Funebris oratio in patrem
ΛΟΓΟΣ ΙΗʹ.
̓Επιταφιος εις τον πατερα, παροντος Βασιλειου.
Αʹ. Ἄνθρωπε του Θεου, και πιστε θεραπον, και οικονομε των του Θεου
μυστηριων, και ανερ επιθυμιων των του Πνευματος· ουτω γαρ η Γραφη καλει τους
διαβεβηκοτας και υψηλους, και υπερανω των ορωμενων. Καλω δε σε και Θεον
Φαραω πασης Αι γυπτιακης και αντικειμενης δυναμεως, και στυλον, και εδραιωμα
της Ἐκκλησιας, και θελημα Κυριου, και φωστηρα εν κοσμωι λογον ζωης επεχοντα,
και πιστεως ερεισμα, και Πνευματος καταγωγιον. Και τι αν πασας απαριθμοιμην τας
προσηγοριας, οσας η αρετη σοι πεποιηκεν, αλλη τις αλλην οικειουσα τε και
προσαγουσα;
Βʹ. Πλην ειπε· ποθεν παρει; και τις σου η εργασια; και τι χαριουμενος ηκεις
ημιν; Ἐπειδη παντα σε συν Θεωι, και παρα Θεου κινουμενον εγνων, και επ' ευεργεσιαι
των δεχομενων. Ἥκεις ημας εποπτευ σων, η τον ποιμενα ζητησων, η το ποιμνιον
εποψομενος; Ἡμας μεν ουκ ετι οντας, αλλα τωι 35.988 πλειστωι μερει
συναπελθοντας, και τωι τοπωι της κακωσεως δυσχεραινοντας· και νυν μαλιστα, ηνικα
τον επιστημονα κυβερνητην, η τον λαμπτηρα της ζωης ημων αποβεβληκαμεν, προς
ον απηυθυνο μεθα βλεποντες, ανωθεν ημιν την σωτηριαν πυρσευοντα· εκεινον μετα
του καλου παντος εκδημησαντα, και πασης της ποιμαντικης ευταξιας, ην χρονωι
μακρωι συνελεξατο, πληρης ημερων τε ομου και φρονησεως, και τωι της καυχησεως
γηραι, ει δει το του Σολομωντος ειπειν, στεφανουμενος. Ποι μνιον ηπορημενον, και
καταβεβλημενον, και οραις οσης γεμον αθυμιας και κατηφειας· ουκ ετι τοπωι χλοης
εναναπαυομενον, ουδε υδατι αναπαυσεως εκτρεφομενον· ζητουν κρημνους, και
ερημιας, και βαραθρα, καθ' ων σπαρησεται, και διαφθαρησεται· απιστουν ει ποτε και
αλλου ποιμενος συνετου επιτευξεται, οτι μεν ου τοιουτου, και λιαν πεπεισμενον,
αγαπων δ' αν, και ει μη παραπολυ χει ρονος.
Γʹ. Τριων δε οντων, οπερ εφην, α σοι την παρουσιαν αναγκαιαν ποιει, και
παντων εξ ισης, ημων, του ποιμενος, της ποιμνης· φερε, κατα το εν σοι πνευμα της
θεραπειας, αποδος εκαστωι το προσφορον, και οικονομησον εν κρισει τον λογον, ινα
σε και μαλλον της σοφιας θαυμασωμεν. Οικονομησεις δε πως; Τον μεν επαινεσας της
αρετης τα εικοτα, ου μονον ιν' ενταφιον τωι καθαρωι καθαρον επιβαληις τον λογον,
αλλ' ινα και τοις αλλοις ευσεβειας χαρα κτηρα, την εκεινου προθειης πολιτειαν τε
και παρ αινεσιν. Ἡμιν δε περι ζωης και θανατου βρα χεα φιλοσοφησας, και της κατα
σωμα και ψυχην συζυγιας και διαζευξεως, και των δυο κοσμων, του τε παροντος και
ουχ εστωτος, και του νοουμενου και μενοντος· και πεισας, του μεν περιφρονειν το
απατηλον, και ατακτον, και ανωμαλον, και, ωσπερ εν κυμασιν, ανω και κατω φερον
τε και φερομε νον· του δε προστιθεσθαι τωι παγιωι, και στα θερωι, και θεοειδει, και
ωσαυτως εχοντι, και πασης ελευθερωι ταραχης και συγχυσεως. Ουτω γαρ αν ηττον
ανιωιεν ημας οι προεκδημησαντες· αλλα και ηδοιεν, ει ενθενδε απαγων ημας ο
λογος, ανω τιθειη, και το παρον αηδες εναποκρυπτοι τωι μελλοντι, και πειθοι, οτι και
αυτοι παρα ∆εσποτην αγαθον επειγομεθα, και βελτιων η κατοικια της παροικιας· και
οπερ εστι τοις πλεουσι λιμην ευδιος, τουτο τοις ενταυθα χειμαζομενοις η εκεισε μετα
στασις και μεταθεσις· η ωσπερ οι μακραν οδον προκαταλυσαντες, των
οδοιπορουντων και μοχθουν 35.989 των ετι ραιους και απονωτεροι· ουτως οι επι
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τυχοντες του εκει καταλυματος, των ετι την σκολιαν και κρημνωδη του βιου τουτου
τεμνοντων οδον, αμεινους και ανεκτοτεροι.
∆ʹ. Ἡμας μεν ουτω παραμυθησηι· την ποιμνην δε πως; Πρωτον μεν την σην
υποσχομενος επιστα σιαν και ηγεμονιαν, ου πασι καλον υπο τας πτε ρυγας
αναπαυεσθαι, και ου διψωμεν της φωνης μαλλον, η πηγης της καθαρωτατης οι διψει
καμνον τες. ∆ευτερον δε πεισας, ως ουδε νυν ημας απολε λοιπεν ο Ποιμην ο καλος, ο
τιθεις την ψυχην υπερ των προβατων· αλλα και παρεστι, και ποιμαινει, και οδηγει,
και γινωσκει τα ιδια, και γινωσκεται υπο των ιδιων· σωματικως μεν ουχ ορωμενος,
πνευματικως δε συγγινομενος, και προπολεμων της ποιμνης κατα των λυκων, και
ουδενι συγχωρων δια της αυλης υπερβαινοντι ληιστρικως τε και επιβουλως, ξενηι
φωνηι κατασυρειν και διακλεπτειν ψυχας τηι αληθειαι καλως ηγμενας. Πειθομαι δ',
οτι και τηι πρεσβειαι νυν μαλλον, η προτερον τηι διδασκαλιαι, οσωι και μαλλον εγγιζει
Θεωι, τας σωματικας πεδας αποσεισαμενος, και της επιθολουσης τον νουν ιλυος
απηλλαγμενος, και γυμνωι γυμνος εντυγχανων τωι πρωτωι και καθαρωτατωι νοι,
ταξεως και παῤρη σιας αγγελικης, ει μη τολμηρον τουτο ειπειν, αξιου μενος, Ταυτα
μεν ουν αυτος διαθησεις και φιλο σοφησεις αμεινον η ως αν αυτος παραδειξαιμι, και
λογου δυναμει και πνευματος. Ἵνα δε μη δι' αγνοιαν των εκεινου καλων παραπολυ
της αξιας ο λογος ελαττωθηι, βραχεα της ευφημιας, εξ ων αυτος συν επισταμαι τωι
απελθοντι, σκιαγραφησω, και προχαραξω, και παραδωσω σοι, τωι καλωι των τοιου
των γραφει, της αρετης της εκεινου το καλλος απ ακριβωσαι, και παραδουναι ταις
παντων ακοαις τε και διανοιαις.
Εʹ. Ἐκεινος τοινυν (ινα πατριδα, και γενος, και σωματος ευφυΐαν, και την
εξωθεν περιφα νειαν, και ταλλα οις μεγα φρονουσιν ανθρωποι, τοις των εγκωμιων
νομοις παρεις, εκ των ημιν πρωτων και οικειοτατων αρξωμαι), ριζης εγενετο
βλαστημα ουκ επαινετης, ουδε ευφυους εις ευσεβειαν (ου γαρ αισχυνομαι τοις
πρωτοις, τοις τελευταιοις θαῤρων), ουδε εν τωι οικωι του Θεου πεφυτευμενης, αλλα
και λιαν ατοπου και αλλοκοτου, εκ δυοιν τοιν εναντιωτατοιν συγκεκραμενης,
Ἑλληνικης τε πλα νης, και νομικης τερατειας· ων αμφοτερων τα μερη φυγων, εκ
μερων συνετεθη. Της μεν γαρ τα ειδωλα και τας θυσιας αποπεμπομενοι, τιμωσι το
35.992 πυρ και τα λυχνα· της δε το Σαββατον αιδουμενοι, και την περι τα βρωματα
εστιν α μικρολογιαν, την περιτομην ατιμαζουσιν. Ὑψισταριοι τοις ταπεινοις ονομα,
και ο Παντοκρατωρ δη μονος αυτοις σεβα σμιος. Και ουτω διφυης τις ων εις
ασεβειαν, εκ τινος τι γινεται; Ουκ οιδα, ποτερον την καλεσασαν αυτον χαριν
επαινεσω πλεον, η την εκεινου προαιρεσιν. Πλην ουτω τον της διανοιας οφθαλμον
της επικειμενης αυτωι λημης ανεκαθαρθη, και τοσουτωι ταχει τηι αληθειαι
προσεδραμεν, ωστε οτι μεν και μητρος, και ουσιας εκπεσειν αχρι τινος, υπερ του ανω
Πατρος και της αληθινης κληρονομιας ηνεσχετο, και ραιον ηνεγκε την ατιμιαν
ταυτην, η τας μεγιστας τιμας ετεροι, τουτο μεν ηττον θαυ μαζω, καιτοι λιαν ον
θαυμαστον. ∆ιατι; Ὅτι κοινον αυτωι προς πολλους αλλους το φιλοτιμημα, και
παντας εισω γενεσθαι δει της μεγαλης του Θεου σαγηνης, και τοις των αλιεων
λογοις σαγηνευθηναι, καν οι μεν προτερον, οι δε υστερον τωι Ευαγγελιωι
περιληφθωσιν. Ὃ δε μαλιστα μοι των εκεινου θαυ μαζειν επεισι, τουτο ειπειν
αναγκαιον.
ςʹ. Ἐκεινος και προ της ημετερας αυλης ην ημετερος· εισεποιει γαρ αυτον
ημιν ο τροπος. Ὥσπερ γαρ πολλοι των ημετερων ου μεθ' ημων εισιν, ους ο βιος
αλλοτριοι του κοινου σωματος· ουτω πολλοι των εξωθεν προς ημων, οσοι τωι τροπωι
την πιστιν φθανουσι, και δεονται του ονοματος, το εργον εχοντες. Τουτων και ο
εμος ην πατηρ, πτορ θος αλλοτριος, τωι βιωι προς ημας επικλινων. Σωφροσυνηι μεν γε
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τοσουτον διηνεγκεν, ωστε ο αυτος ερασμιωτατος τε αμα γενεσθαι και κοσμιω τατος·
α χαλεπον αμφοτερα συνδραμειν. ∆ικαιοσυνης δε τι μειζον γνωρισμα και
περιφανεστερον, η οτι πολιτειας ου τα δευτερα εσχηκως, ουδε μιαι δραχμηι πλειω την
ουσιαν πεποιηκε, καιτοιγε τους αλλους ορων τας Βριαρεω χειρας επιβαλλοντας τοις
δημοσιοις, και τοις κακοις ποροις φλεγμαινοντας; ουτω γαρ εγω καλω την αδικον
ευποριαν. Φρονη σεως δε, μικρα μεν ουδε ταυτα γνωρισματα, δη λωσει δε τα πλειω
προιων ο λογος. Τουτων και μι σθον, οιμαι, την πιστιν ηνεγκατο. Το δε οπως (ουδε
γαρ αξιον σιωπασθαι πραγμα τοσουτον), αυτοι παραστησωμεν.
Ζʹ. Γυναικα μεν ανδρειαν τις ευρησει; της θειας ηκουσα λεγουσης Γραφης· και
το δωρον θεο 35.993 θεν ειναι, την αγαθην παρα του Κυριου συζυγιαν αρμοζεσθαι.
Το δ' αυτο δοκει και τοις εξωθεν· ειπερ εκεινων το, Γυναικος ανηρ χρημ' ουδεν
ληιζεται καλλιον εσθλης, ουδε χειρον της εναντιας. Του δε ουκ εστιν ειπειν, οστις
κατα τουτο ευδαιμο νεστερος. Οιμαι γαρ, ει τις εκ περατων γης, και παντος γενους
ανθρωπων, την αριστην αρμοσασθαι συζυγιαν εσπουδασεν, ουκ ειναι ταυτης ευρειν
αμεινω και αρμοδιωτεραν. Ουτω γαρ ανδρων και γυναικων εις εν συνηλθε τα
κρατιστα, ωστε ουχ ηττον αρετης η σωματων γενεσθαι συζυγιαν τον γαμον· επει των
αλλων κρατουντες, αλληλων κρατειν ουκ ειχον, δια το της αρετης ισοῤροπον και
ομοτι μον.
Ηʹ. Και τωι μεν Ἀδαμ η δοθεισα κατ' αυτον βοη θος (επειδη καλον ην μη
μονον ειναι τον ανθρωπον), αντι συνεργου πολεμια κατεστη, και ουχ ομοζυγος, αλλ'
αντιθετος· κλεψασα τον ανδρα δι' ηδονης, και τωι ξυλωι της γνωσεως του ξυλου της
ζωης αλλο τριωσασα. Τωι δε ου συνεργος μονον η παρα Θεου δοθεισα (ηττον γαρ
τουτο θαυμαστον), αλλα και αρχηγος γινεται, εργωι τε και λογωι προς τα κρατιστα δι'
εαυτης αγουσα· και τα μεν αλλα του ανδρος κρατεισθαι νομωι συζυγιας αριστον ειναι
κρινουσα, της ευσεβειας δε ουκ αισχυνομενη παρεχειν εαυτην και διδασκαλον. Ὃ
θαυμαζειν μεν εκεινης αξιον, θαυμαζειν δε πλεον τον εκοντι ηττωμενον. Ἐκεινη
γαρ εστιν η, των αλλων γυναικων καλλει φιλοτιμουμενων και υψουμενων, οσον τε
φυσικον και οσον επιπλαστον, εν επισταμενη καλλος, το της ψυχης, και το την θειαν
εικονα η συντηρειν, η ανακαθαιρειν εις δυναμιν· τους δε γραπτους και τεχνητους
κοσμους, ταις επι της σκηνης αποῤριψασα. Μιαν δε αληθινην ευ γενειαν
γινωσκουσα, την ευσεβειαν, και το ειδεναι ποθεν τε γεγοναμεν, και ποι
καταντησομεν. Ἕνα δε πλουτον ασφαλη τε και ασυλον, το αποπλουτειν Θεωι, και
τοις πενησι, και μαλιστα των εκ γε νους τοις απανθησασιν· οις το μεν αχρι της χρειας
επαρκειν, ου λυσιν της συμφορας, αλλ' υπο μνησιν εχειν ενομιζεν· το δε
ελευθεριωτερον ευ ποιειν, τουτο ειναι τιμης βεβαιας και παραμυθιας τελεωτατης.
Και των μεν τηι οικωφελειαι προεχουσων, των δε τηι ευσεβειαι (και γαρ χαλεπον
αμφοτερων επιτυχειν), αμφοτεροις απασας νικησασα, και τωι περι εκατερον ακρωι,
και τωι μονη τα δυο συναγαγειν. Ουτω μεν τον οικον συναυξουσα ταις εαυτης
επιμελειαις και περινοιαις, κατα τους Σολομωντος περι της ανδρειας γυναικος ορους
και νο 35.996 μους, ως ευσεβειν ουκ ειδυια· ουτω δε προσκειμενη Θεωι και τοις
θειοις, ως οικουριας πλειστον απεχουσα· και ουδεν υπο του ετερου παραβλαπτο
μενη προς θατερον, αμφοτερα δε δι' αλληλων κρατυνουσα.
Θʹ. Τις μεν ελαθεν εκεινην, ευχης η καιρος, η τοπος; ο και πρωτον ην αυτηι
παντων της ημε ρας κινημα. Μαλλον δε τις ουτως εχειν ομου τωι αιτειν το
αιτουμενον ηλπισεν; Τις δε ιερεων ουτως ηιδεσθη χειρα και προσωπον, η παν ειδος
φιλοσοφιας ετιμησεν; Τις δε μαλλον νηστειαις και αγρυ πνιαις τας σαρκας
υπεσπασεν, η ψαλμωιδιαις εαυτην εστηλωσε παννυχοις τε και ημερησιαις; Τις μεν
παρθενιαν ηγασθη πλεον, καιπερ ανασχομενη δεσεως; Τις δε ορφανων και χηρων
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αμεινων εγενετο παραστατις; τις δε πενθουσι τας συμφορας ουτω συνυπεκουφισε;
Και ταυτα δη, τα μικρα μεν ισως, τυχον δε τισι και διαπτυομενα, οτι μηδε προσιτα
ραιδιως τοις πλειοσι (το γαρ ουκ εφικτον ουδε πιστον πως δια τον φθονον), εμοι δε
και λιαν τιμω μενα, οτι πιστεως ην ευρηματα, και πνευματικης ζεσεως εγχειρηματα.
Οιον το μηποτε φωνην αυτης εν ιεροις ακουσθηναι συλλογοις, η τοποις, εξω των
αναγκαιων και μυστικων.
Ιʹ. Και ει μεγα τωι θυσιαστηριωι ποτε το μη πελε κυν επ' αυτο αναβηναι, μηδε
οφθηναι, η ακουσθηναι λαξευτηριον (λογωι μειζονι, ως δεον φυσικον και ατεχνον
ειναι παν τωι Θεωι καθιερουμενον), πως ουχι και παρ' εκεινης μεγα, το σιωπηι
τιμασθαι τα αγια, το μηποτε νωτα δοθηναι τηι σεβασμιωι τραπεζηι, μηδε
καταπτυσθηναι θειον εδαφος, το μηποτε δεξιαν εμβληθηναι η χειλη μιγηναι χερσιν
Ἑλληνικαις η χειλεσι μηδε της ταλλα κοσμιωτατης γυναικος και οικειοτατης; αλλα
μηδε αλων κοινωνησαι, μη οτι εκουσαν, αλλα μηδε βιασθεισαν, τοις απο της
βεβηλου και αναγνου τραπεζης· μηδε μιαρον οικον η παρελ θειν ποτε, η ιδειν
ανασχεσθαι, παρα την του συνειδο τος νομοθεσιαν· μηδε διηγημασιν Ἑλληνικοις, η
αισ μασι θεατρικοις καταμολυνθηναι την ακοην, η την γλωσσαν, την τα θεια
δεχομενην η φθεγγομενην (ουδεν γαρ ιεροις πρεπειν ανιερον)· και ο τουτων
θαυμασιωτερον, το μηποτε τοσουτον δουναι πενθει σωματικωι, καιτοιγε
διαφεροντως καμπτομενην και τοις των ξενων παθεσιν, ωστε η γοεραν ποτε προ
35.997 της ευχαριστιας ραγηναι φωνην, η δακρυον εκ πεσειν βλεφαρου μυστικως
σφραγισθεντος, η σχημα πενθιμον παραμενειν, καιτοιγε πολλων πολλακις
συμπεσοντων αυτηι λυπηρων, λαμπρας παρου σης ημερας. Ψυχης γαρ ειναι
θεοφιλους υποκλινειν τοις θειοις απαν ανθρωπινον.
ΙΑʹ. Και σιωπω τα τουτων αποῤρητοτερα, ων Θεος μαρτυς, και των πιστων
θεραπαινιδων αις τα τοιαυτα επιστευσε. Το γαρ καθ' ημας ισως ουδε μνημης
αξιωτεον, ως αναξιους του ελπισθεντος· ει κακεινηι μεγα το επιχειρημα, οτι και προ
γενεσεως ημας καθυπεσχετο τωι Θεωι, μηδεν το μελλον ευλαβηθεισα, και
γεννηθεντας ευθυς ανεθηκε. Θεου δε το μη παντη διαμαρτειν αυτην της ευχης, μηδε
απωσθηναι το καλλιερημα. Τουτων μεν ουν τα μεν παρην ηδη, τα δε εμελλε, ταις
κατα μερος προσ θηκαις αυξομενα. Και καθαπερ ηλιος ηδιστον ταις εωθιναις
προσβαλλων ακτισι, ταις μεσημβριναις θερμοτερος ισταται και φαιδροτερος· ουτω
και αυτη, ου μικρα τα της ευσεβειας απ' αρχης υποφαινουσα, τωι τελευταιωι φωτι
πλεον εξελαμψε. Τοτε δ' ουν κεντρον ου μικρον ευσεβειας οικοθεν ειχεν αυτην ο
εισοικισαμενος, ανωθεν μεν, και εκ προγονων φιλο θεον τε και φιλοχριστον, και
πατρωιον κληρον δια δεξαμενην τον της αρετης· αλλ' ουκ εκ της αγριελαιου, καθως
εκεινος, εγκεντρισθεισαν εις καλλι ελαιον, ου φερουσαν δε το ετεροζυγειν δι'
υπερβολην πιστεως· αλλα τουτο μονον φιλοσοφησαι μη δυνα μενην, ταλλα
καρτερικωτατην ουσαν γυναικων και ανδρικωτατην, το εξ ημισειας ηνωσθαι τωι
Θεωι δια την του τμηματος αλλοτριωσιν, αλλα μη προστε θηναι τηι σωματικηι
συναφειαι την συμφυΐαν του πνευ ματος· και δια τουτο προσπιπτουσαν μεν τωι Θεωι
νυκτος και ημερας, και παρ' αυτου την σωτηριαν της κεφαλης αιτουμενην εν
πολλαις νηστειαις και δακρυσι, προσκειμενην δε τωι ανδρι φιλοπονως, και
πολυτροπως αυτον εμπορευομενην, ονειδισμοις, νου θεσιαις, θεραπειαις,
αλλοτριωσεσι, το μεγιστον, τωι οικειωι τροπωι, και τωι θερμοτερωι περι την ευλαβειαν,
ωι μαλιστα ψυχη καμπτεται και μαλασσεται, προς αρετην εκουσιως βιαζομενη.
Ἔμελλε δε αρα κοιλαι νειν την πετραν η του υδατος ρανις αει πληττουσα, και χρονωι
διανυσειν το σπουδαζομενον· δηλοι δε τα εφεξης. 35.1000
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΙΒʹ. Ἡ μεν και ᾔτει ταυτα και ηλπιζεν, ατε τηι πιστει μαλλον η τηι νεοτητι
ζεουσα. Και γαρ ουδεις ουτως εθαῤρει τοις παρουσιν, ως αυτη τοις ελ πισθεισι, πειραι
μαθουσα του Θεου το φιλοδωρον. Τωι δε συνειργει μεν προς σωτηριαν και ο
λογισμος, κατα μικρον την θεραπειαν παραδεχομενος· συνειργει δε και ονειρατων
οψις, οις ευεργετει πολλακις Θεος ψυχην αξιαν του σωζεσθαι. Ἀλλα τις η οψις;
Ἐνταυθα μοι και το του διηγηματος ηδιστον· Ἔδοξεν, ο μηπω προτερον, καιτοι
πολλακις της γυναικος ικετευουσης και δεομενης, ψαλλειν εκ των του θειου ∆αβιδ
εκεινο το μερος· Ευφρανθην επι τοις ειρηκοσι μοι· εις οικον Κυριου πορευσομεθα.
Και η ψαλμωιδια ξενη, και ο ποθος τηι ωιδηι συνεισ ερχεται. Και ως ηκουσεν η της
ευχης επιτυχουσα, τον καιρον αρπαζει, υποκριναμενη τε την οψιν προς το ηδιστον
μετα της αληθειας, και τηι χαραι δηλουσα της ευεργεσιας το μεγεθος, και την σωτη
ριαν επιταχυνουσα, μη τι παρεμπεσον εμποδισηι τηι κλησει, και λυσηι το
σπουδαζομενον. Και δη συμβαν τηνικαυτα πλειους αρχιερεις επι την Νικαιαν
σπευδειν, ινα κατα της Ἀρειου στωσι μανιας, αρτι του κακου φυομενου, και την
θεοτητα τεμνον τος, διδωσι μεν εαυτον τωι Θεωι και τοις κηρυξι της αληθειας, και
τον ποθον ομολογει, και ζητει παρ' αυτων την κοινην σωτηριαν, ων εις Λεοντιος ην
ο πανυ, ο τοτε της καθ' ημας μητροπολεως εξ ηγουμενος. Ὃ δε κανταυθα παρα της
χαριτος απην τησε θαυμα, σφοδρα αν αδικοιην την χαριν, ει σιωπηι παρελθοιμι·
μαρτυρες δε ουκ ολιγοι του θαυματος· Πλανωνται τινα πλανην πνευματικην οι της
ακριβειας διδασκαλοι, και προτυποι το μελλον η χα ρις, και τυπος ιερωσυνης τηι
κατηχησει μιγνυται. Ὢ της ακουσιου μυησεως! Ἐπι γαρ γονυ κλιθεις, ουτω τοις
λογοις της κατηχησεως καταρτιζεται, ωστε πολλους των παροντων προφητευσαι το
μελλον, ου των υψηλοτερων μονον, αλλα και των ταπεινοτε ρων εις συνεσιν, ουκ
αμυδροις σημειοις πιστωθεντας προς το εσομενον.
ΙΓʹ. Μικρον το εν μεσωι, και τωι θαυματι θαυμα συναπτεται· παραθησομαι δε
πιστων ακοαις τον λο γον· ψυχαις γαρ βεβηλοις ουδεν των καλων αξιοπι στον.
Προσεισι μεν τηι δι' υδατος αναγεννησει 35.1001 και Πνευματος, δι' ης ομολογουμεν
Θεωι την του κατα Χριστον ανθρωπου μορφωσιν τε και τελειωσιν, και του χοικου
προς το πνευμα μεταθεσιν και αναπλασιν· και προσεισι μετα θερμης της επιθυμιας,
και λαμ πρας της ελπιδος, τωι λουτρωι προκαθηρας εαυ τον εις δυναμιν, και ψυχηι και
σωματι καθαγνισας πολλωι μαλλον, η οι τας πλακας παρα Μωυσεως δεξασθαι
μελλοντες. Τοις μεν γαρ μεχρις εσθητος ο αγνισμος, και γαστρος μικρα στενωσις, και
σωφρο συνη τις σχεδιος· τωι δε πας ο εν μεσωι βιος παρασκευη της ελλαμψεως ην, και
προ της καθαρσεως καθαρσις ασφαλιζομενη την δωρεαν, ινα η τελειοτης τηι
καθαροτητι πιστευθηι, και μη κινδυνευσηι το αγαθον εν εξει τολμωσηι μετα της
χαριτος. Ἐξελθοντα δε αυτον εκ του υδατος, φως περιαστρα πτει και δοξα της
διαθεσεως αξια, μεθ' ης προσηλθε τωι χαρισματι της πιστεως· εστι μεν οις και των
αλλων επιδηλος, οι τοτε μεν σιωπηι το θαυμα κατ εσχον, εξειπειν ου θαῤρησαντες
(και γαρ αυτου μονου ταυτην ειναι την οψιν εκαστος ᾤετο), μικρον δε υστερον
αλληλοις διεδωκαν· τωι δε βαπτιστηι και τε λειωτηι τοσουτον εναργης τε και
γνωριμος, ωστε μηδε κατασχειν δυνηθηναι το μυστηριον, αλλα και δημοσιαι ρηξαι
φωνην, οτι τον εαυτου δια δοχον τωι πνευματι χρισειεν.
Ι∆ʹ. Και τουτο ουδεις απιστησειε των ακηκοοτων τε και γιγνωσκοντων, οτι
Μωυσης μεν ετι μι κρος ων τοις πολλοις, και ουπω λογου τινος αξιουμε νος, εκ της
βατου καλειται, καιομενης μεν, ουκ ανα λισκομενης δε, μαλλον δε του εν τηι βατωι
φανταζο μενου, και πιστουται τωι πρωτωι θαυματι· Μωυσης εκεινος, ωι θαλασσα
τεμνεται, και αρτος υεται, και πετρα πηγαζει, και στυλος πυρος και νεφελης οδη
γουσι, μετ' αλληλων ισταμενοι, και χειρων εκ τασις τροπαιον ιστησι, και νικαι
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πολλας μυριαδας, τον σταυρον σχηματιζουσα. Ἡσαΐας δε, ο της δοξης και των
σεραφιμ θεατης, και μετ' εκεινον Ἱερεμιας, ο την μεγαλην κατ' εθνων και βασιλεων
πιστευ θεις δυναμιν· ο μεν ακουει θειας φωνης, και της προφητειας τωι ανθρακι
προκαθαιρεται· ο δε προ της διαπλασεως γιγνωσκεται, και προ γεννη σεως αγιαζεται.
Παυλος δε διωκτης ων ετι, ο μεγας της αληθειας κηρυξ, ο των εθνων εν πιστει
διδασκα 35.1004 λος, και φωτι περιλαμπεται, και γνωριζει τον διω κομενον, και την
μεγαλην διακονιαν πιστευεται, και πληροι του Ευαγγελιου πασαν ακοην και
διανοιαν.
ΙΕʹ. Τι δει παντας απαριθμεισθαι τους υπο Θεου προσκληθεντας, και τοιουτοις
οικειωθεντας θαυμα σιν, οις κακεινος εβεβαιωθη προς την ευσε βειαν; Και ου τα μεν
πρωτα τοιαυτα, και ουτως απιστα και παραδοξα, κατηισχυνε δε τι των προ
υπηργμενων τοις υστερον, ως αν τις των ταχιστα κορον του καλου λαμβανοντων,
ειτα του προσω κατα φρονουντων, η και πανταπασι προς κακιαν παλιν δρομουντων·
ουκ εστι τουτο ειπειν· αλλα και λιαν εαυτου και των προειληφοτων εχεται, ωστε
αμφο τερα συναρμοζειν αλληλοις, τα τε προ της ιερωσυνης τοις εκεινης καλοις, και
τα μετ' αυτην τοις προτε ρον· και μητε αλλως αρξασθαι πρεπειν η ως ετελευτησε,
μητε εις αλλο προελθειν τελος η ου προηρξατο. Πιστευεται μεν γε την ιερωσυνην, ου
κατα την νυν ευκολιαν και αταξιαν, αλλα μικρον τι διαλιπων, ωστε τηι καθαρσει
προστεθηναι και την του καθαιρειν εμπειριαν και δυναμιν, οπερ δη νομος
ακολουθιας πνευματικης. Ἐπει δε πιστευεται, πλεον η χαρις δοξαζεται, ωσπερ οντως
Θεου χαρις, αλλ' ουκ ανθρωπων, ουδε, ο φησιν ο Ἐκκλησιαστης, ορμη τις
αυτονομος, και προαιρεσις πνευματος.
Ιςʹ. Παραλαβων γαρ την Ἐκκλησιαν υλωδη και απηγροικισμενην, ου
ποῤρωθεν μεν επισκοπηι ποι μανθεισαν, αλλ' οσον ενι των προ αυτου κοσμηθηναι,
και τουτωι θαυμασιωι μεν και αγγελικωι τον τροπον, απλουστερωι δε η κατα τους νυν
των λαων προστα τας· τουτου δε ταχιστα προσληφθεντος, επιπολυ πα λιν
ραιθυμηθεισαν τε και χερσομανησασαν εξ αναρ χιας· πρωτον μεν τα ηθη των
ανθρωπων ου χαλεπως εξημερωσε λογοις τε ποιμαντικης επιστημης, και τωι
προθειναι τυπον εαυτον, ωσπερ ανδριαντα πνευματικον, εις καλλος απεξεσμενον
πασης αριστης πραξεως. Ἔπειτα τοις θειοις λογοις συντονως εμμε λετησας, καιπερ
οψιμαθης των τοιουτων τυγχανων, τοσαυτην εντος ολιγου χρονου σοφιαν
συνελεξατο, ωστε τα τε αλλα μηδενος λειπεσθαι των επι πλειστον πεπονηκοτων, και
χαριν εκ Θεου ταυτην λαβειν εξαι ρετον, ορθοδοξιας γενεσθαι πατηρ και
διδασκαλος· 35.1005 ου κατα τους νυν σοφους τοις καιροις συγκλινομε νος, ουδε
μεσως και τεχνικως του καθ' ημας λογου προισταμενος, ως αν οι μη πηξιν εχοντες
πιστεως, η καπηλευοντες την αληθειαν· αλλ' ην των μεν λογωι δυνατων
ευσεβεστερος, των ορθων δε την διανοιαν λογικωτερος· μαλλον δε λογου τα
δευτερα φερων, ευσεβειαι παντων εκρατει. Ἕνα μεν Θεον ειδως εν Τριαδι
προσκυνουμενον, τρια δε εις μιαν θεοτητα συναγομενα· και ουτε τωι ενι Σαβελλιζων,
ουτε τοις τρισιν Ἀρειανιζων, η τωι συστελλειν θεοτητα και αναλυειν αθεως, η τωι
κατατεμνειν ανισοις αλλο τριοτησιν, η μεγεθους, η φυσεως. Ου γαρ εκαστον
ακαταληπτον και υπερ την ημετεραν επινοιαν, πως ενταυθα το υπεραιρον η
νοηθησεται, η δογματισθησε ται; Που δε μετρειται το απειρον, ιν', ο των περα
τουμενων εστι, τουτο παθηι θεοτης, βαθμοις μετρου μενη και υποβασεσιν;
ΙΖʹ. Ταυτα εννοων ο μεγας εκεινος ανθρωπος του Θεου, και αληθως
Θεολογος, και μετα του Πνευ ματος περι τουτων κινουμενος, τι χρη λεγειν ετερον, η
οτι νεαν Ἱερουσαλημ και κιβωτον αλλην υπερ υδα των φερομενην, ωσπερ ο μεγας
εκεινος Νωε, και του δευτερου τουτου κοσμου πατηρ, τηνδε την Ἐκκλη σιαν
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καλεισθαι πεποιηκε· τουτο τε κατακλυσμου των ψυχων, και της των αιρετικων
επηρειας σαφως υπεραιρουσαν· και οσωι πληθει των αλλων ελειπετο, τοσουτον
ευδοξιαι κρατουσαν· και το της ιερας πα σχουσαν Βηθλεεμ, ην ουδεν εκωλυσε και
μικραν ειναι πολιν, και της οικουμενης μητροπολιν, ως Χριστου και τροφον και
μητερα, του τον κοσμον και ποιησαντος και νικησαντος;
ΙΗʹ. Τεκμηριον δε του λογου· Και γαρ ηνικα παρα του θερμοτερου μερους της
Ἐκκλησιας κατεστασιασθημεν, γραμματι κλαπεντες και ρημασι τεχνι κοις εις
πονηραν κοινωνιαν, μονος μεν επιστευθη την διανοιαν ατρωτον εχειν, και μη τωι
μελανι την ψυχην συμμελαινεσθαι, ει και απλοτητι συνηρπασθη, και τον δολον εκ
του της ψυχης αδολου μη εφυλα ξατο· μονος δε, μαλλον δε πρωτος, το στασιαζον
προς ημας, ζηλωι της ευσεβειας εαυτωι τε και τοις αλλοις κατηλλαξε, τελευταιον τ'
αποδραμον, και πρωτον προσδραμον, αιδοι τε του ανδρος, και τηι του δογματος
καθαροτητι· ωστε και τον πολυν σαλον των 35.1008 Ἐκκλησιων κατασβεσθηναι, και
στηναι την καταιγιδα εις αυραν, ταις εκεινου λυθεισαν ευχαις τε και παραινεσεσιν,
ει τι δει και νεανιευσασθαι, μεθ' ημων κοινωνων και της ευσεβειας, και της ενερ
γειας· οι προς παν αγαθον αυτωι συναιρομενοι, και οιον παρομαρτουντες και
παραθεοντες, ενταυθα πλει στον μερος συνεισενεγκειν ηξιωθημεν. Ἀλλ' ο μεν περι
τουτων λογος, μικρον τι προεκδραμων, ενταυθα μεινατω.
ΙΘʹ. Τις δ' αν των εκεινου καλων η το πληθος εξαριθμησαιτο, η τα πλειω
παραδραμειν εθελων, μη χαλεπως ευροι το παρετεον; Ἀει γαρ το την διανοιαν
επεισιον, κρειττον των προειληφοτων φαι νεται· και μετα τουτου γινομαι· και
πλειον εμοι του τι χρη παραλιπειν, η τοις αλλοις επαινεταις του τι χρη λεγειν η
απορια· ωστε μοι τροπον τινα ζημιαν γινεσθαι την περιουσιαν, και δοκιμαζε σθαι την
διανοιαν, τα εκεινου δοκιμαζειν επιχειρουσαν, και ουκ εχουσαν το νικουν ευρειν
τοις ομοτιμοις. Ὅπερ γαρ επι των σταθερων υδατων ορωμεν συμβαι νον, οταν ψηφις
εμπεσουσα κεντρον γενηται, αλλος επ' αλλωι κυκλος εγειρομενος και συνεχως
επιφρισ σων αει λυει τον εξωθεν· τουτο και αυτωι μοι συμ βεβηκεν αντικρυς. Το μεν
επι νουν ηλθε, το δε επεισ ηλθε, το δε υπεχωρησεν· και καμνω περι την αιρε σιν, αει
του προκαταλαβοντος υπεξισταμενου τωι επεισρεοντι.
Κʹ. Τις μεν γαρ εκεινου περι τα κοινα σπουδαιο τερος; τις δε τα οικοι
φιλοσοφωτερος, επειδη και οικον εμερισεν αυτωι, και κτησιν συμμετρον, ο παντα
καλως και ποικιλως οικονομων Θεος; Τις δε πενησι, τωι ατιμωτατωι μερει της
ομοτιμου φυσεως, η την ψυχην συμπαθεστερος, η την χειρα δαψιλεστερος; τωι οντι
γαρ ως οικονομος αλλοτριων διενοειτο περι των ιδιων, επι κουφιζων την πενιαν εις
δυναμιν, και δαπανωμενος, ου τοις περιττοις μονον, αλλα δη και τοις αναγκαιοις,
ηπερ δη σαφεστατη φιλοπτωχιας αποδειξις, και δι δους μεριδα, ου τοις επτα μονον,
κατα την του Σολομωντος νομοθεσιαν, αλλ' ει προσελθοι και ογδοος, μηδε ενταυθα
μικρολογουμενος, αλλ' ηδιον αποκτω μενος, η κτωμενους αλλους γινωσκομεν·
αναιρων συνδεσμον και χειροτονιαν (οπερ εμοι δυναται μι κρολογιαν και
δοκιμασιαν του ληψομενου, οστις τε αξιος, και οστις ου), και ρημα γογγυσμου μετα
της επιδοσεως. Ὅπερ πασχουσιν οι πολλοι, διδοντες μεν, το δε προθυμως ου
προστιθεντες· ο του παρεχειν μειζον εστι και τελεωτερον. Πολλωι γαρ βελτιον
35.1009 ειναι δια τους αξιους ορεγειν και τοις αναξιοις, η τους αξιους αποστερειν
δεει των αναξιων. Και τουτο ειναι φαινεται, το χρηναι πεμπειν τον αρτον εαυτου
και καθ' υδατος, ως ου παρασυρησομενον, ουδε απο λουμενον τωι δικαιωι τουτων
εξεταστηι, αλλ' εν ταυθα καταντησοντα, ου παντα κεισεται τα ημετερα, και
απαντησονται εν καιρωι, καν ημεις μη τουτο νομιζωμεν.
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΚΑʹ. Το δε καλλιστον τε και μεγιστον, οτι τωι με γαλοψυχωι προσην και το
αφιλοτιμον. Ὅσον δε και οιον, δηλωσων ερχομαι· Τα μεν γαρ χρηματα κοινα, και η
προθυμια του παρεχειν, αυτωι τε και τηι ομο ζυγωι προς το καλλιστον αμιλλωμενοις·
της επιδοσεως δε το πλειστον τηι εκεινης χειρι παρηκεν, ως αριστης οικονομου των
τοιουτων και πιστοτατης. Τινος δη γυναικος λεγω, και οιας, ηι μηδε το Ἀτλαντικον
πε λαγος, η ει τι αλλο των μεγιστων, ηρκεσεν αν απαν τλουμενον; τοσουτος ερως
του παρεχειν αυτηι, και ου τως αμετρος· η την Σολομωντειον βδελλαν εις τουναν
τιον εζηλωσε, τηι περι το κρειττον απληστιαι την εις το χειρον νικησασα, και κορον
ουκ εχουσα της περι το ευ ποιειν προθυμιας· η μη οτι γε την ουσιαν απασαν, οση τε
ην αυτοις, και οση προσ εγενετο, μικροτεραν ηγειτο της οικειας εφεσεως· αλλα και
εαυτην και τους παιδας ετοιμως απεδοτο αν, ει πως ενην, ο και πολλακις αυτης
λεγουσης ηκουσα, ωστε εκδαπανηθηναι τοις πενησι. Ταυτηι τας ηνιας ολας επαφηκε
της επιδοσεως. Ὃ και παραδειγματος εμοι γουν κρειττον υπολαμβανεται. Το μεν γαρ
εις χρηματα μεγαλοψυχον, και παρ' αλλοις ου χαλεπως ευροι τις αν, οσα τε εις τας
κοινας και πολιτικας απολλυται φιλοτιμιας, οσα τε τωι Θεωι δια των πενη των
δανειζεται, και μονα τοις αναλισκουσι θησαυρι ζεται· της δε επι τουτωι δοξης, ουκ
εστιν οντινα παραχωρησαντα ραιδιως ευρισκομεν. Του μεν γαρ δαπαναιν, και η
φιλοδοξια τοις πολλοις παρεχει το προθυμον· ου δε αφανης η επιδοσις, εκει και το
παρεχειν αμβλυτερον.
ΚΒʹ. Ἡ μεν ουν χειρ τοσαυτη· και τα πλειω τοις ειδοσι παρησομεν, ωστε, ει τι
και ημιν μαρτυρειται τοιουτον, εξ εκεινης ειναι της πηγης, κακεινου μοι ραν του
ρευματος. Τις δε μετα Θεου μαλλον, η τωι 35.1012 βηματι προσηγαγεν, η τας κατ'
αυτου υβρεις εζηλοτυπησεν, η των ανιερων συν φοβωι την ιεραν εκαθηρε τραπεζαν;
Τις δ' ουτως αῤρεπει γνωμηι, και σταθμοις δικαιοσυνης, η δικην εκρινεν, η κακιαν
εμισησεν, η αρετην ετιμησεν, η τους αριστους προυτι μησεν; Τις μεν ουτω
συγγνωμων τοις αμαρτανου σιν, η τοις ευδρομουσι συνδρομος; τις δε μαλλον
ραβδου και βακτηριας καιρον επισταμενος, τηι βακτηριαι το πλεον ενεμεν; Τινος δε οι
οφθαλμοι μαλλον επι τους πιστους της γης, τους τε αλλους, και οσοι Θεωι ζωσιν εν
μοναδικωι βιωι και αζυγι, γην και τα περι την γην ατιμασαντες;
ΚΓʹ. Τις δε πλεον, η τυφον εκολασεν, η ταπεινο φροσυνην ηγαπησε, και
ταυτην ουκ επιπλαστως, ουδε εξ επιπολης, ως οι πολλοι των νυν προσποιου μενων
φιλοσοφειν, και κομψοι το φαινομενον, κατα τας αφρονεστατας των γυναικων, αι
απορουσαι καλ λους οικειου προς τα χρωματα καταφευγουσι, και εισι πως, ως αν
ειποιμι, κοσμιως θεατριζομεναι, δι' ευσχημοσυνην ασχημονες, και δι' αισχρος αι
σχροτεραι; Ου γαρ εν εσθητι το ταπεινον ην αυτωι, αλλ' εν ψυχης καταστηματι· ουδε
θρυψις αυχε νος, η φωνης υφεσις, η προσωπου νευσις, η βαθος υπηνης, η κεφαλης
εν χρωι κοσμησις, η βα δισματος ηθος το ταπεινον υπεκρινετο, τα προς ολι γον
τυπουμενα, και ταχιστα ελεγχομενα· παν γαρ ο προσποιητον, ουδε μονιμον. Ἀλλ' ην
ο αυτος υψηλο τατος μεν τωι βιωι, ταπεινοτατος δε τωι φρονη ματι· και την μεν
αρετην απροσιτος, την συνουσιαν δε και λιαν ευπροσιτος. Και συνηθης μεν την
αμπεχο νην, επισης φευγων και το υψηλον και το ταπεινον· υπερ δε πολλους την
ενδον λαμπροτητα. Και γαστρος νοσον, και απληστιαν δαμαζων μεν, ει και τις
αλλος, ου δοκων δε· το μεν ινα καθαιρηται το δε ινα μη υπεραιρηται, τωι καινωι
θηρωμενος το ευδοκιμον. Πολιτικου μεν γαρ εργον ειναι παντα ποιειν και λε γειν, εξ
ων ευδοκιμησει παρα τοις εξωθεν, ωι μηδεν εστι του παροντος βιου μακαριωτερον·
πνευματικου δε και του καθ' ημας, προς εν μονον βλεπειν, την σωτηριαν, και ο μεν
αν εις τουτο φερηι, μεγα οιεσθαι, ο δ' αν μη, διαπτυειν ως μηδενος αξιον· και 35.1013
δια τουτο, το μεν ορωμενον ατιμαζειν, οπως δ' αν εντος καλλιστα εχοι, τουτο μονον
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σκοπειν, και ταυτα περι πολλου ποιεισθαι, εξ ων αυτος τε πλει στου αξιος εσται, και
τους αλλους ελξει δι' εαυτου προς το βελτιστον.
Κ∆ʹ. Ὃ δε καλλιστον των εκεινου και ιδιωτα τον, και ουδε τοις πολλοις
αγνοουμενον, η απλο της, και το του ηθους αδολον τε και αμνησικακον. Ἄλλος μεν
γαρ αλλο τι των παλαιων η των νεων κατωρθωκεναι πιστευεται, ως εκαστος ετυχεν
εκ Θεου χαριτος τινος ηξιωμενος. Ἰωβ, το εν τοις παθεσι καρτερικον και αναλωτον·
Μωσης και ∆αβιδ, το πραον· Σαμουηλ το χρηματισαι, βλεπων τα εμπρο σθεν· Φινεες
τον ζηλον, αφ' ου και ονομαζεται· Πε τρος και Παυλος, το συντονον του κηρυγματος·
οι του Ζεβεδαιου το μεγαλοφωνον, ο και βροντης υιους αυτους προσηγορευσεν· και
τι αν καταριθ μοιην απαντας; εν γαρ ειδοσιν ο λογος. Στεφανου δε και του εμου
πατρος, ουδεν ουτως, ως το απονηρον γνωρισμα. Ὁ μεν γαρ ουδε κινδυνευων εμισει
τους βαλλοντας, αλλ' ελιθαζετο μεν, υπερ δε των λιθαζοντων ηυχετο, ως Χριστου
μαθητης, υπερ ου και το πασχειν ην αυτωι, μειζον του θανατου καρ ποφορων τωι
Θεωι, την μακροθυμιαν· τωι δε ουδεν μεσον ην της επιπληξεως και της αφεσεως, ως
μι κρου και κλεπτεσθαι το λυπουν τωι ταχει της συγχω ρησεως.
ΚΕʹ. Θεου μεν οργης τρυγιαν τινα και πιστευομεν και ακουομεν, το λειμμα
της κατα των αξιων κινησεως· επειδη Θεος εκδικησεων Κυριος. Ει γαρ και κλινει δια
φιλανθρωπιαν εκ του αποτομου προς το ενδοσιμον, αλλ' ου παντη συγχωρει τοις
αμαρτα νουσιν, ινα μη τηι χρηστοτητι χειρους γινωνται. Ὁ δε ουδεν υπεκρατει τοις
παροξυνουσι, καιτοιγε ουδε πανταπασιν ατρωτος ην θυμωι, καν τοις πνευ ματικοις
μαλιστα τωι ζηλωι νικωμενος· πλην ει που τυχοι παρεσκευασμενος και ωπλισμενος,
και ως προς αντιπαλον το λυπησον ποῤρωθεν παρατεταγμε νος. Ουτω δε ουδ' αν
μυριασι μετεκινηθη, το δη λεγο μενον, και τουτο εκεινου γλυκυ το παθος. Ὁ μεν γαρ
θυμος ην αυτωι, ου κατα την ομοιωσιν του οφεως, ενδοθεν υποσμυχων, και προς
αμυναν ευτρεπης, ουδε εις οργην φθανων εκ του πρωτου κινηματος, και αντιδοσεως
εφεσιν, αλλα κατα το κεντρον της με 35.1016 λισσης διχα του θανατουν τον
πλησσομενον· το δε φιλανθρωπον υπερ ανθρωπον. Τροχοι πολλακις ηπειλουντο και
μαστιγες, και οι παραστησομενοι πλησιον· και ο κινδυνος ην ωτων θλιψις, η πα
ρειων υβρεις, η πυξ κατα κοῤρης· ουτω την απειλην διελυετο. Ἐσθης περιηιρειτο και
υποδη ματα, και κατα γης ο κακουργος· ειτα ο θυμος ουκ επι τον ηδικηκοτα, τον δε
προθυμως υπουργη σαντα, ως κακων υπηρετην. Πως αν τις μαλλον εφανη χρηστος
ων, η Θεωι δωρα προσφερειν αξιος; Ου γαρ εφθανε κεκινημενος πολλακις, και
υπεραπελογειτο του κινησαντος, ερυθριων ως οικειοις, τοις εκεινου πταισμασιν.
Κςʹ. ∆ροσος υφισταται μαλλον ηλιακην ακτινα εωθινα βαλλουσαν, η τι
παρεμενεν εκεινωι θυμου λει ψανον· αλλ' ομου τε εφθεγγετο, και ο χολος τοις
ρημασι συναπηρχετο, μονον αφεις το φιλαγαθον, και ουποτε ηλιου φανεις
μακροτερος· ουδε την απολλυου σαν και φρονιμους οργην γεωργησας, η τι της εαυ
του κακιας ενσημηνας τωι σωματι, το δε γαληνον δια σωζων καν τωι κινηματι.
Τοιγαρουν συνεβαινεν εκει νωι το παραδοξοτατον, ου μονωι μεν επιτιμαιν, μονωι δε
υπο των εγκαλουμενων αγαπασθαι τε και θαυμα ζεσθαι, νικωντος του χρηστου την
θερμοτητα· και οντως τιμιωτερον ειναι το τωι δικαιωι παι δευεσθαι, η τωι πονηρωι
καταλειφεσθαι· του μεν γαρ και το τραχυ προσηνες δια την ωφελειαν, του δε και το
χρηστον υποπτον δια το κακοηθες. Καιπερ δε ου τως εχων ψυχης και ηθους
απλοικου και θεοειδους, ομως τι τοις υβρισταις και φοβερος ην δια την ευσεβειαν·
μαλλον δε ουδε αλλο τι το πληττον ην, η απλοτης καταφρονουμενη. Ου γαρ ην
αυτον ευχης, η καταρας προεσθαι ρημα, και μη τι δουναι παραυτι κα, η αγαθον
διαρκες, η λυπηρον προσκαιρον· το μεν γαρ ην εκ βαθους ψυχης, το δε επι χειλεσι μο
νον, και πατρικη τις επιπληξις. Πολλοις γε τοι των λελυπηκοτων ουδε υπερημερος
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απηντησεν η αντιδο σις, ουδε οπισθοπους η δικη, τουτο δη το ποιητι κον· αλλα παρ'
αυτα της κινησεως επληγησαν, επε στραφησαν, προσηλθον, εγονυπετησαν,
συγγνωμης ετυχον, απηλθον, ηττημενοι καλως, αμεινους εγενον το, και
σωφρονισθεντες, και συγγνωσθεντες. Ἐπει 35.1017 και το συγγνωμον πολλακις μεγα
προς σωτηριαν, αι δοι κατειργον τον αδικησαντα, και μεταγον εις φιλ τρον εκ φοβου
την ασφαλεστεραν ευνοιαν. Ἐπαιδευ θησαν δε, οι μεν υπο βοων αναῤριφεντες τηι
ζευγληι τετρυχωμενων, και απαντησαντων αθροως, ουπω τουτο προτερον
πεπονθοτων· οι δε ιπποις σφενδονη θεντες, και συμπατηθεντες, των ευπειθεστατων
τε και ημερωτατων· οι δε πυρετοις ασχετοις καταλη φθεντες, και φαντασιαις ων
τετολμηκασιν· οι δε αλ λοι αλλο τι παιδαγωγηθεντες, και μαθοντες την υπακοην εξ
ων επαθον.
ΚΖʹ. Ἆρ' ουν το μεν επιεικες τοσουτον αυτωι και ουτω γνωριμον· εντελειας δε
και της περι το πρακτεον αρετης παρηκεν ετερωι το πλεον εχειν; Ου μεν ουν· αλλ' ην
ο αυτος ημερος μεν, ει και τις αλλος, ενεργος δε κατα το ημερον. ∆υο γαρ τουτων ως
τα πολλα μαχομενων αλληλοις και αντικαθιστα μενων, απλοτητος και τραχυτητος,
και της μεν το ημερον εχουσης μετα του απρακτου, της δε το πρα κτικον διχα του
φιλανθρωπου, εκεινωι συνηλθε θαυμα σιως αμφοτερα· πραττειν μεν, ως αυστηρωι
μετα της ημεροτητος· υφιεσθαι δε, ως απρακτωι μετα της εν τελειας, εν προστασιαις,
εν παῤρησιαις, εν ειδει παν τι κυβερνησεως. Το γαρ του οφεως φρονιμον περι το
κακον τωι της περιστερας ακεραιωι περι το καλον αναμιξας, ουτε το φρονιμον ειασε
κακουργον γενε σθαι, ουτε το απλουν ανοητον· αλλ' εν αρετης ειδος, ως μαλιστα
ενην, εξ αμφοτερων απηκριβωσατο. Τον δη τοιουτον μεν γεγονοτα, ουτω δε της
ιερωσυνης προσταντα, τοιαυτης δε παρα πασι δοξης τετυχηκο τα, τι θαυμαστον και
σημειων αξιωθηναι, οις βεβαιοι Θεος την ευσεβειαν;
ΚΗʹ. Ἓν δε των περι εκεινον θαυματων· Ἔκαμνεν αῤρωστιαι, και πονηρως
ειχε του σωματος. Και τι θαυμαστον, ει κακοπαθουσι και αγιοι, ειτε εις καθαρ σιν και
της μικρας ιλυος, ειτε εις βασανον αρετης και πειραν φιλοσοφιας, ειτε εις παιδευσιν
των ασθε νεστερων εν εκεινοις μανθανοντων το καρτερειν, αλλα μη εκκακειν τοις
παθεσιν; Ἔκαμνεν ουν, και ο και ρος ην το αγιον Πασχα και περιβοητον, η βασι
λισσα των ημερων ημερα, και η λαμπρα νυξ λυουσα το σκοτος της αμαρτιας, καθ' ην
ημεις υπο πλουσιωι φωτι την σωτηριαν ημων αυτων εορταζομεν, και τωι φωτι δι'
ημας νεκρωθεντι συννεκρωθεντες, και αν ισταμενωι συνανισταμεθα. Ἐνταυθα μεν
δη του και ρου το παθος· το δε ην, ως εν βραχει διηγησασθαι· Πυρετος μεν σφοδρος
και διακαης παν το βαθος συν εφλεγεν, η δε δυναμις επελελοιπει, των σιτιων δε
35.1020 αποκεκλειστο, υπνος δε απεληλατο, αποριαι δε ειχε το, και παλμοις
συνεκοπτετο. Τα δε εισω του στομα τος απαντα, η τε υπερυα, και οσον υπεραιωρη
ται, τοσουτοις ελκεσιν εξηνθηκει, και ουτω πι κροις τε και συνεχεσιν, ωστε μηδε
υδατι ραιδιον ειναι τον πορον, μηδε ακινδυνον. Ἤρκουν δε ουτε ιατρων τεχναι, ουτε
οικειων ευχαι και λιαν προσλιπαρουντων, ουτε θεραπεια πασα προσαγομενη. Ὁ μεν
ουν εν τουτοις ην, πνεων μικρα και απεγνωσμενα, και μηδε των παροντων
επαισθανομενος, αλλ' ολος της εκδη μιας ων, και των παλαι ποθουμενων αυτωι και
ηυ τρεπισμενων. Ἡμας δε ειχε το ιερον, μυστας ομου και ικετας (επειδη των αλλων
απεγνωκει μεν απαντων), προς τον μεγαν ιατρον και την της νυκτος εκεινης
δυναμιν καταφευγοντας, και την τε λευταιαν επικουριαν· τι και φω; εορτασοντας, η
θρηνησοντας; πανηγυρισοντας, η τιμησοντας τον ουκετι ενταυθα τα επιταφια; Ὢ
των δακρυων εκει νων, α παρα παντος εχεθη του λαου τηνικαυτα! ω φωνων, και
βοων, και υμνων ταις ψαλμωιδιαις συγκιρναμενων! Ἐζητουν παρα του ιερου τον
ιερεα, παρα του μυστηριου τον μυσταγωγον, παρα του Θεου τον αξιον παραστατην·
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και ταυτα ην, εξαρχου σης της εμης Μαριας, και ανακρουομενης το τυμπανον, ου το
επινικιον, αλλα το ικεσιον, και τοτε πρωτον αναισχυντειν μαθουσης υπο του
παθους, και καταβοωσης του λαου τε ομοιως και του Θεου· του μεν, συναλγειν
πασχουσηι, και προσφιλοτιμεισθαι τοις δακρυσι· του δε, εισακουειν των δεομενων,
παν των αυτον των προ τουτου θαυματων (και γαρ ευρετικον το πασχειν)
υπομιμνησκουσα.
ΚΘʹ. Τι ουν ενταυθα ο της νυκτος εκεινης και του κειμενου Θεος; Φριττειν
επερχεται μοι τοις εξης προσιοντι του διηγηματος (φριττοιτε δε και υμεις, οι
ακουοντες, μη απιστοιητε δε· ου γαρ οσιον, ημων και περι εκεινου διηγουμενων).
Παρην ο του μυστηριου καιρος, και η σεβασμιος στασις, και ταξις, τοις τελουμενοις
εφησυχαζουσα· ο δε παρα του ζωοποιουντος τους νεκρους και της ιερας νυκτος
διανισταται. Μικρον υποκινειται πρωτον, ειτα στεῤ ροτερον· ειτα καλεσας των
παραμενοντων τινα θερα πευτην εξ ονοματος, μικρα πανυ και αμυδραι τηι φωνηι,
παρειναι τε και ορεγειν εσθητα, και χειρα υπ εχειν εκελευεν. Και ος παρην μετ'
εκπληξεως, και 35.1021 υπηρετει προθυμως· και ος ως βακτηριαι τηι χειραγωγιαι
χρησαμενος, μιμειται τον επι του ορους Μωυσεα και τας παρειμενας χειρας εις ευχην
σχηματισας, συντελει προθυμως η προτελει του λαου τα μυστηρια, ρημασι μεν
ολιγοις και οσοις εσθε νεν, διανοιαι δε, ως εμοι δοκει, και λιαν τελεωτατηι (ω του
θαυματος!), ανευ βηματος επι βηματος, ανευ θυσιαστηριου θυτης, ιερευς ποῤρω των
τελουμενων· και ταυτα παρην αυτωι παρα του αγιου Πνευματος, αυτωι μεν
γινωσκομενα, τοις παρουσι δε ουχ ορωμε να. Ειτα επειπων τα της ευχαριστιας
ρηματα ουτως, ως συνηθες, και τον λαον κατευλογησας, πα λιν της κλινης γινεται,
τροφης τε μικρον τι προσε μενος, και υπνου μεταλαβων, ανακαλειται το πνευμα· και
ταις κατα μικρον προσθηκαις της υγειας συναυξηθεισης, η καινη παρην ημε ρα της
εορτης (ην ουτως ονομαζομεν πρωτην Κυρια κην, μετα την αναστασιμον ταυτην
εχοντες)· και το ιερον καταλαβων συν παντι τωι της Ἐκκλησιας πλη ρωματι
εγκαινιζει την σωτηριαν, και θυει τα χαρι στηρια. Και μοι τι τουτο το εργον του περι
τον Ἐζεχιαν θαυματος ουκ ατιμοτερον· ον ασθενη σαντα και δεηθεντα, προσθηκηι
ζωης ο Θεος εδοξα σεν· και τουτο εγνωρισε τηι σκιαι των αναβαθμων επ αναχθεισηι,
κατα την αυτου του σωθεντος αιτησιν· ομου τε τηι χαριτι και τωι σημειωι τον βασιλεα
τιμων, και τηι προσθηκηι της ημερας την των ημερων προσ θηκην πιστουμενος.
Λʹ. Το δ' αυτο και περι την μητερα την εμην συν ηνεχθη θαυμα, ου μικρον
υστερον· αξιον δε μηδε τουτο παραδραμειν· ταυτην τε γαρ τα εικοτα τιμη σομεν,
ειπερ τινα ουσαν τιμης αξιαν, εκεινωι τε χα ριουμεθα την κοινωνιαν του διηγηματος.
Ἅπτε ται κακεινης αῤρωστια της παντα καρτερικης, και γενναιας, και ανοσου τον
απαντα χρονον. Πολ λων δε οντων των λυπουντων ινα μη μακρον αποτει νω λογον,
η ατροφια το βαρυτατον ην επι συχνας ημερας τουτο κινδυνευουσηι, και μηδεν
ευρισκουσηι του κακου φαρμακον. Πως ουν τρεφει ταυτην Θεος; Ου μαννα βρεξας,
ως το παλαι τωι Ἰσραηλ· η πε 35.1024 τραν ρηξας, ινα πηγασηι λαωι διψωντι· η
κοραξιν εστιασας, ως τον Ἡλιαν εκεινον· η προφητηι μεταρσιωι κορεσας, ως τον
∆ανιηλ προτερον εν λακκωι λιμωττοντα. Τινα δε τροπον; Ἔδοξεν εμε τον αυτηι φιλτα
τον (προετιματο γαρ ημων αλλος ουδ' εν ονει ρωι), αθροως επισταντα νυκτος, μετα
κανου, και αρ των των λαμπροτατων, επευξαμενον τε αυτοις, και σφραγισαντα,
ωσπερ φιλον ημιν, θρεψαι τε και ρω σαι, και συναγαγειν την δυναμιν. Και η της
νυκτος οψις, εργον ην αληθειας· εξ εκεινου γαρ εαυτης γι νεται και της χρηστοτερας
ελπιδος· τωι τουτο δη λον εναργει και φανερωι γνωρισματι. Ἐπει δη γαρ της ημερας
επιλαβουσης, εισελθων τοτε προς αυτην ορθριος, πρωτον μεν φαιδροτεραν η
προσθεν εθεασαμην· επειτα, πως η νυξ, και οτου δεοιτο, τα συνηθη δη ταυτα
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

επυνθανομην· Συ με εθρεψας, φησιν, ω τεκνον, μαλα ετοιμως και φιλανθρωπως,
επειτα ερωταις το, πως εχοιμι; λιαν καλως τε και γαληνως. Και αμα κατενευον αι
θεραπευτριαι προς τουτο μη αντιτεινειν, αλλ' ετοιμως δεχεσθαι την αποκρισιν· μη
αθυμιαι καταβληθειη, γυμνωθεισης της αληθειας. Ἓν ετι προσθησω των κοινων
αμφοτεροις.
ΛΑʹ. Πλεοντι μοι το Παρθενικον πελαγος απο της Ἀλεξανδρεων, επι την
Ἑλλαδα· επλεον δε παντελως εξω της ωρας, ουτω του ποθου πειθοντος, επι νηος
Αιγιναιας· τουτο γαρ με και μαλιστα προυτρεψεν ως οικειοις προσδραμοντα τοις
αξουσι· πλεοντι δ' ουν, ως ολιγον ανηχθημεν, δεινος συμπιπτει χειμων, και οιον μη
πολλων προτερον μνημονευειν ει χον, ως εφασκον, οι συμπλεοντες. Παντων δε τον
κοινον θανατον δεδοικοτων, ο της ψυχης ην εμοι φοβερωτερος. Ἐκινδυνευον γαρ
αθλιος απελθειν και ατελεστος, ποθων το πνευματικον υδωρ εν τοις φονικοις υδασι.
Και δια τουτο εβοων, ικετευον, εποθουν μικραν προθεσμιαν· και συνεβοων οι
συμπλεοντες, και τουτο εν τοις κοινοις κινδυνοις, ως ουδε των επι τηδειων τινες,
ξενοι φιλανθρωποι, το συναλγειν μαθοντες εκ των κινδυνων. Τουτο επασχον μεν
εγω, συνεπασχον δε οι γεννητορες, δια νυκτερινης φαντα σιας του κινδυνου
μετεχοντες, και απο γης εβοηθουν, των κυματων δι' ευχης κατεπαιδοντες, ως
υστερον συμβαλοντες εγνωμεν τον καιρον, ηνικα επανηλθο μεν. Τουτο και ημιν
εδηλωσεν υπνος σωτηριος, επει δηποτε τουτον εγνωμεν, μικρον υπανεντος του
κλυδωνος. Ἐριννυος εκρατουν εγω, φοβερον βλε 35.1025 πουσης, και απειλουσης
τον κινδυνον· ταυτην γαρ ημιν σαφως η νυξ υπεγραψεν. Ἄλλος εδοκει των
εμπλεοντων (ην δε παις των ευνουστατων εμοι και φιλτατων, και
υπεραγωνιωντων, ουτως εχοντος), την μητερα την εμην επιβασαν της θαλασσης,
και της νηος λαβομενην εξελκειν ταυτην επι την γην, ου συν πολλωι τωι πονωι. Και η
οψις επιστευετο· ημερουτο γαρ η θαλασσα, και Ῥοδος ειχεν ημας αυτικα ου πολυ το
εν μεσωι κακοπαθησαντας. Ἐκεινου του κιν δυνου και ημεις δωρον γεγοναμεν·
καθυποσχομενοι, ει σωθειημεν, ημας αυτους τωι Θεωι, και δεδωκοτες ως
απεσωθημεν.
ΛΒʹ. Τα μεν δη κοινα τοιαυτα. Παλαι δε οιμαι θαυ μαζειν τινας των τα
εκεινου σαφως εγνωκοτων, οτι περι μεν τουτων ουτω καταγεγοναμεν, ως μονα
προς ευφημιαν εχοντες· της δε των καιρων δυσχερειας την μνημην ανεθεμεθα, προς
ους παραταξαμενος εκεινος φαινεται, ωσπερ η αγνοησαντες ταυτα, η μη μεγαλα
νομιζοντες. Φερε ουν και ταυτα προσθωμεν τοις ειρημενοις· Ἤνεγκεν ο καθ' ημας
καιρος πρωτον κακον, οιμαι δε και τελευταιον, τον αποστα την και του Θεου και των
λογισμων βασιλεα· ος μι κρον μεν εργον ηγησαμενος ειναι Περσας χειρωσα σθαι,
μεγα δε το Χριστιανους παραστησασθαι, και αμα των αγοντων αυτον δαιμονων
τουτο πειθοντων, ουδεν ειδος ασεβειας ενελειπε, πειθων, απειλων, σοφιζομενος,
ελκων προς εαυτον, ου μονον οις ετεχναζετο, αλλα και οις εβιαζετο. Ου μην λαθειν
οιος τε ην κλεπτων τον διωγμον σοφιστικαις επινοιαις, ουδε μην και φανερως τηι
δυναστειαι χρωμενος· ιν' ενι γε τωι τροπωι παντως αλωμεν, η κακουργηθεντες, η βια
σθεντες. Τουτον τις μαλλον η περιφρονησας, η κατα λυσας ευρισκεται; Της μεν ουν
περιφρονησεως προς πολλοις αλλοις εκεινο σημειον, οι τε τοξοται, και ο τουτων
στρατηγος, ους επηγεν εκεινος τοις ιε ροις οικοις ημων, ως η παραληψομενος, η
καταστρε ψομενος. Ἐπειδη γαρ πολλοις προσβαλων αλλοις, κανταυθα ηκεν μετα του
ισου φρονηματος, και το ιε ρον εζητει μετα των προσταγματων, τοσουτον απο
σχεσθαι του τι καταπραξασθαι ων εβουλετο, ωσ τε, ει μη θαττον υπεκλιθη τωι εμωι
πατρι, η παρ' εαυτου συνεις, η τινος συμβουλευσαντος ακουσας, καν τους ποδας
ξανθεις απηλλαγη, ζεσαντος επ' αυτον θυμωι και ζηλωι περι του ναου του ιε ρεως.
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Την καταλυσιν δε πως αν τις μαλλον φανειη πραγματευσαμενος, η δημοσιαι μεν
ευχαις και δεη 35.1028 σεσι πανδημοις βαλλων τον αλιτηριον, και ουδε τον καιρον
ευλαβουμενος· ιδιαι δε την νυκτερινην παρατα ξιν κατ' αυτου προβαλλομενος,
χαμευνιαι μεν τας γεραιας εκεινας και δροσερας κατατρυχων σαρ κας, δακρυσι δε
πηγαζων το εδαφος, μικρου και εις ενιαυτον ολον· και τουτο τωι των κρυπτων
γνωστηι μονωι φιλοσοφων, ημας δε λανθανειν επιχει ρων δια το ανεπιδεικτον,
ωσπερ εφην, της ευλαβειας; Και λαθων αν ην πανταπασιν, ει μη ποτε αθροως
επεισελθων εγω, και χαμευνιας συμβολα θεα σαμενος, και των περι αυτον
πυθομενος, τινα ταυτ' ην, εγνων της νυκτος το μυστηριον.
ΛΓʹ. Ἕτερον δε του αυτου καιρου και της αυτης ανδριας διηγημα· εστασιαζεν
η Καισαρεων πολις περι προβολην αρχιερεως, του μεν υπεξελθοντος, του δε
επιζητουμενου, και η στασις θερμη, και μη ραιδιαν την λυσιν εχουσα. Φυσει τε γαρ
περι τουτο μαλιστα στασιωδης η πολις, δια θερμοτητα πι στεως, και το της καθεδρας
επιδοξον, πλειω την φι λονεικιαν ειργαζετο. Ταυτα ην, και παρησαν των επισκοπων
τινες τον αρχιερεα δωσοντες· ως δε εις πλειους του δημου διαιρεθεντος, και αλλων
αλλον προβαλλομενων, οπερ εν τοις τοιουτοις φιλει συμβαι νειν, ως εκαστος ετυχεν
η φιλιας προς τινας εχων, η προς Θεον ευλαβειας, τελος συμφρονησας ο δημος απας,
των πρωτων παρ' αυτοις ενα, βιωι μεν εξ ειλεγμενον, ουπω δε τωι θειωι βαπτισματι
κατεσφρα γισμενον, τουτον ακοντα συναρπασαντες, και αμα στρατιωτικης χειρος
συλλαβομενης αυτοις τηνικαυτα επιδημουσης επι το βημα εθεσαν, και τοις επισκο
ποις προσηγαγον, τελεσθηναι τε ηξιουν και κηρυχθη ναι, πειθοι βιαν αναμιξαντες·
ου λιαν μεν ευτακτως, λιαν δε πιστως και διαπυρως. Κανταυθα ουκ εστιν ειπειν,
οντινα ευδοκιμωτερον εκεινου και θεοσεβεστε ρον διεδειξεν ο καιρος. Τι γαρ
γινεται, και ποι προ ηλθεν η στασις; Ἐβιασθησαν, ηγνισαν, ανεκηρυξαν, επι τον
θρονον εθεσαν, χειρι μαλλον η γνωμηι και διαθεσει πνευματος· εδηλωθη δε τοις μετα
ταυτα. Ὡς γαρ απηλλαγησαν ασμενοι, και γνωμης εγενοντο κυριοι, βουλην
βουλευονται συν αλληλοις, ουκ οιδα μεν ει πνευματικην, βουλευονται δ' ομως,
μηδεν κυριον ηγεισθαι των πεπραγμενων, μηδε την κατα στασιν εγκριτον· την τε
βιαν επικαλουντες αυτωι, μηδεν ηττον βιασθεντι, και ρηματων λαμβανομενοι τινων,
ως ειρημενων τηνικαυτα προπετεστερον η σο φωτερον. Ου μην ο μεγας αρχιερευς,
και δικαιος των πραγματων εξεταστης, η συναπηχθη τοις ταυτα βουλευομενοις, η
την γνωμην επηινεσεν· αλλ' εμεινεν 35.1029 ακλινης και αηττητος, ουδεν γε ηττον η
μηδε βιασθεις ολως. Χρηναι γαρ, κοινης ουσης της βιας, η κατηγορουντας
αντικατηγορεισθαι, η αφιεντας αφιε σθαι, η το γε δικαιοτερον, μητ' αφιεντας αφιε
σθαι. Ει μεν γαρ αυτους ειναι συγγνωμης αξιους, κακεινον παντως· ει δε μηδαμως
εκεινον, σχοληι γαρ αν αυτους. Πολλωι γαρ βελτιον ειναι, τοτε κινδυνευειν και
αντιτεινειν μεχρι παντος, η υστερον επιβου λευειν, καν τουτωι τωι καιρωι μαλιστα,
ηνικα και τας ουσας εχθρας καταλυειν αμεινον ην, η τας ουκ ουσας περινοειν· ειχε
γαρ ουτως.
Λ∆ʹ. Παρην μεν ο βασιλευς βρεμων Χριστιανοις, δι' οργης δε η χειροτονια,
ηπειλειτο δε ο προβληθεις· επι ξυρου δε η πολις, η μηκετ' ειναι μετα την ημεραν
εκεινην, η περισωθηναι, και τινος φιλανθρω πιας τυχειν. Προσεγεγονει γαρ οις
παρωξυντο περι της Τυχης, εν καιρωι της ευτυχιας περιλυθεισης, και η περι τον
ανδρα καινοτομια, ως των δημοσιων σε συλημενων. Ἐζητει δε ο του εθνους αρχων ο
τι χαρι σαιτο τωι καιρωι, κακεινον τι διαθειη κακον, ουδε αλ λως προς αυτον εχων
επιτηδειως, αλλ' ως εξ αντιπο λιτειας διαφορος ων. Ἐκαλει δε δι' επιστολων τους
χειροτονησαντας ως κατηγορησοντας, ουκ ετι απρα γμονως, αλλ' ηδη τι και απειλης
προστιθεις, ως τουτο απαιτουντος του βασιλεως. Τοτε τοινυν και προς αυτον
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ελθουσης επιστολης, ουδεν δεισας, ουδε μικρον επισχων (σκοπωμεν την παῤρησιαν,
οση και μεθ' οσου του πνευματος, εκ των αντεπεσταλμενων), Ἡμεις, φησιν, ω
κρατιστε ηγεμων, παν των των πραττομενων εχομεν εξεταστην ενα και βα σιλεα,
τον νυν πολεμουμενον· εκεινος και την νυν εξετασει χειροτονιαν, ην ενθεσμον και
φιλην αυ τωι πεποιημεθα. Ὑμιν δε αλλο μεν τι βιαζεσθαι βου λομενοις, και πανυ
ραιστον· τουτο δε ουδεις ημας αφ αιρησεται, το συνηγορειν, ως ορθως και δικαιως πε
πραγμενοις, τοις πεπραγμενοις· ει μη και τουτον θειητε τον νομον, οις ου θεμιτον
παρακυπτειν εις τα ημετερα. Τουτο το γραμμα και αυτος εθαυ μασεν ο δεξαμενος, ει
και προς ολιγον εχαλεπηινεν, ως οι πολλοι των τα εκεινου καλως γιγνωσκον των
απηγγελλον· τουτο και βασιλεως την ορμην εστησε, και του κινδυνου την πολιν
απηλλαξεν, ου φαυλως δ' αν προσθειην, οτι και της αισχυνης ημας. Τουτου του
μικροπολιτου το εργον, και της καθεδρας 35.1032 τα δευτερα εχοντος. Ἆρ' ου πολλωι
βελτιον ουτω πρωτευειν, η απο των υψηλοτερων θρονων φθεγγε σθαι, και κρατειν
εν τοις πραγμασι μαλλον η τοις ονομασιν;
ΛΕʹ. Ὃ δε τελευταιον μεν των εκεινου τηι ταξει, πρωτον δε τηι δυναμει και
μεγιστον, τις ουτως εξω της καθ' ημας οικουμενης, ωστε αγνοειν; Ἐστασιαζε παλιν η
αυτη πολις επι τοις αυτοις, ταχιστα προσ ληφθεντος του καλως βιασθεντος, και προς
Θεον εκδημησαντος, υπερ ου γενναιως και ανδρικως εν τοις διωγμοις ηγωνισατο.
Και η στασις ην, οσωι θερμοτερα, τοσουτωι και αλογωτερα. Ου γαρ ηγνοειτο το
υπεραιρον, ωσπερ ουδ' εν αστρασιν ηλιος· αλλα και λιαν επιδηλον ην, τοις τε αλλοις
απασι, και του λαου μαλιστα τωι εγκριτωι τε και καθαρωτα τωι, οσον τε περι το βημα,
και οσον εν τοις καθ' ημας Ναζιραιοις· εφ' οις εδει τας τοιαυτας προ βολας κεισθαι
μονοις, η οτι μαλιστα, και ουδεν αν ην ταις Ἐκκλησιαις κακον· αλλα μη τοις
ευπορωτατοις τε και δυνατωτατοις, η φοραι δημου και αλογιαι, και τουτων αυτων
μαλιστα τοις ευωνοτατοις. Νυν δε κινδυνευω τας δημοσιας αρχας ευτακτωτερας υπο
λαμβανειν των ημετερων, αις η θεια χαρις επιφημι ζεται· και βελτιω των τοιουτων
διοικητην φοβον, η λογον. Ἐπει τις αν επ' αλλον ηλθε των ευ φρονουν των, σε
παραλιπων, ω θεια και ιερα κεφαλη, τον επι των χειρων Κυριου εζωγραφημενον,
τον αζυγα, τον ακτημονα, τον ασαρκον μικρου και αναιμονα, τον εν λογοις μετα τον
Λογον, τον εν φιλοσοφοις σοφον, τον εν κοσμικοις υπερκοσμιον, τον εμον εταιρον
και συνεργον, τον συμμεριστην της ψυχης, ιν' ειπω τι τολμηροτερον, και βιου
κοινωνον και παιδευσεως; Ἐβουλομην ελευθεριαν εχειν τον λογον, εν αλλοις σε
γραφων, αλλα μη παροντος σου τα τοιαυτα εξεταζε σθαι, και υφιεσθαι τα πλειω δια
κολακειας υπονοιαν. Ἀλλ' ο μοι λεγειν ο λογος ωρμησε, το Πνευμα μεν ᾔδει τον
εαυτου (πως γαρ ου;)· αντεστατει δε ο φθο νος· το δε ων, αισχυνομαι λεγειν· ειθε δε
μηδ' αλλων λεγοντων ακουειν ην, και κωμωιδουντων επι μελως τα ημετερα. Τουτο
μεν ουν, καθαπερ οι ποτα μοι των πετρων τας εν μεσωι τωι ρευματι, παραδρα μωμεν,
σιωπηι τιμωντες τα ληθης αξια· αυτοι δε προς τα εξης του λογου προΐωμεν. 35.1033
Λςʹ. Ἤδει τα του Πνευματος ακριβως ο του Πνευματος· και δια τουτο μηδεν
ταπεινον φρονειν ᾤετο δειν, μηδε κατα συστασεις και προληψεις μαχεσθαι, χαριτι
πλεον η Θεωι νεμοντας· αλλα προς εν βλεπειν μονον, το των Ἐκκλησιων οφελος, και
την κοινην σωτηριαν. ∆ια τουτο εγραφεν, ενουθετει, συν ηρμοζε τον λαον, τους
ιερεας, τους τε αλλους και οσοι του βηματος, διεμαρτυρετο, εψηφιζετο, εχειροτονει
και μηπω παρων· εδιδου τηι πολιαι το εναυθεντειν, ως οικειοις, τοις αλλοτριοις. Και
τελος, επειδη κανονικην εδει γενεσθαι την χειροτονιαν αυτωι, λειποντος ενος τωι
αριθμωι των ανακηρυ ξοντων, του σκιμποδος εαυτον αποσπασας, γηραι και νοσωι
συντετριμμενος, επι την πολιν νεανικως ιεται· μαλλον δε φερεται νεκρωι τωι σωματι,
και μικρα πνεοντι· καλον ενταφιον αυτωι, καν ει τι δεοι παθειν, την σπουδην
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινην εσεσθαι πεπεισμενος. Γινεται δε τι κανταυθα σημειον ουκ απιστουμενον·
Ῥωννυται τωι πονωι, νεαζει τηι προθυμιαι, οικονομει, παρατασ σεται, τιθησιν επι του
θρονου, προπεμπεται, ουκ ετι σορωι τωι φορειωι, κιβωτωι δε θειαι χρησαμενος. Ἣν δε
αρτι μακροθυμιαν επαινων επαυσαμην, ταυτην εν ταυθα και πλεον δεικνυσιν. Ου
γαρ φεροντων των συλλειτουργων την αισχυνην της ηττης, και την εν τοις
πραγμασι του γεροντος δυναστειαν, και δια του το δυσχεραινοντων αυτωι και
λοιδορουμενων, ισχυσεν οις εκαρτερει και τουτων υπερανω γενεσθαι, μεγι στον
ευρων εις συμμαχιαν την επιεικειαν, και το μη αντιλοιδορειν λοιδορουμενον. Τι γαρ
ειναι δεινον, ει τοις πραγμασι νικησας, φεροι τηι γλωσσηι νικωμε νος, Τοιγαρουν
ουτω κακεινους ειλε τηι μακροθυμιαι, προσλαβων και τον χρονον της γνωμης
συμμαχον, ωστε απελογουντο, προσεπιπτον, μεταβαλλοντες εις θαυμα την
αγανακτησιν. Ἠσχυνοντο τοις προτεροις, εχρωντο πατριαρχηι, και νομοθετηι, και
δικαστηι, το μισειν αποῤριψαντες.
ΛΖʹ. Του δε αυτου ζηλου και η κατα των αιρετι 35.1036 κων ενστασις, ηνικα
επεστρατευσαν ημιν μετα της βασιλικης ασεβειας, ως καταστρεφομενοι και ημας, και
τοις αλλοις προσθησοντες, ηδη σχεδον πασι δεδουλωμενοις. Ουδε γαρ ενταυθα
μικρον τι μερος ημιν συνεισηνεγκε, και παρ' εαυτου και παρ' ημων ισως· ους επηγεν
εκεινοις, ως πικροτατοις θηριοις, ουκ αγεννεις σκυλακας, γυμναζων προς την ευσε
βειαν. Ἓν αμφοτεροις μεμφομαι (και μοι μηδεν δυσχερανητε της παῤρησιας· εκρηξω
γαρ το λυ πουν, ει και φορτικωτερον), οτι με τοις του βιου κακοις δυσχεραινοντα,
και της ερημιας ερωντα, ως ουκ οιδ' ει τις αλλος των καθ' ημας, και την κοινην
ταυτην ζαλην και κονιν, ως εχω ταχους, εκκλινειν φιλονεικουντα, και εις το
ασφαλες αποσωζεσθαι, ουκ οιδ' οπως τηι φορτικηι και επιβουλωι των ψυχων αγο ραι
ταυτηι φεροντες παραδεδωκατε, δι' ευπρε πους ονοματος της ιερωσυνης. Ἐξ ων ηδη
μοι τα μεν συνεβη κακα, τα δε ελπιζεται. Το γαρ ηδη πα θειν, και προς το μελλον πως
δυσελπι, καν ο λογισμος αλλο τι πειθηι, το κρειττον υποτιθεμενος.
ΛΗʹ. Ουκ αν ουδε τουτο των εκεινου καλων παρελθοιμι. Παντα μεν ην
καρτερικος, και κρειττων του περιβληματος· τηι τελευταιαι δε νοσωι κακο παθων, η
τωι γηραι συνεπεθετο, και ταυτηι χρονιαι και σφαλεραι, το μεν αῤρωστησαι κοινον προς
τους αλλους εσχεν ανθρωπους· τουτο δε, ουκ ετι κοινον, αλλα σφοδρα εκεινου, και
τοις αλλοις ακολουθον θαυ μασιν. Ου γαρ εστιν οτε μη τωι παθει στενοχωρουμε νος,
και πολλακις γε της ημερας, εστι δε οτε και ωρας, υπο μονης εῤρωννυτο της
λειτουργιας· και υπεχωρει το παθος, ωσπερ εξ εντολης φυγαδευομε νον. Ζησας δε
σχεδον τι περι τα εκατον ετη, περα των ∆αυιδικων ορων, περι του καθ' ημας χρονου,
και τουτων αυτων εν τηι ιερωσυνηι πεντε και τεσσαρα κοντα, μετρον της ανθρωπινης
ζωης, επειτα εν γη ραι καλωι καταλυει τον βιον. Και τουτο, πως; Ἐν τοις της ευχης
ρημασι τε και σχημασιν, ουδεν μεν κακιας ιχνος, πλειστα δε αρετης καταλιπων
υπομνηματα. Τοιγαρουν και το σεβας αυτωι πλειον η κατα αν θρωπον, εν ταις
απαντων γλωσσαις και δια νοιαις· και ουκ εστι ραιδιως ευρειν, οστις εκει νου
μεμνημενος, ουχι και την φαντασιαν ασπαζε ται, τουτο δη το της Γραφης, χειρα θεις
επι στομα 35.1037 τι. Τοιουτος μεν ο βιος αυτωι, τοιαυτη δε η του βιου συμπληρωσις
και τελειωσις.
ΛΘʹ. Ἐπει δε και μνημοσυνον της εκεινου μεγα λοψυχιας εδει τωι βιωι
καταλειφθηναι, τι μαλλον εδει, η τον νεων τουτον, ον Θεωι τε ηγειρε και ημιν, ολιγα
μεν τωι λαωι προσχρησαμενος, τα πλειω δε οικοθεν εισενεγκων; Ἔργον ου σιωπης
αξιον, μεγε θει μεν υπερ τους πολλους, καλλει δε σχεδον υπερ απαντας· οκτω μεν
ισοπλευροις ευθειαις εις εαυτον απαντωντα, κιονων δε και στοων καλλεσι
διωροφων εις υψος αιρομενον, και τοις υπερ αυτων πλα σμασιν ου λειπομενοις της
 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φυσεως· ουρανωι δε ανωθεν καταστραπτοντα, πηγαις δε φωτος πλου σιαις τας οψεις
περιαυγαζοντα, ωσπερ αληθως φω τος οικητηριον· δρομοις τε αμφιθετοις υλης της
λαμπροτατης ισογωνιοις κυκλουμενον, και πολυν τον εν μεσωι τοπον
περιλαμβανουσι· πυλων δε και προ πυλαιων προλαμποντα χαρισι, και ποῤρωθεν
τους προσιοντας δεξιουμενον. Και ουπω λεγω τον εξωθεν κοσμον, λιθου
τετραπεδου, και εις τριχα συνηρ μοσμενου καλλος και μεγεθος, οσος τε και
μαρμαρεος εν εδραις και κεφαλισιν, αι τας γωνιας διει ληφασι, και οσος επιχωριος
μηδεν του ξενου λειπο μενος· ζωνας τε πολυειδεις και ποικιλας προβεβλη μενας τε
και ενυφασμενας, απο κρηπιδος εις κορυ φην, η ζημιοι τον θεατην, την οψιν
οριζουσα. Πως αν ο λογος εργον τοσουτου χρονου, και πονου, και τοσαυτης χειρος
ουτως εν βραχει παραστησειεν; Ἢ τοσουτον ειπειν αρκεσει, οτι πολλων τας αλλας
πολεις κοσμουντων εργων, ιδιων τε και δημοσιων, τουτο και μονον ισχυσε
διαβοητους ημας καταστησαι τοις πλειοσιν. Ἀλλ' ο μεν ναος ουτως εχων. Ἐπει δε
και ιερεως εδει, και τουτον οικοθεν επιδιδωσιν· ει μεν κατα τον ναον, ουκ εχω
λεγειν, πλην επιδιδωσιν. Ἐπει δε και θυματων εδει, και ταυτα προστιθησι, τα παθη
του παιδος, και την εν τοις δεινοις καρτε ριαν· ιν' εχηι παρ' αυτου Θεος ολοκαρπωμα
λογικον, ιερειον πνευματικον αντι νομικου θυματος καλως δαπανωμενον.
Μʹ. Τι φῂς, ω πατερ; ικανα ταυτα, και απεχεις των πονων τας αμοιβας, ους
επι τοις εμοις λογοις 35.1040 εμοχθησας, τον ειτε προπεμπτηριον, ειτ' επιταφιον
τουτον επαινον; και διδως ειρηνην τωι λογωι, τον πα λαιον τροπον, κανταυθα τουτον
οριζεις, φευγων τον κορον, ως αν ειη συμμετρος; η τινα προσθηκην επι ζητεις;
Ὁριζεις, οιδ' οτι· και γαρ αυταρκης. Ἐκεινο δε προσθειναι συγχωρησον· Γνωρισον
ημιν που ποτε ει δοξης, και το περι σε φως, και την σην μετ' ολιγον ομοζυγα, και των
τεκνων, α προκατεθα ψας· καμε ταις αυταις δεξαι σκηναις, η μηδεν ετι, η μικρα τωι
βιωι τουτωι κακοπαθησοντα· και προ των σκηνων, τωι γλυκει λιθωι τουτωι, ον αμφοτε
ροις εστησας, τιμων κανταυθα τον σον ιερον και ομωνυμον· και του λογου
συγγνωμην εχε, του τε παρεθεντος, και του προσληφθεντος σην χαριν. Και διεξαγοις
ακινδυνως, μαλιστα μεν απασαν ποιμνην και παντας αρχιερεας, ων εκληθης πατηρ,
εξαιρετως δε τον υπο σου βιασθεντα, και τυραννη θεντα πατρικως τε και
πνευματικως, ως αν μη παντα σε μεμφοιμην της τυραννιδος.
ΜΑʹ. Σοι δε τι δοκουμεν, ω κριτα των εμων λογων και κινηματων; Ει μεν
αυταρκως διειλεκται ταυτα, και της σης επιθυμιας αξιως, τουτο επιψη φισον, και
δεχομεθα· παντως δε Θεου ψηφος η ση. Ει δε παρα πολυ της εκεινου δοξης, και της
σης ελπιδος, εγγυς ο συμμαχος. Ἐπαφες την σην φωνην τοις εκεινου καλοις
προσδοκωμενην, ως υετον ωρι μον· παντως δε υποχρεων εχει σε των μεγιστων, και
ως ποιμενα ποιμην, και ως πατηρ υιον τον εν χαριτι. Τι θαυμαστον, ει δια σου
βροντησας τηι οικουμενηι, και αυτος τι της σης φωνης απολαυσειεν; Τι δει λοιπον; Τηι
πνευματικηι Σαῤραι, τηι του μεγα λου πατρος ημων Ἀβρααμ, και ομοζυγωι, και ισοχρο
νωι, συμφιλοσοφησαι τα επικηδια.
ΜΒʹ. Ουχ η αυτη φυσις, ω μητερ, Θεου και αν θρωπων· μαλλον δε ολως των
θειων και των επιγειων. Παρ' εκεινοις μεν το ατρεπτον και αθανα τον, αυτου τε του
ειναι, και των οσα του ειναι· των γαρ παγιων τα παγια. Τα δε ημετερα πως εχει;
35.1041 Ῥει τε και φθειρεται, και αλλοτε αλλην λαμβα νει μεταβολην. Ζωη γουν και
θανατος, ταυθ' απερ λεγεται, πλειστον αλληλων διαφερειν δοκουντα, εις αλληλα
περιχωρει πως και αντικαθισταται. Ἡ μεν γαρ εκ φθορας αρχομενη της μητρος
ημων, και δια φθορας οδευουσα της αει του παροντος εκστασεως, εις φθοραν
καταστρεφει την του βιου τουτου καταλυ σιν· ο δε των ενταυθα κακων απαλλαγην
εχων, και προς την ανω πολλακις μεταγων ζωην, ουκ οιδα ει κυριως
 
 
 

16
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

προσαγορευοιτο θανατος, εν ονοματι μαλλον η πραγματι το φοβερον εχων· και
κινδυνευομεν πα σχειν πως αλογον παθος, α μεν εστιν ου φοβερα δε δοικοτες, α δε
φοβεισθαι αξιον ως αιρετωτερα περι εποντες. Μια ζωη, προς την ζωην βλεπειν· εις
θανα τος, η αμαρτια· ψυχης γαρ ολεθρος. Ταλλα δε, οις μεγα φρονουσι τινες,
ονειρατων οψις εστι κατα των οντων παιζουσα, και ψυχης απατηλα φασματα. Ἂν
ουτως εχωμεν, ω μητερ, ουτε τηι ζωηι μεγα φρονησομεν, ουτε τωι θανατωι λιαν
ανιασομεθα. Τι τοινυν δεινον πεπονθαμεν, ει προς την αληθινην ζωην ενθενδε
μεταβεβηκαμεν; ει στροφων, και ιλιγγων, και κορων, και της αισχρας φορολογιας
απηλλαγμενοι, μετα των εστωτων και ου ρεοντων εσομεθα φωτα μικρα, φως το
μεγα περιχορευοντες; ΜΓʹ. Ἀλλα λυπει σε το της διαζευξεως; αλλ' ευφραινετω το της
ελπιδος. Ἀλλα δεινον η χηρεια; εκεινωι δε ου δεινον. Και που το της αγαπης αγαθον,
εαυτωι τα ραιω διδοντα, τωι πλησιον απονεμειν τα προσαντεστερα; Τι δε και δεινον
ολως τηι λυθησομενηι μετα μικρον; Ἐγγυς η προθεσμια, το λυπηρον ουκ επιμονον.
Μη φορτιζωμεν αγεννεσι λογισμοις τα κουφοτατα. Μεγαλων εστερημεθα και γαρ
τετυχηκαμεν· το μεν στερεισθαι, παντων, το δε τυχειν, ου πολλων. Μη τουτο
καμπτετω, αλλ' εκεινο παραμυθεισθω. Το γαρ κρειττον, νικαιν ευλογωτερον.
Ἤνεγκας παιδων αποβολην, των ωραιων ετι, και τωι ζηιν επιτηδειων, ανδρικωτατα
και φιλοσοφωτατα· ενεγκε και γηραιου καταθεσιν σωματος ηδη τωι βιωι καμνοντος,
ει και τας αισθησεις απαθεστατας ο της ψυχης τονος αυτωι συνετηρησεν. Ἀλλα δεηι
του κηδεμονος; που δε ο σος ουτος Ἰσαακ, ον αντι παντων σοι καταλελοιπεν; Αιτει
παρ' αυτου τα μικρα, την χειραγωγιαν, και την δουλειαν· αντιδιδου τα μειζονα, την
μητρικην ευλογιαν, και τας ευχας, και την εκειθεν ελευθεριαν. Ἀγανακτεις
νουθετουμενη; τουτο επαινω· και γαρ πολλους νενουθετηκας, οσους ο πολυς χρονος
υπο την σην ηγαγε συνεσιν. Ουδεν ο λογος προς σε την φιλο 35.1044 σοφωτατην·
εστω κοινον τοις πενθουσι παραμυθιας φαρμακον, ως αν ειδειεν ανθρωπους
ανθρωποι προπεμποντες.

 
 
 

17
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


