De creatione hominis sermo alter (recensio C) [Sp.]
41a Ὁ μεν σοφος Σολομων ουκ εν πειθοις σοφιας λογοις αλλ' εν διδα κτοις
πνευματος αγιου σοφισθεις, εν τοις αρτιως ημιν ανεγνωσμενοις αποσεμνυνων τον
ανθρωπον εβοα λεγων· Μεγα ανθρωπος και τιμιον ανηρ ελεημων. εγω δε ματαιως
αρα κατ' εμαυτον εσκοπουν, α τε ειχον εν τηι εμαυτου διανοιαι και α παρα της γραφης
δεδιδαγμενος ημην περι του ανθρωπου. ελογιζομην γαρ οτι πως μεγα ανθρωπος, το
επικηρον ζωιον το μυριοις παθεσιν υποκειμενον, το εκ γενετης εις γηρας μυριων
κακων εσμον εξαντλουν, περι ου και τηι γραφηι λελεκται· Κυριε, τι εστιν ανθρωπος,
οτι εγνωσθης αυτωι; και ο μεν ψαλμωιδος καταφρονει τουτου ως ευτελους ζυου, η δε
παροιμια αποσεμνυνει ως μεγα τι τον ανθρωπον. αλλα μοι την τοιαυτην διαπορησιν
ελυσεν η ιστορια της γενεσεως του 42a ανθρωπου αναγνωσθεισα. ηκουομεν γαρ
νυν οτι Ὁ θεος ελαβε χουν απο της γης και επλασε τον ανθρωπον. ευρον τοινυν εγω
απο του ρηματος τουτου αμφοτερα, και οτι ουδεν ανθρωπος και οτι μεγα ανθρωπος.
ει μεν γαρ προς την φυσιν μονην αποβλεψεις εξ ης γεγενηται, το μηδεν σοι φανειται
και του μηδενος αξιος, ει δε προς την τιμην ην ετιμηθης, μεγα ανθρωπος. ποιαν
ταυτην; συγκρινον ανθρωπου γενεσιν και των αλλων απαντων· Ειπεν ο θεος
Γενηθητω φως, και εγενετο φως· Γενηθητω στερεωμα, και ο μεγας ουρανος ανωθεν
ημιν υπερτεταται λογωι μονωι παραχθεις. αστερες και ηλιος και σεληνη και παντα,
οσα οφθαλμωι τε θεωρουμεν και νωι καταλαμβανομεν, ρηματι εσχε το ειναι. θαλασσα
και γη και η εν αυτοις διακοσμησις, ζυων γενη παντοδαπα, φυτων διαφοροι
ποικιλιαι, παντα προσταγματι γεγονεν. ανθρωπος δε ουχ ουτως. ου γαρ ελεχθη·
γενηθητω ανθρωπος, 43a αλλα πλειον τι εν τουτωι καθοραται· υπερ φως, υπερ
ουρανον, υπερ φωστηρας, υπερ παντα η ανθρωπου γενεσις.
Ἔλαβε, γαρ φησιν, ο θεος χουν απο της γης και επλασε τον ανθρωπον. ιδιαι
χειρι καταξιοι διαπλασαι το ημετερον σωμα. ουκ αγγελος υπηρετησατο εις την
πλασιν, ουχ η γη αυτοματως ημας εξεβρασεν ως τους τεττιγας, ου λειτουργοις τισι
και διακονηταις εχρησατο προς το ποιημα, αλλ' ιδιαι χειρι φιλοτεχνει Χουν λαβων
απο της γης. οταν μεν ουν προς το ληφθεν απιδηις, εικοτως ερεις· Τι εστιν ανθρωπος;
οταν δε τον πλασαντα και την τουτου αυτουργιαν κατανοησηις, παλιν μεταβαλων
αποφανηι ενδιαθετως οτι Μεγα ανθρωπος, το μεν δια την υλην, εξ ης κατεσκευασται,
ως ουδεν τι κατα την ιδιαν φυσιν λογιζομενος, το δε δια την τιμην, ην τετιμηται, ως
μεγα εν αληθειαι δια το Κατ' εικονα και το Καθ' ομοιωσιν κρινομενος. Και ελαβεν ο
θεος. αλλα πως εκει μεν εν τοις κατοπιν· Και εποιησεν ο θεος τον ανθρωπον,
ενταυθα δε ανωθεν παλιν ανθρωπου γενεσις ιστορειται, ως μηπω μηδεν περι
ανθρωπου δεδιδαγμενων ταχα ημων; λεγει γαρ· Και ελαβεν ο θεος χουν απο της γης
και επλασε τον ανθρωπον. ηδη τινες εφασαν το μεν Ἔπλασεν επι του σωματος
ειρησθαι, το δε Ἐποιησεν επι της 44a ψυχης, και ισως ουκ εξω της αληθειας ο
λογος. οπου μεν γαρ η του τελειου ανθρωπου ποιησις ειρηται και οτι Κατ' εικονα
θεου εποιησεν αυτον, το Ἐποιησε γεγραπται· οπου δε λοιπον περι της σωματικης
ημων υποστασεως και της πλασεως διηγειται, το Ἔπλασεν ειρηται. διαφοραν δε
ποιησεως και πλασεως και ο ψαλμωιδος εδιδαξεν ειπων· Αι χειρες σου εποιησαν με
και επλασαν με. εποιησαν τον εσω ανθρωπον, επλασαν τον εξω. και γαρ πρεπει η
μεν πλασις πηλωι, η δε ποιησις τωι Κατ' εικονα· ωστε επλασθη μεν η σαρξ, εποιηθη δε
η ψυχη. πρωτον μεν ειπων περι ψυχης υποστα σεως νυν περι της του σωματος
διαπλασεως ημιν διαλεγεται. εχε και τουτον τον λογον. τις δε ετερος; οτι τα μεν εν
κεφαλαιωι λεγεται, τα δε κατα τον τροπον ον γεγονεν ημιν παραδιδοται. ανωθεν μεν
ουν οτι 45a εποιησεν, ωδε δε και πως εποιησεν. ει γαρ απλως ειπεν οτι εποιησεν,
ουκ ενδιετριψε δε τωι τροπωι της ποιησεως, ελογιζετο αν <ανθρωπος> ως τα κτηνη,
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ως τα θηρια, ως τα φυτα, ως ο χορτος. ινα ουν φυγηις την προς τα αλογωτερα και
αναισθητοτερα κοινωνιαν, την ιδιαζουσαν περι σε του θεου φιλοτεχνησιν ο λογος
παρεδωκεν. Ἔλαβεν ο θεος χουν απο της γης και επλασε ταις ιδιαις χερσιν.
ενθυμηθητι πως επλασθης· χειρ εστι θεου η κατασκευασασα σε. το ουν παρα θεου
πλασθεν μη μιανθητω δια πονηριας, μη αλλοιω θητω δια κακιας, μη εκπεσηις βιαι της
συνεχουσης σε χειρος του θεου. σκευος ει θεοπλαστον παρα θεου γενομενον· δοξαζε
τον ποιησαντα. ουδε γαρ αλλου τινος ενεκεν εγενου η ινα οργανον ηις επιτη δειον
της δοξης του θεου. και ο κοσμος ουτος ολος ωσπερ τι βιβλιον εγγραφον
υπαγορευομενον την του θεου δοξαν την απο 46a κρυφον και αορατον και την
μεγαλωσυνην αυτου διαγγελλον σοι τωι νουν εχοντι εις κατανοησιν αληθειας.
παντως γαρ μεμνησαι των ειρημενων. Και ευλογησεν αυτους ο θεος και ειπεν
Αυξανεσθε και πληθυνεσθε και πληρωσατε την γην. διπλη γαρ η αυξησις, η μεν
σωματος, η δε ψυχης. σωματος μεν γαρ αυξησις η απο μικρου εις το καθηκον μετρον
αποκαταστασις, ψυχης δε αυξησις η δια των μαθηματων εις τελειωσιν προσθηκη. το
ουν Αυξανεσθε επι παντων λεγομενον τοις μεν αλογοις ζυοις κατα την του σωματος
τελειωσιν και τον απαρτισμον της φυσεως ειρηται, ημιν δε τοις λογικοις το
Αυξανεσθε κατα τον εσω ανθρωπον κα τα την προκοπην την εις θεον αναγουσαν.
οιος ην Παυλος τοις μεν εμ 47a προσθεν επεκτεινομενος, των δε οπισθεν
επιλανθανομενος. αυτη εστιν η αυξησις, η των θεωρηματων της ευσεβειας
αναληψις, η του πλειονος επεκτασις, το αει ορεγεσθαι ημας των υπερ ημας και τα
προγενομενα μεν κατοπιν αφιεναι, τα λειποντα δε της ευσεβειας ταυτα οση δυναμις
επιζητειν. οιος ην ο Ἰσαακ, περι ου η μαρτυρια εκεινη αναγεγραπται οτι Προβαινων
υψουτο, μεχρις ου μεγας εγενετο. ου γαρ απεστη ουδε μικρον αυξηθεις απεμεινεν,
αλλα προεβαινεν αει διαβημασι μεγαλοις αναβαινων επι της αρετης· διεβη μεγαλωι
βηματι την σωφροσυνην, επεβη της δικαιοσυνης, εκειθεν επι την ανδρειαν ανεβη.
ουτω διαβαινων επι το ακρον του υψους του αγαθου κορυφουται ο δικαιος.
Αυξανεσθε ουν αυξησιν την κατα θεον, τελειωσιν την κατα τον εντος ανθρωπον.
Πληθυνεσθε· εκκλησιας η ευλογια. μη εν ενι, φησι, και δυσι περιγραφητω 48a η
θεολογια, αλλ' εις πασαν την γην κηρυχθητω το ευαγγελιον της σωτηριας.
Πληθυνεσθε. τινες; οι κατα το ευαγγελιον γεννωμενοι.
Πληρωσατε την γην. την σαρκα την δεδομενην υμιν εις υπηρεσιαν
πληρωσατε αγαθων εργων· οφθαλμος πληρης εστω του οραν τα δεοντα· χειρ πληρης
εστω των αγαθων εργων· ποδες βαδιζεσθωσαν εις επισκεψιν ασθενουντων
πορευτικοι οντες εφ' α προσηκει. πασα η των μελων ημων καταστασις πληρης εστω
των κατα τας εντολας εργασιων. τουτο γαρ εστι το Πληρωσατε την γην. κοιναι μεν
γαρ τυχον και τοις αλογοις αι τοιαυται φωναι, ιδιαζουσαι δε προς τον ανθρωπον
γινονται, οταν ημεις τωι Κατ' εικονα και ωι ετιμηθημεν τουτωι αδιαλειπτως
χρησωμεθα. εκεινα μεν γαρ σωματικως αυξει, ημεις δε πνευματικως· και τα μεν τωι
πληθει πληροι την γην, ημεις δε ταις αγαθαις εργασιαις πληρουμεν την
συνεζευγμενην ημιν γην, τουτεστι την σωματικην διαπλασιν. Ἰδου δεδωκα υμιν
παν ξυλον ο εχει καρπον εν εαυτωι, υμιν εσται εις βρωσιν. μηδεν παρατρεχετω η
εκκλησια· παντα νομιμα εστιν. ουκ ειπε· δεδωκα υμιν τους ιχθυας 49a εις βρωσιν,
δεδωκα υμιν τα κτηνη, τα πετεινα, τα τετραποδα. ου γαρ τουτου ενεκεν εκτισθησαν,
αλλ' η πρωτη νομοθεσια καρπων απολαυσιν συνεχωρησεν. ετι γαρ ενομιζομεθα
αξιοι ειναι του παραδεισου και της εν αυτωι διαιτης. οιον δε εστι και το εν τωι
λανθανοντι παρακειμενον μυστηριον, οτι ου μονον ημιν αλλα και τοις αλογοις πασι
ζυοις η αυτη εκ των καρπων της γης και των σπερματων ωρισθη τωι τοτε τροφη.
Ἰδου, γαρ φησι, δεδωκα υμιν παντα χορτον σποριμον σπειρον σπερμα, ο εστιν επανω
της γης, και παν ξυλον, ο εχει εν εαυτωι καρπον σπερματος σποριμου, υμιν εσται εις
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

βρωσιν και πασι τοις θηριοις της γης και πασι τοις πετεινοις του ουρανου και παντι
ερπετωι ερποντι επι της γης. και μην <αν> ειποι τις· ορωμεν αρτιως τα πλειονα των
θηριων καρποις μη τρεφομενα. ποιωι γαρ καρπωι ανεχεται παρδαλις τρεφεσθαι; τις δε
καρπος δυναται λεοντα θρεψαι; αλλ' ιστω, οτι και 50a ταυτα τωι νομωι της φυσεως
υποτεταγμενα καρποις το πριν διετρεφετο· επειδη δε ο ανθρωπος εξεδιηιτηθη και
εξεβη τους ορους τους δεδομενους αυτωι, μετα τον κατακλυσμον ειδως ο κυριος
αφειδεις τους ανθρωπους παντων την απολαυσιν συνεχωρησε· φαγεσθε γαρ ταυτα
ως λαχανα χορτου. ταυτηι τηι συγχωρησει και τα λοιπα ζωια ευθυς ελαβε την του
σαρκοφαγειν αδειαν. εξ εκεινου λοιπον αιμοβορος ο λεων, εξ εκεινου και γυπες †
ομου τωι γεννηθηναι ζωια περιεσκοπουν την γην· ουπω γαρ τι απεθανε των παρα
θεου σημαινομενων η γενομενων, ινα γυπες τραφωσιν· ουτε φυσις διεχωριζεν,
ακμαια γαρ· ουτε θηραται αναλωσαν, ουπω γαρ επιτηδευσις ανθρωπων· ουτε θηρια
διεσπα, ουπω γαρ ην αιμοβορα. (γυψι δε συνηθες απο νεκρων διαιτασθαι.) ωστε
ουπω ην 51a νεκρα, ουπω δυσωδια, ουπω τοιαυτη τροφη γυπων, αλλα παντες τα
κυκνων διηιτωντο και παντα τους λειμωνας επενεμετο. και οια ορωμεν κυνας
θεραπειας ενεκεν πολλακις αγρωστιν εσθιοντας (ουκ επειδη συμφυης αυτοις εστιν η
τροφη, αλλ' επειδη αδιδακτωι τινι φυσεως διδασκαλιαι επι το συμφερον ερχεται τα
αλογα), τοιαυτα λογισαι καθεσταναι και τοτε τα νυν ωμοβορα των ζυων χορτον
εαυτοις τροφην επινοειν ουκ αλληλοις επιβουλευοντα. οποια γαρ μελλει ειναι μετα
ταυτα η αποκαταστασις, τοιαυτη παντως ην και η πρωτη γενεσις. επανερχεται δε ο
ανθρωπος επι την παλαιαν αυτου και πρωτην καταστασιν της πονηριας αφεμενος,
της περι την γεηραν ταυτην και οδυνηραν ζωην μοχθηριας, των περι τα βιωτικα
ταυτα τα την ψυχην συνθολουντα φροντιδων και μεριμνων. ταυτα ουν παντα
αποθεμενος επι τον εν παραδεισωι υποστρεφει βιον εκεινον τον αδουλωτον τοις
παθεσι της σαρκος, τον ελευθερον, τον αγγελοις συντροφον, τον οικειον θεωι. Ταυτα
δε ειρηται ημιν, ουκ επειδη τον ανθρωπον αποκλειειν θελομεν της συγκεχωρημενης
παρα θεου χρησεως των βρωματων, αλλ' ινα τον πρωην μακαρισωμεν χρονον. οια
ην η τοτε ζωη, οπως απροσδεης, οπως ολιγαρκης. πως βραχεα πανυ και ευποριστα τα
προς την του βιου διαγωγην τοις ανθρωποις συντεινοντα και πως το ποικιλον της
διαιτης ημιν υστερον η της 52a αμαρτιας συνεισηνεγκεν αιτια. επειδη γαρ της
αληθινης τρυφης της εν τωι παραδεισωι εξεπεσαμεν, νενοθευμενας τρυφας εαυτοις
επενοησαμεθα· και επειδη ουκετι βλεπομεν το ξυλον της ζωης ουδε τωι καλλει
εκεινου εναβρυνομεθα, εδοθησαν ημιν εις απολαυσιν μαγειροι λοιπον και αρτοποιοι
και πεμματων ποικιλιαι και θυμια ματων και τοιαυτα τινα παραμυθουμενα ημων
την εκειθεν εκπτωσιν. ωσπερ οι νοσουντες, οταν καταβληθωσιν υπο χαλεπης
αρρωστιας, μη δυναμενοι μετεχειν της συνηθους των βρωματων απολαυσεως
οσφραντοις και τοιουτοις τισι παρα των ιατρων δεξιωμασι τας παρη γοριας
λαμβανουσιν· επειδη γαρ των στερεωτερων εκπεπτωκασιν, εις απολαυσιν
συμμετρον τηι ασθενειαι τουτων οι κολακευοντες αυτων τας αισθησεις περινοουσι
την θεραπειαν. πλην αλλα και νυν οι βουλομενοι κατα μιμησιν της εν τωι παραδεισωι
ζωης αγειν εαυτους φευγωμεν ολοσχερως ταυτην την πολυυλον των βρωματων
απολαυσιν, επ' εκεινον δε τον προτερον βιον, καθ' οσον εστι δυνατον, αναγωμεθα
καρποις και σπερμασι και ακροδρυοις χρωμενοι προς αρκουσαν διατροφην, ει τι δε
περιττον τουτων ως ουκ αναγκαιον αποπεμπομενοι. ουχ οτι 53a βδελυκτα· εκ θεου
γαρ παντα γεγενηται· αλλ' οτι βλαβερα δια την σαρκικην ευπαθειαν. Και
κατεπαυσεν ο θεος απο παντων των εργων αυτου τηι ημεραι τηι εβδομηι. λεγετωσαν
αριθμητικοι και οι περι τα τοιαυτα εσχολακοτες και την τοιαυτην σοφιαν αντι
μεγαλου τινος κατορθωματος προβεβλη μενοι, οι μεν οτι συγγενης τηι του κοσμου
κτισει ο εξ αριθμος, οι δε οτι πολυγονος εστι και πολλα σχηματα αριθμων τικτων
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

αφ' εαυτου και οτι τελειος τοις εαυτου μερεσι και οσα αλλα περι της εξαδος εν ταις
σχολικαις διαλεξεσιν αριθμητικοι διηγουνται. λεγετωσαν και περι της εβδομαδος,
οτι στειρωσις εστιν εν τωι εβδομωι· ουτε γαρ γενναι αλλον αφ' εαυτου ουτε παρ'
ετερου γενναται ο επτα αριθμος. ημεις δε, ινα μη εις πολυυλον μετενεχθεντες λογον
εξω γενωμεθα της προς υμας διαλεξεως, επι τα ευγνωμονεστερα χωρησομεν και
αναγκαιοτερα. ει δε τις και περι εκεινα εχει τινα εμπειριαν, ιστω οτι και παρ' ημιν ο
τουτων θησαυρος 54a εναποκειται.
Ου φρονουμεν δε τουτοις μεγα δια το εκ της του κοσμου ταυτα ειναι σοφιας,
α περιφρονειν μαλλον ημεις ως μικρα και ασυντελη προς αρετην αλλ' ουκ
επιδεικνυσθαι εντεταλ μεθα. ινα γουν δειξωμεν αυτοις οτι τα εκεινων
περισπουδαστα ημιν εστιν ευκαταφρονητα, τους μεν τοιουτους λογους σιωπηι
παραδρα μωμεν, τοις δε μετα χειρα και ωφελιμωτεροις εμφιλοχωρησωμεν. αμα δε
και ουδε τωι κοινωι και ιδιωτηι λαωι ευληπτος η των τεχνικων εκεινων και
σοφιστικων λογων θεωρια. παρεστι δε η εκκλησια ου παραδοξων λογων ακροασιν
εκδεχομενη, αλλα των επ' οικοδομηι οικειαι θεωρηματων επιζητουσα τας λυσεις.
Τετιμηται τοινυν η εβδομη ημερα, το σαββατον, καντευθεν ο εβδομος παρα
Ἰουδαιοις αριθμος τιμιος· εν ωι αι σκηνοπηγιαι, αι σαλπιγγες, η ημερα του ιλασμου.
και ενιαυτος δε ο εβδομος 55a παρ' εκεινοις τιμιος ο της αφεσεως λεγομενος. εξην
μεν γαρ αυτοις εξ ετη εργασθαι την γην, τωι δε εβδομωι ενιαυτωι τοις αυτοματοις
αρκει σθαι, οτε ειχον την γην της επαγγελιας. εξ ετη εδουλευεν ο Ἑβραιος και τωι
εβδομωι αφειτο της δουλειας. εβδομηκοστωι ετει ελυθη παρ' αυτοις η αιχμαλωσια.
ωσαυτως εστιν ιδειν και τα ημετερα. Ἑπτακις, φησι, πεσειται ο δικαιος και
αναστησεται. ουτως οικειουμεθα και ημεις την εβδομαδα. εβδομος απο γενεσεως ουκ
ειδε θανατον· μυστηριον τουτο εκκλησιας. εβδομος απο Ἀβρααμ Μωυσης νομον
ελαβε. τουτο μεταβολη βιου, ανομιας αναλυσις, δικαιοσυνης εισοδος, θεου επιδημια,
ευταξια εις κοσμον, νομοθετησις των πρακτεων. εβδομηκοστηι και εβδομηι γενεαι απο
Ἀδαμ ο Χριστος εφανη. οιδε το μυστηριον της εβδομαδος Πετρος· Ποσακις αμαρτησει
ο αδελφος μου εις εμε και αφησω αυτωι; εως επτακις; 56a απεκριθη ο διδασκαλος
και ουδ' αυτος απεστη του επτα, αλλ' ειπε μεν ως ᾔδει ο μαθητης, υπερεβαλε δε τωι
πλουτωι ο δεσποτης· Ποσακις αμαρτη σει και αφησω; ουκ ειπεν· εως εξακις η εως
οκτακις. ειτα επηγαγεν Ἕως εβδομηκοντακις επτα. ουκ εις αλλον μετεπεσε τηι
αυξησει αριθμον. ουκ ειπεν· εκατοντακις εκατον, αλλα τον επτα επολυπλασιασεν.
ουτε ο Πετρος αλλον ηρωτησεν αριθμον ουτε ο κυριος εξεβη του κανονος του
εβδοματικου. παρετηρησεν ο Πετρος ο τι κανων παραδοσεως αρχαιος εστι, την
εβδομαδα εμφασιν εχειν τινος αφεσεως αμαρτη ματων, αναπαυσεως τελειας, ου
σημειον το σαββατον εστιν, η εβδομη απο γενεσεως ημερα. ο Πετρος επτακις, ο
κυριος εβδομηκοντακις επτα. Ἀλλα και αι αμαρτιαι το παλαιον κατα τουτον
εκδικουνται τον αριθμον. Ουχ ουτως, φησιν ο θεος, πας ο αποκτεινας Καιν επτα
εκδικουμενα παραλυσει. ουδε εκει οκτω αλλα επτα. δια τι; μικρον αναμεινον και
ευρησεις το μυστηριον. η πρωτη αμαρτια επτακις εκδικειται, ο δευτερος φονος του
Λαμεχ εβδομηκοντακις επτα. ομοιως ουν κανταυθα αφεσις παρα Πετρωι εβδομη
αναλογουσα τηι
57a εκδικησει του Καιν και συγχωρησις παρα κυριου
εβδομηκοντακις επτα ως η κατακρισις του Λαμεχ. οσον το παραπτωμα, τοσουτον και
το χαρισμα· οπου ολιγη η αμαρτια, ολιγη και η αφεσις· Ὧι γαρ αφη κεν ολιγον,
ολιγον και αγαπαι· Ὅπου επλεονασεν η αμαρτια, υπερεπερισσευσεν η χαρις. Τι ουν
εστι το μυστηριον; ογδοη λεγεται ημερα αιων ο της κρισεως, εν ωι ο αμαρτωλος
επτακις, ο καθ' υπερβολην εβδομηκοντακις επτα εκδικηθησεται· και εμπαλιν ο
δικαιος τιμηθησεται επτακις, ο καθ' υπερβολην δικαιος εβδομηκοντακις επτα. η γαρ
του θεου φιλανθρωπια νυν μεν δι' αινιγματων ημιν παραφαινει τα μελλοντα, τοτε
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4

δε επι της δευτερας αυτου παρουσιας εναργη και τετρανωμενην παρισται την
αληθειαν. δειξει γαρ τηνικαυτα τις τινων εστιν αξιος. επταπλασιον ημιν τοινυν την
αντιδοσιν χρεωστουμενην τοις αμαρ τωλοις συγχωρησει ο κυριος, ενταυθα ει δια
μετανοιας και εξομολο 58a γησεως εξιλεωθειη παρ' ημων. ωστε ειδοτες την
φοβεραν εκεινην ημεραν, εν ηι τεταμιευται τοις ενταυθα ημαρτηκοσιν η προς αξιαν
των αμαρτηματων αντιμετρησις και αντισηκωσις, προλαβοντες δια της μετανοιας εν
ζωηι αναλυσωμεν τα αμαρτηματα, ιν' εκει τον πολυπλασιασμον της επιπονου και
οδυνηρας αντιδοσεως εκφυγειν δυνηθειημεν. Ἑβδομην τοινυν ταυτην ημεραν
λογισωμεθα εκεινης της ογδοης της συντελειας του αιωνος αντιτυπον. Και
κατεπαυσεν ο θεος απο των εργων αυτου. ουκετι γαρ εργα του κοσμου εν τηι ημεραι
εκεινηι, ουκετι γαμοι, ουκετι συναλλαγματα, εμποριαι, γεωργιαι ουκετι, αλλα πασα η
κτισις επτοημενη και εντρομος εστηκε και ιδρως απο παντων ακατασχετος και
παντες ομοιως εναγωνιοι και αυτοι οι παρ' ημιν δικαιοι, τις ποτε αρα περι αυτων η
ψηφος εξενεχθησεται. κυριος εξ ουρανων και οι ουρανοι ρηγνυνται, δυναμις
αποκαλυπτεται, 59a πασα η κτισις εν τρομωι και συστοληι. και αυτοι δε οι αγγελοι
περι δεεις ταχα παριστανται, ουχ οτι περι αμαρτηματων οικειων δεδιασιν, αλλ' οτι η
ενδοξος και μεγαλοδυναμος του Χριστου επιφανεια πασιν ομοιως τοις γεννητοις τον
εξ εαυτης εμβαλλει φοβον. ουκ ακουεις του Ἡσαΐου λεγοντος· Ἐαν ανοιξηις τον
ουρανον, τρομος ληψεται απο σου ορη· περι της ημερας εκεινης αινιττομενου, εν ηι
θαλασσα πεπηγεν, εν ηι η κτισις σχολαζει, η φυσις νενεκρωται, πασα μεθοδος δια
λογων αργη προς την εξ ουρανων του θεου επιδημιαν; τοτε αρπαζονται μεν οι
δικαιοι επι τα ανω προς ουρανον· οχηματα γαρ αυτοις αι νεφελαι και προπομποι τα
νοερα πνευματα· <οι> αμαρτωλοι δε κατω πεσουνται τωι βαρει των ιδιων
πλημμεληματων πεπεδημενοι και αυτοκατακριτοι υπο της πονηρας συνειδησεως.
Ἐκεινην γουν την ογδοην ημεραν αυτη η εβδομη διασχηματιζει· Κατεπαυσε, γαρ
φησιν, ο θεος απο παντων των εργων αυτου. ουκετι τα του βιου τουτου εν εκεινηι τηι
ημεραι ουδε τα παρακολου θουντα ενταυθα ταις σαρκικαις και αλογοις ορεξεσιν·
εκοιμηθησαν επιθυμιαι νεωτερικαι, γαμων μελεται, παιδοποιΐας ελπιδες,
60a πραγματων η κτηματων φροντις ουδεμια. επελαθετο του βαλαντιου ο
φιλαργυρος, του αρπαζειν και βιαζεσθαι ο πλεονεκτης. απεσβη τοις επηρμενοις
οθενδηποτε των κοσμικων τουτων προτερηματων την διανοιαν η κενη και
καταπτυστος δοξα. ουκ ενοχλει θυμος προς αμυναν του λυπησαντος. παντα εκεινα
εκλελοιπε τηνικαυτα του λογισμου. η ψυχη δε προς τωι φοβουντι εστι, προς τηι
προσδοκιαι των επηρτημενων δεινων. οντινα δη φοβον θεου ει και ενταυθα
δυνηθειη τις εισοικισαι τηι ιδιαι ψυχηι ανεκλειπτον, η ουδεν η βραχεα τυχον
αμαρτησεται. Και επλασεν ο θεος τον ανθρωπον χουν λαβων απο της γης. ουκ
επαναληψιν τουτον τον περι της κατασκευης του ανθρωπου λογον ηγητεον, ει και
τισι φαινεται, αλλ' ακολουθιαν μαλλον αδιακοπον της προτερας περι τουτου
επιχειρησεως και συνημμενην οιονει τηι προκαταρξει [την] συμπληρωσιν της
διηγησεως. ειπων γαρ οτι Ἐποιη σεν ο θεος τον ανθρωπον και τα εξης περι τουτου
αυτου, και δηλωσας οτι εν τηι ποιησει του ανθρωπου συνετελεσεν ο θεος παντα τα
του κοσμου εργα, της αυτης και παλιν εχεται περι του ανθρωπου διηγη σεως
συνημμενως και αμεσολαβητως επεργαζομενος οιονει και λεπτολογων τον τροπον
της τουτου ποιησεως. πρωτον μεν γαρ ειπεν απλως· Ἐποιησεν ο θεος τον ανθρωπον·
νυνι δε προστιθησι και πως εποιησε· Χουν λαβων απο της γης. οταν ουν ακουσηις
χουν, παιδευου 61a ]62a τυγχανων, συ δε απο της αψυχου γης και αναισθητου
κυριως και γεγενησαι και υπαρχεις. ωστε ουχ υβρις το λεχθεν κατα σου, αλλα πλεον
τιμη. παλιν οταν επιθυμια τις σαρκικη κατακρατησηι σου της διανοιας και πειθηι
μελεταν το της ορεξεως αποτελεσμα, ορα ταχεως επι την γην. μνησθητι οτι ωσπερ εκ
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

5

ταυτης προηλθες, ουτω και εις ταυτην μετ' ου πολυ αναλυθησηι, και τα νυν
σφυζοντα μελη και η αλογος επιθυμια και ο γαργαλισμος της σαρκος αυριον ουκ
εσται των μελων απονεκρωθεντων και της ορεξεως αποπτασης. ουτως η προς την
γην την μητερα ημων διηνεκης συννευσις και επιγνωσις αιτια καθισταται αποχης
και ελευθεριας παντων των ενοχλουντων ημιν εκα στοτε χαλεπων και δυσιατων
παθων. Χουν, ειπε, λαβων απο της γης. ει 63a απ' ουρανου επλασθημεν, ως μη
δυναμενοι αει βλεπειν εκεινον ουκ αν συνεχως της οικειας υπεμιμνησκομεθα
φυσεως· νυν δε εκ του προχειρου παρεστιν ημιν και αδιαλειπτον το της ημετε ρας
και ευτελειας και ασθενειας υπομνημα εξ ων πατουμεν, εξ ων απτομεθα, εξ ων
θεωμεθα, εξ ων τρεφομεθα, εξ ων διηνεκως συμφυρομεθα. τι της γης και του πηλου
βδελυκτοτερον και αποβλη τοτερον, οθεν συ εκμεμορφωσαι; τι μειζον αιτιον του
μετριοφρονειν ημας και του μηδενος αξιους νομιζειν εαυτους; Ὁποταν ουν ιδηις
τινα μεγα φρονουντα εφ' εαυτωι, εσθητα ανθηραν περιβεβλημενον, δακτυλιωι την
χειρα περιλαμπομενον, σφενδονην την των πολυτιμων φεροντα, οικετας
εφελκομενον περισσους, κομην περιβεβλημενον μεγαλην και ανειμενην και ταυτην
ξανθην τε και ελικτην και σοβουντα κατεπιτηδευμασιν, μανιακας χρυσους
περιφεροντα, επι χρυσης καθεδρας ενιδρυομενον, σεμνοπροσωπουντα,
σεμνολογουμενον, υψηλοφρονουντα,
64a σοβαρευομενον επι τωι πληθει των
προπομπων, των ακολουθων, των κολακων ους επισυρεται, των περι τας πολυτελεις
τραπεζας παρασιτων, επι ταις ευφημιαις και τοις ασπασμοις, ους παντες αυτωι
προσαγουσι περι την αγοραν, οι μεν εξανισταμενοι των βαθρων οι δε
προυπαντωντες, οι δε προπομπευοντες, αλλος αλλο τι των εις τιμην και δοξαν
εκεινου επιδεικνυμενοι· οταν ιδηις τους αρχοντας τουτους τους υπο κηρυκι
προαγομενους υψηληι τηι φωνηι τον δεινα μεν σοβουντας τον δεινα δε ξεοντας,
αλλον δημευοντας κακεινον θανατωι παραδιδοντας, μη μεγαλα ηγησηι τα ορωμενα,
μη καταπε σηις την διανοιαν μηδε ξενισηι σε η φαντασια. ενθυμηθητι οτι Ἔπλασεν ο
θεος τον ανθρωπον χουν λαβων απο της γης. καν μεν αλλο τι εστι το ορωμενον
παρα τον ανθρωπον, φοβηθητι και θαυμασον τα πραττομενα, ει δε χους απο της γης
ο ταυτα επιδεικνυμενος, καταφρονησον. Και επλασεν ο θεος τον ανθρωπον. η μεν
φωνη του Ἔπλασε τεχνικην τινα υποφαινει ευθυς ενεργειαν του θεου περι τον
ανθρωπον. 65a αρα δε ουτω και αυτος την ημετεραν ετεχνησατο πλασιν ως οι τα
πηλινα πλασσοντες η τα γυψινα διασκευαζοντες η τους ανδριαντας χαλκευοντες η
αλλο τι των τεχνητων αποτελουντες, οις αχρι της επιφανειας τα της μιμησεως
περιισταται, ωσπερ ορωμεν πολλακις ανδρα μεν πεπλασμενον και ηθος εξω
εμφαινοντα η θυμου τυχον και ανδρειας η φοβου και δειλιας, γυναικα δε παλιν η
ερωτιωσαν η αιδουμενην, η αλλο τι παρεπομενον τηι ταυτης φυσει παθος ο πλαστης
γνωριζων εξειργασατο; θεου δε πλασις ου τοιαυτη, αλλ' αυτα εκεινα τα πρωτοτυπα
ηθη του ανθρωπου η δημιουργικη ενεργεια επι το βαθος χωρησασα ενδον εκαστα
διωργανωσε πολλων και παντοδαπων και διαφορων παθων και γνωμων εις ταυτον
μιξιν και συγκρασιν εν ακαρει εκτελεσασα. ειθε μοι τοσουτον σχολης, ωστε κατα
λεπτον και ηκριβολογημενως υποδειξαι σοι την του ανθρωπου κατασκευην. εμαθες
γαρ αν απο σεαυτου την περι σε σοφιαν του θεου και οικονομιαν.
Τωι οντι γαρ μικρος διακοσμος εστιν ο ανθρωπος και ορθως εστοχασαντο οι
τουτωι τωι ονοματι αυτον αποσεμνυναντες. ποσαι γουν και παρα ποσων εκ παλαιου
περι το θαυμαστον τουτο πλασμα πραγματειαι 66a κατηναλωθησαν. αι φυσιολογιαι
των ιατρων, των γυμναστων αι παρατηρησεις, η περι αναλογιας, η περι της των
μελων προς αλληλα συμμετριας, η περι πληθους πολυσαρκιας· ταυτα παντα περι την
του ανθρωπου διαπλασιν συνεισερχεται. και ποθεν εμοι λογος τοσουτος, ωστε
δυνηθηναι ειπειν μετα ακριβειας, οσα εν μιαι φωνηι του Ἔπλασε περιεχεται; τα
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

6

μεντοι προχειρα, καν εγω μη λεγω, συ οιδας. Ἔπλασε γαρ σε ο θεος, ως οραις, ορθιον
και ταυτην σοι την διαπλασιν εξαιρετον δεδωκε παρα τα λοιπα παντα ζωια. δια τι;
επειδη εξαιρετον σοι και την οφειλομενην και αναγκαιαν ενεργειαν προσεπιδουναι
εμελλε. τα μεν αλογα παντα ζωια βοσκηματα μονον εστι και προς ο πεφυκε, προς
τουτο εχει και την κατασκευην. οποιον εστι και το προβα τον· επειδη γαρ εγενηθη
νεμεσθαι, κατω εχει συννευουσαν και την κεφαλην, ωστε τηι γαστρι ενοραν και τοις
υπο γαστερα· τελος γαρ αυτοις ευεξιας πληρωσις γαστρος και απολαυσις ηδονης.
ανθρωπωι δε 67a η κεφαλη επι τα ανω εξ αυτης της πλασεως αναδεδραμηκε και
υψηλοτερα των αλλων απαντων του σωματος μερων καθεστηκεν, ινα την ανω
βλεπηι συγγενειαν. μη τοινυν μεταποιει σεαυτον εις το παρα φυσιν μηδε τα γηινα
κυψας περισκοπει, αλλα τα ουρανια διη νεκως κατοπτευε και ενοπτριζου, ενθα σου
και το πολιτευμα προευ τρεπισται. ουτω σοι και το σωμα διαπεπλασται και το
διαπλασμα διδασκαλιον εστι του τελους προς ο γεγονας. ου γαρ ινα επι γης συρηται
σου η ζωη ως των ερπετων, κατεσκευασθης ορθιος, αλλ' ινα ουρανον βλεπηις και τον
εν τουτωι θεον, ουδε ινα την κτηνωδη και γηινον μεταδιωκηις απολαυσιν, αλλ' ινα
την ουρανιον εν τηι δεδομενηι σοι διανοιαι επιτεληις πολιτειαν. δια τουτο· Του σοφου
οι οφθαλμοι εν τηι κεφαληι αυτου, ο σοφος φησιν Ἐκκλησιαστης. τινος δε ενεκεν ου
περι τα κατω του σωματος οι οφθαλμοι αλλ' εν τηι κεφαληι; ινα τα εν υψει
περισκοπωσιν. ο δε τα υψηλα μη βλεπων αλλ' εις τα γηινα επικυπτων κατηγαγεν εις
ερπετου φυσιν τους οφθαλμους επι της γης ως εκεινα συρομενος. 68a
Ἡ μεν ουν κεφαλη του ολου σωματος υπερανεχουσα τοις ωμοις επικειται,
ουκ ενδεδυκυια τουτοις, ινα μη κρυπτηται, αλλ' ερεισματι αξιολογωι και οιον
επιβαθραι τινι τωι του αυχενος ανεστηκοτι επανα παυομενη. εν ταυτηι δε των
οφθαλμων εμπεπηγασι διδυμοι βολαι. ουκ ηρκει γαρ ο εις, αλλα δυο εγενεσθην
αλληλοις βοηθω, ινα η του ενος κατα τυχην διαλυσις την του αβλαβους ετερου
παραμυθιαν εχηι. και αλλως δε απο ενος τοπου προερχομενον το ορατικον
ασθενεστερον παντως, εκ δε δυο πηγων συμβαλλομενος ο ολκος ευτονωτερος
γινεται. προιουσα γαρ εκατερωθεν της ρινος η οψις ομου μεν προσαναπαυεται τωι
μεσωι τουτου διατειχισματι, ομου δε προκυπτουσα επι το εμπροσθεν ενουται η μια τηι
ετεραι, οιον εκ δυο τινων οχετων αφ' εκατερας οψεως ωσπερ πηγης εξιοντων και
μετα βραχυ μιγνυ μενων εις αποτελουμενος ποταμος οποτε δη και ισχυροτερος
γινεται ειτουν ενεργεστερος. και τουτου αποδειξις οι γεροντες των ανθρωπων, οι τα
μεν εγγυς πανυ ηκιστα βλεπουσι, τα δε πορρωτερον αποδιισταμενα των οφθαλμων
εναργεστερον καθορωσιν, επειδη διηιρη μενως μεν του ορατικου προιοντος εξ αρχης
ασθενης η εκατερου οψις, 69a μετα δε την συμβολην αμφοτερων και ενωσιν οιον
επι πλημμυρας τινος πολυπλασιαζομενη ευτονωτερα γινεται και δραστικωτερα περι
την των ορατων αναληψιν. Φυλακαι δε περι τον οφθαλμον ουκ ολιγαι. χιτων
ενδοθεν, και ουκ αρκει ουτος. ου γαρ ενεδεχετο παχυς κατασκευασθηναι· η γαρ αν
εμποδισμα καθειστηκει της οψεως. εδει δε διαφανες ειναι και ελαφρον το
προκαλυμμα. ουκουν εις μεν διαυγης εις δε αραιος, ο μεν κρυσταλλοειδης ο δε
κερατοειδης, ο προκεκαλυμμενος στερεωτερος, ο ενδοθεν αραιοτερος, ινα μη κωλυηι
την παραδοσιν, ο τριτος παλιν κρυσταλλοειδης, ινα εν αυτωι την εμφασιν και την
διαυγειαν εκατερα εχηι. προβολη το βλεφαρον· 70a τουτο γαρ προκαλυμμα του
οφθαλμου και σκεπασμα και οιον οικητηριον εστιν. ηδυνατο μεν γαρ σκεπειν και η
χειρ, αλλ' εως εκεινη ανηρχετο, εφθανε πολλακις αμαυρωθηναι ο οφθαλ μος. νυν δε
εκειθεν παρακειται η προφυλακη· ομου τε γαρ ᾔσθετο της βλαβης και προεβαλετο το
προκαλυμμα. δια γαρ τουτο και η κορη του οφθαλμου ανεπιχειρητος ως τα πολλα
ταις εξωθεν επερχομεναις βλαβαις ατε υπο παραπετασματι καθεζομενη τωι βλεφαρωι
και μονη σχεδον των εν ημιν παντων μελων διατηρουμενη ανεπαφος. προβεβληνται
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

7

δε τοις βλεφαροις και ακιδες τριχων. δια τι; ινα ακριβεστερα γενηται η τουτων
περιπλοκη του ανω προς το κατω δια των τοιουτων προσαρμοζομενου τριχων. οιον
γαρ συνδεσμοι καθεστασιν αι τριχες αλληλαις περιπλεκομεναι· ειτα και τα λεπτα
των ζυων πορρωθεν απειργουσι και τα χνοωδη ουκ εωσι πλησιασαι τηι κορηι ευπαθει
ουσηι και τωι παρατυχοντι αμαυρουσθαι δυνα μενηι. ετερα δε παλιν εστι τις φυλακη
ανωθεν επικειμενη εκατερωι των οφθαλμων δια των τριχων, ομου μεν τηι περιγραφηι
ευπρεπειαν χαριζομενη, ομου δε και την ασφαλειαν παρεχομενη, 71a ητις εστιν η
οφρυς ανωθεν προβεβλημενη, ινα κατευθυνηι το ορατικον. και τουτου αποδειξις·
οταν βουληθηις πορρωθεν τι κατασκοπευσαι και κοιλανας την χειρα υπερτεινηις των
οφρυων, εις τι γαρ τουτο ποιεις; ινα το επι το ανω διαφορουμενον της οψεως μη
εικηι σκεδαννυηται τωι πλατει του αερος εγκαταχεομενον, αλλ' εκ τε της κατωθεν
ανοχης της χειρος εκ τε της ανωθεν προβολης των οφρυων κατευθυνομενον και
προς το εμπροσθεν συνωθουμενον ακριβεστεραν σχοιη του ορατου την μεταληψιν.
δια τουτο οφρυες ομου μεν το οπτικον των οφθαλμων κατευθυνουσαι, ομου δε και
τον ανωθεν καταρρεοντα ιδρωτα επεχουσαι και ουκ εωσαι καταχεισθαι των
αισθητηριων και εμποδιζειν ταις οψεσιν οιον τι διατειχισμα ικανον προς την της
εξωθεν επιουσης βλαβης αποτροπην. ποιος αμπελουργος ουτω δυναται ασφαλως
την οικειαν αμπελον περικλεισαι και θριγκον αυτηι τοιουτον περιβαλειν ως
ανεπιβατον παντηι καθεσταναι τον χωρον ταις παρακειμεναις χαραδραις, ως ο θεος
εξειργασατο 72a την των οφρυων περιβολην εις την των οφθαλμων φυλακην
μηνοειδως αυτας εν ημιν περιγραψας απο μιας συμβολης της κατα την ρινα εφ'
εκατερα τα μερη διατεινομενας, ινα ο ιδρως τηιδε κακεισε περιρρεων μηδεμιαν
ασχολιαν παρεχηι τωι πονουντι ανθρωπωι περι το προκειμενον εργον και τηι τουτου
χειρι ανιουσηι συνεχως επι τους οφθαλμους και τας καταφερομενας νοτιδας
απομασσομενηι, αλλ' ομου μεν διαρρεοι ο ιδρως αυτοματως επι τα εκατερωθεν
πλαγια μεταφερομενος δια των ιδιων οχετων ανωθεν των οφρυων, ομου δε οι
οφθαλμοι ανενοχλητως την ιδιαν επιτελοιεν ενεργειαν.
Ει μεν ουν κατα μερος και περι των λοιπων μελων του σωματος βουληθειημεν λεπτολογησασθαι και την εφ' εκαστωι σοφιαν του θεου διατραν-ωσαι και
εξυμνησαι, επιλειψει παντως ημας η ημερα. υμεις δε και εξ ενος μονου μοριου
κατενοησατε παντως το της θειας προνοιας περι τον ανθρωπον και τεχνικης
οικονομιας απειροδυναμον. ημας δ' επειγομενους επι τινα οδον αναγκαιαν μετ'
ευχων προπεμψατε, ινα εν ταχει αποσωθεντες και των λειπομενων αποδωσομεν το
χρεος χαριτι του παντα οικονομησαντος περι ημας κυριου του κτισαντος ημας τηι
αυτου χαριτι· οτι αυτωι η δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

8


