De pace ii
ΛΟΓΟΣ ΚΒʹ.
Ειρηνικος βʹ, λεχθεις εν Κωνσταντινου πο λει, επι τηι γενομενηι τωι λαωι
φιλονεικιαι, περι επισκοπων τινων διενεχθεντων προς αλληλους.
Αʹ. Ειρηνη φιλη, το γλυκυ και πραγμα και ονομα, ο νυν εδωκα τωι λαωι και
αντελαβον· ουκ οιδα ει παρα παντων γνησιαν φωνην και αξιαν του Πνευμα τος,
αλλα μη δημοσιας συνθηκας αθετουμενας υπο Θεωι μαρτυρι, ωστε και μειζον ειναι
ημιν το κα τακριμα. Ειρηνη φιλη, το εμον μελετημα και καλλ ωπισμα, ην Θεου τε
ειναι ακουομεν, και ης Θεον, τον Θεον και αυτοθεον, ως εν τωι· Ἡ ειρηνη του Θεου·
και, Ὁ Θεος της ειρηνης· και, Αυτος εστιν η ειρηνη ημων· και ουδ' ουτως αιδουμεθα.
Ειρηνη φιλη, το παρα παντων μεν επαινουμενον αγα θον, υπ' ολιγων δε
φυλασσομενον, που ποτε απελι πες ημας, τοσουτος εξ ου χρονος ηδη; και ποτε
επανηξεις ημιν; Ὡς λιαν σε ποθω και ασπα ζομαι διαφεροντως των αλλων
ανθρωπων· και παρ ουσαν περιεπω, και απουσαν ανακαλουμαι πολλοις θρηνοις και
δακρυσιν, οιοις ουτε Ἰακωβ και τον Ἰωσηφ εκεινον ο πατριαρχης, υπο μεν των
αδελφων πεπραμενον, υπο δε θηριου ηρπασμενον, ως ᾤετο· ουτε ∆αβιδ Ἰωναθαν
τον εαυτου φιλον, εργον πολε μου γενομενον, η τον υιον Ἀβεσσαλωμ υστερον. Ὧν ο
μεν σπλαγχνοις πατρικοις σπαρασσομενος, Θηριον ηρπασεν, εβοα, τον Ἰωσηφ,
θηριον πονηρον και ανημερον, και την του παιδος εσθητα ηιμαγμενην προθεις, ως
τας του παιδος σαρκας περιεπτυσσετο, τωι αυτωι και φλεγομενος και
παραμυθουμενος. Ὁ δε, νυν μεν τοις ορεσι καταραται, καθ' ων ο πολεμος. Ὄρη τα
Γελβουε, λεγων, μη πεσοι εφ' υμας μηθ' υετος, μητε δροσος· και, Πως επεσε το ξον
Ἰωναθαν και δυναμις; Νυν δ' απολο γειται ως ουδεν ηδικηκοτι τωι πατροφονωι, και
τωι νε κρωι σπενδεται· ισως και κατα τουτο υπεραλγων του παιδος, οτι κατα του
πατρος ανετεινατο χειρα. Τοιουτο γαρ και ο πατηρ· ον ως εχθρον ημυνατο
πολεμουντα, ως φιλον ποθει τεθνηκοτα· και νικαι την εχθραν η φυσις, ης ουδεν
βιαιοτερον.
Βʹ. Ἐλεεινον δε και η κιβωτος υπο των αλλοφυ λων κατεχομενη· και
Ἱερουσαλημ ηδαφισμενη και υπο εθνων πατουμενη· και υιοι Σιων, οι τι μιοι και
ισοστασιοι χρυσιωι, πορευομενοι εν αιχμα λωσιαι, και νυν ετι διεσπαρμενοι, και λαος
οντες της 35.1133 οικουμενης ξενος και παροικος. ∆εινον δε και τα νυν ορωμενα τε
και ακουομενα· πατριδες ανισταμε ναι, και μυριαδες πιπτουσαι, και καμνουσα γη
τοις αιμασι και τοις πτωμασι, και λαος αλλογλωσ σος ως οικειαν διατρεχων την
αλλοτριαν· ου δι' αναν δριαν των προμαχομενων κατηγορειτω μηδεις· ου τοι γαρ
εισιν οι μικρου πασαν την οικουμενην πα ραστησαμενοι· αλλα δια την ημετεραν
κακιαν, και την επικρατουσαν κατα της Τριαδος ασεβειαν. ∆εινα ταυτα, και περα
δεινων. Τις αντερει των συμφορας δοκιμαζειν ειδοτων εξ ων πεπονθασιν, η
συμπεπον θασιν; Ἀλλ' ουπω τοσουτον ουδεν, οσον ειρηνη δε διωγμενη, και η της
Ἐκκλησιας ευπρεπεια περιηιρη μενη, και το παλαιον αξιωμα καταλελυμενον· και
παρα τοσουτον η ταξις αντεστραμμενη, ωστε προτε ρον μεν εξ ου λαου λαος, και εξ
ουκ εθνους εθνος γε γοναμεν· νυν δε κινδυνευομεν εκ λαου μεγιστου και εθνους, εις
ου λαον παλιν και ουκ εθνος αναλυθεντες γενεσθαι, ως το απ' αρχης, οτε ουκ ηρξας
ημων, ουδ' εις εν ονομα και ταγμα συνεληλυθειμεν.
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γʹ. Και οντως κινδυνευει ραιον ειναι δυσπραγιαν ενεγκειν, η ευπραγιαν
διασωσασθαι· οποτε και ημεις, ηνικα επολεμουμεθα, τοις διωγμοις ρωσθεντες και
συναχθεντες, ηνικα συνηχθημεν, διελυθημεν. Τις γαρ ουκ αν οδυραιτο ευ φρονων
τα παροντα; Τις δε λογον ευρησει τηι συμφοραι παρισουμενον; Ληιστας μεν ειρηνευειν,
ους κακια συνεδησε, και τους τυ ραννιδι συντεταγμενους, η κλοπης κοινωνους, η
στα σεως συνωμοτας, η μοιχειας συλληπτορας, ετι δε χορων συστηματα, και
στρατων ταγματα, και νηων πληρωματα· εω γαρ λεγειν κληρους εξ ισου
διαιρουμενους, και πολιτειας αντιθετους, και διαδο χας λειτουργιων και αρχων,
ταξει προιουσας και νομωι, και την πολυυμνητον δη ταυτην σοφιστικην, η
γραμματικην, ινα μη λεγω φιλοσοφιαν, περι ην νεων φιλοτιμια λυσσαι τε και
μεμηνε· ταυτην μεν οραιν ολιγα μεν στασιαζουσαν, τα πλειω δε ειρη νευουσαν· ημας
δε ασυνθετους ειναι και ασυνδετους, και μηποτε δυνασθαι εις ταυτον ελθειν, μηδε
τινα λογον φανηναι της νοσου ταυτης θεραπευτην, αλλ' ωσπερ κακιας μυσταγωγους
και μυστας οντας, ουκ αρετης, πολλα μεν ποιεισθαι τα της διαστασεως υπεκκαυματα,
μικρα δε, η μηδολως της ομονοιας φροντιζειν. Καιτοι τουτων μεν στασιαζοντων,
ουκ εις μεγα η στασις φερει· τινας τε και στασιαζειν η συμφρονειν αμεινον· τας γαρ
επι κακωι συστασεις τις αν επαινεσειεν ευ φρονων; 35.1136
∆ʹ. Ἡμας δε ει τις ερωτησειε, Τι το τιμωμενον υμιν και προσκυνουμενον;
προχειρον ειπειν· Ἡ αγαπη. Ὁ γαρ Θεος ημων η αγαπη εστι. Ῥησις του αγιου
Πνευματος· και τουτο χαιρει μαλλον ακουων, η τι αλλο, ο Θεος. Τι δαι νομου και
προφητων κεφαλαιον; ουκ αλλο η τουτο συγχωρη σειεν ο ευαγγελιστης
αποκρινασθαι. Τι δηποτε ουν οι της αγαπης, ουτω μισουμεν τε και μισου μεθα; και οι
της ειρηνης, πολεμουμεν ακηρυκτα τε και ακαταλλακτα; και οι του ακρογωνιαιου, δι
ισταμεθα; και οι της πετρας, σειομεθα; και οι του φωτος, εσκοτισμεθα; και οι του
Λογου, τοσαυτης εσμεν σιγης, η αλογιας, η παραπληξιας, η, ουκ οιδ' ο τι και
ονομασω, μεστοι· ωστε τροφης μεν, και υπνου, και ωιδης κορος εστι, και των
αισχιστων, ως λεγουσι· και πλησμονη παντων, ου των αλγεινων μο νον, αλλ' ηδη
και των ηδιστων, και παντα εις αλ ληλα περιχωρει τε και περιτρεπεται· ημιν δ' ου
δεις ορος του βαλλειν και βαλλεσθαι, ου τοις ετεροδο ξουσι μονον, και κατα τον της
πιστεως λογον διεστη κοσιν (ηττον γαρ αν ην αλγεινον, και ο ζηλος, απολογια
πραγματων επαινουμενων, εαν εν οροις ιστηται)· ηδη δε και τοις ομοδοξοις, και
προς τους αυτους, και υπερ των αυτων στασια ζουσι (τουτο γαρ το μοχθηροτατον, η
ελεεινοτατον).
Εʹ. Και το αιτιον τι; Φιλαρχια τυχον, η φιλοχρη ματια, η φθονος, η μισος, η
υπεροψια, η τι των οσα μηδε τους αθεους ορωμεν πασχοντας· και το χα ριεν, η των
ψηφων μεταθεσις. Ὅταν αλωμεν, ευσεβεις εσμεν και ορθοδοξοι, και καταφευγομεν
ψευδως επι την αληθειαν, ως υπερ πιστεως στασια ζοντες· και τουτο μονον
επαινετον ποιουμεν, ως εν κακοις, ει μη και λιαν αισχρον, οτι την κακιαν ερυ
θριωντες, επι σεμνοτερον ονομα μεταβαινομεν, την ευσεβειαν. Ἐμβροντητε και
πολυτροπε, ειποι τις αν, και πλασμα του Πονηρου και του σοφιστου της κακιας, οστις
ποτε ει ο τουτο πασχων, η, το γε αλη θεστερον ειπειν, ανοητοτατε· ουτος σοι χθες ην
ευσε βης, και πως ασεβης σημερον, μηδεν προσθεις, μηδε αφελων, μητε ρηματι, μητε
πραγματι, αλλ' επι των αυτων ισταμενος· ος αναπνει τον αυτον αερα, και τοις αυτοις
ομμασι προσβλεπει τον αυτον ηλιον· ει βουλει δε, ως περι αριθμων η μετρων ερω
τηθεις, ουκ αλλο τι η ταυτον αποκρινεται; Ἀλλα και πορνος σοι σημερον, ο χθες
Ἰωσηφ (προβαινει 35.1137 γαρ και μεχρι τουτων η ερις, ωσπερ τις φλοξ δια κα λαμης
θεουσα, και τα κυκλωι περιλαμβανουσα)· και Ἰουδας σημερον, η Καιαφας, ο χθες
Ἡλιας, η Ἰωαννης, η τις αλλος των μετα Χριστου τεταγμε νων, και την αυτην ζωνην
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

περικειμενων, και το αυτο αμπεχομενων φαιον η μελαν τριβωνιον, ο σεμνοτης βιου
προβαλλεται, κατα γε τον εμον νομον και λογον. Και το καλον ανθος των υψηλων,
την ωχροτητα, η το της φωνης ευτακτον και ησυχιον, η το του βαδισματος εμβριθες
τε και ημερον, χθες μεν φιλοσοφιαν, σημερον δε κενοδοξιαν προσηγορευσαμεν· και
την αυτην κατα πνευματων η νοσων δυναμιν, ποτε μεν τωι Ἰησου, ποτε δε τωι
Βεελζεβουλ προσ εθηκαμεν, και χρωμεθα τουτων ου δικαιαι σταθμηι, τηι φιλονεικιαι
και τωι θυμωι.
ςʹ. Και ωσπερ η αυτη γη εστηκε μεν τοις εῤρω μενοις και ου πεπονθοσι,
κινειται δε τοις ιλιγγιωσι και περιτρεπομενοις, του των οροντων παθους επι το
ορωμενον μεταβαινοντος· ει βουλει δε, ωσπερ το αυτο των κιονων διαστημα, πλειον
μεν τοις εγγυτερω και προσεχεσιν, ελαττον δε τοις ποῤρωτερω φαινεται,
κλεπτομενου του αερος τωι διαστηματι, και συναπτουσης της οψεως τα παχυτερα·
ουτω και ημεις ραιδιως εξαπατωμεθα δια την εχθραν, και περι των αυτων ου τα
αυτα, φιλοι τε οντες και μη, γινωσκομεν· και χειροτονει ραιδιως ημιν πολ λους μεν
αγιους, πολλους δ' αθεους παρα το εικος ο καιρος, μαλλον δε παντας αθλιους· ου
μονον τωι προς πονηρον παραδειγμα βλεπειν ημας (επειδη προχειρον η κακια και
διχα του ελκοντος), αλλ' οτι και πασι παντα συγχωρουμεν ετοιμως υπερ ενος του
συμμαινεσθαι. Και προτερον μεν ουδε ρημα των περιττων τι φθεγγεσθαι των
ακινδυνων ην, νυν δε λοιδορουμεθα και τοις ευσεβεστατοις· και ποτε μεν ουδ'
αναγινωσκειν εξω νομον εξην, ουδ' ομολογιας επικαλεισθαι (το δε εστιν, ως εμοι
δοκει, την του λαου συγκαταθεσιν)· νυν δε και των αποῤρητων τοις βεβηλοις
χρωμεθα διαιτηταις, ριπτουντες τα αγια τοις κυσι, και βαλλοντες τους μαργαριτας
εμπροσθεν των χοιρων. Ου μονον δε, αλλα και τας ακοας αυτων εστιωμεν ταις κατ'
αλληλων υβρεσι· και ουδ' εκεινο δυναμεθα συνοραιν, οτι ουκ ασφαλες οπλον εχθρωι
πιστευειν, ουδε μισουντι Χριστιανους κατα Χριστιανου λογον. Ὃ γαρ σημερον
ωνειδισα μεν, αυριον ωνειδισθημεν· και σαινει το λεγομενον ο εχθρος, ουχ οτι
επαινει, αλλ' οτι θησαυριζει πικρως, ιν' εν καιρωι τον ιον εμεσηι κατα του πιστευ
σαντος. 35.1140
Ζʹ. Τι ταυτα πασχομεν, ω ουτοι, και μεχρι τινος; Ποτε δε της μεθης
εκνηψομεν, η των οφθαλμων την λημην περιαιρησομεν, και προς το της αληθειας
φως αναβλεψομεν; Ποια σκοτομαινα ταυτα; τις νυ κτομαχια; τις ζαλη, φιλων και
πολεμιων οψιν ου διακρινουσα; ∆ιατι γεγοναμεν ονειδος τοις γειτο σιν ημων,
μυκτηρισμος και χλευασμος τοις κυ κλωι ημων; Τις η φιλοτιμια του κακου; Ποθεν
ουτως αθανατα καμνομεν; μαλλον δε ουδε καμνομεν, αλλ' εῤρωμεθα τωι κακωι,
μαινομενων το παθος, και ηδο μεθα δαπανωμενοι. Και ουδαμου λογος, ου φιλος, ου
συμμαχος, ουκ ιατρος, η φαρμακευων, η εκτεμνων το παθος· ου παραστατης
αγγελος, ου Θεος· αλλα προς τοις αλλοις, και την του Θεου φιλανθρωπιαν ημιν
αυτοις απεκλεισαμεν. Ἵνα τι, Κυριε, αφεστη κας μακροθεν; και πως αποστρεφηι εις
τελος; Και ποτε επισκοπην ημων ποιησηι; και που προβη σεται ταυτα και στησεται;
∆εδοικα μη καπνος ηι του προσδοκωμενου πυρος τα παροντα, μη τουτοις ο Ἀν
τιχριστος επιστηι, και καιρον λαβηι της εαυτου δυναστειας τα ημετερα πταισματα τε
και αῤρωστη ματα. Ου γαρ υγιαινουσι προσβαλει τυχον, ουδε τηι αγαπηι
πεπυκνωμενοις· αλλα δει μερισθηναι την βασιλειαν εφ' εαυτην, ειτα πειρασθηναι
και δεθηναι τον ισχυρον εν ημιν λογισμον, ειτα τα σκευη διαρπα γηναι, και ταυτα
παθειν ημας, α νυν ορωμεν τον εχθρον παρα Χριστου πασχοντα.
Ηʹ. ∆ια ταυτα εγω κλαιω, φησιν Ἱερεμιας εν Θρη νοις, και ζητω τοις
οφθαλμοις μου πηγας δακρυων αρκουσας τωι παθει, και καλω τας σοφας, ινα τον
θρηνον εργασωνται, η συνεργασωνται· και την κοι λιαν αλγω, και μαιμασσω τα
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αισθητηρια, και ουκ εχω, πως κουφισω το αλγουν, και τισι τοις ρημασι. ∆ια ταυτα
σιωπαται τα παλαια, και κωμωιδειται τα νεα (κωμωιδια γαρ τοις εχθροις η εμη
τραγωιδια)· δια τουτο των Ἐκκλησιων υφειλομεν ουκ ολιγον, και τηι σκηνηι
προσεθηκαμεν· και ταυτα εν τοιαυτηι πολει, η σπουδαζει το τα θεια παιζειν, ωσπερ τι
ετερον, και θαττον αν τι των επαινουμενων γελασειεν, η παρ ιδοι τι των γελοιων
αγελαστον. Ὥστε θαυμασαιμι αν, ει μη καμε γελασαι σημερον τον ταυτα λε γοντα,
τον ευσεβειας επηλυν κηρυκα, και μη παντα γελαιν, αλλ' εστιν α και σπουδαζειν
διδασκοντα. Και τι γελαιν λεγω; Θαυμαστον, ει μη και δικας απαιτηθειην, ευεργετειν
βουλομενος. Τοιαυτα γαρ τα ημετερα, ως εμε γε ου λυπουσιν, ουτ' Ἐκκλη σιαι
κατεχομεναι, ο ταχα αν τις παθοι των μικρο πρεπων την διανοιαν, ουτε χρυσος
αλλοις ρεων, ουτε 35.1141 γλωσσαι πονηραι, το εαυτων ποιουσαι, λεγουσαι κα κως,
επειδη καλως ουκ εμαθον.
Θʹ. Ου γαρ δεος, μηποτε τοπωι περιγραφηται το Θειον, η ωνιον γενηται, ιν'
ολον ηι των ευπορωτερων. Ἐμε τε ουκ αμειψουσιν οι ευφημουντες, η δυσφη μουντες
(ωσπερ οι βορβορωι μυρον αναμιγνυντες, η μυρωι βορβορον, και τας ποιοτητας τηι
επιμιξιαι συγχεοντες), ινα δυσχερανω τας βλασφημιας ως μεθ ισταμενος. Ἦ πολλα αν
κατεβαλον χρηματα τοις επαινεταις, ει με βελτιω τοις επαινοις ειργαζοντο. Νυν δε
ουχ ουτω τουτο εχει, ποθεν; αλλ' οπερ ειμι, τουτο μενω, και δυσφημουμενος, και
θαυμαζομενος. Βροτος δ' αλλως νηχεται λογοις, φησιν Ἰωβ· και οσα πετραν
περιῤρεων αφρος, η πιτυν αυραι, η τινα των δασεων και υψηλων· τοσαυτα αι
γλωσσαι με περιῤρεουσι, και αμα φιλοσοφω τι τοιουτο προς εμαυτον· ως Ει μεν
ψευδης ο κατηγορων, ουκ εμου μαλλον ο λογος, η εκεινου το λεγομενον απτεται,
καν εμε ονοματι βλασφημηι· ει δ' αληθης, εμαυ τον μαλλον η τον λεγοντα
αιτιασομαι (παρ' εμου γαρ εκεινωι το λεγειν, ουκ εμοι το ειναι τοιουτωι παρα του
λεγοντος)· και παραδραμων τας φωνας, ως ουδεν ουσας, εμαυτου γενησομαι, τουτο
μονον αυτων κερ δαινων της μοχθηριας, το βιουν ασφαλεστερον. Τρι τον δ', ο και
μεγιστον εχει τι και μεγαλοπρεπες, η λοιδορια, οτι μετα Θεου βλασφημουμεθα· οι
γαρ αυ τοι θεοτητα τε αθετουσι, και τον θεολογον υβριζουσιν. Ουκουν τουτων ουδεν
δεινον, καν οι πολλοι νομιζω σιν· αλλ' οτι μηδεις ετι πιστευεται πιστος ειναι, μηδε
την αρετην ατεχνος και σκηνης ελευθερος, μηδ' αν σφοδρα ηι την ψυχην εῤρωμενος,
και γνησιος εις ευσεβειαν· αλλ' ο μεν και φανερως κακος, ο δε πλασμα και χρωμα
εχει την επιεικειαν, ινα κλεπτηι τωι φαινομενωι.
Ιʹ. Και οι μεν ου δοκουσι μελανες δια τινας τοιου τους· ουδε δυσγενεις, η
δυσειδεις, η ανανδροι, η ακολαστοι, πλειονων ουτως εχοντων· αλλα καθ' εαυ τον
εκαστος κρινεται, και ου κοινουται, ουτε των ψεγομενων ουδεν, ουτε των
επαινουμενων. Το δε της κακιας εις παντας χειται ραιδιως, και κοινη κατ ηγορια του
παντος, μη οτι το των πολλων, αλλα και το τινων γινεται. Και το δεινοτατον, οτι μη
μεχρις ημων ισταται μονον, αλλ' επι το μεγα και σεμνον ημων διαβαινει μυστηριον.
Των γαρ τα ημετερα κρι νοντων, ο πασι μικρου συμβαινει, τοις των αλλοτριων
κριταις, οι μεν επιεικως εισιν ημεροι και φιλανθρω ποι, οι δε και λιαν πικροι και
αγνωμονες. Οι μεν 35.1144 γαρ ημας αυτους κακιζουσι της μοχθηριας, αφιεντες το
δογμα της μεμψεως· οι δε καταιτιωνται τον νο μον αυτον, ως κακιας διδασκαλον,
και μαλιστα οταν πολλοις εντυχωσι πονηροις των προστασιας ηξιωμενων.
ΙΑʹ. Τι ταυτα, ω ουτοι, και μεχρι τινος; Ου σω φρονησομεν οψε γουν; Ουκ
εκνηψομεν; Ουκ αισχυνουμεθα; Ουκ, ει μη τι αλλο, τας των εχθρων φυλαξομεθα
γλωσσας, αι και τα ψευδη ραιδιως επ ηρεαζουσιν; Ου παυσομεθα της αγαν
φιλονεικιας; Ου γνωσομεθα, τινα μεν ημιν εφικτα των ζητουμε νων, και μεχρι τινος·
τινα δε υπερ την ημετεραν δυ ναμιν; Και τινα μεν του παροντος καιρου, και της
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κατω συγχυσεως επισκοτουσης τηι διανοιαι· τινα δε του μελλοντος αιωνος, και της
εκειθεν ελευθεριας· ινα τα μεν στεργωμεν τεως, τοις δε καθαιρωμεθα ως υστερον
τελεσθησομενοι και στησομενοι της εφεσεως; Ου διαιρησομεν εν ημιν αυτοις, τινα
μεν ουδε ζητητεον πανταπασι, τινα δ' υπερ ων μετριως, τινα δε συγχωρητεον και
παρετεον τοις φιλερι σιν, οπως αν εχηι, ως ουδεν τον λογον ημων πα ραβλαπτοντα;
Και τινα μεν τηι πιστει δοτεον μονηι, τινα δε και τοις λογισμοις; Ὑπερ δε τινων και πο
λεμητεον εκθυμως. λογικως, αλλ' ουχ οπλιτικως; Το γαρ και χειρας ανταιρειν,
παντελως εξω της ημε τερας αυλης, και τοις μισουσιν ημας αποῤριπτεον.
ΙΒʹ. Ουχ ενα μεν ορον ευσεβειας ηγησομεθα, προσκυνειν Πατερα, και Υιον,
και το Πνευμα το αγιον, την μιαν εν τοις τρισι θεοτητα τε και δυναμιν, μηδεν
υπερσεβοντες, μηδε υποσεβοντες (ινα μικρον τι και αυτος μιμησωμαι τους περι
ταυτα σοφους· το μεν γαρ αδυνατον, το δε ασεβες), μηδε μεγεθος εν ονοματων
καινοτησι διακοπτοντες; Ουδεν γαρ εαυτου μειζον, η ελαττον. Τουτου γουν
ωρισμενου, και ταλλα ομονοησομεν, οι γουν της αυ της Τριαδος, και του αυτου
σχεδον δογματος τε και σωματος· τας τε περιττας και αχρηστους παραφυα δας και
παρεξοδους των νυν ζητηματων, ωσπερ τι νοσημα κοινον, εκκοψομεν τε και
αναιρησομεν. Ἢ ουκ ηρκει μοι (τα γαρ ετι ποῤρωθεν εω λε γειν) το Μοντανου
πονηρον πνευμα κατα του αγιου Πνευματος, και η Νοβατου θρασυτης, ειτ' 35.1145
ουν ακαθαρτος καθαροτης, τηι του ρηματος ευ πρεπειαι τους πολλους δελεαζουσα· και
η Φρυγων εισετι και νυν μανια, τελουντων τε και τελουμενων μικρου τοις παλαιοις
παραπλησια· και η Γαλατων ανοια πλουτουντων εν πολλοις της ασεβειας ονομασι,
και η Σαβελλιου συναιρεσις, και η Ἀρειου διαιρεσις, και η των νυν σοφιστων
εντευθεν υποδιαιρεσις, τοσουτον διαφεροντων, οσον γλωσσα λαλος της αργοτερας;
Ἀλλ' ετι και ημεις προς ημας αυτους σχεδον τι διαφερομεθα, οι περι το κε φαλαιον
υγιαινοντες, και υπερ των αυτων και προς τους αυτους στασιαζοντες.
ΙΓʹ. Λεγω δη την εναγχος ημιν επαναστασαν ζυ γομαχιαν αδελφικην, εξ ης
και Θεος ατιμαζε ται, και ανθρωπος. Ὁ μεν ουδε γεννηθεις υπερ ημων ολως, ουδε τωι
σταυρωι προσηλωθεις· δηλον δε, οτι ουτε ταφεις, ουτε αναστας, ο τισιν εδοξε των
κακως φιλοχριστων· αλλ' ενταυθα μονον τι μωμενος, ου το της τιμης ατιμια
καθεστηκε, και δια τουτο εις δυο υιους τεμνομενος, η συντιθε μενος· ο δε ου τελεως
προσλαμβανομενος, η τιμω μενος, αλλα τωι μεγιστωι παραῤριπτουμενος και
αποξενουμενος, ειπερ μεγιστον εν ανθρωπου φυσει το κατ' εικονα, και η του νου
δυναμις. Ἐχρην γαρ, επειδη θεοτης ηνωται, διαιρεισθαι την ανθρω ποτητα, και περι
τον νουν ανοηταινειν τους ταλλα σοφους· και μη ολον με σωζεσθαι, ολον πταισαντα
και κατακριθεντα εκ της του πρωτοπλαστου παρακοης, και κλοπης του
αντικειμενου· ως ελατ τουσθαι τωι μεν Θεωι την χαριν, ημιν δε την σωτη ριαν. Ου
μονον δε, αλλ' οτι και υπερ ανθρωπων ημιν ο πολεμος τοις παρα Θεου σεσωσμενοις,
και τοσουτον το περιον ημιν του στασιωδους, ωστε και ταις των αλλων φιλοτιμιαις
τουτο εχρησαμεν, και υπερ αλλοτριων θρονων ιδιας εχθρας αναιρουμεθα· δυο τα
μεγιστα περι εν εξαμαρτανοντες, εκεινων τε το φιλ αρχον υπεκκαιοντες, και αυτοι
του οικειου παθους ερεισμα τουτο λαμβανοντες, καθαπερ οι κρημνιζο μενοι τας
πλησιον πετρας, η των θαμνων τας στεῤ ροτερας. 35.1148
Ι∆ʹ. ∆εον κακεινους ποιειν δια της εαυτων απρα γμοσυνης ασθενεστερους.
Ουτω γαρ αν μαλλον αυ τοις, η πολεμουντες υπερ αυτων εχαριζομεθα. Νυν δε οι μεν
συμμαχουσι και συμμαχουνται λιαν ελεεινως, ως γουν εμοι δοκει· ωστε και εις δυο
μοιρας αντιπαλους ηδη τον κοσμον αποκριθηναι, και τουτο συν πονωι μογις, και
κατα μικρον συναχθεντα, και πολλων αιμασιν. Ὅσον δε ειρηνικον τε και μεσον, υπ'
αμφοτερων πασχει κακως, η καταφρονουμενον, η και πολεμουμενον. Ὧν και ημεις
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οντες σημερον οι ταυτα κατηγορουντες, και δια τουτο την καθεδραν ταυτην
δεξαμενοι, την επιμαχον και επιφθονον· θαυμαστον ουδεν, ει υπ' αμφοτερων
εκτριβειημεν, και σταιημεν εκ του μεσου μετα τους πολλους ιδρωτας και πονους, ιν'
εγγυθεν αλληλους βαλλωσι, και παντι τωι θυμωι, μηδενος οντος εν μεσωι
διατειχισματος και κωλυματος. Ταυτα ουν ορισαι και στησαι μαλιστα μεν Θεου, του
παντα συνδεοντος· επειτα δε και ανθρωπων, οσοις το καλον διεσπουδασται, και το
της ομονοιας αγαθον γνωριζεται· απο μεν της Τριαδος αρξαμενον, ης ουδεν ουτως
ιδιον ως το εν τηι φυσει, και προς εαυτην ειρηναιον· μεταληφθεν δε υπο των
αγγελικων και θειων δυναμεων, αι και προς Θεον και προς αλληλας ειρηνικως
εχουσι· προελθον δε μεχρι πασης της κτισεως, ης κοσμος το αστασιαστον· εν ημιν δε
πολιτευσαμενον, κατα μεν ψυχην τηι των αρετων αντακολουθησει και κοινωνιαι,
κατα δε σωμα τηι των μελων η των στοιχειων προς αλληλα ευαρμοστιαι και
συμμετριαι· ων το μεν καλλος, το δε υγιεια εστι τε και ονομαζεται.
ΙΕʹ. Ἐπαινω δε εγωγε και το του Σολομωντος, ωσπερ παντι πραγματι, ουτω δε
και πολεμωι και ειρηνηι νομοθετουντος καιρον. Ἐκεινο προσθησω μονον, αμφοτερων
μεν τον καιρον τηρητεον, επειδη και πολεμειν εστι ποτε καλως, κατα τον εκεινου
νομον και λογον· εως δ' αν εξηι, προς την ειρηνην μαλλον αποκλιτεον· τουτο γαρ
υψηλοτερον τε και θεοειδεστερον. Ὡς εστιν ατοπον, ιδιαι μεν αριστον υπολαμβανειν
το της ομονοιας, δημοσιαι δε μη λυσιτελεστατον. Και οικιαν μεν και πολιν ταυτην
αριστα διοικεισθαι, ητις αν μηδεν η ως ελαχιστα στασιαζηι προς εαυτην, η τουτο
πασχουσα, ταχιστα επανιηι και θεραπευηται· τωι δε κοινωι της Ἐκκλησιας αλλο τι
βελτιον ειναι και πρεπωδεστερον. 35.1149 Και αυτον μεν εκαστον, οπως αν προς
εαυτον ειρηνευηι, σπουδαζειν (ειρηνη δε το καθ' εκαστον αιρετον, και η κατα των
παθων δεσποτεια)· προς δε τους αλλους μη τον αυτον φαινεσθαι, αλλ' ηγεισθαι
δοξαν εαυτου, την του πλησιον καταλυσιν. Και τον μεν Θεον αφιεναι κελευειν και
τοις αμαρτανουσιν εις ημας, μη οτι επτακις, αλλα και πολλακις τοσουτον, ως του
αφιεναι το αφιεσθαι προξενουντος· ημας δε και τοις ουδεν αδικουσι προθυμοτερον
επηρεαζειν, η παρ' αλλων ευεργετεισθαι. Και τοσαυτην μεν ειδεναι τοις ειρηνοποιοις
αποκειμενην μακαριοτητα, ωστε και υιους Θεου προσαγορευεσθαι μονους εν τηι
ταξει των σωζομενων· αυτους δε και φιλεχθρως εχοντας, επειτα οιεσθαι και φιλα
πραττειν Θεωι, τωι παθοντι δι' ημας, ινα προς εαυτον ειρηνευσηι, και καταλυσηι τον εν
ημιν πολεμον. Ιςʹ. Μηδαμως, ω φιλοι και αδελφοι, ουτω διανοωμεθα. Αιδεσθωμεν το
δωρον του ειρηνικου, την ειρηνην, ην ενθενδε απιων αφηκεν ημιν, ωσπερ αλλο τι
εξιτηριον. Ἕνα πολεμον ειδωμεν, τον κατα της αντικειμενης δυναμεως. Ειπωμεν
αδελφοι και τοις μισουσιν ημας, αν αρα δεχωνται. Συγχωρησωμεν τι μικρον, ινα το
μειζον αντιλαβωμεν, την ομονοιαν. Ἡττηθωμεν, ινα νικησωμεν. Ὁρατε νομους
αθλησεως, και παλαιστων αγωνισματα, οι τωι κατω κεισθαι πολλακις νικωσι τους
υπερκειμενους. Τουτους ζηλωσωμεν, μη των δαιτυμονων τους απληστοτερους, η
των εμπορων· ων οι μεν αμετρως εμφορηθεντες των προκειμενων, οι δε την ναυν
φορτισαντες, θαττον εῤραγησαν και συγκατεδυσαν, η τι της απληστιας απελαυσαν,
ινα μικρα κερδανωσι, τα μεγαλα ζημιωθεντες. Ἐγω μεν ουν ταυτα και βοω και
διαμαρτυρομαι, και το της Γραφης ποιων ου παυσομαι· ∆ια Σιων ου σιωπησομαι, και
δια Ἱερουσαλημ ουκ ανησω· και γαρ εκλειπει η ψυχη μου επι τοις αναιρουμενοις,
οιτινες ου τραυματιαι μαχαιρας, ουδε τραυματιαι λιμου γινομεθα, τραυματιαι δε
φιλοδοξιας η φιλαρχιας· ως μηδε το ελεεισθαι μαλλον η το μισεισθαι συμβαινειν
τοις πιπτουσιν. Ὑμεις δε, ει μεν δεχοισθε τους εμους λογους, τουτο αμεινον
αμφοτεροις· ει δε διαπτυοιτε και αποπεμποισθε, νικωντος του παθους τον λογισμον,
εμοι μεν ικανως αφωσιωται και τα προς Θεον, και τα προς ανθρωπους· ουδεν γαρ,
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

οιμαι, πλεον ζητησει τις, ουδε των σφοδρα ειρηνικων τε και φιλοθεων· υμεις δ' αν
ειδειητε τα εξης. Ου γαρ εγω τι προσθησω των 35.1152 τραχυτερων, επειδη παιδων
φειδεσθαι πατρικος νομος. Ἀλλ' ιλεω τυχοιτε και ειρηνικου του μεγαλου κριτου, νυν
τε και εν ημεραι ανταποδοσεως, εν αυτωι Χριστωι τωι Κυριωι ημων· ωι η δοξα και το
κρατος εις τους αιωνας των αιωνων. Ἀμην.

 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


