισεν· ος και
υστερον απεδρα περι Μουσουλμανους και ην εκει μεχρι της αυτου τελευτης.
εντευθεν ο βασιλευς προσεκτικω τερον εχρατο τοις πραγμασι φυλακας τε περι αυτον
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εστησε και φρουρους. μαλιστα δε περι ταυτα συνετεινεν η βασιλις Ειρηνη,
αρρενοπωτερον το ηθος εχουσα και τοις πασι βα σιλικωτερον εντυγχανουσα.
24 Εις συνθηκας δ' εθελησαντες οι Ἰταλοι ελθειν απελυσαν προς τον βασιλεα
και το των Πηγων αστυ. και ουτω δη μετ' αυτων ο βασιλευς ειρηνευσε, παντων των
προς νοτον υποχωρη σαντων αυτωι Λατινων, ετι δε κρατουντων τα προς βορραν, τα
πλησιον της Κωνσταντινου και τηι Νικομηδους πολει εγγιζοντα. Οι δε της
Ἀδριανουπολεως οικητορες πρεσβειαν προς τον βασιλεα εστειλαντο, οπως
αποστειληι προς αυτους στρα τευμα και της Ἰταλων ελευθερωσηι χειρος. ο δε τον πρω
τοβεστιαριον Ἰσην, στρατευμα δους αυτωι, εξαπεστειλε· συνην δε αυτωι και ο
Καμυτζης Ἰωαννης. οι και διαπε ρασαντες τον Ἑλλησποντον και δια της Μακεδονιας
διελ θοντες εις Ἀδριανου αφικοντο. εντος δε γενομενοι της πολεως διηγον εκεισε.
ελπις δε ην τωι βασιλει Ἰωαννηι δια ταυτα και των περιξ εγκρατη γενεσθαι. αλλ' ο
Κομνηνος Θεοδωρος, ως φθασας ο λογος εδηλωσε, των εγγυς παντων γενομενος
εγκρατης, ανευ μεντοι του της Ῥοδοπης ορους, οπερ και Ἀχριδος ωνομασται, και
των εν τουτωι αστεων και του Μελενικου–τουτων γαρ ηρχεν ο Σθλαβος, προσ γενης
ων του βασιλεως Ἀσαν και δεσποτης τετιμημενος υπο του βασιλεως
Κωνσταντινουπολεως Ἐρρη, ου και την εκ παλλακης θυγατερα ηγαγετο εις γυναικα.
ουτος ο Σθλαβος φρουριον τον Μελενικον ευρων οχυρον αυτοκρατης ην, μη δενι
των περιξ αρχοντων υποπεσων. ενιοτε μεν γαρ Ἰτα λοις συνεμαχει, ενιοτε
Βουλγαροις, ενιοτε δε και τωι Κομνηνωι Θεοδωρωι. τουτωι συνεζυγη μετα θανατον της
αυτου γαμε της η του Πετραλιφα θυγατηρ, του γυναικαδελφου του Κομνηνου
Θεοδωρου. επει γουν Μοσυνοπολις και Ξανθεια και η Γρατζιανους αυτη υπο τουτον
ετελει, το της Σταγει ρας υπερβας ορος, ο δη Μακρην ονομαζουσιν οι πολλοι, τα
εκειθεν του Ἕβρου κατεδραμεν, ανετα ευρων παντα, περι το ∆ιδυμοτοιχον γεγονως
εν ου πολλωι χρονωι βασιλευς επεφημιζετο τουτων. αφικομενος δε και περι την
Ἀδριανου και ευρων το στρατευμα του βασιλεως Ἰωαννου και απατηλοις λογοις
τους οικητορας υπελθων, ως πλουτισειε τουτους ακρως και των αλλων Ῥωμαιων
υπερυψωσειε, πειθει το μεν του βασιλεως εξαγαγειν στρατευμα, αυτον δε
εισαγαγειν. εισαγεται ουν επι ορκοις του μη τινα τουτων παθειν τι δεινον.
εξελθοντες ουν ο μεν πρωτοστρατωρ ουδε ολως τον Κομνηνον Θεοδωρον τεθεαται–
τουτο γαρ δη αυτοις συμπεφωνηται–ο δε Καμυτζης συντυχων αυτωι ουκ απεβη του
ιππου ουδε ως βασιλεα προσεκυνησεν· εις ο βαρυθυμησας ο Κομνηνος μικρου αν και
πληγας επεθετο τουτωι. διο ετιμηθη παρα του βασιλεως μεγας εταιρειαρχης ο
Καμυτζης. ο ουν Κομνηνος και της Ἀδρια νου εγκρατης γεγονως πολλα παρεσχε τοις
Ἰταλοις πραγματα. κατεδραμε γαρ παντα τα υπ' εκεινων κρατουμενα και μεχρι και
αυτης της Βιζυης γενομενος το εξω κατεσχε του αστεος, και μεχρι των πυλων της
Κωνσταντινου κατηντησε. τοτε και ο Ἀσελ δε Καε, ος τηι θυγατρι του βασιλεως
Θεοδωρου του Λασκαρεως συνεζυγη, υπο τινος των του Κομνηνου Θεοδωρου δορατι
επληγη τον τραχηλον· και τεθεραπευτο, και ην το απο τουδε τραχυτερα αυτου η
φωνη.
25 Ὁ δε Κομνηνος Θεοδωρος εις σπονδας συνηλθε τωι των Βουλγαρων
βασιλει Ἰωαννηι τωι Ἀσαν, την θυγατερα αυτου Μαριαν προσλαβομενος επι τωι
αδελφωι τουτου Μα νουηλ. ειτα διαλυσας ταυτα κατα Βουλγαρων χωρει. παρα
μειψας ουν την Ἀδριανου περι τα ανω του Ἕβρου την πορειαν εποιειτο, ζητων μετα
Βουλγαρων συρρηξαι πολεμον. και εδοκει ως οι Βουλγαροι υποπτηξαντες ουδε την
ορμην της στρατιας αυτου υποσταιεν. αλλ' ο Ἀσαν ταις επιορ κιαις τουτου
τεθαρρηκως ολιγον συμμαχικον απο Σκυθων ειληφως εν τηι σημαιαι τον εγγραφον
ορκον τουτου απαιω ρησας–και περι που τον παρεβριον τοπον, ον Κλοκοτι νιτζαν
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομαζουσι, ξυμβαλλουσι τα στρατευματα. και νικαται ο Ἄγγελος νεος Θεοδωρος, ος
συλλαμβανεται, και ουκ ολιγοι των συγγενων αυτου και των εν τελει τε και
λογαδων, και τα εκεινων παντα λεια τοις Βουλγαροις εγενοντο. φιλαν θρωποτερως
δε ο Ἀσαν διατεθεις τους πλειους των στρα τευματων ελευθεροι, ταχα μεν και το
φιλανθρωπον ενδει κνυμενος, ταχα δε και το συμφερον τουτωι πραγματευομενος.
εβουλετο γαρ δεσποσαι των τοιουτων, ου και τετυχηκεν. επει γαρ κατ' αυτων
εχωρει, παντες αναιμωτι τουτωι υπε πιπτον, και γινεται μεν υπ' αυτον η Ἁδριανου,
εκ του σχεδον δε και το ∆ιδυμοτοιχον, ειτα Βολερον απαν, Σερραι, Πελαγονια και
Πριλαπος· και τα περιξ τουτων κατεδραμε, και της μεγαλης Βλαχιας αλλα και του
Ἐλβανου κατακυ ριευει, και μεχρι του Ἰλλυρικου τας λειας ποιει. επει δε πολυ του
βουλευματος κατειργασατο και ως ηγαπα τα κατ' αυτον διεθετο, εις τους οικειους
επανεζευξε τοπους, τινα μεν των φρουριων καταλελοιπως υπο Ῥωμαιων
δεσποζεσθαι, τα πλειω δ' υφ' εαυτον ποιησαμενος και στρατιωτας εν τουτοις ταξας
και στρατηγους. εδοξεν ουν τοις πασι τοτε και θαυμαστος και μακαριος. ου γαρ
εχρατο μαχαιραις ουδ' εχραινετο φονοις· ενθεν τοι και παρα Ῥωμαιων εφιλειτο.
26 Ἐφρουρειτο ουν ο Ἄγγελος Θεοδωρος παρα του Ἀσανφιλοφρονως, και
επει νεωτεριζεσθαι πεφωραται, εκτυφλοι αυτον ο Ἀσαν. ο δε αδελφος τουτου
Μανουηλ ο Ἄγγελος, ον και δεσποτην τετιμηκε, φυγηι χρησαμενος περι την
Θεσσαλονικην απηιει, και δεσποτης ονομαζομενος ερυθροις γραμμασι τας αυτου
γραφας επεκυρου. προς ον και απε σκωψε τις των πρεσβεων παρα του βασιλεως
Ἰωαννου αποσταλεις, ως «εις σε και μαλλον το εις Χριστον ψαλτωι δουμενον, σε τον
βασιλεα και δεσποτην.» και ην μεν το απο τουδε ο Ἄγγελος Μανουηλ των
εναπολειφθεισων προς τα δυτικα μερη χωρων και πολεων εγκρατης, μη παρα των
Βουλγαρων το συνολον ενοχλουμενος, επει τηι εκ παλλακιδος του Ἀσαν
συνεκοιταζετο θυγατρι.
27 Ὁ δε Ῥομπερτος ο της Κωνσταντινου βασιλευς τον Ευριπον καταλαβων
τετελευτηκεν. εναπελειφθη δε ο αδελ φος αυτου Βαλδουινος ετι αφηλιξ ων. στελλει
ουν πρε σβειαν προς Ἰωαννην τον ονομαζομενον ρηγα των Ἱεροσολυμων, ως αν
αφικοιτο και βασιλευς Κωνσταντινουπολεως φη μισθειη. επιγαμβρευσας ** δε
τουτον αυτωι–ειχε γαρ και θυγατριον–και ινα μετα την τουτου αποβιωσιν βασιλευσηι
παλιν αυτος. ην γαρ ο ρηξ ουτος περι που τα ογδοηκοντα και προς ετη, και
υπερωμιας. καταλαμβανει ουν την Κων σταντινου ο ρηξ. και μη εχων λαον
αξιομαχον ουκ ευχερως ειχεν εξιεναι, επιγνους τον βασιλεα Ἰωαννην στρατηγικωτα
τον οντα, εμεμφετο δε της εγχειρησεως εαυτον, και κακως εφασκε νοειν τους
λεγοντας αυτον τωι βασιλει αντιφερεσθαι. δυο ουν ενιαυτους εντος αυτης διηνυσε,
και τριηρεις οικο νομησας και στρατευμα κατα την εω εχωρησε, και περι το του
Λαμψακου ελλιμενιζει νεωριον, προσεχως τωι τοτε του βασιλεως Ἰωαννου εκ της
κατα του καισαρος Γαβαλα μαχης υποστρεψαντος, ον δια νεωτερισμον εμαχεσατο.
28 - 29 Ὁ μεν ουν βασιλευς περι τα της Σταδειας μερη τας σκηνωσεις
ποιουμενος τωι Παλαιολογωι Ἀνδρονικωι, ον μεγαν δομεστικον ειχε, τα στρατευματα
παραδους, και περι την νησον Ῥοδον τριηρεσι και ναυσι στειλας, ει πως βριαρωτερον
τον αποστατην καταβλαψειε. και επει ταυτα κατα σκοπον συνεβη τωι βασιλει, χωρει
αυτος προς την Λαμψακον και περι την Σιγρηνην τας σκηνας πηγνυσι.
30 Καταλαβων ουν ο ρηξ την Λαμψακον, περι την Ὁλκον τας νηας τουτου
καθωρμισεν. ο δε βασιλευς Ἰωαννης επει μη ειχε μεθ' εαυτου λαον αξιομαχον,
μεθοδοις στρατηγικαις μεθ' ων ειχεν ολιγων τας των πολεμιων κινησεις εκωλυεν.
εξηλθον ουν οι Λατινοι και ο ρηξ αυτων Ἰωαννης και εβαδισαν μεν τοπους τινας
παραιγιαλιους. ουδε γαρ ηδυ ναντο μακροτερον των νηων αυτων αποστηναι. ο γαρ
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αντιστρατηγων αυτοις βασιλευς επηκολουθει. ο μεν ουν βασιλευς περι τας των
βουνων υπωρειας εποιειτο τας πο ρειας, περι δε τας ηιονας οι Ἰταλοι. ολιγον ουν
χρονον διαβιβασαντες εν τηι του βασιλεως παραιγιαλιωι χωραι–ουπω γαρ παρεδραμον
τεσσαρες μηνες–και ολιγον τοπον πατη σαντες–απο γαρ της Λαμψακου μεχρι και
των Κεγχρεων αφικοντο–μικρον η μηδεν λυμηναντες–προυφθασε γαρ ο βασιλευς τα
χρειωδη παντα τοις υψηλοτεροις τοποις δια σωσασθαι–περι το των Πηγων
εχωρησαν αστυ, εν μονον φρουριον χειρωσαμενοι, ο Κεραμιδας ονομαζεται, περι
που τους βουνους διακειμενον της Κυζικου. ειχον δε και τας ναυς αυτων ετοιμους
εις την Κωνσταντινου παλινοστησαι, και ᾤχοντο αν αισχυνης και ζημιας
πεπληρωμενοι, ει μη του των Πηγων αστεος περιεγενοντο τηι κλοπηι. ανηρ γαρ τις
δεινος αναρριχασθαι προς ακρονυχιαν πετρων οδον εφευρε, δι' ης ωπλισμενους
Λατινους εις την ακροπολιν νυκτος ανεβιβασεν. οι και τοις φυλαξιν αιφνης επεισπε
σοντες αυτους τε εφονευσαν και ειλον το αστυ. τουτο προς βραχυ μεν εις δειλιαν
Ῥωμαιους ενεβαλε. πληρης γαρ ην η πολις ανδρων καλων τε και αγαθων. αλλ' η του
βασιλεως στρατηγια την δειλιαν απετιναξατο.
31-32 Ουτος γαρ οια δεινος εφευρειν μεθοδους εν περιστασεσι σωσαι τε το
οικειον και αναχαιτισαι το υπε ναντιον, ως αν δι' αμφοιν τα οικεια κρατυνοιτο,
ευρισκει τροπον αποπληρωτικον τοιν δυοιν. εγεννηθη γαρ αυτωι υιος εκ της
βασιλιδος Ειρηνης, ω και κλησις του παππου Θεοδωρου επετεθειτο. ενδεκατον δε οι
τοτε ετος ηνυετο. και ο Ἀσαν παρα της εξ Ουγγρων γαμηθεισης αυτωι θυ γατριον
εσχεν, Ἑλενηι αυτηι τουνομα. στελλει ουν προς τουτον ο βασιλευς υπερ μνηστειας
των παιδων, και δεχεται ο Ἀσαν την πρεσβειαν.
33 Ἐπει δε αι σπονδαι γενοιντο, διαπεραιουται εκ Λαμ ψακου μετα των
οικειων ο βασιλευς εις Καλλιουπολιν και πολεμει τωι αστει ελεπολεις στησας, και εν
ου πολλωι χρονωι χειρουται τουτο, της των Βενετικων ανασωσας χειρος. κατα
λαμβανει την Καλλιουπολιν και ο Ἀσαν συν τηι οικειαι γαμετηι και τηι θυγατρι και
συνερχεται τωι βασιλει, και τα εις φιλιαν αμφοτεροι διαπραττονται. ο ουν Ἀσαν την
αυ του γαμετην και το θυγατριον λαβων διαπεραιουται εις Λαμψακον, ενθα ην η
βασιλις Ειρηνη, και πληρουται τα του κηδους των παιδων του πατριαρχου Γερμανου
τα της ιεροτελεστιας τελεσαντος. τοτε και ο Τρινοβου αρχιερευς υπο τον της
Κωνσταντινου τελων αυτονομιαι τετιμητο, βασιλικωι και συνοδικωι τωι θεσπισματι.
επειτα η μεν βασιλις Ειρηνη τον υιον μετα της νυμφης λαβουσα τοις ευοις διηι τατο
χωριοις, η δε του Ἀσαν συζυγος εν τοις οικειοις υπεστρεψεν. ο δε βασιλευς Ἰωαννης
και ο Ἀσαν τας οικειας δυναμεις διειληφοτες, την δυτικην κατεδραμον χωραν,
οποση ην Λατινοις δουλευουσα, και Σκυθων ερημιαν, ως επος ειπειν, την πασαν
ειργασαντο. σφισι δε αυτοις και την χωραν και τα αστη διεμερισαντο· και
Καλλιουπολις μεν, επει και προ της συνελευσεως του Ἀσαν εαλω, υπο τον βασιλεα
εγενετο, ομοιως και Μαδυτα και πασα η ονομαζο μενη Χερρονησος· ειλε δε ο
βασιλευς και το του Κισσου φρουριον, και μεχρι του ποταμου Μαριτζας τα συνορα
εθετο· εκρατησε δε του ορους Γανου και εν αυτωι εδειματο πολιχνιον, ενθα και τον
Κοτερτζην Νικολαον φυλαττειν εξ επεμψε και πραγματα παρεχειν Λατινοις τοις εν
τηι Τζου ρουλωι· τουτο δε το της Τζουρουλω ου μετα πολυν χρονον υπο των
Ῥωμαικων εαλω δυναμεων. ο δε Ἀσαν τα υπερανω των ειρημενων χωρων και προς
βορραν νευοντα υφ' εαυτον εσχε. μεχρι μεν ουν και αυτων των τειχων της
Κωνσταντινου και αμφοτεροι κατηντηκεσαν, του ρηγος Ἰωαννου επ' αυτων
καθεζομενου και καθορωντος, και πτοιαν πολλην τοις Λατινοις ενεβαλον, και εν
στενωι κο μιδη τα κατ' αυτους εθεντο. επει δ' ο χειμων ηγγιζεν αλληλοις
συνταξαμενοι ο μεν Ἀσαν εις τα οικοι, ο δε βασι λευς εις εω διεπερασεν.
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

34 Ὁ δε ρηξ Ἰωαννης μικρον επιβιωσας εξ ανθρωπων εγενετο, τωι γαμβρωι
Βαλδουινωι την Κωνσταντινου ως κληρον καταλιπων. ο δε Ἀσαν μεταμελος επι ταις
συνθηκαις του βασιλεως φανεις τροπον εζητει, δι' ου το θυγατριον του συζυγου
αποσπασει. των γαρ Ῥωμαιων εδεδιει πανυ την προκοπην. σκεπτεται γουν αιτιαν
και στελλει προς την βασιλιδα, ως επει πλησιασειε τηι Ἀδριανου, βουλεται αυτος και
η συζυγος το θυγατριον ιδειν και πατρικως περιπτυ ξασθαι. οι ουν βασιλεις καιτοι
επιγνοντες την σκευωριαν, ομως πεμπουσι προς τον Ἀσαν την θυγατερα, τουτ' ειρη
κοτες, ως ει την θυγατερα κατασχοι, εσται θεος τιμωρος. και ο Βουλγαρος λαβων την
θυγατερα ᾤχετο, τους επομε νους αυτηι παντας οπισθορμητους ποιησας. και τον
Αιμον διαβας εχωρει περι τον Τρινοβον, κλαιουσης μεν της αυ του θυγατερος και
ολοφυρομενης· οτε φασι τον Ἀσαν προσλαβομενον αυτην τυψαι κατα κορρης και
επαπειλησαι δεινως.
35 Κατ' εκεινο καιρου και το των Σκυθων γενος, των Ταρταρων
καταδραμοντων αυτων, οποσοι το ξιφος εκεινων εξεφυγον, ασκοις τον Ἴστρον
διαπερασαντες και τον Αιμον υπερπηδησαντες τεκνοις αμα και γυναιξι, και ακοντων
Βουλγαρων–πολλαι γαρ υπηρχον χιλιοστυες–τους της Μακεδονιας χωρους
κατελαβον, οι μεν περι τον Ἕβρον και τα εκεισε πεδια τας νομας ποιουμενοι, οι δε
περι την Μαριτζαν. εληιζον γουν τα εν Μακεδονιαι απαντα, και πολιχνιων δε οποσα
υπηρχον ευχειρωτα, πολεμωι περιεγε νοντο, και εφονευοντο μεν πολλοι,
εσκυλευοντο δε παντες, και ηιχμαλωτιζοντο και απεμπολουντο εν Ἀδριανουπολει
∆ιδυμοτοιχωι Βιζυηι Καλλιουπολει και τοις μειζοσιν αστεσιν.
36 Ἐπει γουν ουτω ταυτα συνεβη, το των Λατινων γενος πρωτα μεν τον
Ἀσαν υποποιουνται και σπενδονται, επειτα δε συν αυτωι και τους Σκυθας βαρβαρους,
αλητας τε και επηλυδας, μικροις τισι τοις χαρισμασι, μειζοσι δ' υποσχε σεσιν εις
εαυτους ελκουσι και συμπρακτορας των εργων ποιουσι. και δη συμμαχιαν τοσαυτην
συνηθροικοτες ομοσε κατα του βασιλεως χωρουσιν. επει δε σφισιν εκ του σχε δον το
της Τζουρουλω αστυ ετυγχανε, κατ' εκεινου την μαχην ιστωσι, παροντος και του
Ἀσαν μετα τοσουτων χιλιο στυων των Σκυθικων και Βουλγαρικων και των
Ἰταλικων μηχανηματων. εφρουρει δε την Τζουρουλω ο Ταρχανειωτης Νικηφορος, ο
επι της τραπεζης τοτε και υστερον μεγας δομεστικος· γαμβρος δε ην του μεγαλου
δομεστικου του Παλαιολογου, ανηρ στρατιωτης καλος και πολλης απολαυων της
παρα θεου αντιληψεως. επει δε τωι αστει παρεκαθι σαντο, μηχανηματα μεν και
ελεπολεις εγεγονεισαν πολλαι τε και ισχυραι, ως μη μονον τηλικουδε αστεος
περιγενεσθαι ισχυουσαι, αλλα και υψηλοτερων τειχων και ευμεγεθεστερων πολεων.
τοτε το γενναιον φρονημα και την στρατηγικην μεθοδειαν μετα των συν αυτωι ο επι
της τραπεζης λαμπρως ενεδειξατο· ην δε το ολον της του θεου αντιληψεως. αντε
μηχανατο γαρ ενδον ο Ταρχανειωτης τοις εξωθεν μηχανη μασι, και τηι τοσαυτηι
πληθυι της στρατιας. εν αμηχανιαι δε ην ο βασιλευς Ἰωαννης ειδως, ως ει το αστυ
τουτο αλυη, φρουδα παντα τα εν τηι δυσει τουτωι τυγχανοντα. τεως ουν ηγαπα εν
τουτωι μαλλον επτοησθαι τους πολεμιους, και το πολυ της ρυμης σφισιν
εναποκοπτεσθαι. εμελε γαρ αυτωι μαλλον τα εν τηι εωι, ων ελευθερων υπαρχοντων
της μαχης πλειον αυτωι τα της ευφροσυνης υπην. Πολιορκουμενου γουν του αστεος
Τζουρουλου επηιει μνη νυμα τωι Ἀσαν, ως η συζυγος αυτου η εξ Ουγγρων εξ ανθρω
πων εγενετο· τετελευτηκε δε κατ' αυτο και το παιδιον αυτου και ο Τρινοβου
επισκοπος. θεομηνιαν τοινυν ηγησαμενος ταυτα πυρι αφανιζει τας ελεπολεις, και ως
ειχε δρομου περι τον Τρινοβον ικετο. μονοι γουν απολελειμμενοι οι Ἰταλοι, επει μη
αποχρωντως ειχον εις την του αστεος πολιορκησιν, κᾀκεινοι την κατ' αυτων μαχην
απολελοιποτες ες την Κωνσταντινου ᾤχοντο. ηλευθερωτο γουν το αστυ της των
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εναντιων πολιορκιας, και συνηλευθερωτο και ο επι της τρα πεζης Ταρχανειωτης. ο
μεν ουν Ἀσαν ευσεβως οιηθεις, ως δια τας παραβασεις των ορκων ουτω λελυπητο,
μετα μελος επι τουτοις γενομενος, πρεσβεις εξαπεσταλκει προς τον βασιλεα, εαυτον
τε εξουθενων και της κακιστης πραξεως την ητταν ανακαλουμενος. οι ουν βασιλεις
προς τα θει οτερα απονευοντες δεχονται την πρεσβειαν και την νυμφην αυθις
ανακαλουνται· και στελλεται αυτοις, και ειρηνη γινε ται μεσον αυτων.
37 Ὁ δε Βαλδουινος, απειρηκως εν ταις προς Ῥωμαιους μαχαις, προς τον των
Φραγγων αποδεδημηκει ρηγα προσωι κειωμενον τουτωι καθ' αιμα· και συμμαχιας
ζητησας ετυχε του σκοπου, και εν ου πολλωι χρονωι εξηκοντα χιλιαδες ηθροισθησαν
Φραγγων. επει δ' ουκ ην αυτοις ευδρομος δια νηων η οδος, δια της χερσου την
πορειαν ποιουνται. και δη τας ανω παραμειψαντες Γαλλιας και διελθοντες την
Ἰταλιαν δια των υπωρειων των Ἄλπεων εις το Ὀστρικιοναφικοντο, και την
Ουγγριαν παραγγειλαντες διαπερωσι τον Ἴστρον και τηι Βουλγαρων προσεσχον, πασι
μεν ως φιλοις και συγγενεσι καθ' οδον χρωμενοι, και δια σφας μεν αυ τους, ουχ
ηττον δια την προς ημας εχθραν εφιλοφρονουντο παρα των κατα τοπους
κρατουντων. οι μεν ουν Βουλγαροι τας μετα Ῥωμαιων σπονδας παρεωρακοτες
αδειαν Φραγγοις δεδωκασι διελθειν. το μεν ουν αστυ της Τζουρολου και αυθις εαλω,
εις φυλακην δε ην τουτου ο Πετραλιφας Ἰωαννης, ο μεγας χαρτουλλαριος, ανηρ
ανδρειος. το δε της Λατινικης δυναμεως περιον και το απειροπληθες των Σκυθων
και το των ελεπολεων συχνον τε και καρτερον παραδουναι τουτον το αστυ τοις
Ἰταλοις πεπεικε· φασι δε τινες, ως και δι' υποψιαν προδοσεως. οι μεν ουν Λατινοι
την Τζουρολω εχειρωσαντο, και τους ενταυθα Ῥωμαιους συναμα τωι Πετραλιφα
δεσμωτας ηγαγον εις την Κωνσταν τινου και προς τους οικειους αυτους
απεμπολησαν. Του δε αστεος της Τζουρολου πολιορκουμενου παρ' Ἰταλων, ο
βασιλευς Ἰωαννης τριηρεις ικανας σκευασαμενος και στρα τευμα ουκ ολιγον μεθ'
εαυτου προσλαβων κατα των Ἰταλων επεχειρει. απο μεν ουν της Νικομηδειας
απαρας και παρα μειψας τον Χαρακα επορθησε την ∆ακιβυζαν προ καιρου και
κατεσχε ταυτην, προσετι δε και το του Νικιατου φρουριον, και υφ' εαυτον και τουτο
πεποιηκε. εδυστυχησε δε τωι τοτε εν ταις τριηρεσιν, απειροπολεμων οντων των εν
αυταις μαχομενων, και του Ἰοφρε του Ἀρμενιου εις ταξιν ηγεμονος εν τουτοις
τυγχανοντος και οκνηροτερου τελουν τος περι τα μαχιμα. προυπηρχε δε την των
τριηρεων στρα τηγιαν ο Κοντοφρε Μανουηλ περιεζωσμενος, ανηρ γενναιος την
χειρα και Ἄρην πνεων κατα τε θαλασσαν και ξηραν. αλλα προ τινων ημερων
θρασυτερας τας διαλεξεις περι του ναυτικου προς τον βασιλεα ποιησαμενος ειρηκει,
ως ουκ αντωπησαιεν ταις Ἰταλικαις αι ημετεραι. και παρεσταλη της ηγεμονιας, ο
Ἰοφρε δε αυτην διεδεξατο και ηττηθη. τριακοντα γαρ εξαρχων τριηρεων υπο
τρισκαιδεκα νενικηται και τοσαυτας απωλεσεν, οποσαι ησαν των εναντιων. ο δε
βασιλευς Ἰωαννης και αυθις μετα του Ἀσαν ειρηνην ειχε και τηι συγγενειαι και αυθις
συνεδεδεντο. αλλ' ο Ἀσαν εστιν οτε και δια μικρον κερδος παρεσπονδει.
38 Ἠγαγετο δε ο Ἀσαν εις γυναικα την θυγατερα του Ἀγγελου Θεοδωρου την
Ειρηνην, μηδε το του αυταδελφου του πατρος αυτης κηδος υπιδων, οτιπερ τηι εκ
παλλακιδος αυτου θυγατρι συνηυναζετο. ησαν δε τωι Ἀγγελωι Θεοδωρωι παιδες,
Ἰωαννης και ∆ημητριος, και θηλειαι, Ἄννα και Ειρηνη, μεθ' ης ο Ἀσαν παιδας
εγεννησε τρεις, Μιχαηλ, την Θεοδωραν και την Μαριαν. απελυθη γουν των δεσμων
δια τουτο και ο Ἄγγελος Θεοδωρος, και συναινεσει του γαμβρου αυτου του Ἀσαν
εγκρατης γενεσθαι της Θεσσαλονικης και πασης ης προτερον ειχε χωρας ηθελησε.
και δη τινας ολιγους παρα του Ἀσαν προσλαβομενος, επει φανερως κινησαι μαχην
κατα του αδελφου αυτου Μανουηλ ουκ ηδυνατο, κρυφα μηχαναται την εις
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Θεσσαλονικην εισοδον, ευτελη τινα αμφιασαμενος ρακια και την εισοδον
υποκλεψας της πολεως. επει δε εισηιει και τισιν επεγνωσθη τοις ους εβουλετο, ους
οτε ηυτυχει εφιλει τε και ευηργετει, μεθ' ων και τεθαρρηκε την κατα του αδελφου
σκηψιν, ου πολλου δεη θεις του χρονου εγκρατης τε αυθις Θεσσαλονικης εγενετο και
των περιξ πολεων και χωρων. βασιλευς δε ονομαζεσθαι ουκ ηθελησε δια το των
οφθαλμων παθος, τον δε υιον αυτου Ἰωαννην βασιλεα ωνομασε και ερυθροις
πεδιλοις τους πο δας εκεινου υπεδησε, και τοις γραμμασιν υπογραφειν διω ρισεν,
αυτον τε διεπειν τα κοινα και διεξαγειν τα του υιου. τον δε αδελφον Μανουηλ της
αρχης εκβαλων και εμβαλων εν τινι τριηρει περι την Ἀτταλου εξωρισε, την δε
συζυγον αυτου προς τον πατερα Ἀσαν εξεπεμψεν. ο δ' Ἀσαν τον πενθερον αυτου
μαλλον εφιλει Θεοδωρον η τον γαμβρον αυτου Μανουηλ. Ὁ μεν ουν Μανουηλ τηι
Ἀτταλου προσωκειλας παρα προσδοκιαν τοις εξ Ἄγαρ ενετυχε φιλανθρωπιαι προς αυ
τον χρησαμενοις. επει γαρ ειρηκει προς τον βασιλεα Ἰωαννην τυγχανειν αυτου την
ορμην, παρεχωρησαν τουτωι την εισοδον, και προς τον βασιλεα αφικετο. και ο βασι
λευς ασμενως τε τουτον εδεξατο και ως προσωικειωμενον τωι γενει και ως παλαι
δεσποτην ωνομασμενον. δους δε αυτωι χρημα και τριηρεις εξ περι την μεγαλην
Βλαχιαν αφηκεν, ορκους παρ' αυτου λαβων. καταλαβων ουν την ∆ημητριαδα
κακειθεν τοις μεν των οικειων γραφαις την αυτου παρασημανας εφοδον, τους δε
υποθελξας ταις υπο σχεσεσιν, ου δια πολλων συνηθροικει περι αυτον στρατευμα,
ηρξε τε Φαρσαλων και Λαρισσης και Πλαταμωνος και των περι ταυτα. ειτα δε
σπονδας ποιησαμενος συνηλθε τουτου τοιν αδελφοιν, τωι τε Κωνσταντινωι και τωι
Θεοδωρωι· ο μεν γαρ Κωνσταντινος δεσποτης, ως εφημεν, ων, ** και ο ανεψιος
αυτου Μανουηλ.
40 Ὁ μεν ουν βασιλευς Ἰωαννης, επειδη ο Βουλγαρος Ἀσαν εκ ποδων εγενετο
και μειρακιον ηρχε της των Βουλ γαρων, αδειας δραξαμενος επεχειρησε την
βασιλικην κατα λυσαι κλησιν, την επιφημιζομενην τωι Ἰωαννηι τωι υιωι του Ἀγγελου.
και πρωτον μηνυμασιν υποποιειται τον αυτου πατερα Θεοδωρον, ο δε προσερχεται
τωι βασιλει Ἰωαννηι. και υποδεχεται αυτον ουτος ασμενως και τετιμηκε, θειον τε
τουτον αποκαλων και τηι αυτου συγκαθιζων τραπεζηι και των λοιπων
φιλοφρονηματων μεταδιδους. επει δε τουτον εν χεροιν εσχεν ο βασιλευς, ετυχε δε
και ταις αυτου δυνα μεσι ταις Ῥωμαικαις στρατευμα αξιομαχον προστεθεν εκ
Σκυθων–τουτους γαρ δωροις και δεξιωσεσι χειροηθεις πεποιηκεν ο βασιλευς εξ
αγριωτερου του ηθους και της Μακεδονων απεσπασε και προς την εω διεπερασε–
τουτοις μαλλον θαρρησας και μηδεν τι δεινον εκ Βουλγαρων προσ δοκων, το μεν δια
τας γεγενημενας σπονδας, το δε και δια το υπο μειρακιου τα Βουλγαρων
διεξαγεσθαι, απαρας της εω ο βασιλευς και διαπεραιωθεις τον Ἑλλησποντον, τας εκ
των Ῥωμαικων στρατευματων δυναμεις και τας εκ των Σκυθων μεθ' εαυτου εχων,
χωρει κατα του εν Θεσσα λονικηι βασιλευοντος Ἰωαννου, και πηγνυσι την σκηνην
κατα τον κηπον του Προβατα, ωσει σταδιους οκτω απε χοντα της Θεσσαλονικης.
ελεπολεις μεν και μηχανηματα ουκ ην ευχερες αυτωι κατα της τοσαυτης πολεως
στησαι καν τευθεν δια μαχης τοιασδε χειρωσασθαι, εκδρομας δε εποιει δια των
στρατευματων και τα περιξ παντα εληιζεν. ειχε δε μεθ' εαυτου και τριηρεις, ων
ηρχεν ο Κοντοφρε Μα νουηλ. εκκριτοι δε τωι βασιλει παρειποντο ανδρες ο Τορνικης
∆ημητριος, ο τα κοινα διεπων, ο Παλαιολογος Ἀνδρονικος, μεγας δομεστικος ων, ο
επι της τραπεζης Νικηφορος Ταρχανειωτης, ο πρωτοσεβαστος Κοντοστεφανος, ο
πρωτοβεστιαριος Ἀλεξιος ο Ῥαουλ, ο Πετραλιφας μεγας χαρτουλαριος και αλλοι. ο
μεν ουν βασιλευς οσα ην εικος ποιειν εποιει κατα της πολεως· ουδε οι ενδον
απωκνουν, αλλ' εκδρομας των πυλων εξιοντες εποιουν. ου συχναι παρηλθον
 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ημεραι, και το των Ταχαριων εθνος κατα των Μουσουλμανων χωρησαν και πολεμον
κατ' αυτων συρρηξαν νενικηκε. και ο λογος φθανει προς τον βασιλεα. ο δε σιωπην
παραγγειλας εις συμβασεις μετα του εντος Ἰωαννου χωρει, πρεσβιν εν τουτοις
λαβων τον πατερα Ἰωαννου τον Ἄγγελον Θεοδωρον. πληρουμενων γουν ημερων
τεσσαρα κοντα εγενοντο αι σπονδαι και οι ορκοι προεβησαν. τα μεν γαρ ερυθρα
πεδιλα απεβαλλετο και την περιμαργαρον πυραμιδα, εις ην και λιθος υπερκαθηται
κοκκινος, βασιλικα ταυτα συμβολα. τετιμηται δε προς του βασιλεως τωι δεσπο τικωι
αξιωματι και ευνους ανεφανη τωι βασιλει. ταυτα δια πραξαμενος ο βασιλευς
παλινοστει προς την εω, καταλιπων δεσποτην τον βασιλεα και υποχειριον, ορκοις
συνδησας τοις ειωθοσι και δωροις εικοσι δεξιωσαμενος, και παντας τους υπ' εκεινον
φιλοφρονησαμενος χρημασι. καταλελοιπει δε μετ' αυτου και τον βασιλεα Θεοδωρον.
41 Ὁ μεν ουν βασιλευς Ἰωαννης κατειληφει την εω. την γουν χειμερινην
τοτε παραμειψας ωραν εν τωι Νυμφαιωι, ως εθος ην αυτωι, απαρας εκειθεν περι την
Λαμψακον ᾔει, και το επιον ετος περι Πηγας χωρει. μεγιστου δε χειμωνος πεπειραται
καθ' οδον, αρξαμενου μεν, επαν ο βασιλευς εις την γην εσκηνωσεν. ημερας δε δυο τηι
δρι μυτητι τουτου και τηι σφοδροτατηι φοραι της χιονος τεταλαι πωρηκε, μεχρις αν
κατηντηκει ες το των Πηγων αστυ. πολλοι δε καθ' οδον ετεθνηκεισαν, και μεχρι
τριακοσιων, ως εφασκον, υπο της χιονος κατεχωσθησαν, μη δυναμενοι αντωπησαι
τηι του πνευματος φοραι. ουδεις γουν των ιδον των ελεγε γινωσκειν τοιουτον
χειμωνα. ο δε βασιλευς εν τωι των Πηγων αστει διημερευσας, μεχρις αν το πολυ του
χειμωνος λωφησηι, εξιων δ' εκειθεν εις το Νυμφαιον απηιει. Ὡς ουν η των
Μουσουλμανων παρα των Ταχαριων κατα λελυται στρατια, σουλτανος δε ηρχεν
αυτων Ἰαθατινης, υιος Ἀζατινη, φαυλος εξ αγαθου αρχος γεγονως· ποτοις γαρ
εχαιρε και ασελγειαις και κοιταις αλλοκοτοις τε και ατοποις, και συνην αει
ανθρωπισκοις ουκετι λογον ειδοσιν ουδ' αν θρωπινην φυσιν το συνολον. πεπειραται
γουν μαχης Τα χαρικης και ηττηται. πρεσβεις ουν εκπεμπει προς τον βασιλεα
Ἰωαννην, βουλης αξιων τυχειν, ως αποτρεψαιτο τον αντιπαλον και μικρον
κουφισθειη, σωτηριωδες τουτο φασκων τυγχανον αμφοιν. του γαρ γενους των
Μουσουλ μανων παρα των Ταχαριων απολωλοτος, ανετος, ανετος γινεται τοις
εναντιοις η κατα των Ῥωμαικων χωρων εφοδος. ο γουν βασιλευς Ἰωαννης
αποδεχεται την πρεσβειαν και συνηλθε την αμφω, ο τε βασιλευς και ο σουλταν, εν
Τριπολει, οπου ο Μαιανδρος ρει. ειτα διελυθησαν. ηρεμησαν δε και οι Ταχαριοι.
42 Ὁ δε Ἱωαννης ο Ἄγγελος ο δεσποτης Θεσσαλονικηςτωι χρεων
ελειτουργησε, και ο αδελφος αυτου ∆ημητριος πεμψας το δεσποτικον εκ βασιλεως
ειληφει αξιωμα. εγενετο δε εξωλης και περι ταις υπο ζυγον εφοιτα. ος εκ θυριδος
του ανδρος της μοιχευομενης επεισελθοντος βουληθεις απο δρασαι και πεσων τον
γλουτον επληγη. ικανας δε ημερας νοσηλευθεις ιαθη μεν, υπεσκαζε δε των ποδων
θατερον. αλλ' ουκ εις μακρον απωνατο της αρχης. ο γαρ βασιλευς αδειας
δραξαμενος ** του πατριαρχου Γερμανου των τηιδε απαραντος και Μεθοδιου τινος
μοναχου ηγουμενου της Ὑακινθου πατριαρχου γεγονοτος και μετα τρεις μηνας τετε
λευτηκοτος και τοτε της εκκλησιας χηρευουσης.
43 Ὁ δε βασιλευς εις την αντιπεραν εποιειτο τον βαδον εως του Ζιχνα αστεος.
ηρχε μεν ουν τοτε Βουλγαρων ο του Ἀσαν υιος Καλλιμανος δωδεκετης ων. επει γουν
περι τα μερη του Κισσου ο βασιλευς γενοιτο, διημερευσας της πορειας ειχετο. και
πεφθακει περι τον Ἕβρον τον πλησιον της μονης του Βηρος ποιουμενον τας ροας,
Μαριτζαν δε καλουμενον, και εκει δεχεται αναφοραν παρα του της Ἀχρι δου
δημοσιαν κρατουντος, ως ο Καλλιμανος τον βιοτον εξεμετρησε. και ταχος του
προσω ειχετο και φθανει την Φιλιππους, κακεισε σκεψιν εποιειτο, ει δει προσβαλειν
 
 
 

18
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Βουλ γαροις και ει ευχερες αλωναι οι το των Σερρων αστυ. και τινες μεν απετρεπον
τουτο. ο δε Παλαιολογος ο μεγας δομεστικος και αποπειρασθαι Σερρων εφη, ει δε και
μη περιγενοιμεθα, τις η ζημια; τουτο δεξαμενος ο βασιλευς ες την βουλην εις τας
Σερρας αφικετο. ευρεν ουν την μεν πολιν διερρηγμενην, την δ' ακροπολιν
τετειχισμενην, και φυλακα επ' αυτηι ∆ραγωταν τινα. τους Τζουλουκωνας ουν
αθροισας ο βασιλευς κρατησαι ταυτης ηρεθισε. οι τα τοξα λαβοντες και σανιδας
αυτοσχεδιασαντες ως ασπιδας, εν ου πολλωι κρατησαι ταυτης ισχυσαν, και
σκυλευουσι τα παρευ ρημενα. οσοι δ' ισχυσαν των εντος, ικεται προς τον βασιλεα
ηκον. και ο ∆ραγωτας διαπρεσβευεται προς τον βασιλεα, και χρηματα και εσθητας
δεξαμενος το αστυ δεδωκεν· υπεσχετο δε δουναι και Μελενικον.
44 Και ευρων τον μεν του αστεος εφορον Λιτοβοον κλι νηρη, τον δε
Μαγκλαβιτην Νικολαον ...... ο μεν ουν βασιλευς εσκηνουτο περι τον Βαλαβισδαν
τοπον, και οι Μελενικιωται αφικομενοι το αστυ τουτωι παρεσχον. εκρα τησε δε ο
βασιλευς και Στενιμαχου και Τζεπαινης και των της Ῥοδοπης πολιχνιων και
κωμοπολεων, και ορον τον Ἕβρον πεποιητο. κατεσχε δε και εκ των προς βορραν
Στουμπιον τε και Χοττοβον και Βελεβουσδιον, Σκοπια τε και Βελεσσον και τα μεχρι
Πριλαπου και Πελαγονιας χωρια, Νευσταπολιν τε και Προσακον, και σπονδας εκ
Βουλγαρων δεξαμενος, ως μεχρι τουτων στηι, ανεσχεν.
45 Ἵκετο δε τωι βασιλει αγγελια, ως επιβουλην τινες των Θετταλων κατα του
δεσποτου ∆ημητριου ιστωσιν, ων οι ονομαστοι Σπαρτηνος ησαν και Καμπανος,
Ἰατροπουλος τε και ο Κουτζολατος, ο δε των επισημων Μιχαηλ ο Λασκα ρις και ο
Τζυριθων. ενα γουν τουτων, τον Καμπανον, εις τον βασιλεα επεμψαν, και ο βασιλευς
τα κατα σκοπον του τοις επεπραχει δι' εγγραφου χρυσοβουλλιου. και απαρας
Μελενικου περι Θεσσαλονικην εφερετο, πρεσβεις προς ∆ημητριον πεμψας, ως αν
κατα τας αυτου υποθηκας αφι κοιτο εις αυτον. ο δε–ουδε γαρ ειχε νοειν–οικου κατε
μεινεν εκ των συμβουλων πεισθεις. ξυνεβη δε τι οπερ ως ηδυσμα τι παραθησω. τον
Καμπανον–εις δ' ουτος των συνιστορων του δολου–απηγγειλαν τινες κατα ∆ημη
τριου φρονειν. και ος παρεστη τωι ∆ημητριωι και απηλεγχετο, και ην προς τηι τοιαυτηι
εξετασει. ο γουν Σπαρτηνος συμ μυστης ων τουτωι ταχος εκεισε φερεται και «τι φησι
» περι τουδε του αλητηριου κατηγορουσι τινες, δεσποτα; ος ει αλυη τοιουτος
πολλων θανατων κριθειη αν αξιος. και ο ∆ημητριος–εθαρρει γαρ μαλα τουτωι ως
πιστωι–«προ δοτην τουτον φασιν ειναι, Σπαρτηνε.» ο δε παιει τον Καμπανον και
λαβομενος τουτου της γενυος «εγω» φησιν «αυτον εν τοις οικοι απαγαγων,
δεσποτα, ετασμοις εκπιεσας παντα τουτον καταναγκασω εκφορα ποιησαι.» ταυτ'
ειπε, και ως ειχε ταχους ες την οικιαν απηιει. τον μεν ουν Καμπανον το απο τουδε
κλινη ειχεν. ασκον δε διαφυσησας ο Σπαρτηνος και δεσμευσας και επαιωρησας
ετυπτεν ως Καμπανον, αποκαλυψαι δηθεν τα κρυφα. ασκος δε ην, ου Καμπανος ο
τυπτομενος. ειτα αφικετο ως ειχε ποδων ο Σπαρτηνος προς ∆ημητριον και οι φησιν·
«δεσποτα, ορκωι σε πιστωσω το πραγμα· μα τον σον και ημων απαντων ∆ημητριον
τον κηδεμονα Θεσσαλονικης και πολιουχον, τοι ουτος εστιν ο Καμπανος οποιος ο
Σπαρτηνος, και ουτως διακειται περι σε καθα και ο Σπαρτηνος, ον ανθρωπων
απαντων πλεον σε φιλουντα επεγνωκας.» Ὁ δε βασιλευς επι Θεσσαλονικης χωρει
και περι ταυτην εστρατοπεδευσατο. πολιορκησαι μεν γαρ ουκ ην αυτωι, πρε σβειας δε
εποιει και εζητει εξελθειν προς αυτον τον ∆ημη τριον, καθως ην ωμοσμενον αυτωι,
ετι δε ποιησαι και αγο ραν εξω της πολεως, ως αν εχοιεν ωνεισθαι τα χρειωδη τα
στρατευματα. ο δε τοις επιβουλοις συμβουλοις χρωμενος ουδεν τι των τοιουτων
ποιησαι παρεχωρειτο. πανυ δε ολιγων ημερων παραδραμουσων, ολιγου τινος
στρατευματος πλησιον ισταμενου της μικρας πυλης της περι τηι θαλασσηι, δια το μη
 
 
 

19
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απροοπτως εξελθειν τινας των της πολεως και τινας λυμαινεσθαι των εκ του
στρατου, εξαπινης εκ ταυτης εγε γονει βοη, ως ηνοικται η πυλη παρα τινος των
εντος, και τηι βοηι συνειπετο η παραφυλαττουσα δυναμις, και συμπαν δε το
στρατευμα οπλισθεν μετα του κρατουντος εφοιτα, και εν ακαρει παντας ειχεν η
Θεσσαλονικη τους του βασιλεως εντος. ο δε βασιλευς εστη περι την προς ανα τολας
βλεπουσαν πυλην της πολεως και η του ∆ημη τριου αδελφη Ειρηνη, του Βουλγαρου
Ἀσαν γαμετη, γο νυπετουσα και ποτνιωμενη μη παθειν τον αδελφον αυ της των
οφθαλμων στερησιν. ο δε ∆ημητριος εφθη εις την ακροπολιν αναβας. εγγυας δε
ενωμοτους προς του βασιλεως λαβουσα απηιει περι τον αδελφον και προς τον
βασιλεα τουτον εξηγαγεν. ην δε φερων ουτος την ηλικιαν του μειρακος, προσεχως
ες αυτην παραγγειλας και μηπω χνοαζων το γενειον, ωραιος δε το ειδος και την
φυην. τετι μηκε δε ταυτην ο βασιλευς, οια εκεινης σχηματιζομενος την ταπεινωσιν.
ως γαρ απεβη αυτη του ιππου, τηνι καυτα και ο βασιλευς. η μεν ουν πολις
Θεσσαλονικη ου τως υπο τον βασιλεα γεγονεν Ἰωαννην.
46 Ὁ δε βασιλευς αφεις εκεισε τον μεγαν δομεστικον τον Παλαιολογον
νικητης επανεζευξεν εις την εω, αφεις και εις Μελενικον και Σερρας και τα περι
αυτα τον του μεγα λου δομεστικου υιον Μιχαηλ τον Παλαιολογον· αλλον τε
αλλαχου επαφηκεν εις ασφαλειαν των χωρων τε και πολεων. τον δε ∆ημητριον, ον
της Θεσσαλονικεων αρχης καθειλεν, εν τωι φρουριωι καθειρξας των Λεντιανων
εφρουρει. του δε μεγαλου δομεστικου νοσησαντος και αποκαρεντος, απε σταλη αντ'
αυτου Θεοδωρος ο Φιλης. και επει υπο τον βασιλεα εγεγονει Θεσσαλονικη και
Βερροια, και τα εκειθεν αυτων και προς δυσμας απο του Πλαταμωνος αρχομενα υπο
τον Μιχαηλ τον δεσποτην ετελουν, ετι τε τα περι Πελαγονιαν και Ἀχριδου και
Πριλαπον· τους δε Βοδηνους και Σταριδολα, Στροβος τε και τα περι ταυτα ο του ∆ημη
τριου πατηρ.
47 Ὁ ουν βασιλευς εν τοις του Νυμφαιου παραχειμασας, ηρος φανεντος τηι
Τζουρολωι και τηι Βιζυηι επιθεσθαι τεθε ληκε. και πρωτον αφικετο εν τηι Τζουρολωι·
ην δε εκεισε η του Ἀσελ δε Καε γυνη, αδελφη της βασιλιδος Ειρηνης Ευδοκια. ο μεν
ουν Ἀσελ δε Καε ουκ εκαρτερησεν. ο δε βασιλευς παρεκαθισε τωι αστει και ελεπολεις
εστησε και μη χανηματα καταβλητικα των επαλξεων, και δια μετριων ημε ρων
εχειρωσατο τουτο, και την αυτου γυναικαδελφην εις την Κωνσταντινου απεστειλε
και τους συν αυτηι. αλλα και το της Βιζυης αστυ στρατιαν εκπεμψας δια βραχεος
κεχειρωκε.
48 Τοτε και το αστυ Ῥοδου εαλω υπο Γενουιτων κλοπηι. ο γαρ κρατων αυτο
Ἰωαννης ο Γαβαλας ο του καισαρος αδελφος αποδεδημηκει μετα του βασιλεως περι
Νικομηδειαν διαγοντος. ευθυς ουν βασιλικηι προσταγηι στελλεται ο επι του
κερασματος Ἰωαννης ο Καντακουζηνος, την Θραικησιων εζωσμενος αρχην, και
εισηλθε την νησον και κατεσχε φρου ριον ταυτης ωνομασμενον Φιλερημον, και
εμαχετο Γενουιταις. εγγυς δε του αστεος πηξαμενος τας σκηνας επολιορκει τους
Γενουιτας. και ταχος μεν αν το της Ῥοδου αστυ υπο Ῥωμαιους εγενετο, ει μη ο της
Ἀχαΐας και Πελοπος πριγγιψ Βαλδουινος εις Συριαν επαγων συμμαχιαν–και οπλιτας
ειχεν ιπποτας–κακειθεν διιων συνθηκας μετα Γενουιτων εποιησε και αφηκεν αυτοις
ανδρας εκατον· ο τους Ῥωμαιους επεισεν υποχωρησαι εις το Φιλερημον. εξηρχοντο
ουν οι του πριγγιπος ιππεις και την χωραν εληιζοντο και σπανιν των αναγκαιων
Ῥωμαιοις εποιουν. ο μεν ουν βασιλευς Ἰωαννης το Νυμφαιον καταλαβων και
στολον συσκευασαμε νος και τριακοσιους ιππεις, και δους αυτοις στρατηγον τον
Κοντοστεφανον τον πρωτοσεβαστον Θεοδωρον εξαπεστειλεν. οι τηι νησωι επιοντες
 
 
 

20
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τους Λατινους εξω καταλαβοντες αρδην παντας σπαθης εργον εποιησαν. οι δε
Γενουιται παρεδωκαν το αστυ και αυτοι προς βασιλεα αφικοντο.
49 Ὁ δε βασιλευς μετα του δεσποτου Μιχαηλ συνθηκας εποιησε και εις
κηδους κοινωνιαν συνηλθε, τον υιον του του τον Νικηφορον γαμβρον λαβων επι τηι
του υιου αυτου θυγατρι Μαριαι, και περι Πηγας την μνηστειαν ποιει. αλλα το της
παροιμιας καπι τωι Μιχαηλ επαληθευον ην, στρεβλον ξυλον ουδεποτ' ορθον, και
Αιθιοψ ουκ οιδε λευκαινεσθαι. ειτα εις αποστασιαν εχωρησεν ο Μιχαηλ τωι θειωι
αυτου Θεοδωρωι συμβουλωι χρησαμενος. ο γνους ο βασιλευς δια περαιουται τον
Ἑλλησποντον, και καταλαβων Θεσσαλονικην εν τοις Βοδηνοις εστρατοπεδευσατο.
απεδρα δ' εκειθεν ο Ἄγγελος Θεοδωρος. εις δε πολιορκιαν Βοδηνων καταστας το
αστυ παρεστησατο. και εν λιμνηι Ὀστροβωι παραστρατο πεδευσας πεμπει τον
Κομνηνον Ἀλεξιον τον Στρατηγοπουλον Μιχαηλ τον Παλαιολογον, τον Μακρηνον
Ἰωαννην, τον Τυραννον Γουδελην, ινα ληιζοντο τα του Μιχαηλ. ο δε βασιλευς εκει
σκηνων ηθυμει, οτι μη αξιον τι ειργασατο. την δε των χρειωδων σπανιν ημιονοις και
καμηλοις εκ Βερροιας εθεραπευσεν. ηκε δ' αυτωι προσφυξ ο Γλαβας Ἰωαννης εκ
Καστοριας, και συνεχως ο Πετραλιφας Θεοδω ρος ο γυναικαδελφος του Μιχαηλ. ος
επει προσελθοι τωι βασιλει, αι ∆εαβολεις, η τε μικρα και μεγαλη, του βασιλεως
εγενοντο. και ο απο Ἀλβανου Γουλαμος μετα στρατου προς Καστοριαν διαγων,
συζυγον εχων και την αυτου ανεψιαν της βασιλιδος Ειρηνης πρωτεξαδελφης αυτης
θυγατερα, προσηιει τωι βασιλει. ο δε Μιχαηλ εν στενωι ορων τα περι αυτον πρεσβειαν
προς τον βασιλεα εστειλατο, και απελυσε προς τον βασιλεα ο Μιχαηλ Πριλαπον και
Βελεσον και το εν τωι Ἀλβανωι φρουριον τας Κροας. και προεβησαν παρα του
βασιλεως εγγραφοι ορκοι, και δεσποτην τον αυτου υιον τιμησας ο βασιλευς δια την
εγγονην. ο δε βασιλευς εν Βοδηνοις παραχειμασας μετα μετριου στρατευματος
απηλθεν εις Ἀχριδαν και εις ∆εαβολιν και εις Καστοριαν.
50 Και παραμειψας Θεσσαλονικην και Βισαλτιαν εις Φιλιππους επηξατο την
σκηνην. ο γαρ Μαγκλαβιτης Νικολαος κατειπε Μιχαηλ του Παλαιολογου, ον και
ηθελεν εξετασαι ο βασιλευς. ετασθεντων ουν των ειρημενων ο μεν ηλεγχε τον
ειποντα, ο δε ωμολογει ειπειν, αλλ' ουκ ειδησει του Παλαιολογου Μιχαηλ. και
οπλισθεντες και συμβαλοντες ηττηται ο κατηγορουμενος, και συλληφθεις ζωος
αυθις ηρ νειτο. κατεκριθη θανειν, και αυθις μεθ' ορκων μη ειδεναι τον Κομνηνον
Μιχαηλ ελεγεν. η ουν εξετασις προς τον Κομνηνον Μιχαηλ και η δια μυδρου
αποδειξις. ο δε «ει μεν κατηγορει με τις, προς εκεινον αν εμαχεσαμην, το δε μυδρου
κρατησαι τερατουργου τινος, οιος ην Φειδιας και Πραξιτελης.» ο δε Φιλαδελφειας
Φωκας συνεβουλευε τουτωι το τοιουτον. ο δε «ουκ οιδ' οπως το τοιουτον κεκληται
αγιον» εφη, «αλλ' εγω αμαρτωλος ειμι ανθρωπος και τερα τουργειν τοιαυτα ου
δυναμαι. ει δε μοι συμβουλευηι μητρο πολιτης ων και θεου ανθρωπος τουτι
διαπραξασθαι, ενδυσαι μεν αυτος την ιεραν σου στολην, ειτα ταις σαις χερσιν
εκπυρωσον μοι τον σιδηρον και ταυταις επιθες τηι χειρι μου τουτον. και ει ουτω
γενηται, τεθαρρηκα τωι δεσποτηι μου Χριστωι, ως την μεν αμαρτιαν μου παρορασεται,
θαυ ματουργησει δε την αληθειαν.» και ο μητροπολιτης «ουκ εστι τουτο της
ημετερας και Ῥωμαικης καταστασεως ουδε της εκκλησιαστικης παραδοσεως,
βαρβαρικηι δε παραδοσει παρηκται.» και ος «ει μεν εκ βαρβαρων γεγενημαι, βαρ
βαρικως αν εκτισαμην την δικην μου.» και ο μητροπολιτης προς τον βασιλεα ελθων
ταυτ' ειπε. και ο βασιλευς «αι το ελεεινον, οιας δοξης εξεπεσε.»
51 Και εις εω διαπεραιουται και συζευγνυσι τωι Μιχαηλ Κομνηνωι εις γυναικα
του αδελφου αυτου του σεβαστοκρατο ρος Ἰσαακιου εγγονην την Θεοδωραν, ην
 
 
 

21
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μονην ο πατηρ Ἰωαννης καταλιπων ** συν τηι αυτης μητρι Ευδοκιαι τηι του Ἀγγελου
Ἰωαννου συνουσαν, τηι θειαι των Στρατηγοπουλων.
52 Εις το επιον περι την Νικαιαν αφικετο, ενθα περι τον Φεβρουαριον επι
κλινης το πλεον της νυκτος καθημε νος και πρηνης επι κλινης πεσων ην αναυδος. οι
δ' ιατροι αμυχας τοις ποσιν εποιουν και εφολβιον ταις αμυχαις ενε βαλλον, αλλα
ταυτην την νυκτα και το επιον ημερονυκτιον ακινητος εκειτο· αποπληξια γαρ ην η
νοσος. μογις γουν ανεπνευσεν, ηλλοιωμενος το χρωμα. και εσπευσε καταλα βειν το
Νυμφαιον προ της βαιοφορου κυριακης, καθ' ην ειωθε θριαμβευειν, και εκει και την
αναστασιμον διηλθε, και το απο τουδε τοις τοιουτοις επεχωριαζε μερεσι, τηι
κατασχουσηι τουτον νοσωι κατα διαστημα ημερων πιεζομενος. ποτε μεν γαρ επι
κλινης επιπτεν αφωνος, ποτε δ' εφιππος οδον βαδιζων υπο της νοσου εγινετο
κατοχος, και οι συμ παροντες κατειχον και παρεφυλαττον, και επαν εις λογισμον
ηκε σχοληι προς τα βασιλεια υπανεστρεφεν, ενιοτε δε και φοραδην ηγετο. επει δε η
νοσος επηυξανε και το σωμα του βασιλεως κατεπιπτε–συνεχεστερον γαρ εγινετο
τουτωι –και η ατροφια τουτον επιεζε, και αφικετο εις Σμυρνην, ως τωι εκεισε
προσκυνησηι Χριστωι και δια παρακλησεων ιλεων αυτον απεργασοιτο. και απελθων
ανακωχην ουχ ευρεν. αλλ' εν τοις Περικλυστροις τοποις σκηνουμενος, α εισιν εγγυς
Σμυρνης, χειρονος του παθους επηισθετο. και καταλαμβανει το Νυμφαιον, και εν τοις
εγγυς της χωρας βασιλειοις κηποις τας σκηνας επηξατο. ενθα και τωι χρεων
ελειτουργησεν, εξηκοντα δυο ετων ων, εξ ων τριακοντα τρεις βεβασιλευκε καλως
και αγαθως. πραος γαρ ην και προς το φιλανθρωποτερον αει απονευων, προς παντας
φιλοδωρος, μαλλον δε προς τους μηκοθεν. ερωτων δε θηλεων ηττατο, εξ οτου η
συζυγος αυτου Ειρηνη εξ ανθρωπων εγενετο, μαλιστα δε της εξ Ἰταλιας μαρκεσινης,
ως και πεδιλα υπο δεδεσθαι ταυτηι δουναι κοκκοβαφη και εφεστριδας και χα λινα,
επεσθαι τε αυτηι πλειους η τηι κυριως δεσποινηι, αλλα τε πολλα εποιει ταις εκεινης
δουλευων ορεξεσι. καρτερικος δε ην εν ταις μαχαις, και τοις μεν κατα συσταδην
πολε μοις ουκ εχαιρε, το αλλοπροσαλλον του Ἄρεως δειλιων, τηι καρτεριαι δε
χρωμενος, και ενεαριζων εις την εναντιων και την θερους ωραν διαβιβαζων, ετι δε
και την φθινουσαν, ενιοτε δε και παραχειμαζων την νικωσαν ελαμβανεν. ην δε
ευσεβεστατος και φιλοπτωχος, φιλοδικαιος τε και φιλοχριστος, την βασιλειαν τωι
υιωι Θεοδωρωι καταλιπων ετων οντι λγʹ· τοσουτος γαρ ην ο χρονος αυτωι, οσος ο της
πατρικης βασι λειας ετυγχανε· σχεδον γαρ τηι πατρικηι αναρρησει και η γεννησις
εκεινου συνεδραμεν.
53 Ὃς την νενομισμενην οσιαν αποδους τωι πατρι και υπ' ασπιδος φημισθεις
του Νυμφαιου απαρας προς την Φιλαδελφου αφικετο. και εκεισε διακαρτερησας
μικρον και περι την Βιθυνων χωρει. και επει εχηρευεν η εκκλησια– προτεθνηκε γαρ
του βασιλεως ο πατριαρχης Μανουηλ– Ἀρσενιον τινα μοναχον εξ Ἀπολλωνιαδος
λιμνης μεταπεμψαμενος χειροτονει πατριαρχην, ος και μονημερως διακονος και
ιερευς και πατριαρχης τετελεστο. και παρ' αυτου στεφθεις εξεισιν.
54 Ὁ γαρ βουλγαραρχης Μιχαηλ, ο τουτου γυναικαδελ φος, τον του βασιλεως
Ἰωαννου πυθομενος θανατον, επει τα δυτικα μερη γυμνα στρατευματων εωρα,
βουληθεις τα αφηι ρημενα εκ τουτων αστη ανακαλεσασθαι, τον Ἕβρον διαπε ρασας
πολλα υφ' εαυτον εποιησατο. κατεσχεθη μεν ουν ο Στενιμαχος Περιστιτζα Κριτζιμος
Τζεπαινα και τα εν τηι Ἀχριδωι ξυμπαντα πλην Μνιακου· τουτο γαρ και μονον υπο
Ῥωμαιων πεφυλακτο. Ουστρα δε και Περπερακιον και Κρυ βους και το παρακειμενον
τηι του Ἀδριανου και κεκλημενον Ἐφραιμ τοις Βουλγαροις κεχειρωτο. τουτου χαριν
εσπευδε.
 
 
 

22
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

55 Βουλην ουν ποιησαμενος, οι μεν πλειους διαπε ρασαι αυτον τον
Ἑλλησποντον δεον ελεγον· οι δε προς παππου αυτου του βασιλεως Θεοδωρου,
Μανουηλ και Μι χαηλ οι Λασκαριες, οις προσειχε μαλλον τηι τε γνησιοτητι και τωι
γηρει, ου χρεων διαπερασαι τον βασιλεα εβουλευον. η των πλειονων γουν ισχυσε
βουλη. ως ειχεν ουν ταχους, την Ἀδριανου πεφθακε.
56 Κακειθεν εξεισι, και τις των Βουλγαρων κατοπτηρ τον βασιλεα της
Ἀδριανου εξιοντα τεθεαμενος δρομαιος προς τον βουλγαραρχην αφικετο περι τον
Ἕβρον σκηνουντο, και το δραμα διασαφει ορκοις, ιδειν τον βασιλεα την προς τηι
πολει τυγχανουσαν του ποταμου Ἕβρου γεφυραν δια βαινοντα. γνους δε και ο
βασιλευς την των Βουλγα ρων κατασκηνωσιν επετεινε την οδον. και οι προαγοντες
τους φυλακας Βουλγαρων ξιφει και ζωγριαι ελοντες–εκ τινος φυγαδος διαμαθοντες
παντες εφυγον τουτων προς τα ενδοτερα, κατεδρυπτοντο δε τοις συνηρεφεσι των
δεν δρων. εωθεν δε τον τοπον ερημον φθασας ο βασιλευς λελυπηται μεν, ουκ ειχε δ'
ο, τι και δρασειε. περι δε την Βερροην χωρει και αυτοβοει το φρουριον ειλε. και ταχ'
αν περι τον Αιμον αυτον και τα εν αυτωι φρουρια εκεχω ρηκει, ει μη χειμων
εκωλυσεν αυτον. πολλη γαρ χιων της γης το προσωπον επηλυγασεν. ημερας γουν εξ
διακαρτε ρησας ο βασιλευς, λειαν τα Βερροης ποιησαμενος εις την Ἀδριανου
υπεστρεψε.
57 Κακειθεν επιλεξαμενος στρατευμα περι τα εν Ἀχριδωι 57 φρουρια
επεπομφει τα κρατηθεντα υπο Βουλγαρων, ει πως και αυθις τηι των Ῥωμαιων
υπαχθειεν αρχηι. εκεισε ουν αφιγμενοι οι των Ῥωμαιων ηγητορες ραιον των
φρουριων περιεγενοντο των πλειστων. επει δε το εαρ επελαμψε, προσ ταγματα ηκον
προς τον Στρατηγοπουλον Ἀλεξιον εν Σερραις, ινα κατα Τζεπαινης αφικοιντο. ο και
εποιησαν. αλλα μητε πολεμιοις αξιοις εγκυρσαντες, κτυποις ηχων κερατινων δια
θροηθεντες ακοσμως εχρησαντο τηι φυγηι, πασαν αποσκευην και τους πλειους των
ιππων τοις Βουλγαροις απολιποντες.
58 Και ο του Μελενικιωτικου δε προεξαρχων στρα τευματος ∆ραγωτας
τουνομα αποστασιαν φανεραν μεμελετηκε, και συναγαγων στρατιαν πλειστην
παρεκαθισε Με λενικον. εφυλαττον δε τουτον ο Νεστογγος Θεοδωρος και ο Ἄγγελος
Ἰωαννης, οι και γενναιως αντειχον. ο δε βασιλευς ες Σερρας αφικετο, και επει
εκπεπυστο την του Ῥουπελιου δυσχωριαν, καθ' ην ο Στρυμων ρει, Βουλγαρικηι
φυλαττεσθαι στρατιαι, οι και πυλας εν αυταις κατεσκευασαν, σπουδηι περι τον εκεισε
χωρον αφικετο. αποκοψας ουν στρατιαν πεζαιτερων υπερ κεφαλης των Βουλγαρων
βαδιζειν εις το ορος προστεταχεν, ιππευσι δε κατευθυ των πυλων την μαχην ποιειν
εκελευσε. και επει κατειδον οι Βουλγα ροι εκ μεν ανωθεν οιστους βαλλοντας,
κατεναντιον δε στα δαιαν ουσαν την μαχην, εις φυγην ετραποντο. και το βασιλικον
εφειπετο στρατευμα και πολλους σπαθης εργον εποιησαν. οι δε λοιποι την του
βασιλεως εφοδον τοις Βουλγαροις απηγγειλαν, οι και διαταραχθεντες ως ειχον
εκαστος εφυγον. επει δε νυξ ην ασεληνος τηι φυγηι και δυσχερης ο τοπος, ενιοι μεν
επιπτον των ιππων, ετεροι δ' αυτους κατεπατουν, αλλοι των εφεστριδων
απεσφενδονουντο κατα κρημνων, ως ολιγους διασωθηναι ες την Βουλγαρων. και ο
∆ραγωτας δε ιππων ποσιν απαν το σωμα συν τεθλαστο, και τριταιος την αυτου
ψυχην εξεφυσησεν. ο γουν βασιλευς το αστυ καταλαβων ασπασιος ωφθη.
59 Και απαρας εκειθεν ες Θεσσαλονικην αφικετο. κακει θεν τον Βαρδαριον
διαπερασας και τα Βοδηνα παραμειψας ενοσησε νοσημα εδρικον. διακαρτερησας δ'
εκειθεν μικρον περι τον Πριλαπον ωρμησεν. εκειθεν ες Βελεσον εχωρει, και αμα τωι
φθασαι εκεισε οι φυλακες τουτου ορκους λα βοντες εξηιεσαν. κακειθεν δια της
Νευσταπολεως την πο ρειαν εποιειτο. το γουν της Στρουμιτζης παραμειψαντες αστυ
 
 
 

23
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ες Σερρας απηιεσαν, ου και γραφας εδεξατο ο βασι λευς προς του Μουζαλωνος, ως τα
των Ταχαριων αυθις κυμαινεται. απαρας εκειθεν ες Ἀδριανου μολει. και επει μηδεν
των παρα Βουλγαρων κρατηθεντων εναπελελειπτο παρεξ φρουριων σμικροτατων
Ἀχριδου και Πατμου καλου μενων, α και ευχερως πανυ ο Φιλανθρωπηνος ειλεν
Ἀλεξιος, και αστεος αλλου Τζεπαινης, μαλλον εδυσφορει ο βασιλευς. διο και της
Ἀδριανου απαρας κατα Τζεπαινης χωρει. και χειμων μεγας γεγονε χιονι τε πολληι
της γης επηλυγασας το προσωπον κατα τοπον, ον Μακρολιβαδα φασι, σκηνουντι τωι
βασιλει. εκειθεν δ' αρας ες Στενιμαχον ικετο, και κατευθυ Τζεπαινης χωρει και περι
Βατκουνιον. και απε σταλκει κατοπτευσαι τον τοπον, ει ευχερεστεραν την εις αυ τον
πορειαν σχοιη το στρατευμα. τεως ηκεν εκεισε, και ιδων το φρουριον δυσαλωτον και
τον χειμωνα βαρυν την μεν στρατιαν ες το πεδιον ανηκε, μονος δε μετα τριων
ουραγει.
60 Ἐκει δε δυο ανυσας ημερας, και λειαν την πολιν πεποιηκως το
Βατκουνιον, ες Ἀδριανου ηκε κακειθεν ες ∆ιδυμοτοιχον. και διαπεραιωθεις τον
Ἑλλησποντον περι την Λαμψακον σκηνοι, και Γεωργιον τον Μουζαλωνα πρω
τοσεβαστον και πρωτοβεστιαριον και μεγαν στρατοπεδαρχην ποιει, τον δε αυτου
αδελφον Ἀνδρονικον μεγαν δομεστικον, τον δε Ἄγγελον Ἰωαννην πρωτοστρατορα,
πρωτοβεστιαριτην δε τον Καρυανιτην πεποιηκεν. αυτου δε τας εορτας των Χριστου
γεννων και φωτων διαβιβασας εισηιει το Νυμφαιον.
61 Ἔαρος δ' επιοντος κατευθυ της δυσμης εχωρει, ελπι ζων τους περι το
∆ιδυμοτοιχον καταλελειμμενους σωους ευρειν. αλλα τουτους κακοβουλια εσφαλεν.
επει γαρ ο των Βουλ γαρων αρχων μακροτερον διαγειν τον βασιλεα εγινωσκε,
Σκυθικον στρατευμα εις σφετεραν συμμαχιαν προσκαλεσαμε νος κατα Μακεδονιαν
εκπεπομφεν· ηριθμηντο δε περι που τας τεσσαρας χιλιαδας. οι την Ἀδριανου
παραμειψαντες τα περι τον ποταμον Ῥηγινα εληΐζοντο και τα περι το ∆ιδυμοτοιχον.
οι δ' εκεισε στραταρχαι των βασιλιων επι λελησμενοι προσταξεων κατα τουτων
εξωρμησαν. και ησαν οπλοις καταφρακτοι, οι δε Σκυθαι κουφοι οπλιται και το ξοις
χρωμενοι. μακροθεν ουν ουτοι βελεσι Ῥωμαιους εβαλ λον, και πεζους τους ιπποτας
ραιδιως εποιουν, και τελος τρεπουσιν. ο μεν ουν Λασκαρις ταχυτατον εχων τον ιππον
φυγας εις Ἀδριανου ᾤχετο, ο δε Μαργαριτης εαλω και αλλοι πλειστοι, ους και
απεμπολησαν Βουλγαροις. ο μα θων ο βασιλευς εσπευσε δια ταχους περι τον του
Βουλγα ροφυγου χωρον ελθειν. ως δ' οι Βουλγαροι την βασιλικην εγνωσαν εφοδον,
εφυγον ως ειχον ποδων. οι πλειους δε τουτων περι τα μερη Βιζυης ξιφους εργον
εγενοντο. περι τον ποταμον ουν Ῥηγινα την σκηνην επηξεν.
62 Ὁ γουν των Βουλγαρων αρχων πτοιαι ληφθεις ες σπονδας ετραπετο, και
τον πενθερον αυτου τον Ῥωσον Ουρον, του ρηγος Ουγγριας επι τηι θυγατρι τελουντα
γαμ βρον, μεσιτευσαι τα εις ειρηνην βεβουλευται. και ο Ουρος ες τον βασιλεα
αφικετο και εδεχθη προσηκοντως και την ειρηνην πεποιηκε, και ωμοσεν
απολυθηναι την Τζεπαιναν και εκατερα τα μερη τοις παλαιτεροις οριοις αρκεισθαι.
και ες εικοσι χιλιαδας βασιλικων χαρισματων ο Ουρος τυχων εξηιει. ο δε βασιλευς
διεκαρτερει την της Τζεπαινης περι μενων απολυσιν.
63 Ἀφικετο δε και η του δεσποτου Μιχαηλ γυνη Θεο δωρα μετα του υιου
αυτης Νικηφορου το προς τον βασιλεα κηδος αποπληρωσοντες. ο μεν ουν βασιλευς
εσπευδε την Θεσσαλονικην καταλαβειν, συνειποντο δε τουτωι και η του δεσποτου
γυνη μετα του υιου, και καθ' οδον τας συμβι βασεις εποιουν, και συμπεφωνηκε και
ακουσα δουναι προς τον βασιλεα τα Σερβια και το ∆υρραχιον. επι τουτοις και ορκοι
προυβησαν και απεσταλησαν προς τον Μιχαηλ· και ος εκων αεκοντι γε θυμωι
ξυνηλθεν. 64 Ἐπει δε ο βασιλευς την Θεσσαλονικην κατελαβε, τους γαμους πληροι,
 
 
 

24
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και δεσποτην τον Νικηφορον τετιμηκεν. ηκε δ' αυτωι γραφη, ως ο Παλαιολογος
Μιχαηλ ο μεγας κονοσταβλος την Βιθυνιαν διεπων φυγας ᾤχετο περι την των
Μουσουλμανων, και εταραχθη επι τουτοις ο βασιλευς.
65 Ἐπει δ' ο Παλαιολογος εν τοις οικοις των Τουρ κομανων αφικετο, τουτωι
ως ερμαιωι εντυχοντες τα αυτου διηρπακασιν. ουτος δε μογις διεκφυγων γυμνος περι
τον περσαρχην αφικετο. ο δε ασμενως τουτον προσηκατο, και γραφαι στελλονται,
ινα τα εσκυλευμενα εξ αυτου επικομι σθειεν αυτωι. επει δ' οι Ταχαριοι τα πλειω των
Μουσουλ μανων εληΐζοντο και περι τα Ἄξαρα εστρατοπεδευσαντο, ο Κομνηνος
Μιχαηλ την ηγεμονιαν των Ῥωμαικων ειληφως στρατιων και χαριτι θειαι
αναρρωσθεις προς μαχην εξωρ μησε, και τους Ταχαριους νενικηκε, πρωτος τον
πρωτον τουτων βαλων. και τις αμηραχουρης το υπ' αυτον συλλα βων στρατευμα
τοις Ταχαριοις προσωρμησε, καντευθεν οι διωκοντες εφευγον. επιπτον γουν Περσαι
συχνοι. μεχρι μεν ουν μακρων διαστηματων την διωξιν οι νενικηκοτες πεποιηνται.
ο γουν Κομνηνος Μιχαηλ συμβαν ουτω τωι μεγιστωι στρατοπεδαρχηι των Περσικων
στρατευματων, ον πεκλαρπακιν οιδασι Περσαι καλειν, ξυνηιει κατα την οδον, και
επορευοντο πλειους ημερας εφεπομενων των πολεμιων. επει δε η του λεγομενου
πεκλαρπακι οικια περι την Καστα μοναν ην, εκεισε εγεγονεισαν. το δε των Ταχαριων
γενος πασαν την υπο τους Μουσουλμανους κατεδραμε χωραν.
66 Ὁ δε βασιλευς Θεοδωρος επει περι των γεγενημενων επυθετο, εσπευσε
προς την εω παλινοστησαι, και αφεις εν Θεσσαλονικηι και τοις κατα δυσμην μερεσιν
εις φυλαξιν τον προς παππου θειον αυτου τον Λασκαριν Μιχαηλ μετα μικρου
στρατευματος, οσον εις τριακοσιους ηριθμημενου, του δε Πριλαπου και των περι
αυτον στρατευματων τον ον ειχε σκουτεριον Ξυλεαν ωνομασμενον, εις δε τον
Βελεσσον και τα περι αυτον τον Καλαμπακην Θεοδωρον, ον και ταταν της αυλης
κατωνομαζον, τον δε Χαβαρωνα Κωνσταντινον εις ηγεμονιαν του Ἀλβανου, εμε δε
παντων προΐστασθαι.
67-68 Και διελθων τα της Χουναβιας και το ορος την Κακην Πετραν, την
Ματην, την ∆εβρην, την Κυτζαβιν, εις Πριλαπον ηχθην. ειτα την Ἀλβανιαν
κατελαβον· ηλθον εις Ἀχριδαν, την Πρεσπαν, το Σιδηροκαστρον, και τωι Πρι λαπωι
προσεσχον.
69 Ὁ δε βασιλευς διαπεραιωθεις τον Ἑλλησποντον ως ειχε ταχους επι τους
της Λυδιας τοπους κεχωρηκε και περι τας Σαρδεις τας σκηνας επηξεν. ο δε
σουλτανος την αυτου χωραν καταλιπων φυγας προς τον βασιλεα αφικετο. ο δε
δωροις τουτον εδεξιωσατο και προς την αυτου επαναζευξαι πεποιηκε, δους αυτωι και
στρατον τετρακοσιων επιλεκτων, στησας αυτοις ηγεμονα Ἰσαακιον ∆ουκαν τον
Μουρτζουφλον. ο δε περσαρχης το αστυ της Λαοδικειας τωι βασιλει εχαρι σατο· αλλ'
επ' ολιγον ην Ῥωμαιων. ο μεν ουν σουλτανος, επει μη εξισχυε τοις Ταχαριοις
ανθιστασθαι, εις ξυμβασεις αυτοις συνηλθεν υπο τελει φορων, εξ ου εως νυν φορολο
γουνται. ο δε Μιχαηλ ο Παλαιολογος ορκον προς του βασιλεως λαβων προς αυτον
επανεζευξε.
70 Και στελλει τουτον κατα του αποστατου Μιχαηλ μετα στρατευματος. ο δε
διαβας τον Βαρδαριον, ον οι παλαιοι Να ξειον ονομαζουσι, και τωι Λασκαρι Μιχαηλ
ενωθεις την Βερ ροιαν εληΐσαντο. οι δε Σερβοι την Κυτζαβιν παραμειψαντες τα περιξ
Πριλαπου εσκυλευον. ο δε σκουτερης εμπλακεις τουτοις ασυντακτως ηττηται.
71 Και ο αποστατης Μιχαηλ στρατιαν εκπεμψας, στρατηγον επιστησας αυτοις
τον νοθον υιον αυτου Θεοδωρον, τους οντας εκεισε εν ακαρει ετρεψατο. ο γνους ο
Παλαιολογος Μιχαηλ κατ' αυτων ορμαι, και τωι στρατηγωι του αποστατου νοθωι
Θεοδωρωι συρρηξας βαλλει τουτον του ιππου και ικετην υπερ του μη θανειν δεχεται.
 
 
 

25
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παραδιδωσιν ουν τουτον Τουρκωι τινι, και ος πεφονευκε τουτον. και ετρεψαντο τους
του αποστατου· ειτα αφικοντο προς Πριλαπον, και ολιγας ημερας προσμειναντες
υπεστρεψαν. και επει εκεχειριαν ειχε, περιεστοιχισε το αστυ και ελεπολεις συνιστα
και κλιμακας εφερεν, ως αν δια τουτων περι το αστυ αναρριχησαιντο. αλλα τοτε μεν
τραπεντες πλειστοι εργον φονου γεγονεισαν. αυθις δε προσβολη περισσοτερα περι το
αστυ, και η αποκρουσις ομοια· ωσαυτως και η τριτη. ειτα ηρεμα παρεκαθηντο, και
ουτως ειλον τον Πριλαπον.
72 Ὁ ουν βασιλευς Θεοδωρος τα περι τουτων ακηκοως ηδημονει.
73 Ὁ δε των Βουλγαρων αρχων, γυναικαδελφος αυ του Μιχαηλ, εχθραν μεν
ειχε κατα Ῥωμαιων, αλλα προς του πρωτεξαδελφου αυτου Καλλιμανου καιριαν
πληγεις ετεθνηκει. ο δε Καλλιμανος την εκεινου λαβων γαμετην την Βουλγαρων
αρχην εσφετεριζετο. αλλ' ο Ῥωσος Ουρος μετα στρατευματων επελθων τωι Τρινοβωι
την θυγατερα του του, την του Μιχαηλ συζυγον, ειληφεν· ο γαρ Καλλιμανος
προπεφονευτο. επει δ' ερημος εναπελειφθη κληρονομου η των Βουλγαρων αρχη, οι
προυχοντες τον Τοιχου υιον Κων σταντινον εις το αρχειν αυτων ανεδεξαντο. ινα δε
και ευ προσωπος αυτωι η αρχη γενοιτο και δοξειεν υπο κληρονομιας κρατειν, προς
τον βασιλεα Θεοδωρον πρεσβειαν πεπομφασιν, ινα την πρωτην αυτου θυγατερα
Ειρηνην συζευξηι τωι Τοιχωι, εγγονην ουσαν του Ἀσαν. εχωρισαν ουν την ην ειχε
γυναικα και προς τον βασιλεα απεστειλαν. ουτω γουν ηρεμησαν τα των Βουλγαρων.
74 Μετα δε ταυτα νοσωι δεινηι ο βασιλευς περιπεπτωκεν. απεκαμον ουν εν
ταυτηι και ιατρων χειρες. εν ουκ ολιγωι γουν χρονωι τηι νοσωι κατεξετασθεις και το
σωμα ολον κατα σκελετευθεις το μοναδικον υπεισηιει σχημα, και εξομολογησιν
επεποιηκει ψυχης γενναιας και μεγαλοφρονος, την ευαγγελικην μιμησαμενος
πορνην, τον της Μιτυληνης αρχιερατι κως προισταμενον εις την των αυτου
σφαλματων εξαγοριαν μετακαλεσαμενος και εμπροσθεν των αυτου ποδων πιπτει
προς τουδαφος και δακρυων ρευμασι την γην επλυνεν, εν ηι κατεκειτο, ως και πηλον
γενεσθαι εκ τουτων, και το «εγκατελιπον σε, Χριστε» συχνως επεφωνει, τοις της
εξαγο ριας λογοις τουτο συμπαραπλεκων. εκεινος μεν ουν ουτω βιωσας και μηπω
ολους τεσσαρας ενιαυτους αυτοκρατορησας· κατα τον Νοεμβριον γαρ αρξας εν
Αυγουστωι μηνι το τελος εσχηκε της ζωης. ο μεν ουν νεκρος αυτου εν τηι των
Σωσανδρων απεκομισθη μονηι, και εταφη εκεισε, οπου και ο βασιλευς και πατηρ
αυτου. τετελευτηκως δε τρια κατα λελοιπει παιδια, εν μεν αρρεν τουνομα Ἰωαννην,
θηλεα δε δυο, την τε Θεοδωραν και Ευδοκιαν. τας ετερας γαρ δυο αυτου θυγατερας
ανδρασι συνεζευξε, την Ειρηνην τωι του Τοιχου υιωι, την δε Μαριαν τωι του
αποστατου Μιχαηλ υιωι Νικηφορωι, ητις και εν τωι καιρωι της του πενθερου
αποστασεως το κοινον απεδοτο χρεος.
75 Ἦν δε ο υιος αυτου ουπω τελειων ετων οκτω. ο δε πατηρ αυτου διαθηκην
πεποιηκε ταχα μεν ως επι τωι παιδι, τηι δ' αληθειαι επι τωι πρωτοβεστιαριωι αυτου τωι
Μουζαλωνι Γεωργιωι· τουτον γαρ διετιθετο το κρατος εχειν, μεχρις αν ο του
βασιλεως υιος εις ηβην τελειαν αφικοιτο· και πρου βησαν επι τουτοις προσταξει του
βασιλεως ορκοι παρα των εντυχοντων τωι τοτε. αλλ' ουπω τριταιος ην εν ταφωι ο
του βασιλεως νεκρος, και ως απο κοινου συνθηματος συν δραμοντες παντες οι
εκεισε–στρατευμα δε ην ικανον– και οι προς βασιλεως κεκακωμενοι ανδρες
ευγενεις, ο Στρατη γοπουλος Ἀλεξιος, ου τον υιον τετυφλωκεν, ο Τορνικης Κων
σταντινον, ον ειχε δεσμιον, ο Φιλης Θεοδωρος, ον τετυφλωκεν, ο Ζαγαρομματης
Γεωργιος, ον εκρατει, οι τετταρες υιοι του πρωτοβεστιαριου του Ῥαουλ και αυτοι
καθειργμενοι, Νικη φορος ο Ἀλυατης, ου την γλωτταν εξετεμεν, αυτοβοει προς την
Σωσανδρων μονην κατα του επιτροπου πρωτοβεστιαριου και των αυταδελφων
 
 
 

26
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αυτου, εντος του ιερου βηματος ξιφους εργον τουτους εποιησαν και τον βασιλεα
εσκωπτον, οτι ανδραριοις ουτιδανοις την Ῥωμαιων αρχην ενεπιστευσε.
76 Και ουτω συνελθοντες αμα τωι ιερωι καταλογωι και τωι πατριαρχηι σκεψιν
εθεντο το τις αν ειη αξιος περι την των κοινων πραγματων διοικησιν. ηρωτουντο
γουν οι Ῥωμαιοι, ειτα Λατινοι, ειτα Σκυθαι, και παντες τον Κομνηνον Μιχαηλ τον
Παλαιολογον επελεγον και του παιδος επιτροπον ειναι και των κοινων διοικητην.
και ως εν ολιγωι ταινιαι δεσποτικηι αυ τον αναδουσι, και μετα μικρον εις βασιλειον
ανηχθη περιωπην.
77 Ἐπει δ' απο των μεγιστανων ο Καρυανιτης ην, ος και φονον
κατεψηφισατο των Μουζαλωνων, τουτον ο βασι λευς Μιχαηλ, ινα μη τι νεωτερισηι,
εν ειρκτηι εθετο. ο δε αποδρας περι τα των Περσων ᾤχετο, κατασχεθεις δε υπο των
Τουρκομανων πεφονευται. εναπολελειπτο δε απο των περιωνυμων ο Ἄγγελος
Ἰωαννης ο πρωτοστρατωρ, ος κατα την δυσμην ην. τουτον πεμψας ο βασιλευς
ηθελεν αγα γειν, καθ' οδον δε βελει τρωθεις ετεθνηκει. ο γαρ βασι λευς τον
αυταδελφον αυτου μεγαν χειροτονησας δομεστικον και τα στρατευματα παραδους
αυτωι εις δυσιν εκπεπομφε κατα του αποστατου Μιχαηλ. ως δ' ανηγορευθη, σεβαστο
κρατορα ειναι τουτον πεπομφε. συνην δε αυτωι και ο Στρα τηγοπουλος Ἀλεξιος και ο
πρωτοβεστιαριος Ῥαουλ Ἰωαννης.τετιμηκε δε και τον Στρατηγοπουλον μεγαν
δομεστικον, τον δε εξ ετερας μητρος αδελφον αυτου Κωνσταντινον καισαρα
τετιμηκε και εις τα της Παφλαγονιας εστειλε μερη.
78 Και ην χαρα ως εκ σκοτομηνης εις φεγγος η εκ κλυδωνος εις γαληνην η εκ
χειμωνος εις εαρ η εκ λαιλαπος εις νηνεμιαν η εξ ανιας εις ηδονην. Οι δ' εν πολει
Λατινοι και ο εν αυτηι βασιλευων πρε σβειαν εστειλαν προς τον βασιλεα απο
Θεσσαλονικης ποι ουμενοι ζητησιν, ινα δοιη ταυτην αυτοις και πασαν την αλλην
χωραν εως Κωνσταντινου. ο δε βασιλευς αστειοτερον προς σφας απελογησατο, ως
«εν Θεσσαλονικηι ο εμος πατηρ ηγεμονευων ετεθνηκει· ως ουν πατριδος θελω αρχειν
αυ της.» ταυτ' ακηκοοτες οι πρεσβεις υποκνηστιωσαν εσχον την ακοην και
«παραχωρησον ημιν εκ των Σερρων αυτων» εφησαν. και ος «εκει πρωτον
ηγεμονευειν ηρξαμην, και ου χρεων ταυτην καταλιπειν με.» οι δε «και δος ημιν εκ
του Βολερου τα μεχρις ημων.» και ος «πολλακις» φησιν «εκεισε εθηρευσα, και ου
μοι κεκριται αξιον αφειναι του τον τον χωρον.» «τι ουν ημιν διδως;» οι πρεσβεις αντ
εφησαν. «εγω μεν» εφη «ουδεν. αλλ' ειπερ την εξ εμου λαβειν θελετε ειρηνην,
εθελω τους εν Κωνσταντινου Λατι νους προς την Ῥωμαιων τελειν αρχην μεριδα μεν
εκ του κομμερκιου ημισειαν κακ του χρυσεψητειου ωσαυτως. ει δ' ουν, αλλ' εστω
μαχη.»
79 Και προς τον αποστατην δε Μιχαηλ εστειλατο πρε σβειαν δια του Φιλη
Θεοδωρου, πολλα υπενδιδους των προσηκοντων αστεων και χωρων. αλλ' ην προς
τας απο κρισεις σκληρος· εφυσα γαρ αυτον ου μονον το τωι ρηγι Σικελιας Μαφρε
κηδος, αλλα και το επι τωι πριγγιπι Ἀχαΐας τωι Γουλιερμωι. ο δε βασιλευς προς τον
ρηγα Σικελιας τον Μαφρε τον του αποστατου γαμβρον πρεσβεις εστειλε δια του επι
του κανικλειου Νικηφορου του Ἀλυατου, ον και κατειχε μεθ' εαυτου εγγυς που δυο
ετων. και προς τον πριγγιπα Ἀχαΐας διεπρεσβευσατο· αλλ' ουδ' ουτος ειξε.
80 Τον δε αδελφον αυτου τον σεβαστοκρατορα κατα του αποστατου
εκπεμψας προσεταξε κατευθυ την πορειαν ποιη σασθαι, μεχρις αν τωι του αποστατου
εντυχοι στρατευματι. ο δε αποστατης περι τα της Καστοριας μερη εστρατοπεδευεν.
αφνω δ' επηλθε τουτωι βοη, ως τα Ῥωμαικα στρατευματα τα των Βοδηνων τεμπη
διαβαντα κατ' αυτων χωρουσι. και πτοιαι ληφθεις ᾤχετο, πολλοι δε καθ' οδον
εσινοντο. και ο Πετραλιφας δε Θεοδωρος, ο αυτοκασιγνητος της του αποστατου
 
 
 

27
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

συζυγου, τοπωι εντυχων κρημνωδει συν ιππωι ωλετο. συνεσταλησαν ουν μεχρι των
Πυρρηναιων ορων, α δη διο ριζει την παλαιαν τε και νεαν Ἤπειρον της Ἑλληνιδος
και ημετερας γης. επει δε ουτω συνεβη, αδειαν ο σεβαστοκρα τωρ δραξαμενος κατα
των αστεων ωρμησεν. ειλεν ουν Ἀχριδαν, ∆εαβολιν, και πασα δε η περι τουτων
χωρα, ειτ ουν Πρεσπα Πελαγονια Σωσκος Μολυσκος υπο την Ῥω μαικην
εγεγονεισαν επικρατειαν.
81 Ὁ δ' αποστατης παντα καλων κινησας τους οικειους συνελεξε και
συμμαχιαν παρα του ρηγος του γαμβρου αυ του προσελαβετο εις τετρακοσιους
ιπποτας. ατερος δε του του γαμβρος ο Ἀχαΐας πριγγιψ την πασαν αυτου στρατιαν
συλλεξαμενος δι' εαυτου την προς τον αυτου πενθερον συμμαχιαν πεποιητο, αγων
πληθος ιππεων τε και πεζων. συνηθροιστο γουν παμπληθης στρατια, και κατα του
σεβα στοκρατορος Ἰωαννου την ορμην εποιουντο. ο δε στρατηγικως τους
αντιπαλους μετηρχετο. εκεινος μεν γαρ μετα των καταφρακτων και θωραξι
κεχρημενων δυναμεων τα εχυρωτατα των τοπων εκρατει, τους δ' ελαφροτερους
κατα της πεδιαδος προς τους αντιπαλους ανθιστασθαι προσετε ταχει. ησαν δε ουτοι
οι μεν εκ Σκυθων, οι δε εκ Τουρ κων, ετεροι δ' εκ Ῥωμαιων, οις μαλλον η τοξεια το
επιτη δευμα, οι και μακροθεν τουτους τοις βελεσιν επληττον. ηρξαντο μεν ουν εκ
τοπου, ου Βοριλα Λογγος τουνομα, και ουθ' ημερας ανετως βαδιζειν αυτους
παρεχωρουν ουτε νυκτος. συνερρηγνυντο γαρ αυτοις ημερας μεν εν τοις των ιππων
ποτοις, συνεπιπτον δε τουτοις και καθ' οδον, και ταις αμαξαις και τοις φορταγωγοις
υποζυγιοις προσπε λαζοντες εκ των παρ' αυτοις φορτιων εσκυλευον υποχω ρουντων
των φυλασσοντων. τουτο δε πολλακις πεποιηκοτες εις θαρσος κατα των εναντιων
ου μετριον εληλακασιν, ωστε και χερσι χειρας εμβαλειν καξ αυτων σκυλευειν τα
προσ τυχοντα. ουτω το του ανταρτου Μιχαηλ συνεσταλται στρα τευμα, βιαι και μογις
Στανον και Σωσκον και Μολυσκον παραμειψαντες· εσπευδε γαρ ες το του Πριλαπου
αστυ γενεσθαι, οπως αυτο διασωσειαν. εκει δε γεγονοτες, εις οικειαν εκαστος
διασκεδασθεντες βουλην τον περι ψυχης τρεχειν βεβουλευται. και ο μεν αποστατης
μετα του υιου Νικηφορου και τινων νυκτος εποχηθεντες απεδρασαν· ως δ' εγνωστο
τοις λοιποις, και αυτοι προς φυγην ετραποντο. το μεν ουν Ῥωμαικον στρατευμα και
ο νοθος του αποστα του υιος Ἰωαννης τωι σεβαστοκρατορι Ἰωαννηι προσηλθον και
τωι βασιλει τους ορκους απεδοντο, ο δε πριγγιψ Ἀχαΐας και οι μετ' αυτου αλλος
αλλαχου διεσπαρησαν. και ο μεν πριγγιψ κατα την Καστοριαν εαλω υπ' αχυρμιαι τινι
κρυ βεις κακ των οδοντων γνωρισθεις–ειχε γαρ τους εμπρο σθιους ευμεγεθεις–και
δεσμιος απηχθη τωι βασιλει· οι δε κρειττους των πραγματων αυτου και προσγενεις,
οι τε Ἀσελ δε Τουσι, ο της Καρυταινης Ἰοφρε και αλλοι των ονομαστων, οι μεν κατα
τον Πλαταμωνα οι δε κατ' αλλο μερος εαλωσαν. και το συμμαχικον στρατευμα το εκ
του ρηγος Σικελιας Μαφρε σταλεν υπο τεσσαρων κατεσχεθησαν, ων μεν εις ην ο
μεγας δομεστικος ο Στρατηγοπουλος, ο Ῥιμψας Νικηφορος, οι δε δυο των
ανωνυμων. και του τους ως δεσμωτας προς τον βασιλεα εξεπεμψαν.
82 Ὁ μεν ουν σεβαστοκρατωρ Ἰωαννης την Θετταλιαν παραμειψας περι την
νεαν Πατραν εστρατοπεδευσατο, ο δε Στρατηγοπουλος συν ετεροις τα Πυρρηναια
υπερβαντες ορη και καταλιποντες εν τοις Ἰωαννινοις στρατευμα εις τουτων
πολιορκιαν περι την Ἄρταν ηκον. κατελιπον δε τον εκεισε λαον ουκετι ευνοικως
περι αυτους εχοντα· ου γαρ καλως εχρησαντο τουτοις. δια ταυτα και η
περιφανεστατη εκεινη νικη προς τουναντιον κεχωρηκεν. ο δε νοθος υιος του
Μιχαηλ Ἰωαννης κατα των Λατινων κεχωρηκε, και την Λεβαδιαν παραμειψας τας
Θηβας εσκυλευσε, την δ' ην ωδινεν απιστιαν εις προυπτον εξεφηνε, και μετ' αλλων
αποδρας προς τον αποστατην πατερα ηκε, μεθ' ου πλοια ριοις εμβαντες τας διατριβας
 
 
 

28
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν τηι θαλαττηι εποιουν. ομως ανερρωσθη, και περι Ἄρταν αφιγμενος, επει τους
παντας οικητορας προσκειμενους ευρεν αυτωι, ειδε δε και το της Βονδιτζης αστυ
παρα του μερους τουτου κρατουμενον, συναγαγων παντας τους ημετερους εξ Ἄρτης
εξηλασεν, αλλα και τους πολιορκουντας τα Ἰωαννινα. ο μεν ουν σεβαστο κρατωρ
Ἰωαννης και Τορνικιος ο πενθερος αυτου προς τον αυτοκρατορα επανηιεσαν· ον και
τωι των δεσποτων τετιμηκεν αξιωματι, τον δε Τορνικιον τωι των σεβαστοκρατορων,
και τον αυταδελφον αυτου Κωνσταντινον σεβαστοκρατορα κατωνομασεν. αλλα και
τον Στρατηγοπουλον Ἀλεξιον δι' επιστολης τετιμηκε καισαρα.
83 Ὁ δε βασιλευς εαρος επιλαμψαντος κατα της Κωνσταντινου κεχωρηκεν.
επηλθε γουν κατ' αυτης τωι εξαδελφωι αυτου Ἀσελ εξηπατημενος, υπισχνουμενου
παραδουναι ταυτην αυτωι, και εν τωι Γαλαται εστρατοπεδευσατο και το του Γαλατα
εμαχετο φρουριον. απιοντι ουν εκειθεν πρεσβεις εκ Λατινων ηκον περι αγαπης, και
γεγονε χρονον ενα.
84 Ἧκεν ουν εις Πηγας, ειτα προς Νυμφαιον. ηκε και περι Κλαζομενην, ου
ηξε και ο σεβαστοκρατωρ Τορνικιος και δι' οχλου γεγονε τωι βασιλει δια τον
πατριαρχευσαντα Ἀρσενιον. ο γαρ πατριαρχικος εχηρευε θρονος, του
πατριαρχευσαντος Νικηφορου, ος απο της Ἐφεσου εις τον πατριαρχικον μετετεθη
θρονον, απαραντος των ενθενδε μηδ' ολον ενιαυτον διαρκεσαντος. ο δε Ἀρσενιος
προεκληθη απο του βασιλεως Θεοδωρου, ος εχθραν εσχε κατα του βασιλεως. και
ανηχθη αυθις Ἀρσενιος. 85 Ὁ δε βασιλευς τον Στρατηγοπουλον καισαρα πεμπει τοις
δυτικοις μερεσι, παρηγγειλε δε της Κωνσταντινου αποπειρασασθαι. ναυς ουν τοτε
μεγιστη εκ Βενετιας εις την Κωνσταντινου αφικετο και ποτεστατος, ος παροτρυνας
** τους εν Κωνσταντινου Λατινους εν τριηρεσι και πλοιοις και λεμβαδιοις και
δρομωσι κατα ∆αφνουσιας χωρησαι. και γεγονεν ουτως, και κεκενωτο η πολις
ανδρων, τωι βασιλει ταυτης Βαλδουινωι μετα τινων μετριων φυλασσομενη. αιφνης
ουν ο καισαρ τηι Κωνσταντινου επηιει, εχων και ανδρας τινας εκειθεν οντας και
ακριβως ειδοτας τα κατ' αυτην. και μαθων οπην τινα περι τα τειχη χωρουσαν
εισιεναι οπλιτην εκει ᾔει. εισηλθεν ουν δια ταυτης ανηρ και ετερος και αλλος και
καθεξης μεχρι των ιεʹ. ετι δε και πλειους αλλοι εισιοντες ενα ευρον περι τα τειχη
φυλακα, ον αναβαντες εξω των τειχων ερριψαν, και πελεκεσι τας πυλας
εκμοχλευσαντες ελευθεραν την εις αυτην εισοδον εποιησαν τωι στρατευματι. οι δ'
εντος τωι αιφνιδιωι κατασεισθεντες ως ειχον εκαστος την εαυτου σωτηριαν
επραγματευοντο. και ο Βαλδουινος περι το μεγα παλατιον εχωρησεν. οι δε περι
∆αφνουσιαν απιοντες Λατινοι και ο ποτεστατος, επει μη κατ' αυτων τι δρασαι
ισχυσαν, προς την πολιν επανεζευγνυον· αντελαβετο γαρ κακεινων θεος. και
πλησιασαντες εις την πολιν ωρμησαν εισελθειν. αλλα τα Ῥωμαικα στρατευματα
τουτο γνοντες πυρ ταις οικιαις των Λατινων ενεβαλον περι τον αιγιαλον κειμεναις,
και ενεπρησαν ταυτας, πρωτα Βενετικων, ειτα των αλλων γενων, ας και Καμπους
ωνομαζον. ως δ' ειδον τουτο Λατινοι, λαβοντες εντος των τριηρεων οσους
ηδυναντο, και μιας εις το μεγα παλατιον χωρησασης και δεξαμενης τον Βαλδουινον,
υπε χωρησαν. ουτω μεν η Κωνσταντινου προνοιαι θεου υπο Ῥωμαιους εγενετο,
Ἰουλιου κεʹ αγοντος, ουσης επινεμησεως δʹ και απο γενεσεως κοσμου ετους οντος
#22ϛψξθʹ, υπο Λατινων κρατηθεισα χρονους νηʹ.

 
 
 

29
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


