Peri tropwn poihtikwn
ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΤΟΥ ΧΟΙΡΟΒΟΣΚΟΥ ΠΕΡΙ ΤΡΟΠΩΝ ΠΟΙΗΤΙΚΩΝ.
Πασης παλαιας και νεας γραφης ποιητικοι τροποι εισιν κζʹ. αλληγορια,
μεταφορα, καταχρησις, μεταληψις, υπερβατον, αναστροφη, συνεκδοχη, συλληψις,
ονοματο ποιΐα, πεποιημενον, αντονομασια, μετωνυμια, αντιφρα σις, περιφρασις,
ελλειψις, πλεονασμος, επαναληψις, εξοχη, υπερβολη, αινιγμα, παραβολη,
ανταποδοσις, προσωποποιΐα, παραδειγμα, ειρωνεια, σχημα και υστε ρολογια.
λεγονται δε ποιητικοι τροποι, διοτι παρα τοις ποιηταις πλεοναζουσιν την κοινην
συνηθειαν υπερβαι νοντες.
{1αʹ. ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ.}1 Ἀλληγορια εστι λεξις ετερον τι λεγουσα και ετεραν
εννοιαν παριστωσα, ως το λεγομενον εν τηι θειαι γραφηι, εν οις προς τον οφιν φησιν ο
θεος, 20επικαταρατος συ απο παντων των κτηνων20· ο γαρ λογος προς τον οφιν
εστιν, επι δε του διαβολου αναλογως αυτον εκλαμβανομεν, ηγουν αλληγορικως.
παραλαμβανεται δε αυτη και δια σεμνοτητα και δι' ευλαβειαν· σεμνοτητα μεν, ως
εχει τα περι της Ἥρας, εν οις φησιν ο Ζευς προς αυτην, η ου μεμνησ' οτε εκρεμω
υψοθεν· εκ δε ποδοιιν ακμονας ηκα δυο· περι χερσι δε δεσμον ιηλα χρυσειον· 245
ης η εννοια αυτη, τωι περατι του αερος η τε γη και το υδωρ συναπτονται, α και
ακμονας ως βαρυτερα των αλ λων στοιχειων λεγει, χρυσειον δε δεσμον την
περικεχυ μενην τωι αερι αυγην εκ του ηλιακου φωτος, ωι ηνωται ο αηρ. δι' ευλαβειαν
δε, ως το 20λυσε δε παρθενικην ζωνην20, αντι του εφθειρεν· ως και παρα
Καλλιμαχωι, 20το πυρ δε τ' ανεκαυσας, εως ου πολληι κεχω ρηκε φλογι20, και παλιν
20ισχε δε δρομου μαργων τας ιππους, μη δευτεραν καμψηις, μητι παρα νυσσηι διφρον
αξωσιν, εκ δε κυμβαχος κυβι στησηις20. ταυτα ου κυριως ειρηται· ουτε γαρ περι πυ
ρος ουτε περι ιπποδρομιας ο λογος αυτωι, αλλ' ωσπερ αιδουμενος ειπειν, ο εβουλετο,
τηι αλληγοριαι εχρησατο.
{1βʹ. ΜΕΤΑΦΟΡΑ.}1 Μεταφορα εστι λεξις αφ' ετερου εις ετερον μεταφε
ρομενη, η απο του κυριως λεγομενου μεταφερομενη ομοιωσεως η εμφασεως ενεκα,
εχει δε ειδη δʹ. η γαρ απο εμψυχων εις εμψυχα μεταγεται, η απο αψυχων επι αψυχα,
η απο αψυχων εις εμψυχα, η απο εμψυχων εις αψυχα. και απο μεν εμψυχων επ'
εμψυχα, ως οταν τις τον βασιλεα λεγηι ποιμενα λαων· το γαρ ποιμαινειν εμψυχων ον
παλιν επ' εμψυχα μετενηνεκται, επειδη ωσπερ τοις ποιμεσιν υποτετακται τα
ποιμνια, ουτω και τοις βασιλευσιν οι υπο χειρα· ποιμην γαρ κυριως ο των προβατων
νομευς λεγεται· αμφοτεροι γουν εμψυχοι, ο τε βασιλευς και ο των προβατων νομευς.
απο δε αψυ χων επι αψυχα, ως οταν τις ανθρακα πυρος εν σποδωι κρυψας λεγηι
σπερμα· πυρος διασωσασθαι. το γαρ σπερμα κυριως επι των σπειρομενων καρπων
λεγομε νον νυν επι της ανθρακιας εληφθη· η ειπηι πολλη κεχυ ται τηι υληι φλοξ· το
γαρ χεισθαι τοις υγροις συμβεβη 246 κεν. απο δε αψυχων εις εμψυχα, ως οταν ο
Ὀδυσσευς λεγηι προς τον Αιαντα τοιος γαρ σφισι πυργος απωλετο· ο γαρ πυργος
αψυχος ων επι του Αιαντος εμψυχου ον τος ειρηται. και η 20θαλασσα ειδε και
εφυγε20· το γαρ οραν επι εμψυχων κυριως λεγεται, η δε θαλασσα αψυχος εστιν. απο
δε εμψυχων επι αψυχα, ως οταν τις την ακρωρειαν του ορους κορυφην η κεφαλην
ειπηι· κορυφη γαρ και κεφαλη επι εμψυχων λεγεται. και πα λιν, 20αιχμη δε διεσσυτο
μαιμωωσα20. και παλιν, πολλα δε και μεσσηγυ παρος χροα καλον επαυρειν εν γαιηι
ισταντο λιλαιομενα χροος ασαι· το γαρ μαιμωωσα και το λιλαιομενα και το ασαι εμ
ψυχα οντα επι των αψυχων λελεκται δορατων. ομοιως και το 20ουρεος εν
κορυφηισι20, και 20ποδες πολυπι δακου Ἴδης20, δεον ακρωρειαν και υπωρειαν
1

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

ειπειν. εστι δε και πεμπτον ειδος μεταφορας ως απο πραξεως εις πραξιν, οιον ηδη
που τινα κεινος ενι φρεσι μητιν υφαινε. το γαρ υφαινειν επι των υφασματων
λεγομενον νυν επι την της βουλης κατασκευην μετενηνεκται.
{1γʹ. ΚΑΤΑΧΡΗΣΙΣ.}1 Καταχρησις εστι φρασις μετενεχθεισα απο του πρω τως
κατονομασθεντος κυριως και ετυμως επι το ακατο νομαστον, ως οταν το απο
χαλκου επιπεδον πυξιδα ει πωμεν· πυξις γαρ η εκ πυξου γεγονυια καλειται, επει δη
δε και τα εξ αλλης οιασουν υλης κατασκευασθεντα ακατονομαστα εισι, πυξιδας και
ταυτα καλουμεν κατα χρωμενοι τωι ονοματι. και ανδροφονος κυριως μεν εστιν ο
ανδρα φονευσας, καταχρηστικως δε και επι γυναικος λεγεται. και τριηραρχος
κυριως ο τριηρους αρχων, κα 247 ταχρηστικως δε και ο διηρους και ο πεντηρους.
τοιου τον εστι και το 20νεκταρ ωινοχοει20· το γαρ οινοχοειν κυριως επι του οινου
λεχθεν νυν επι του νεκταρος ελεχθη. ωσαυτως και τραχηλος κεραμιου και γονυ κα
λαμου και γαστηρ νηος και γλωσσα υποδηματος και τα τοιαυτα. και ψηφιζειν
κυριως το ταις ψηφοις μετρειν, καταχρηστικως δε και τοις δακτυλοις. ταυτα γαρ επι
των κυριως ονομασθεντων λεγομενα καταχρηστικως και επι των ανονομαστων
λεγεται. διαφερει δε καταχρησις μεταφορας, οτι η μεν μεταφορα απο
κατωνομασμενου επι κατωνομασμενον παλιν λεγεται, η δε καταχρησις απο
κατωνομασμενου επι παντη ακατονομαστον, ως οταν τον εν λιμνηι η ποταμοις
ιχθυας αγρευοντα αλιεα ει ποι τις· κυριως γαρ αλιευς ο επι της θαλασσης λεγεται,
επειδη δε και ο εν τοις ποταμοις αγρευων ανονομαστος εστι, καλουμεν και τουτον
αλιεα καταχρωμενοι τωι ονο ματι.
{1∆ʹ. ΜΕΤΑΛΗΨΙΣ.}1 Μεταληψις εστι φρασις μεταλαμβανουσα της ομω
νυμιας εκ του κυριως οντος η δια της συνωνυμιας το ομωνυμον δηλουσα, ως οταν
τις τον γοργως τρεχοντα οξυν παρα τον δρομον ειπηι, η τον ταχυπαθη χυμον οξυν
καλεσηι χυμον· οξυ γαρ κυριως το ηκονημενον ξι φος λεγεται, οθεν και το ωξυνεν
επι μαχαιρας η ετερου τινος ξιφους παραλαμβανεται. η ως παρα τωι Ὁμηρωι ενθεν δ'
αυ νησοισιν επιπροεηκα θοηισιν. τωι μεν γαρ θοωι συνωνυμει το οξυ κατα την
κινησιν, ομωνυμει το οξυ κατα το σχημα. τοιουτον εστι και το Τευκρος δε τοξων
χρωμενος φειδωλιαι· τουτεστιν ακριβειαι και ευστοχιαι· τηι μεν γαρ φειδωλιαι
συνωνυμει και η κατα δοσιν ακριβεια, τηι δε ομωνυμει η κατα τεχνην ακριβεια,
ηγουν η ευστοχια. 248
{1εʹ. ΥΠΕΡΒΑΤΟΝ.}1 Ὑπερβατον εστι λεξις υπερβαινουσα εκ του προη
γουμενου εις αυτο το επομενον, οιον ως οταν τις αντι του ειπειν επικαλουμαι τον
κυριον, ειποι επι τον κυριον καλουμαι.
{1 ʹ. ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ.}1 Ἀναστροφη εστι λεξις αναστρεφουσα εκ του υποκει
μενου εις το προκειμενον, μηδενος μερους λογου μεταξυ πιπτοντος, οιον οταν τις
αντι του ειπειν εως ημων ελ θειν ειπηι ημων εως ελθειν.
{1ζʹ. ΣΥΝΕΚ∆ΟΧΗ.}1 Συνεκδοχη εστι λεξις δι' ετερου και ετερον συνεκ
δηλουσα νοημα, ως οταν ειρηνης ουσης αντι του ειπειν ουκ εστι πολεμος ειπηι, ουκ
ενι οπλα νυν, η αργουσιν οπλα νυν. η συνεκδοχη εστι λεξις η φρασις ου κατα το
πληρες εκφερομενη, προσδεομενη δε τινος εξωθεν δια νοιας, εχει δε διαφορας
τεσσαρας· η γαρ απο ολου δηλοι το μερος, οιον βοας αυας αντι του ασπιδας τας εκ
βοειων βυρσων, μερος δε του ολου βυρσα· και χαλκεον εγχος· μερος γαρ του ολου
εγχους ο χαλκος. η απο μερους το παν, οιον θεα λευκωλενος Ἥρη· αινιττεται γαρ
απο μερους των χειρων την ολην λευκην ειναι. και αργυ ροπεζα Θετις. η απο της
υλης το αποτελεσμα, οιον χρυσον δ' αυτος εδυνε περι χροΐ· αντι του χρυσην
πανοπλιαν. η απο του συμβολου το κυριον, οιον σκηπτρον μεν τοι δωκε τετιμησθαι
περι παντων. αντι του βασιλειαν, ης το σκηπτρον συμβολον.
2

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

{1ηʹ. ΣΥΛΛΗΨΙΣ.}1 Συλληψις εστι φρασις αφ' ενος τινος κυριου κατα 249 δυο
η και πλειονων λαμβανομενη· η φρασις το αλλωι πραχθεν εφ' ετερον ελκουσα, οιον
Βορεης και Ζεφυρος, τω τε Θρηικηθεν αητον· μονος γαρ ο Βορρας απο Θραικης πνει,
συλληπτικως δε λεγει και τον Ζεφυρον εκειθεν πνειν· και παλιν τω δε δυο σκαζοντε
βατην Ἄρεως θεραποντε· Τυδειδης τε μενεπτολεμος και διος Ὀδυσσευς· και γαρ
∆ιομηδης μονος εσκαζε τρωθεις τον ταρσον του ποδος, Ὀδυσσευς δε την πλευραν
εβεβλητο. συλληπτι κως δε λεγει και τουτον σκαζειν.
{1θʹ. ΟΝΟΜΑΤΟΠΟΙΙΑ.}1 Ὀνοματοποιΐα εστι λεξις κατα μιμησιν και ομοιο
τητα τινα του σημαινομενου γεγονυια, ως οταν τις τους ασημους κτυπους φωνας
ονομαζηι, αι εισι πυρος, ξυλου, λιθου και των ομοιων· και ως η θεια λεγει γραφη,
20φωνην εδωκαν αι νεφελαι20, δηλουσα την βροντην, φωνην ταυτην ονομαζουσα
δια την υπερ ημας περιηχην. φωνη δε κυριως η εκ νου προερχομενη λεγεται, επει
και φως νου ετυμολογειται η φωνη. η ονοματοποιΐα εστι λεξις η μερος λογου
πεποιημενον κατα μιμησιν των απο τελουμενων ηχων η φωνης· ηχων μεν, οιον
αυλωπις τρυφαλεια χαμαι βομβησε πεσουσα. και παλιν ὣς του σιζ' οφθαλμος
ελαινεωι περι μοχλωι. φωνης δε ταυτα, αι δ' ολολυγηι πασαι Ἀθηνηι χειρας ανεσχον·
και παλιν μυκηθμου δ' ηκουσα βοων αυλιζομεναων.
{1ιʹ. ΠΕΠΟΙΗΜΕΝΟΝ.}1 Πεποιημενον εστι λεξις λεγομενη κατα τινα του εξ ου
λεγεται ομοιοτητα, οιον ως οταν τον μετα θυμου 250 ημας υποβλεψαμενον
ειποιμεν, ως λεων υπεβλεψατο ημας ο δεινα.
{1ιαʹ. ΑΝΤΟΝΟΜΑΣΙΑ.}1 Ἀντονομασια εστι λεξις δι' επιθετων η συσσημων
αυτο το κυριον ονομα δηλουσα, ως οταν δυο η και πλειονες ημιν εγνωσμενων
ανθρωπων και το αυτο κυ ριον ονομα εχοντων, θελησωμεν εξ αυτων ενος την μνη
μην ποιησασθαι προς αλληλους, και μη ειπωμεν το κυ ριον ονομα δια την
ομωνυμιαν, αλλ' εκ των συμβεβηκο των αυτον ονομασωμεν, τον χαλκεα τυχον
λεγοντες η τον τεκτονα, ει δε και σωματικα εχει παθη, τον χωλον, ει τυχοι, η τον
φαλακρον λεγοντες.
{1ιβʹ. ΜΕΤΩΝΥΜΙΑ.}1 Μετωνυμια εστιν, οταν εκ των περιεχοντων τα πε
ριεχομενα μετονομασωμεν κατα την θειαν γραφην, η φησι, 20παιδευθητε παντες οι
κρινοντες την γην20, αντι του εν τηι γηι· η εκ των οικουντων τα οικου μενα, ως οταν
την ασελγειαν Σοδομιτικην εργασιαν ει ποιμεν· και γαρ εκ των οικουντων
τηνικαυτα ασελγων τα Σοδομα τον σχετλιασμον επιφερεται· η μετωνυμια εστι λεξις
δια της ομωνυμιας το συνωνυμον δηλουσα, οιον σπλαγχνα γαρ εμπειραντες
υπειρεχον Ἡφαιστοιο· Ἥφαιστος μεν γαρ παρα τοις Ἕλλησιν ο δαιμων και το πυρ,
απερ καθο αμυδραν τινα διαφοραν εχειν δοκουσιν, ομωνυμα εστιν· αυλοτερον γαρ
και θειοτερον τον δαι μονα λεγουσιν, καθο δε ουδεν τι αλλο εστι κυριως ο μυθικος
ουτος Ἥφαιστος η το πυρ, συνωνυμα λεγεται. τοιουτον εστι και το ενθαδ' επειτ'
αφιη μενος οβριμος Ἄρης. 251 αντι του ο σιδηρος. και οταν λεγηται ο οινος
∆ιονυσος, ως το οινος μ' επεισε, δαιμονων υπερτατος.
{1ιγʹ. ΑΝΤΙΦΡΑΣΙΣ.}1 Ἀντιφρασις εστι λεξις δι' εναντιων το εναντιον ση
μαινουσα, ως οταν τις τον τυφλον πολυ βλεποντα ειποι, η το οξος γλυκαδιον, η το
λευκος εστιν ως Αιθιοψ.
{1ιδʹ. ΠΕΡΙΦΡΑΣΙΣ.}1 Περιφρασις εστι περισση φρασις δια πλειονων λε ξεων
εν τι σημαινουσα, ως οταν αντι του ειπειν μα τον θεον ειπηι τις μα την φοβεραν
ημεραν του θεου. ουδε γαρ πλεον τι εσημαινε δια των πολλων τουτων λεξεων ει μη
τον θεον. διαφερει δε φρασις, περιφρασις, μετα φρασις, εκφρασις, αντιφρασις και
συμφρασις. φρασις μεν γαρ η απλως λεξις λεγεται, περιφρασις δε η πε ρισση φρασις,
ως το καλεσον μοι την βιην του Ἡρα κλεους, αντι του τον Ἡρακλην, μεταφρασις δε
η εναλ λαγη των λεξεων κατα το ποσον η πλειονων η ελαττο νων μετα ρητορικου
3

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

καλλους γινομενη, ως ο Μεταφρα στης ημιν δεικνυσιν εν ταις μεταφρασεσι·
παραφρασις δε η εναλλαγη των λεξεων κατα το ποσον των αυτων, ως το μηνιν
αειδε θεα, παραφραζων ειπε, την οργην ειπε ω Μουσα. εκφρασις δε η λεπτομερης
διηγησις, η ενεργως και σχεδον εις οψιν φερουσα ημιν το διηγουμενον, οπως εχει
θεσεως και καλλους, ως η εκφρασις του ιερου Ἀλεξανδρειας η πολεων ετερων
τινων. αντιφρασις δε η δι' εναντιων λεξεων το εναντιον σημαινουσα, ως αργυρους
Αιθιοψ. συμφρασις δε η συνακολουθησις του λογου η λεξεων συνθεσις, ως
νωβελησιμος υπερτατος. 252
{1ιεʹ. ΕΛΛΕΙΨΙΣ.}1 Ἔλλειψις εστι λογος ο μη κατα το πληρες εκφερομε νος,
παρεχων δε ημιν νοειν το επομενον, ως οταν τις πεν θων και οδυρομενος ειπηι, το
στηθος μου ετυπτον αμφο τεραις, δηλονοτι χερσιν, η ως παρα τωι ποιητηι 20κοπτων
αμφοτεραις20, τουτεστι χερσιν.
{1ι ʹ. ΠΛΕΟΝΑΣΜΟΣ.}1 Πλεονασμος εστιν, οταν πλεοναζηι λεξις μηδεν τι
πλεον σημαινουσα, ει μη το αυτο, ως εχει το αντιος εναντιος, και εναντι κατεναντι.
{1ιζʹ. ΕΠΑΝΑΛΗΨΙΣ.}1 Ἐπαναληψις εστι λεξις δις παραλαμβανομενη επι
τασεως ειτουν αυξησεως χαριν, ως οταν τις του εγνω σμενου πραγματος την ειδησιν
ημιν διαβεβαιουμενος ειπηι, οιδα το πραγμα, οιδα, δις το οιδα λεγων· η ειπηι κακον το
αμαρτανειν, κακον.
{1ιηʹ. ΕΞΟΧΗ.}1 Ἐξοχη εστιν η μετα την κοινην σημασιαν ιδικως καθ'
υπεροχην τωι οφειλοντι προσνεμομενη, ως το εν τωι ευαγγελιωι ρηθεν υπο του
Κυριου, 20ειπατε τοις μα θηταις μου και τωι Πετρωι20. κατ' εξοχην γαρ το ονομα του
Πετρου ενταυθα ειληπται, επει και δια του ειπατε τοις μαθηταις μου συμπεριεληφθη·
εις γαρ των μαθητων και αυτος.
{1ιθʹ. ΥΠΕΡΒΟΛΗ.}1 Ὑπερβολη εστι φρασις υπερβαινουσα την αληθειαν
αυξησεως χαριν, ως οταν τις τον γοργως τρεχοντα ειπηι, οτι τρεχει, ως ο ανεμος· η
υπερβολη εστι λογος υπεραι ρων την αληθειαν εμφασεως η ομοιωσεως ενεκα. εμφα
σεως, οιον ακρον επ' ανθερικων καρπον θεον ουδε κατεκλων· 253 και
20φαεινοτεροι πυρος αυγης20, και 20λευκοτεροι χιονος20· εμφαινουσι γαρ το λιαν
εν τωι τρεχειν μετεω ρον και το πανυ φωτεινον και το λιαν λευκον. ομοιω σεως δε,
ως το 20θειειν δ' ανεμοισιν ομοιοι20, και αδαμαντινος ην το σωμα, φοινιξ την
ευθυτητα του σω ματος και ει τι ομοιον.
{1κʹ. ΑΙΝΙΓΜΑ.}1 Αινιγμα εστι λογος σκοτεινον και κεκαλυμμενον εχων εν
εαυτωι το νοουμενον, ως το προβληθεν ζητημα παρα του Σαμψων τοις αλλοφυλοις,
εν ωι φησιν, εκ του εσθιοντος εξηλθε βρωσις, σημαναντος τον λεοντα ονπερ ανειλε,
και το ευρεθεν εν τωι στοματι αυτου απο μελισ σειου κηριου· και ως εκεινο το λεγον,
ζυγον μη υπερ βαινειν, αντι του δικαιον, και γαμψωνυχας μη τρεφειν, ηγουν
αρπαγας φευγειν· μελανουρον μη εσθιειν, ητοι ψευδος μη προΐεσθαι· τουτο γαρ
υστερον αμαυρουται· μαχαιραι το πυρ μη σκαλευειν, αντι του θυμουμενον μη
προσερεθιζειν. λεγεται δε και αινιγμα και απο του εναντιου, οιον ανθρωπος και ουκ
ανθρωπος, ως ο ευ νουχος δια το μη δυνασθαι γενναν ομοιον αυτωι, και το ορνις και
ουκ ορνις, η νυκτερις δια το δερμοπτερον και ωδοντωμενον· καθημενη και ου
καθημενη· υπτια γαρ ην· λιθος και ου λιθος, η κισσηρις δηλονοτι, δια το επι του
υδατος πλεειν· εβαλε κουκ εβαλε, δια το βαλειν μεν, αστοχησαι δε. γινεται δε και
κατα συμβεβηκος, ως το εισι κασιγνητοι δυο, ων η ετερα τικτει την ετεραν, αυτη δε η
τεκουσα ταυτην υπο τησδε τεκνουται· λεγονται δε ουτως η ημερα και η νυξ.
διαφερει δε το αινιγμα της αλ ληγοριας, οτι εκεινη προτροπης η αποτροπης η
σεμνοτη τος ενεκεν η ευλαβειας λαμβανεται, τουτο δε χαριν ασα φειας μονης, και
οτι εκεινη σαφεστερα τουτου πολλωι. 254
4

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

{1καʹ. ΠΑΡΑΒΟΛΗ.}1 Παραβολη εστι φρασις δι' ομοιων και γινωσκομε νων
επ' οψιν αγουσα το νοουμενον, ως εχει η του Κυριου περι του ασωτου παραβολη, εν
ηι δεικνυσι την του θεου φιλανθρωπιαν και την του εαυτου παρτος αγαθοτητα, και
πως προσιεται τους μετανοουντας.
{1κβʹ. ΑΝΤΑΠΟ∆ΟΣΙΣ.}1 Ἀνταποδοσις εστιν επεκδιδαχη των εν τηι παραβοληι
υποκειμενων πραγματων, ως ινα ειπωμεν, ωι λογωι εχρη σατο ο πατηρ του ασωτου,
τοιουτωι και ο θεος προσαρ μοζεται τοις ανθρωποις, και δειξωμεν συγκρινοντες τα
πραγματα της παραβολης, την ομοιωσιν.
{1κγʹ. ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΙΑ.}1 Προσωποποιΐα εστιν, ως οταν τις τοις αψυχοις προ
σωπα εσθ' οτε και λογους αρμοδιους προσαπτηι, ως το 20οι οιωνοι διηγουνται δοξαν
θεου20.
{1κδʹ. ΠΑΡΑ∆ΕΙΓΜΑ.}1 Παραδειγμα εστι λογος προς ετερον τι συγκριτικης
δειξεως εμφασιν εχων, ως το Σολομωντι ρηθεν 20μιμη σαι τον μυρμηκα, ω οκνηρε,
και ζηλωσον τας οδους αυτου20, το πονικον αυτου ζηλουν ημας παρα κελευομενος,
ου την φυσιν.
{1κεʹ. ΕΙΡΩΝΕΙΑ.}1 Ειρωνεια εστι λογος υποκοριστικος δι' εναντιου το
εναντιον δηλων. της δε ειρωνειας ειδη δʹ, χλευασμος, μυκτηρισμος, σαρκασμος,
αστεισμος. χλευασμος λογος μετα μειδιαματος εξερχομενος, ως οταν τις τον ριψασπι
δα γελων ανδρειον πολεμιστην ειποι. μυκτηρισμος δε λογος διασυρτικος μετα της
των ρινων επιμυξεως γινο μενος, ως οταν τον επι κακωι αλοντα ονειδιζοντες ειπω
μεν, πνευμα δια των ρινων εκφεροντες, καλον εργον 255 εποιησας, ω εταιρε, και
αναγκαιον και φρονιμου ανδρος. σαρκασμος δε λογος την αληθειαν δια χρηστων
ρημα των εκφερων, ως οταν τον εν προληψει τιμης περιπε σοντα κακοις και δια
τουτο ατιμαζομενον επεγγελωντες ειπωμεν, εις μεγαλην δοξαν και τιμην ηγαγες
σεαυτον, ω εταιρε. αστεισμος δε λογος αφ' εαυτου διασυρτικος, ως οταν τωι μηδεν
επισταμενωι ειποιμεν, συ ει ω εταιρε των λογων το κλεος.
{1κ ʹ. ΣΧΗΜΑ.}1 Σχημα εστιν απολογιαν εχων σολοικισμος, ως ινα ειπωμεν, ο
κυριος Ἰωαννης, ον ο θεος ελεησει, καλος ανθρωπος εστιν.
{1κζʹ. ΥΣΤΕΡΟΛΟΓΙΑ.}1 Ὑστερολογια εστι λογος πρωτος υστερος λεγομενος
και δια τουτο πρωθυστερος ονομαζομενος, ως οταν ει-ποιμεν, καλως ετελειωθη ο
δεινα και καλως εβιωσεν, αντι του ειπειν καλως εβιωσε και καλως ετελειωθη·
πρωτον γαρ βιοι τις και υστερον τελειουται.
{1[ΠΑΡΑΠΛΗΡΩΜΑ.}1 Παραπληρωμα εστι λεξις εκ περισσου λαμβανομενη
κοσμου χαριν η μετρου. κοσμου μεν, οιον 20και κε τις ω δ' ερεει20· περισσευει γαρ το
20κε20, ου και χωρις σωζε-ται το μετρον· μετρου δε, οιον αρχους αυ νηων ερεω
νηας τε προπασας. αναγκαια γαρ ενταυθοι η προ προθεσις εγινετο δια το μετρον. και
αυθις Πανδαρος ωι και το τοξον Ἀπολλων αυτος εδωκε. του 20και20 συνδεσμου και
ενταυθοι δια το μετρον ληφθεν-τος. τουτων των συνδεσμων και ενταυθοι περισσων
ον-των ομως δια το σωθηναι το μετρον εληφθησαν. 256
{1ΧΑΡΙΕΝΤΙΣΜΟΣ.}1 Τι εστι χαριεντισμος; λογος ευτραπελος, εν ωι δια-χειται
ο τε λεγων και ο ακουων.
{1ΕΠΕΞΗΓΗΣΙΣ.}1 Ἐπεξηγησις εστιν ασαφους λεξεως η λογου σαφη-νισμος,
λεξεως μεν, ως το λαβετε ακινακην, ο εστι Περ-σικον ξιφος· λογου δε, ως το ο οικος
βεβαιως ουκ οι-κειουται· λεγω δε, ως οι μενοντες εν τουτωι ταχεως μετερχονται.
{1ΑΠΟ ΚΟΙΝΟΥ.}1 Ἀπο κοινου εστι λεξις απαξ μεν λεγομενη, και εξω-θεν
λαμβανομενη, οιον απελθων ᾔτησε τους ανδρας, μαλιστα δε Χαριδημον και
Ἵππαρχον· και Ὅμηρος ελισσετο παντας Ἀχαιους, Ἀτρειδα δε μαλιστα. απο κοινου
γαρ επ' εκεινους μεν το ᾔτησεν, επι τουτου δε το ελισσετο.
5

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 

{1ΕΤΕΡΟΓΕΝΕΣ.}1 Ἑτερογενες εστι μεταβασις απο γενους εις γενος προς το
νοουμενον, οιον τα περι θαλασσης φοβερα εισιν ερημιαι ουσαι· και ο θεολογος,
20παρ' εαυτου δε πνοην ενθεις, ο δη νοεραν ψυχην οιδεν ο λογος20.
{1ΕΤΕΡΟΠΡΟΣΩΠΟΝ.}1 Ἑτεροπροσωπον εστιν, οταν ετερον προσωπον υποβαλλωμεν λεγον, α ημεις εμελλομεν λεγειν, οιον παντες οι Αιγυπτιοι βοωσι την
αδικιαν ημων· η οταν αυτοι μεν λεγωμεν, προς ετερον δε αποτεινωμεθα και ου προς
τον αδικησαντα, οιον εγω δε ειδως τινα βλαπτοντα τον πελας ειπον προς αυτον, ως
αδικεις τον πελας.]

6

 
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

 


