In laudem sororis Gorgoniae
ΛΟΓΟΣ Ηʹ.
Εις την αδελφην εαυτου Γοργονιαν επιταφιος.
Αʹ. Ἀδελφην επαινων, τα οικεια θαυμασομαι· ου μην οτι οικεια, δια τουτο
ψευδως· αλλ' οτι αληθη, δια τουτο επαινετως· αληθη δε, ουχ οτι δικαια μονον, αλλ'
οτι και γινωσκομενα. Και το προς χαριν ου συγχωρειται, καν εθελησωμεν· αλλα
μεσος ισταται, οιον τις βραβευτης εντεχνος, του λογου και της αληθειας ο ακροατης,
ουτε το παρ' αξιαν επαινων, και το κατ' αξιαν απαιτων, ο γε δικαιος. Ὥστε ου τουτον
εγω φοβουμαι τον φοβον, μητι την αλη 35.792 θειαν υπερδραμωμεν· αλλα
τουναντιον, μητι της 35.792 αληθειας ελλειπωμεν, και παρα πολυ της αξιας
ελθοντες, ελαττωσωμεν την δοξαν τοις εγκωμιοις· επειδη χαλεπον και πραξιν
εξισωσαι και λογον τοις εκεινης καλοις· μητε ουν τι αλλοτριον επαινεισθω παν, ο μη
δικαιον· μητε ατιμαζεσθω το οικειον, ει τιμιον· ινα μη τωι μεν κερδος η αλλοτριο της
ηι, τωι δε εις ζημιαν περιστηι το της οικειοτητος. Ἀμφοτερως γαρ αν ο του δικαιου
βλαπτοιτο λογος, κακεινων επαινουμενων, και τουτων σιωπωμενων· ορωι δε και
κανονι τηι αληθειαι χρωμενοι, και προς ταυτην βλεποντες μονον, αλλο δε ουδεν
σκοπουντες, ων οι πολλοι τε και ευωνοι, ουτω και επαινεσο μεθα και σιωπησομεθα
τα επαινων η σιωπης αξια.
Βʹ. Παντων δ' ατοπωτατον, ει αποστερειν μεν τι τους ιδιους, η λοιδορεισθαι,
η κατηγορειν, η αλλο τι αδικειν η μικρον η μειζον, ουκ ευαγες ειναι θησομεν, αλλα
και παντων κακιστον την κατα των οικειοτατων παρανομιαν· λογου δε
αποστερουντες, ο παντων μαλιστα τοις αγαθοις εστιν οφειλομε νον, και ωι την
μνημην αν αυτοις αθανατον καταστησαιμεν, επειτα δικαιον τι ποιειν οιησομεθα, και
πλειω λογον εξομεν των πονηρων το προς χαριν αιτιωμε νων η των επιεικων
απαιτουντων το προς αξιαν. Και τους μεν εξωθεν επαινειν ου κωλυει το αγνωστον
και αμαρτυρον (καιτοι γε πολλωι δικαιοτερον ην), τους γινωσκομενους δε η φιλια
κωλυσει, και ο παρα των πολλων φθονος, και τουτων μαλιστα τους ενθενδε
απηλλαγμενους, και οις αωρον το χαριζεσθαι, καταλιπουσι μετα των αλλων και
τους επαι νουντας η ψεγοντας.
Γʹ. Ἐπει δε ικανως υπερ τουτων απολελογημεθα, και αναγκαιον ημιν αυτοις
απεδειξαμεν οντα τον λο γον, φερε, προσβωμεν ηδη τοις εγκωμιοις, το μεν περι την
λεξιν γλαφυρον και κομψον διαπτυσαντες (επειδη και ακαλλωπιστος η
επαινουμενη, και τουτο καλλος αυτηι το ακοσμον), την δε οφειλομε νην οσιαν ως
αλλο τι χρεος των αναγκαιοτατων απο πληρουντες, και αμα τους πολλους εις ζηλον
και μιμησιν της αυτης αρετης εκπαιδευοντες, επειδη τουτο ημιν εν παντι και λογωι
και εργωι σπουδαζεται καταρτιζειν ους επιστευθημεν. Ἄλλος μεν ουν πα τριδα της
απελθουσης επαινειτω και γενος, νομους εγκωμιων αιδουμενος· παντως δε ουκ
απορησει πολλων και καλων λογων, ει βουλοιτο ταυτην κο σμειν και τοις εξωθεν,
ωσπερ μορφην τιμιαν τε και 35.793 καλην χρυσωι, και λιθοις, και τοις εκ τεχνης και
χειρος ωραΐσμασιν· α την μεν αισχραν ελεγχει τηι παραθεσει, τηι καληι δε ου
προσθηκη καλλους εστιν ηττωμενα. Ἐγω δε τοσουτον τωι περι ταυτα προσ
χρησαμενος νομωι, οσον των κοινων γονεων επιμνη σθηναι (και γαρ ουδε οσιον
παραδραμειν αγαθου το σουτου γεννητορας τε και διδασκαλους), επ' αυτην ως
ταχιστα τρεψω τον λογον, και ου ζημιωσω των τα εκεινης επιζητουντων τον ποθον.
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

∆ʹ. Τις ουν ουκ οιδε τον νεον ημων Ἀβρααμ, και την εφ' ημων Σαῤραν;
Γρηγοριον λεγω και Νονναν, την τουδε συζυγον (καλον γαρ μηδε τα ονοματα
παρελθειν, ως αρετης παρακλησιν), τον πιστει δικαιωθεντα, και την τωι πιστωι
συνοικησασαν· τον πατερα πολλων εθνων παρ' ελπιδα, και την πνευματικως
ωδινουσαν· τον φυ γοντα πατρυων θεων δουλειαν, και την θυγατερα και μητερα
των ελευθερων· τον εξελθοντα συγγενειας και οικου δια την γην της επαγγελιας,
και την αι τιαν της εκδημιας (τουτο γαρ εκεινηι μονον, ινα τι τολμησω, και υπερ την
Σαῤραν)· τον παροικησαντα καλως, και την προθυμως συμπαροικησασαν· τον τωι
Κυριωι προσθεμενον, και την κυριον τον εαυτης ανδρα και προσαγορευουσαν και
νομιζουσαν, και μερος τι δια τουτο δικαιωθεισαν· ων η επαγγελια, και ων ο Ἰσαακ,
οσον το επ' αυτοις, και ων το δωρημα.
Εʹ. Ἧς ο ποιμην ο καλος ευξαμενης τε και οδηγησασης, και παρ' ης ο τυπος
του καλως ποιμαι νεσθαι· ου το φυγειν τα ειδωλα γνησιως, ειτα και φυγαδευειν
δαιμονας· και ης το μη αλων ποτε κοινωνησαι τοις εξ ειδωλων· την ομοτιμον, και
ομο φρονα, και ομοψυχον, και ουχ ηττον αρετης και της προς Θεον οικειωσεως η
σαρκος συζυγιαν· ισον μεν μηκει βιου και πολιαις, ισον δε φρονησει και λαμψει, κατ'
αλληλους αμιλλωμενους, και των λοιπων υπεραιροντας· σαρκι μεν ολιγα
κατεχομενους, πνευματι δε μετενηνεγμενους, και προ της διαζευ ξεως· ων ουχ ο
κοσμος, και ων ο κοσμος· ο μεν υπερ ορωμενος, ο δε προτιμωμενος· ων το αποπλου
τειν, και ων το πλουτειν δια την καλην πραγμα τειαν· τα μεν τηιδε διαπτυοντων, τα
δε εκειθεν αντωνουμενων· ων βραχυ μεν το της ζωης ταυτης 35.796 λειψανον, και
οσον υπελειφθη τηι ευσεβειαι, πολλη δε η ζωη και μακραιων ηι προκεκμηκασιν. Ἓν
ετι προσ θησω τοις περι αυτων λογοις· οι καλως και δικαιως αμφοτεροις τοις
γενεσιν εμερισθησαν· ο μεν ανδρων ειναι κοσμος, η δε γυναικων, και ου κοσμος
μονον, αλλα και αρετης υποδειγμα.
ςʹ. Παρα τουτων Γοργονιαι και το ειναι, και το ευδοκιμον· εντευθεν αυτηι τα
της ευσεβειας σπερματα· παρα τουτων και το ζησαι καλως, και το απελθειν ιλεως
μετα των χρηστοτερων ελπιδων. Καλα μεν δη και ταυτα, και οια μη πολλοις ραιδιως
υπαρχει των επ' ευγενειαι μεγα κομωντων, και φυσωμενων τοις ανωθεν· ει δε δει
φιλοσοφωτερον και υψηλοτερον περι αυτης διελθειν, Γοργο νιαι πατρις μεν η ανω
Ἱερουσαλημ, η μη βλεπομενη, νοουμενη δε πολις, εν ηι πολιτευομεθα, και προς ην
επειγομεθα· ης πολιτης Χριστος, και συμπολιται πανηγυρις και Ἐκκλησια
πρωτοτοκων απογεγραμμενων εν ουρανοις, και περι τον μεγαν πολιστην
εορταζοντων τηι θεωριαι της δοξης, και χορευοντων χορειαν την ακαταλυτον·
ευγενεια δε η της εικονος τηρησις, και η προς το αρχετυπον εξομοιωσις, ην
εργαζεται λογος και αρετη, και καθαρος ποθος, αει και μαλλον μορφων τα κατα
Θεον, τους γνησιους των ανω μυστας, και το γιγνωσκειν οθεν, και τινες, και εις ο
γεγοναμεν.
Ζʹ. Ουτως εγω περι τουτων γινωσκω· και δια τουτο ευγενεστεραν των αφ'
ηλιου ανατολων την εκεινης ψυχην και οιδα και ονομαζω, κρειττονι η κατα τους
πολλους ευγενειας και δυσγενειας κανονι και σταθμηι χρωμενος· και ουχ αιμασιν,
αλλα τροπωι τινι ταυτα χαρακτηριζων· ουδε κατα φρατριας κρι νων τους
επαινουμενους η ψεγομενους, αλλα καθ' εκα στον. Ἐν ειδοσι δε ο λογος υπερ των
εκεινης καλων, και αλλος αλλο τι συνεισφερετω, και βοηθειτω τωι λογωι. Ἐπειδη μη
παντα περιλαβειν ενι δυ νατον, μηδε τωι λιαν δυνατωι και ακοην και δια νοιαν.
35.797
Ηʹ. Σωφροσυνηι μεν γε τοσουτον διηνεγκε, και το σουτον υπερηρε τας κατ'
αυτην απασας, ινα μη λεγω τας παλαιας, ων ο πολυς επι σωφροσυνηι λογος, ωστε εις
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυο ταυτα διηιρημενου πασι του βιου, γαμου λεγω και αγαμιας, και της μεν ουσης
υψηλοτερας τε και θειοτερας, επιπονωτερας δε και σφαλερωτε ρας, του δε
ταπεινοτερου τε και ασφαλεστερου, αμφο τερων φυγουσα το αηδες, οσον καλλιστον
εστιν εν αμφοτεροις εκλεξασθαι, και εις εν αγαγειν, της μεν το υψος, του δε την
ασφαλειαν, και γενεσθαι σω φρων ατυφος, τωι γαμωι το της αγαμιας καλον
κερασασα, και δειξασα, οτι μηθ' ετερον τουτων η Θεωι παντως, η κοσμωι συνδει, και
διιστησι παλιν· ωστε ειναι το μεν παντι φευκτον κατα την ιδιαν φυσιν, το δε τελεως
επαινετον· αλλα νους εστιν ο και γαμωι και παρθενιαι καλως επιστατων, και, ωσπερ
υλη τις, ταυτα τωι τεχνιτηι Λογωι ρυθμιζεται και δημιουργειται προς αρετην. Ου γαρ
επει σαρκι συν ηφθη, δια τουτο εχωρισθη του πνευματος· ουδ' οτι κεφαλην εσχε τον
ανδρα, δια τουτο την πρωτην κε φαλην ηγνοησεν· αλλ' ολιγα λειτουργησασα κοσμωι
και φυσει, και οσον ο της σαρκος εβουλετο νομος, μαλλον δε ο τηι σαρκι ταυτα
νομοθετησας, Θεωι το παν εαυτην καθιερωσεν. Ὃ δε καλλιστον και σεμνοτατον, οτι
και τον ανδρα προς εαυτης εποιησατο, και ου δεσποτην ατοπον, αλλ' ομοδουλον
αγαθον προσεκτησατο. Ου μονον δε, αλλα και τον του σωματος καρπον, τα τεκνα
λεγω, και τεκνα τεκνων, καρπον του πνευματος εποιησατο, γενος ολον και οικιαν
ολην αντι μιας ψυχης Θεωι καθαγνισασα, και ποιησασα γαμον επαινετον δια της εν
γαμωι ευαρεστησεως, και της καλης εντευθεν καρποφοριας· εαυτην μεν, εως εζη,
υποδειγμα καλου παντος τοις εξ εαυτης προστησασα· επει δε προσεκληθη, το θελημα
τωι οικωι μετ' αυτην εγκαταλιπουσα σιωπωσαν παραι νεσιν.
Θʹ. Ὁ μεν δη θειος Σολομων εν τηι παιδαγωγικηι σοφιαι, ταις Παροιμιαις λεγω,
επαινει και οικουριαν γυναικος και φιλανδριαν, και αντιτιθησι τηι εξω
περιπλανωμενηι, και ακρατητωι, και ατιμωι, και τιμιων ψυχας αγρευουσηι εν
πορνικοις και σχημασι και ονομασι, την εσω καλως αναστρεφομενην, και
ανδριζομενην τα γυναικος, προς ατρακτον μεν αει τας χειρας ερειδουσαν, και δισσας
τωι ανδρι χλαινας παρασκευαζουσαν· ωνουμενην δε κατα καιρον γεωργιον,
σιτηγουσαν δε καλως τοις οικεταις, πληρει δε τραπεζηι τους φιλους δεξιουμενην, και
ταλλα οσα την σωφρονα και φιλεργον εκεινος ανυμνη 35.800 σεν. Ἐγω δε ει απο
τουτων επαινοιην την αδελ φην, απο της σκιας αν επαινοιην τον ανδριαντα, η απο
των ονυχων τον λεοντα, παρεις τα μειζω και τελεωτερα. Τις μεν ην φαινεσθαι
μαλλον αξια; Τις δε ηττον εφανη, και απροσιτον ετηρησεν εαυτην ανδρων οψεσιν;
Τις μαλλον εγνω μετρα κατηφειας τε και φαιδροτητος, ως μητε το κατηφες απαν
θρωπον δοκειν, μητε το καθ' απαλον ακολαστον, αλλα το μεν συνετον, το δε
ημερον, και ορον τουτο ειναι κοσμιοτητος, κραθεντος του φιλανθρωπου τωι
αναστηματι; Ἀκουετε των γυναικων οσαι λιαν επι δεικτικαι και ραιθυμοι, και το
καλυμμα της αι δους ατιμαζουσαι. Τις μεν ουτως οφθαλμον εσωφρο νισεν; Τις δε
τοσουτον γελωτος κατεγελασεν, ως μεγα δοκειν εκεινηι και ορμην μειδιαματος; Τις
μαλλον ακοηι θυρας επεθηκεν; τις δε τοις θειοις λογοις ηνεωιξε, μαλλον δε, τις νουν
επεστησεν ηγεμονα γλωσσηι λαλειν τα του Θεου δικαιωματα; Τις ταξιν ουτως
εστειλατο χειλεσιν;
Ιʹ. Ειπω και τουτο βουλεσθε των εκεινης καλων· ο τηι μεν αξιον ουδενος
εδοκει, ουδ' οσαι σωφρονες αλη θως και κοσμιαι τον τροπον· μεγα δε δοκειν
πεποιηκα σιν αι λιαν φιλοκοσμοι και φιλοκαλοι και ουδε λογωι καθ αιρομεναι των
τα τοιαυτα εκπαιδευοντων. Ου χρυσος εκεινην εκοσμησε τεχνηι πονηθεις εις
καλλους περιουσιαν, ου ξανθαι πλοκαμιδες διαφαινομεναι τε και υποφαινομεναι,
και βοστρυχων ελικες, και σο φισματα σκηνοποιουντων την τιμιαν κεφαλην ατι
μοτατα, ουκ εσθητος περιῤρεουσης και διαφανους πολυτελεια, ου λιθων αυγαι και
χαριτες χρωννυσαι τον πλησιον αερα, και τας μορφας περιλαμπου σαι· ου ζωγραφων
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τεχναι και γοητευματα, και το ευωνον καλλος, και ο κατωθεν πλαστης αντι
δημιουργων, και κατακρυπτων το του Θεου πλασμα επιβουλοις χρωμασι, και δια της
τιμης αισχυνων, και προτιθεις την θειαν μορφην ειδωλον πορνικον λιχνοις
ομμασιν, ινα κλεψηι το νοθον καλλος την φυ σικην εικονα τηρουμενην Θεωι και τωι
μελλοντι. Ἀλλα πολλους μεν ᾔδει και παντοιους γυναικων κοσμους τους εξωθεν,
τιμιωτερον δε ουδενα του εαυτης τροπου, και της ενδον αποκειμενης λαμπροτητος.
Ἓν μεν ερευθος εκεινηι φιλον, το της αιδους· μια δε λευκοτης, η παρα της
εγκρατειας. Τας δε γρα 35.801 φας και υπογραφας, και τους ζωντας πινακας, και την
ρεουσαν ευμορφιαν, ταις επι θεατρων παρηκε και των τριοδων, και οσαις αισχυνη
και ονειδος το αισχυνεσθαι.
ΙΑʹ. Ταυτα μεν δη τοιαυτα· της δε φρονησεως και της ευσεβειας ουκ εστιν
οστις αν εφικοιτο λογος, η πολλα αν ευρεθειη τα παραδειγματα, πλην των εκει νης
και κατα σαρκα και κατα πνευμα πατερων, προς ους μονους ορωσα, και ων ουδεν
ελαττουμενη την αρετην, ενι τουτωι και μονον ηττατο και πανυ προθυμως, οτι παρ'
εκεινων το αγαθον, κακεινους ριζαν και ᾔδει και ωμολογει της οικειας ελλαμψεως.
Τι μεν της διανοιας εκεινης οξυτερον, ην γε και κοι νην συμβουλον ουχ οι εκ γενους
μονον, ουδ' οι εκ του αυτου λαου, και της μιας μανδρας, αλλα και οι κυκλωι δε
παντες εγινωσκον, και νομον αλυτον τας εκεινης εποιουντο υποθηκας και
παραινεσεις; Τι δε των λογων εκεινων ευστοχωτερον; τι δε της σιωπης
συνετωτερον; Ἀλλ' επειδη γε σιω πης εμνησθην, προσθησω το οικειοτατον εκεινης,
και γυναιξι πρεπωδεστατον, και τωι παροντι καιρωι χρησιμωτατον. Τις μεν εγνω τα
περι Θεου μαλλον εκ τε των θειων λογιων και της οικειας συνεσεως; Τις δε ηττον
εφθεγξατο εν τοις γυναικειοις οροις της ευσεβειας μεινασα; Ὃ δ' ουν ωφειλετο τηι γε
αληθως ευσεβειν εγνωκυιαι, και ου καλη μονον η απληστια, τις μεν αναθημασιν
ουτω ναους κατεκοσμησεν, αλλους τε και τον ουκ οιδ' ει μετ' εκεινην
κοσμηθησομενον; Μαλλον δε, τις ουτω ναον εαυτον τωι Θεωι ζωντα παρεστησεν; Τις
δε το σουτον εδοξασεν ιερεας, αλλους τε και τον εκει νηι της ευσεβειας
συναγωνιστην και διδασκαλον, ου τα καλα σπερματα και η καθιερωμενη των
τεκνων τωι Θεωι συζυγια;
ΙΒʹ. Τις δε τον οικον εαυτης μαλλον προυθηκε τοις ζωσι κατα Θεον, την
καλην δεξιωσιν και πλουτι ζουσαν; Και ο τουτου μειζον εστι, τις ουτως εδεξιουτο τηι
αιδοι και τοις κατα Θεον διαβημασιν; Και τα επι τουτοις, τις μεν νουν εδειξεν
απαθεστε ρον εν τοις παθεσι; τις δε συμπαθεστεραν ψυχην τοις καμνουσι; τις χειρα
δαψιλεστεραν τοις δεομε 35.804 νοις; Ὡς εγωγε και τα του Ἰωβ αν επ' αυτην
θαῤρησας καλλωπισαιμην· Θυρα δε αυτης παντι ελθοντι ηνεωικτο· εξω δε ουκ
ηυλιζετο ξενος. Ὀφθαλμος ην τυφλων, πους δε χωλων, μητηρ δε ορφανων. Της δε
εις χηρας ευσπλαγχνιας τι χρη μειζον ειπειν, η οτι το μη χηρα κληθηναι καρπον
ηνεγκατο; Κοινον μεν ην η εκεινης εστια τοις πενο μενοις αφ' αιματος καταγωγιον·
κοινα δε τα οντα πασι τοις δεομενοις ουχ ηττον η εκαστοις τα εαυτων. Ἐσκορπισεν,
εδωκε τοις πενησι· και δια το της επαγγελιας απτωτον και αψευδεστατον πολλα ταις
εκειθεν ληνοις εναπεθετο, πολλα Χριστον και δια πολλων των ευ παθοντων
εδεξιωσατο· και το καλλι στον, οτι μη το δοκειν παρ' αυτηι πλειον της αλη θειας·
αλλ' εν τωι κρυπτωι καλως εγεωργει τωι βλεποντι τα κρυπτα την ευσεβειαν. Παντα
του κοσμο κρατορος ηρπασεν· παντα μετηνεγκεν εις τας ασφα λεις αποθηκας. Ουδεν
αφηκε τηι γηι πλην του σωμα τος. Παντων ηλλαξατο τας εκειθεν ελπιδας· ενα τοις
παισι πλουτον αφηκε, την μιμησιν και την επι του τοις φιλοτιμιαν.
ΙΓʹ. Και ου τα μεν της μεγαλοψυχιας τοιαυτα και ουτως απιστα, το δε σωμα
παρεδωκε τηι τρυφηι, και ταις ακαθεκτοις της γαστρος ηδοναις, τωι λυσσωντι κυνι και
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σπαραττοντι, ως αν θαῤρουσα ταις ευποιιαις, οπερ πασχουσιν οι πολλοι, της εις τους
πε νητας ευσπλαγχνιας το τρυφαιν εξωνουμενοι, και ου καλωι το κακον ιωμενοι,
καλου δε το φαυλον αντιλαμβανοντες· η νηστειαις μεν τον χουν κατεπαλαισεν,
ετερωι δε το της χαμευνιας παρηκε φαρμακον· η τουτο μεν εξευρε τηι ψυχηι το
βοηθημα, υπνωι δε μετρον ηττον ετερου τινος επεθηκεν· η τουτο μεν ενομοθετησεν
ωσπερ ασωματος, εκλιθη δε εις γην, ετερων παννυχιζοντων εν ορθωι σωματι, ο δη
μαλιστα φιλοσοφων ανδρων το αγωνισμα· η τουτο μεν ου μονον γυναικων, αλλα
και ανδρων ωφθη των γενναιοτατων ανδρικωτερα, ψαλμωιδιας δε τονον εμφρονα, η
θειων λογιων εντευξιν, η αναπτυ ξιν, η μνημην ευκαιρον, η κλισιν γονατων κατ
εσκληκοτων, η ωσπερ τωι εδαφει συμπεφυκοτων, η δακρυον ρυπου καθαρσιον εν
καρδιαι συντετριμμενηι και πνευματι ταπεινωσεως, η ευχην ανω τιθεισαν, και νουν
απλανη και μεταρσιον· ταυτα παντα, η τουτων τι εστιν οστις ανδρων η γυναικων
εκεινην υπερβεβηκεναι καυχησαιτο; Ἀλλ' εκει νο μεγα μεν ειπειν, αληθες δε, οτι το
μεν εζηλου 35.805 των καλων, του δε ην ζηλος· και το μεν ευρε, το δε ενικησεν. Και
ει καθ' εν τι τουτων εσχε το αμιλλω μενον, αλλα τωι γε μια τα παντα συλλαβειν,
παντων εκρατησεν. Ουτω μεν τα παντα κατορθω σασα, ως ουδεις αλλος εν και
μετριως· ουτω δ' εις ακρον εκαστον, ωστε και αντι παντων εν εξαρκειν και μονον.
Ι∆ʹ. Ὢ πιναρου σωματος και ενδυματος, αρετηι μονον ανθουντος! Ὢ ψυχης
διακρατουσης το σωμα, και διχα τροφης σχεδον, ωσπερ αυλον! μαλλον δε σωματος
βιασαμενου νεκρωθηναι και προ της διαζευξεως, ιν' ελευθεριαν λαβηι ψυχη, και μη
παραποδιζηται ταις αισθησεσιν! Ὢ νυκτων αΰπνων, και ψαλμωιδιας, και στασεως εξ
ημερας εις ημεραν απο ληγουσης! Ὢ ∆αβιδ, ταις πισταις μονον ψυχαις ου μακρα
μελωιδησας! Ὢ μελων απαλοτητος επι γης εῤριμμενων, και παρα την φυσιν
τραχυνομενων! Ὢ πηγαι δακρυων σπειρομενων εκ θλιψεως, ιν' εν αγαλλιασει
θερισαιεν! Ὢ βοης νυκτερινης νε φελας διερχομενης, και φθανουσης προς τον ουρα
νιον! Ὢ θερμοτητος πνευματος, κυνων κα τατολμωσης νυκτερινων δι' επιθυμιαν
ευχης, και κρυμων, και υετων, και βροντων, και χαλαζης, και αωριας! Ὢ γυναικεια
φυσις την ανδρειαν νικησασα δια τον κοινον αγωνα της σωτηριας, και σωματος
διαφοραν ου ψυχης το θηλυ και το αῤρεν ελεγξασα! Ὢ της μετα λουτρον αγνειας,
και της νυμφης Χριστου ψυχης εν καθαρωι νυμφωνι τωι σωματι! Ὢ πικρα γευσις, και
Ευα μητερ και γενους και αμαρ τιας, και οφι πλανε και θανατε, τηι εκεινης εγκρα τειαι
νενικημενα! Ὢ Χριστου κενωσις, και δου λου μορφη, και παθηματα, τηι εκεινης
νεκρωσει τετι μημενα!
ΙΕʹ. Ὤ! πως η καταριθμησομαι τα εκεινης απαντα, η τα πλειω παρεις μη
ζημιωσω τους αγνο ουντας; Ἀλλα μοι καλον ηδη προσθειναι της ευσεβειας και τα
επιχειρα· και γαρ μοι ποθειν πα λαι δοκειτε και ζητειν εν τωι λογωι, οι τα εκεινης
καλως ειδοτες, ου τα παροντα μονον, ουδε οις νυν εκειθεν αγαλλεται, α κρειττω και
διανοιας, και ακοης ανθρωπινης, και οψεως, αλλα και οις εντευθεν αυτην ο δικαιος
μισθαποδοτης ημειψατο· επει και τουτο ποιει πολλακις εις οικοδομην των απιστων,
τοις μι κροις τα μεγαλα πιστουμενος, και τοις ορωμενοις τα 35.808 μη ορωμενα. Ἐρω
δε τα μεν γνωριμα τοις πασι, τα δε αποῤρητα τοις πολλοις· και τουτο εκει νης
φιλοσοφησασης, το μη καλλωπιζεσθαι τοις χαρισμασιν. Ἴστε τας μανεισας ημιονους,
και την συναρπαγην του οχηματος, και την απευκτην εκει νην περιτροπην, και την
ατοπον ελξιν, και τα πο νηρα συντριμματα, και το γενομενον εντευθεν σκαν δαλον
τοις απιστοις, ει ουτω δικαιοι παραδιδονται, και την ταχειαν της απιστιας διορθωσιν·
οτι παντα συντριβεισα και συγκοπεισα και οστα και μελη, και αφανη και φαινομενα,
και ουτε ιατρον αλλον πλην του παραδοντος ηνεσχετο· ομου μεν και οψιν ανδρων
αιδουμενη και χειρας (το γαρ κοσμιον καν τοις πα θεσι διεσωσατο)· ομου δε και την
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

απολογιαν ζητουσα παρα του ταυτα παθειν συγχωρησαντος, ουτε παρ' αλλου τινος η
εκεινου της σωτηριας ετυχεν· ως μη μαλλον επι τωι παθει πληγηναι τινας, η επι τωι
παραδοξωι της υγιειας καταπλαγηναι, και δια τουτο δοξαι συμβηναι την τραγωιδιαν,
ιν' ενδοξασθηι τοις παθεσι· παθουσα μεν ως ανθρωπος, ιαθεισα δε υπερ ανθρωπον,
και διηγημα δουσα τοις υστερον, μεγιστον μεν εις αποδειξιν της εν τοις παθεσι
πιστεως και της προς τα δεινα καρτεριας, μειζον δε της του Θεου περι τους τοιουτους
φιλανθρωπιας. Τωι γαρ, Ὅτ' αν πεσηι ου καταῤραχθησεται, περι του δικαιου καλως
ειρημενωι, προσετεθη καινοτερον, το καν καταῤραγηι, ταχιστα ορθωθησεται, και
δοξασθησεται. Ει γαρ παρα το εικος επαθεν, αλλα και υπερ το εικος επανηλθε προς
εαυτην, ως μικρου κλαπηναι τηι υγιειαι το παθος, και περιφανεστεραν γενεσθαι την
θεραπειαν η την πληγην.
Ιςʹ. Ὢ συμφορας επαινουμενης και θαυμασιας! Ὢ παθους απαθειας
υψηλοτερου! Ὢ του, Παταξει και μοτωσει, και υγιασει, και μετα τρεις ημερας
αναστησει, φεροντος μεν εις μειζον και μυστι κωτερον, ωσπερ ουν ηνεγκεν, ουχ
ηττον δε τοις ταυ της αρμοζοντος παθεσι! Τουτο μεν ουν, ο πασι προδηλον και τοις
ποῤρωθεν, επει και εις παντας το θαυμα διηλθε, και εν ταις παντων κειται γλωσ σαις
και ακοαις το διηγημα μετα των αλλων του Θεου θαυμασιων τε και δυναμεων. Το δε
μεχρι νυν αγνο ουμενον τοις πολλοις και κρυπτομενον δι' ην ειπον φιλοσοφιαν, και
το της ευσεβειας ατυφον τε και ακαλλωπιστον, ειπω κελευεις, ω ποιμενων αριστε
και τελεωτατε, ο του ιερου προβατου εκεινου ποι 35.809 μην, και τουτο νευεις
λοιπον; Ἐπειδη και μονοι το μυστηριον επιστευθημεν, και μαρτυρες αλληλοις εσμεν
του θαυματος· η ετι τηι απελθουσηι την πιστιν φυλαξωμεν; Ἀλλα μοι δοκει, ωσπερ
τοτε καιρος ειναι της σιωπης, ουτω νυν της εξαγορευσεως, ου μονον εις την του
Θεου δοξαν, αλλα και εις παρακλησιν των εν θλιψεσιν.
ΙΖʹ. Ἔκαμνεν αυτηι το σωμα, και διεκειτο πονηρως, και η νοσος ην των
αηθων και αλλοκοτων· πυρωσις μεν αθροα παντος του σωματος, και οιον βρασμος
τις, και ζεσις αιματος, ειτα πηξις τουτου, και ναρκη, και ωχριασις απιστος, και νου
και μελων παραλυσις· και τουτο ουκ εκ μακρων των διαστηματων, αλλ' ην οτε και
λιαν συνεχως· και το κακον ουκ ανθρωπινον ενομιζετο, και ουτε ιατρων ηρκουν
τεχναι λιαν επιμελως διασκεπτομενων περι του παθους, και καθ' εαυτον εκαστου,
και συν αλλη λοις, ουτε γονεων δακρυα, πολλα πολλακις δεδυνημενα, ουτε
πανδημοι λιται και ικεσιαι, ας, ως υπερ της εαυτου σωτηριας εκαστος, εποιουντο πας
ο λαος· και γαρ ην απασι σωτηρια το εκεινην σωζεσθαι, ωσ περ τουναντιον, παθος
κοινον το τηι αῤρωστιαι κα κοπαθειν.
ΙΗʹ. Τι ουν η μεγαλη και των μεγιστων αξια ψυχη, και τις η ιατρεια του
παθους; Ἐνταυθα γαρ ηδη και το αποῤρητον. Παντων απογνουσα των αλλων, επι
τον παντων ιατρον καταφευγει, και νυκτος αωριαν τηρησασα, μικρον ενδουσης
αυτηι της νοσου, τωι θυσιαστηριωι προσπιπτει μετα της πιστεως, και τον επ' αυτωι
τιμωμενον ανακαλουμενη μεγαληι τηι βοηι, και πασαις ταις κλησεσι, και πασων αυτον
των πωποτε δυναμεων υπομνησασα (σοφη γαρ εκεινη και τα παλαια και τα νεα),
τελος ευσεβη τινα και καλην αναισχυντιαν αναισχυντει· μιμειται την τοις
κρασπεδοις Χριστου ξηρανασαν πηγην αιματος. Και τι ποιει; τωι θυσιαστηριωι την
κεφαλην εαυτης προσ θεισα μετα της ισης βοης, και δακρυσι τουτο πλουσιοις, ωσπερ
τις παλαι τους ποδας Χριστου καταβρεχουσα, και μη προτερον ανησειν η της υγιειας
τυχειν απειλουσα· ειτα τωι παρ' εαυτης φαρμακωι τουτωι το σωμα παν επαλειφουσα,
και ει που τι των αντιτυπων του τιμιου σωματος η του αιματος η χειρ εθησαυρισεν,
τουτο καταμιγνυσα τοις δα 35.812 κρυσιν, (ω του θαυματος!) απηλθεν ευθυς
αισθομενη της σωτηριας, κουφη και σωμα, και ψυχην, και διανοιαν, μισθον ελπιδος
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαβουσα το ελπιζομενον, και τηι της ψυχης ευρωστιαι κομισαμενη την του σωματος.
Ταυτα μεγαλα μεν, ου ψευδη δε. Τουτοις πιστευετε απαντες, και νοσουντες, και
υγιαινοντες· ιν' οι μεν εχητε την υγιειαν, οι δε απολαβητε. Και οτι μη κομπος το
διηγημα, δηλον εξ ων ζωσης κατασιγησας, νυν εξεκαλυψα· και ουδ' αν νυν εδη
μοσιευσα, ευ ιστε, ει μη τις εσχε με φοβος θαυμα τοσουτον κατακρυψαι και πιστοις
και απιστοις, και τοις νυν και τοις υστερον.
ΙΘʹ. Τα μεν δη του βιου τοιαυτα· και τα πλειω πα ραλελοιπαμεν δια την
συμμετριαν του λογου, και του μη δοκειν απληστως εχειν περι την ευφημιαν· ταχα
δ' αν αδικοιημεν τελευτην οσιαν και περιβοητον, ει μη και των ταυτης καλων
επιμνησθειημεν· και ταυτα ουτως εκεινης ποθουμενης τε και ζητουμενης.
Μνησθησομαι δε, ως αν οιον τε ηι συντομωτατα. Ἐποθει μεν την αναλυσιν (και γαρ
ειχε πολλην προς τον καλουντα την παῤρησιαν), και το συν Χριστωι ειναι παντων
προετιθει των υπερ γης· και ου δεις ουτως εραι σωματος των λιαν ερωτικων τε και
δυσκαθεκτων, ως εκεινη τας πεδας αποῤριψασα ταυ τας, και την ιλυν υπερβασα, μεθ'
ης βιωτευομεν, μετα του καλου καθαρως γενεσθαι, και τον ερωμενον απολαβειν
ολον, προσθησω δ' οτι και τον εραστην, ου νυν μικραις ελλαμπομεθα ταις αυγαις,
και οσον γινωσκειν, ου κεχωρισμεθα. ∆ιαμαρτανει δε ουδε ταυτης της επιθυμιας,
ουτως ουσης ενθεου και υψη λης, και ο τουτου μειζον εστι, προαπολαυει του καλου
δια της προγνωσεως και της πολλης αγρυ πνιας. Ταυτην εις υπνος των ηδιστων
αμειβεται, και οψις μια προθεσμιαι περιλαβουσα την εκδη μιαν, και την ημεραν
ταυτην γνωρισασα, ως αν το ετοιμασθηναι και μη ταραχθηναι του Θεου πρυ
τανευοντος.
Κʹ. Αυτηι μεν ουν υπογυιον το της καθαρσεως και τελειωσεως ην αγαθον, ην
κοινην δωρεαν, και δευτερου βιου κρηπιδα παρα Θεου παντες λα βοντες εχομεν.
Μαλλον δε πας ο βιος καθαρσις ην αυτηι και τελειωσις· και το μεν της αναγεννησεως
ειχεν εκ του Πνευματος, το δ' ασφαλες ταυτης εκ των προβεβιωμενων. Και μονηι
σχεδον, ιν' ειπω τολμησας, σφραγις, αλλ' ου χαρισμα ην το μυστηριον. 35.813 Ἓν δε
τοις πασι προστεθηναι ζητουσα την του ανδρος τελειωσιν (βουλεσθε γραψω τον
ανδρα συντομως; ανδρος εκεινης, και ουκ οιδ' ο τι χρη πλεον ειπειν), ιν' ολωι τωι
σωματι Θεωι καθιερωθηι, και μη εξ ημι σειας απελθηι τετελεσμενη, μηδ' υπολειπηται
τι των εαυτης ατελες, ουδε ταυτης διαμαρτανει της δεησεως παρα του θελημα των
φοβουμενων αυτον ποιουντος, και εις περας αγοντος τα αιτηματα.
ΚΑʹ. Ὡς δε απαντα ειχεν αυτηι κατα νουν, και ουδεν ενεδει των ποθουμενων,
και η κυρια πλησιον, ουτως ηδη τωι θανατωι συσκευαζεται και τηι εκδημιαι, και πληροι
τον περι ταυτα νομον δια της κατακλι σεως. Ἐπισκηψασα δε και ανδρι, και τε κνοις,
και φιλοις, οσα εικος την φιλανδρον, και φιλο τεκνον, και φιλαδελφον, και
λαμπρως περι των εκει θεν φιλοσοφησασα, και πανηγυρεως ημεραν ποιησα μενη
την τελευταιαν, κοιμαται, πληρης μεν ου των κατα ανθρωπον ημερων, ο τι μηδε
συνηυχετο, ταυτας εαυτηι πονηρας ειδυια, και τα πολλα μετα του χοος και της
πλανης, των δε κατα Θεον και λιαν πληρης, ως ουκ οιδ' ει τις ραιδιως των εν πλου
σιαι τηι πολιαι καταλυσαντων, και πολλας ετων πε ριοδους αριθμησαντων. Ουτως
εκεινη λυεται, η προσλαμβανεται, κρεισσον ειπειν, η αφιπταται, η μετοικιζεται, η
μικρον προαποδημει του σωμα τος.
ΚΒʹ. Ἀλλ' οιον με μικρον των εκεινης παρ εδραμεν! ταχα δ' αν ου
συνεχωρησας, ω συ πατερ εκεινης πνευματικε, ο και τηρησας ακριβως το θαυ μα, και
ημιν γνωρισας· μεγα μεν εις φιλοτιμιαν εκεινηι, μεγα δε ημιν εις υπομνησιν αρετης,
και ποθον της αυτης αναλυσεως. Και με φρικη τις υπο τρεχει, και δακρυον ομου,
μεμνημενον του θαυμα τος. Ἐλυετο μεν ηδη και ανεπνει τα τελευταια, και χορος
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περι αυτην οικειων τε και ξενων χαριζομενων τα προπεμπτηρια· και μητρος γηραιας
επινευσις, και ψυχης σπαραγμος ζηλοτυπουσης την εκδημιαν, και φιλτρον απαντων
αγωνιαι συγκρατον, των μεν ο τι ακουσωσι ποθουντων, μνημης εμπυρευμα, των δε ο
τι φθεγξονται, τολμωντος δε ουδενος. Και κωφα τα δακρυα, και η της λυπης ωδιν
αθερα πευτος (ουδε γαρ οσιον εδοκει θρηνοις τιμαιν την ουτω χωριζομενην), σιγη δε
βαθεια, και τελετη τις 35.816 ο θανατος. Ἡ δε απνους τε και ακινητος, και αφθογ
γος, το φαινομενυν, και η σιωπη του σωματος εδοκει παραλυσις, οιον ηδη των
φωνητικων οργανων νενε κρωμενων, δια την του κινουντος εγχωρησιν. Ἠρεμα δε
των χειλεων κινουμενων αισθομενος ο παντα τηρων τα εκεινης επιμελως ποιμην,
δια το εν πασι θαυμα, και παραθεις τα ωτα τοις χειλεσι (το γαρ θαῤρειν ειχε και παρα
του τροπου και παρα της συμπαθειας), αυτος διηγησαι το της ησυχιας μυστηριον, οτι
ποτε ην και οιον· ουδεις απιστησει σου λεγοντος. Ψαλμωιδια το υπολαλουμενον ην,
και ψαλμωιδιας τα εξοδια ρηματα· ει δε χρη ταληθες ειπειν, μαρτυρια της παῤρησιας,
μεθ' ης η εξοδος. Και μακαριος οστις μετ' εκεινων αναπαυε ται των ρηματων· Ἐν
ειρηνηι επι το αυτο κοιμηθησομαι και υπνωσω. Ταυτα και εψαλλετο σοι, καλλιστη
γυναικων, και συνεβαινεν· και η ψαλ μωιδια το γινομενον ην, και μετα της εκδημιας
ο επιταφιος· ω καλως απο των παθων ειρηνευσασα συ, και τον οφειλομενον τοις
αγαπητοις υπνον απολαβουσα προς τωι κοινωι της κοιμησεως, ως εικος την και
ζησασαν και απελθουσαν εν τοις της ευσεβειας ρημασιν.
ΚΓʹ. Κρεισσω μεν ουν ευ οιδα και μακρωι τιμιω τερα τα παροντα σοι νυν η
κατα τα ορωμενα, ηχος εορταζοντων, αγγελων χορεια, ταξις ουρανια, δοξης θεωρια,
της τε αλλης και της ανωτατω Τριαδος ελ λαμψις καθαρωτερα τε και τελεωτερα,
μηκετι υπο φευγουσης τον δεσμιον νουν και διαχεομενον ταις αισθησεσιν, αλλ' ολης
ολωι νοι θεωρουμενης τε και κρατουμενης, και προσαστραπτουσης ταις ημετεραις
ψυχαις ολωι τωι φωτι της θεοτητος. Παντων απο λαυοις, ων ετι υπερ γης ειχες τας
αποῤροιας δια το γνησιον της προς αυτα νευσεως. Ει δε τις σοι και των ημετερων
εστι λογος, και τουτο ταις οσιαις ψυχαις εκ Θεου γερας, των τοιουτων
επαισθανεσθαι, δεχοιο και τον ημετερον λογον αντι πολλων και προ πολλων
ενταφιων, ον Καισαριωι μεν προ σου, και σοι μετ' εκεινον αποδεδωκα μεν, επειδη γε
αδελφων επιταφιοις εταμιευθημεν. Ει δε και ημας τιμησειε τις μεθ' υμας τοις ισοις,
ουκ εχω λεγειν· πλην τιμηθειημεν γε μονον την εν Θεωι τιμην, και παροικουντες και
κατοικουντες 35.817 εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα και τωι Πατρι συν
αγιωι Πνευματι εις τους αιωνας. Ἀμην.

 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


