Contra Julianum imperatorem ii
ΛΟΓΟΣ Εʹ.
Κατα Ἰουλιανου βασιλεως στηλιτευτικος δευτερος.
Αʹ. Ουτος μεν δη των εμων λογων ο πρωτος αεθλος εκτετελεσται και
διηνυσται· και γαρ 35.665 επεδειξαμην ικανως την του ανδρος κακοηθειαν εν οις
εδρασε τε καθ' ημων, και οις εμελλεν, αει τι των παροντων επινοων βαρυτερον. Νυν
αυτε σκοπον αλλον, ον ουκ οιδ' ει τις βεβληκεν, ηδη του λογου προστησομεθα, Θεωι
τε ιερωτερον, και ημιν ηδιω, και τοις επειτα χρησιμωτερον· τοις ειρημενοις
προσθειναι τα δικαια του Θεου σταθμια, και οις αντιταλαντευεται πονηρια, τοις μεν
αυτοθεν απαντωσα, τοις δε και μικρον υστε ρον· οπως αν, οιμαι, τωι τεχνιτηι Λογωι
δοκηι, και ταμιαι των ημετερων· ος οιδε συμφοραν μεν επικοπτειν ελεωι, θρασος δε
ατιμιαι σωφρονιζειν και μαστιξιν, οις αυτος επισταται μετροις παι δευσεως.
Βʹ. Νοσους μεν δη των ασεβων ενδικους, και ρηξεις ουκ αφανεις, και
πολυτροπους αλλας πληγας και μαστιγας οις τετολμηκασι παραπλησιας, και
θανατους ου κατα το ειωθος χωρησαντας, και τας εν αυτοις τοις δεινοις
εξαγορευσεις, και ανονη τους μεταμελειας, τας τε δι' ονειρατων παι δευσεις, και τα
καθ' υπαρ φαντασματα, τις αν αξιως εκτραγωιδησειεν· οσα τε η περι τους θειους
οικους παρανομησασιν, η περι τας ιερας τραπεζας εξυβρισασιν, η περι τους
μυστικους κρατη ρας μανεισιν, η των σωματων ημων ανεδην εμφορουμενοις, η
ταλλα παντα οσα τετολμηκασι, νεανιευσαμενοις αυτοις απηντησε, της του Θεου
κατα των τοιουτων οργης εναργη και φανερα γνωρισματα; Ταυτα μεν ουν εκων
υπερβησομαι, ουκ απιστων τοις ορωμενοις, και λεγομενοις, ουδε αυτοματωι τινι
φοραι και συντυχιαι διδους τα συμ βαινοντα, κατα τους εικη τα τοιαυτα υπολαμβανον
τας, αλλ' ινα μη περι τα μικρα διατριβειν δοξω, παρεις τα μειζω και ονομαστοτερα·
το δ' ουν περιβοητον πασι θαυμα, και ουδε τοις αθεοις αυτοις απιστουμενον λεξων
ερχομαι.
Γʹ. Ἐμαινετο καθ' ημων αει τι πλεον, ωσπερ κυμασιν επεγειρων κυματα, ο
καθ' εαυτου πρω 35.668 τον μανεις και πατησας τα αγια, και το Πνευμα της χαριτος
ενυβρισας. Ἱεροβοαμ ειπειν οικειοτερον, η Ἀχααβ τον Ἰσραηλιτην, τους
παρανομωτατους, η Φαραω τον Αιγυπτιον, η Ναβουχοδονοσορ τον Ἀσ συριον, η
ταυτα παντα συνελοντες, ενα και τον αυτον ονομασομεν· επει και τας παντων
κακιας εις εαυτον συλλεξαμενος φαινεται, Ἱεροβοαμ την αποστασιαν, Ἀχααβ την
μιαιφονιαν, Φαραω την σκληροτητα, Ναβουχοδονοσορ την ιεροσυλιαν, παντων
ομου την ασεβειαν. Ἐπει δε παντα διεξελθων ταλλα, και παν ειδος της καθ' ημων
τυραννιδος, ως μικρον τι και αγεννες ατιμασας (ου γαρ εγενετο ποριμωτερα φυσις
εκεινης εις κακων ευρεσιν και επινοιαν), τελος επαφηκε και το Ἰουδαιων φυλον
ημιν την παλαιαν τε αυτων κουφοτητα, και το καθ' ημων ανωθεν υποσμυχομενον
εν αυτοις μισος συνερ γον λαβων του τεχνασματος, επιθειαζων τε δη θεν εκ των
παρ' αυτοις βιβλων και αποῤρητων, ως νυν αυτοις αποκειμενον ειη κατελθειν εις
την εαυ των, και τον νεων αναδειμασθαι, και των πατριων το κρατος
ανανεωσασθαι, και αποκρυπτομενος ευ νοιας πλασματι την επινοιαν.
∆ʹ. Ἐπει δε ταυτα και διενοηθη και επεισεν (ευκο λον γαρ εις απατην το προς
ηδονην απαν), οι μεν ως αναστησοντες διενοουντο το ιερον, και χειρι πολληι και
προθυμιαι περι το εργον εταλαιπωρουν· φασι γε τοι και τας γυναικας αυτων οι τα
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκεινων θαυμαζον τες, ου μονον απαντας τους περι το σωμα κοσμους περιελομενας
ετοιμως συνεισφερειν τωι εργωι και τοις πονουμενοις, αλλα και τοις κολποις τον
χουν εκφε ρουσας, και ουτε πολυτελους εσθητος, ουτε μελων απαλοτητος
φειδομενας, ευσεβειν οιεσθαι και παντα ελαττω νομιζειν του εγχειρηματος. Ὡς δε
υπο αγριας λαιλαπος και βρασμου γης αφνω συνελαθεντες, επι τι των πλησιον
ιερων, οι μεν ως ικετευσοντες, ωρμησαν, οι δε, οπερ εν τοις τοιουτοις φιλει συμ
βαινειν, τωι παροντι χρωμενοι προς βοηθειαν, οι δε αλλως τηι ταραχηι συμφερομενοι,
και τοις θεουσι συν εισπιπτοντες. Εισι μεν οι λεγουσιν, ως ουδε το ιερον αυτους
προσεδεξατο, αλλ' αναπεπταμεναις προσελ θοντες ταις πυλαις, επικλεισθεισαις
ενετυχον εκ τινος αορατου και αφανους δυναμεως, η τα τοι αυτα τερατουργει προς
την των ασεβων κα 35.669 ταπληξιν, και των ευσεβων ασφαλειαν· ο δε απαντες ηδη
και λεγουσι και πιστευουσιν, οτι βιαζομενους αυτους και φιλονεικουντας περι την
εισοδον, πυρ εστησεν απαντησαν εκ του ιερου, και τους μεν κατ εφλεξε και
ανηλωσεν (ως ομοιον τι περι αυτους συμβηναι τοις Σοδομιτων παθεσιν, η τωι περι
Ναδαβ και Ἀβιουδ θαυματι ξενως και θυμιασασι και κινδυ νευσασι), τους δε των
καιριων ακρωτηριασαν, στηλην αφηκεν εμψυχον της του Θεου κατα των αμαρ
τωλων απειλης και κινησεως. Τουτο μεν δη τοιουτο, και απιστειτω μηδεις, οτι μηδε
ταις αλλαις του
Θεου δυναμεσιν· ο δε ετι τουτου παραδοξοτερον και
περιφανεστερον, εστη φως εν τωι ουρανωι τον σταυρον περιγραφον, και το προτερον
επι γης ατιμαζομενον τοις αθεοις και σχημα και ονομα νυν εν ουρανωι δεικνυται
πασιν επισης, και γινεται τροπαιον τωι Θεωι της κατα των ασεβων νικης, τρο παιου
παντος υψηλοτερον.
Εʹ. Προς ταυτα τι φησουσιν οι του αιωνος τουτου σοφοι, και τα παρ' αυτοις
αποσεμνυνοντες, οι τας βαθειας υπηνας ελκοντες, και το κομψον περισυρον τες ημιν
τριβωνιον; αντιδιηγησαι μοι και συ τα σα, ο τους μακρους λογους γραφων, και τας
απιστους συντιθεις ιστοριας, και κεχηνως προς τα ανω, και των ουρανιων
καταψευδομενος, και πλεκων εκ της των αστερων κινησεως τας γενεσεις και τα συμ
βαινοντα; Λεγε μοι και συ τους σους αστερας, τον Ἀριαδνης στεφανον, και τον
Βερενικης πλοκαμον, και τον ασελγη Κυκνον, και τον υβριστην Ταυρον· ει δε βουλει,
τον Ὀφιουχον σου, και τον Αιγο κερω, και τον Λεοντα, αλλους τε οσους επι τωι κακωι
γνωρισας, η θεους η αστερας εποιησας. Που συ τουτον εχεις τον κυκλον εν τοις σοις
μα θημασι; Που δε τον επι Βηθλεεμ δραμοντα προτερον εκ της ευας αστερα, τον
οδηγον των σων Μαγων και προξενον; Ἔχω τι καγω λεγειν εκ των ουρανιων·
εκεινος την Χριστου παρουσιαν ανεδηλωσεν ο αστηρ· ουτος της Χριστου νικης ο
στεφανος. 35.672
ςʹ. Ταυτα μεν εκ των ουρανιων και των ανω συμ πασχοντων τοις ημετεροις,
κατα την μεγαλην του παντος αρμονιαν τε και οικειωσιν· τα δε εξης ο ψαλμος
συμπληρουτω μοι· οτι Και πολεις καθ ειλες (ως τας παλαιας εκεινας επι τοις αυτοις
ασε βημασιν), εν αυταις ταις καθ' ημων παρανομιαις, τας μεν πελαγεσιν
επικλυσθεισας, τας δε σεισμωι κατ ενεχθεισας, ως μικρου και το λειπομενον εχειν
ειπειν, οτι Ἀπωλετο το μνημοσυνον αυτων μετ' ηχου και περιβοητου της απωλειας·
τοσαυτη γαρ αυτων η πτωσις, και τοιουτο το συντριμμα, και των εκ γειτονων, και
μαλιστα τηι ασεβειαι περιχαι ροντων, ως πολλου χρονου δειν αυταις, ει τις αρα και
τολμησειε τουτο προς επανορ θωσιν.
Ζʹ. Ἆρ' ουν γη μεν ουτω και ουρανος· αηρ δε ουκ επισημαινει τοις τοιουτοις
καιροις, ουδε ηγιασθη τοτε τοις σημειοις του παθους; Ἐπιδειξατωσαν ετι και νυν τας
εσθητας, οι του θαυματος εκει νου θεαται και μυσται, τας τοτε κατασημανθεισας τοις
του σταυρου στιγμασιν. Ὁμου τε γαρ ταυτα διηγειτο τις, ειτ' ουν των ημετερων, ειτ'
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουν των εξωθεν, η διηγουμενων ηκουε, και το θαυμα εωρα παρ' εαυτωι, η τωι
πλησιον γινομενον, καταστε ρος ων, η εκεινον ορων τοιουτον εν τοις εσθημασι,
πασης ιστουργικης ψηφιδος η περιεργου ζωγρα φιας ποικιλωτερον. Ἐκ τουτου τι
γινεται; Το σαυτη των ορωμενων καταπληξις, ως μικρου μεν απαντας ωσπερ εξ ενος
συνθηματος και μιας φωνης τον των Χριστιανων ανακαλεισθαι Θεον, ευ φημιαις τε
πολλαις και ικεσιαις αυτον εξιλασκεσθαι· πολλους δε ουκ εις αναβολας, αλλα παρ'
αυτα των συμβαντων προσδραμοντας τοις ιερευσιν ημων, και πολλα καταδεηθεντας
της τε Ἐκκλησιας γενεσθαι μερος, και μυηθηναι τα τελεωτερα, τωι ιερωι
καθαγνισθεντας βαπτισματι, και δια τον φοβον ωφεληθεντας.
Ηʹ. Ειχε μεν ουν ουτω ταυτα· ο δε, ταις κατα μι κρον μανιαις
οιστρηλατουμενος και δονουμενος, επι αυτο το κεφαλαιον απανται των εαυτου
συμφορων. Ὡς γαρ κατα νουν εχειν αυτωι τα Χριστιανων ᾤετο, και οις ηδη
κατειργαστο, το και παν αλωτον ειναι 35.673 θελησαντι μονον ελπισας, και τινα
κατα των εσπεριων βαρβαρων ευημεριαν αρπασας, μιαν βου λευεται ταυτην βουλην
συνετωτατην τε και φιλανθρω ποτατην. Ἄρας διττον ενθενδε στρατον, τον μεν
οπλιτων, τον δε των αγοντων αυτον δαιμονων, ωι και μαλλον ειχε θαῤρειν, επι
Περσας στρατευει, θρασους αλογιαι μαλλον η ρωμης ασφαλειαι πιστευσας· και ουδ'
εκεινο συνιδειν δυνηθεις ο σοφωτατος, οτι θαρσος και θρασος, καν ει τοις ονομασι
πλησιαζοι, πλειστον αλληλων τηι δυναμει κεχωρισται, ανδριαι τε ην φαμεν και
ανανδριαι. Το μεν γαρ εν τοις τολμητεοις θαῤρειν ανδριας εστιν, ωσπερ το υφιεσθαι
δειλιας· ου δε πλειων ο κινδυνος, ομοσε χωρειν και ωθιζεσθαι, αλλα μη κατεχεσθαι,
θρασους, ωσπερ το υποχωρειν ασφα λειας. Και ου του αυτου λογου θετεον φυλαξαι
τα οντα, και των ουκ οντων τι προσλαβειν· το μεν γαρ μαλιστα και πρωτον τοις
νουν εχουσι τιμητεον· το δε, αν μεν υπαρχηι μετα ραιστωνης, δεκτεον· αν δε
αντιπιπτηι, περιοπτεον. Ὁ δε υπερ του κτησασθαι τι των ελπιζομενων πασι τοις
υπαρχουσι κινδυνευων λιαν ανοητος. Και μοι προσεοικεναι δοκει πυκτηι κακωι την
τεχνην, πριν την στασιν ευ θεσθαι, προ βαλλομενωι· η κυβερνητηι λελυμενης αυτωι
της νηος, και ου πλοΐμως εχουσης, ναυν καταδυοντι πολεμιαν, η καταδυειν
εσπουδακοτι. Ὧν μοι δοκει μηδεν εκεινος ενθυμηθεις, εγχειρειν απερισκεπτως τοις
εγνωσμενοις, ετι των Ῥωμαικων ωδινοντων αυτωι, και κακως διακειμενων τωι
διωγμωι μα λιστα, την αλλοτριαν περινοων· και Σαλμωνευς ειναι τις εκ βυρσης
βροντων, προς τους Τραιανους βλε πων εκεινους και τους Ἀδριανους, ων ουχ ηττον
της ανδρειας το ασφαλες εθαυμαζετο. Τον Καρον δε ουκ ενενοει εκεινον, ουδε τον
Ουαλεριανον, οι δικας εδοσαν ορμης αλογιστου, ιν', ο φησιν η τραγωιδια, μη
ονειδιζω τας τυχας, εν Περσων οροις, εν ακμηι της ευτυχιας καταλυθεντες.
Θʹ. Ἀλλ' ουν εδοξε ταυτα, και της ορμης ην πασαν μαντειας και γοητειας,
ρητης τε και αῤρητου 35.676 θυσιας τερατειαν εις εν αγαγων, ιν' εν βραχει πασα
καταλυθηι. Και το καλλιερημα ως μεγα και υπερ φυες, ω Χριστε, και Λογε, και παθη
του απα θους, και κοσμου παντος μυστηριον! ολον το Χριστιανων γενος παραστηναι
τοις δαιμοσιν, ει του προκειμενου κρατησειε. Τα μεν ουν πρωτα της εγ χειρησεως
αυτωι, και λιαν νεανικα, και πολλοις των τα εκεινου φρονουντων περιβοωμενα
ταυτα. Την γαρ των Ἀσσυριων οσην διαῤρεων ο Ευφρατης, και την Περσιδα
παραμειβομενος, εκεισε τωι Τιγριδι μιγνυ ται, ταυτην ελων και τεμων, και τινα των
φρουριων εξελων κατα πολλην του κωλυσοντος ερημιαν, ειτ' ουν λαθων δια το της
εφοδου ταχος, ειτε υπο Περσων ουτω στρατηγουμενος, και κατα μικρον υπαγομενος
εις τουμπροσθεν (λεγεται γαρ αμφοτερα), ουτω γουν προιων, και τωι στρατωι παρα
πορευομενωι, και ταις ναυσι δια του ποταμου σιτη γουσαις τε και σκευαγωγουσαις,
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ου μικρον, το εν μεσωι, και Κτησιφωντι προσβαλλει· ης και το πλησιον γενεσθαι
νικης μερος αυτωι δια τον ποθον ενομιζετο.
Ιʹ. Ἐντευθεν δε ηδη, ωσπερ ψαμμου ποδων υπο σπασθεισης, η νηι ζαλης
αντιπεσουσης, εις τουπισω χωρει τα πραγματα. Ἡ γαρ Κτησιφων φρουριον εστι
καρτερον και δυσαλωτον, τειχει τε οπτης πλινθου, και ταφρωι βαθειαι, και τοις εκ του
ποτα μου τεναγεσιν ωχυρωμενη. Ποιει δε αυτην οχυροτε ραν και φρουριον ετερον,
ωι προσηγορια Κωχη, μετα της ισης ασφαλειας συγκειμενον, οση τε φυσικη και οση
χειροποιητος, τοσουτον ενουμε νον, ως μιαν πολιν δοκειν αμφοτερας, τωι πο ταμωι
μεσωι διειργομενας ταυτας· ουτε γαρ εξελειν οιον τε ην εξ επιδρομης αθροας, η
πολιορκιαι παραστησασθαι, ουτε διεξελασαι και τωι ναυτικωι μαλιστα (κινδυνευσαι
γαρ αν εξ υπερδεξιων, αμφο τερωθεν βαλλομενον, και ειργομενον), κατοπιν εαυ του
ποιειται, και ποιειται τον τροπον τουτον. Του Ευφρατου ποταμων οντος μεγιστου
μερος ουκ ελαχιστον αποῤρηξας, και περιαγαγων, οσον ναυσιν ειναι πλοιμον εκ
διωρυγος (ης και αρχαια φασιν ιχνη φαινεσθαι), και ταυτηι τωι Τιγριδι συμβαλων
μικρον εμπροσθεν, ουτω διασωζει τας ναυς εκ του ποταμου τωι ποταμωι δοθεισας εν
ασφαλειαι. Ὧδε μεν ουν τον εκ των φρουριων του 35.677 των διαδιδρασκει
κινδυνον. Ὡς δε προιοντι Περ σικη δυναμις παραφανεισα, και αει τις τηι ουσηι
προσγινομενη, κατα μετωπου μεν ιστασθαι, και διακινδυνευειν ουκ ᾤετο δειν διχα
μεγαλης αναγκης, ενον εκ περιουσιας κρατειν· εκ δε των λογων και των στενων ηι
παρεικοι, βαλλουσα και τοξευουσα, και τα καιρια της διοδου προκαταλαμβα νουσα,
ραιδιως ειργε του προσω· τηνικαυτα εν αποριαι τε ην ηδη πολληι, και ουκ εχων οπη
τραπηται λυσιν ευρισκει πονηραν του βουλευ ματος.
ΙΑʹ. Ἀνηρ γαρ τις των ουκ αδοκιμων εν Περ σαις, τον επι Βαβυλωνι προς
Κυρον Ζωπυρον μιμησαμενος, ως δη τι τωι Περσων βασιλει, μαλλον δε μεγιστα και
επι μεγιστοις προσκεκρου κως, και δυσνους μεν τοις εκεινου μαλιστα, ευνους δε τοις
Ῥωμαιων πραγμασι δια τουτο τυγχανων, και το πιστευεσθαι λαβων εκ του
πλασματος· Τι ταυτα, φησιν, ω βασιλευ; Πως ουτω σαθρως περι τοσουτου
βουλευεσθε πραγματος; Τις ο νηΐτης ουτος σοι σιτος και ο περιττος φορτος, ο της
ανανδριας διδασκαλος; Ουδεν γαρ ουτω δυσμαχον και φιλονεικον, ως γαστηρ, και το
εν χερσιν εχειν την σωτηριαν. Ἀλλ' ει τι εμοι πειθηι, το μεν ναυτικον τουτο χαιρειν
εασεις, και την επομενην εκλυσιν τωι γενναιωι τουτωι στρατωι· αυτος δε δι' αλλης
οδου ευ πορωτερας τε και ασφαλεστερας, ης εγω σοι καθηγητης (εμπειρος δε ει τις
αλλος φημι της χωρας ειναι της Περσικης), εμβαλεις τε εις την πολεμιαν, και των
κατα γνωμην τυχων επαν ηξεις· ημας δε τηνικαυτα ευ ποιησεις, ηνικα αν εργωι
πειραν λαβηις της ημετερας ευνοιας και παραινεσεως.
ΙΒʹ. Ὡς δε ειπε ταυτα, και ειπων επεισεν, ευ πιστον γαρ η κουφοτης, και του
Θεου μαλιστα συνελαυνοντος, απαντα ην ομου τα δεινα· τας μεν ναυς ειχε το πυρ,
και ο σιτος ουκ ην, και προσην ο γελως· αυτοχειρ γαρ η σφαγη σχεδον· τα δε των
ελπιδων φρουδα, και ο οδηγος συναπηλθε ταις υποσχεσεσιν. Ἐν κυκλωι δε οι
πολεμιοι, και περιῤρεων ο πολεμος· η τε προοδος ου ραιδια, η τροφη δε ουκ ευπορος·
εν αθυμιηι δε ο στρατος, και δι' οργης ειχον τον βασιλεα· ελειπετο δε χρη στης
ελπιδος ουδεν· μια δε ως εν τοις παρουσιν εδο κει μονη, της πονηρας απαλλαγηναι
βασιλειας και στρατηγιας. 35.680
ΙΓʹ. Τα μεν δη μεχρι τουτου τοιαυτα· τα δε εν τευθεν ουχ εις λεγεται λογος,
αλλος δε αλλωι συμφε ρεται και συντιθεται, των τε παροντων ομοιως τηι μαχηι· και
των αποντων. Οι μεν γαρ υπο Περσων αυ τον κατηκοντισθαι φασιν ατακτοις
εκδρομαις χρωμενον, και αττοντα τηιδε κακεισε συν εμπληξιαι· και ομοιον τι περι
αυτον συμβηναι τωι Κυρου του Παρυσατιδος, ος, τοις μυριοις συνανελθων επι τον
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αδελφον Ἀρταξερξην, και νεανικως μαχομενος, θρασει την νικην διεφθειρεν· οι δε
τοιουτον τινα επ' αυτωι διηγουνται λογον· Ἐπι τινα λοφον των υψηλων ανελθων,
ως εκ περιωπης τον στρατον οψει λαβειν, και οσος υπελειφθη τωι πολεμωι μαθειν,
επειδη οι φανηναι πολυ το πληθος, και της ελπιδος αφθονω τερον· Ὡς δεινον,
ειπειν, ει παντας τηι Ῥωμαιων γηι τουτους επαναξομεν· ως αν τις βασκαινων αυ τοις
της σωτηριας. Ἐφ' ωι τινα των στρατιωτων χα λεπηιναντα, και ου κατασχοντα την
οργην, ωσαι κατα των σπλαγχνων, αλογησαντα της εαυτου σωτη ριας. Ὡς δε αλλοι,
των γελοιαστων βαρβαρων τινα τουτο τολμησαι (οι τοις στρατιωταις επονται, λυ
πης τε ψυχαγωγια και ποτοις ηδυσμα). Εισι δε οι και Σαρακηνων τινι το κλεος τουτο
διδοασι. Πλην δε χεται πληγην καιριαν οντως, και παντι τωι κοσμωι σω τηριον, και
μιαι τομηι σφαγεως, πολλων σπλαγχνων απαιτειται δικην κακως πιστευθεντων. Ὃ
και θαυμαζω, πως, παντα γινωσκειν ο ματαιος εντευθεν οιομενος, 35.681 εν τουτο
την κατα των εαυτου σπλαγχνων πληγην ηγνοησεν.
Ι∆ʹ. Ἄξιον δε μηδε τουτο παραδραμειν του αν δρος, μεγιστην της εκεινου
κακοδαιμονιας επι πολλοις εχον αποδειξιν. Ἔκειτο μεν επι τηι οχθηι του ποταμου, και
πονηρως ειχε του τραυματος· πολλους δε ειδως των προ αυτου δοξης ηξιωμενων, ως
αν υπερ ανθρωπον νομισθειεν, τεχναις τισιν εξ ανθρω πων αφανισθεντας, και δια
τουτο θεους νομισθεντας ερωτι της αυτης δοξης εαλωκως, και αμα τωι τροπωι της
τελευτης δια το της αβουλιας αδοξον αισχυνο μενος, τι μηχαναται, και τι ποιει; ουδε
γαρ τωι βιωι συναναλισκεται πονηρια· ριψαι κατα του πο ταμου πειραται το σωμα, και
προς τουτο εχρητο τισι των πιστων εαυτου συνεργοις και μυσταις των αποῤρητων.
Και ει μη των βασιλικων ευνουχων τις, το πραγμα αισθομενος, και τοις αλλοις
καταμηνυ σας, μισει του κακουργηματος την ορμην διεκω λυσε, καν εφανη τις
αλλος τοις ανοητοις θεος νεος εξ ατυχηματος. Ἀλλ' εκεινος ουτω μεν βασι λευσας,
ουτω δε στρατηγησας, ουτω και καταλυει τον βιον.
ΙΕʹ. ∆ιαδεξαμενος δε την βασιλειαν ευθυς μετ' εκεινον, ο μετ' εκεινον
αναῤρηθεις εν αυτωι τωι στρατοπεδωι, και τηι των κινδυνων ακμηι αναγ καιως
επιζητουσηι τον ηγησομενον, ανηρ επιφανης τα τε αλλα και την ευσεβειαν, και το
ειδος, αληθως τυραννιδος αξιος, το μεν εις χειρας ιεναι Περ σαις, η προιεναι
ουδαμως οιος τε ην, καιτοι γε ανδρειας και προθυμιας ουδεν ελλειπων, του στρα του
παρεικοτος τας χειρας και τας ελπιδας, εζητει δε την αναζευξιν· και οπως αν
ασφαλως τυχοι ταυτης εσκοπει, ωσπερ ου βασιλειας, αλλ' ηττης γεγονως
κληρονομος. Ει μεν ουν μη Περσαι τηι νικηι μετριαζοντες (και γαρ νομος ουτος αυτοις
ειδεναι μετρειν ευπραγιαν), η τι δεισαντες αλλο των λεγομενων, εις συμβασεις
ετραποντο, και ταυ τας αδοκητους ουτω και φιλανθρωπους, ουδεν εκω λυε μηδε
πυρφορον, ο δη φασιν, υπολειφθηναι τωι στρατωι· τοσουτον ειχον αυτους οι Περσαι
δια χειρος, εν γηι τε ιδιαι μαχομενοι, και προσεπηρ μενοι τοις γεγονοσιν· ικανον γαρ
το τι προσλα βειν ευημεριας, και προς την ελπιδα του μελ 35.684 λοντος· νυν δε ο
μεν, οπερ ειπον, ενος ην του δια σωσασθαι τον στρατον, και τα νευρα Ῥωμαιοις
υπολιπειν· νευρα γαρ ησαν, και ει κακως επραξαν αβουλιαι μαλλον του
στρατηγησαντος η σφων αυτων ανανδριαι. Οι δε επι ταις συνθηκαις ταυταις συν
εβησαν, ταις ουτως αισχραις τε και αναξιαις της Ῥωμαιων χειρος, ιν' ειπω το
συντομωτατον· ων ει τις, εκεινον αφεις της αιτιας, τουτον καταμεμ φοιτο, λιαν
εστιν αγνωμων εμοιγε λογι στης των τοτε συμβεβηκοτων. Ου γαρ του αμη σαντος ο
σταχυς, αλλα του σπειραντος· ουδε του κατασβεσαι μη δυνηθεντος ο εμπρησμος, του
δε αναψαντος· και το του Ἡροδοτου περι της Σα μιων τυραννιδος καιρος ειπειν, οτι
Τουτο το υπο δημα εῤραψε μεν Ἱστιαιος, υπεδυ σατο δε Ἀρισταγορας, ο τα του
προειληφο τος υποδεξαμενος.
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Ιςʹ. Τι λοιπον ην η το σωμα Ῥωμαιοις επαναχθηναι του δυσσεβους, καιπερ
ουτω καταστρε ψαντος; Ἐπει δε και ημιν εστι νεκρος ο προ αυτου καταλυσας τον
βιον, ιδωμεν κανταυθα τοιν βασιλεοιν αμφοιν το διαφορον, ει τι και τουτο φερει
προς ευ δαιμονιαν η κακοδαιμονιαν τοις απελθουσιν. Ὁ μεν γε παραπεμπεται
πανδημοις ευφημιαις τε και πομπαις, και τουτοις δη τοις ημετεροις σεμνοις, ωιδαις
παννυχοις και δαιδουχιαις, αις Χριστιανοι τιμαιν μεταστασιν ευσεβη νομιζομεν· και
γινεται πανηγυρις μετα παθους η εκκομιδη του σωματος. Ει δε τωι πιστος ο λογος,
και τουτο διεδοθη ταις των πολλων ακοαις, οτι, επειδη τον Ταυρον υπερβαλ λοι το
σωμα προς την πατρυαν αυτωι πολιν διασωζομενον, ταυτην δη την ομωνυμον
εκεινοις και μεγαλωνυμον, φωνη τις εκ των ακρων εστιν οις εξηκουετο, οιον
ψαλλοντων τε και παραπεμποντων, αγγελικων οιμαι δυναμεων, γερας της
ευσεβειας εκεινωι, και αντιδοσις επιταφιος. Και γαρ ει την ορθην δοξαν παρακινειν
εδοξεν, αλλα και τουτο 35.685 της των υποδυναστευοντων σκαιοτητος και κακο
δοξιας το εγκλημα, οι, απλην και απαγη εις ευσεβειαν παραλαβοντες ψυχην, ου
προορωμενην τα βαραθρα, απηγαγον ηιπερ εβουλοντο, και προ σχηματι ακριβειας
τον ζηλον κακιαν ειρ γασαντο.
ΙΖ. Ἀλλ' ουν ημεις, το κοινοτερον, τον τε πατερα εννοουντες τον βαλομενον
την κρηπιδα της βασιλικης τωι Χριστιανισμωι δυναστειας και πιστεως, και τον εις
αυτον κατελθοντα κληρον του δογματος, εγεραιρομεν τα εικοτα το σκηνος του δι
καιαι βασιλειαι συζησαντος, και τον βιον κατα λυσαντος τωι οσιωι τελει, και το κρατος
ημιν καταλειψαντος. Ὡς δε πλησιαζοι τηι μεγαληι και βασιλιδι πολει, τι δει λεγειν
δορυφοριας τε του στρατου παντος, και ταξιν ενοπλιον, ως ζωντι τωι βασιλει
γινομενην, η της λαμπρας πολεως εκχυσιν, ονομαστοτατην των πωποτε γενομενων
η εσομενων; Ἀλλ' ο θρασυς και γενναδας εκεινος, και νεαι τηι πορφυριδι
καλλωπιζομενος, και δια τουτο, ως το εικος, μεγα φρονων, μερος γινεται και αυτος
εκεινωι της προπομπιου τιμης, την αυτην και αντιδι δους και αντιλαμβανων χαριν,
το μεν τι βια σθεις, το δε εκων, ως λεγουσιν. Ὁ γαρ στρατος απας, ει και του
παροντος ηττητο κρατους, αλλ' ουν πλειον τωι κατοιχομενωι νεμων αιδους (επειδη
και πεφυκαμεν ευνουστεροι πως ειναι τοις ετι προσφατοις παθεσι, τωι φιλτρωι
προσπασχοντες, και τον ελεον τουτωι προσαπτοντες), και δια τουτο ουκ ανεχομενοι
το μη ουχ ως βασιλεα τιμηθηναι τουτον, και προσδεχθηναι πειθουσι τον αποστατην,
και συναναγκαζουσιν υπαντησαι τωι νεκρωι μετα του προσηκοντος σχηματος· το δε
ην, αποκοσμησαντα την κεφαλην του διαδηματος, και υποκυψαντα τωι βασιλει τα
εικοτα, ουτως επι τον ταφον συμπαραπεμψαι τοις αγουσι, και τον αοιδι μον των
Ἀποστολων σηκον, οι δη το ιερον γενος και υπεδεξαντο και διαφυλαττουσι, μι
35.688 κρου τα ισα γερα καρπουμενον. Ουτως ο ημετε ρος.
ΙΗʹ. Τωι δε αισχρα μεν τα της εκστρατειας (ηλαυ νετο δημοις και πολεσι, και
φωναις δημοσιαις και βωμολοχοις, ων ετι και νυν οι πολλοι μνημο νευουσιν),
αδοξοτερα δε η επανοδος. Τις δε η αδοξια; Μιμοι γελοιων ηγον αυτον, και τοις απο
της σκηνης αισχεσιν επομπευετο καταυλουμενος τε και κατορ χουμενος, και την
αρνησιν, και την ητταν, και το τελος ονειδιζομενος. Και τι γαρ ου πασχων κα κων; τι
δε ουκ ακουων οις οι τοιουτοι νεανιευον ται, τεχνην την υβριν εχοντες, εως η
Ταρσεων αυτον υποδεχεται πολις, ουκ οιδ' οπως και ανθ' οτου την υβριν ταυτην
κατακριθεισα; Ἔνθα δε οι τε μενος ατιμον, και ταφος εξαγιστος, και ναος
αποπτυστος, και ουδε θεατος ευσεβων οψεσι.
ΙΘʹ. Και ταυτα διηλθον ως μεγιστα των εκεινου κατηγορηματων και
κυριωτατα, ουκ αγνοων, οτι δυσι μεν και τρισι των περι τα βασιλεια κο λακων, και
την ασεβειαν ομοτιμων (τους γαρ αλ λους εκων παριημι), τοσουτος εδοθη της
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ασεβειας μισθος, ωστε ουδεν εκωλυεν εντος ολιγου χρονου, πα σαν αυτους αν
ληΐσασθαι την υπο Ῥωμαιοις γην τε και θαλασσαν, ει μη θαττον περας εδοθη τοις
πραγμασι δεξιον· τοσουτον υπερεβαλλον ληιστειαι και απληστιαι τους πριν
εκατονταχειρας· αι δε των εθνων αρχαι ου τοις επιεικεστατοις, αλλα τοις απαν
θρωποτατοις ενεχειριζοντο· και μια ψηφος ην εις αρχην, η παραβασις, και το τυχειν
των παρ' εκεινου δωρεων, τους τα κακιστα περι εαυτων βουλευ σαμενους.
Κʹ. Τι δ' αν ει λεγοιμι δικων μεταθεσεις και μετακλισεις δια μεσης νυκτος
πολλακις μεταβαλλομενων και περιτρεπομενων, ωσπερ αμπω τιδας· επει και
δικαζειν ο γενναδας ηξιου, παντα εαυτου δια φιλοτιμιαν ποιουμενος; Ταχα αν μι κρα
λιαν εγκαλειν δοξαιμι, και τα μεγιστα τοις μι κροις καθυβριζειν. Πλην γε
ομολογεισθω, οτι ουκ Ἠλυσιων πεδιων αξια ταυτα, ουδε της Ῥαδαμανθυος εκεισε
δοξης, ης μοιρας αξιουσιν εκεινον οι 35.689 της αυτης φατριας τε και ταξεως. Ἓν
των εκεινου θαυμαζειν εχω· πολλους γαρ των αυτωι συνηθων τε και γνωριμων, εκ
των κατα την Ἀσιαν διατριβων μαλιστα, εκαλει μεν κατα πασαν σπουδην, ως δρα
σων θαυμασια, οια και ταις ελπισιν επτερου, μεμνη μενους των υποσχεσεων· επει δε
παρειεν, τουτο εκεινο αι των ψηφων κλοπαι, και των οψεων απαται· τους μεν τους
δε τον τροπον, τους δε τον διαπαιζων· εστι δε ους και τραπεζηι φιλοφρονου μενος,
και πολυ το Ἑταιρε προπινων, και λαρυγ γιζων αντ' αλλου τινος δελεασματος, απρα
κτους απεπεμπεν, ουκ εχοντας οτωι μεμφονται πλεον, εκεινωι της απατης η σφισιν
αυτοις της κου φοτητος.
ΚΑʹ. Ἐκεινο δε πως ουκ επαινετον της του φιλοσοφου παιδευσεως, οτι
τοσουτον αοργητος ην, και των παθων υψηλοτερος, κατα τους πωποτε των
βασιλεων ατρεπτους και ακινητους, και μηδ' αν, ει τι γενοιτο, του προσωπου τι
παρατρεψαντας, η παθους ιχνος επισημαινοντας· ωσθ' οτι μεν βοων και σεισμων
επληρου τα βασιλεια δικαζων, ωσπερ αυτος ων ο τυραννουμενος και ζημιουμενος,
ουκ αλλοις ταυτα πασχουσιν, επαμυνων; Ταυτα μεν ουδε λογου τινος αξιωσομεν·
τουτο δε τις αγνοει των απαντων, οτι πολλους προσιοντας οι δημοσιαι και των
αγροικοτερων, ωστε τυχειν τινος ων ανθρω ποι βασιλεων δεονται, παιων πυξ
δημοσιαι και λαξ εναλλομενος ουτω διετιθει κακως, ωστ' αγαπαιν εκει νους το μη τι
παθειν χαλεπωτερον;
ΚΒʹ. Τας δε φυσησεις τε και αντιφυσησεις, ας ο θαυμασιος εκεινος, και τα
ημετερα διασυρων, τοις γραιδιοις αντεπεδεικνυτο, το επιβωμιον πυρ αναπτων, που
λογου θησομεν; Ἢ καλον γε του Ῥωμαιων βασιλεως τας γναθους οραιν
ασχημονουσας, και γελωτα πολυν παρεχουσας, ου τοις εξωθεν μονον, αλλα και
αυτοις, οις ταυτα ποιων αρεσκειν ᾤετο. Την Ἀθηναν δε ουκ ηκουε, την εαυτου θεον,
οτι και τοις αυλοις κατηρασατο, οις ενασχημονουσαν εαυτην κατεμανθανεν, αντ'
εσοπτρου χρησα μενη τωι υδατι. Τας δε προποσεις τε και φιλο 35.692 τησιας, ας
δημοσιαι ταις πορναις προυπινε τε και αντιπρουπινετο, υποκλεπτων το ασελγες
μυστη ριου προσχηματι, πως ου θαυμαζειν αξιον;
ΚΓʹ. Ταυτα τοις μεν αλλοις η πειρα παρεστησε, και η δυναστεια προλαβουσα
την εξουσιαν· εμοι δε και ποῤρωθεν τροπον τινα εωρατο, εξ ου τωι ανδρι
συνεγενομην Ἀθηνηισιν. Ἦλθε γαρ κακεισε, αρτι των κατα τον αδελφον αυτου
νεωτερισθεντων, τον βασιλεα τουτο αυτο παραιτησαμενος. ∆ιττος δε αυτου της
επιδημιας ο λογος· ο μεν ευπρεπεστερος, καθ' ιστοριαν της Ἑλλαδος και των εκεισε
παιδευ τηριων· ο δε αποῤρητοτερος, και ου πολλοις γνωρι μος, ωστε τοις εκει θυταις
και απατεωσι περι των καθ' εαυτον συγγενεσθαι, ουπω παῤρησιαν εχου σης της
ασεβειας. Τοτε τοινυν ου φαυλος εγω του ανδρος εικαστης οιδα γενομενος, καιτοι γε
ου των ευ πεφυκοτων περι ταυτα εις ων. Ἀλλ' εποιει με μαν τικον η του ηθους
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ανωμαλια, και το περιττον της εκστασεως· ειπερ μαντις αριστος, οστις εικα ζειν οιδε
καλως. Ουδενος γαρ εδοκει μοι ση μειον ειναι χρηστου αυχην απαγης, ωμοι
παλλομενοι και ανασηκουμενοι, οφθαλμος σοβουμενος και περιφερομενος, και
μανικον βλεπων, ποδες αστα τουντες και μετοκλαζοντες, μυκτηρ υβριν πνεων και
περιφρονησιν, προσωπου σχηματισμοι καταγελαστοι το αυτο φεροντες, γελωτες
ακρατεις τε και βρασματωδεις, νευσεις και ανανευσεις συν ουδενι λογωι, λογος
ισταμενος και κοπτομενος πνευ ματι, ερωτησεις ατακτοι και ασυνετοι, αποκρισεις
ουδεν τουτων αμεινους, αλληλαις επεμβαινουσαι και ουκ ευσταθεις, ουδε ταξει
προιουσαι παιδευσεως.
Κ∆ʹ. Τι αν τα καθ' εκαστον γραφοιμι; Τουτον προ των εργων εθεασαμην, ον
και επι των εργων 35.693 εγνωρισα. Και ει μοι παρησαν τινες των τηνικαυτα
συνοντων και ακουσαντων, ου χαλεπως αν εμαρτυρησαν· οις, επειδη ταυτα
εθεασαμην, ευθυς εφθεγξαμην· Οιον κακον η Ῥωμαιων τρεφει! και προαγορευσας,
και γενεσθαι ψευδομαντις εμαυτου κατευξαμενος. Κρεισσον γαρ η τουτων
πλησθηναι την οικουμενην κακων, και τοιουτον αναφανηναι τερας, οιον ουπω
προτερον· πολλων μεν επικλυσμων θρυλλουμε νων, πολλων δε εμπρησμων, και
βρασμων γης, και χασματων, ετι δε ανδρων απανθρωποτατων και θηριων
αλλοκοτων τε και συνθετων, ων η φυσις εκαινοτομησε. Ταυτηι τοι και τελος αξιον
ηνεγ κατο της απονοιας· ενταυθα μονον ουκ ανασχομενου του Θεου της συνηθους
μακροθυμιας, ενθα πολλοις κακον ην το φιλανθρωπον, και πολλην μεν εμελλε
παρεξειν αθυμιαν τοις κατορθουσι, πολλην δε τοις αμαρτανουσι καταφρονησιν· ως
ουκ εφορωντος ουδενος τα ημετερα, ουδε ουσης τινος κυβερνησεως η αντιδοσεως,
αλλα του αυτοματου το παν φε ροντος τε και περιτρεποντος· ο διανοιας εστι πονη
ρας και λιαν επισφαλως περι των μεγιστων διακει μενης.
ΚΕʹ. Ταυτα των Γαλιλαιων ημων, ταυτα των ατι μων τα διηγηματα· ταυτα οι
τον εσταυρωμενον προσ κυνουντες ημεις, ταυτα οι των αλιεων μαθηται και των
απαιδευτων, ως αυτοι λεγουσι· ταυτα οι τοις γραιδιοις συγκαθεζομενοι, και
συμψαλλοντες· ταυτα οι ταις μακραις νηστειαις εκτετηγμενοι και ημιθνη τες· ταυτα
οι ματην αγρυπνουντες ημεις, και ταις παννυχοις στασεσι παραληρουντες, και υμας
καταβαλλοντες. Που εισιν οι γραμματικοι; που εισιν οι συμβουλοι; Ἐκ των παρ' ημιν
τινος ασοφων, ως γουν υμιν δοκει, λαμβανω τον επινικιον. Που αι θυσιαι, και
τελεται, και μυστηρια; που σφαγια φανερα τε και αφανη; που τεχνη κατα των
εντομων επαινου μενη; που τερατεια προγνωσεως και σημεια εγγαστριμυθων; που
Βαβυλων η ενδοξος θρυλλουμενη, και οικουμενη πασα περινοουμενη δι' ολιγου και
εναγους αιματος; που δε οι εν τηι χειρι κρατουμενοι Περσαι και Μηδοι; που δε οι
προπεμπομενοι και παραπεμποντες, και προπολεμουντες και συμ
35.696
πολεμουντες θεοι; που αι κατα Χριστιανων μαν τειαι, και απειλαι, και η κατα
προθεσμιαν καταλυ σις ημων μεχρις ονοματος; Οιχεται παντα, διεψευ σται,
διεῤρυηκεν, οναρ εφανη των ασεβων τα κομ πασματα.
Κςʹ. Ὁ μεν ουν του Ἰουδα βασιλευς Ἐζεκιας,ελθοντος επ' αυτον δυναμει
πολληι των αλλοφυλων τι νος βασιλεως, και στρατοπεδωι κυκλωσαντος την Ἱε
ρουσαλημ, λογους τε βλασφημους και ασεβεις κατα τε του βασιλεως και αυτου του
Θεου πικρως αποῤ ριψαντος, ως ουδ' αν οτιουν γενηται, περισω σοντος εκ της αυτου
δυναστειας την πολιν, επι το ιερον ελθων, και την εσθητα περιῤρηξαμενος, δα
κρυων τε προχεων πηγας, και τας χειρας εις ουρανον ανατεινας, τον Θεον της
Σεναχηρειμ βλασφημιας επιμαρτυρεται, κακεινον εκδικον γενεσθαι της των
απειλουμενων υπερηφανιας επιζητει· Ειδες, Κυριε, λεγων, οσα ωνειδισε σε ο
αλλοφυλος ουτος τον Θεον του Ἰσραηλ· ειδες, Κυριε, μη παρασιωπησηις· και ουκ
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εψευσθη γε της αιτησεως· αλλ' ᾔσθετο εργωι της εαυτου μανιας ο θεομαχος, και
απηλθεν απρακτος μετα των απειλων υπο τινος αορατου δυ ναμεως επιπεσουσης
αφνω, και το πολυ της στρατιας αποβαλων, και αγγελιαι πικραι μεταναστας, αδοκη
τως λυουσηι και την πολιορκιαν, και τας ελπιδας. Ταυτα Ἐζεκιας, ο την πολλην
περιβεβλημενος δυναμιν, ο της μεγαλης βασιλευς Ἱερουσαλημ, ο ταχα αν
αποκρουσομενος και δι' εαυτου τον πολεμιον. Ἡμεις δε, οις μονον και οπλον, και
τειχος, και αλλο παν αμυντηριον, η προς τον Θεον ελπις υπ ελειπετο, πασαν
ανθρωπινην περιηιρημενοις και πε ρικεκομμενοις επικουριαν πανταπασι, τινα αρα
ετερον η της ευχης ακροατην, η κωλυτην των απειλουμενων εξειν εμελλομεν, η τον
ομνυοντα κατα της υπερηφανιας Ἰακωβ Θεον; Ὢ των απιστων διηγηματων! Ὢ της
των ελπιζομε 35.697 νων θρασυτητος! Ἐπηγγελθημεν αντ' αλλου τινος ιερειου τοις
δαιμοσι· και η μεγαλη του Θεου κληρονο μια, το αγιον εθνος, το βασιλειον
ιερατευμα, μιας αθλον ελπιδος, και ενος πολεμου νικητηριον εγενομεθα.
ΚΖʹ. Ταυτα Χριστιανοις παρα σου ανθ' ων εσωθης δι' αυτων κακως τα
επιχειρα; Ταυτα Κυριωι τωι Θεωι σου ανταπεδωκας; Προτερον μεν ουν, ηνικα ετι
ανειχε και ανεβαλλετο την υπερ ημων οργην ο Θεος, και ουπω παντα τον εαυτου
ζηλον εξεκαυ σεν, αλλ' υψηλην ετι κατα των ασεβων ειχε την χειρα, και το τοξον
ενετεινε μεν και ητοιμασε, κατειχε δε βιαι, και ωσπερ τι νοσημα υπουλον και
κακοηθες εκραγηναι προτερον ολην αυτου την πονηριαν ανεμενεν, ωσπερ δη Θεου
κρισεως νο μος, ιν' η σωσηι τηι μετανοιαι η κολασηται δικαιοτε ρον· τοτε μεν,
δυσανασχετουντες τοις γινομενοις, και προς το μελλον καμνοντες (ου γαρ εφερομεν
την αποκρυπτομενην αυτου τοις οικειοις χρηστοτητα), εκεινας ηφιεμεν προς τον
Θεον τας φωνας, τα μεν ως δεσποτην επικαλουμενοι, τα δε ως προς πατερα χρηστον
ποτνιωμενοι, τα δε οιον ονειδιζοντες και δικαιολογουμενοι προς αυτον, οια τα των
αλ γουντων· Ἵνα τι απωσω, ο Θεος, εις τελος; ωρ γισθη ο θυμος σου επι προβατα
νομης σου; Και μνησθητι της συναγωγης σου, ης εκτησω απ' αρχης, ην περιεποιησω
τοις του μονογενους Λογου σου παθεσιν, ην της μεγαλης σου διαθηκης ηξιωσας, ην
και ειλκυσας εις ουρανους τωι καινωι μυστη ριωι, και τωι αῤραβωνι του Πνευματος·
και, Ἔπ αρον τας χειρας σου επι τας υπερηφανιας αυτων εις τελος, υπομιμνησκοντες
οσα επονηρευ σαντο κατα των αγιων σου οι εχθροι, και κατα των εορτων σου
εκαυχησαντο· την ρομφαιαν τε προεκαλουμεθα, και τας Αιγυπτιακας μαστιγας, και
δικασαι την εαυτου δικην ηξιουμεν, και διανα στηναι ποτε διεκελευομεθα κατα των
ασεβων· Ἕως ποτε αμαρτωλοι, Κυριε, λεγοντες, εως ποτε αμαρτωλοι καυχησονται,
τον τε λαον σου τα πεινωσουσι, και την κληρονομιαν σου κακω σουσι, φθεγξονται
τε ομοιως ανομιαν και δρα σουσι; και μην κακεινας ετι τας γοερας και τουτων
οικειοτερας φωνας· Ἔθου ημας εις αντιλο 35.700 γιαν και υβριν τοις γειτοσιν ημων,
παραβολην τε τοις εθνεσι, και γελωτα πασιν ανθρωποις· αμπελον τε τινα ελεγομεν,
και εξ Αιγυπτου μετ ενηνεγμενην της σκοτεινης αθεΐας, και εις καλλος πιστεως
αυξηθεισαν και μεγεθος, ειτα τον φραγμον περιηιρημενην, την φρουρουσαν ημας
τεως επισκο πην του Θεου, και πασι τοις διοδευουσιν εκκειμενην πονηροις
δυνασταις, και λελυμασμενην αγριωι συι τωι την κακιαν ιδιαζοντι πονηρωι, και
κακιας βορ βορου γεμοντι.
ΚΗʹ. Ταυτα μεν ουν προτερον και διενοουμην και ανεβοων προς τον Θεον·
νυνι δε οιας ανθ' οιων με ταλαμβανω φωνας! θρηνω λοιπον των ασεβων την
απωλειαν, και γινομαι φιλανθρωπος τοις μισουσι, και τοιαυτα φθεγγομαι· Πως
εγενοντο εις ερημω σιν; εξαπινα εξελιπον, απωλοντο δια την ανο μιαν αυτων, ως
κονιορτος ον υφειλετο λαι λαψ, ως χνους υπ' ανεμου διαῤριπτουμενος, ως εωθινη
δροσος, ως ροιζος πεμφθεντος βελους, ως προσβολη βροντης, ως αστραπη
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

διαιττουσα. Ει μεν ουν νυν μεταπεισθειεν, και, της πολλης παυσα μενοι πλανης και
μεθης, μεταδιωξαιεν την αλη θειαν, ταχα αν τι γενοιτο κερδος αυτοις και του πτω
ματος· επειδη και το παιδευθηναι πολλακις εις καλον τοις πασχουσιν· ει δ' επι της
αυτης μενοιεν γνωμης, και περιεχοιντο των ειδωλων ετι, μηδε, ο και τους ηλιθιους
παιδευει, σωφρονισθειεν τηι συμφοραι. Την μεν Ἱερουσαλημ θρηνει τοσουτον
Ἱερεμιας, ωστε και τοις αψυχοις διακελευεται θρηνον, και των τειχων προκαλειται
δακρυον. Τουτοις δε τις ευρεθησεται θρηνος επαξιος; Ἢ τις αν οδυραιτο τα παροντα,
αφεις τα της μελλουσης δακρυειν κο λασεως, ανθ' ων ηφρονευσαντο, και
εμακρυνθησαν, και ελατρευσαν τηι κτισει παρα τον κτισαντα· ου μονον δε, αλλα και
τοις λατρευουσι τωι Θεωι επαν εστησαν, και χειρα επανετειναντο δυσσεβη και
τοιουτων κακων αξιαν;
ΚΘʹ. Τουτο μεν ουν, οπη τωι Θεωι φιλον, ουτως εχετω. Τις οιδεν ει ο λυων
τους πεπεδημενους Θεος, και αναγων εκ των πυλων του θανατου τον βαρυν τε και
κατω νευοντα, ο μη βουλομενος του αμαρτωλου τον θανα τον, αλλα την επανοδον,
ο και ημας καθημενους εν σκοτει και σκιαι θανατου φωτισας και συνετι σας, και
τουτους ποτε αναληψεται, και ποιμανει 35.701 τηι ποιμαντικηι ραβδωι, την βαρειαν
και σιδηραν κα ταθεμενος; Ἐμοι δε παλιν προς τον αυτον επινικιον αναδραμειται ο
λογος· Ἔπεσε Βηλ, συνετριβη ∆αγων, ελη εγενετο ο Σαρων, κατηισχυνθη ο Λιβα νος.
Ουκ ετι ειπωσι τωι μωρωι αρχειν, τωι ακι νητωι και αναισθητωι των ειδωλων
συνταγματι· ουδε ζητησουσι μυιαν θεον Ἀκκαρων, η ει τι ταυτης εστι γελοιοτερον·
ουκ ετι τα αλση περινοησουσι και τα υψηλα, και παν ορος ευκομον και κατασκιον·
ουκ ετι θυσουσι τους υιους αυτων και τας θυγατερας τοις δαιμονιοις, οπερ παλαι ο
Ἰσραηλ υπο των προφητων ωνειδιζετο. Ἀλλα τι τουτων εμοι; Προς τα παροντα και
ημετερα τρεψομαι. Ουκ ετι τοις ιεροις οικοις ημων πονηρον εμβλεψουσιν· ουκ ετι
μιανουσιν αιματι μιαρωι τα της καθαρωτατης και αναι μακτου θυσιας επωνυμα
θυσιαστηρια· ουδε βω μοις αθεοις τα αβατα καταισχυνουσιν· ουκ ετι συλησουσι και
βεβηλωσουσιν αναθηματα, πλεονεξιαν ασεβειαι μιξαντες· ουκ ετι καθυβρισουσι
πολιαν ιερεων, σεμνοτητα διακονων, αιδω παρθενων· ουκ ετι σπλαγχνοις αγιων
ανατμηθεντων επ αφησουσι συων μιαριαν, ιν' ομου τε της τροφης και των
σπλαγχνων εμφορηθωσιν· ουκ ετι προσαξουσι πυρ μαρτυρων μνημασιν, ως αλλων
εφεξοντες αθλησιν ταις κατ' αυτων ατιμιαις· ουκ ετι πυρι κατ αναλωσουσιν αγιων
λειψανα, οστοις ατιμοτατοις συνατιμασαντες, και τοις ανεμοις δωσουσιν, ινα και της
οφειλομενης τιμης τοις τοιουτοις αποστερησω σιν· ουκ ετι καθεδραν λοιμων
συγκροτησαν τες, ταις κατ' επισκοπων, και πρεσβυτερων, ετι δε και προφητων, και
αποστολων, και αυτου του Χριστου βλασφημιαις εντρυφησουσιν· ουκ ετι πανη
γυρισουσι καθ' ημων, νομωι της κιβδηλου παιδευσεως αποκλεισαντες, ως ομου
τουτωι και τας γλωσσας ημων εμφραξοντες.
Λʹ. ∆ος μοι τους λογους σου τους βασιλικους τε και σοφιστικους, τους
αφυκτους συλλογισμους σου και τα ενθυμηματα· ιδωμεν οια και παρ' ημιν οι αλιεις
και αγροικοι φθεγγονται. Μεταστησον ηχον ωιδων
35.704 σου, και ψαλμον
οργανων σου, διακελευεται σοι προφητης εμος· ᾀδετω δε αυθις συν ελευθεριαι ∆αβιδ,
ο τον υψηλον Γολιαθ λιθοις μυστικοις καταβα λων, ο δια της πραοτητος νικησας
πολλους, και δια της πνευματικης αρμονιας θεραπευσας Σαουλ τον τωι πονηρωι
δαιμονι συμπνιγομενον. Σβεσατω το πυρ ο δαιδουχος· απτετωσαν τωι νυμφιωι αι
φρονιμοι και ιεραι παρθενοι τας εαυτων λαμπαδας· αποθεσθω την πορνικην
ιεροφαντης στολην· ιερεις ενδυσασθε δικαιοσυνην, και καταστολην δοξης αντι
πνευματος ακηδιας, και τον μεγαν και ασπιλον χιτωνα Χρι στον, το ημετερον
κοσμημα.
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ΛΑʹ. Σιγατω σος κηρυξ τα ατιμα· φθεγγεσθω κηρυξ εμος τα ενθεα. Παυσον
σου τας γοητικας και μαντι κας βιβλους· αι προφητικαι δε και αποστολικαι μοναι
ανελιττεσθωσαν. Ἐπισχες σου τας αισχρας και σκοτους γεμουσας νυκτας· αντεγερω
τας ιερας εγω και λαμπρας παννυχιδας. Φραξον τα αδυτα σου και τας εις ᾅδου
φερουσας οδους· εγω τας φανερας και φερουσας προς ουρανον εξηγησομαι. Ποσαι
ταυτα κατεπραξαν αν οπλων παρασκευαι και μηχανηματων επινοιαι; ποσαι
μυριαδες ανδρων και φαλαγγες, οσα ικετευοντες μονον ημεις, και Θεος βουληθεις
κατειργασατο; Λογωι το σκοτος ελυσε, λογωι το φως υπεστησατο, ηδρασε γην,
εγυρωσεν ουρανον, αστερας εταξεν, εσπειρεν αερα, θαλασσαν ωρισε, ποταμους
ειλκυσε, ζωα εψυχωσεν, ανθρωπον προς εαυτον εμορφωσε, κοσμον τοις απασι
περιεθηκε· λογωι και την νυν σκοτομηναν λυσας, εις φως απαντα και ταξιν και
αρμονιαν την αυτην επανηγα γεν. Ουκ ετι μεν λιχνοι και απατηλοι δαιμονες δυ
ναστευουσιν· ουκ ετι δε καθυβριζεται κτισις εν σχη ματι τιμης αντι Θεου
προσκυνουμενη. Καταβαλε τους Τριπτολεμους σου, και τους Κελεους, και τους μυ
στικους δρακοντας· αισχυνθητι ποτε ταις του Θεολο γου σου βιβλοις Ὀρφεως· δεξαι
του καιρου το δωρον, την ασχημοσυνην σοι συγκαλυπτοντος. Ει δε ταυτα μυθοι και
πλασματα, εγω σου τα της νυκτος αποκαλυψω μυστηρια.
ΛΒʹ. Ουκ ετι φθεγγεται δρυς· ουκ ετι λεβης μαντευεται· ουκ ετι Πυθια
πληρουται, ουκ οιδ' ων τινων, πλην μυθων και ληρηματων. Παλιν η Κασταλια
σεσιγηται, και σιγαι, και υδωρ εστιν ου μαντευομε νον, αλλα γελωμενον· παλιν
ανδριας αφωνος ο Ἀπολλων, παλιν η ∆αφνη φυτον εστιν μυθωι θρηνου 35.705
μενον· παλιν ανδρογυνος ο ∆ιονυσος, και χορον μεθυοντων εξηρτημενος, και το
μεγα σου μυστηριον ο φαλλος, και Προσυμνωι τωι καλωι θεος παθαινο μενος· παλιν
Σεμελη κεραυνωι βαλλεται· παλιν αμ φιγυηεις Ἥφαιστος, αλλα ταχυς εις μοιχων
ευρεσιν, και θεος κατηιθαλωμενος, ει και κλυτοτεχνης, και Θερσιτης Ὀλυμπιος·
παλιν δεσμωτης Ἄρης διαμοιχειαν μετα του δειμου, και του φοβου, και των
κυδοιμων, και τραυματιας δια θρασυτητα· παλιν Ἀφροδιτη πορνη γενομενη τε
αισχρως, και γαμων αισχρων υπηρετις· παλιν Ἀθηνα παρθενος τε εστι, και τικτει
δρακοντα· παλιν Ἡρακλης μαινεται, μαλλον δε μαινομενος πεπαυται· παλιν τα
παντα γινεται δι' ασελγειαν και ακαθαρσιαν ο Ζευς, ο των θεων μηστωρ και υπατος,
και μονος μεν παντας συν πασι τοις ουσιν ανελκων θεους, αυτος δε υπο παντων ου
καθελκομενος. Παλιν του ∆ιος ταφος εν τηι Κρητηι δεικνυται. Ἂν ιδω σου τον
Κερδωιον, και τον Λογιον, και τον Ἐναγωνιον, συγκρυπτω τους οφθαλμους, και
παρατρεχω σου τον θεον αιδοι του θεαματος· συ δε μοι προσκυνει το συντονον του
λογου και το σακελλιον· εν σου μονον αιδεσιμον, αι παρ' Αιγυπτιοις δι' ανδρογυνων
τιμαι του Νειλου, αι τε Ἴσιδες, και οι Μενδησιοι θεοι, και οι Ἄπιδες, ταλλα τε οσα
πλαττεις, η γραφεις, θηρια συνθετα και αλλοκοτα. Γελω σου τον Πανα, και τον Πρια
πον, και τον Ἑρμαφροδιτον, και τους υπο μανιας περικεκομμενους η διεσπασμενους
θεους. Ἀλλα ταυτα μεν τηι σκηνηι παρησω, και τοις κοσμουσιν αυτους ποιηταις· εγω
δε εις παραινεσιν τινα κατα λυσω τον λογον.
ΛΓʹ. Ἄνδρες ομου και γυναικες, νεοι τε και πρεσβυ ται, οσοι τε εις το βημα
τουτο τελειτε, και οσοι την κατω τεταχθε χωραν, παντες οσους ελυ τρωσατο Κυριος,
προτερον μεν εκ της πλανης και της αθεΐας, νυνι δε της επαναστασεως των εθνων,
και των ηδη γε παροντων κακων και προσδοκωμενων, ακουσατε λογον ανδρος ου
μετριως τα τοιαυτα πεπαι δευμενου, εκ τε των οσημεραι συμβαινοντων, και των
παλαιων ιστοριων, και βιβλων, και πραξεων. Μεγα μεν το μηδενος πειραθηναι των
δυσχερων· ισως δε ουδε μεγα, ειπερ αληθης ο λογος, οτι Ὃν αγαπαι Κυριος παιδευει,
μαστιγοι δε παντα υιον ον πα ραδεχεται, και ου κηδεται. Ἀλλα μεγα μεν το μηδε την
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αρχην τυχειν διαμαρτοντας, η μη τα με 35.708 γιστα· επειδη το παντελως
αναμαρτητον υπερ την ανθρωπινην φυσιν εταξεν ο Θεος· δευτερον δε, ως εμοιγε
δοκει, το πταισαντας τι και παιδευθεν τας, ειτα επανεθεντας, εν αισθησει γουν
διαμειναι της παιδαγωγιας, και φευγειν δευτεραν εκ δευτερας κακιας μαστιγα.
Λ∆ʹ. Τοιγαρτοι και ημεις εργωι της θειας παι δευσεως επαισθωμεθα. ∆ειξωμεν
ημας αυτους αξιους ουχ ων πρωτον πεπονθαμεν, αλλα ων υστερον τετυ χηκαμεν.
Ἀπολογησωμεθα τι περι της κατασχου σης ημας συμφορας, οτι ουχ ως κακουργοι
τοις εθνεσι παρεδοθημεν, αλλ' ως παιδες εσωφρονισθημεν. Μη επιλαθωμεθα της
ζαλης εν τηι γαληνηι, μηδε της αῤρωστιας εν τωι καιρωι της υγιειας, μηδε της
αιχμαλωσιας, ανασωθεντες εις την Ἱερουσαλημ, μηδε της Αιγυπτου μετα την
Αιγυπτον· μη ποιησω μεν αμεινω τον της κακοπαθειας καιρον του της ανεσεως·
ποιησομεν δε, ει φαινοιμεθα τοτε μεν συνεσταλμενοι και μετριαζοντες, και πασας εις
ουρανον ανατεινοντες τας ελπιδας, νυνι δε επαιρομε νοι και χαυνουμενοι, και παλιν
εις τας αυτας ανα τρεχοντες αμαρτιας, εξ ων εις τας συμπεσουσας ημιν συμφορας
υπηχθημεν. Μη ουτω, τεκνα, μη, λεγει που νουθετων ο ιερευς Ἡλει τους εαυτου
παιδας εις Θεον αμαρτανοντας· αλλ' ειδοτες, οτι ραιον εστιν ευ πραγιαν απελθουσαν
ανακαλεσασθαι, η παραγενο μενην εκ Θεου διασωσασθαι (την μεν γαρ το σοφρονειν
επαναγει, την δε διαλυει το ραιθυμον)· και οτι τα σωματα καμνοντα μεν ταις
θεραπειαις αναφερει και ταις ενδειαις, ανενεγκοντα δε ταις κατα μικρον αμε λειαις
και ταις πλησμοναις, παλιν υποῤρει, και προς τας αυτας αῤρωστιας επανεισι. Ταυτα
ειδοτες, και αλληλους διδασκοντες, γενωμεθα ημων αυτων, και σωφρονως τον
καιρον διαθωμεθα.
ΛΕʹ. Πρωτον μεν, αδελφοι, πανηγυρισωμεν, μη φαιδροτητι σωματος, μηδε
εσθητος εξαλλαγαις και πο λυτελειαις, μηδε κωμοις και μεθαις, ων κοιτας και
ασελγειας τον καρπον εμαθετε· μηδε ανθεσι στε ψωμεν αγυιας, μηδε μυρων
αισχυναις τραπεζας, μηδε προθυρα καλλωπισωμεν· μη τωι αισθητωι 35.709 φωτι
καταλαμπεσθωσαν αι οικιαι, μηδε συναυλιαις και κροτοις περιηχεισθωσαν· ουτος
μεν γαρ Ἑλ ληνικης ιερομηνιας ο νομος· ημεις δε μη τουτοις τον Θεον γεραιρωμεν,
μηδε τον παροντα καιρον επαι ρωμεν, οις ουκ αξιον, αλλα ψυχης καθαροτητι, και
διανοιας φαιδροτητι, και λυχνοις τοις ολον το σωμα φωτιζουσι της Ἐκκλησιας,
θειοις λεγω θεωρημασι και νοημασιν, επι τε την ιεραν λυχνιαν εγειρομενοις, και
πασαν την οικουμενην καταλαμπουσι. Μι κρον μοι προς τουτο το φως, παντα οσα
ιδιαι τε και δημοσιαι πανηγυριζοντες αναπτουσιν ανθρωποι. Ἔχω τι και μυρον, αλλ'
ωι χριονται μονον ιερεις τε και βασιλεις, οντι ποικιλωι τε και πολυτελει, και δι' ημας
κενωθεντι, αλλα μεγαλου μυρεψου τεχνηι συγκειμενον. Ειθε μοι γενοιτο τουτου του
μυρου την ευωδιαν προσβαλειν τωι Θεωι! Ἔχω και τρα πεζαν την πνευματικην
ταυτην και ενθεον, ην ητοι μασε μοι Κυριος εξεναντιας των θλιβοντων με, ηι
προσαναπαυομαι και τρυφω, και ουδεν εξ υβριζω δια τον κορον, αλλα και κοιμιζω
πασαν παθων επαναστασιν. Ἔχω και ανθη, παντων εαρινων ευανθεστερα τε και
μονιμωτερα, του αγρου του πληρους, ον ευλογησε Κυριος, τους ιερους και ευωδεις
ποιμενας και διδασκαλους, και του λαου οσον καθαρον τε και εκκριτον. Τουτοις
στεφανωθηναι βου λομαι και πομπευειν, τον αγωνα τον καλον αγωνισα μενος, και
τον δρομον τελεσας, και την πιστιν τη ρησας, κατα τον ιερον Ἀποστολον.
Ἀναλαβωμεν υμνους αντι τυμπανων, ψαλμωιδιαν αντι των αισχρων λυγισματων τε
και ᾀσματων, κροτον ευχαρι στηριον αντι κροτων θεατρικων, και χειρων πραξιν
ευηχον, συννοιαν αντι γελωτος, αντι μεθης εμφρονα λογον, αντι θρυψεως
σεμνοπρεπειαν. Ει και ορχησασθαι δει σε, ως πανηγυριστην και φιλεορτον, ορχησαι
μεν, αλλα μη την Ἡρωδιαδος ορχησιν της ασχημονος, ης εργον Βαπτιστου θανατος·
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλλα την ∆αβιδ επι τηι καταπαυσει της κιβωτου, 35.712 ην ηγουμαι της ευκινητου
και πολυστροφου κατα Θεον πορειας ειναι μυστηριον. Πρωτον μεν δη τουτο και
μεγιστον της εμης παραινεσεως.
Λςʹ. ∆ευτερον δε χαλεπον μεν οιδα λογον ερων και δυσπαραδεκτον τοις
πολλοις· φιλει γαρ εν εξουσιαι του αντιδραιν κακως γενομενος ανθρωπος, αλλως τε
καν δικαιαν εχων την οργην εξ ων πεπονθεν, ηκιστα λογου πειθεσθαι χαλινοις τον
θυ μον ανακοπτοντος· ακουσθηναι δε ομως και προσ δεχθηναι αξιον. Μη απληστως
χρησωμεθα τωι καιρωι, μη κατατρυφησωμεν της εξουσιας, μη πικροι γενω μεθα τοις
ηδικηκοσι, μη ων κατεγνωμεν, ταυτα πραξωμεν· αλλ' οσον φυγειν τα δεινα της
μεταβολης απολαυσαντες, οσον εις αντιδοσιν ηκει, μιση σωμεν. Αυταρκης δικη τοις
γε μετριοις το των λε λυπηκοτων δεος, και το προσδοκησαι ταυτα παθειν, ων εισιν
αξιοι, και οικειωι συνειδοτι βασανισθηναι· α γαρ τις ως πεισομενος δεδοικε, ταυτα
πεπονθε, καν μη παθηι, και πλειω παρ' εαυτου τυχον η των δρασοντων κολαζεται.
Μη τοινυν θελησωμεν την ορ γην μετρηθηναι, μηδε φανωμεν ελαττους κολασται
της αξιας· αλλ' επειδη το παν εισπραξασθαι μη δυ ναμεθα, το παν συγχωρησωμεν·
γενωμεθα τουτωι κρειττους των ηδικηκοτων και υψηλοτεροι· δειξωμεν τι μεν
διδασκουσιν εκεινους οι δαιμονες, τι δαι ημας εκπαιδευει Χριστος, ος, οις πεπονθε το
ευδοκι μον εχον, ουχ ηττον νενικηκεν οις δυναμενος ου πεποιηκεν. Ἓν αντιδωμεν
τωι Θεωι χαριστηριον· αυξησωμεν χρηστοτητι το μυστηριον· εις τουτο τωι καιρωι
χρησωμεθα.
ΛΖʹ. Νικησωμεν επιεικειαι τους τυραννησαντας, και μαλιστα μεν
φιλανθρωπια εστω το συγχωρουν, και η της εντολης δυναμις, την ισην αντιδιδουσα
φιλαν θρωπιαν ημιν, εν οις αυτοι χρηιζομεν· ωι γαρ μετρωι μετρουμεν, αντιμετρεισθαι
γινωσκομεν· ει δε και λιαν τις πικρως εχει, αφωμεν Θεωι τους λελυπηκο τας, και τωι
εκειθεν δικαστηριωι· μηδεν της μελλου σης οργης δια της ημετερας χειρος
ελαττωσωμεν. Μη δημευσιν εννοησωμεν, μη βημασι παραστησω μεν, μη πατριδος
υπερορισωμεν, μη μαστιξιν αικι σωμεθα, μηδε τι των οσα πεπονθαμεν, ιν' ειπω συν
τομως, δρασωμεν. Ποιησωμεν κακεινους επιεικεστε 35.713 ρους, αν αρα δυνατον,
τωι καθ' ημας υποδειγματι. Ει τωι πεπονθεν υιος, ει τωι πατηρ, ει τωι γυνη, συγγενης,
φιλος, η αλλος τις των τιμιων, πασι το παθειν εμμισθον καταστησωμεν, δια του
πεισαι φερειν καρτερως α πεπονθασι· τουτο μειζον αυτοις η αλλο τι χαριουμεθα.
Ειπω και το μεγιστον ων ευ πασχομεν; δημοις καταβοωνται και πολεσιν οι
διωξαντες, εν θεατροις, εν αγοραις, εν συλλογοις· τα παλαια μακαριζεται, τα νεα
στηλιτευεται, και παρ' αυτων των συνδιωξαντων, ο και παραδοξον, αυτοι
καθελκονται παρ' αυτων μετα πασης καταβοησεως οι θεοι, ως πολυν αυτους
απατησαντες χρονον, και οψε ποτε της απατης εληλεγμενης· και ο χθες
προσκυνητης σημερον υβριστης. Τουτων τι μειζον επιζητουμεν; Νυν ταυτα και ισως
μικρα τοις αθλιοις. Ἔσται καιρος, ηνικα οψομαι τους εμους υβριστας, και τον μεγαν
τουτων καθηγη την, την εαυτων αποκλαιομενους κακιαν, ηνικα αν πασα κρινηται
και βασανιζηται πονηρια.
ΛΗʹ. Ἐω τα θεια και τα ημετερα, και τας καθ' ημας εκειθεν αποκειμενας
μαστιγας· αλλα και επι τους σους ελθε λογους και φοβους ου ποιη ταις μονον, αλλα
και ανδρασι φιλοσοφοις αρε σκοντας, τους Πυριφλεγεθοντας σου, και τους
Κωκυτους, και τους Ἀχεροντας, οις αδικιαν κολαζουσι, Τανταλος, Τιτυος, Ἰξιων.
Ἰουλιανος ταυτης ο βασιλευς υμων της φρατριας, μετ' εκεινων αριθμη θησεται, και
προ εκεινων, κατα γε τον εμον λογον και ορον· ου διψηι κολαζομενος εν λιμναις επι
γενειοις, η κορυφης υπερτελλοντα δειμαινων πε τρον, ως τηι τραγωιδιαι δοκει, αει μεν
ανωθουμε νον, αει δε κατασυρομενον· ουδε ροιζουμενωι τροχωι συγκυκλουμενος,
 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουδε ορνισι το ηπαρ κειρομε νος, ουποτε λειπον, αει δε πληρουμενον· ειτε αλη θεια
ταυτα εστιν, ειτε μυθος, παραδεικνυς την αλη θειαν εν τοις πλασμασιν· αλλ'
οψομεθα τισι και οιοις 35.716 τηνικαυτα κολαζομενος, και ως πολυ τουτων χαλε
πωτεροις, ειπερ προς μετρον των αμαρτανομενων αι τισεις και αντιδοσεις.
ΛΘʹ. Τουτο τοι αντι ποδος ξεινηιον, ω λωιστε και συνετωτατε, ινα σε
προσειπω τοις σοις· ταυτα οι των λογων αποκλεισθεντες ημεις, κατα την μεγαλην
και θαυμαστην σου νομοθεσιαν. Ὁραις, ως ουκ εις τελος εμελλομεν σιωπησεσθαι,
ουδε αλογιαν κα τακριθησεσθαι τοις σοις δογμασιν, αλλα ρηξειν φωνην ελευθεραν,
και της σης ελεγκτικην αλο γιας; Ουτε τους Νειλυους καταῤρακτας επισχειν μηχανη
τις, τους απ' Αιθιοπιας υπερ Αιγυπτου πιπτοντας, ουτε ηλιακην ακτινα, καν προς
ολιγον νε φει καλυπτηται· ουτε Χριστιανων γλωσσαν πεδησαι, τα υμετερα
στηλιτευουσαν. Ταυτα σοι Βασιλειος και Γρηγοριος, οι της σης εγχειρησεως
αντιθετοι και αν τιτεχνοι, ως αυτος τε ᾤου, και τους αλλους επειθες, αποσεμνυνων
ημας οις ηπειλεις, και θηγων πλεον προς την ευσεβειαν, ους και βιωι, και λογωι, και
τηι προς αλληλους ομονοιαι περιφανεις, και γνωριμους ετ' απο της Ἑλλαδος ειδως,
την Κυκλωπειον ετιμας τι μην, και τελευταιους εταμιευου τωι διωγμωι, και δωρον
επινικιον ισως επενοεις τοις δαιμοσι μεγα τι και μεγαλοπρεπες, ει σε απο της
Περσιδος υποδεξωμεθα επανηκοντα, η και συναρπασειν προς το σον βαραθρον
ηλπισας, κακως οιομενος.
Μʹ. Ου γαρ αγεννεστεροι των νεανισκων εκεινων ημεις, των εν πυρι
δροσισθεντων και θηρας νικησαντων εκ πιστεως, και μητρι γενναιαι, και ιερει
γενναιοτερωι προθυμως συγκινδυνευσαντων, και δειξαντων, οτι μονον των
απαντων πιστις αναλωτον· η τουτων δη των επι σου νεανισκων, ων ο μεν την
μητερα των σων θεων καθυβρισας, και βωμον διασπειρας, προσηχθη μεν ως
κατακριτος, 35.717 εισηλθε δε ως νικηφορος, και πολλα σου της αλουργιδος και των
λογων καταγελασας, ως ψηφολογικων και γελοιων, μετα πλειονος εξηλθε της
παῤρησιας, ως ει τις απο δειπνου επαναστρεφων και λαμπρας εστιασεως· ο δε παν το
σωμα δορκαλισι καταξανθεις εις βαθος, και μικρα πνεων ετι τοις τραυμασι, τοσουτον
απειχεν ενδιδοναι προς τας βασανους, η δεινον τι των παροντων νομιζειν, ωστε,
επειδη τι του σωματος ειδεν ανεπηρεαστον ταις πληγαις, και προσηιτιατο τους
βασανιστας, ως υβριστας, και ου παν το σωμα τιμησαντας, αλλα τι παρεντας αξαντον
και ανιερον· παραδεικνυς αμα την κνημην, ως μονην διαφυγουσαν τους ονυχας, και
μηδε ταυτης φειδεσθαι διακελευομενος.
ΜΑʹ. Ουτος ο λογος σοι των Πορφυριου ψευσματων και ληρηματων, οις υμεις
ως θειαις φωναις αγαλλεσθε, η του σου Μισοπωγωνος, ειτ' ουν Ἀντιοχικου
(αμφοτερα γαρ επιγραφεις τωι λογωι), ου τι Χριστιανοις ατιμοτερον· ον τοτε μεν η
πορφυρις μεγαν εποιει, και οι παντα τα σα θαυμαζοντες κολακες· νυν δε πωγων εστι
περιφερομενος και περισυρομενος, και τοις συμπεπονηκοσιν ομου γελωμενος, εν ωι
συ μεν απεριττωι του σωματος, και τωι μηδεπωποτε τυχειν απεπτησας εξ απληστιας,
μεγα φυσαις, ως δη τι θαυμασιον λεγων· οτι δε Χριστιανους ηλασας ουτω πικρως, και
τοσουτον εθνος και ουτως ιερον παραναλωσας, εκων παρατρεχεις. Καιτοι γε ενος
μεν ανδρος απεπτησαντος, η ερυγας φυσικας αφεντος, τι παρα τουτο τωι κοινωι
βλαβος; τοσουτου δε διωγμου κινηθεντος, και τοσαυτης καινοτομηθεισης
συγχυσεως, πως ουκ αναγκη πασα τα Ῥωμαιων εχειν κακως, ωσπερ ουν και
εσχηκοτα φαινεται; 35.720
ΜΒʹ. Αυτη σοι παρ' ημων στηλη, των Ἡρακλειων στηλων υψηλοτερα τε και
περιφανεστερα· αι μεν γαρ εφ' ενος τοπου πεπηγασι, και μονοις εισι θεαται τοις
εκεισε αφικνουμενοις· την δε ουκ εστι μη πανταχου και πασι γνωριζεσθαι
 
 
 

14
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κινουμενην, ην και ο μελλων υποληψεται χρονος, ευ οιδα, σε τε και τα σα
στηλιτευουσαν, και τους λοιπους παντας παιδευουσαν, μη τινα τοιαυτην κατα Θεου
τολμαιν επαναστασιν, ινα μη, τα ομοια δρασαντες, των ισων και αντιτυχωσιν.

 
 
 

15
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


