Comparatio vitarum
ΣΥΓΚΡΙΣΙΣ ΒΙΩΝ
{[Βιοι.]} Κριναις αν ημιν, ω ξενε. {[Κριτης.]} κρισις δε τις; {[Β.]} βιοι μαχονται.
{[Κρ.]} και τινες, τις δ' η κρισις; {[Β.]} ο κοσμικος τε και οσος του πνευματος, ποτερος
τ' αμεινων και σοφοις βιωσιμος. {[Κρ.]} ο δυσκριτον μεν, αλλ' ομως ακουστεον.
{[Κοσμος.]} Κοσμου πεφυκως οιδα και στεργω ταδε· τοδ' ευσεβες· πατρωιον αιδεισθαι
νομον. {[Πνευμα.]} θεου πεφυκως οιδα και σεβω θεον· τοδ' ευσεβες· τελειον ειδεναι
σεβας. ει σοι το χειρον εστι τιμιωτατον, πως ουκ εμοι το κρειττον ενδικωτερον; {[Κ.]}
Μητηρ εμοι σαρξ και συνεκραθην χοΐ, σαρκος ποθω πληρωμα της ερρηγμενης. {[Π.]}
θεος πατηρ μοι και θεωι συνεζυγην, μορφης ποθω μιμησιν, ης απερρυην. {[Κ.]} πως δ'
αν συνεστη, φραζε, το βροτων γενος, ει μη το σαρκων συζυγες συνεδραμεν, νομωι τε
θειωι και φυσει κρατουμενον; {[Π.]} νομος μεν ουτος, νυν δε λυθηναι με δει βιον
προς αλλον του παροντος κρειττονα σπευδοντα, δεσμων και φθορας ελευθερον.
{[Κ.]} πως ουν νεηλυς ηλθε παρθενος βιος; {[Π.]} ην μεν σκιωδης και παλαι· λαμπει
δε νυν, εξ ου θεου πεφηνε μητηρ παρθενος. και γαρ νομος παλαιος ειξε τωι νεωι. το
γραμμ' απηλθε, το κρατος δε πνευματος. {[Κ.]} αζυξ δ' αν ην τις συζυγου βιου διχα η
τις δικαιος; {[Π.]} ως λιαν κομψος τις ει πειθων το σαρκα συνδραμειν καλων χαριν.
καλους μεν εξεθρεψεν η κακους χρονος, υβριν δε σαρκος ο σπορευς επεβλυσεν, ουκ
αλλο. το φρονειν δε τωι παθει γελως ως συγκαμνοντα τωι θεου θεληματι. {[Κ.]} Τι
ουν βιωι δεδωκας; {[Π.]} εζητεις δε τι; κλαδους; ινα ψυγωσιν η λαιλαψ λαβηι; {[Κ.]}
δος την εμην συ ριζαν· ειτ' εχε κλαδους. {[Π.]} αρκει γενεσθαι. τηι φθοραι δ' αλλος
καμοι τρεφων, διδασκων, ειτα πενθων αθροως τον ουκετ' οντα, γραπτον εν τοιχοις
βλεπων απνουν το καλλος, υιον ου κινουμενον. {[Κ.]} Ευπατριδης εγω τις. {[Π.]} εκ
ποιου γενους; ποιος δ' ο πλαστης; τον δε πηλον αγνοεις ως εις; μι' ευγενεια, μιμησις
θεου. ταφοις κρατεις συ και νεοις προσταγμασιν, εκειθεν εγραφης ευγενης, ουκ
ετραφης. {[Κ.]} Ἐμοι το πλουτειν δυσμενεις βαλλει κατω, φθονωι δε τηκει τους
κακους, ποιει φιλους, θρονους διδωσιν, εν πολει φυσαν μεγα. {[Π.]} εμοι δε πενια
μηδε δυσμενεις εχειν χαριζετ', οικτος δ' ασφαλεστερος φθονου. θρονοι δε λυτοι και
φιλοι καιρου πλεον. αν ουν μενωσι, κρειττον ηττασθαι θεου η πρωτα παντων των
ορωμενων εχειν, [η παντων ειναι των ορωμενων ανω·] πολις δ' εχοι με λαμπρον η
νοουμενη. {[Κ.]} Τις δ' ασφαλεια τωι πενητι του βιου, τειχη, πυλωνες, μηχαναι,
ξιφηφοροι; {[Π.]} καμνοντες, ως τι μη το σωμ' υπερ κλαπηι; μονον πεπασται τουτο
και μικρον ρακος. αλλων ο ληιστης, η τυραννις ερρετω, ο φωρ εχοντων· εις εμοι
πλουτος, θεος, ον ουποτ' ουδεις αρπασει κεκτημενωι. τα δ' αλλ' εχοντων οις φιλον,
την ουσιαν αρπαζετωσαν την εμην πασαι χερες· πενητος ανδρος ουδεν
ασφαλεστερον. θυει σαγηνηι πλουσιος, την δεξιαν την αυτος αυτου ως φιλην
ασπαζεται και των καλων δοτηρα ουχ υμνει θεον, εως α κεκτητ' εις ξενου πεσηι
χερας, ου μη θεληι, τι φημι; δυσμενους ισως κακειθεν αλλου· τα τροχων κυλισματα.
εμοι δ' απας συνερχετ', ην θανω, βιος, ουδεν φθονωι τε και στροφαις λελειψεται.
{[Κ.]} Ποσον το χειρας μη βλεπειν εις γειτονων, αλλους δ' ες ημων, ευσεβεστερους
ισως.
{[Π.]} ποσον το χειρας εις θεου μονον βλεπειν του και διδοντος [και]
πατρικως αιτουμενου, αισχρον δε μηδεν του λαβειν δρασαι χαριν, την αιμολαπτιν
βδελλαν εκμιμουμενον, τα μεν κρατουντα, τοις δ' ερειδοντα φρενα, τα δε βλεποντα
ου καλοις εν ομμασιν, τα δ' εκτυπουντα ταις ονειρων ελπισιν, αει πλεον πενητα τωι
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ποθουμενωι. {[Κ.]} Οισει δε πως τις δυσκολου καιρου φοραν μηδεν φερων ερεισμα
της αηδιας; {[Π.]} ηρου με, πως τις φευξετ' ευστοχον βελος; θριξ ου διαιρειτ'
ευπετως, ουδ' εγγυθεν. γενου στενος μοι, και κακων φευξηι φοραν. δοναξ φερει τα
πνευματ', αλλ' ουχι δρυες. ο μεν γαρ εικει, τας δ' ανατρεπει βαρος. {[Κ.]} Ἐμοι
τρυφαν εξεστιν. {[Π.]} αλλ' εμοι τρυφη το μη τρυφαν κορωι τε και τοις εντεροις
οιδουντα και νοσουντα πλουσιαι νοσωι, οζοντα τερπνωι βορβορωι λαιμου περα, τον
νουν στενουντα τωι παχει της ιλυος. {[Κ.]} Ἐμου τα πεμματ'. {[Π.]} αρτος η καρυκια
εμοι το πεμμα τ' εξ αλων απαν γλυκυ, οις των τρυφωντων αλμυρον καταπτυω. {[Κ.]}
Ὀσμη μυρων εμοιγε, τερψις ᾀσματων. χερων ποδων κροτηματ', ευρυθμοι κλασεις,
ομορροθουντων οργανων συμφωνια. {[Π.]} αινεις συ ταυτα, ταυτα δ' εστιν, οις κακος
εμοιγε πλουτος ως κακων διδασκαλος. κρειττων μεν ημιν οργανων ψαλμωιδια
ψυχην συναρμοζουσα τοις νοουμενοις. μυρου δε παντος Χριστος ευωδεστερος ημιν
κενωθεις, ως λυσηι δυσωδιας, ης νεκροτης μ' επλησε της αμαρτιας. κροτω δε χειρας,
ην πεσηι φονευς εμος λογον τιν' η πραξιν τιν' εισηγουμενος κακην. ποδων δ'
ορχησις, ενθεος στροφη.
{[Κ.]} Ταχ' αν τοδ' ειποις, ως πενια και ταις νοσοις αρκει πλεον φερουσα
σωματων ακη. {[Π.]} τοδ' ουκ αν ειποιμ'. ουκ αληθης γαρ [ο] λογος· ο δ' εστ' αληθες,
τουτο και λελεξεται· πενης εχοντων ευσθενεστερος πολυ. θεος δ' εδωκεν
αντανιστων την χαριν ισχυν πενησιν, ευποροις δε φαρμακα· μοχθει πενης, ιδρωσι
τας υλας κενοι, πεινηι, ριγοι, συγκαιεθ' ηλιωι μεσωι, οδοιπορει, φορτιζεθ', υεται,
στενει· καιρου τροφην απλην τε και ασυνθετον εδεξατ', ουδεν οιδε μαγγανευματων,
ων οψοποιοι και τρυφης υπηρεται γης και θαλαττης εκποριζουσιν μυχων θηλυν
τραπεζαν εκτιθεντες ανδρασιν. Φυσαι, καταρροι, σπληνες, εξαρθρηματα, βοαι,
ροφησεις, ωχροτητες, εκλυσεις των ευπορουντων–των κορων ουτοι τοκοι–, οι μητ'
εχουσιν, ων εχουσιν, ηδονην ζητουσι θ', οις λειψουσιν ογκον, πολλακις ζηλουντες
ευεκτουντας ασθενεστερους· παντων ερημοι, δυστυχεις ευδαιμονες. Χρυσος, λιθοι,
ποικιλματ', εσθητος βαφαι ζωιογραφου τε πορφυρας αντιχροου τοιχων, οροφων και
ψηφιδος ποδοτριβους· αργυρος, ο μεν τις κρυπτος εν κολποις χθονος ειρχθεις, οθεν
προηλθεν, αξιος ταφων, ο δ' εν προθηκηι και προσαστραπτων ποτοις· ιπποι, ταπητες,
αρμαθ', αρματηλαται, κυνες, κυνηγοι, θηριων ιχνευμονες· και ταυτα δη τα τερπνα
δεσποινης κακης, γαστρος, πορου τε πανδοχου, λαιμου χαρις· στρωται, θυρωροι,
κλητορες, κοιμητορες, ανθηφοροι, ραντηρες, εκμαγεις κυκλων, γευσται, σκιασται·
νευματων επισκοποι, λουσται, κερασται δακτυλων υψωμασιν, κουραν γυναικες·
ομματων ηδυσματα· τυμβου τα παντα πλουσιου, γραπτης χοος. Ὁ δ' ενδεης εστηκεν·
αν δε και πεσηι νοσωι καμων μογις ποτ' η μακρωι χρονωι, ουδεν παρεξει πραγμα τοις
αυτου φιλοις, τεθνηξεθ' ως λεων τις εν βρυχημασιν, νεκρος ζαπλουτων πλειστον
ευανθεστερος. Τι λοιπον; υβρις, θυμος, εκστασις, θρασος, μεθη, γελωτες ακρατεις,
αισχροι λογοι, θεου περιφρονησις, αιματος, φιλων, ταυτ' ου πενητων μαλλον εστ' η
πλουσιων· πλουτος γαρ υβριν, η δ' απωλειαν φερει. ο δ' εκπιεζεθ' ως τα πολλ', ουδ'
αιρεται, θεου μαλιστ' αν συνδραμων φοβος τυχηι, καλων απαντων παιδαγωγος
ευσθενης. Ἄθρει δ' εκαστον ανθ' εκαστου συντομως αμφοιν δικαιος τοιν βιοιν
μενων κριτης, ει μη φερειν σοι και τοδ' υβριν φαινεται, ωσπερ πενητων εσταναι και
πλησιον η πνειν τον αυτον αερ' η κλησιν μιαν καλεισθ', ομοστεγος τε και συμπλους
δοκειν. φθονεις αριστοις και κακοις, οικτιζομαι· κακων γαρ ουδεν εστιν αθλιωτερον,
καν ευδρομωσιν εις επισφαλες τελος· διαπτυεις πενητας ως αλλου θεου· εν οιδα
πλασμα, παντας εις μιαν κρισιν ηξοντας. αλλη δευτερα πλασις τροπος. χρηστοις
επαιρηι· σωφρονιζομαι φοβωι. καμπτηι μογηροις· ελπισιν κουφιζομαι· μενει γαρ
ουδεν, αλλα ρει μακρωι χρονωι. νυξ ημεραν επαυσε, νυκτα δ' ημερα· χαραν δε λυπη
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

και τα τερπνα συμφοραν εστησεν· ουκουν ως παγιοις προσεκτεον. Σοι δεινον ουδεν,
ουδε των αγαν κακων· τωι γαρ φρονειν πως το τρυφαν ενισταται. εμοι δε πενθος και
τα μικρα φαινεται· θεου γαρ αλλοτριωσις η αμαρτια. πως δ' αν φεροιμι ζημιουμενος
θεον; σοι χρηστος υπνος και δυο πλευρων δεσις, ηδεις δ' ονειροι των εν ημεραι τυποι·
πινεις, κυβευεις, λαμβανεις, παιζεις, γελαις· εμοι δ' αυπνον του βιου πλειστον μερος·
κεντουσι γαρ με και καθευδονθ' οι πονοι, αν δ' αρπασω τι μικρον υπνου, δακρυω·
φοβει με και ειδωλα νυκτος αγριας, κρισις, δικαστης αρροπος, εντρομος στασις, πηγη
παφλαζουσ' ενθεν ασβεστου πυρος, σκωληξ εκειθεν εσθιων αειδιως· μεσον συνειδος,
αγραφος κατηγορος. Θεος θεος σοι, ην φερηι τα δεξια· εμοι σεβαστος, καν φερηι
ταναντια. το γαρ με καμνειν φαρμακον σωτηριας. οσον πιεζομ', ερχομαι τοσωι πελας
θεου· το γαρ πασχειν με συσφιγγει θεωι.
και γαρ στρατου διωγμος εις τειχη φερει. Παιδες, γυνη σοι και φιλοι
παρηγοροι, α και μεθισταθ' η μεγιστη συμφορα. εμοι δ' ερεισμα και παραψυχη θεος
πεινωντι και ριγουντι και στενουμενωι. υβριζε, παιε, δυσγενη, πτωχον καλει, πατει,
βιαζου· μικρον υβρισεις χρονον. θεωι φερω τα παντα, προς ον και βλεπω. πεμπω
λογισμον εις βιον τον υστερον· εκει καθισταμ'· ουδεν οιδα των κατω. ουτω το
λυπουν ραιδιως εκλυομαι. Τι ταλλα; σημερον δε σοι μεν μη λαβειν την ψηφον ου
φορητον, ως γε μοι δοκει. ου γαρ φερει κρατουμενον το κρατουν αει. ισον δ' εμοι
λαβειν τε και το μη λαβειν. αρκει θεος μοι, καν τα παντ' αλλος φερηι· τουτ' ευκλεες
μεγιστον εις νικην εμοι. {[Κ.]} Τι ουν εαν πεσωσι των ακρων τινες; {[Π.]} τι ουν εαν
πεσωσι και των δευτερων; και γαρ κατορθουν εστιν αμφοιν και πεσειν. ισον προς
ισον, αλλ' εγω χειρους πολυ τιθημι τους πιπτοντας εν πρωτωι βιωι· τοσουτον ειμι τοις
κακοις εναντιος. ων γαρ κρατουντων τιμιωτερον κρατος, τουτων πεσοντων πτωσις
αθλιωτερα. εκεινο δ' αιτω μη λογιζεσθαι βιωι, ει τις κακιστος, τωι βιωι γαρ δυσμενης,
σκοπειν δ' εφ' αυτου και διακρινειν το παν καλων θ' ομοιως και κακων καταντιον
και μη το μειον εν ζυγωι καταρρεπειν, ου γαρ δικαιον, ισχυειν δε το πλεον. γνοιης δ'
αν ουτω τοιν βιοιν οσον μεσον. μη μοι τον ακρον των ονων ιππωι κακωι
αντεξεταζειν, μηδε κοσμικου βιου αριστον ανδρα τωι κακιστωι των εμων. κρειττους
γαρ αν φανειεν, ουκ αρνησομαι. ει δ' ακρον ακρωι και κακον θειης κακωι εναντιους,
μαθοις αν, οπποσον κρατω. σκοπει κακεινο· ισον εν παντι χρονωι το πταισαν υμιν και
παρ' ημιν το κρατουν. μιαν δε φασιν ου φερειν χελιδονα εαρ το τερπνον, ουδε γηρας
την τριχα. τι φηις; διδως την ψηφον; η χαιρειν εω; {[Κρ.]} ∆ιδωμι· πως δ' ου;
τηνικαυτ' οιησομαι χρηναι προτιμαν τον κατω του σου βιου, οταν θεωι βροτων τιν'
ισωσω μανεις· ει δ' ου μανησομ', ουδε τουτο πεισομαι. αλλ' απιτε· λωιον δ' ην εχητ'
ειρηνικως αμφω προς αλληλους τε και θεον μεγαν, συ μεν νεμων τα πρωτα τωι
πρωτωι βιωι, συ δ' ως αδελφον δευτερον προσλαμβανων. ει τοι το πρωτον ουκ εχει, τι
κωλυει εχειν τα δευτερ'; ουδε τουτ' ατιμια. ουτως αν ημιν ασφαλης ειη βιος.

 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


