In Gregorii Nazianzeni sententias
Του σοφωτατου μεγαλου λογοθετου κυρου Γεωργιου του Ἀκροπολιτου
ερμηνεια των θεολογικων ρητων του τε «εστι γαρ και το εν στασιαζον
προς εαυτο πολλα γινεσθαι» και του «μονας εις δυαδα κινηθεισα μεχρι
τριαδος εστη.»
1 Πολλοι μεν και αλλοι των φιλων, ω θειοτατε και σεβασμιωτατε μοι
κεφαλη, εις λογους ελθειν ημας κατηναγκασαν και το περι φιλοσοφιαν φιλοτιμον
παρ' εαυτοις επιδειξασθαι, καντευθεν και λογους παιδας ημεις εις φως
προηγαγομεν. αλλ' εν εκεινοις μεν λογοις και μονον φιλιας συνδουμενοι και τον
φιλιον ευλαβουμενοι απεπληρουμεν τα κελευομενα· οπου δε πατρικη σχεσις και
υπερκειμενη των αλλων στοργη, πως ουκ αν ευπειθεστεροι περι τα προσταττομενα
διατεθειημεν; αμελει τοι τωι σωι χειραγωγουμενοι πνευματι, μαλλον δε τωι κοινωι τε
και θειωι, εξ ου πασα γνωσις αληθινη προς τους αληθειας επιφεφοιτηκεν εραστας, ως
εξον τεθαρρηκοτες περι τους λογους χωρουμεν και τας λυσεις τας αρμοττουσας τοις
του θεολογου Γρηγοριου ρητοις, καθως αυτος περ ηξιωσας, σαφηνισαι σοι
βεβουλημεθα.
2 ∆υο δε τα απορηματα τυγχανει επι δυσι δε ρητοις, τωι τε φασκοντι «μονας
εις δυαδα κινηθεισα μεχρι τριαδος εστη» και τωι λεγοντι «εστι μεν οπου και το εν
στασιαζον καθ' εαυτο πολλα γινεσθαι». αλλα το μεν προσρημενον απορημα ολιγης
τινος παραμυθιας δεομενον, ως προιοντες ερουμεν, δια μικρων σαφηνισομεν· το δ'
αλλο πολλης τινος και ποικιλης και υψηλοτερας ως οιμαι δειται της σαφηνειας. περι
τουτων και γαρ εν μειραξιν ετι τελων και τωι θεσπεσιωι εκεινωι ανδρι τωι
φιλοσοφωτατωι Βλεμμυδηι, ηνικα παρ' αυτωι εφοιτων, εκοινολογησαμην, αλλ' ουδεν
τι μοι ειχεν ειρηκεναι σαφως· αλλ' απερ και αλλοι τα του πατρος εξηγουμενοι–λεγω
δε τον μεγαν εν τοις λογοις Μαξιμον και τους μετ' αυτον–εις πλατος η και κατα
σχολην διασαφουντες ειρηκεσαν, εκεινα μοι και αυτος προς την αποριαν εφθεγγετο.
αλλ' επειπερ αυτος των της φιλοσοφιας ηψαμην οργιων τωι τε θειοτατωι συνηλθον
Πλατωνι και τωι μουσοληπτωι Προκλωι, ετι τε μην τοις ενθεαστικωτατοις ανδρασιν
Ἰαμβλιχωι τε και Πλωτινωι και τοις λοιποις, ους ου καιρος καταλεγειν, εποδηγηθην
προς την διαγνωσιν του ρητου. αμελει τοι και σαφηνισαι τουτο προηχθην ταις σαις
θαρρησας ευχαις, συ δε ιλεως ημιν ειης υπερ τα εσκεμμενα τετολμηκοσι πηδαν,
οιπερ το της ζωης πλοιον εν πολιτικοις εχοντες πραγμασιν απηναιδευμενως ουτω
περι τα θεια φερομεθα και τα υπερ ημας εξεταζειν εθελομεν, α μονοις εφειται τοις
υπερ την υλην γεγενημενοις και υπερανωικισμενοις των ηδονων. αλλ' ημεις μεν ουχ
ουτως· αλλα μονον υπακοηι χρωμενοι πληρουμεν τα εντελλομενα.
3 Ἤδη ουν αρκτεον της των ρητων σαφηνειας και πρωτον μεν του λεγοντος
«η μονας απ' αρχης εις δυαδα κινηθεισα μεχρι τριαδος εστη». δοξειε μεν αν τισιν ουκ
ευλογα λεγειν τον τα τοιαυτα θεολογουντα, πρωτον μεν εν οις φησι την μοναδα εις
δυαδα κινηθηναι. και γαρ ευχερως αν τις αυτον εροιτο· «ποτερον αρα φηις, ως ην εν
στασει προτερον η μονας, ειτα δητα κινητικην τινα προσλαβουσα δυναμιν εναντιαν
τηι πρωτηι οιον ειπειν στατικην ουτω της κινησεως κεκινηται εις δυαδα κατα δη εις
τριαδα, καντευθεν ετεραν προσειληφυια δυναμιν εστη, η ουσα μονας κινουμενη
διηνεκως εις δυαδα και μεχρι τριαδος βαδιζουσα, ως μεταιχμιου τινος εν δυαδι
τυγχανοντος, την στασιν ευρηκεν εν αυτηι, της μεν μοναδος εχουσης την κινητικην,
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

της δε τριαδος ιν' ειπω την στατικην; αλλα και εν αμφοιν τοιν λογοιν ατοπα αττα
ακολουθει. ει μεν γαρ εστι τις αρχη της μοναδικης κινησεως, εσχε το θειον αρχην,
αλλα και παθος, την κινησιν, ευρηκε και ακουσιον εσχηκε στασιν, και ως επι
δραματος ημιν ανεφανη θεος, αρχην λαβων και παθους μετασχων και της προσω
φορας ακουσιως ισταμενος. ου τι αν ειη γελοιωδεστερον; ει δε απειρως της μοναδος
κινουμενης εξωθεν επηλθε τις δυναμις, αναχαιτιζουσα μεν αυτην της ορμης, εις
διαιρεσιν δε και αριθμον επαγουσα και της προσω φορας της μοναδικης κωλυουσα,
και παλιν ως επι σκηνης ευρεθη αλλος θεος, του εν τηι μοναδι τηι απειρως και
πρωτως κινουμενηι θεωρουμενου και οιον ειπειν μη ισταμενου του μοναδικου
χυματος εναντιος τε αμα και ισχυροτερος. αλλα και τουτο δη ατοπωτατον δυο
πρωτους και εναντιους στηναι θεους.»
4 Ὅτι μεν ουν εστι θεος παρα πασι σχεδον ωμολογηται, Ἕλλησι φημι και
βαρβαροις· Ἐπικουρος γαρ αποπεμπεσθω του λογου και ει τις ετερος αθεος,
αυτοματον δοξαζων και τυχον η αλλο τι παραληρημα. αλλ' οτι μεν εστι θεος, παντες
οιδασιν· αποδειξιν δε του ειναι θεον ουτε τις δεδυνηται ουτ' αν δυνηθειη
ποιησασθαι. αι γαρ αποδειξεις εκ των καθολου τα επι μερους αποδεικνυουσι,
καθολικωτερον δε ον του πρωτου οντος ουκ αν τις ερει ουδ' αναπλασειε πωποτε.
παντως γαρ εκεινο αν ειη το πρωτον, οπερ αν ειη πρωτον και μεχρις οτου δυναιτο
αν προβαινειν· οπου γαρ αν σταιη και ανυποθετον θειη, εκεινο αν ευρηι το πρωτως
ον. δια ταυτα αποδειξιν κατασκευαζουσαν, οτι εστι θεος, ου ραιον εστιν εφευρειν.
παραμυθιαν δε τινα εξ επαγωγικης οιον μεθοδου οι θεολογησαντες εφευρον τε και
παρεδωκαν εκ τε της ευτακτου του παντος κινησεως της σφαιρικης τε περιπολησεως
των εν αυτηι καθιδρυμενων αστρων, των τε ιδιαν εχοντων κινησιν και των
συμπεριφερομενων του ουρανου κυτει, και αλλοις τοιουτοις εις κατασκευην
κατεχρησαντο, ουχ ηττον δε και την καθ' ημας ζωικην αρμονιαν εις λογους
παραλαβοντες. αλλ' ημεις τα τοιαυτα αφεντες αλλην τινα συντομωτεραν ως οιμαι
και αναγκαστικωτεραν βαδισαιμεν, και μονον ουχι γεωμετρικαις αποδειξεσιν
αποδειξαιμεν, οτι εστι θεος.
5 Ἀρκτεον ουν ωδε απο κοινων και ομολογουμενων πραγματων η νοηματων
τα της αποδειξεως ποιουμενοις. εστι μεν η ουσια, και ουδεις ορων αντερει η
οπωσουν αισθανομενος· εστι γαρ και λιθος και ξυλον και ιππος και ανθρωπος εν
ουσιαι τινι συνυπαρχοντα. εστιν εν ταυτηι και αισθησις, και τουτο συμπας
ομολογησειεν· απτεται γαρ και οραι το ζωον ακουει τε και οσφραινεται. εστι γουν
ουσια, και επι ταυτηι κρειττων δυναμις αισθησις. εστι και το φανταστικως γινωσκειν
εν τισι των αισθανομενων ζωων, δι' ου και το χνοειδες τα τουτου μετεχοντα
υπεμφαινουσιν, οιον αραχναι μελιτται μυρμηκες· εντευθεν και μνημη ενιοις
εγγινεται, ως κυσι και ιπποις και αλλοις τοιουτοις. εστιν ουν συν τοις ειρημενοις,
ουσιαι τε και αισθησει, και φανταστικη δυναμις, των λελεγμενων κρειττων πολυ.
αλλ' εστιν επι πασι τουτοις και βελτιων γνωστικη δυναμις, την της νοερας λεγω
ψυχης, η και λογον γενναι ενδιαθετον και συντιθησι τον προφορικον και τεχνας
ποιει, κρειττων των προλελεγμενων πολλωι τωι μετρωι τυγχανουσα· φερει γαρ εν
εαυτηι και τας υποδεεστερας δυναμεις κρειττονως η εν οις και μονον αυται
πεφυκασιν. επει γουν ταυθ' ουτως εχει και ωμολογηται, αναγκη πασα και τι ειναι το
υπερκειμενον, 5 εξ ου και ταυτα τα συνθετα. ει γαρ οικια ουκ αν γενοιτο τεχνιτου
χωρις εκ λιθων και ξυλων και ασβεστου συνηρμοσ μενη, αλλ' ουτε ναυς πηχθειη αν
ποτε ανευ τινος ναυπηγου, πως αν τα τηιδε παντα υπερκαλως ερρυθμισμενα τοις δια
φοροις συγκριμασι συσταιη δημιουργου τινος ατερ και ποιητου; επει δε ταυτα εσχεν
αρχην χρονικην, αναγκη εκεινο αχρονον ειναι· επει δε ταυτα πασχει φθοραν, εκεινο
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

παντη γε αχρονον τε και αφθαρτον, προληπτικον ον των μετ' αυτο και παρ' αυτου
γινομενων και προαγωγον των δυναμεων ων ταυτα μετεχει. ει γουν εστιν ενταυθα
ον, εστι τι το προον· και ει εστιν αισθησις, εστι τι προαισθο μενον η μαλλον
υπεραισθομενον· και ει εστιν ενταυθα νους, εστι τι το προνοουν η και υπερνοουν.
δια ταυτα εστι θεος· ουτω γαρ το πρωτως ον παρα πασιν ωνομασται. ηδη γουν και
ημιν απλουστατως και αισθητικως μονον ουχι αποδεδεικται ως εστι θεος· ου γαρ αν
ποτε συσταιη τι μη αρχην εχον τινα, εξ ης ουσιωθειη και μετασχηι δυναμεως.
6 Ἐπει γουν ταυτα καλως ημιν ειρηται, ιτεον επι την αποριαν και διαλυτεον
αυτην. κινησιν μεν κυριως εν τοις θειοις ου φαμεν, αλλ' ουτε στασιν· τοις καθ' ημας
αρμοττει ταυτα και υπο αισθησιν. της γαρ κινησεως εξαχη λεγομενης, κατα γενεσιν
και φθοραν, κατα αυξησιν και μειωσιν, κατα τε αλλοιωσιν και την εκ τοπου εις
τοπον μεταβασιν, ουδε μιαν εκ τουτων ευρισκομεν τωι προαιωνιωι οντι
προσηκουσαν. πορρω γαρ γενεσεως τα θεια και της επομενης ταυτηι φθο ρας, αυξει
τε ουδαμως τα θεια, αλλ' ουδε μειωσιν πασχει, ουτε μην αλλοιουται, αναλλοιωτα
γαρ ταυτα παντη, αλλ' ουδε μεταβαλλει εκ τοπου εις τοπον, υπερ τοπον γαρ ως και
υπερ χρονον καθεστηκεν. αλλα την μεταβατικην γνωσιν, καθ' ην το πρωτως
εγνωκαμεν ον, κᾆτα δη τα εξ αυτου, ταυτην φαμεν κινησιν, και την εις το προσω μη
μετα βαινουσαν ειρηκαμεν στασιν. μοναδα γουν φαντασθεντες το πρωτον, ειτα δη
ουκ αγονον εννοησαντες, εις δυαδα οιον τηι φαντασιαι ταυτηνι κεκινηκαμεν.
εντευθεν προχωρησαντες εις τριαδα εστημεν, τοις υπερ τουτων λογιοις επομενοι, μη
περαιτερω κινουντες ταις νοησεσι τα ακινητα. ακινητον γαρ μονως το θειον, παντα
δε υπ' αυτου κινειται· απαν γαρ κινουμενον υπο του εθελειν κινεισθαι, και τουτο ει
κινουν κινειται, υφ' ετερου παλιν αναγκη κινεισθαι, και ουκ αν σταιημεν απειρακις
ταυτα υποτιθεμενοι, ει μη εις τι ακινητον καταντησαιμεν, ο κινουν ου κινουμενον.
τουτο δε το πρωτον πεφυκεν ον, επειπερ η φυσις κινουσα τα σωματα υπο του αλλου
κινειται· ψυχη γαρ την φυσιν κινει και ταυτην ο νους, τουτον δε αι κρειττους
δυναμεις καθ' Ἕλληνας, ταυτας δε το πρωτον αιτιον και η αρρητος εκεινη και
παντουργικη δυναμις.
7 Ἐπει ουν τα περι κινησεως τε και στασεως των επι της θειας φυσεως
λεγομενων καθ' οσον εδει διασεσαφηκαμεν, επι την ετεραν αποριαν ιτεον ημιν την
λεγουσαν «ως εστιν οτε και το εν στασιαζον πολλα γινεσθαι»· καντευθεν δια της του
ρητου λυσεως γνωστον ημιν γενοιτο, πως η μονας ου μεχρι δυαδος εστη, αλλ' ουδε
τριαδος περαιτερω προσεβη. και πρωτον μεν απορητεον ουτως. ειπερ εστι τι κυριως
εν, μη εκ τινος η εκ τινων εις ενοειδη τινα φαντασιαν συντεθεν αλλ' εν τωι ενι την
ουσιαν εχον, πως μενον εν οπερ εστι στασιασειε; και μη μενον εν, εις δυο δε η τρια
ηριθμημενον, πως αν αστασιαστον μενοι και το οικειον ες αει διαφυλαξειεν ειδος; η
γαρ προ της τριαδας δυας αιτια στασεως. γριφος ουν ο λογος δοκει και
αινιγματωδης, ως οιμαι, ειπερ το μεν εις δυο η και τρια ηριθμημενον ου στασιασει,
το δε εν κυριως τυγχανον εν προσδεξαιτο στασιν, ο και τα εις αριθμον πεσοντα δι'
αυτου μετοχην, εστ' αν αυτου μετεχηι, αστασιαστα διατηρει και σωζει, επαν δε εκ
σταιη ταυτα τουτουι στασιασαντα, την φθοραν πασχει και την απο του ενος
εκτροπην.
8 Ἔστι μεν ουν, ως τοις πασι θεολογις ηκριβωται και καθως ημιν
προηγουμενως διασεσαφηται, το πρωτον ον. πασι δε λεγω Χαλδαιοις, Αιγυπτιοις,
Ἰνδοις, αυτοις Ἕλλησιν, απαξαπλως τοις οπωσουν αψαμενοις θεολογιας και
βεβουλημενοις διαλεχθηναι περι θεου τουτο γουν το ον και δημιουργικον καθω
μολογηται αιτιον. παντα γουν εξ αυτου, τα τε αυλα ειδη τα τε ενυλα. και τα μεν
αυλα εγγιστα που της αυτης καθειστηκει φυσεως, ει και κατα τον δημιουργικον
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λογον ως οτι γε πορρω τατω, τα δε μετεχοντα υλης δοκει πως τουτου διωικισθαι, της
απλοτητος εκσταντα της ειδητικης και διαπεπλασμενα συνθεσει· εξ υλης γαρ και
ειδους υπεστησαν. ει γουν εκ του πρωτου οντος αρξαμενος τις εξεταζειν τας των
οντων φυσεις κατεισι περι τα κατω, ως εις ετερον απλουστερον ον καταντησει, την
υλην. υλην δε λεγω ου την προσεχως υποκειμενην τοις ειδεσιν–αυτη γαρ ειδους
μετεχουσα ειδοπεποιημενη υλη ωνομασται–αλλα την αυτοΰλην ως αν τις ειποι, η
και αμυδραν τινα εμφασιν εσχεν οντοτητος. του γαρ πρωτου οντος αυτοειδους
τυγχανοντος και δημιουρ γικην των ειδων αυχουντος δυναμιν, αυτοΰλη αν κυριως
ονομασθειη το εξ εναντιας αυτωι υποκειμενον, μαλιστα τυψ χανον μη ον η ον. αλλ'
αποχαριζεται και ταυτηι το πρω τως ον τηι υπερβλυσει της ουσιοποιου δυναμεως και
μικραν τινα οντοτητος εμφασιν. το γαρ αυτο μαλιστα τωι ειδει αρμοζει·
αυτοτριγωνον γαρ φαμεν και αυτοανθρωπον, οταν εκτος της υλης θεωρωμεν αυτα.
9 Ταυτην γουν την υλην οι φυσικοι ουσιαν υποτιθενται ουχ ηκιστα η το
ειδος, ως δεκτικην απαντων ειδων, και παν δοχην αυτην ωνομασαν δια τουτο και
μαιναδα παλιν, ως απο πτυστικην ειδων και ετερων προσληπτικην, και ετερ' αττα
τοιαυτα. ουτως δε εν τωι μη οντι μαλλον χαρακτηριζομενη η τωι οντι εικονας εχει
και αμυδρας εμφασεις του πρωτου οντος, εξ ου πασα ουσια κατ' ενεργειαν ουσα και
κατα δυναμιν. και τουτο εικοτως· τα γαρ εκ διαμετρου προς αλληλα κειμενα
ινδαλματα τινα προβαλλουσιν ομοιοτητος. ακαταληπτον νοι το πρωτον καθεστηκεν
ον, ακαταληπτον το εσχατον. αλλα τι μεν των εκεινου, ει τι που και εστι
καταληπτον, οικειωι καταλαμβα νεται λογισμωι· ον γαρ εστι. τουτο δε το εσχατον
νοθον κατα τον εκ Σταγειρας φιλοσοφον· μη ον γαρ εξ αποφα σεως το πρωτον
οριζεται δια το μηδεν τι τυγχανειν των οντων· δημιουργικον γαρ αιτιον και
κρειττον αυτων. εξ αποφασεως οριζεται και το εσχατον δια το μηδεν τυγχανειν των
οντων, αλλα και χειρον αυτων. απλουστατον το πρω τον, απλουστατον και το
εσχατον, ει και τοις διαφοροις ποικιλλεται ειδεσι. δια τουτο και τινες των παρ'
Ἕλλησι θεολογησαντων συναναρχον την υλην τωι δημιουργωι εφαντασ θησαν,
κακως ειδοτες και αναξιως της προκειμενης αυτου υποθεσεως. της γαρ υλης και το
μη ον μαλλον γινωσκο μενης η οντοποιος και παντουργος δυναμις και του ειναι
ταυτην μετεχειν ποιει και υποκεισθαι τοις ουσι και γινο μενοις. ποσον γαρ
προσλαβουσα κατεσκευασε μεγεθος, μετα λαβουσα δε και ποιου σωμα φυσικον
απετελεσε.
10 Ταυτην την υλην απλουστατον τελουσαν ον στασιαζειν προς εαυτην
λεγουσι δια το φιλειν απο ειδους εις ειδος μεταπηδαν και ου μαλλον προς τουτο η
προς εκεινο φιλιως εχουσαν. ακινητος δε παντη εστι και ανενεργητος εξ εναν τιας
τωι πρωτως οντι· εκεινου γαρ μονως ποιουντος αυτη μονως πασχει, κακεινου μονως
κινουντος αυτη μονως κινειται. ουτω γουν ταυτης υποκειμενης και προσεχως τοις
ποσοις και ποιοις πασχουσης και λαμβανουσης υπαρξιν, ακινητα μεν παντη και ουτω
τα υπο ταυτης τελεσιουργουμενα αναδεικνυται, ζωης δε της εκειθεν και πρωτης
μοιρας εν αυτηι καταπτασης προσεδεξατο κινησιν ειτουν αισθησιν και την κατα
ταυτην ενεργειαν, και ζωον ωικονομηται αισθανομενον. προσεπιφοιτησαντος δε
ταυτηι και νου, το λογικον και νοερον γεγενηται ζωον, δι' ου και τεχναι πεποιηνται,
εικονες τινες της πρωτης ουσιας και δημιουργικης φυσεως. αναγκη ουν πασα
προηγουμενως μεν και κυριως και ου κατα μεθεξιν εν τωι πρωτωι ταυτα τυγχανειν
οντι. ζωη γουν εκεισε και νους, ινα τηι μεν ζωηι διαμενηι το ον αιδιως, τωι δε νοι
δημιουργηι και συνεχηι τα οντα.
11 Συνηκται γουν εκ των ειρημενων, ως το πρωτως ον ενζων οφειλει ειναι
και εννουν, εξ ου πασα ουσια και ζωη και νους, τηι μετοχηι μαλλον η τωι ειδει
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ονομαζομενα. εκεινο γαρ εστι το αυτοον η αυτοζωη και αυτονους, το δε παρα τουτο
απαν μαλλον μη ον η ον, επει ην, οτε ουκ ην το ον τηιδε συνοχηι τουτου, και μενει ον
και ζηι και νοει. τοσον γαρ μετεσχε ζωης οσον εκεινο παρεσχε, και τοσουτον νοει
οσον εκεινο μετεδωκε, ζωη δε και νους εν τωι οντι ουχ ως εν τινι καθεστηκασιν.
ουτω μεν ουν και δια ταυτα το πρωτως ον ζων και νοουν τυγχανον μενει και
αστασιαστον. πως γαρ αν η ουσια προς την οικειαν ζωην στασιασειεν ην προηγαγεν;
η πως αυτη προς εκεινην η ο νους προς την οικειαν ουσιαν τε και ζωην η αυτη προς
ταυτα;
12 Ἐντευθεν εν ον απλουστατον τε και ηνωμενον τρια εστι, και δια τουτο και
αστασιαστον, θαυμασιαν εχον την ενωσιν και θαυμασιωτεραν δε την διαιρεσιν, η
αρρητον ταυτην και αρρητοτεραν εκεινην. ινα δε και εκ θειοτερων γραφων τα
λεγομενα παραστησωμεν, οτι εστιν ο ων, ο πατηρ, εξ ου η ζωη και ο νους, μαρτυς ο
φασκων προς τον Μωυσην ερωτωντα, τι αν ειη τουτου το ονομα, «εγω ειμι ο ων»
ειρηκως. ο δε υιος ζωη, εκ του οντος ενυποστατος προιων και εις αυτον επιστρεφων.
και μαρτυρει εν ευαγγελιοις λεγων· «εγω ειμι η ζωη». το δε πνευμα νους, το παρα
του οντος και αυτο προιον ως εκ πηγαιας ουσιας και δια της ζωης ουσιωδως
εμφαινομενον και επιμενον εν αυτηι και δια ταυτης προς το εξ ου επιστρεφον, ινα
ταυτα ειεν και εν και τρια. τουτο νουν του παντος Ἕλληνες, αμυδραν τινα γνωσιν εξ
αυτου λαβοντες, ωνομασαν. τουτο γαρ εστι το τα παντα διακοσμουν και τοις πασιν
εμπλατυνομενον μετα της δημιουργικης δυναμεως, της ουσιοποιου και ζωοποιου,
λεπτομερεια τις τυγχανον της ολης φυσεως, ο και οσμην της θεοτητος εφη τις των
θεολογησαντων τα θεια τε και ημετερα.
13 Ἤδη μεν εικοσι λογοις αποδεδεικται ως το πρωτον ον αναγκη τρια ειναι
εν ον και αστασιαστον δια το μηδεν των τοιουτων εν τινι στασιαζειν των ειρημενων,
σωστικων οντων αλληλων και διαμονης αιτιων και της δημιουργικης αιτιας
συμπαραιτιων, της υλης μη εχουσης τουτο δη το αστασιαστον, απλουστατης και
ταυτης τελουσης καθ' ους ειρηκαμεν λογους. στασιαζει δε αυτη δια το μη μετεχειν
ζωης τε και νου, αυτοΰλη ουσα και μακραν των ειδοποιουντων καθεστηκυια.
14 Ουτω μεν ημιν το του θεολογου πατρος απορημα λελυται, πως τε το εν
στασιαζειν πεφυκε και πως μεμενηκεν αστασιαστον. αλλ' εντευθεν οιον τι και
πορισμα ημιν εκ των λελεγμενων ευρεθη, ως του ανθρωπου τηι παραβασει της
εντολης κατακριθεντος τον θανατον μη αν αλλο εκ των τριων πεφυκεναι τουτον
λαβειν επι τωι σωσαι και εις το πρωτον επαναγαγειν αξιωμα, ει μη την πρωτην ζωην
ειτουν την αυτοζωην. επει γαρ ουκ αφαντησιν της ουσιας αυτου κατακεκριται ουτε
μην την παντελη φθοραν του νοος, της αθανασιας δε υπεστη την εκπτωσιν, εδει την
πρωτην ζωην τον τεθνηκοτα φορεσαι, ει πως μεταστοιχειωσει προς το αθανατον. 15
Μηποτε δε αρα και το δαιμονιον φυλον εντευθεν φαινεται, μη πεφυκος αναδεξασθαι
την προς την πρωτην ταξιν επανοδον. πως γαρ αν, ει ην προς φυσεως τουτο, ου
διαπεπρακται τωι αγαθωι δημιουργωι, εις ακρον προνοουμενωι των οικειων
δημιουργηματων, και τωι ευσπλαγχνως κινουμενωι περι το εκαστου αγαθον και την
τουτου τελειωσιν; αλλα δη και επι τουτοις ουτε ουσια διεφθαρται εις το μη ον
προσχωρησαι ουτε μην η ζωη. εισι γαρ και ζωσι καν ουκ ευδαιμονα την ζωην, ο νους
δε αυτοις ανατετραπται και διεφθαρται και οιον εις ετερον τι ειδος προυχωρησεν· ου
γαρ αλλοιωσιν πεπονθεν αλλ' ετεραν τινα ειδοποιησιν· εδει γαρ την απο του νου
θεραπειαν σφισι γενεσθαι. του πρωτου δε ην τουτο νου, νουν δε νουν προσλαβειν τε
και διορθωσασθαι αμηχανον ην· αλλως τε και αμερες αμερει πως αν συνδεδραμηκει
εις ενωσιν; δια ταυτα ως οιμαι η των δαιμονων φυσις απροσληπτος μεμενηκει τωι
πρωτωι νωι και δια τουτο και αδιορθωτος. εστω σοι και τουτο ως ετερον τι πορισμα,
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκ των ειρημενων αναφανεν. 16 Ἰδου σοι διασεσαφηται τα ηπορημενα καθως ην
ημιν δυνατον, το τε «η μονας εις δυαδα κινηθεισα μεχρι τριαδος εστη» και το «εστιν
οτε και το εν στασιαζον προς εαυτο πολλα γινεσθαι». η γαρ υλη ως απεδειξαμεν εν
ουσα και παντη απλουστατον στασιαζει προς εαυτην τοις μεταπτωσεσι των ειδων, το
δε τοιουτον εν οποιον ειρηκαμεν αστασιαστον παντη μενει και αδιαρρηκτον,
υπερηρμενον πασης ενωσεως και διαιρεσεως. ου γαρ εστιν εν, αλλ' υπερ το εν και
δια τουτο τρια, ουδε διαιρεσει τινι υποπιπτει, υπερ διαιρεσιν γαρ, και δια τουτο εν.
υπερ γαρ ενωσιν τουτου η ενωσις και υπερ διαιρεσιν η διαιρεσις, ο και κρειττονως
αν τις ονομασειε το υπερηνωμενον και υπερδιηιρημενον. εξ αυτης γαρ πασα ενωσις
και πασα διαιρεσις, ως εκ μεθεκτων μετεχομενα, ως εξ ουσιας παραγομενα τε και
ουσιουμενα δια την απειρον τουτου φυσιν την γονιμον και την ουσιοποιον δυναμιν,
την τε ζωοποιον ενεργειαν και την νοοποιον τελειοτητα.

 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


