Funebris in laudem Caesarii fratris oratio
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ ΕΙΣ ΚΑΙΣΑΡΙΟΝ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟΥ Α∆ΕΛΦΟΝ
ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ
1.1 Οιεσθε με ισως, ω φιλοι και αδελφοι και πατερες, το γλυκυ και πραγμα
και ονομα, θρηνους επιβαλουντα τωι απελθοντι και οδυρμους, υποδεχεσθαι
προθυμως τον λογον, η μακρους αποτενουντα και κομψους λογους, οις οι πολλοι
χαιρουσι· 1.2 και οι μεν ως συμπενθησοντες και συνθρηνησοντες παρεσκευασθε, ιν'
εν τωι εμωι παθει τα οικεια δακρυσητε, οσοις τι τοιουτον εστι, και σοφισησθε το
αλγουν εν φιλικοις παθεσιν, οι δε ως την ακοην εστιασον τες, και ηδιους εσομενοι·
1.3 χρηναι γαρ ημας επιδειξιν ποιησασθαι και την συμφοραν, οια ποτε ην τα
ημετερα, ηνικα ταλλα ημεν ικανως περιττοι και της υλης, και τα περι λογους
φιλοτιμοι, πριν αναβλεψαι προς τον αληθη λογον και ανωτατω, και παντα δοντες
Θεωι παρ' ου τα παντα, Θεον αντι παν των λαβειν.
1.4 Μηδαμως, μη τουτο περι ημων υπολαβητε, ει τι υπολαμβανειν βουλεσθε
δεξιον. Ουτε γαρ θρηνησομεν τον απελθοντα πλεον η καλως εχει, οι γε μηδε των
αλλων τα τοιαυτα αποδεχομεθα, ουτε επαινεσομεθα περα του μετρου· καιτοι γε
δωρον φιλον και οικειοτατον, ειπερ τι αλλο, τωι λογιωι λογος, και τωι διαφεροντως
αγαπησαντι τους εμους λογους η ευφημια· 1.5 και ου δωρον μονον, αλλα και χρεος
απαντων χρεων δικαιοτατον· αλλ' οσον αφοσιωσασθαι τον περι ταυτα νομον, και
δακρυσαντες και θαυμασαντες (ουδε γαρ τουτο εξω της καθ' ημας φιλοσο φιας·
Μνημη τε γαρ δικαιων μετ' εγκωμιων· και· Ἐπι νεκρωι, φησι, καταγαγε δακρυα, και
ως δεινα πασχων εναρξαι θρηνου· ισον αναλγησιας χωριζων ημας και αμετριας)· 1.6
το μετα τουτο ηδη, της τε ανθρωπινης φυσεως την ασθε νειαν επιδειξομεν, και του
της ψυχης αξιωματος υπομνη σομεν, και την οφειλομενην τοις αλγουσι παρακλησιν
επι θησομεν, και μεταθησομεν την λυπην απο της σαρκος και των προσκαιρων επι τα
πνευματικα και αΐδια.
2.1 Καισαριωι πατερες μεν, ιν' εντευθεν αρξωμαι οθεν ημιν πρεπωδεστατον,
ους παντες γινωσκετε, και ων την αρετην και ορωντες και ακουοντες ζηλουτε τε και
θαυμαζετε, και διηγεισθε τοις αγνοουσιν, ειπερ τινες εισιν ανθρωπων, αλλος αλλο τι
μερος απολαβοντες· επει μη παντα τον αυτον οιον τε, μηδε μιας γλωσσης το εργον,
καν σφοδρα τις ηι των φιλοπονωτατων και φιλοτιμων· 2.2 οις πολλων και μεγαλων
υπαρχοντων εις ευφημιαν, ει μη τωι περιττος ειναι δοκω τα οικεια θαυμαζων, εν
μεγιστον απαντων, και ωσπερ αλλο τι επισημον εστιν, η ευσεβεια· τους σεμνους
τουσδε λεγω και πολιους, και ουχ ηττον δι' αρετην αιδεσιμους η δια γηρας· ων τα
μεν σωματα χρονωι κεκμηκεν, αι ψυχαι δε Θεωι νεαζουσι.
3.1 Πατηρ μεν εκ της αγριελαιου καλως εγκεντρισθεις εις την καλλιελαιον,
και τοσουτον κοινωνησας της πιοτητος, ωστε και αλλους εγκεντριζειν πιστευθηναι
και θεραπειαν εγχειρισθηναι ψυχων, υψηλος υψηλως του λαου τουδε προ
καθεζομενος, Ἀαρων τις δευτερος η Μωυσης, Θεωι πλησιαζειν ηξιωμενος και θειαν
φωνην χορηγειν τοις αλλοις ισταμενοις πορρωθεν, πραος, αοργητος, γαληνος το
ειδος, θερμος το πνευμα, πολυς το φαινομενον, πλουσιωτερος το κρυπτομενον. 3.2
Τι αν υμιν αναζωγραφοιην το γινωσκο μενον; Ουδε γαρ ει μακρον αποτεινοιμεν
λογον, ειποιμεν αν τι τοσουτον οσον αξιον, και οσον εκαστος συνεπισταται τε και
απαιτει τον λογον· και βελτιον ταις υπονοιαις συγχωρειν η τωι λογωι το πολυ
περικοπτειν του θαυματος.
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4.1 Μητηρ δε ανωθεν μεν και εκ προγονων καθιερω μενη Θεωι, και κληρον
αναγκαιον ουκ εις εαυτην μονον, αλλα και τους εξ αυτης καταγουσα την ευσεβειαν,
εξ αγιας απαρχης οντως αγιον φυραμα· τοσουτον δε αυτο αυξησασα τε και
πλεονασασα, ωστε ηδη τισι, φθεγξομαι γαρ, ει και τολμηρος ο λογος, μηδε την του
ανδρος τελειοτητα ετερου τινος η ταυτης εργον γενεσθαι πιστευθηναι τε και
ρηθηναι, και (ω του θαυματος) αθλον ευσεβειας δοθηναι μειζονα και τελεωτεραν
ευσεβειαν. 4.2 Φιλοπαιδες αμφω και φιλοχριστοι, το παραδοξοτα τον, μαλλον δε
φιλοχριστοι πλεον η φιλοπαιδες. Οις γε και των τεκνων μια τις απολαυσις ην, το
απο Χριστου και γνωριζεσθαι και ονομαζεσθαι, και εις ευπαιδιας ορος, η αρετη και η
προς το κρειττον οικειωσις. 4.3 Ευσπλαγχνοι, συμπα θεις, αρπαζοντες τα πολλα
σητων και ληιστων και του κοσμο κρατορος, εκ της παροικιας εις την κατοικιαν
μετασκευα ζομενοι, και κληρον μεγιστον τοις παισι την εκειθεν λαμ προτητα
θησαυριζοντες. 4.4 Ουτω τοι και εις λιπαρον εφθα σαν γηρας, ομοτιμοι και την
αρετην και την ηλικιαν, και πληρεις ημερων των τε μενουσων ομοιως και των
λυομε νων, παρα τοσουτον εκατερος ουκ εχων τα πρωτα των επι γης παρ' οσον υπ'
αλληλων εις το πρωτειον εκωλυοντο· και πασης ευδαιμονιας μετρον επληρωσαν,
πλην της τελευ ταιας ταυτης, ως αν οιηθειη τις, ειτε δοκιμασιας χρη λεγειν, ειτε
οικονομιας. 4.5 Ἡ δε εστιν, ως ο εμος λογος, τον σφαλερωτερον των παιδων δι'
ηλικιαν προπεμψαντες, ουτως ηδη καταλυσαι τον βιον εν ασφαλειαι, και προς τα
ανω πανοικεσιαι μετατεθηναι.
5.1 Και ταυτα διηλθον, ου τουτους εγκωμιασαι βουλο μενος, ουδε αγνοων οτι
μολις αν τις της αξιας εφικοιτο, και ολην υποθεσιν λογου τον τουτων επαινον
ενστησαμενος· αλλ' ιν' επιδειξαιμι εκ πατερων οφειλομενην Καισαριωι την αρετην,
και μη θαυμαζητε μηδε απιστητε, ει τοιουτων τυχων γεννητορων, τοιουτων εαυτον
παρεσχεν επαινων αξιον, αλλα τουναντιον, ει προς ετερους ειδε, των οικειων και
των εγγυθεν αμελησας υποδειγματων. 5.2 Τα μεν δη πρωτα τοιαυτα, οια προσηκεν
ειναι τοις οντως ευ γεγονοσι και καλως βιωσεσθαι μελλουσιν. Ἵνα δε τα εν μεσωι
συντεμω, καλλος και μεγεθος και την επι πασι του ανδρος χαριν και ωσπερ εν
φθογγοις ευαρμοστιαν, οτι μηδε προς ημων τα τοιαυτα θαυμαζειν, ει και τοις αλλοις
ου μικρα φαινεται, προς τα εφεξης βαδιουμαι του λογου, και α μηδε βουλομενωι
παραλιπειν ραιδιον.
6.1 Ὑπο δη τοιουτοις ηθεσι τραφεντες και παιδευθεν τες και τοις ενταυθα
μαθημασιν ικανως ενασκηθεντες, εν οις εκεινος ταχει τε και μεγεθει φυσεως ουδ' αν
ειποι τις οσον υπερ τους πολλους ην (ω πως αδακρυτι την τουτων παρελθω μνημην,
και μη με αφιλοσοφον ελεγξηι το παθος παρα την υποσχεσιν;), 6.2 αλλ' επειδη γε
αποδημιας και ρος εδοκει, και τοτε πρωτον απ' αλληλων εσχισθημεν, εγω μεν τοις
κατα Παλαιστινην εγκαταμεινας παιδευτηριοις, ανθουσι τοτε, κατα ρητορικης
ερωτα, ο δε την Ἀλεξανδρου πολιν καταλαβων, παντοιας παιδευσεως και τοτε και
νυν ουσαν τε και δοκουσαν εργαστηριον. 6.3 Τι πρωτον, η τι μεγιστον ειπω των
εκεινου καλων; τι δε παρεις μη τωι μεγιστωι ζημιωσω τον λογον; τις μεν εκεινου
διδασκαλοις πιστοτερος; τις δε ηλιξι προσφιλεστε ρος; τις μεν μαλλον απεφυγε την
των μοχθηρων εταιριαν και ομιλιαν; τις δε τηι των βελτιστων εαυτον προσεθηκε
πλειον, αλλοις τε και των εκ της πατριδος τοις ευδοκιμω τατοις και γνωριμωτατοις;
ειδως ουδε τουτο φερειν μικρον εις αρετην η κακιαν, τας συνουσιας. 6.4 Ἐξ ων, τις
μεν αρχουσιν εκεινου τιμιωτερος; τις δε τηι πολει πασηι, καιτοι γε δια το μεγεθος
παντων εγκρυπτομενων, η επι σωφρο συνηι γνωριμωτερος, η επι συνεσει
περιφανεστερος;
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7.1 Ποιον μεν ειδος ουκ επηλθε παιδευσεως; μαλλον δε ποιον, ως ουδε
μονον ετερος; Τινι δε παρηκεν εγγυς αυτου γενεσθαι, και κατα μικρον, μη οτι των
καθ' εαυτον και της αυτης ηλικιας, αλλα και των πρεσβυτερων και παλαιοτερων εν
τοις μαθημασι, και παντα ως εν εξασκη σας, και αντι παντων εκαστον, τους μεν
πτηνους την φυσιν φιλοπονιαι νικησας, τους δε γενναιους την ασκησιν διανοιας
οξυτητι, μαλλον δε ταχει μεν τους ταχεις, σπουδηι δε τους φιλοπονους υπερβαλων,
και τους κατ' αμφω δεξιους αμφο τεροις; 7.2 Γεωμετριας μεν γε και αστρονομιας, και
της επικιν δυνου τοις αλλοις παιδευσεως, οσον χρησιμον εκλεξαμενος, τουτο δε ην,
εκ της των ουρανιων ευαρμοστιας και ταξεως τον δημιουργον θαυμασαι, οσον
βλαβερον ταυτης διεφυγεν, ου τηι φοραι των αστρων διδους τα οντα και τα γινομενα,
ως οι την ομοδουλον εαυτοις κτισιν επανισταντες τωι κτισαντι, Θεωι δε και ταλλα
παντα, ωσπερ εικος, ανατιθεις και την τουτων κινησιν. 7.3 Ἀριθμων δε και
λογισμων και της θαυμασιας ιατρικης, οση τα περι φυσεις και κρασεις και τας αρχας
των νοσηματων φιλοσοφει, ωστε ταις ριζαις αναι ρουμεναις συνεκκοπτειν και τα
βλαστηματα, τις ουτως αμα θης η φιλονεικος ως εκεινωι δουναι τα δευτερα, και μη
αγαπαν, ει μετ' εκεινον ευθυς αριθμοιτο, το πρεσβειον εν τοις δευτεροις φερομενος;
7.4 Και ταυτα ου λογος εστιν αμαρτυρος, αλλ' ευα τε ομου ληξις και εσπεριος, και
οσην εκεινος επηλθεν υστερον, επισημοι στηλαι της εκεινου παι δευσεως.
8.1 Ἐπει δε πασαν αρετην τε και μαθησιν, ωσπερ μεγαλη φορτις παντοδαπην
εμποριαν, εις μιαν την εαυτου ψυχην συλλεξαμενος, επι την εαυτου πολιν
εστελλετο, ως αν και τοις αλλοις μεταδοιη των καλων αγωγιμων της εαυτου
παιδευσεως, ενταυθα τι και συνηνεχθη πραγμα θαυμασιον· ουδεν δε οιον (και γαρ
εμε γε μαλιστα παντων ευφραινει τουτο μνημονευθεν, και υμας αν ηδιους
ποιησειεν) εν βραχει διηγησασθαι. 8.2 Ηυχετο μεν η μητηρ ευχην μητρικην τινα και
φιλο παιδα, ωσπερ εξεπεμψεν αμφοτερους, ουτω και συν αλλη λοις επανελθοντας
ιδειν. Ξυνωρις γαρ εδοκουμεν τις, και ει μη τοις αλλοις, μητρι γ' ουν, ευχης και θεας
αξια συν αλληλοις ορωμενοι, η νυν κακως υπο του φθονου διαλυ θεισα· 8.3 Θεου δε
ουτω κινησαντος, ος ακουει δικαιας ευχης και φιλτρον τιμαι γονεων εις παιδας
ευγνωμονας, εξ ουδεμιας επινοιας ουδε συνθηματος, ο μεν απο της Ἀλεξανδρειας, ο
δε απο της Ἑλλαδος, κατα τον αυτον χρονον εις την αυτην πολιν, ο μεν απο γης, ο δε
απο θα λασσης, κατηραμεν. 8.4 Ἡ πολις δε ην το Βυζαντιον, η νυν προκαθεζομενη
της Ευρωπης πολις· εν ηι τοσουτον Καισαριος κλεος ου πολλου χρονου διελθοντος
ηνεγκατο, ωστε δημοσιας τιμας αυτωι και γαμον των ευδοκιμων και της συγκλητου
βουλης μετουσιαν προτεθηναι, και προς βασιλεα πρεσβειαν σταληναι τον μεγαν απο
κοινου δογμα τος, την πρωτην πολιν τωι πρωτωι λογιων κοσμηθηναι τε και
τιμηθηναι, ει τι μελον αυτωι του πρωτην αληθως ειναι και της επωνυμιας αξιαν, 8.5
και τουτο προστεθηναι πασι τοις υπερ αυτης διηγημασι, το Καισαριωι καλλωπιζεσθαι
και ιατρωι και οικητορι, καιτοι γε μετα της αλλης λαμ προτητος, πολλοις και
μεγαλοις ευθηνουμενην ανδρασι, κατα τε φιλοσοφιαν κατα τε την αλλην παιδευσιν.
8.6 Ἀλλα τουτο μεν ικανως. Τοτε δ' ουν το γενομενον τοις μεν αλλοις συντυχια τις
εδοξεν αλογος και αναιτιος, οια φερει πολλα το αυτοματον εν τοις ημετεροις· τοις δε
φιλοθεοις και λιαν ευδηλον ην, μη αλλο τι το συμβαν ειναι η γονεων θεοφιλων
εργον, εκ γης και θαλαττης τους παιδας συναγοντων εις μιαν ευχης εκπληρωσιν.
9.1 Φερε μηδε τουτο των Καισαριου καλων παρελθω μεν, ο τοις μεν αλλοις
ισως μικρον και ουδε μνημης αξιον, εμοι δε και τοτε και νυν μεγιστον εδοξεν, ειπερ
των επαι νετων η φιλαδελφια, και ου παυσομαι τιθεις εν πρωτοις, οσακις αν τα
εκεινου εκδιηγωμαι. 9.2 Κατειχε μεν αυτον αις ειπον τιμαις η πολις, και ουδ' αν ει τι
γενοιτο μεθησειν εφασκεν· εγω δε ανθελκων ισχυσα, ο παντα Καισαριωι πολυς και
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τιμιος, και τοις γονευσι την ευχην πληρωσαι, και τηι πατριδι το χρεος, και εμαυτωι
τον ποθον, 9.3 λαβων της οδου κοινωνον και συνεμ πορον, και προτιμηθεις ου
πολεων και δημων μονον, ουδε τιμων και πορων, οι πολλοι και πολλαχοθεν, οι μεν
συνερρεον εκεινωι, οι δε ηλπιζοντο, αλλα και αυτου βασι λεως σχεδον, και των
εκειθεν επιταγματων. 9.4 Ἐντευθεν εγω μεν φιλοσοφειν διεγνων, και προς τον ανω
βιον μεθαρμοσθηναι, ωσπερ τινα βαρυν δεσποτην και αρρωστημα χαλεπον πασαν
φιλοτιμιαν αποσεισαμενος· μαλλον δε ο μεν ποθος πρεσβυτερος, ο δε βιος υστερος.
9.5 Τον δε, τα πρωτα της παιδευσεως αναθεντα τηι εαυτου πατριδι και θαυμασθεντα
των πονων αξιως, μετα τουτο δοξης επιθυμια και του προστατειν της πολεως, ως
εμε γε συνεπειθε, τοις βασιλειοις διδωσιν, ου πανυ μεν ημιν φιλα ποιουντα και κατα
γνωμην (και γαρ απολογησομαι προς υμας, οτι πολλοστον τεταχθαι παρα Θεωι
κρειττον ειναι δοκει τε και υψηλοτερον η παρα τωι κατω βασιλει τα πρωτα
φερεσθαι), ου μην αξιος γε μεμψεως. 9.6 Φιλοσο φειν μεν γαρ οσωι μεγιστον,
τοσουτωι και χαλεπωτατον, και ου πολλων το εγχειρημα, ουδ' αλλων η των υπο της
θειας προκεκλημενων μεγαλονοιας, η τοις προηιρημενοις καλως χειρα διδωσιν· 9.7
ου μικρον δε ει τις, τον δευτερον προστησαμενος βιον, καλοκαγαθιας μεταποιοιτο,
και πλειω λογον εχοι Θεου και της εαυτου σωτηριας η της κατω λαμπροτητος· και
την μεν ως σκηνην προβαλλοιτο, η τι προσωπειον των πολλων και προσκαιρων, το
του κοσμου τουτου δραμα υποκρινομενος, αυτος δε ζυη Θεωι, μετα της εικονος ην
οιδε παρ' εκεινου λαβων και οφειλων τωι δεδω κοτι· οπερ αμελει και Καισαριον
διανοηθεντα γινωσκομεν.
10.1 Ταττεται μεν γαρ την πρωτην εν ιατροις ταξιν, ουδε πολλου πονου
προσδεηθεις, αλλ' επιδειξας μονον την παιδευσιν, μαλλον δε βραχυν τινα της
παιδευσεως οιον προλογον, καν τοις φιλοις του βασιλεως ευθυς αριθμου μενος, τας
μεγιστας καρπουται τιμας. 10.2 Ἄμισθον δε την της τεχνης φιλανθρωπιαν τοις εν
τελει προτιθησιν, ειδως ουδεν ουτως ως αρετην και το επι τοις καλλιστοις
γινωσκεσθαι προαγειν εις το εμπροσθεν· και ων τηι ταξει δευτερος ην, τουτων κατα
πολυ περιην τηι δοξηι, πασι μεν ων δια σωφροσυνην επεραστος, και δια τουτο τα
τιμια πιστευομενος και μηδεν Ἱπποκρατους ορκιστου προσδεο μενος, ως μηδεν ειναι
και την Κρατητος απλοτητα προς την εκεινου θεωρουμενην· 10.3 πασι δε πλεον η
κατα την αξιαν αιδεσιμος, μεγαλων μεν αει των παροντων αξιουμενος, μειζονων δε
αξιος ειναι των ελπιζομενων κρινομενος τοις τε βασιλευσιν αυτοις και οσοι τα
πρωτα μετ' εκεινους εχουσιν. 10.4 Το δε μεγιστον, οτι μητε υπο της δοξης μητε υπο
της εν μεσωι τρυφης την της ψυχης ευγενειαν διεφθαρη· αλλα πολλων και μεγαλων
υπαρχον των αυτωι, πρωτον ην εις αξιωμα Χριστιανον και ειναι και ονομαζεσθαι,
και παντα ομου παιδια τις εκεινωι και ληρος προς εν τουτο κρινομενα· 10.5 τα μεν
γαρ αλλα ως επι σκηνης και αλλοις παιζεσθαι, ταχιστα πηγνυμενης τε και
καταλυομενης, ταχα δε φθειρομενης ραιον η συνιστα μενης, ως ειναι ιδειν εκ των
πολλων του βιου μεταβολων, και της ανω και κατω μεταπιπτουσης ευετηριας·
μονον δε ιδιον αγαθον ειναι και παραμενον ασφαλως, την ευσεβειαν.
11.1 Ταυτα Καισαριωι εφιλοσοφειτο καν τηι χλανιδι· ταυταις και συνεζησε
ταις εννοιαις και συναπηλθε, μειζω της φαινομενης εις το κοινον ευσεβειας Θεωι
γνωριζων και παριστας την κατα τον κρυπτον ανθρωπον. 11.2 Και ει με δει, παντα
παρεντα, την προστασιαν των εκ γενους ατυχησαντων, την υπεροψιαν του τυφου,
την προς τους φιλους ισοτιμιαν, την προς τους αρχοντας παρρησιαν, τους υπερ
αληθειας αγωνας και λογους, ους πολλους πολ λακις και προς πολλους
συνεστησατο, ου λογικως μονον, αλλα και λιαν ευσεβως τε και διαπυρως, εν αντι
παν των ειπειν των εκεινου το γνωριμωτατον· 11.3 ελυσσα καθ' ημων βασιλευς ο
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

δυσωνυμος, και καθ' εαυτου πρωτον μανεις, εκ της εις Χριστον αθετησεως αφορητος
ηδη και τοις αλλοις ην, ουδ' εν ισωι τοις λοιποις χριστομαχοις μεγαλοψυχως
απογραφομενος εις την ασεβειαν, αλλα κλεπτων τον διωγμον εν επιεικειας
πλασματι, και κατα τον σκολιον οφιν, ος την εκεινου κατεσχε ψυχην, παντοιαις
μηχαναις υποσπων τους αθλιους εις το εαυτου βαραθρον. 11.4 Και το μεν πρωτον
αυτου τεχνασμα τε και σοφισμα, πασχοντας ως Χριστιανους, ως κακουρ γους
κολαζεσθαι, ινα μηδε της επι τοις αθλοις τιμης τυγχανοιμεν· εφθονει γαρ και ταυτης
Χριστιανοις ο γενναδας· το δε δευτερον, πειθους ονομα προσειναι τωι γινομενωι, μη
τυραννιδος, ως αν μειζον ηι του κινδυνου το της αισχυνης αυθαιρετως χωρουσι προς
την ασεβειαν· 11.5 και τους μεν χρημασι, τους δε αξιωμασι, τους δε υποσχεσεσι, τους
δε παντοιαις τιμαις υφελκομενος, ας ουδε βασιλικως προσηγεν, αλλα και λιαν
δουλοπρεπως, εν ταις απαντων οψεσι, παντας δε τηι γοητειαι των λογων και τωι καθ'
εαυτον υποδειγματι, επι πολλοις πειραται και Καισαριου. Φευ της παραπληξιας και
της ανοιας, ει Καισαριον τε οντα και αδελφον εμον και των γονεων τουτων
συλησειν ηλπισεν.
12.1 Ἀλλ', ινα μικρον προσδιατριψω τωι λογωι, κατατρυφησω του
διηγηματος, ως οι παροντες του θεα ματος, εισηιει μεν ο γενναδας εκεινος, τωι του
Χριστου σημειωι φραξαμενος, και τον μεγαν Λογον εαυτου προ βαλλομενος, προς
τον πολυν εν οπλοις και μεγαν εν λογων δεινοτητι· 12.2 ουδεν δε καταπλαγεις προς
την οψιν ουδε θωπειαι τι καταβαλων του φρονηματος, αθλητης ετοιμος ην και λογωι
και εργωι προς τον εν αμφοτεροις δυνατον αγωνιζεσθαι. 12.3 Το μεν ουν σταδιον
τοιουτον, και ο της ευσεβειας αγωνιστης τοσουτος· και αγωνοθετης, ενθεν μεν
Χριστος, τοις εαυτου παθεσι τον αθλητην εξοπλιζων, εκειθεν δε δεινος τυραννος, τηι
των λογων οικειοτητι προσσαινων και τωι της εξουσιας ογκωι δεδιττομενος· 12.4
θεατρον δε αμφοτερωθεν, των τε τηι ευσε βειαι λειπομενων ετι και των υπ' εκεινου
συνηρπασ μενων, οπη νευσηι τα κατ' αυτους αποσκοπουντων, οστις νικησειε πλειω
την αγωνιαν εχοντων η περι ους το θεατρον.
13.1 Ἆρ' ουκ εδεισας περι Καισαριου, μη τι παθηι της προθυμιας αναξιον;
«Ἀλλα θαρσειτε»· μετα Χριστου γαρ η νικη, του τον κοσμον νικησαντος. Τα μεν ουν
καθ' εκαστον των τοτε ρηθεντων η προτεθεντων εκδιηγεισθαι τα νυν εγω μεν, ευ
ιστε, του παντος αν ετιμησαμην· και γαρ και λογικας τινας εστιν ας εχει στροφας και
κομψειας ο λογος, εμοι γουν ουκ αηδεις εις μνημην· εξω δ' αν ειη παντελως του
καιρου και του λογου. 13.2 Ὡς δε πασας αυτου τας εν τοις λογοις πλοκας διαλυσας,
και πειραν απασαν αφανη τε και φανεραν ωσπερ τινα παιδιαν παρωσαμενος, μεγαληι
και λαμπραι τηι φωνηι το Χριστιανος ειναι τε και μενειν ανεκηρυξεν, ουδε ουτω μεν
παντελως αποπεμπεται· 13.3 και γαρ δεινος ερως ειχε τον βασιλεα τηι Καισαριου
παιδευσει συνειναι και καλλωπιζεσθαι· ηνικα και το περιβοητον τουτο εν ταις των
παντων ακοαις εφθεγξατο· «Ὢ πατρος ευτυχους, ω παιδων δυστυχων»· επειδη και
ημας ηξιωσε τιμησαι τηι κοινωνιαι της ατιμιας, ων και την παιδευσιν Ἀθηνηισιν εγνω
και την ευσεβειαν. 13.4 ∆ευτεραι δε εισοδωι ταμιευθεις, επειδη γε κατα Περσων
εκεινον η δικη καλως εξωπλισεν, επανεισι προς ημας φυγας μακαριος και
τροπαιουχος αναιμακτος και περιφανεστερος την ατιμιαν η την λαμ προτητα.
14.1 Ταυτην εγω την νικην της πολλης εκεινου χειρος και της υψηλης
αλουργιδος και του πολυτελους διαδη ματος υψηλοτεραν κρινω μακρωι και
τιμιωτεραν· τουτωι τωι διηγηματι πλεον επαιρομαι η ει πασαν εκεινωι την βασιλειαν
απεμερισατο. 14.2 Τοις μεν ουν πονηροις υποχωρει χρονοις, και τουτο κατα την
ημετεραν νομοθεσιαν, ενσταντος μεν καιρου, διακινδυνευειν υπερ της αληθειας, και
μη προδιδοναι δειλιαι την ευσεβειαν, εως δ' αν εξηι, μη προκαλεισθαι τους κινδυνους
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κελευουσαν, ειτε δεει των ημετερων ψυχων, ειτε φειδοι των επαγοντων τον
κινδυνον. 14.3 Ἐπει δε ο ζοφος ελυθη, και η υπερορια καλως εδικασε, και η στιλβω
θεισα ρομφαια τον ασεβη κατεβαλε, και Χριστιανοις επανηλθε τα πραγματα, τι δει
λεγειν μεθ' οιας δοξης τε και τιμης η των μαρτυριων οιων και οσων, και ως διδους
χαριν μαλλον η κομιζομενος, τοις βασιλειοις αυθις αναλαμβανεται, και διαδεχεται
την προτεραν τιμην η δευ τερα; 14.4 Και βασιλεις μεν ο χρονος παρημειψε, Καισα ριωι
δε το της ευδοξιας αλυτον και των παρ' αυτοις πρωτειων, και αγων βασιλευσιν οστις
μαλλον Καισαριον οικειωσηται, και ου μαλλον εκεινος ονομασθηι φιλος και
γνωριμος. Τοιαυτα Καισαριωι τα της ευσεβειας και παρα της ευσεβειας. Ἀκουετωσαν
και νεοι και ανδρες, και δια της αυτης αρετης προς την αυτην επιφανειαν
επειγεσθωσαν (αγαθων γαρ πονων καρπος ευκλεης), οσοις και τουτο δια σπουδης
και μερος ευδαιμονιας υπολαμβανεται.
15.1 Ἀλλ' οιον δη και τουτο των περι αυτον θαυματων, ομου τε της των
γονεων θεοσεβειας και της εκεινου μεγιστην εχον αποδειξιν; ∆ιετριβε μεν εν τηι
Βιθυνων, την ου πολλοστην απο βασιλεως διεπων αρχην. Ἡ δε ην, ταμιευειν βασιλει
τα χρηματα και των θησαυρων εχειν την επιμελειαν· εντευθεν γαρ αυτωι τας μειζους
αρχας βασιλευς προοιμιαζεται. 15.2 Του δε πρυην συνεν εχθεντος εν Νικαιαι σεισμου,
ος δη χαλεπωτατος των πωποτε μνημονευομενων γεγονεναι λεγεται, μικρου τους
παντας εγκαταλαβοντος και τωι της πολεως καλλει συναφανισαντος, μονος των
επιφανων η κομιδη συν ολιγοις, εκ του κινδυνου περισυζεται, και σωτηριαν
απιστουμενην, αυτωι σκεπασθεις τωι συμπτωματι, και μικρα σημεια του κινδυνου
φερομενος, οσον τον φοβον παιδαγωγον λαβειν της μειζονος σωτηριας, και ολος της
ανω γενεσθαι μοιρας, μεταθεμενος την στρατειαν εκ των κινουμενων, και αμειψας
εαυτωι τα βασιλεια. 15.3 Τουτο μεν ουν και διενοειτο, και κατα σπουδην εαυτωι
συνηυχετο, ως προς εμε γραφων επειθεν, αρπασαντα τον καιρον εις νουθετησιν,
οπερ ουδ' αλλοτε ποιων επαυσαμην, ζηλοτυπων το εκεινου μεγαλοφυες στρεφο
μενον εν τοις χειροσι, και την φιλοσοφον ουτω ψυχην εν τοις δημοσιοις
καλινδουμενην, και ωσπερ ηλιον νεφει συγκαλυπτομενον. 15.4 Ἀλλα του μεν
σεισμου κρειττων εγενετο, της νοσου δε ουκ ετι· και γαρ ην ανθρωπος· και το μεν
ιδιον εκεινου, το δε κοινον προς τους αλλους· και το μεν της ευσεβειας, το δε της
φυσεως. Και προυλαβεν η παραμυθια το παθος, ινα τωι θανατωι σεισθεντες, τωι
παραδοξωι της τοτε σωτη ριας εγκαυχησωμεθα. 15.5 Και νυν ημιν ο πολυς Καισαριος
αποσεσωσται, κονις τιμια, νεκρος επαινουμενος, υμνοις εξ υμνων παραπεμπομενος,
μαρτυρων βημασι πομπευο μενος, γονεων χερσιν οσιαις τιμωμενος, μητρος λαμπρο
φοριαι τωι παθει την ευσεβειαν αντεισαγουσης, δακρυσιν ηττωμενοις φιλοσοφιαι,
ψαλμωιδιαις κοιμιζουσαις τους θρηνους, και της νεοκτιστου ψυχης, ην το Πνευμα δι'
υδατος ανεμορφωσεν, αξια τα γερα καρπουμενος.
16.1 Τουτο σοι, Καισαριε, παρ' εμου το ενταφιον· αυται των εμων λογων αι
απαρχαι, ους κρυπτομενους πολ λακις μεμψαμενος επι σεαυτον γυμνωσειν εμελλες.
Ουτος ο παρ' εμου κοσμος, σοι δε κοσμου παντος, ευ οιδα, φιλτα τος· 16.2 ου σηρων
περιρρεοντα και μαλακα νηματα, οις ουδε περιων εχαιρες κατα τους πολλους, αρετηι
μονηι κοσ μουμενος, ουδε λινου διαφανους υφασματα, ουδε μυρων πολυ τιμων
επιχυσεις, α ταις γυναικωνιτισιν απεπεμπου και προ τερον, και ων ημερα μια λυει
την ευωδιαν, ουδ' αλλο τι των μικρων και τοις μικροις τιμιων, α παντα κατεκρυψεν
αν σημερον ο πικρος λιθος ουτος μετα του καλου σωματος. 16.3 Ἐρρετωσαν μοι και
αγωνες Ἑλληνικοι και μυθοι, δι' ων εφηβοι δυστυχεις ετιμηθησαν, μικρα μικρων
αγωνισμα των προτιθεντες τα επαθλα· και οσα δια χοων τε και απαργματων, η
στεμματων τε και ανθεων νεοδρεπτων, αφοσιουνται τους απελθοντας ανθρωπους,
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

νομωι πατριωι μαλ λον και αλογιαι παθους η λογωι δουλευοντες. 16.4 Το δε εμον
δωρον, λογος, ο ταχα και ο μελλων υποληψεται χρονος αει κινουμενον, και ουκ εων
εις το παντελες απελθειν τον ενθενδε μεταχωρησαντα, φυλασσον δε αει και ακοαις
και ψυχαις τον τιμωμενον, και πινακων εναργεστεραν προτιθεις την εικονα του
ποθουμενου.
17.1 Τα μεν ουν παρ' ημων τοιαυτα. Ει δε μικρα και της αξιας ελαττω, και
Θεωι φιλον το κατα δυναμιν. Και τα μεν αποδεδωκαμεν, τα δε δωσομεν, τας δι' ετους
προσφεροντες τιμας τε και μνημας, οι γε τωι βιωι περιλειπομενοι. 17.2 Συ δε ημιν
ουρανους εμβατευοις, ω θεια και ιερα κεφαλη, και εν κολποις Ἀβρααμ, οιτινες δη
ουτοι εισιν, αναπαυσαιο, και αγγελων εποπτευοις χορειαν, και μακαριων ανδρων
δοξας τε και λαμπροτητας· 17.3 μαλλον δε συγχορευοις και συναγαλλοιο παντα
διαγελων τα τηιδε αφ' υψους, τους τε καλουμενους πλουτους και τας ερριμμενας
αξιας, και τας ψευδομενας τιμας, και την δια των αισθησεων πλανην, και την του
βιου τουτου περιφοραν, και την ωσπερ εν νυκτομαχιαι συγχυσιν τε και αγνοιαν, βασι
λει τωι μεγαλωι παρισταμενος, και του εκειθεν φωτος πλη ρουμενος· 17.4 ου μικραν
απορροην εντευθεν δεξαμενοι, οσον εν εσοπτροις φανταζεσθαι και αινιγμασιν, αυτηι
τηι πηγηι του καλου μετα ταυτα εντυχοιμεν, καθαρωι νωι καθαραν την αληθειαν
εποπτευοντες, και τουτον μισθον ευρισ κοιμεν της περι το καλον ενταυθα
φιλοπονιας, την τελεω τεραν εκεισε του καλου μετουσιαν και θεωριαν· οπερ δη της
ημετερας τελος μυσταγωγιας βιβλοι τε και ψυχαι θεολογοι θεσπιζουσιν.
18.1 Τι λοιπον ετι; την εκ λογου θεραπειαν τοις αλγουσι προσενεγκειν. Μεγα
δε [τοις πενθουσι] το παρα των συναλγουντων φαρμακον· και οι το ισον του παθους
εχον τες πλεον εισιν εις παραμυθιαν τοις πασχουσι. Μαλιστα μεν ουν προς τοιουτους
εστιν ημιν ο λογος, υπερ ων αισχυ νοιμην αν, ει μη καθαπερ αλλου παντος των
καλων, ουτω και καρτεριας τα πρωτα φεροιντο. 18.2 Και γαρ ει φιλοπαι δες παντων
μαλλον, αλλα και παντων μαλλον φιλοσοφοι και φιλοχριστοι, και την εντευθεν
μεταβασιν εκ πλειονος αυτοι τε μελετησαντες και τους εξ αυτων διδαξαντες, μαλ
λον δε τον βιον ολον μελετην λυσεως ενστησαμενοι. 18.3 Ει δε ετι το παθος
επισκοτει τοις λογισμοις, και, καθαπερ λημη τις τον οφθαλμον υπελθουσα, καθαρως
συνιδειν ουκ εαι το δεον, φερε δεξασθε παρακλησιν οι πρεσβυτεροι του νεου, και του
παιδος οι πατερες, και του νουθετεισθαι παρα των τηλικουτων οφειλοντος, οι
πολλους νουθετησαντες, και τωι πολλωι χρονωι την εμπειριαν συλλεξαντες.
Θαυμασητε δε μηδεν, ει νεος νουθετω γεροντας· και τουτο υμετερον, ει τι πολιας
αμεινον συνοραν εχω. 18.4 Ποσον ετι βιωσομεθα χρονον, ω τιμιαι πολιαι και Θεωι
πλησιαζουσαι; ποσον ενταυθα κακοπαθησομεν; Ουδε ο πας ανθρωπων βιος μακρος,
ως τηι θειαι φυσει και ατελευτητωι παραβαλειν, μη οτι το της ζωης λειψανον, και η
λυσις, ως αν ειποιμεν, της ανθρωπινης πνοης, και του προσκαιρου βιου τα
τελευταια. Ποσον ημας εφθη Καισα ριος; ποσον ετι τον απελθοντα πενθησομεν; Ου
προς την αυτην επειγομεθα μονην; 18.5 Ου τον αυτον υποδυσομεθα λιθον αυτικα;
ουχ η αυτη κονις μετα μικρον εσομεθα; ου τοσουτον κερδανουμεν εν ταις μικραις
ταυταις ημεραις, οσον πλειω κακα, τα μεν ιδοντες, τα δε παθοντες, τα δε και
πραξαντες ισως, λειτουργησαι τωι της φυσεως νομωι την κοινην εισφοραν και
ασαλευτον, και τοις μεν επαπελ θειν, των δε προαπελθειν, και τους μεν κλαυσαι,
υπο δε των θρηνηθηναι, και παρ' αλλων αντιλαβειν ον προειση νεγκαμεν αλλοις
των δακρυων ερανον;
19.1 Τοιουτος ο βιος ημων, αδελφοι, των ζωντων προσκαιρα· τοιουτο το επι
γης παιγνιον· ουκ οντας γενεσθαι, και γενομενους αναλυθηναι. Ὄναρ εσμεν ουχ
ισταμε νον, φασμα τι μη κρατουμενον, πτησις ορνεου παρερχομε νου, ναυς επι
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

θαλασσης ιχνος ουκ εχουσα, κονις, ατμις, εωθινη δροσος, ανθος καιρωι φυομενον και
καιρωι λυομενον. 19.2 «Ἄνθρωπος, ωσει χορτος αι ημεραι αυτου, ωσει ανθος του
αγρου, ουτως εξανθησει»· καλως ο θειος ∆αβιδ περι της ασθενειας ημων
εφιλοσοφησεν· και εν εκεινοις παλιν τοις ρημασι· «Την ολιγοτητα των ημερων μου
αναγγειλον μοι»· και παλαιστων μετρον τας ανθρωπινας ημερας ορι ζεται. Τι δ' αν
ειποις προς Ἱερεμιαν, ος και τηι μητρι μεμφεται της γεννησεως αλγων, και ταυτα επ'
αλλοτριοις πταισμασι; 19.3 «Παντα ειδον, φησιν ο Ἐκκλησιαστης, παντα επηλθον
λογισμωι τα ανθρωπινα, πλουτον, τρυφην, δυναστειαν, δοξαν την αστατον, σοφιαν
την υποφευγουσαν πλεον η κρατουμενην, παλιν τρυφην, σοφιαν παλιν, επι τα αυτα
πολλακις ανακυκλουμενος, γαστρος ηδονας, παραδει σους, πληθος οικετων, πληθος
κτηματων, οινοχοους και οινοχοας, αιδοντας και ᾀδουσας, οπλα, δορυφορους, εθνη
προσπιπτοντα, φορους συλλεγομενους, οφρυν βασιλειας, οσα περιττα του βιου, οσα
των αναγκαιων, οις υπερ παν τας ηλθον βασιλεις τους εμπροσθεν, και τι επι πασι του
τοις; 19.4 Παντα ματαιοτης ματαιοτητων, τα παντα ματαιοτης και προαιρεσις
πνευματος, ειτ' ουν ορμη τις ψυχης αλογιστος, και περισπασμος ανθρωπου, τουτο
κατακριθεν τος, ισως εκ του παλαιου πτωματος· ταλλα, τελος λογου, φησι, το παν
ακουε, τον Θεον φοβου». Ἐνταυθα της απο ριας ισταται· και τουτο σοι μονον της
ενταυθα ζωης το κερ δος, οδηγηθηναι δια της ταραχης των ορωμενων και σαλευο
μενων επι τα εστωτα και μη κινουμενα.
20.1 Μη τοινυν πενθωμεν Καισαριον, οιων απηλλαγη κακων ειδοτες, αλλ'
ημας αυτους, οιοις υπελειφθημεν, και οια θησαυρισομεν, ει μη γνησιως Θεωι
προσθεμενοι και παραδραμοντες τα παρατρεχοντα προς την ανω ζωην επει γοιμεθα,
ετι υπερ γης οντες καταλιποντες την γην, και τωι πνευματι φεροντι προς τα ανω
γνησιως ακολουθησαντες. 20.2 Ταυτα και αλγεινα τοις ολιγοψυχοις, και κουφα τοις
ανδρικοις την διανοιαν. Σκοπωμεν δε ουτως. Ουκ αρξει Καισαριος· αλλ' ουδε
αρχθησεται προς αλλων. Ου φοβησει τινας· αλλ' ουδε δεισει βαρυν δεσποτην,
πολλακις τον ουδε αρχεσθαι αξιον. 20.3 Ου συναξει πλουτον· αλλ' ουδε υποψεται
φθονον, η ψυχην ζημιωθησεται κακως συνα γων, και τοσουτον αει προσλαμβανειν
ζητων οσον εκτησατο. Τοιαυτη γαρ η του πλουτειν νοσος, ορον του δεισθαι πλειονος
ουκ εχουσα, αλλα το ποτον αει διψους ετι ποιουμενη φαρμακον. 20.4 Ουκ
επιδειξεται λογους· αλλ' υπο λογων γε θαυμασθησεται. Ου φιλοσοφησει τα
Ἱπποκρατους και Γαληνου, και των αντιθετων εκεινοις· αλλ' ουδε κακοπα θησει
νοσοις, ιδιας επ' αλλοτριαις συμφοραις λυπας καρπουμενος. Ουκ αποδειξει τα
Ευκλειδου και Πτολε μαιου και Ἥρωνος· αλλ' ουδε αλγησει τοις απαιδευτοις
φυσωσι μειζονα. 20.5 Ου καλλωπιειται τοις Πλατωνος και Ἀριστοτελους και
Πυρρωνος και ∆ημοκριτοις δη τισι και Ἡρακλειτοις και Ἀναξαγοραις, Κλεανθαις τε
και Ἐπικουροις, και ουκ οιδ' οιστισι των εκ της σεμνης Στοας και Ἀκαδημιας· αλλ'
ουδε φροντισει οπως διαλυσηι τουτων τας πιθανοτητας. 20.6 Τι με δει μνημονευειν
των αλλων; Ἀλλα ταυτα δη τα τιμια πασι και περισπουδαστα· ου παραστησεται
γαμετην, ου παιδας· αλλ' ουδε θρηνησει τουτους η θρηνηθησεται υπο τουτων, η
καταλιπων αλλοις η καταλειφθεις συμφορας υπομνημα. 20.7 Ου κληρονομησει
χρηματων· αλλα κληρονομηθησεται υφ' ων χρησιμωτατον και ων αυτος ηθελησεν,
ινα πλουσιος ενθενδε μεταναστηι, παντα μεθ' εαυτου φερομενος. Ὢ της φιλοτιμιας!
ω της καινης παρακλησεως! ω της μεγαλοψυχιας των επιβαλλομενων! 20.8
Ἠκουσθη κηρυγμα πασης ακοης αξιον, και μητρος παθος κενουται δι' υποσχεσεως
καλης και οσιας, δουναι τα παντα τωι παιδι, τον εκεινου πλουτον υπερ εκεινου
δωρον ενταφιον, και μηδεν υπολειφθηναι τοις προσδοκησασιν.
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

21.1 Ουπω ταυτα ικανα προς παραμυθιαν; Προσοισω το μειζον φαρμακον.
Πειθομαι σοφων λογοις, οτι ψυχη πασα καλη τε και θεοφιλης, επειδαν του
συνδεδεμενου λυθεισα σωματος ενθενδε απαλλαγηι, ευθυς μεν εν συν αισθησει και
θεωριαι του μενοντος αυτην καλου γενομενη, ατε του επισκοτουντος
ανακαθαρθεντος, η αποτεθεντος, η ουκ οιδ' ο τι και λεγειν χρη, 21.2 θαυμασιαν τινα
ηδονην ηδεται και αγαλλεται και ιλεως χωρει προς τον εαυτης δεσποτην, ωσπερ τι
δεσμωτηριον χαλεπον τον ενταυθα βιον αποφυγουσα, και τας περικειμενας απο
σεισαμενη πεδας υφ' ων το της διανοιας πτερον καθ ειλκετο, και οιον ηδη τηι
φαντασιαι καρπουται την αποκειμενην μακαριοτητα· 21.3 μικρον δ' υστερον και το
συγγενες σαρκιον απολαβουσα, ωι τα εκειθεν συνεφιλο σοφησε, παρα της και δουσης
και πιστευθεισης γης, τρο πον ον οιδεν ο ταυτα συνδησας και διαλυσας Θεος, τουτωι
συγκληρονομει της εκειθεν δοξης· 21.4 και καθαπερ των μοχθηρων αυτου μετεσχε
δια την συμφυΐαν, ουτω και των τερπνων εαυτης μεταδιδωσιν, ολον εις εαυτην
αναλωσασα, και γενομενη συν τουτωι εν και πνευμα και νους και θεος,
καταποθεντος υπο της ζωης του θνητου τε και ρεοντος. 21.5 Ἄκουε γουν οια περι
συμπηξεως οστων τε και νευρων φιλοσοφειται τωι θειωι Ἰεζεκιηλ, οσα μετ' εκεινον
τωι θειωι Παυλωι περι σκηνωματος επι γειου και οικιας αχειροποιητου, του μεν
καταλυθησο μενου, της δε αποκειμενης εν ουρανοις· και την μεν απο του σωματος
εκδημιαν ενδημιαν προς τον Κυριον ειναι φασκοντος, την δε συν τουτωι ζωην ως
εκδημιαν οδυρομενου, και δια τουτο ποθουντος και σπευδοντος την αναλυσιν. 21.6
Τι μικροψυχω περι τας ελπιδας; τι γινομαι προσκαιρος; Ἀναμενω την του
αρχαγγελου φωνην, την εσχατην σαλπιγγα, τον ουρανου μετασχηματισμον, την γης
μεταποιησιν, την των στοιχειων ελευθεριαν, την κοσμου παντος ανακαινισιν. 21.7
Τοτε Καισαριον αυτον οψομαι, μηκετι εκδημουντα, μηκετι φερομενον, μηκετι
πενθουμενον, μηκετ' ελεουμενον, λαμπρον, ενδοξον, υψηλον, οιος μοι και κατ' οναρ
ωφθης πολλακις, ω φιλτατε αδελ φων εμοι και φιλαδελφοτατε, ειτε του βουλεσθαι
τουτο ανατυπουντος, ειτε της αληθειας.
22.1 Νυνι δη αφεις τους θρηνους εις εμαυτον βλεψω, μη τι θρηνων αξιον
λαθω φερων, και τα εμαυτου περισκε ψομαι. Υιοι ανθρωπων (μετεισι γαρ προς υμας
ο λογος), εως ποτε βαρυκαρδιοι και παχεις την διανοιαν; ινα τι αγαπατε ματαιοτητα
και ζητειτε ψευδος, μεγα τι τον ενταυθα βιον και τας ολιγας ταυτας ημερας πολλας
υπολαμβανοντες, και την διαζευξιν ταυτην, την ασπα στην και ηδειαν, ως δη τι βαρυ
και φρικωδες αποστρε φομενοι; 22.2 Ου γνωσομεθα ημας αυτους; ου τα φαινομενα
ριψομεν; ου προς τα νοουμενα βλεψομεν; Ουκ, ει τι και λυπεισθαι χρη, τουναντιον
ανιασομεθα τηι παροικιαι μηκυνομενηι, κατα τον θειον ∆αβιδ, σκηνωματα σκο τασμου
και τοπον κακωσεως και ιλυν βυθου και σκιαν θανατου τα τηιδε αποκαλουντα, οτι
βραδυνομεν εν τοις ταφοις οις περιφερομεν, οτι ως ανθρωποι αποθνησκομεν τον
της αμαρτιας θανατον, θεοι γεγονοτες; 22.3 Τουτον εγω φοβουμαι τον φοβον, τουτωι
και νυκτωρ και μεθ' ημεραν συνειμι, και ουκ εαι με αναπνειν η εκειθεν δοξα και τα
εκεισε δικαιωτηρια· ων της μεν εφιεμαι, μεχρι και του δυνασθαι λεγειν· «Ἐκλειπει
εις το σωτηριον σου η ψυχη μου», τα δε φριττω και αποστρεφομαι. 22.4 Ἐκεινο δε ου
δεδοικα, μη μοι το σωμα τουτο διαρρυεν και διαφθαρεν παντελως οιχησεται, αλλα
μη το του Θεου πλασμα το ενδοξον, ενδοξον γαρ κατορθουν, ωσπερ ατιμον
αμαρτανον, εν ωι λογος, νομος, ελπις, την αυτην τοις αλογοις ατι μιαν κατακριθηι,
και μηδεν πλεον ηι μετα την διαζευξιν· ως οφελον γε τοις πονηροις και του εκειθεν
πυρος αξιοις.
23.1 Ειθε νεκρωσαιμι τα μελη τα επι της γης· ειθε παντα τωι πνευματι
δαπανησαιμι, την στενην και ολιγοις βατην οδευσας, μη την πλατειαν και ανετον·
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ως τα γε μετα τουτο λαμπρα και μεγαλα, και μειζων η κατα την αξιαν ελπις. 23.2 «Τι
εστιν ανθρωπος, οτι μιμνησκηι αυτου»; Τι το καινον τουτο περι εμε μυστηριον;
Μικρος ειμι και μεγας, ταπεινος και υψηλος, θνητος και αθανατος, επιγειος και
ουρανιος· εκεινα μετα του κατω κοσμου, ταυτα μετα του Θεου· εκεινα μετα της
σαρκος, ταυτα μετα του πνευ ματος. 23.3 Χριστωι συνταφηναι με δει, Χριστωι
συναναστη ναι, συγκληρονομησαι Χριστωι, υιον γενεσθαι Θεου, θεον αυτον. Ὁρατε
ποι προιων ανηγαγεν ημας ο λογος. Μικρου και χαριν ομολογω τωι παθει, ωι τοιαυτα
εφιλοσοφησα, και δι' ο μαλλον εραστης εγενομην της ενθενδε απαναστασεως. 23.4
Τουτο ημιν το μεγα μυστηριον βουλεται· τουτο ημιν ο ενανθρωπησας δι' ημας και
πτωχευσας Θεος, ινα ανα στησηι την σαρκα και ανασωσηται την εικονα και
αναπλασηι τον ανθρωπον, ινα γενωμεθα οι παντες εν εν Χριστωι, γενομενωι τα παντα
εν πασιν ημιν τελειως οσαπερ εστιν αυτος, ινα μηκετι ωμεν αρρεν και θηλυ,
βαρβαρος, Σκυθης, δου λος, ελευθερος, τα της σαρκος γνωρισματα, 23.5 μονον δε
φερωμεν εν ημιν αυτοις τον θειον χαρακτηρα, παρ' ου και εις ον γεγοναμεν,
τοσουτον απ' αυτου μορφωθεντες και τυπωθεντες ωστε και απο μονου γινωσκεσθαι.
24.1 Και ειημεν γε οπερ ελπιζομεν, κατα την μεγα λην Θεου του
μεγαλοδωρου φιλανθρωπιαν, ος μικρα αιτων μεγαλα χαριζεται νυν τε και εις τον
επειτα χρονον τοις γνησιως αυτον αγαπωσι· παντα στεγοντες, παντα υπομενοντες
δια την εις αυτον αγαπην τε και ελπιδα, επι πασιν ευχαριστουντες, δεξιοις τε ομοιως
και αρι στεροις, ηδεσι λεγω και ανιαροις, επειδη και ταυτα σωτηριας οπλα πολλακις
οιδεν ο λογος, αυτωι παρακατα τιθεμενοι τας ημετερας ψυχας, τας των προκαταλυον
των, ωσπερ εν οδωι κοινηι των ετοιμοτερων· 24.2 ο δη και αυτοι ποιησαντες, ενταυθα
του λογου ληξωμεν, αλλα και υμεις των δακρυων, επι τον ταφον ηδη σπευδοντες
τον υμετερον, ον δωρον παρ' υμων εχει Καισαριος λυπηρον τε και μονιμον, γονευσι
μεν ετοιμα σθεντα και γηραι κατα καιρον, παιδι δε και νεοτητι δωρηθεντα παρα το
εικος, και ουκ απεικος τωι διεποντι τα ημετερα. 24.3 Ὦ δεσποτα παντων και ποιητα
και διαφεροντως τουδε του πλασματος, ω Θεε των σων ανθρωπων και πατερ και
κυβερνητα, ω ζωης και θανατου κυριε, ω ψυχων ημετερων ταμια και ευεργετα, ω
ποιων τα παντα και μετασκευαζων τωι τεχνιτηι Λογωι κατα καιρον και ως αυτος
επιστασαι τωι βαθει της σης σοφιας και διοικησεως, νυν μεν δεχοιο Καισαριον
απαρχην της ημετερας αποδημιας· 24.4 ει δε τον τελευταιον πρωτον, συγχωρουμεν
τοις σοις λογοις, οις το παν φερεται· δεχοιο δε και ημας υστερον εν καιρωι ευθετωι,
οικονομησας εν τηι σαρκι εφ' οσον αν ηι συμφερον· και δεχοιο γε δια τον σον φοβον
ετοιμα σθεντας, και ου ταρασσομενους, ουδε υποχωρουντας εν ημεραι τηι τελευταιαι,
και βιαι των εντευθεν αποσπωμενους, ο των φιλοκοσμων ψυχων παθος και
φιλοσαρκων, αλλα προθυμως προς την αυτοθεν ζωην την μακραιωνα τε και
μακαριαν, την εν Χριστωι Ἰησου τωι Κυριωι ημων, ωι η δοξα εις τους αιωνας των
αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


