Metaphrasis in Ecclesiasten Salamonis
ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΑΥΜΑΤΟΥΡΓΟΥ
ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΣ ΕΙΣ ΤΟΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΗΝ ΤΟΥ ΣΟΛΟΜΩΝΤΟΣ.
ΚΕΦΑΛ. Αʹ.
Ταδε λεγει Σαλομων, ο του ∆αβιδ βασιλεως και προφητου παις απασηι τηι του
Θεου Ἐκκλησιαι, παρα 989 παντας ανθρωπους βασιλευς εντιμοτατος, και προ φητης
σοφωτατος. Ὡς κενα και ανονητα τα των ανθρωπων πραγματα τε και σπουδασματα,
οσα αν θρωπινα. Ουδε γαρ εχει τις ειπειν οφελος τι τουτοις προσηρτημενον, απερ
ανθρωποι περι γην ερπον τες, και σωμασι και ψυχαις εκτελεσαι σπευ δουσι, των μεν
προσκαιρων ηττημενοι, ανωτερω δε των αστρων τωι γενναιωι της ψυχης ομματι, ουδ'
οτιουν κατιδειν βουλομενοι. Και κατατριβεται ο των ανθρωπων βιος ημεραν εξ
ημερας, και ωρων και ενιαυτων περιοδους, ηλιου τε δρομους περιωρισμε νους, των
μεν παραγινομενων, των δε υπαπαιροντων. Ἔοικε δε το πραγμα, χειμαῤρων
παροδωι, αμετρητωι θαλασσης εμπιπτοντων βυθωι συν ταραχωι πολλωι. Και τα μεν δι'
ανθρωπους υπο Θεου γεγονοτα, μενει τα αυτα, οιον. το απο γης γεννασθαι, το εις
γην απιεναι, το αυτην εσταναι την γην, το τον ηλιον απασαν αυ την εκπεριιοντα,
παλιν εις τον αυτον περιτρεχειν ορον, και τα πνευματα ωσαυτως, τους τε πο ταμους
τοσουτους εις θαλασσαν εκδιδοντας, και τους ανεμους εμπιπτοντας, μη αναγκαζειν
αυτην υπερ βαινειν τα αυτης μετρα, μηδε αυτους παρανομειν. Και τα μεν ως εις
τουτονι συντελουντα ημιν τον βιον, ουτως αραρε. Τα δ' υπ' ανθρωπων επιτεχνω
μενα ρηματα τε και πραγματα, μετρον ουκ εχει. Και λογων πολυς μεν ομιλος, ονησις
δε ουδεμια απο της πεπλανημενης φλυαριας· αλλ' απληστον εστι το των ανθρωπων
φυλον, προς τε το λεγειν, προς τε το ετερου λεγοντος ακουειν· ετι δε και το ομμασιν
εικαιοις εκαστα των παραπιπτοντων οραιν γλιχεσθαι. Τι αν γενοιτο υστερον, οπερ
ουκ ηδη τετελεσται, η πρα χθειη προς ανθρωπων; Τι καινον το μηδεπω εις πειραν
ελθον, οτου και μνησθηναι αξιον; Ἐγω μεν γαρ οιμαι ουδεν, ο τι δ' αν ειπηι
προσφατον, η καινον ανα λογιζομενος ευρησει, μηδε τοις παλαι αγνωστον. Ὥσπερ
δε τα προτερα ληθηι κεκρυπται, ουτω και τα ενεστωτα, εις τους μετεπειτα χρονωι
αμαυρωθησεται. Και ουκ αυτοσχεδιαζω ταυτα νυν εκκλησιαζων· αλλα μοι
βασιλειαν Ἑβραιων εν Ἱεροσολυμοις πεπιστευμενωι, ικανως απαντα πεφροντισται.
Ζητησας δε μεμελημενος, και σοφως κατανοησας την περι γην φυσιν απασαν,
ποικιλωτατην εγνων, ως ανθρωπωι δεδοται πονειν επι γης, αλλοτε αλλοιαι καματου
προ φασει εγκαλινδουμενωι εις το μηδεν. Πνευματος δε αλλοκοτου και μυσαρου τα
κατω απαντα πληθει, ωστε μη ειναι αυτα ανακτησασθαι, αλλα μηδε ανα θυμηθηναι
το παραπαν οση τα κατα ανθρωπους πρα γματα κατειληφεν ατοπια. Λογισαμενος
γαρ ποτε εγω κατ' εμαυτον, και οιηθεις ως απαντων ειην τοτε των προ εμαυτου
γεγονοτων ενταυθοι σοφωτερος· 992 εγνων παραβολας τε συνειναι και πραγματων
φυσεις. Ὠιηθην δε τηναλλως επι τουτωι φερεσθαι, και σοφιαι μεν γνωσιν επεσθαι,
γνωσει δε πονους επακολου θειν.
ΚΕΦΑΛ. Βʹ.
1 Τουτο δη τουθ' ουτως εχειν νομισας, εγνων επι ετεραν ιδεαν τραπεσθαι
βιου, και εκδουναι μεν εμαυτον τρυφηι, πειραν δε λαβειν ηδονων ποικιλων. Νυν
τοινυν συνηκα ως τα τοιαυτα ματαια συμπαν τα· και γελωτα μεν εικη φερομενον
επεσχον, ηδονην δε προς το σωφρονειν εκολασα, πικρως επιτιμησας αυτηι.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

Λογισαμενος δε, οτι ψυχη δυναται στησαι μεθυουσαν και ρεουσαν ωσπερ οινον
σωματος φυσιν, εγκρατεια δε δουλουται επιθυμιαν· προεθυμηθην κατιδειν, τι ποτε
ειη προκειμενον ανθρωποις σπου δαιον, και τωι οντι καλον ο καταπραξονται παρα
του τονι τον βιον. ∆ιεξεληλυθα γαρ τα λοιπα συμπαντα οσ' αξιαγαστα νομιζεται,
οικων τε υπερυψηλων ανορ θωσεις και φυτειας αμπελων, ετι δε παραδεισων
κατασκευας, και παντοιων δενδρων καρποφορων κτησεις και επιμελειας· οπου δε
και δεξαμεναι μεγαλαι προς υποδοχας υδατων κατεσκευασθησαν, εις δαψιλη
αρδειαν των φυτων απονενεμημεναι. Πε ριεβαλομην δε και οικετων πληθος,
θεραποντας και θεραπαινας· αλλους μεν εξωθεν κτησαμενος, αλλους δε και παρ'
εμαυτωι γενομενους καρπωσαμενος. Ζωων δε τετραποδων αγελαι, πολλαι μεν
βουκολιων, πολλαι δε ποιμνιων υπο την εμην ηλθον εξουσιαν παρ' οντινουν των
παλαι. Θησαυροι τε χρυσου τε και αργυρου προσεῤρεον, δορυφορους τε μοι και
δασμοφορους, τους απαντων βασιλεις πεποιημενωι. Χοροι τε συνεκροτουντο
παμπληθεις, αῤρενων δε τε ομου και θηλειων εις την εμην τερψιν, παναρ μονιον
εκπονουντων ωιδην. Συμποσια γε μην και οινοχοους εις τουτο απεταξα της τρυφης
μερος εξ εκατερου γενους ανθρωπων εξειλεγμενους, ουδ' αν καταλεγειν εχοιμι,
τοσουτον υπερεβαλον τουτοις τους προ εμου βασιλευσαντας Ἱερουσαλημ. Ειτα συνε
βαινε, τα μεν της σοφιας μοι ελαττουσθαι, πληθυνειν δε τα της ουκ αγαθης
επιθυμιας. Παντι γαρ οφθαλ μων τε δελεασματι, και καρδιας ακρατοις ορμαις εφιεις
πανταχοθεν προσπιπτουσαις, ηδονων ελπισιν εμαυτον εκδεδωκως· και πασαις
τρυφαις δειλαι αις, την εμαυτου εγκατεδησα προαιρεσιν. Ουτω γαρ μου αι
ενθυμησεις, εις δυσπραγιαν ηνεχθησαν, ως ταυτα μεν ειναι καλα, ταυτα δε μοι
προσηκειν διαπραττεσθαι νομιζειν. Ειτα ποτε ανανηψας εγω και αναβλεψας,
κατειδον απερ εν 993 χερσιν ειχον, μοχθηρα ομου και παγχαλεπα, πνευματος ουκ
αγαθου ποιηματα. Ουδεν γαρ οτιουν υπ' ανθρωπων ηιρημενον, αποδεκτον ειναι μοι
νυν καταφαινεται και περισπουδαστον ορθωι λογισμωι. Συλλογισαμενος ουν τα τε
σοφιας αγαθα, και τα αφροσυνης κακα, εικοτως αν ικανως θαυμαζοιμι αν δρα
τοιουτον, ος τις φερομενος αλογως· επειτα εαυ του λαβομενος, εις το δεον
επιστρεψει. Φρονη σεως γαρ και αφροσυνης πολυ το μεσον, διαφορα δε αμφοιν
τοσαυτη, οση περ ημερας προς νυκτα. Ἔοικε τοινυν, ο μεν αρετην ηιρημενος, τρανως
τε εκαστα και ανω βλεποντι· της* τε εαυτου πορειας, λαμπρο τατου φεγγους καιρωι
πεποιημενωι· ο δ' αυ κακιαι εμπεπλεγμενος, και πλανηι παντοιαι ως εν σκοτομηνηι
πλανωμενωι, τυφλος τε ων την προσοψιν, και υπο του σκοτους των πραγματων
αφηιρημενος. Τελος δε επινοησας εκατερου των βιων τουτων εγω το δια φορον,
ευρον ουδεν, και ως κοινωνον αφρονων εμαυ τον καταστησας, τα της αφροσυνης
επιχειρα δεξο μαι. Τι γαρ η των σοφισματων εκεινων αγαθον, η ποια ονησις των
πολλων λογων, οπου γε τα φλυαριας ρευματα, ωσπερ εκ πηγης ορμαται της
αφροσυνης; Σοφωι δε και αφρονι κοινον ουδεν, ου κατα ανθρωπων μνημην, ου κατα
Θεου αμοιβην. Των δ' εν ανθρωποις πραγματων, ετι αρχεσθαι δοκουντων, ηδη το
τελος επιλαμβανει απαντων. Σοφος δε ουδεποτε ασυνετωι του αυτου κοινωνει
τελους. Ἐμισησα τοινυν και τον συμπαντα μου βιον, τον εν τοις ματαιοις
αναλωθεντα, ον διηγαγον τοις περι γην πονοις προστετηκως. Ὡς γαρ συνελοντι
φαναι, παντα μοι λυπηρως εκμε μοχθηται ορμης αλογιστου γενομενα ποιηματα· και
διαδεξεται τις αυτα ετερος, ειτε σοφος, ειτε ηλιθιος, τας ψυχρας των εμων καματων
επικαρπιας. Ἀπο λαβομενωι δε μοι ταυτα και αποῤριψαντι, κατεφανη τα τωι οντι
αγαθα προκειμενα ανθρωπωι, σοφιας τε γνωσις, και κτησις ανδρειας. Ει δε τις
τουτων μεν ουκ εφροντισεν, ετερων δε επτοηται, ο τοιουτος ει λετο μεν πονηρα αντι
αγαθων, μετηλθε δε κακιαν αντι χρηστοτητος, και μοχθον ανθ' ησυχιας, ταραχοις
ποικιλοις περιελκομενος, νυκτωρ τε και μεθ' ημε ραν συνεχομενος αει, σωματος τε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

επειγουσι καμα τοις, και ψυχης φροντισιν αδιαλειπτοις, σφαδαζου σης αυτωι της
καρδιας, αλλοκοτων ενεκα πραγμα των. Ου γαρ το τελειον αγαθον περι βρωσιν τε
και ποσιν ιζανει· ει και μαλιστα εκ Θεου ανθρωποις γι νονται αι τροφαι· ουδεν γαρ
των προς σωτηριαν ημιν δεδομενων εξω της αυτου υπαρχει προνοιας. Ἀλλ' ο μεν
αγαθος ανηρ, σοφιας εκ Θεου τυχων, ευφροσυνης ετυχεν ουρανιου· ο δ' αυ πονηρος,
θεηλατοις ελαυνο μενος κακοις, πλεονεξιαν νοσων, πολλα τε αθροισαι σπουδαζει,
και τον υπο Θεου τετιμημενον εναντιον του παντων ∆εσποτου ονειδισαι σπευδει,
δωρα προ τεινων αχρηστα, δολερα τε ομου και ματαια της εαυτου αθλιας ψυχης
σπουδασματα πεποιημενος. 996
ΚΕΦΑΛ. Γʹ.
1 Χρονος δε ουτος παντων γεμει των εναντιωτη των, τοκετων, ειτα
θανατων, βλαστησεως φυτων, ειτα ανατροπης· ιασεων και αναιρεσεων, οικων τε
ευορθωσεως και καταλυσεως, κλαυθμων και γελω των, κοπετων και ορχηματων.
Νυν μεν συναγει τις τα απο γης, νυν δε εξεβαλε· και ποτε μεν επιμε μηνε γυναικι,
ποτε δε αυτην αποστυχει. Και νυν μεν εζητησε τις οτιουν, νυν δε απωλεσε· και νυν
μεν εφυλαξε, νυν δε προηκατο· αλλοτε απεκτεινεν, αλλοτε εφονευθη· ελαλησεν,
ειτα ησυχασεν· ηγαπησεν, ειτα εμισησε. Τα γαρ εν ανθρωποις πραγματα ποτε μεν
πολεμειται, αλλοτε δε ειρηνευεται, οξυῤροπως των πραγματων εξ αγαθων ειναι
δοκουντων εις ομολο γουμενα κακα μεταπιπτοντων. Παυσωμεθα τοινυν εξ
ανονητων μοχθων. Ταυτα γαρ απαντα, ως γε μοι δο κει, κεντροις ιοβολοις
ανθρωπους εξοιστρειν ετεθη. Καιροσκοπος δη τις πονηρος τον αιωνα τουτον περι
κεχηνεν, αφανισαι υπερδιατεινομενος το του Θεου πλασμα, εξ αρχης αυτωι μεχρι
τελους πολεμειν ηιρη μενος. Πεπεισμαι τοινυν τα μεγιστα αγαθα ανθρωπωι ευθυμιαν
και ευποιΐαν υπαρχειν, και μεν τοι και την προσκαιρον ταυτην απολαυσιν εκ Θεου
παραγενεσθαι μονον, ει δικαιοσυνη των πραξεων ηγοιτο. Των δε αιωνιων και
αφθαρτων πραγματων, οσα ο Θεος παγιως ωρισεν, ουτε τι αφελειν, ουτε τι
προσθειναι δυνατον. Ὧι τινι ουν, αλλ' εστιν, εκεινα φοβερα τε ομου και θαυμαστα·
και τα μεν γενομενα, εστηκε· τα δε εσομενα, ηδη κατα το προεγνωσθαι γεγενηται.
Θεωι δε κεχρηται ο αδικουμενος βοηθωι. Ειδον εν τοις κατω μερεσι, κολασεως μεν
βαραθρον τους δυσσεβεις δεχομενον, ευσεβεσι δε χωρον ετερον ανειμενον.
Ἐλογισαμην δε παντα ομοια υπαρχειν παρα Θεωι νομιζεσθαι και κρινεσθαι, ταυτον
ειναι δικαιους και αδικους, λογικα και αλογα. Χρονον τε γαρ απασιν ομοιως
επιμεμετρησθαι, και θανατον επηρτησθαι, ταυτον τε ειναι παρα Θεωι κτηνων τε και
ανθρωπων φυλα, διαφερειν δε αλληλων, μονωι τωι εναρθρωι της φωνης· συμβαινειν
δε αυτοις απαντα παραπλησια, και τον θανατον χωρειν, ουδεν μαλλον επι τα λοιπα
των ζωων, ηπερ και επ' ανθρωπους. Πνευμα γαρ πασιν ομοιον ειναι, και πλεον
υπαρχειν εν αν θρωποις μηδεν, αλλα παντα ενι λογωι ειναι ματαια, απο της αυτης
γης λαβοντα την συστασιν, και εις την αυτην γην εξοντα την αναλυσιν. Ἄδηλον γαρ
ειναι 997 περι τε των ανθρωπινων ψυχων, ει αναπτησονται ανω, και περι των
λοιπων ας τα αλογα κεκτηνται, ει κατω διαῤρυησονται. Και ο μοι εδοκει μηδεν
ετερον υπαρχειν αγαθον, ει μη τρυφη και των παροντων χρησις. Ου γαρ ειναι παλιν
ωιηθην, επι την απο λαυσιν τουτων ελθειν δυνατον, απαξ ανθρωπωι θανα του
γευσαμενωι.
ΚΕΦΑΛ. ∆ʹ.
1 Ἀπο δε τουτων απασων εμαυτον επιστρεψας των εννοιων κατεσκεψαμην
και απεστραφην παντα ειδη συκοφαντιων τα εν ανθρωποις πλαζομενα, εξ ων τινες
μεν αδικουμενοι δακρυουσι και θρηνουσι, βιαι καταβεβλημενοι των επαμυνοντων, η
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

ολως πα ραμυθησομενων αυτους πασης πανταχοθεν κατεχου σης αποριας· οι δε
χειροδικαι εις υψος αιρονται, εξ ου και πεσουνται. Των δε αδικων και θρασεων, οι
μεν αποθανοντες, αμεινον παρα τους μεχρι νυν ζωντας επραξαν. Αιρετωτερος δε
τουτων αμφοτερων, ο ομοιος αυτοις εσομενος, μηδεπω δε γεγονως, οτι ουπω της
κατα ανθρωπους ηψατο πονηριας. Φανερον δε μοι εγενετο και οποσος ανδρι φθονος
παρα των πελας επεται, οιστρος υπαρχων πονηρου πνευματος· και οτι ο
υποδεξαμενος τε αυτον, και οιονει προστερνισα μενος, ουδεν ετερον εχει, η το
διεσθιειν την εαυτου ψυχην, και διαπριειν τε και δαπαναιν μετα του σωμα τος εαυτου
λυπην απαραμυθητον, την των αλλων ευπραγιαν τιθεμενον. Ἕλοιτο δ' αν τις ευ
φρονων θατεραν εμπλησαι των χειρων, συν ραιστωνηι και πραοτητι, ηπερ αμφοτερας
συν μοχθωι, και δολερου πνευματος πανουργιαι. Ἔστι δε τι και ετερον, οπερ οιδα
συμβαινον παρα το προσηκον, ανδρος ενεκα προαιρεσεως ουκ αγαθης. Ὃς
μεμονωμενος παντοθεν, και ουτε αδελφον εχων, ουτε υιον, κτημασι δε πολλοις
ευθηνουμενος, απληστιαι συζων, χρηστοτητι εαυτον ουθ' ολως οτιουν επιδουναι
θελει. Ἡδεως ουν αν αυ τον εροιμην, οτου χαριν ο τοιουτος μοχθει, το μεν αγαθον τι
δρασαι προτροπαδην φευγων, ποικιλαις δε του χρηματισασθαι ποθεν επιθυμιαις
διασπωμενος. Πολλωι δε τουτου βελτιους οι κοινωνιαν αμα βιου εστει λαντο, εξ ης
καρποιντο αν τα βελτιστα; ∆υο γαρ αν δρων τοις αυτοις πραγμασιν ορθως
προσκειμενων, ει και θατερωι τινι προσπεσηι τι· αλλα μην ου μικραν επικουριαν εχει,
τον αυτωι συνοντα. Μεγιστη δε και συμφορα ανθρωπωι δυσπραγουντι, και η ερημια
του ανακτησομενου. Οι δ' αυ ομοδιαιτοι, και την ευπρα γιαν αυτοις εδιπλασιασαν,
και πραγματων αβουλη των χειμωνα παρεμυθησαντο· ωστε και μεθημεραν τηι επ'
αλληλοις λαμπρυνεσθαι παῤρησιαι, και νυκτωρ 1000 φαιδροτητι σεμνυνεσθαι. Ὁ δε
βιον ακοινωνητον ελκων, φρικωδη τινα εαυτωι διεξαγει ζωην, ουκ ηισθη μενος, ως ει
και επιθοιτο τις ανθρωποις συμπεφρα γμενοις, θρασεως και ουκ ασφαλως
βουλευεται, και οτι ουδε σχοινος τριπληι ραιδιως αποῤρηγνυσθαι πεφυκεν. Ἐγω δε
προκρινω νεον πενητα σωφρο να, γεροντος βασιλεως αφρονος, ωι ενθυμιον ου γεγε
νηται, ως δυνατον εστι, των μεν εκ του δεσμωτηριου τινα εις το βασιλευσαι
καταστηναι, αυτον δε της αδι κου δυναστειας, δικαιως υστερον εκπεσειν. Συμβαινει
γαρ τους υπο τωι νεωι μεν, εμφρονι δε τασσομενους, αλυπους ειναι τους οσοι
προγενεστεροι. Οι γαρ μετεπειτα γενομενοι, δια το ετερου απειρατως εχειν, ουδε
τουτον επαινειν δυνανται, αγομενοι τε γνωμηι αλογιστωι, και ορμηι πνευματος
εναντιου. Ἐκκλησια ζων δε προ οφθαλμων εχε τον τ' εαυτου βιον ορθως
διαπορευεσθαι, και υπερ των αφρονων ευχεσθαι, οπως επισταιντο συνεσιν λαβοντες,
εκκλινειν την πραξιν των πονηρων.
ΚΕΦΑΛ Εʹ.
1 Γλωσσης δε φειδεσθαι καλον, και ευσταθουσηι χρη σθαι καρδιαι εν τηι περι
λογους σπουδηι. Ου γαρ χρη αλογιστως αυτων εχοντα, καν ατοπα, η τα επι νουν
ελθοντα, ταυτα προΐεσθαι δια της φωνης· αλλ' ενθυ μουμενους, οτι ει και πολυ
αφεστηκαμεν ουρανου, γινωσκειν χρη, οτι επ' επηκοωι φθεγγομεθα Θεου, και εστι
λυσιτελες λαλειν απεριπτωτως. Ὥσπερ δε φρον τισι ψυχης ποικιλαις παρεπεται
ονειρατων παντοδαπηι φαντασιαι· ουτω και αφροσυνηι φλυαρια συνεζευ κται.
Ἐπαγγελια δε δι' ευχης γινομενη, τελος λαμ βανετω δι' εργου. Ἀφρονων δε ιδιον, το
αποβλητους ειναι· συ δε αληθης εσο, γινωσκων ως πολλωι αμει νον μη ευξασθαι σε,
μηδε υποσχεσθαι τι δρασαι, η ευξαμενον, ειτα παραλιπειν. ∆ει δε παντοιως φευγειν
1001 την τωνδε καλων ρηματων επιῤροην, ως ακουσομενου θεου. Τωι γαρ ταυτα
ενθυμουμενωι πλεον ουδεν εστιν, η το αισθανεσθαι των εαυτου εργων υπο θεου
διαφθειρο μενων. Ὥσπερ γαρ τα πολλα ενυπνια ματαια, ουτω και τα πολλα ρηματα.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

Φοβος δε Θεου, ανθρωπων σωτηριος, σπανιος δε. Ὅθεν [ου] χρη θαυμαζειν
αφορωντα προς τε πενητας συκοφαντουμενους, και προς δικαστας παρα
λογιζομενους. Χρη δε εκτρεπεσθαι το των δυνατωτερων μειζονας ειναι δοκειν. Καν
γαρ εκγενηται τουτο, αλλ' ουν των εσομενων σοι φοβερων, ου ρυσεται σε η καθ'
αυτην πονηρια. Ὥσπερ δε κτημα το εξ αρπαγης βλα βερωτατον και ανοσιωτατον,
ουτω και ανδρι επιθυμητηι χρηματων ουκ εκγινεται χορος, ουθ' η παρα των πελας
ευνοια· καν οτιουν μαλιστα παμπολυ αργυριον επικτησωνται. Τουτο μεν γαρ
ματαιον. Ἀγαθοτης δε τους συνοντας αυτηι υπερευφραινουσα, ανδρειους
απεργαζεται του καθοραιν εκαστα των πραγματων παρεχουσα την δυναμιν. Μεγα δε
και το μη προστετη κεναι τοιαυταις φροντισιν· ο μεν γε πενης, καν δου λος ηι, και μη
υπερεμπλησας την εαυτου γαστερα, προσηνους μεταλαμβανει της δια του υπνου
ανεσεως· πλουτου δε επιθυμια συνεστι αγρυπνιαις και καμα τοις ψυχης. Τι δ' αν
γενοιτο τουτου ατοπωτερον, η το μετα πολλης σπουδης και επιμελειας αποθησαυρι
ζοντα τον πλουτον συντηρειν, μυριων εαυτωι φυλασ σοντα κακων αφορμην; Και τον
πλουτον εκεινον αναγκη απολεσθαι ποτε και διαφθαρηναι, ειτε γενοιτο τωι
κτησαμενωι τεκνα, ειτε και μη· αυτον τε ει και μη βουλοιτο προσηκει τοιουτον εις
την γην πεσειν και απελθειν, οιος και οποτε εις το ειναι παρων ετυγχανε. Κεναις δε
χερσιν απιεναι μελλων, αυξει την εαυτου κακιαν, ωσπερ ουκ ενθυμουμενος, οτι
επικειται αυτωι τελος του βιου τηι γενεσει ομοιον, και οτι ανονητα μοχθει, εις δε τινα
μαλλον ανεμου ορμην, ηπερ τηι εαυτου σπουδηι χαριζομενος, καταναλωσας τον
εαυτου βιον συμπαντα, εν τε επιθυμιαις ανοσιωταταις, και εν ορμαις αλογοις, ετι δε
λυπαις και αῤρωστιαις. Και συνελοντι φαναι, σκοτος μεν εισι τωι τοιουτωι αι ημε ραι·
πενθος δε η ζωη. Ἀγαθον γε μην εκεινο και ουκ αποβλητον· Θεου γαρ εστι δωρον, το
δυνηθηναι απο λαυσαι ανθρωπον των εαυτου καματων εν ευφροσυνηι, θεοσδοτα,
και ουχ αρπακτικα δεξαμενον κτημα τα. Ουτε γαρ λυπαις ουτος γε νοσει, ουτε ως επι
πολυ ενθυμησεσι πονηραις δουλευει· συμμετρειται δε τον εαυτου βιον ευποιιαις τοις
πασιν ευθυμουμενος, και αγαλλιωμενος τηι του Θεου δωρεαι.
ΚΕΦΑΛ. ς
1 Παρεξομαι δε τωι λογωι, την μαλιστα επιπολα ζουσαν ανθρωποις
κακοπραγιαν. Ὅταν Θεος μεν τα 1004 καταθυμια αυτων απαντα επιχορηγησας.
μηδενος ουτινοσουν των εεις επιθυμιαν ελθοντων αυτον αφε ληται, μη περιουσιας,
μη πολυδοξιας, μη των λοι πων περι οσα ανθρωποι επτοηνται· ο δε τοις πασιν
ευθηνουμενος, ωσπερ τουτωι μονωι θεηλατωι κακωι συνεχομενος, τωι μη απολαυειν,
εταιρωι τωι αυτου ταμιευσεται, πεσων ακαρπος και εαυτωι, και τοις πλησιον. Τουτο
μεγα τεκμηριον και ελεγχον περιφανη υπερβαλλουσης εγω τιθεμαι πονηριας· ανδρα
τε εκεινον, ος πλειστων πατηρ ονομασθεις τεκνων ασινως, βιους δε χρονον μακρον,
ουκ επλησθη χρηστοτητος την ψυχην επι τοσουτον, θανατον πειραν ου λαβων·
τουτον εγωγε, ουτε της πολυπαι διας, ουτε της πολυημεριας ζηλωσαιμ' αν· και προ
κρινω δε αυτου αωρον γαστρος μητρυας εκπεσον εμβρυον. Ἐκεινο γαρ ωσπερ ηλθε
ματαιως, ουτως απεισι και λαθραιως εν αμνηστιαι, ουχ αψαμενον κα κων, ουδε
προσβλεψαν ηλιωι. Τουτο κουφοτερον, ηπερ τωι πονηρωι, καν χιλιοις ετεσι την
εαυτου ζωην ανα μετρησαμενωι αγαθοτητα μη επιγνωι. Τελος δε αμφοιν θανατος.
Ἐλεγχομενου αφρονος, μαλιστα τωι πλησμονην μηδεμιας λαμβανειν επιθυμιας. Ὁ δε
σωφρων, τουτοις ουκ ενισχεται τοις παθεσιν. Ὡς δ' επι το πλειστον ευθυτης ζωης
ανθρωπον τηι πε νιαι οδηγει. Ἐξιστησι δε πολλους οφθαλμων λιχνων θεαματα, την
ψυχην ερεθιζοντα, επ' ανονητον σπου δην ελκοντα, δια της του οφθηναι κενης
επιθυμιας. Τα μεν τοι νυν γεγεννημενα ηδη εγνωσται· και σα φες τυγχανει, ως τοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

υπερ αυτον ανθρωπος αντι τασσεσθαι ουχ οιος τε. Φλυαριαι γε μην κατα ανθρω πους
στρεφονται, την των χρωμενων ανοιαν επαυξα νουσαι.
ΚΕΦΑΛ. Ζʹ.
1 Μηδαμως γαρ πλεοντι ωφελουμενου του γινωσκον τος τα αυτωι
συμβησομενα παρα τον βιον καταθυμια· θωμεν γαρ τουτο· ομως δε και των
ανθρωπων περιεργιαι επιτεχναται, ως και τα μετα θανατον τινος εκαστου εσομενα,
πολυπραγμονειν τε και δοκειν ειδεναι. Μνημη δε αγαθη ψυχηι προσηνεστερα, ηπερ
σωματι ελαιον· και βιου εξοδος, αμεινων γενεσεως· και αιρετωτερον πενθειν, η
κωμαζειν, και το παρ ειναι τοις λυπουμενοις, η τοις μεθυσκομενοις. Ἔστι γαρ ουτω,
λαβοντα τινα του βιου τελος μη ευλαβη θηναι περι των αμφ' αυτον. Γελωτος δε
θυμος εμ φρων προτιμοτερος· αυστηραι γαρ διαθεσει προσω που, κατορθουται ψυχη.
Αι μεν τοινυν των σοφων ψυχαι, σκυθρωπαζουσι και συστελλονται, αι δε των
αφρονων επαιρομεναι διαχεονται. Πολυ δε εστιν ευκταιοτερον επιπληξιν σοφου
ενος δεξασθαι, η ολου 1005 χορου ανθρωπων φαυλων και δυστηνων ᾀδοντων γε
νεσθαι ακροατην. Των γαρ αφρονων ανθρωπων ο γελως, ακανθων πολλων λαβρωι
πυρι καιομενων ηχωι προσεοικεν. Ἄθλιον δε και τουτο, κακον γε μην με γιστον η
συκοφαντια· αυτη γαρ σοφων επιβουλευει ψυχαις, και επιχειρει διαφθειρειν την
γενναιαν εν στασιν των αγαθων. Λογων δε ουκ αρχομενον, αλλα παυομενον
επαινειν προσηκει, και το μετριον ηθος αποδεχεσθαι, και μη το μετεωριζομενον και
τετυφωμενον. Πανυ δε χρη θυμου φειδεσθαι, και μη εις οργην προχειρως
καταφερεσθαι, ηιτινι αφρονες δουλευουσιν. Ἁμαρτανουσι δε οι λεγοντες τοις προ
τεροις αμεινονα δεδοσθαι βιον, και ου συνιασιν, οτι παμπολυ διαφερει σοφια της
των χρηματων περιου σιας· και τοσουτον εστι φανερωτερα, οσον αρ γυρος
λαμπροτερος φαινεται της εαυτου σκιας. Ζωη γαρ ανθρωπου, ουκ εξ επικηρου
πλουτου κτησεως, αλλ' εκ σοφιας περιγινεται. Τις δε και δυνησεται, ειπε μοι, την
τοσαυτην και ουτω χρηστην του Θεου προνοιαν εξειπειν; η τις ανακαλεσασθαι τα δο
κουντα παρημελησθαι υπο Θεου δικαιως; Πραττων δε ουκ ορθως προτερον εγωγε
κατενοησα τα συμπαν τα, και δικαιον εμμενοντα τηι δικαιοσυνηι, και μεχρι θανατου
μη εξισταμενον, αλλα και δι' αυτην επιβου λευομενον, και ασεβη συναποθνησκοντα
τηι εαυτου κακια. Χρη δε δικαιον οντα μη πανυ τοιουτον ειναι δοκειν, μηδε αγαν
σοφον και υπερμετρως· οπως μη τι πταισας, πολλαπλασιονα αμαρτησηι. Και μη εσο
τολμηρος και προπετης, μη σε θανατος αρπασηι ακαιρος. Μεγιστον δε αγαθον
αντιλαμβανεσθαι Θεου, και εν τουτωι οντα μηδεν αμαρτανειν. Των γαρ αμιαντων
χειρι αναγνωι ψαυειν, μυσαρον. Ὁ δε μετα φοβου Θεου υπεικων απαντα διαφευγει
ταναντια. Σοφια δε βοηθειας, στιφους ανδρων των δυνατωτα των εν πολει μειζονα
δυναται, η και συγγινωσκει δικαιως πολλακις των δεοντων αποτυγχανουσιν.
Ἄπταιστος γαρ εστιν ουδε εις. Ἀσεβων δε λογοις, ουδ' οπωσουν τι χρη προσιεναι,
οπως μη των κατα σου λογων αυτηκοος γενομενος, ωσπερ δουλου πονη ρου
φλυαριας· επειτα δηχθεις την καρδιαν, υστερον εν πολλαις πραξεσιν εις το
αντικαταρασασθαι και συ εκτραπηις. Ἔγνων δε ταυτα εγω απαντα, σοφιαν εκ Θεου
λαβων, ην υστερον αποβαλων, ουκετι οιος τε ημην ομοιος ειναι. Ἔφυγε γαρ απ'
εμου σοφια εις μηκος απειρον, και εις βαθος αμετρητον, ως μη ειναι αυτης λαβεσθαι
μηκετι. Ὥστε υστερον και του επιζητειν αυτην, τελειον απεσχομην· και ουτε
ενεθυμουμην ετι του κατανοειν τας των ασεβων αφροσυνας και βουλας ματαιας, και
αλυοντα βιον. Ουτω δε διακειμενος, εις αυτα διηνεχθην, και επιθυμιαι συσχεθεις
θανατηφορωι, εγνων την γυναικα, γην τινα, η ει τι ετερον τοιουτον υπαρχουσαν.
1008 Καρδια μεν γαρ αυτης σαγηνευει τους παριοντας, χειρι δε χειρα συναψασα
μονον, κατεχει η ει δεσμοις περιβαλλουσα ειλκε. Μονος δ' αν απ' αυτης ρυσθειης,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

τον Θεον ιλεω και εποπτην εσχηκως· ως ο γε αμαρτιαι δεδουλωμενος ουκ αν
εκφυγοι. Ζητησας δ' εγω δια πασων γυναικων σωφροσυνην αυτων, ευ ρον εν
ουδεμιαι. Και ανδρα μεν τις εν χιλιοις γνοιη αν σωφρονα, γυναικα δε ου. Κατενοησα
δε εκεινο μαλιστα, οτι ανθρωποι υπο Θεου απλοι ταις ψυχαις γενομενοι, εαυτοις
επισπωνται λογισμους ποικι λους και ζητησεις απεραντους, και σοφιαν ζητειν
προσποιουμενοι, περι ρηματια κατατριβονται.

ΚΕΦΑΛ. Ηʹ.
1 Σοφια δε εν ανθρωπωι εξεταζομενη, και δια προσ ωπου φαινεται
φωτιζουσα τον κεκτημενον· ωσπερ ουν αναιδεια, μισους ευθυς οφθεντα αξιον
εκεινον ελεγχει, ωιπερ ενυκησε. Πανυ δε χρη επιμελως τοις του βασιλεως προσεχειν
λογοις, ορκον δε εκ παντος τροπου φευγειν, μαλιστα τον εις Θεου ονομα γινο μενον.
Ἐφιστασθαι δε ομως προσηκει λογωι πονηρωι· αλλα φυλασσεσθαι απασαν την εις τον
∆εσποτην βλασφημιαν. Ου γαρ δη επαγοντος τι μεμφεσθαι υπαρξει, ουδε αντιλεγειν
τοις του μονου δυναστου και βασιλεως δογμασι. Βελτιον δε, και λυσιτελεστε ρον
εμμενοντα ταις ιεραις εντολαις, λογων των πο νηρων εκτος καθεσταναι. Σοφος γαρ
ανηρ επισταται και προγινωσκει την εις καιρον κρισιν, οτι δικαια εσται. Παντα γαρ
τα εν τωι βιωι των ανθρωπων πραγματα περιμενει την ανωθεν κολασιν· πλην ο γε
πονηρος, ου λιαν γινωσκειν εοικεν, οτι πολλης επ' αυτωι ουσης προνοιας, ουδεν
οτιουν εις το μετε πειτα λησεται. Ου γαρ οιδε τα επιοντα· ουδεν γαρ αυτων κατ'
αξιαν τις αναγγειλαι δυνησεται· οτι ουχ ουτως τις ισχυρος υπαρξει, ως τον
αφαιρουμενον την ψυχην αυτου αγγελον κωλυσαι δυνασθαι, ουδε τις ολως μεθοδος
ευρεθειη αν του παραγραφασθαι πως τον καιρον της τελευτης· αλλ' ωσπερ εν
πολεμωι μεσωι ληφθεντα, αφυκτα πανταχοθεν εστιν οραιν, ασεβεια δε πασα
ανθρωπου συνεξολλυται. Και εκπεπληγμαι δε, οποτ' αν απιδω οια και οσα εις
βλαβην των πε λας ανθρωποι επιτετηδευκασιν. Ἐπισταμαι δε προ αναρπαζομενους
ενθενδε τους ασεβεις και γινομενους 1009 εκ ποδων, ανθ' ων εαυτους ματαιοτητι
δεδωκεσαν. Ἐπειδη γαρ ουκ εφ' απαντων μετερχεται η του Θεου προνοια οξεως δια
την πολλην ανεξικακιαν, ουδε παραυτικα τιμωρειται επι ταις πλημμελειαις, τουτου
χαριν οιεται δειν ο πονηρος ανηρ αμαρτανειν επι πλειον, ως αθωος απαλλαξων· ου
συνιεις, οτι και μετα παμπολυν χρονον αδικησας ου λησεται· αγαθον γε μην
μεγιστον, ευλαβεισθαι Θεον· ουπερ ασεβης εκπεσων, ου πολυν χρονον τηι εαυτου
μωριαι κατα χρησεται. Χειριστη δε και εψευσμενη δοξα ανθρωπους επινεμεται
πολλακις, περι τε δικαιων και αδικων. Ὑπολαμβανουσι γαρ περι εκατερων
ταναντια· και δικαιος γε τις ων, ου τοιουτος εδοξε· και παλιν ασε βης, εμφρων
ενομισθη. Ταυτην εγωγε την πλανην χαλεπην εν τοις μαλιστα τιθεμαι. Ἔδοξα δε
ποτε το μεγιστον των αγαθων βρωσιν ειναι και ποσιν· κα κεινον θεοφιλεστατον, ος
αν τουτων απολαυηι παρα τον βιον, ως οιον τε μαλιστα· και παραμυθιαν της ζωης,
την τοιαυτην ευθυμιαν μονην ηγησαμην· και τοινυν προσειχον ουδενι ετερωι, η τηι
οιησει ταυτηι, ως μητε νυκτωρ μητε μεθημεραν απαντων, οσα προς τρυφην
ανθρωποις ευρηται, εμαυτον απαγειν. Ἔγνων τε τοσουτον, οτι εν εκεινοις τις
εμφυρων, ουδαμως δυνησεται, ουδε πολλα μοχθησας, ευρειν το οντως αγαθον.
ΚΕΦΑΛ. Θʹ.
1 Ὤιμην γαρ απαντας τοτε των αυτων ανθρωπους ηξιωσθαι· και ει τε τις
σοφος, δικαιοσυνης μεν επεμεληθη, αδικιαν δε εξετραπη, και εχθραν εφυγε προς
απαντας δεξιος ων, οπερ εστιν αρεστον Θεωι, ουτος ματαιοπονειν εφαινετο. Τελος δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

εν εδοκει δι καιου τε και ασεβους, αγαθου τε και κακου, καθαρου τε και ακαθαρτου,
και Θεον ιλασκομενου και μη. Ὅτε γαρ αδικος και ο αγαθος, οτε επιορκος, και ο
τελεον ορκον εκτρεπομενος, εις ταυτο τελος ελαυνειν ηλπιζετο, καταγνωσις τε τις
υπεισι του εις ομοια τελευταιν απαντας. Γινωσκω δε νυν ως αφρονων ταυτα
ενθυμηματα, και πλαναι και εξαπαται. Και πολλα λεγουσιν, ως ο αποθανων οιχεται
τελεον· και προτι μητεον τον ζωντα του τεθνηκοτος, καν εν σκοτωι κειμενος ηι, καν
κυνος τροπον, τον βιον διαπορευηται, παρα τον λεοντα τον τεθνηκοτα. Οι μεν γαρ
ζωντες τουτο γουν επιστανται, οτι τεθνηξονται· οι δε νεκροι ουδ' οτιουν
γινωσκουσιν. Ἀμοιβαι δε ουδενος προ κεινται μετα το αποπληρωσαι το χρεων. Ἥ τε
εχθρα και η φιλια η προς τους τεθνηκοτας, τελος εχει. Ἐκεινων γαρ, ειτε ζηλος,
εξελιπεν· ειτε βιος, ηφα νισται. Μετεστι δε ουδενος τωι απαξ εντευθεν απελ θοντι.
Ταυτα η πλανη επαιδουσα ετι, και τοιαυτα συμβουλευει· Τι πραττεις, ω ουτος, και ου
τρυφαις, ουδε εμφορηι μεν εδεσματων παντοιων, οινου δε υπερ εμπιπλασαι; Ουκ
αισθανηι, ως εκ Θεου ταυτι δεδοται προς απολαυσιν ανεπικωλυτον; Περιβαλου
εσθητα 1012 νεοπλυτον, και μυρωι την κεφαλην χρισαμενος, ορα την γυναικα
ταυτην, κακεινην δε ματαιως τον μα ταιον παρελθε βιον; Ἕτερον γαρ ουδεν υπολει
πεται σοι παρα ταυτα, ουκ ενθαδε, ουδε μετα θανατον. Ἀλλα πραττε τα προστυχοντα.
Ουτε γαρ λογισμον σε τις τουτων εισπραξεται· ουθ' ολως γινωσκεται εκτος
ανθρωπων τα υπ' ανθρωπων γινομενα. Ἅιδης δε, ο τι ποτε και εστιν, εις ον απιεναι
λεγομεθα, σοφιας και αισθησεως αμοιρει. Ταυτα μεν οι μα ταιοι. Ἐγω δε ευ οιδα, ως
ουτε οι κουφοτατοι δο κουντες τον μεγαν δρομον εκεινον ανυσουσιν, ουτε οι
δυνατοι και φοβεροι παρα ανθρωποις δεδοξασμε νοι, τον φοβερον πολεμον
νικησουσιν. Ἀλλ' ουδε εν εδωδης πληθει φρονησις δοκιμαζεται, ουδε συνεσις
πλουτωι κοινωνειν ειωθεν. Ουδε συγχαιρω τοις οιο μενοις απαντας των ομοιων
τευξεσθαι. Πανυ δε υπνωττειν εοικασιν οι τα τοιαυτα ενθυμουμενοι, και μη
λογιζομενοι, ως δικην ιχθυων και ορνεων αναρ παστοι γινομενοι, εν κακοις
κατατριβησονται, αφνω της αξιας λαχοντες επιτιμιας. Ἐγω δε σοφιαν ουτω τι μεγα
ηγουμαι, ως και πολιν μικραν υπ' ολιγων μεν οικουμενην, υπο δε μεγαλου
πολιορκουμενην βα σιλεως χειρι, πολλην και μεγαλην ηγουμαι, ει και ενα σοφον
ανδρα πολιτην εχοι πενητα. ∆υναιτο γαρ αν ουτος και εκ των πολεμιων, και εκ των
χαρακω ματων την εαυτου διασωσαι πολιν. Και αλλοι μεν τον σοφον εκεινον ου
γινωσκουσι πενητα· εγω δε και πανυ προκρινω την εν σοφιαι ισχυν ταυτης της δη
μωδους δυναμεως. Ἀλλ' ενθαδε μεν ατιμαζεται σοφια πενιαι συνοικουσα·
ακουσθησεται δε μετε πειτα υπερφωνουσα δυναστας και τυραννους κακων
ορεγομενους. Σοφια γαρ και σιδηρου δυνατωτερα· Ἀφροσυνη τε ενος πολλοις
κινδυνον εργαζεται, καν πολλοις καταφρονητος ηι.
ΚΕΦΑΛ. Ιʹ
1 Και γαρ μυιαι εμπεσουσαι μυρωι, και εναποπνι γεισαι, ασχημονα του ηδεος
εκεινου χρισματος, την τε οψιν, και την χρισιν εργαζονται· σοφιας δε και αφροσυνης
ουδεν εν ταυτωι μεμνησθαι προσηκον. Ὁ μεν γε σοφος εαυτον επι δεξια των
πραγματων οδηγει· αφρων δε εις αριστερα απονενευκεν, ουδ' 1013 εστιν οτε καλων
οδηγωι πραγματων αφροσυνηι χρησε ται. Ματαια δε αυτου και τα ενθυμηματα,
αφροσυ νης αναπεπλησμενα. Ει δε και πνευμα σοι ποτε, ω φιλος, πολεμιον
προσπεσοι, ενστηθι εῤρωμενως, γι νωσκων ως και πολλων αμαρτηματων πληθος
Θεος ιλασασθαι δυναται. Τυραννου δε εργα ταυτα, και πα τρος πασης πονηριας· τον
μεν αφρονα εις υψος αιρε σθαι, τον πλουσιον δε φρονησει ταπεινουσθαι· και
δουλους μεν αμαρτιων επι ιππον φερομενους, ανδρας δε ιερους βαδιζοντας ατιμως
ορασθαι, των πονηρων γαυρουμενων. Ει δε τις ετερωι επιβουλευει, λεληθεν αυτον
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

ως εαυτωι πρωτωι και μονωι ενεδρον εργαζεται. Ὁ δε καθαιρων αλλου ασφαλειαν,
περιπεσειται οφεως δηγματι. Ἀλλα μη [ισ. μην] ο λιθους εξαιρουμενος, υποισει
πονον ου μικρον· αλλα και σχιζων ξυλα, εν αυτωι τωι οικειωι οπλωι τον κινδυνον
οισει. Ἐαν δε συμβηι του στελεου τον πελεκυν εκπηδησαι, θορυβηθησεται ο ταυτα
εργαζομενος, ουκ επ' αγαθωι συγκομιζων, και επαυξων αυτος την εαυτου αδικον και
ωκυμορον δυ ναμιν. Ὄφεως δε δηγμα λαθραιον· ουδεν παραμυθη σονται οι
επαιδοντες· ματαιοι γαρ εισιν. Ἀλλ' ο μεν αγαθος ανηρ αγαθα εργαζεται αυτωι τε και
τοις πλη σιον· ο δε αφρων εις ολεθρον εμπεσειται δια της αυτου φλυαριας. Και απαξ
ανοιξας το στομα, αρχε ται αφρονως, και παυεται ταχεως, δια παντος ενδει κνυμενος
την εαυτου ανοιαν. Ἀνθρωπωι δε αδυνατον τι γνωναι, και παρα ανθρωπου μαθειν τα
απ' αρχης, η τα επιοντα. Τις γαρ εσται ο μηνυσων; Ἄνθρωπος δε ος ουκ οιδεν εις την
αγαθην πορευθηναι πολιν, κα κωσιν υπομενει, τοις τε οφθαλμοις, και τωι παντι
προσωπωι. Πολει δε εκεινηι κακα προλεγω, ης ο τε βασιλευς νεος, και οι αρχοντες
γαστριμαργοι. Μακα ριζω δε γην την αγαθην, ης βασιλευει ο του ελευθε ρου υιος·
ενθα ευκαιρως απολαυσουσιν αγαθων, οι εκεισε αρχειν ηξιωμενοι. Ὀκνηρος δε και
αργος, οικον ελαττουσι χλευασται γενομενοι· και εις την εαυτων λαιμαργιαν, τοις
πασι καταχρωμενοι, αργυ ριωι αγωγιμοι, ενεκα ολιγου τιμηματος παντα αισχρως και
ταπεινως πρασσειν υπομενοντες. Βασι λει δε, και αρχουσιν, η δυνασταις υπακουειν
προσηκει, και ουκ απεχθανεσθαι, ουδ' ολως λυπηρον τι εις αυ τους ρημα
αποῤριπτειν. ∆εος γαρ, μη το και το κα ταμονας ειρημενον, εις φανερον πως ελθηι.
Τωι γαρ μονωι και πλουσιωι και μεγαλωι βασιλει αγγελοι οξεις και υποπτεροι απαντα
διακομιζουσι, πνευματικην ομου και λογικην τελουντες υπηρεσιαν.
ΚΕΦΑΛ. ΙΑʹ.
1 Κοινωνειν γε μην αρτου και των αναγκαιων, α προς τον βιον ανθρωποις,
δικαιον. Ει γαρ και παραυτικα τισι δοξεις απολλυναι, ωσπερ υδατι τον αρτον παρα
διδους, αλλ' ουν προιοντος του χρονου, ουκ ανονητος σοι φανειται η φιλανθρωπια.
∆ιδου δε αφειδως, και μεριζε τα σαυτου πλειοσιν· ου γαρ επιστασαι τι ποτε η επιουσα
εποιησεν ημερα. Κατεχουσι δε ουδε νεφελαι τον εαυτων πολυν υετον, αλλα τον
ομβρον επι 1016 γην αφιασι· και ουδε δενδρον εις αει εστηκεν, αλλα καν ανδρες
αυτου φεισωνται, ανεμωι γουν ανατραπη σεται. Πολλοι δε βουλονται και τα εκ του
ουρανου εσομενα προγινωσκειν, και τις εις τε νεφελας αφο ρων, και περιμενων
ανεμον, αμητου η λικμητου απε σχετο, επι μηδενι πεπεισμενος, μηδε γινωσκων τι
των εκ Θεου εσομενων· ωσπερ ουδε οιον η κυοφορουσα τεξεται. Σπειρας δε εν
καιρωι, συγκομιζε τους καρ πους, οποτ' αν τουτου καιρος ενστηι· αδηλον γαρ, οποια
αυτων εσται αμεινω των φυεντων. Γενοιτο δε απαντα εις αγαθον. Λογιζομενος δε
τις, ως καλος μεν ο ηλιος, ηδυς δε ουτος ο βιος, αγαθον δε και το πο λυχρονιον
γενεσθαι διαπαντος ευφραινομενον, και ως φοβερον ο θανατος, και αΐδιον κακον,
και εις το μηδεν αγων, οιεται χρηναι, παντων μεν απολαυειν των παρ οντων και
δοκουντων ηδεων. Συμβουλευει δε και τοις νεοις, τηι εαυτων ωραι καταχρησθαι
ανεντας τας εαυτων ψυχας εις πασαν ηδονην, και χαριζεσθαι μεν επιθυμιαις,
πραττειν δε τα αυτοις δοκουντα, και βλεπειν τα τερποντα, και αποστρεφεσθαι τα μη
ουτως εχοντα. Προς ον τοσουτον λεξω· Ὅτι ανοηταινεις, ω ουτος, μη προσδοκων
την εφ' απασι τουτοις εκ Θεου κρισιν εσομενην. Πονηρον δε ασωτια και ασελ γεια,
και ρυπαρα σωματων ημετερων υβρις ολεθριος. Νεοτητι μεν γαρ ανοια παρεπεται·
ανοια δε αγει εις ολεθρον.
ΚΕΦΑΛ. ΙΒ.
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

1 Χρη δε ετι νεον οντα φοβεισθαι Θεον, πριν η εαυ τον παραδουναι κακοις,
πριν ελθειν την του Θεου με γαλην ημεραν και φοβεραν, οποτε ηλιος μεν ουκετι
λαμψει, ουδε σεληνη, ουδε οι λοιποι αστερες, κινηθη σονται δε αι υπερτεραι
δυναμεις, εν εκεινωι τωι ολων χειμωνι και ταραχωι, οι κοσμοφυλακες αγγελοι· ως
παυσασθαι μεν ανδρας δυναστας, παυσασθαι δε και γυναικας εργαζομενας,
φευγουσας εις τα σκο τεινα των οικηματων, κεκλεισμενων απασων των θυ ρων· και
τις γυνη του αληθειν αποσχομενη δια το δεος, ισχνοτατηι φωνηι χρησεται ωσπερ
λεπτοτατον ορνεον· απασαι δε αναγνοι γυναικες εις γην πεσουν ται, και πολεις και
αι τουτων αρχαι αι μιαιφονοι, πε ριμενουσαι την ανωθεν κολασιν, ενσταντος καιρου
πικροτατου και αιματωδους, ωσπερ ανθουντος αμυγδα λου και συνεχων
επικειμενων κολασεων, ωσπερ πλη θους εφιπταμενων ακριδων, και εκποδων
ριπτουμενων των παρανομων, ωσπερ μελαινης και ευκαταφρονη του καππαρεως.
Και ο μεν αγαθος ανηρ εις αιωνιον οικον τον εαυτου χαιρων πορευσεται· οι δε γε
φαυλοι, παντα τᾲ αυτων εμπλησουσι κοπτομενοι, και ουτε αργυριον
αποτεθησαυρισμενον, ουτε χρυσιον δοκιμον επωφελες ετι. Μεγαλη γαρ απαντα
καθεξει πληγη, 1017 και μεχρις υδριας εστωσης προς τινι κρηνηι, και τρο χου
οχηματος, ον αν τυχηι καταλελειφθαι εν τωι κοι λωματι παυσαμενης, χρονον τε
περιδρομης, και της δι' υδατος ζωης παροδευσαντος του λουτροφορου αιωνος.
Ἀνθρωπων δε επι γης κειμενων μια σω τηρια, ει επιγνοιεν αυτων αι ψυχαι, και προς
αυτον αναπταιεν υφ' ου και γεγεννηνται. Λεγω τοινυν αυθις α και προτερον ειρηκα,
πανυ ματαιως ανθρωπους διακεισθαι, και μητε υπερβολην ολως ενδεχεσθαι των
επινοουμενων πραγματων την ματαιοτητα. Περιττος δε μοι ο καματος
εκκλησιαζοντι σοφως, οτι διδασκειν επιχειρων τον λαον τουτον αδιδακτως και
ανιατως εχοντα. ∆ει δε ανδρος γενναιου, προς το συνιεναι λογους σοφιας
δυνηθηναι. Ἐγω δε ηδη πρεσβυτης ων, και μακρον βιου διελθων χρονον, εκαμον εις
το ανευρειν τα τωι Θεωι αρεστα δια των της αληθειας μυστηριων. Ἐπισταμαι τε ως
επεγειρει ψυχας, και νυττει ουχ ηττον τα των σοφων παραγγελματα, η διατιθεται
σωματα βουκεντρωι, η ηλωι εμπερονηθεντα. ∆ωσουσι δε τινες τα σοφα εκεινα
διδαγματα, παρ' ενος αγαθου λαβοντες ποιμενος και διδασκαλου, ωσπερ εξ ενος
στοματος απαντες αυτοις συμφωνως δαψιλεστερον τα πιστευθεντα διηγουμενοι.
Λογων δε πολλων ουδεν οφελος· ουδε σοι συμβουλευω, ω φιλος, ανονητα
καταγραφειν τα περι το προσηκον, εν οις του καμνειν εικη εστιν ουδεν πλεον. Ἀλλα
μοι λοιπον επιλογου δεησει τοιουδε τινος, οτι· Ὦ ανθρωποι, ιδου διαῤρηδην υμιν και
συντομως προαγορευω, φοβεισθαι μεν Θεον τον παντων δεσποτην τε ομου και
εποπτην, τηρειν δε αυτου και τα παραγγελματα· πειθεσθαι δε, παντα τινα μετεπειτα
και κριθησεσθαι, και κατ' αξιαν αποληψεσθαι εκαστον των αυτου εργων την
αμοιβην αγαθων τε ομου και φαυλων.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10


