Contra fatum
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΕΠΙΣΚΟΠΟΥ ΝΥΣΣΗΣ ΚΑΤΑ ΕΙΜΑΡΜΕΝΗΣ
Μεμνησαι παντως ο τι μοι γεγονεν, οτε πρωην δια πολλου παρ' υμας το μεγα
της απιστιας ορος, ευαγγελικως ειπειν, εις πιστιν μετεκινηθη, του σοφωτατου
Ευσεβιου της πολιας αξιως εν γηραι βουλευσαμενου, ειπερ ανθρωπου βουλην ειναι
χρη ταυτην λογισασθαι και μη θειαν τινα συμμαχιαν του διοικουν τος επ' αγαθωι το
ανθρωπινον. τοτε δη μοι προς το παραδοξον εκπεπληγμενωι του θαυματος, πως ο
τοσουτος εν απιστιαι το προτερον πολλαπλασιονι τωι μεγεθει της πιστεως υπερεβαλε
της απιστιας το μετρον, επειδη τις προιουσης ημιν της συνουσιας των κατα την
ειμαρμενην ζητουμενων λογος 32 ενεπεσεν, επεταξας, ω τιμια μοι και ιερα κεφαλη,
την γενομενην μοι προς τινα των φιλοσοφων διαλεξιν εν τηι μεγαληι του
Κωνσταντινου πολει περι της υποθεσεως ταυτης εγγραφως σοι δι' επιστολης
διηγησασθαι. μικρας τοινυν επιτυχων σχολης, δι' ολιγων, ως οιον τε, συντεμων τον
λογον εκτιθεμαι σοι εν απλωι και ακατασκευωι τωι διηγηματι φυλασσομενος οτι
μαλιστα του μη πορρω των επιστολιμαιων μετρων εκπεσειν τον λογον εις
λογογραφικον μηκος αποτεινομενον.
Προσηγον εγω τινας περι της καθ' ημας ευσεβειας λογους ανδρι τινι
πεπαιδευμενωι την εξω φιλοσοφιαν, ως ενην εκ των λεγομενων στοχασασθαι, και
πειθειν επεχειρουν εκ του Ἑλληνισμου προς την συγκαταθεσιν του καθ' ημας
δογματος μεταταξασθαι. επειδη δε πολυς ην κατασκευαζων μη κατ' εξουσιαν
προκεισθαι τοις βουλομενοις των κατα γνωμην την αιρεσιν, αλλα δια τινος εξαπτων
αναγκης την των ανθρωπων ζωην, ης ανευ μη αν τι γενεσθαι των εν ημιν
γινομενων, και τουτωι τωι λογωι τον εμον παρεκρουετο λογον, ως ει μεν ειμαρται
αυτωι γενεσθαι Χριστιανωι, γενησεται παντως, καν ημεις μη βουλωμεθα, ει δε
κωλυοιτο τηι της ειμαρμενης αναγκηι, μη αν γενεσθαι δυνατον εξευρειν τινα
μηχανην η την ειμαρμενην βιασεται· ταυτα λεγοντος εγω μεν, οπερ εικος ην,
φευγειν ᾤμην αυτον το μαθειν τι περι της πιστεως τωι 33 Ἑλληνισμωι δια βαθους
εγκειμενον και τουτωι τωι τροπωι την ακολουθιαν του ημετερου παρακρουεσθαι
λογου. επει δε ουκ ανιει τοις αυτοις επιμενων, παντα λεγων υπεζευχθαι τηι της
ειμαρμενης αναγκηι κακεινην επιστατειν των οντων και τηι ροπηι ταυτης παντα
υποκυπτειν τα οντα, ζωης τε μετρα και ηθων διαφορας και βιων αιρεσεις και
σωματων κατασκευας και τας των αξιωματων ανωμαλιας, ως αρχειν τε παντως τον
καθ' ειμαρμενην επι την αρχην παριοντα, δουλευειν τε κατα την αυτην αιτιαν και
πλουτειν ωσαυτως και πενεσθαι, ερρωσθαι τε παλιν τωι σωματι και ασθενως εχειν,
το τε ωκυμορον και το μακροβιον την αυτην εχειν αιτιαν (ο τε γαρ εν ολιγωι
μετασχων της ζωης και ο εν μακρωι τωι χρονωι παρατεινας τον βιον ου κατ' οικειαν
ορμην αλλ' εκ της αναγκης εκεινης εν εκατερωι εκατερος γινεται), τον τε αυτοματον
και τον ηναγκασμενον θανατον μη αλλως η παρ' εκεινης αποκληρουσθαι του τε
βιαιου θανατου τας πολυτροπους διαφορας εν συμπτωμασιν η αγχοναις η ψηφωι
δικαστικηι η και κατ' επιβουλην επαγομενας, και τα ετι τουτων καθολικωτερα και
περιληπτικωτερα παθη, σεισμους και ναυαγια και επικλυσεις υδατων και τας εκ
πυρος συμ φορας και οσα τοιαυτα ειδη κακων, παντα της αιτιας εκεινης εξαπτων
προσετιθει και των κατα τον βιον επιτηδευματων μηδαμου τον λογισμον του
αιρουμενου κυριον ειναι, παντας δε τωι κρατει της ειμαρμενης υπηρετουντας η
φιλοσοφειν η ρητορευειν η γεωργειν η ναυτιλλεσθαι η εν γαμωι ζην η τον αγαμον
αιρεισθαι βιον, αρετης τε και κακιας την αυτην αναγκην ειναι διισχυριζετο· ωστε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

κατα την απαραβατον 34 ταυτην αποκληρωσιν τον μεν τηι υψηλοτεραι προσανεχειν
ζωηι εν ακτημονι και ελευθεριαζοντι βιωι, ετερον δε τυμβωρυχειν η πειρατευειν η
ασωτευεσθαι η τωι εταιρικωι βιωι απο θηλυνεσθαι. και παντα τα τοιαυτα διεξιων
ισχυραν ᾤετο του μη παραδεξασθαι τον λογον ημων αιτιαν επιδεδειχθαι το μη εφ'
ημιν ειναι οπερ αν θελωμεν κατ' εξουσιαν αιρεισθαι, αλλα δειν αναμειναι την
αναγκην εκεινην, ης το ενδοσιμον προς την τοιαυτην ορμην παρασχουσης
επαναγκες ειναι προσθεσθαι τωι λογωι και μη βουλομενον, ανευ δε εκεινης και
σφοδρα προαιρουμενου μη δυνατον ειναι γενεσθαι. Ἐγω δε ταυτα αυτου και τα
τοιαυτα διεξιοντος ηρομην αυτον ει θεον τινα οιεται ειναι τον το κατα παντων
εχοντα κρατος τον τωι ονοματι της ειμαρμενης αποκαλουμενον, ου τωι βουληματι τα
καθ' εκαστον οικονομεισθαι πεπιστευκεν. ο δε πολλην μου καταγνους αβελτηριαν
εν τωι ερωτηματι Ου μοι δοκεις κατανενοηκεναι, φησι, των ουρανιων ουδεν. η γαρ
αν εγνως της ειμαρμενης την δυναμιν, οθεν και οπως κατεληφθη των καθ' ειρμον
απαραβατως γινομενων η δυναμις. εμου δε και προς τουτον ξενοφωνουμενου τον
λογον και τι σαφεστερον αξιουντος μαθειν, ποτερον δυναμιν τινα προαιρετικην
αυτοκρατη τε και αδεσποτον εν υπερκειμενηι τινι εξουσιαι θεωρουμενην την
ειμαρμενην ειναι φανταζεται η αλλο τι παρα τουτο υπειληφε, παλιν τον αυτον
επαναλαβων λογον Ὁ των ουρανιων, φησιν, επεσκεμμενος την κινησιν, τον τε ζωι
διοφορον κυκλον και τα εν αυτωι δυοκαιδεκα τμηματα τηι 35 περιγραφηι των
ενθεωρουμενων ζωιδιων δι' ισου απ' αλληλων διεστηκοτα, εκαστου τε των αστρων
την δυναμιν κατανοησας, τινα μεν εφ' εαυτου εκαστον εκ φυσεως ισχυν εχει, τι δε η
συνοδος αυτων εκ της ποιας προς αλληλα κρασεως απεργαζεται της κατα την
δυναμιν εκαστου αυτων ιδιοτητος μιχθεισης τε τωι προσεγγισμωι προς την ετεραν και
αποκριθεισης δια της αποστασεως, τι τε παλιν η του κατωτερου υποβασις εργαζεται
και τι η του υπερκειμενου κατα την παροδον εκλειψις και παλιν αποκαταστασις ο τε
ποικιλος των συνιοντων τε και αφισταμενων σχηματισμος εν τριγωνοις η
σκαληνοις καταγραφομενος σχημασιν η και αλλο τι των κατα γεωμετριαν
θεωρουμενων σχηματων αποτελων· ο ταυτα, φησι, και τα τοιαυτα κατανοησας
εισεται της ειμαρμενης το σημαινομενον, οτι το ειρμωι τινι απαραβατωι κατα την
ποιαν συμπλοκην των αστερων αναγκαιως αποτελουμενον τωι ονοματι της
ειμαρμενης διερμηνευεται. επει δε με και τουτο παλιν εξενιζεν (ου γαρ συνιειν των
λεγομενων ουδεν ατε μη πεπαιδευμενος ταυτην την παιδευσιν), ηξιουν δι' ων ην μοι
δυνατον γνωναι την της ει μαρμενης διανοιαν, δια τουτων μοι φανερον ποιειν το
λεγομενον· τους γαρ αστρυους κυκλους αλλον αλλωι εγκεισθαι και την εναντιαν
κινησιν τηι απλανει περιφοραι κατα το εντος ανελισσεσθαι και παντας τουτους τωι
ζωιδιακωι ενδινεισθαι κυκλωι, ταυτα και παρ' ετερων ειπον ακηκοεναι 36 και εκ του
ακολουθου μη αμφιβαλλειν τας των φωστηρων αυγας κατα την ιδιαζουσαν εκαστωι
των πολων κυκλοφοριαν προσεγγιζειν τε και αφιστασθαι, και υποβαινειν τον
κατωτερον και κρυπτεσθαι τον υπερκειμενον απο των ημετερων οψεων, ει κατα
νωτου γενοιτο του υποβαινοντος, και παντα οσα εικος εκ του ακολουθου
λογισασθαι· ειτε τι σχημα δια τουτων αποτελειται, οταν ο κυκλος περιαγηι δια της
ιδιας κινησεως το εφ' εαυτου κειμενον αστρον, ωστε η κατ' ευθειαν του
υπερκειμενου γενεσθαι η πλαγιασαι κατα την παροδον, ειτε δι' ολιγου του χρονικου
διαστηματος ειτε δια πλειονος εκαστου τουτων η περιοδος γινεται κατα το μεγεθος
της καθ' εκαστον των κυκλων αναλογιας αναγκαιως η θαττον η βραδιον της
αναστροφης γινομενης.
Ταυτα παντα και τα τοιαυτα σιγαν ηξιουν, μονον δε μοι σαφως εκκαλυπτειν
της ειμαρμενης την δυναμιν, ει θεος τις εστιν ο τωι ονοματι της ειμαρμενης
νοουμενος και ο του παντος εξημμενος το κρατος και παντα κατ' εξουσιαν τωι
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

υπερεχοντι της δυναμεως προς το δοκουν διοικουμενος, η αλλης τινος υπερκειμενης
ενεργειας υπουργον ειναι την της ειμαρμενης υποτιθεται δυναμιν, ωστε και αυτην
τροπον τινα υπο ετεραν ειμαρμενην κεισθαι τηι υπερεχουσηι συνδιατιθεμενην αιτιαι.
ει μεν γαρ αυτη το κατα παντων κρατος εχειν πεπιστευται, το μηδεν υπερκεισθαι
ταυτης η ακολουθια του λογου διδωσιν οιεσθαι· ει δε τηι κινησει των αστρων
ακολουθουσαν την ειμαρμενην κρατειν αυτην βιαιαι τινι αναγκηι των παντων
διισχυριζεται, ασφαλεστερον ην τωι 37 προηγουμενωι μαλλον η τωι επομενωι την
παντοδυναμον ταυτην προσμαρτυρειν εξουσιαν και τα αστρα τουτων αιτια λεγειν η
την απλανη περιφοραν η τους εντος ταυτης ενθεωρουμενους κυκλους η τον λοξως
εγκεχαραγμενον τωι πολωι κυκλον. ει γαρ τις δοιη καθ' υποθεσιν μη κινεισθαι ταυτα
μηδε δια της αιδιου κυκλοφοριας η εν αλληλοις η απ' αλληλων γινεσθαι, αλλ' επι
του αυτου σχηματος ωσαυτως εχειν αει, ουκ αν η ειμαρμενη συσταιη. ει ουν η
κινησις των αστρων τικτει την ειμαρμενην, αρα ματην επικρατειν αυτη των αλλων
νομιζεται η τηι υπερκειμενηι αιτιαι δουλευουσα, και μη αν ουσα, ει μη η κινησις ειη.
Ἀλλ' ου τουτο, φησιν ο φιλοσοφος εκεινος, ουχ ουτως ο ημετερος νομιζει λογος, το
ειναι αυτην εφ' εαυτης την ειμαρμενην εν υποστασει τινι θεωρουμενην· αλλ' επειδη
μια τις εστιν εν τοις ουσι συμπαθεια και συνεχες εστι το παν εαυτωι και τα καθ'
εκαστον εν τωι παντι θεωρουμενα οιον επι σωματος ενος εν μιαι συμπνοιαι
καταλαμβανεται παντων προς αλληλα των μερων συννευοντων, τουτου χαριν
αρχηγικωτερας ουσης της ανω ληξεως τα περιγεια παντα τωι προηγουμενωι
συνδιατιθεται και προς εκεινο νευει, κατα την ανω κινησιν και των τηιδε πραγματων
εξ αναγκης συγκινουμενων, εν διαφορωι δε, καθως ειρηται, τηι δυναμει 38 εκαστου
των αστρων θεωρουμενου. ωσπερ επι της ιατρικης φαρμακειας αι των ειδων
ποιοτητες λογωι τινι τεχνικωι συμ μιχθεισαι αλλο τι το εκ του κοινου συγκραθεν
απειργασαντο και ουχ οπερ εκαστον ην προ της προς αλληλα μιξεως, ουτω και των
αστρυων δυναμεων εν διαφοροις ιδιοτησι θεω ρουμενων, η ποικιλη κατα τους
προσεγγισμους αυτων και τας αποστασεις γινομενη των διαφορων ιδιωματων
συμπλοκη τας ποικιλας των κατα τον βιον αποτελουμενων διαφορας εξεργαζεται
οιον τινος απορροης αδιασπαστως εκειθεν εφ' ημας διηκουσης. δια τοι τουτο και
παρα των επιμελεστε ρον τα τοιαυτα φιλοσοφουντων αι προρρησεις των εσομενων
ουχ αμαρτανονται. ως γαρ ο της ιατρικης επιστημων, ει το θερμον η ναρκωδες
φαρμακον ανακραθειη τωι αλμωντι η παραστυφοντι, προλεγει την συστησομενην εκ
της των ετεροφυων μιξεως ιδιοτητα και τι κατεργαζεται και μεχρι τινος την ισχυν
εχει και τινι μεν ολεθριον τινι δε αλεξητηριον γινεται, ουτως και ο τοις ανω δι'
επιμελειας προσεσχηκως και την εκαστου των οντων φυσιν κατανοησας εισεται την
εκ της ποιας αυτων συμπλοκης δυναμιν τι αποτελεσει. αυτη δε η απορροη ουδε εν
ολιγωι προς εαυτην ομοιως εχει, αλλα δια το αστατειν αει των επιπλεκομενων
αλληλοις αστρων την κινησιν αναγκαιως κακεινη τηι συνεχειαι της κατα την κινησιν
ετεροτητος συναλλοιουται αει συμμετακιρναμενη τηι ποικιλιαι της κινησεως και τας
ενεργειας εαυτης τηι κινησει των αστρων συνεξαλλασσουσα· ης των επι τον βιον
παραγομενων εκαστος 39 κατα την εν τωι ακαρει του διαστηματος επιτυχουσαν
αυτωι μοιραν σπασας εκεινο γινεται οπερ η ιδιοτης του μερους εκεινου προεμηνυσε
τε και απετελεσεν· αναγκη γαρ πασα, καθαπερ εν εκμαγειωι σφραγιδος τωι εντεθεντι
κηρωι το κατα την γλυφην ειδος περιτυπουται, ουτως και του ανθρωπου τον βιον, ωι
αν συνενεχθηι μοριωι της απορρεουσης δυναμεως εκ της των αστρων κινησεως, κατα
την εκεινου του μερους ιδιοτητα τυπουσθαι κακεινο γινεσθαι οπερ ειχεν εν εαυτηι
της απορροιας η μοιρα ην εσπασεν ευθυς του βιου αρχομενος· ηι απαξ ενσφραγισθεις
κατα την εκειθεν ορισθεισαν δυναμιν αναγκαιως εν τηι κατα τον βιον ιδιοτητι
συμμορφουται ταυτα ποιων η πασχων ων τας αρχας η τας αιτιας η πρωτη εντευξις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

της αστρυας εκεινης απορροης κατεβαλετο. Ἐγω δε τουτων λεγομενων Ου παυσηι,
προς αυτον ειπον, φληναφους εμοι λογους και ληρους διεξιων, το αμερες εκεινο
μερος της εν ακαρει μετουσιας των ανωθεν ημιν, ως φηις, επιρρεοντων παντων
αιτιον των εν ημιν κατασκευαζων, ουτε ει εμψυχον τουτο και προαιρετικον εστι
λεγων ουτε οπως κατακρατει των εμψυχων το αψυχον τε και ανυποστατον και
μηδεμιαν εκ φυσεως ιδιαν εχον ορμην δειξαι δυναμενος, αλλα πασης βουλης και της
εκ των λογισμων προμηθειας παιδευσεως τε και επιμελειας και των κατ' αρετην επι
τηδευματων καθαπερ τινα τυραννον η δεσποτην το αψυχον 40 τε και απροαιρετον,
αστατον τε και παροδικον και αμερες και ανυποστατον επιστησας τωι λογωι; της
εκεινου δυναμεως εξαπτεις την των οντων συστασιν τε και διοικησιν, και ουχ οραις
εις οιας ο λογος ατοπιας εκφερεται; ει γαρ τοσαυτην εχει δυναμιν εκεινη της
απορροης η μοιρα, ως κατ' αυτην τους παρα την πρωτην παροδον γεγονοτας
αποτελειν, παντως οτι ουκ επακολουθητικως αλλα προηγουμενως της των οντων
συστασεως εξηγησεται. ουκουν εκεινη προαξει κατα την ιδιαν δυναμιν τον
τικτομενον και ουχι τηι του αποκυηθεντος συντυχιαι υπηρετησει. αδηλον γαρ
ενταυθα ποιον τινος αρχ ηγικωτερον αμφοτερων εν τωι ακαρει κατα το ισον
αλληλοις συμφερομενων. ο τε γαρ ανθρωπος και προ της εξοδου των σπλαγχνων εν
κινησει πως εστι δια μειωσεως τε και αυξησεως [εν] τηι φυσει κινουμενος (επει και
τουτο κινησεως ειδος εστι), το τε αστρον και προ του τον ανθρωπον του αερος
σπασαι φερεται και ουχ ισταται· η τε συντυχια κατα το ισον των δια κινησεως
αλληλοις συντυγχανοντων απορον ποιει του προ ηγουμενου την κρισιν. και γαρ
κακεινα κινειται δια των κυκλων και τουτο δια της φυσεως οδευον φερεται. ει δε ενι
μερει του χρονου αμφοτεροις η προς αλληλους συνοδος γι νεται, τις η προς αλληλα
τουτων διαφορα, ωστε του ετερου το ετερον αιτιωτερον οιεσθαι; ει γαρ δια τα αστρα
ο ανθρωπος, παντοτε αν ερρει η φυσις δια γεννησεως ουδε εν ακαρει τι διαλειμμα
της ανθρωπινης παροδου επιδεικνυουσα. ει δε πολλαι των γινομενων αι μεταξυ
διαστασεις, σαφως 41 αποδεικνυται το μη τηι κινησει των αστρων την ανθρωπινην
επεσθαι γενεσιν, η μεν γαρ αει κινειται η δε ουκ αει γενναται, αλλ' ιδιωι τουτο ειρμωι
κακεινο παλιν ιδιαζοντως εφ' εαυτου φερεται ουδεμιας αναγκης συναπτουσης προς
αλληλα τα διεστωτα τηι φυσει. ει δε τουτο ο υμετερος κατασκευαζει λογος το επ'
εκεινηι τηι μοιραι του χρονου την αιτιαν των κατα τον βιον απαντων κεισθαι,
σκοπησον οσας μυριαδας δεσποτων και τυραννων ημερα πασα και νυξ ωσαυτως
κατα τας λεπτας εκεινας και ακαρεις του χρονου τομας απεργαζεται εις τεσσαρας και
εικοσιν ωρας νυκτος και ημερας, ως φατε, διηιρημενων, εκαστης δε ωρας εξηκοντα
τμημασι μεριζομενης, παλιν δε των τμηματων τουτων εκαστου κατα το ισαριθμον
κερματιζομενου· ως δε φασιν υμων οι εις την λεπτοτεραν των τοιουτων
παρατηρησιν τωι λογωι διαδυομενοι, οτι και τουτων εκαστον παλιν των λεπτων
λεγομενων τμηματων ισαριθμωι διαιρεσει επιλεπτυνεται. το τοινυν εκ τουτων
αθροιζομενον πληθος των ακαριαιων εκεινων θεων η δεσποτων η τυραννων η ουκ
οιδ' οπως χρη λεγειν, μιας πλεον και εικοσι μυριαδων εστιν. ει δε μια ωρα τοσαυτας
ημιν μυριαδας ποιει, αι τεσσαρες και εικοσι κατα λογον της μιας παντως
πολλαπλασιασθεισαι τας απειρους των μοιρων μυριαδας απογεννωσιν. αλλα μην
τουτων εκαστην απαραβατον δυναμιν εχειν ο υμετερος διισχυριζεται λογος. ουκουν
ακολουθον μηδεμιαν αυτων απρακτον ειναι. ου γαρ αν της δυναμεως ιδιον την
απραξιαν ειποις, αλλ' εν τηι ενεργειαι παντως καθοραται η δυναμις. ουκουν ισα και
τα της δυναμεως εστιν 42 αποτελεσματα· ωστε οσα τμηματα, τοσαυται και των
ανθρωπων γενεσεις εξ αναγκης καθ' εκαστην ωραν συστη σονται. και ειπερ εκαστηι
μοιραι το δυνατον ομοιως προσμαρτυρεισθαι προσηκει, παντας επισης βασιλεας,
μακροβιους, δυνατους, ευκληρους, ευδαιμονας και οσα της προτιμοτερας ληξεως
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

ειναι νομιζεται το της δυναμεως ομοτιμον απεργαζεται· η γαρ ελλειψις τουτων
τινος του κατα την δυναμιν ατελους κατηγορια γινεται. ου γαρ αν τις ισην
προσμαρτυρησειε δυναμιν τωι τε μεγαλα και μικρα ενεργησαντι. οιον ο μεν
υπερβεβηκεν εκατον ετη εν γηραι λιπαρωι και ευδαιμονι, παισιν ευθηνουμενος,
εκγονοις δορυφορουμενος και τωι μετα τουτους επαγαλλομενος γενει, ανοσος,
απημων, επιτιμος, αλυπος, πλουτου δαψιλως εχων, και ει τι αλλο των κατα τον βιον
τουτον εν τιμιοις νενομισται, δια παντων μακαριζομενος· ετερος ομου τωι
παραχθηναι εις φως κατεπνιγη, οια δη πολλα των γεννωμενων εστιν εταιρικα η
μοιχιδια βρεφη απερ των μητερων αι παρανομως κυησασαι ταις εαυτων χερσι
διαχειριζομεναι θανατωι τον ελεγχον κλε πτουσι. που η δυναμις επι τουτων της
μοιρας; πως εις το αυτο της ζωης μετρον η της ειμαρμενης ισχυς ουκ εξηρκεσεν; ει
γαρ το δυνατον αυτηι προσμαρτυρειν ο υμετερος λογος οιεται δειν, επισης πασι τοις
ουσιν η ισχυς αυτης φανησεται. ου γαρ το μεν ισχυσει, το δε ου δυνησεται, ειπερ
αληθως εν δυναμει καταλαμβανεται· η δε δυναμις δια των αποτελεσματων
γνωριζεται. ουκουν ουδεμιαν ανωμαλιαν ο βιος εξει παντων
43 ομοιως το
ακροτατον της ευδαιμονιας μετρον εν εαυτοις δεικνυντων δια το παντας μεν κατα
τον λογον υμων υπο την ειμαρμενην κεισθαι, παντα δε ταυτην αει δυνασθαι λεγειν
υμας. ει ουν και παντα και αει δυναται η ειμαρμενη αυτη, παντα επι παντων
δυνησεται. αλλα μην πολλαι και ποικιλαι τοις ανθρωποις του βιου διαφοραι κατα τε
τας αξιας και τας περιουσιας και τα των χρονων μετρα και τας των σωματων κρασεις
και παντα οσα δι' ων η μακαριστος τις η αθλιος ονομαζεται. αρα το μη παντα
δυνασθαι την αναπλασθεισαν εκεινην τωι λογωι μοιραν η ειμαρμενην η των
αποτελεσματων ανισοτης σαφως επιδεικνυσιν. ει γαρ το μακροβιον δυναμεως εργον
νομιζομεν, ασθενειας παντως εστι το ωκυμορον. ουκουν την μεν ασθενειν των
ειμαρμενων, την δε δυνασθαι δογματιζειν προσηκει. επειδη γαρ εναντιον τωι
πολυχρονιωι το ολιγοβιον, δια των εναντιων υφισταται παντως τουτων εκατερον.
ου γαρ αν τις της αυτης αιτιας εξαψειε μακαρι σμον τε και αθλιοτητα, αλλ' ειπερ
τουτο κατορθωθειη δια του δυνασθαι, το ετερον ου συνεστη παντως παρα την της
δυναμεως ελλειψιν. ουδενι γαρ αλλωι η αθλιοτης καταλαμβανεται η εν τωι μη
δυνηθηναι γενεσθαι μακαριον. αλλα μην πλειους παρα τον βιον οι αθλιοι. ουκουν
πλειων η ασθενεια της ειμαρμενης παρα την δυναμιν επιδεικνυται. που ουν η
αμαχος εκεινη και παντοδυναμος και απαραβατος αναγκη, ωστε επ' εκεινηι τιθεσθαι
παντων των κατα τον βιον οικονομουμενων την εξουσιαν, ητις απηλεγχθη δια της
ακολουθιας του λογου ασθενης εν τοις πλειοσιν; Ἀλλ' ερεις οτι τουτωι μεν τουτο
βουλεται, τωι δε ετερωι το ισον ου βουλεται, δυναται δε επ' αμφοιν οπερ βουλεται.
44 παντως ουν και την αιτιαν προσθησεις της των προαιρεσεων τουτων διαφορας.
ανθρωπος ουτος και ουτος, ουδεμιαν κατα την φυσιν παραλλαγην επ' αμφοτερων
βλεπεις, ουτε τουτωι το καλον η φαυλον εκ προαιρεσεως ουτε τωι αλλωι, αλλ' ουτος
μικρον τι του χρονου προλαβων της μητρυας νηδυος εξεθορεν ουτω κατα το συμβαν
αυτον αποσκευασαμενης της φυσεως, εκεινος δε μετα τουτον η ευθυς η μετ' ολιγον.
και δια τουτο ουχ ο αυτος αμφοτεροις βιος αποκληρουται, αλλ' ο μεν ευδαιμων η
βασιλευς, αν ουτω τυχηι, χρυσωι και πορφυριδι παρα την πρωτην γενεσιν
ενειλουμενος, ο δε τινος των πενιχρων η δουλων ουδε ρακιοις παρα των
γεννησαμενων αυτον σπαργανουμενος. τι ουν ηδικησεν η προλαβων η εφυστερισας
τωι χρονωι μικρον, ου κατ' οικειαν προθεσιν αλλα κατα την της φυσεως κινησιν, ως
αυτωι τουτου ενεκεν αποκληρωθηναι του βιου την ατιμιαν; ποιαν της δεσποινης
υμων εκεινης επι τοις τοιουτοις απολογιαν ευρησετε; που το δικαιον; που το
ευσεβες; που το οσιον; η τουτων ουδενος μελειν φῂς τηι ειμαρμενηι ουδε προς αρετην
βλεπειν ουδε τινος των αγαθων επιμελειαν εχειν; ουκουν ει μη ταυτα δια σπουδης
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

εστιν αυτηι, περι το εναντιον παντως ασχοληθησεται· η γαρ του αγαθου αλλοτριωσις
την προς το κακον οικειοτητα σαφως επιδεικνυσιν. αλλ' ουτε τουτο τυχον ουτε
εκεινο δια φροντιδος ειναι λεγεις αυτηι; ουκουν αψυχον αυτο φῂς ειναι και
απροαιρετον και καλου και χειρονος ανεπαισθητον, ει γε μητε ψυχην μητε
προαιρεσιν εχει μητε κατ' ιδιαν θεωρειται
45 υποστασιν. τουτο τοσαυτην
μαρτυρειται παρ' υμιν εχειν την δυναμιν, ωστε των προαιρετικων ζυων επιστατειν
και κρατειν των υφεστωτων το ανυποστατον, των μετεχοντων ζωης το αμετοχον,
των εμψυχων το αψυχον, των προαιρεσει συζωντων το απροαιρετον, των αρετην
μετιοντων το αρετης απαραδεκτον, καθολου των οντων το μη ον; εν τινι γαρ
καταλαμβανεται του θρυλουμενου τουτου ονοματος η υποστασις; ζωιον ουκ εστιν, εν
περιγραφηι ουχ οραται, θεος ου νομιζεται. πως γαρ θεος ο μη προς αρετην και το
δικαιον βλεπων; ο δε μηδεν εστι τουτων, τι εστιν; αλλ' εοικε παρ' υμων το αει
ενεστως του χρονου ειμαρμενη λεγεσθαι· πασηι γαρ κινησει ειτε ποταμων ειτε
αστερων ειτε ανθρωπων ο χρονος συμπαρεκτεινεται. διαφερει δε ουδεν η υδατι
προσκαθημενον τηι κινησει του ρευματος αποσημειουσθαι τα ακαριαια του αει
ενεστωτος χρονου τμηματα η νεως δι' ανεμου κομιζομενης η ανθρωπων
οδοιπορουντων η κινουμενων αστρων. εις γαρ επι παντων των μεταβατικως
κινουμενων ορος κινησεως, η απο του εν ωι εστιν επι το εν ωι ουκ εστι μεταστασις. ει
δε ουτε η των ρειθρων φορα ουτε η των πλοιων κινησις ουτε η των ανθρωπων
πορεια σημειουμενη του χρονου τα διαστηματα ειμαρμενας ποιει, πως τα χρονικα
σημεια της των αστερων κινησεως εις ειμαρμενης γενεσιν πλασσετε και φατε τηνδε
την ωραν η της 46 ωρας το ποστημοριον, οπερ τωιδε τωι σημειωι της των αστρων
κινησεως εσημειωθη, ειμαρμενην γινεσθαι; τι ουν ουχι παν τως παντι σημειωι και
γενεσεις των ανθρωπων συμφερονται; παλιν γαρ τον αυτον επαναληψομαι λογον.
παρ' ων γαρ η αιτια του ευ η κακως ειναι τον ανθρωπον, παρα των αυτων και η του
ειναι παντως αιτια εστιν. ει ουν το μετα την γενεσιν παρ' εκεινων, παντως παρα των
αυτων και η γενεσις· ει δε τουτο ουκ εν εκεινοις, ουδε το μετα τουτο παντως. αλλα
μην το μη εν εκεινοις ειναι την γενεσιν εκ τουτου δηλον εστιν· εκ του μη
αδιαλειπτως ποταμου δικην τωι συνεχει της παροδικης του χρονου ροης και τας
ανθρωπινας συρρεειν των τικτομενων γενεσεις, αλλ' εν διαλειμμασι μεν ειναι τους
τοκους· της δε των μοιρων εκεινων γενεσεως ας ο χρονος ρεων τωι αεικινητωι της
των αστρων φορας εξεργαζεται ουδ' οτιουν εστι διαλειμμα ουτε κατ' αισθησιν ουτε
τηι διανοιαι λαβειν. τις ουν εκεινη η ειμαρμενη, ειτ' ουν μια γενικωτερα ειτ' ουν
πολλαι αι επι τοις του χρονου τμημασι συλλεπτυνομεναι, ουπω καταλαβειν δι'
ακολουθου τινος ο λογος δεδυνηται. κινεισθαι τα αστρα φατε; και γαρ και ημεις την
των ποταμων αντιπροφερομεν κινησιν. αλλα δια παντος εκεινα. και ταυτα ωσαυτως
δι' ολου. αλλ' εκεινα εν χρονωι. ουδε ταυτα εξω του χρονου. αλλα χρονικην ουκ
εστιν επ' εκεινων αρχην εξευρειν της κινησεως. ποιαν δε τουτοις επινοησεις την απο
χρονων αρχην; αλλ' εκεινα κατα τα αυτα και ωσαυτως αει κινειται. ουδε τουτοις αν
τις την εναντιαν προσμαρτυρησειε κινησιν φυσικως αει του υδατος 47 απο του
υπερκειμενου προς το πρανες καταρρεοντος. ωστε η και την κινησιν των ποταμων
ειμαρμενας τινας απογενναν συγχωρησατε η ουδε ημεις τηι των αστρων κινησει της
δυναμεως ταυτης παραχωρησομεν.
Ἀλλα τησδε, φησι, της δυναμεως ο Κριος η ο Ταυρος και τησδε των
πλανητων εκαστος. οταν ουν εν ενι τουτων γενηται η κατα μονας η μεθ' ετερων
περιοδικως τις των πλανηθεντων υπο του κυκλου περιαγομενος, η των δυναμεων
συνοδος τονδε τον βιον τωι συνενεχθεντι τηι ωραι ταυτηι κατα την γενεσιν
απειργασατο. Ὢ της ματαιολογιας. δουλειον, αν ουτω τυχηι, τον Ταυρον λεγετε δια
το υπο ζυγωι το ζωιον τουτο δαμαζεσθαι και ευεργετικον τον Κριον δια την των
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

εριων φοραν· εν ενι δε τουτων γενομενον [η] τονδε τον κατα το εναντιον
ανειλουμενον κατα την φυσικως ενυπαρχουσαν αυτωι δυναμιν δια της των
ιδιωματων επιμιξιας τοιανδε των τικτομενων μοιραν κατασκευαζειν. τι ουν; ειπε
μοι, εκων ο ταυρος εστιν υποζυγιος; και καταθυμιον τωι κριωι το κειρεσθαι λεγεις; το
τε βλαπτικον και ναρκωδες τωι τον ανωτατω περιοδευοντι πολον η το θερμον τωι
πυροεντι η αλλωι τινι των θεωρουμενων η ενυπαρχουσα δυναμις εκουσιως η κατα το
48 ακουσιον προσεστιν; ει μεν εκοντες εν κακοις εισι και βλα πτικοι εκ προαιρεσεως
γινονται, δυστυχιαν αντικρυς αυτων ο ταυτα λεγων καταψηφιζεται τωι κατ'
εξουσιαν αυτοις προκειμενης της κρειττονος ληξεως εν ηδονηι το ατιμοτερον
τιθεσθαι· ει δε ουκ εκ προαιρεσεως τουτων εκαστον εστιν οπερ νομιζεται, αλλ' εκ
τινος αναγκης εγενετο, αρα τις και τουτοις υπερκειμενη παλιν αυτων ειμαρμενη
ετερα τας των φυσεων τε και δυναμεων επεκλωσεν ιδιοτητας· ωστε ζητειν
επαναγκες αλλα αστρα τουτων υπερτερα και κινησιν εφ' εαυτων ιδιαζουσαν ων η
ποια συμπλοκη κατα τινα ειμαρμενης αναγκην η δουλειον ειναι τον Ταυρον η
επιζημιον τον Κριον απειργασατο η τον Καρκινον ακεφαλον η ει τι αλλο περι
εκαστου τουτων οι ληροι των σοφων διερχονται. και ει ταυτα τα φαινομενα ημιν
κατ' αναγκην τινος ειμαρμενης εστι τοιαυτα, παντως και της υπερκειμενης εκεινης
αναγκης ετεραν αιτιαν αναγκαστικην της τοιαυτης καταστασεως προσ επινοησει ο
λογος κακεινης αλλην και παλιν αλλην της αλλης, και ουτως εις απειρον προιων ο
λογος ουδαμου στησεται ειμαρμενην ειμαρμενης και μοιρας μοιραν και αναγκης
αναγκην προσαναπλασσων. Ταυτα δε μου διεξιοντος και δια των τοιουτων
νοηματων προς το ατοπον τον λογον εκβαλλοντος επικοψας μεταξυ δια καταφορας
προιοντα τον λογον ο προσδιαλεγομενος μοι φιλοσοφος, Τι μαχηι, φησι, τηι εναργειαι;
τι δε ουχ επηι τοις δια των αριθμων παρατετηρηκοσι την των οντων αληθειαν, οις ει
προς ακριβειαν η ωρα ληφθειη της του αποκυηθεντος γεννησεως, πασαν δι'
ακολουθου την ζωην του τεχθεντος προ 49 αγορευουσι· τον χρονον, τον τροπον, τα
των ηθων ιδιωματα, τας κινδυνωδεις περιστασεις, γαμους και παιδοποιΐας και
αξιωματων επιτυχιας, η και το εμπαλιν, απαιδιας και νοσους και ατιμιας και
βραχυτητα βιου και τα εκ πενιας κακα; τουτων ουν δι' ακριβειας προσημανθεντων
και τηι εκβασει της αληθειας μαρτυρηθεισης, τις ετι σοι λογος εστιν απιστουντι τηι
της ειμαρμενης αναγκηι; εγω δε των τοιουτων προρρησεων τας αιτιας μικρον
υστερον ειπων ζητησειν ηρομην· ποτερον αλογος εστι και συντυχικη των τοιουτων
εκβασεων η αιτια, η τινα και λογον τηι παρατηρησει ταυτηι συνεφευρισκουσιν, ως μη
εξω του εικοτος γενεσθαι το γινομενον; Και μαλα μεν τοι, φησι, και λογος επεστι
τοις γινομενοις. οταν γαρ εκ της ποιας των κατα τα αστρα ποιοτητων συμπτωσεως
τοιαδε σω ματος κρασις τωι τικτομενωι συστηι, ο κατειληφως δι' ακρι βειας των
ουρανιων την θεωριαν και το συστησεσθαι τηνδε την κρασιν περι τον τεχθεντα
προκατενοησε και το δυνασθαι μεχρι τουδε του μετρου την ζωην εξαρκεσαι,
πλειονος μεν επι της ερρωμενεστερας, ελαττονος δε παλιν επι της νοσω δεστερας
του σωματος κρασεως. εγω δε τοις ρηθεισιν επι γελασας, Ἐλεληθεις ημας, προς
αυτον ειπον, Γαληνου και Ἱπποκρατους και των τοιουτων εγγονους ειναι τας
ειμαρμενας δοξαζων, επει κακεινοι χαιρειν την των αστρων αφεντες κινησιν εκ του
υποκειμενου στοχαστικως το μελλον προαγορευουσιν. οταν οφθαλμοι κοιλοι και
κροταφοι συμπεπτωκοτες και τα μετωπα περιεσκληκοτα τωι δερματι, τον θανατον
προμηνυουσι. πολλοις δε, ειπον, νοσωδεστερον διακειμενοις τα σωματα και οσον
ουδεπω προσδοκωμενοις 50 τεθνηξεσθαι προς το εμπαλιν εξ ιατρικης ανεκλωσθη
της τοιαυτης ειμαρμενης τα νηματα· οιον δη και τον παιδοτριβην Ἡροδικον ο
Πλατωνος ιστορησε λογος, οτι δια γυμναστικης εμπειριας εις παντελη μεν υγιειαν
επιθανατιου του νοσηματος οντος επαναγαγειν το σωμα ουχ οιος τε ην, αει δε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

παροντα τον θανατον δι' επινοιας υπερτιθεμενος, ουχι ζωης ασφαλειαν, αλλα
θανατου παρατασιν εαυτωι παρεσκευαζεν. οθεν και εις γηρας διηρκεσε μακρωι
θανατωι το μη αποθανειν σοφισαμενος. ουκουν ουδε κατα τουτον τον λογον αρραγης
υμιν η ειμαρμενη καταλαμβανεται, ειπερ ευρισκεται τις τεχνη την αναγκην
εκλυουσα. Ἀλλ' ουδεν, φησιν, ο τοιουτος λογος την εκ των προρρησεων περι της
ειμαρμενης αποδειξιν αναλυει. δυνατον γαρ αν γενοιτο και τουτο προμηνυθηναι
παρα του δι' ακριβειας επεσκεμμενου των ουρανιων την κινησιν, ωστε τωι μεν
αραροτα τωι δε αμφιβολον προμηνυθηναι τον θανατον. εγω δε, Ουχ ουτως, ειπον, ο
της αναγκης διισχυριζεται λογος· αλλος γαρ του ενδεχομενου οποτερον αν τυχηι
γενεσθαι και αλλος του αμεταθετου ο λογος ον ουκ εστιν επι των ενδεχομενων
λαβειν· αλλ' η τουτο παντως η το ετερον· το δε προς αμφοτερας τας εκβασεις ταις
ελπισιν επι κραδαινεσθαι πορρω των της αναγκης λογων εστιν. Πλην τουτο, φημι
προς αυτον, ποθεν οιεται το πιστον εχειν των αποβησομενων την προρρησιν; ο δε,
Πολλακις, φησι, διεξιοντος ακουσας ετι και νυν περι των αυτων ερωταις; οτι τινες
εισιν ιδιαζουσαι δυναμεις των αστρων· το δε αεικινητον της φορας μυριας εκ της
ποιας αυτων συμπλοκης τας των δυναμεων διαφορας εξεργαζεται. ο τοινυν
παραχθεις επι τον 51 βιον δια γενεσεως κατα την συμπεσουσαν αυτωι του χρονου
μοιραν την υπο των αστρων τοιωσδε σχηματισθεισαν εντυ πωθεις, απερ αν η
δυναμις της ωρας εκεινης εχουσα καταληφθηι, ταυτα και περι τον βιον κατ' αναγκην
εξει και αλλως ουκ εχει. Τι ουν, ειπον, αι κατα πολεμον συμφοραι και οι σεισμοι και
των πολεων αι καταπτωσεις και τα αυτ ανδρα των μυριοφορων ολκαδων ναυαγια,
επικλυσεις και εκπυρωσεις και χασματα και οσα τοιαυτα πανωλεθριας ειδη, πως
ταυτα διασωσει τον της προρρησεως λογον; ποσα εν τοις προτεροις, ποσα δε και εν
τοις καθ' ημας χρονοις ο βιος εδειξε παθη· τον επι Νωε κατακλυσμον και την
Σοδομων εκπυρω σιν η τον Αιγυπτιον στρατον υποβρυχιον εν τηι Ἐρυθραι θαλασσηι
γενομενον η τας μετα ταυτα των αλλοφυλων σφαγας, τας μυριας εκεινας
ανδροκτασιας η τον αυτοματον εν ολιγωι τωι χρονωι θανατον του Ἰσραηλιτου λαου
εν πολλαις μυριασι θραυσθεντος η τας εκατον ογδοηκοντα πεντε χιλιαδας των
Ἀσσυριων μιαι χρονου ροπηι νεκρωθεισας, των τε εφεξης κακων τας ιστοριας εν
Μηδικαις τε και Ἑλληνικαις συμφοραις συμπεσουσας εν ναυμαχιαις τε και
πεζομαχιαις μεγαλαις, και παντα οσα τοιαυτα ων η μνημη τοις εφεξης διδασκαλος
γινεται. καν ταυτα παρελθωμεν παντα, ικανα αν γενοιτο προς την των λεγομενων
μαρτυριαν και οσα ο καθ' 52 ημας ιστορησε βιος. τις γαρ ουκ οιδε την μεγαλην
Βιθυνιας μητροπολιν ταις εξεχουσαις των πολεων εναριθμιον; τις αγνοει την
πλατειαν και ευρυχωρον Θραικην; πως την μεν ο πολεμος την δε ο σεισμος μετα του
πυρος εν ακαρει του χρονου αρδην εξετριψεν. ποσοι παιδες εκει, ποσα νηπια, οι
μεσως εχοντες, οι παρηλικες, ελευθεροι τε και δουλοι, κρα τουντες και υποχειριοι,
πλουσιοι, πενητες, ερρωμενοι, νοσηλευομενοι, παντες εν μιαι καιρου ροπηι
κατεφθαρησαν. παντας επισης το πυρ επενεμηθη· πασιν οι οικοι ταφοι εγενον το.
που αι των αστρων εκεινων διαπλοκαι αι τας διαφορας των βιων τοις ανθρωποις
οριζουσαι; αρα πασιν εκεινοις μια των αστρων συνοδος τας ωδινας των γενεσεων
ελυσε και πασιν ο Καρκινος ωροσκοπων την μοιραν επεβαλε; και μην αι μυριαι των
ηλικιων τε και αξιωματων διαφοραι το μη παντας αλληλοις κατα ταυτον τηι γενεσει
συνενεχθηναι διαμαρτυρον ται. ει ουν ο μεν της γενεσεως χρονος εκαστωι διαφορος,
η δε των συμφορων ταυτοτης ουδεμιαν παραλλαγην εκ της κατα την γενεσιν αιτιας
εδεξατο, αρα και δια τουτων το περι την προρρησιν απαγες και ασυστατον
διελεγχεται. Ἀλλ' εστι, φησι, και νεως και πολεως και εθνους παντος ειμαρμενη
κατα την πρωτην θεσιν το εφεξης επικλωθουσα, και τωι περιεχοντι τα
εμπεριειλημμενα κατ' αναγκην συνδιατιθεται. Τις ουν η της ναυπηγιας Ειλειθυια;
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8

τις δε ο της 53 πολεως τοκος; εκ ποιας δε αρχης του εθνους καθορωμεν την γενεσιν;
τεμνει ο δρυοτομος την υλην, εμπορευεται ταυτην ο το ξυλον εμπορευομενος,
χρηματων ο ναυπηγος την υλην ωνειται, μεριζει τηι εργασιαι την τεχνην. ο μεν γαρ
τις διαιρει το ξυλον εις σανιδας τωι πριονι· ο δε την τροπιν τεκταινεται· ετερος περι
τα υποζωματα την σπουδην της κατασκευης εχει· αλλος την πρωραν και αλλος την
πρυμναν εκορυφωσατο· τουτωι του ιστου μελει και της κεραιας τωι ετερωι· οι δε το
λινον εις καλους πλεκουσιν· οι δε αυχενες τωι κυβερνητηι δια φροντιδος γινονται·
αλλοι τα καταστρωματα και την οθονην ενεργουσιν· αλλοι και τον εκ της
ζωγραφιας καλλωπισμον επαγουσιν, ετεροι τε αυ διαχριοντες τηι πισσηι τας αρμονιας
και τον αντλον εν τωι μεσωι κατασκευαζοντες. παντως ου κατα ταυτον εκαστος το
καθ' εαυτον ενεργουσιν, αλλ' ο μεν νυν, ο δε μετ' ολιγον· και τωιδε ηδη περας το
σπουδαζομενον εσχεν, ο δε εν τωι ενεργειν καθοραται. ποτε τοινυν τηι νηι την
ειμαρμενην οι σοφοι επιστησουσιν; οτε ωνειται το ξυλον η οτε τεμνεται η οτε
μεταχειριζεται η οτε επαγει τον σιδηρον η οτε συναρμοζει τοις γομφοις; πολλων γαρ
και διαφορων οντων των κατα την ναυπηγιαν σπουδαζομενων και ου κατα τον
αυτον αλληλοις χρονον συνισταμενων ποιον αναθησηι χρονον τηι ειμαρμενηι, ινα την
αναγκην της καταδυσεως δεξαμενη συν διαφθειρηι μεθ' εαυτης τους εμπλεοντας; τι
δ' αν ειποις περι των πολεων; ποτε αυτης κρατειν την ειμαρμενην οιονται; οτε 54
βουλη τις του οικισμου τοις σπουδαζουσι γινεται η οτε του τοπου την ευφυΐαν
επιλογιζονται η οτε το σχημα κατα χαρασσουσιν η οτε επαγουσιν ηδη τηι εργασιαι τον
σιδη ρον η τους λιθους εναποτιθενται η συμφορουσι τας υλας; τι τουτων εστιν αρχη
της συστασεως; τι δ' αν ειποις περι του εθνους ο ταις κατα πολεμον συμφοραις
εξετριβη; τις η ποθεν κατ' αυτων την αρχην λαβουσα η μοιρα τους μεν κατ
εφονευσε, τους δε δι' αιχμαλωσιας κατεδουλωσατο; πως Ἀννιβας η Καισαρ η και ο εκ
Μακεδονιας Ἀλεξανδρος παρ' οις αν εγενοντο στρατευομενοι πασιν ομοτιμιαν
ειμαρμενης ειργασαντο τοσουτον της αναγκης εκεινης υπερισχυοντες ως τοις αυτοις
του κακου μετροις παντας συναγεσθαι; αλλα μην το οιεσθαι τας των πολεων
ειμαρμενας εν τοις των σεισμων καταπτωμασι τας συναστριας ποιειν, ως εξω του
εικοτος ο λογος εστιν, εντευθεν αν τις κατιδοι· τις ουκ οιδεν οτι τα τοιαυτα παθη της
γης ου μονον εν τοις οικουμενοις τοποις αλλα και εν τοις αοικητοις συνισταται; ει
τις το των Γασαγων ορος το προς τοις οριοις των Βιθυνων κειμενον η τηι καθ' εαυτον
εγνω πειραι η εκ διηγηματος ηκουσεν, ευρησει την του λογου αληθειαν, οτι κατ'
αυτας της οδου τας υπερβολας πασα η ακρωρεια υπονοστησασα φοβερον θεαμα τοις
διοδευουσι γινεται. τοιαυτα και της χωρας των Παφλαγονων τα παθη· 55 εστι δε
οπου και οικησεις ανθρωπων τοις χασμασι τουτοις συγκατεσπασθησαν· πολλαχηι δε
των οικητορων γυμνος ο χωρος εν τωι τοιουτωι δεικνυται παθει. και τι χρη καθ'
εκαστον λεγειν Κυπριους και Πισιδας και Ἀχαιους, εν οις πολλα των λεγομενων εστι
τεκμηρια; αλλ' ου χαριν των ειρημενων εμνησθημεν, οτι παντα τα τοιαυτα γης εστι
παθη. ει μεν ουν συνενεχθειη και οικησιν ανθρωπων εφευρεθηναι τωι τοπωι, κατα
πασαν αναγκην κακεινοι του κατα τον τοπον δυστυχηματος παραπελαυσαν· ει δε
ελευθερος ειη των οικητορων, ουδεμιαν ανθρωποις ηνεγκε βλαβην το περι τον
τοπον δυστυχημα. τις ουν η της ειμαρμενης αναγκη επισης των τε οικουμενων και
των αοικητων το τοιουτον παθος υπομενοντων; ει μεν γαρ ειχον αποδεικνυειν κατα
μερη τινα και μη κατα το αθροον πασαν κατεσκευασθαι την γην, ειχεν αν αυτοις
ισως καιρον η ματαιολογια τωιδε τωι μερει της γης κτιζομενης τησδε των αστρων
συμπλοκης εφαρμοσθεισης η τουτο η εκεινο κατ' αναγκην γενεσθαι. επει δε παντα
μετ' αλληλων καταλαμβανεται, ουρανος, γη, θαλασσα, κατα δε τον Μωυσεως λογον
και προτερευει η γη της των αστρων κατασκευης και κινησεως, πως των μερικων
κατα την γην συμπτωματων την αιτιαν εις την των αστρων αναθησονται κινησιν; ει
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

9

τοινυν ομοχρονος τοις αστροις η γη και ουδεμιαν εκειθεν ουτε συμπτωσεως ουτε
διαμονης αιτιαν επαγεται, εν μερικαις δε τισι τοπων περιγραφαις τα τοιαυτα
υφισταται παθη, αρα ουχ ειμαρμενης αναγκηι αλλα κατα τινα ετεραν 56 ιδιαζουσαν
αιτιαν εν τοις τοιουτοις συμπτωμασι γενεσθαι τα τοιαυτα συμβαινει. οταν ουν παθηι
τι τοιουτον η γη και τινας τοιαυτας συμφορας κατεργασηται των οικητορων
συγκατασεισθεντων τωι καταπτωματι, τι ερουσιν οι προσκυνουντες την ειμαρμενην
και την των αστρων κινησιν επι στατειν των οντων διοριζομενοι; πως εκει το
νηπιον, το βρεφος, το μειρακιον, ο ανηρ, ο πατηρ, ο πρεσβυτης, ο ευγενης, ο
ευπατριδης, ο μισθωτος, ο δεσμωτης ουτε τωι χρονωι της γενεσεως ουτε διαφοραι τινι
της αξιας εις την των κακων ομοτιμιαν κωλυονται; ετι προς τουτοις· τις ουκ οιδεν
οτι παντος αγους εσχατον εστιν η θυγατρομιξια και αδελφογαμια και η εις μητερας
παρανομια; τουτο τοινυν ει κατα τινα μοιρας αναγκην εγινετο, παντως αν και εν
τοις καθ' ημας ετολμηθη τοποις· επει δε μονωι τωι εθνει Περσων και τοις τα εκεινων
νομιμα δεδιδαγμενοις το τοιουτον αγος τολμαται, δηλον εκ του ακολουθου οτι
μοιρα και ειμαρμενη η εκαστου προαιρεσις γινεται το δοκουν κατ' εξουσιαν προ
αιρουμενη.
Ἔτι προς τουτοις· ως αν μηδε το τοιουτον εχοιεν λεγειν, οτι κατα τας ποιας
περικλεισεις των τοπων ιδιαζουσαι τινες αστρων κινησεις καταλαμβανονται, και δια
τουτο οι μεν 57 μητρογαμουσιν, οι δε ξενοκτονουσι και ανθρωποβορουσι τησδε των
αστρων της θεσεως εκεινοις ιδιαζοντως επι πιπτουσης· ει και πανταπασι των
απαιδευτων και της των οντων θεωριας ανεπισκεπτων ο τοιουτος λογος εστι, των
οιομενων οτι κατα τας ποιας της γης περιγραφας και η ανω θεν αυτοις ληξις
επιτυπουται (ουτω γαρ αν ευρεθειη τα γηινα των ουρανιων αρχηγικωτερα, ει κατα
ταυτα νομιζοιτο κακεινα εχειν), ομως και τουτο προσθησομεν προς ελεγχον της
ηπατημενης αυτων υποληψεως· παντα σχεδον τα μερη της γης το των Ἰουδαιων
επενεμηθη γενος, ανατολικοι, νοτιοι, μεσογεωται, δυτικοι, προσαρκτιοι, παντα
σχεδον τα εθνη μεμικται προς την των Ἰουδαιων συνοικησιν. πως τοινυν ουδεμια
των αστρων αναγκη επ' ουδενος αυτων ισχυσε τινι των εκ του εθνους χαρισασθαι το
αλωβητον, αλλ' εν ταις μυριοτροποις των αστρων επιπλοκαις, ωιπερ αν συνενεχθηι
το τικτομενον, εν τωι ομοιωι παντως εστι, κατα την τεταγμενην των ημερων
περιοδον υπομενουσης την λωβην της φυσεως; Ὁ δε, Ταυτα μεν ουπω, φησιν,
εξητασται παρ' ημιν, τινι λογωι διαφευγει την εκ των αστρων αναγκην τα νομοις τισι
κεκρατημενα παρα πολλοις των εθνων· η μεντοι προρρησις των αποβησομενων ουκ
αν μικρον εις αποδειξιν νομισθειη του απαραβατως εχειν τα μεμοιραμενα εκαστωι.
πως γαρ ο δεινα τονδε τον αριθμον των ετων βιοτευσειν και τοιαισδε συντυχιαις
κατα τον βιον συνενεχθησεσθαι προμαθων ου 58 διεψευσθη, ει μη τις αναγκη κατα
το απαραβατον εκεινωι τε ταυτα γενεσθαι παντως επεκλωσε, τωι τε προαγορευοντι
δια της ποιας των κατα τον αριθμον σεσημειωμενων παρα τηρησεως δηλον
εποιησεν; Ἐγω δε κρειττον μεν εφην εν τοις τοιουτοις δοκειν αγνοειν η γελωτος
αφορμην παρεχειν τοις αμαθεστεροις των ημετερων δογματων· πλην αλλα μικρα
φροντισας των εν γελωτι τα καθ' ημας τιθεμενων, δι' ολιγων, ως αν οιος τε ω,
πασαν την περι τουτου αιτιαν εκθησομαι. εστι τωι γενει των ανθρωπων κατα φυσιν
πολεμιος δυναμις τις εκ των εναντιων τηι αγαθηι φυσει γινωσκομενη. τουτου δε
μυριας μεν εστι τας αποδειξεις εξ εναργων παραστησαι πραγματων. ου μην
αναγκαιον ηγουμαι τωι παροντι καιρωι παντα κατα το ακολουθον διεξιεναι δι' ων
ταυτα ουτως εχειν πεπιστευται. της τοινυν θειας φυσεως εν παντι αγαθωι νοηματι τε
και ονοματι θεωρουμενης, παρ' ης η ζωη, το φως, η αληθεια, το δικαιον τε και
σοφον και το αφθαρτον και παν ο τι περ εστι κατ' εννοιαν λαβειν αγαθον, τουτο
ουσης και τουτο χαριζομενης, η εκ των εναντιων γνωριζομενη δυναμις εκ παντων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

10

των κατα το αντικειμενον εκαστωι των αγαθων θεωρουμενων καταλαμβανεται,
ωστε αντι μεν ζωης θανατον, αντι δε αληθειας απατην, και ανθ' εκαστου των
βελτιονων την αντιδιαστελλομενην κακιαν παρ' αυτης τοις ανθρωποις
59
επαγεσθαι· ειναι γαρ αυτηι τουτο φιλον οπερ αν τηι φυσει τοις ανθρωποις επ' ολεθρωι
γινηται. ωσπερ δε οι δια των δηλητηριων κακοποιουντες πολλακις και μελιτι το
φθειρον εφηδυνουσι φαρμακον ουκ ευφραναι τηι γευσει τον βλαπτομενον σπουδην
ποιουμενοι, αλλ' εκκλεψαι την του φθειροντος αισθησιν, ουτω και η φθοροποιος
αυτη φυσις σκοπον εχουσα της αγαθης φυσεως αποστησαι τον ανθρωπον αγαθων
τινων πραγματων μορφας υποδυεται προρρησεσι τισι και ιατρειαις τον
εγκεκρυμμενον της απατης λοχον επικαλυπτουσα, ως αν τουτωι προσεχοντες το
δειλαιον των ανθρωπων γενος τουτο τε νομιζοντες αγαθον ειναι του οντος κατα
φυσιν αγαθου μηδεμιαν εχοιεν επιθυμιαν. δια τοι τουτο, καθ' οπερ αν τις
προγνωσεως ειδος δια τινος απατης προ ειλημμενος τυχηι, κατ' εκεινο και η απατηλη
των δαιμονων υπηκουσε δυναμις, εν ηπατοσκοπιαις και οιωνισμοις, εν κληδοσιν, εν
νεκυιαις, εν γενεθλιαλογιαις, εκαστου τουτων ου κατα τον αυτον τροπον αλλα
διαφορως το εφεξης προμηνυον τος. ωσπερ τοινυν ο τωι ηπατι το μελλον
διασημαινων η ο δια τινος κληδονος προεικασας το εσομενον η ο προς την πτησιν
του οιωνου βλεπων ου τηι της ειμαρμενης αναγκηι τα τοιαυτα προαγορευειν
κατεπαγγελλεται, κατα τον αυτον τροπον μιας ουσης αιτιας, καθως ειρηται, της το
τοιουτο της προρρησεως ειδος μετιουσης (λεγω δε κατα την απατηλην των
δαιμονων ενεργειαν), ουκ επειδη ποτε τι κατα το συμβαν επετευχθη 60 των
ειρημενων, ειπερ δη και ολως επετευχθη, δια τουτου η της ειμαρμενης αποδεικνυται
δυναμις, επει παν προρρησεως ειδος εικοτως αν εξ ειμαρμενης την ισχυν εχειν κατασκευαζοιτο· ωστε ημιν μιαν μεν ειμαρμενην ειναι τον ονειρον, ετεραν δε την εκ
παλμων παρατηρησιν, αλλην δε εξ οιωνισμων η κληδονων η τινων συμβολων
συνισταμενην. ει δε ουδεν επ' εκεινων κωλυει και προρρησιν ειναι και ειμαρμενην
μη ειναι, ουδε ει τις εξ αριθμου τοις γενεθλιαλογουσιν επετευχθη προρρησις,
αρκουσα γενοιτο αν πιστις εις το μη ραδιως τα τοιαυτα επιτυγχανεσθαι. καιτοι γε
ουδε ακριβεις τε και αναμφιβολοι παρα των τα τοιαυτα επαγγελλομενων αι
προμηνυσεις γινονται, αλλα πολλας εαυτοις αναχωρησεις παρασκευαζουσιν επι τηι
εκβασει, ει προς τουναντιον ο λογος ελεγχοιτο, και τινα προτεχνολογουσιν εαυτοις
οις τουτων μελει, ωστε μη της επιστημης τωι εσφαλμενωι της κατα την ωραν
σημειωσεως την αποτυχιαν λογιζεσθαι, και λοξαι ως 61 επιπαν και προς το διπλουν
των εκβασεων επαμφοτεριζουσαι γινονται παρ' αυτων αι προρρησεις, ιν' οπερ αν
εκβηι, τουτο προμεμηνυσθαι δοξηι. πολλακις γαρ το περιφανες τε και το υπερ τους
αλλους ο την ωραν της γενεσεως κατανοησας εμηνυσεν. ειτα εν εξαισιοις τισι
συμφοραις τουτου γεγονοτος ουδεν διεσφαλθαι ο προαγορευσας διισχυρισατο· εσχε
γαρ υπερ τους αλλους το πλεον εις την των κακων μετουσιαν. και τουτων η καθ'
ημας ιστορια μαρτυς εστιν. Ουαλεντος γαρ του βασιλεως επι της Ῥωμαιων οντος
αρχης απατη τις τοιαυτη προς την ανταρσιαν της αρχης παρεκινησε. και ο μεν
ωρμησεν εφοδιον προς την τολμαν την των γενεθλιαλογουντων προαγορευσιν
εχων· το δε περας της εγχειρησεως τοιουτον εγενετο, ωστε αυτον των επι ταις
μεγισταις αρχαις γνωρισθεντων εν τωι μεγεθει της συμφορας γενεσθαι διασημοτερον· και τουτο συνηγορια της γενεθλιαλογιας τοις πολλοις ενομισθη, οτι το
κατα συμφοραν μεγεθος αντι του μεγεθους των αγαθων τωι ανδρι συνηνεχθη. Ἐγω
δε το μεν πεπλανημενας τας περι τουτων γενεσθαι προαγορευσεις ουπω μεγα
ποιουμαι τεκμηριον του μη εσταναι της ειμαρμενης τον λογον, αλλ' επειδη πολλαις
και αλλαις επινοιαις η απατηλη των δαιμονων δυναμις τας προρρησεις σοφιζεται.
και γαρ και υδωρ τι μαντικον παραφορας και 62 μανιας τοις γευσαμενοις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

11

ενεργαζομενον, και πνευμα κατωθεν δια τινος στομιου διεξερχομενον· οπερ ει εν
γυναικειοις γενοιτο σπλαγχνοις, εξοιδειν τε την γαστερα ποιει και της διανοιας
εκστασιν και παραφοραν του καθεστηκοτος εργαζεται. απερ παντα θεια τε και
μαντικα τοις απατωμενοις εδοκει· των τε εξ ηπατος η πυρος σημειοις τισι το μελλον
προ-εικαζοντων η των προς τας πτησεις των ορνεων ουδεις ανεθηκε τηι ειμαρμενηι
την της προρρησεως δυναμιν, αλλα τινι δαιμονιαι κατοκωχηι το τοιουτον λογιζονται.
ουτω φημι η μη ειναι καθολου προαγορευσιν δια το πολλοις εναντιωμασι τας
προρρησεις ελεγχεσθαι, η ειπερ αποδεικνυει τις αυτην ως προλεγουσαν τι των
εκβησομενων, οπερ επι των αλλων εκαστου των κατα προρρησιν επιτυγχανομενων
καταλαμβανομεν, τουτο και επι του τοιουτου της προρρησεως ει-δους οιομεθα
χρηναι νομιζειν. ισον γαρ επι παντων τουτων εστι το εν τοις πλειοσι διαμαρτανειν
το τε εν τισι δοκειν μη εξω της των εκβησομενων αληθειας αγειν την προρρησιν, και
τηι απατηληι των δαιμονων φυσει ομοιως και δια ταυτης και πασης επινοιας ο σκοπος
κατορθουται. το γαρ αποστησαι τον ανθρωπον του προς τον θεον βλεπειν κακειθεν
εαυτωι την των 63 αγαθων μοιραν παρασκευαζειν, αντι παντος τοις δαιμοσι
σπουδαζεται. το τοινυν πεπεισθαι τους ευεξαπατητους μη επι τωι θειωι βουληματι τα
κατα τον βιον κεισθαι, αλλ' επι τηι τοιαιδε των αστρων διαπλοκηι και τηι εκειθεν
απορρεουσηι δυναμει, παντων μαλιστα προς τον σκοπον της βλαπτικης των
δαιμονων φυσεως βλεπει. ει ουν κεχαρισμενον εστι τοις δαιμοσι του θεου αποστησαι
τον ανθρωπον, αφιστησι δε η περι ταυτα πλανη, αποδεικνυται σαφως δαιμονια τις
ουσα ενεργεια δι' απατης παρακρουομενη τους πασαν μεν εν τουτοις την δυναμιν
ειναι νομιζοντας, προς δε την παντοδυναμον του θεου εξουσιαν μη αποβλεποντας.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

12


