Contra usurarios
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΚΑΤΑ ΤΟΚΙΖΟΝΤΩΝ
Των φιλαρετων ανθρωπων των ζην κατα λογον προαιρου μενων νομοις
αγαθοις ο βιος και προσταγμασι κεκανονισται, εν οις καθοραται του νομοθετου η
γνωμη προς δυο γενικως αποτεινομενη σκοπους, ενα μεν των απειρημενων την
απαγορευσιν εχοντα, ετερον δε των προς την ενεργειαν των καλων κατεπειγοντα·
ου γαρ εστιν αλλως ευπολιτευτον βιον κατορθωθηναι και σωφρονα, ει μη τις
φευγων ως εχει δυναμεως την κακιαν διωξειεν ως υιος μητερα την αρετην.
συναχθεντες τοινυν και σημερον, ινα θεου προσταγματων ακουσωμεν, ηκροωμεθα
του προφητου φονευοντος τα μοχθηρα των δανεισματων τεκνα τους τοκους,
εξαιρουντος δε του βιου την επ' εργασιαι χρησιν των νομισματων. δεξωμεθα δε
ευπειθως το παραγγελμα, ινα μη η πετρα εκεινη γενωμεθα, εφ' ην καταπεσων ο
σπορος ξηρος και αγονος εμεινεν, μηδε λεχθηι προς ημας, α ποτε προς τον
δυσαγωγον Ἰσραηλ· Ἀκοηι ακουσετε και ου μη συνητε και βλεποντες βλεψετε και ου
μη ιδητε. παραιτουμαι δε τους ακουσομενους μηδαμως θρασυτητος μου η ανοιας
καταψηφισασθαι, ει ανδρος λογαδος και ονομαστου κατα φιλοσοφιαν, παντων δε
λογων ασκηθεντος παιδειαν, επι της υποθεσεως ταυτης ευδοκιμησαντος και
καταλιποντος τον κατα τοκιστων λογον κτημα τωι βιωι καγω 9.196 προς την αυτην
αμιλλαν καθηκα ονων η βοων αρμα προς τους στεφανιτας ιππους ζευξαμενος.
παραφαινεται γαρ αει τα μικρα τοις μεγαλοις, και λαμπομενη σεληνη ηλιου
φαινοντος, πλεουσης δε μυριοφορτου νηος και τηι σφοδροτητι των ανεμων
ελαυνομενης επακολουθει η μικρα πορθμις τον αυτον περαιουμενη βυθον, ανδρων
δε παλιν αγωνιζομενων νομοις αθλητικοις εγκονιζονται τωι αυτωι και παιδες. ωδε
μεν ουν εχετω της συγγνωμης η αιτησις. Συ δε, προς ον ο λογος, οστις ποτ' αν ηις,
μισησον τροπον καπηλικον· ανθρωπος ων αγαπησον ανθρωπους και μη αργυριον.
στησον μεχρι τουτου την αμαρτιαν. ειπε τοις ποτε σου φιλτατοις τοκοις την
Ἰωαννου του βαπτιστου φωνην· Γεννηματα εχιδνων, πορευεσθε απ' εμου. ολεθροι
των εχοντων υμας και λαμβανοντων εστε, τερπετε προς ολιγον, αλλα χρονοις
υστερον ο αφ' υμων ιος πικρον γινεται δηλητη ριον τηι ψυχηι, αποφραττετε ζωης
οδον, κλειετε της βασιλειας τας θυρας, μικρον τερψαντες την οψιν και την ακοην
περιηχη σαντες αιωνιου λυπης γινεσθε προξενοι. ταυτα ειπων αποταξαι πλεονασμωι
και τοκοις, συνταξαι δε φιλοπτωχιαι. Και τον θελοντα δανεισασθαι μη αποστραφηις.
δια πενιαν σε ικετευει και ταις θυραις προσκαθηται, απορων καταφευγει προς τον
σον πλουτον, ινα γενηι αυτωι της χρειας επικουρος. συ δε τουναντιον ποιεις· ο
συμμαχος γινηι πολεμιος· ου γαρ αυτωι συμπραττεις, οπως αν και της αναγκης
ελευθερω θειη της επικειμενης και σοι αποπληρωσηι το δανεισμα, αλλα σπειρεις τωι
στενουμενωι κακα τον γυμνον επεκδυων, τον τετρωμενον επιτραυματιζων,
φροντιδας επισυναπτων ταις φροντισι και λυπας τηι λυπηι. ο γαρ εντοκον χρυσιον
υποδεχομενος αρραβωνα πενιας λαμβανει εν προσχηματι ευεργεσιας ολεθρον
επεισαγων τηι οικιαι. ωσπερ γαρ ο 9.197 πυρεταινοντι, καιομενωι παρα της θερμης,
διψηι δε σφοδροτατηι συνεχομενωι και ηναγκασμενης αιτουντι το πομα διδους οινον
δηθεν υπο φιλανθρωπιας ευφραινει μεν προς ολιγον <τον> την κυλικα
εφελκομενον, ολιγου δε χρονου παρελθοντος σφοδρον και δεκαπλασιονα τωι
καμνοντι τον πυρετον απεργα ζεται, ουτως ο παρεχων πενητι γεννωντα χρυσον ου
παυει την αναγκην, αλλ' επιτεινει την συμφοραν. Μη τοινυν ζησηις μισανθρωπον
βιον εν φιλανθρωπιας προσχηματι μηδε γενηι ιατρος ανδροφονος, το προσχημα μεν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

του συζειν εχων δια τον πλουτον ως εκεινος δια την τεχνην, τηι προαιρεσει δε
κεχρημενος εις απωλειαν του εαυτον σοι καταπιστευσαντος. αργος και πλεονεκτικος
βιος ο του τοκιζοντος· ουκ οιδε πονον γεωργιας, ουκ επινοιαν εμποριας, εφ' ενος δε
τοπου καθηται τρεφων επι της εστιας θηρια. ασπαρτα αυτωι βουλεται τα παντα και
ανηροτα φυεσθαι. αροτρον εχει τον καλαμον, χωραν τον χαρτην, σπερμα το μελαν,
υετον τον χρονον αυξοντα αυτωι λανθανοντως την των χρηματων επικαρπιαν,
δρεπανον εστιν αυτωι η απαιτησις. αλων η οικια, εφ' ης λεπτυνει τας των
θλιβομενων ουσιας, τα παντων ιδια βλεπει. ευχεται τοις ανθρωποις αναγκας και
συμφορας, ινα προς αυτον ηναγκασμενως απελθωσι. μισει τους εαυτοις αρκουντας
και τους μη δεδανεισμενους εχθρους ηγειται. προσεδρευει τοις δικαστηριοις, ινα
ευρηι τον στενουμενον τοις απαιτηταις, και τοις πρακτορσιν ακολουθει ως ταις
παραταξεσι και τοις πολεμοις οι γυπες. Περιφερει το βαλαντιον και δεικνυσι τοις
πνιγομενοις της θηρας δελεαρ, ιν' εκεινωι δια την χρειαν περιχηναντες 9.198
συγκαταπιωσι των τοκων το αγκιστρον. καθ' ημεραν αριθμει το κερδος και της
επιθυμιας ουκ εμπιμπλαται. αχθεται προς τον χρυσον τον επι της οικιας
αποκειμενον, διοτι κειται αργος και απρακτος. Μιμειται τους γεωργους τους απο
των σωρων του θερους ευθυς σπειροντας· ελαβεν, εδωκεν. ουκ ανιησι τον αθλιον
χρυσον, αλλ' εκ χειρων εις χειρας μεταγει. βλεπεις γουν τον πλουσιον και
πολυχρυσον πολλακις μηδε εν νομισμα εχοντα επι της οικιας, αλλ' εν χαρταις τας
ελπιδας, εν ομολογιαις την υποστασιν, μηδεν εχοντα και παντα κατεχοντα, προς
τουναντιον του αποστολι κου γραμματος κεχρημενον τωι βιωι, παντα διδοντα τοις
αιτησασιν ου δια φιλανθρωπον γνωμην, αλλα δια φιλαργυρον τροπον. αιρειται γαρ
την προσκαιρον πενιαν, ινα ως δουλος επιμοχθος ο χρυσος εργασαμενος μετα των
μισθων επανελθηι. οραις, οπως η του μελλοντος ελπις κενοι την οικιαν και ποιει τον
πολυχρυσον ακτημονα προσκαιρον.
Τουτου δε τις η αιτια; η εν τωι χαρτηι γραφη, η ομολογια του στενωθεντος·
δωσω μετα της εργασιας, υποτελεσω μετα του γινομενου. ειτα, παρακαλω, ο μεν
χρεωστης και απορος ων δια την συγγραφην πιστευεται, ο δε θεος πλουσιος ων και
επαγγελλομενος ουκ ακουεται. δος και εγω αποδωσω, βοαι γραψας εν ευαγγελιοις,
εν χειρογραφωι δημοσιωι της οικουμενης. ο τεσσαρες εγραψαν ευαγγελισται ανθ'
ενος συμβολαιογραφου, ου μαρτυρες παντες οι εκ των χρονων της σωτηριας
Χριστιανοι. εχεις υποθηκην τον παραδεισον, ενεχυρον αξιοπιστον. ει δε και ενταυθα
ζητεις· ολος ο κοσμος του ευγνωμονος χρεωστου κτημα. περιεργασαι σοφως την
ευποριαν του ζητουντος την εργασιαν και ευρησεις τον πλουτον· πασα γη χρυσιτις
του χρεωστου σου κτημα, παν 9.199 μεταλλον αργυριου και χαλκου και των εξης
υλων της εκεινου δεσποτειας μερος. αποβλεψον εις τον μεγαν ουρανον, καταμαθε
την απειρον θαλασσαν, ιστορησον το πλατος της γης, αριθμησον τα επ' αυτης
τρεφομενα ζωια· παντα δουλα και κτηματα, ου συ ως απορου καταφρονεις.
σωφρονησον, ανθρω πε· μη καθυβρισηις τον θεον μηδε ηγησηι των τραπεζιτων
ατιμοτερον, οις εγγυωμενοις αναμφιβολως πιστευεις. δος εγγυητηι μη
αποθνηισκοντι, πιστευσον χειρογραφωι μη κλεπτομενωι μηδε σπαρασσομενωι. μη
επερωτησηις την εργασιαν, αλλα δος ακαπηλευτον την ευεργεσιαν, και οψει σοι τον
θεον μετα προσθηκης αποδιδοντα την χαριν. Ἂν δε ξενιζηι σου την ακοην ως
παραδοξος ο λογος, προχειρον εχω την μαρτυριαν, οτι τοις ευσεβως δαπανωσι και
ευεργετουσι πολυπλασιαζων ο θεος την αμοιβην αποδιδω σι. Πετρου γαρ ερωτωντος
και λεγοντος· Ἰδου ημεις αφηκαμεν παντα και ηκολουθησαμεν σοι· τι αρα εσται
ημιν; αμην λεγω υμιν, φησι, Πας, οστις αφηκεν οικιας η αδελφους η αδελφας η
πατερα η μητερα η γυναικα η τεκνα η αγρους, εκατονταπλασιονα ληψεται και ζωην
αιωνιον κληρονομησει. οραις την φιλοτιμιαν; βλεπεις την αγαθοτητα; ο σφοδρα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

αναισχυντος δανειστης καμνει, ινα διπλασιασηι το κεφαλαιον, ο θεος δε αυθαιρετως
τωι μη θλιβοντι τον αδελφον το εκατοντα πλασιον διδωσι. πεισθητι ουν τωι θεωι
συμβουλευοντι και ληψηι τοκους αναμαρτητους. ινα τι μετα αμαρτιας μεριμναις
σαυτον εκτηκεις τας ημερας αριθμων, τους μηνας ψηφιζων, το κεφαλαιον εννοων,
τας προσθηκας ονειροπολων, φοβου μενος την προθεσμιαν, μη ακαρπος
παραγενηται ως θερος χαλαζωθεν; περιεργαζεται ο δανειστης του χρεωστου τας
πραξεις, τας εκδημιας, τα κινηματα, τας μεταβασεις, τας εμποριας. καν φημη τις
παραγενηται σκυθρωπη, οτι ληισταις ο δεινα περιεπεσεν η εκ τινος περιστασεως εις
πενιαν αυτωι 9.200 μετεβληθη η ευπορια, καθηται τω χειρε συνδησας, στενει
συνεχως, υποδακρυει πολλα, ανελιττει το χειρογραφον, θρηνει εν τοις γραμμασι τον
χρυσον προκομιζων το συμβο λαιον ως ιματιον υιου τελευτησαντος· απ' εκεινου
θερμοτερον εγειρει το παθος. αν δε και ναυτικον ηι το δανεισμα, τοις αιγιαλοις
προσκαθηται, τας κινησεις μεριμναι των ανεμων, συνεχως διερωται τους
καταιροντας, μη που ναυαγιον ηκουσθη, μη που πλεοντες εκινδυνευσαν· παχνουται
την ψυχην, οταν αγριαινουσαν ιδηι την θαλασσαν, ονειρατα βλεπει, φαντασιουται
την ψυχην εκ των λειψανων της μεθημερινης φροντιδος. προς δη τον τοιουτον
λεκτεον· παυσαι, ανθρωπε, μεριμνης επικινδυνου, αναπαυσαι απ' ελπιδος τηκουσης,
μη τοκους ζητων σαυτωι το κεφαλαιον διαφθειρηις. παρα πενητος ζητεις προσοδους
και προσθηκας πλουτου παραπλησιον ποιων, ως ει τις απο χωρας αυχμωι θερμοτατωι
ξηραν θεισης λαβειν θελησειε σιτου θημωνιας, η πληθος βοτρυων εξ αμπελου μετα
νεφος χαλαζηφορον, η τεκνων τοκον απο στειρας γαστρος, η γαλακτος τροφην εξ
ατοκων γυναικων. ουδεις εγχειρει τοις παρα φυσιν και αδυνατοις, επει προς τωι
μηδεν κατορθουν προσοφλισκανει γελωτα. μονος ο θεος παντοδυναμος, ος εκ των
απορων ευρισκει τους πορισμους και τα παρ' ελπιδα και προσδοκιαν δημιουργει, νυν
μεν κελευων πετρας πηγην απορρειν, αυθις δε βρεχων εξ ουρανου αρτον ασυνηθη
και ξενον, και παλιν γλυκαινων την πικραν Μερραν επαφηι ξυλου, και της στειρας
Ἐλισαβετ ευτοκον ποιων την γαστερα και διδους τηι Ἅνναι τον Σαμουηλ και τηι
Μαριαι τον εν παρθενιαι πρωτοτοκον. ταυτα μονης της παντοδυναμου χειρος εργα.
Συ δε χαλκου και χρυσου, των αγονων υλων, μη ζητει τοκον μηδε βιαζου
πενιαν τα των πλουτουντων ποιειν μηδε 9.201 διδοναι πλεονασμους τον το
κεφαλαιον προσαιτουντα. η γαρ ουκ οιδας, ως δανους χρεια ευπροσωπος εστιν ελεου
αιτησις; διο και ο νομος, το εισαγωγικον της ευσεβειας γραμμα, πανταχου
απαγορευει τον τοκον· Ἐαν δανεισηις αργυριον τωι αδελφωι σου, ουκ εσηι αυτον
κατεπειγων. και η χαρις τηι πηγηι της αγαθοτητος πλεοναζουσα των οφληματων
νομοθετει την συγχωρησιν, οπου μεν χρηστευομενη και λεγουσα· Και ει δανειζετε,
παρ' ων ελπιζετε απολαβειν· και αλλαχου εν παραβοληι τον σκληρον οικετην πικρως
κολαζουσα, ος τωι ομοδουλωι προσκυνουντι ουκ επεκλασθη ουδε αφηκεν εκατον
δηναριων ευτελες χρεος αυτος των μυριων ταλαντων λαβων την συγχωρησιν. ο δε
σωτηρ ημων και της ευσεβειας διδασκαλος ευχης κανονα και τυπον απεριττον τοις
μαθηταις εισηγουμενος, εν και τουτο τοις της ικεσιας λογοις ενεθηκεν ως μαλιστα
δειν και πρωτον αρκουν δυσωπησαι θεον· Και αφες ημιν τα οφειληματα ημων,
καθως και ημεις αφηκαμεν τοις οφειλεταις ημων. πως ουν προσευξηι, ο τοκογλυφος;
μετα ποιου συνειδοτος αιτημα αγαθον ζητησεις παρα θεου ο παντα λαμβανων και μη
μαθων το διδοναι; η ουκ οιδας, οτι η προσευχη σου υπομνησις μισανθρωπιας εστιν;
τι συνεχωρησας και συγγνωμην αιτεις; τινα ηλεησας και καλεις τον ελεημονα; αν δε
και δωις ελεημοσυνην ποτε, ποθεν διδως; ουκ απο της πικρας σου και μισανθρωπου
φορολογιας; ουκ απο συμφορων αλλοτριων δακρυων γεμοντα και στεναγμων; ει
εγνωριζεν ο πενης, ποθεν ορεγεις την ελεημοσυνην, ουκ αν εδεξατο ως αδελφικων
σαρκων γευεσθαι μελλων και αιματος των οικειων, ειπε δ' αν προς σε λογον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

γεμοντα σωφρονος παρρη σιας· μη με θρεψηις, ανθρωπε, απο δακρυων αδελφικων,
9.202 μη δωις αρτον πενητι γενομενον απο στεναγμου των συμπτω χων. αναλυσον
προς τον ομοφυλον, ο κακως απηιτησας, καγω ομολογησω την χαριν. τι ωφελεις
πολλους πτωχους ποιων και ενα παραμυθουμενος; ει μη πληθος ην τοκιστων, ουκ
αν ην το πληθος των πενομενων. λυσον σου την φατριαν, και παντες εξομεν την
αυταρκειαν. παντες των τοκιστων κατηγορουσι, και ουκ εστι του κακου θεραπεια
νομος προφηται ευαγγελισται. οια γουν ο θεσπεσιος Ἀμως λεγει· Ἀκουσατε, οι
εκτριβοντες εις το πρωι πενητα και καταδυναστευοντες πτωχους επι της γης, οι
λεγοντες· ποτε διελευσεται ο μην και εμπολησομεν; ουδε γαρ πατερες ουτω
χαιρουσιν επι τηι γεννησει των παιδων ως οι τοκιζοντες ευφφαινονται των μηνων
πληρουμενων.
Καλουσι δε την αμαρτιαν σεμνοις ονομασι φιλανθρωπον το λημμα
προσαγρευοντες κατα μιμησιν Ἑλληνων, οι δαιμονας τινας μισανθρωπους και
φονωσας αντι της αληθους κλησεως Ευμενιδας προσαγορευουσι. φιλανθρωπος γε·
ου γαρ η του τοκου εισφορα οικους εκτριβουσα, πλουτους δαπανωσα, τους ευ
γεγονοτας χειρον ζην των δουλων παρασκευαζουσα, προς ολιγον τερπουσα εν
αρχαις και πικρον τον εις υστερον βιον παρασκευαζουσα. ως γαρ τα πτηνα τα παρα
των ορνιθευτων επιβουλευομενα ηδεται ραινομενων των σπερμα των αυτοις και
φιλην ποιειται και συνηθη διαγωγην την εν εκεινοις τοις τοποις, εν οις δαψιλης
αυτοις η τροφη γινεται, μικρον δε υστερον ενσχεθεντα τοις θηρατροις διολλυται,
ουτως οι τα εντοκα των δανεισματων λαμβανοντες ολιγον ευπορησαντες χρονον
υστερον αυτης της πατρικης εστιας 9.203 εκπιπτουσιν. ελεος δε † εξοικει τας των
μιαρων και φιλαργυ ρων ψυχας, και βλεποντες αυτην την οικιαν του οφειλοντος
ωνιον προκειμενην ουκ επικλωνται, αλλα και μαλλον την πρασιν κατεπειγουσι, ινα
θαττον το χρυσιον υποδεξαμενοι αλλον αθλιον δανεισματι καταδησωσι κατα τους
σπουδαιους και απληστους των θηρευτων, οι μιαν κοιλαδα τοις δικτυοις
κυκλωσαντες και παντα τα εν αυτηι σαγηνευσαντες θηρια παλιν επι την γειτονα
φαραγγα μεθιστωσι τας σταλικας και απ' εκεινης επι την αλλην και μεχρι τοσουτου,
μεχρις αν τα ορη των θηρευματων κενωσωσι. ποιοις ουν οφθαλμοις ο τοιουτος
αναβλεπεις εις ουρανον; πως δε αιτεις αφεσιν αμαρτηματος; η ταχα υπ' αναισθησιας
και τουτο λεγεις ευχομενος, οπερ εδιδαξεν ο σωτηρ· Ἄφες ημιν τα οφειληματα
ημων, ως και ημεις αφηκαμεν τοις οφειλεταις ημων; ω ποσοι δια τοκον αγχονης
ηψαντο και ρευμασι ποταμων εαυτους εξεδωκαν και κουφοτερον εκριναν του
δανειστου τον θανατον, αφηκαν δε παιδας ορφανους κακην μητρυιαν εχοντας την
πενιαν. οι δε χρηστοι τοκογλυφοι ουδε τοτε της ερημου φειδονται οικιας, αλλ'
ελκουσι τους κληρονομους ταχα την σχοινον μονην του βροχου κληρονομησαντας
και χρυσιον απαιτουσι τους τον αρτον εξ ερανου ποριζομενους· ονειδιζομενοι δε, ως
εικος, επι τωι θανατωι του χρεωστου και τινων προς δυσωπιαν μεμνημενων του
βροχου ουδε εγκαλυπτονται προς το δραμα ουτε πληττονται την ψυχην, απο πικρας
δε γνωμης λογους λεγουσιν αναιδεις· και ηθων αδικημα τουτο ημετερον, ει ο
κακοδαιμων και αγνωμων εκεινος μοχθηρας γενεσεως λαχων τηι αναγκηι της
ειμαρμενης προς τον βιαιον ηχθη θανατον; και γαρ και φιλοσοφουσιν οι τοκογλυφοι
και των μαθηματικων Αιγυπτιων γινονται μαθηται, οταν δεησηι υπερ των εναγων
αυτων πραξεων και των φονων 9.204 απολογησασθαι. λεκτεον ουν προς ενα των
τοιουτων· συ η μοχθηρα γενεσις, συ η κακη των αστερων αναγκη· ει γαρ
επεκουφισας την φροντιδα και μερος μεν αφηκας του χρεους, μερος δε εκομισω μετα
ανεσεως, ουκ αν την επιμοχθον ζωην εμισησεν ουδ' αν αυτος εαυτου εγενετο
δημιος. αρα ποιοις οφθαλμοις κατα τον καιρον της αναστασεως οψει τον
φονευθεντα; ηξετε γαρ αμφοτεροι προς το του Χριστου βημα, ενθα ου τοκοι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ψηφιζονται, αλλα βιοι κρινονται. τι δε λεξεις εγκαλουμενος τωι αδεκαστωι κριτηι,
οταν σοι λεγηται· ειχες νομον προφητας ευαγγελικα παραγγελματα· παντων ηκουες
ομου βοωντων μιαι φωνηι την αγαπην, την φιλανθρωπιαν και των μεν λεγοντων·
Ουκ εκτοκιεις τωι αδελφωι σου, των δε· Το αργυριον ουκ εδωκεν επι τοκωι, αλλων·
Ἐαν δανεισηις τωι αδελφωι σου, ουκ εσηι αυτον κατεπειγων; Ματθαιος δε εν
παραβολαις εκραξε λεγων δεσποτικον λογον απαγγελλων· ∆ουλε πονηρε, πασαν την
οφειλην εκεινην αφηκα σοι, επει παρεκαλεσας με· ουκ εδει και σε ελεησαι τον
συνδουλον σου, ως και εγω σε ηλεησα; και οργισθεις ο κυριος παρεδωκεν αυτον τοις
βασανισταις, εως ου αποδωι παν το οφειλομενον αυτωι. τοτε σε καταληψεται η
ανονητος μεταμελεια, στεναγμοι δε καταληψονται βαρεις και κολασις απαραιτητος·
ουδαμου δε χρυσος βοηθων, ουκ αργυρος επαμυνων, πικροτερα δε χολης η των
τοκων αναδοσις. ταυτα ου ρηματα φοβουντα, αλλα πραγματα αληθη προ της πειρας
το κριτηριον διαμαρτυρομενα, α φυλαξασθαι τωι σωφρονουντι καλον και ωι του
μελλοντος προνοια. Ἵνα δε μεταξυ των του θεου κριματων και τι των εν τοις καθ'
ημας χρονοις διηγησαμενος ωφελησω τι τους ακουοντας, ακουσατε του λογου, και
ταχα οι πολλοι την υποθεσιν ως γνωριμον επιγνωσεσθε. 9.205
Ἀνηρ τις ην επι τησδε της πολεως (ουκ ερω δε τουνομα κωμωιδειν ονομαστι
τον τελευτησαντα φυλαττομενος) τεχνην εχων τα δανεισματα και την εκ των
μιαρων τοκων επικαρπιαν. τωι παθει δε συνεχομενος της φιλαργυριας φειδωλος ην
και περι την ιδιαν δαπανην (τοιουτοι γαρ οι φιλαργυροι) ου τραπεζαν αυταρκη
παρατιθεμενος, ουχ ιματιον συνεχως η κατα χρειαν αμειβων, ου τεκνοις παρεχων
την αναγκαιαν του βιου διαγωγην, ου λουτρον ταχεως καταλαμβανων φοβωι του
μισθου και των τριων οβολων, παντα δε τροπον επινοων, οθεν αν επι το πλεον τον
αριθμον προαγαγοι των χρηματων, ουτε μην αξιοπιστον τινα φυλακα του βαλαντιου
ενομιζεν, ου τεκνον, ου δουλον, ου τραπεζιτην, ου κλειν, ου σφραγιδα, ταις δε των
τοιχων οπαις το χρυσιον εμβαλλων και τον πηλον εξωθεν επαλειφων αγνωστον
πασιν ειχεν τον θησαυρον τοπους εκ τοπων αμειβων και τοιχους εκ τοιχων και το
λανθανειν παντας σοφιζομενος ευμηχανως. αθροον απηλθε του βιου ουδενι των
οικειων εξαγορευσας, ενθα ο χρυσος κατ<ωρ>ωρυκτο. κατωρυχθη μεν ουν κακεινος
το κρυψαι κερδανας· οι δε παιδες αυτου παντων εσεσθαι των εν τηι πολει
λαμπροτεροι δια πλουτον ελπισαντες ηρευνων πανταχου, παρ' αλληλων
διεπυνθανοντο, τους οικετας ανεκρινον, τα εδαφη των οικων ανωρυττον, τους
τοιχους υπεκενουν, τας των γειτονων και γνωριμων οικιας επολυπραγμονουν,
παντα δε λιθον, το του λογου, κινησαντες ευρον ουδ' οβολον, διαγουσι δε τον βιον
αοικον ανεστιοι, πενητες, επαρωμενοι πολλα καθ' εκαστην τηι του πατρος
ματαιοτητι. Ὁ μεν δη φιλος υμων και εταιρος, ω τοκισται, τοιουτος· αξιως του
τροπου καταστρεψας τον βιον ανεμιαιος χρηματιστης, οδυναις και λιμωι μοχθησας,
συναγαγων δε κληρονομιαν 9.206 εαυτωι μεν την αιωνιον κολασιν, τοις δε εξ αυτου
την πενιαν. ουκ ιστε δε υμεις τινι αθροιζετε η μοχθειτε· αι περιστασεις πολλαι, οι
συκοφανται μυριοι, ενεδρευται και ληισται γην διενοχλουσι και θαλασσαν. ορατε, μη
και τας αμαρτιας κερδανητε και τον χρυσον μη κατασχητε. αλλ' επαχθης ημιν ουτος
εστι, φασιν (οιδα γαρ υμων τους υπ' οδοντα γογγυσμους), και συνεχως ημας †
στηριζων επι του βηματος επιβουλευει τοις ευεργετουμενοις και χρηιζουσιν. ιδου γαρ
ουκετι προησομεθα δανεισμα· και πως διαζουσιν οι στενουμενοι; αξιοι των
πραγματων οι λογοι, πρεπουσα η αντιρρησις τοις τωι ζοφωι των χρηματων
εσκοτωμενοις· ουτε γαρ το της διανοιας κριτηριον εχουσιν ερρωμενον ως συνιεναι
των λεγομενων, προς τουναντιον δε της συμβουλης των νουθετουντων ακουουσιν·
ως γαρ εμου λεγοντος μη χρηναι δανειζειν, ουτως υπογογγυζοντες απειλουσι τοις
δεομενοις αποκλεισειν τας θυρας. εγω δε πρωτον μεν το δωρεισθαι διακηρυσσω και
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

παραγγελλω. επειτα και το δανειζειν παρακαλω (δευτερον γαρ ειδος δωρεας
δανεισμα), ποιειν δε τουτο μη μετα τοκων μηδε πλεονασμων, αλλα καθως ημιν ο
θειος διεταξατο λογος· ομοιως γαρ ενοχος τιμωριαι και ο μη διδους δανεισμα και ο
μετα τοκων διδους, επειδη του μεν το μισανθρωπον του δε το καπηλικον
κατακεκριται. οι δε προς την εναντιαν αυτομολουσιν ακροτητα εις το παντελες
εφεξειν την δοσιν επαγγελλομενοι. εστι δε τουτο αναιδης ενστασις, προς το δικαιον
φιλονεικια μανιωδης, προς θεον ερις και πολεμος. η γαρ ου δωσω, φησιν, η
δανειζων εντοκον θησομαι το συναλλαγμα. Προς μεν ουν τους τοκογλυφους ικανως
ο λογος διηγωνισατο και αυταρκως μοι τα της κατηγοριας ως εν δικαστηριωι 9.207
διηνυσται, και δοιη ο θεος αυτοις μεταμελειαν· προς δε τους προχειρως
δανειζομενους και τοις αγκιστροις των τοκων ριψοκινδυνως εαυτους περιπειροντας
ουδενα ποιησομαι λογον αρκειν αυτοις κρινας την συμβουλην, ην ο θεσπεσιος πατηρ
ημων Βασιλειος εν τωι ιδιωι συγγραμματι σοφως εξεπονησε πλειονα προς τους
αβουλως δανειζομενους η τους πλεονεκτικως δανειζοντας ποιησαμενος λογον.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6


