Epigrammata
ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ
Εις τον αυτον
Τετρατον ημαρ εην, και Λαζαρος εγρετο τυμβου.
1.92 ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ
Ἐν Καισαρειαι εις τον ναον του αγιου Βασιλειου Ἦν οτε Χριστος ιαυεν εφ'
ολκαδος εμφυτον υπνον, τετρηχει δε θαλασσα κυδοιμοτοκοισιν αηταις, δειματι τε
πλωτηρες ανιαχον· «Ἔγρεο, σωτερ· ολλυμενοις επαμυνον.» αναξ δε κελευεν
αναστας ατρεμεειν ανεμους και κυματα, και πελεν ουτως· θαυματι δε φραζοντο
Θεου φυσιν οι παρεοντες.

8. p ΕΚ ΤΩΝ ΕΠΩΝ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ ΤΟΥ ΘΕΟΛΟΓΟΥ
8.1 Ἐνθαδε τυμβος εχει θεοειδεας ανερας εσθλους, θειον Ἰωαννην, τον πανυ
Θευδοσιον, ων αρετη πολυολβος ες ουρανου αντυγας ηλθε και φωτος μετοχους
δειξεν ακηρασιου. 8.2 Σωμα διχα ψυχης ζωειν παρος η εμε σειο, Βασιλιε, Χριστου
λατρι φιλ', ωιομην· αλλ' ετλην και εμεινα. τι μελλομεν; ου μ' αναειρας θησεις ες
μακαρων σην τε χοροστασιην; μη με λιπηις, μη, τυμβον επομνυμι· ουποτε σειο
λησομαι, ουδ' εθελων. Γρηγοριοιο λογος. 8.3 Ἡνικα Βασιλιοιο θεοφρονος ηρπασε
πνευμα η Τριας ασπασιως ενθεν επειγομενου, πασα μεν ουρανιη στρατιη γηθησεν
ιοντι, πασα δε Καππαδοκων εστοναχησε πολις· ουκ οιον, κοσμος δε μεγ' ιαχεν·
«Ὤλετο κηρυξ, ωλετο ειρηνης δεσμος αριπρεπεος.» 8.4 Κοσμος ολος μυθοισιν υπ'
αντιπαλοισιν αεικως σειεται, ο Τριαδος κληρος ομοσθενεος· αιαι, Βασιλιου δε
μεμυκοτα χειλεα σιγαι. εγρεο· και στητω σοισι λογοισι σαλος σαις τε θυηπολιηισι· συ
γαρ μονος ισον εφηνας και βιοτον μυθωι και βιοτητι λογον. 8.5 Εις θεος υψιμεδων·
ενα δ' αξιον αρχιερηα ημετερη γενεη ειδε σε, Βασιλιε, αγγελον ατρεκιης εριηχεα,
ομμα φαεινον Χριστιανοις, ψυχης καλλεσι λαμπομενον, Ποντου Καππαδοκων τε
μεγα κλεος· εισετι και νυν, λισσομ', υπερ κοσμου ιστασο δωρ' αναγων. 8.6 Ἐνθαδε
Βασιλιοιο Βασιλιον αρχιερηα θεντο με Καισαρεες, Γρηγοριοιο φιλον, ον περι κηρι
φιλησα· Θεος δε οι ολβια δοιη αλλα τε και ζωης ως ταχος αντιασαι ημετερης. τι δ'
ονειαρ επι χθονι δηθυνοντα τηκεσθ' ουρανιης μνωομενον φιλιης; 8.7 Τυτθον ετι
πνειεσκες επι χθονι, παντα δε Χριστωι δωκας αγων, ψυχην, σωμα, λογον, παλαμας,
Βασιλιε, Χριστοιο μεγα κλεος, ερμ' ιερηων, ερμα πολυσχιστου νυν πλεον ατρεκιης.
8.8 Ὦ μυθοι, ω ξυνος φιλιης δομος, ω φιλ' Ἀθηναι, ω θειου βιοτου τηλοθε συνθεσιαι,
ιστε τοδ', ως Βασιλειος ες ουρανον, ως ποθεεσκεν, Γρηγοριος δ' επι γης χειλεσι δεσμα
φερων. 8.9 Καισαρεων μεγ' αεισμα, φααντατε ω Βασιλειε, βροντη σειο λογος,
αστεροπη δε βιος· αλλα και ὣς εδρην ιερην λιπες· ηθελεν ουτω Χριστος, οπως μιξηι
ως ταχος ουρανιοις. 8.10 Βενθε' απαντ' εδαης τα πνευματος, οσσα τ' εασιν της
χθονιης σοφιης· εμπνοον ιρον εης. οκταετες λαοιο θεοφρονος ηνια τεινας, τουτο
πονων των σων, ω Βασιλει', ολιγον. 8.11 Χαιροις, ω Βασιλειε, και ει λιπες ημεας,
εμπης· Γρηγοριου τοδε σοι γραμμ' επιτυμβιδιον, μυθος οδ', ον φιλεεσκες· εχεις χρεος,
ω Βασιλειε, της φιλιης καιτοι δωρον απευκτοτατον. Γρηγοριος, Βασιλειε, τεηι κονι
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τηνδ' ανεθηκα των επιγραμματιων, θειε, δυωδεκαδα. 8.12 Ἔνθ' εκατονταετης, ζωης
βροτεης καθυπερθε, Πνευματι και θωκωι τεσσαρακονταετης, μειλιχος, ηδυεπης,
λαμπρος Τριαδος υποφητης, νηδυμον υπνον εχω Γρηγοριοιο δεμας, ψυχη δε
πτεροεσσα λαχεν Θεον. αλλ' ιερηες αζομενοι κεινου και ταφον αμφεπετε. 8.13 Ἔκ με
πικρης εκαλεσσε Θεος μεγας αγριελαιης· ποιμνης ηγεμονα θηκε τον ουδ' οιων
εσχατον, εκ πλευρης δε θεοφρονος ολβον ενειμεν. γηρας δ' ες λιπαρον ικομεθ'
αμφοτεροι· ιρος εμων τεκεων αγανωτατος· ει δε τελευτην ετλην Γρηγοριος, ου μεγα·
θνητος εην. 8.14 Ει τις ορους καθυπερθεν αγνης οπος επλετο μυστης Μωσης, και
μεγαλου Γρηγοριοιο νοος, ον ποτε τηλοθ' εοντα χαρις μεγαν αρχιερηα θηκατο· νυν
δ' ιερης εγγυς εχει Τριαδος. 8.15 Αυτος νηον ερεψα Θεωι και δωχ' ιερηα Γρηγοριον
καθαρηι λαμπομενον Τριαδι, αγγελον ατρεκιης εριηχεα, ποιμενα λαων, ηιθεον
σοφιης αμφοτερης πρυτανιν. 8.16 Τεκνον εμον, τα μεν αλλα πατρος και φερτερος
ειης, την δ' αγανοφροσυνην αξιος· ου τι πλεον ευξασθαι θεμις εστι· και ες βαθυ
γηρας ικοιο, τοιου κηδεμονος, ω μακαρ, αντιασας. 8.17 Ουκ οις, ειτ' οιων
προφερεστατος, αυταρ επειτα ποιμην, ειτα πατηρ και νομεων νομεας, θνητους
αθανατον τε Θεον μεγαν εις εν αγειρων, κειμαι Γρηγοριος, Γρηγοριου γενετης.
ολβιος, ευγηρως, ευπαις θανον, αρχιερηος αρχιερευς τε πατηρ, Γρηγοριος· τι πλεον;
8.18 Ουτι μεν ες πολυκαρπον αλωην ορθριος ηλθον, εμπα δε των προτερων πλειονα
μισθον εχω Γρηγοριος, ποιμην τε καλος και πλειονα ποιμνην Χριστωι αναθρεψας
ηθεσι μειλιχιοις. 8.19 Ουχ οσιης ριζης μεν εγω θαλος, ευαγεος δε συζυγιης κεφαλη
και τεκεων τριαδος ποιμνης ηγεμονευσα ομοφρονος· ενθεν απηλθον πληρης και
χθονιων κουρανιων ετεων. 8.20 Γρηγοριος, το δε θαυμα, χαριν και πνευματος
αιγλην ενθεν αειρομενος ριψ' επι παιδι φιλωι. 8.21 Τυτθη μαργαρος εστιν, αταρ
λιθακεσσιν ανασσει· τυτθη και Βηθλεμ, εμπα δε χριστοφορος. ὣς δ' ολιγην μεν εγω
ποιμνην λαχον, αλλα φεριστην Γρηγοριος, την συ, παι φιλε, λισσομ' αγοις. 8.22
Ποιμενιην συριγγα τεαις εν χερσιν εθηκα Γρηγοριος· συ δε μοι, τεκνον, επισταμενως
σημαινειν· ζωης δε θυρας πετασειας απασιν, ες δε ταφον πατερος ωριος αντιασαις.
8.23 Στραψε μεν, οις το παροιθεν εν ουρει Χριστος αμειφθη, στραψε δε Γρηγοριου
του καθαροιο νοωι, τημος οτ' ειδωλων εφυγε ζοφον· ως δ' εκαθαρθη, ηισι θυηπολιαις
λαον ον εισετ' αγει. 8.24 Παντος σοι μυθοιο και εργματος ηεν αριστον ημαρ
κυριακον· πενθει πενθος απαν, μητερ εμη, τιουσα μοναις υποεικες εορταις·
ευφροσυνης, αχεων ιστορα νηον εχεις· χωρος απας δακρυσι τεοις σφρηγιζετο, μητερ·
μουνωι δε σταυρωι πηγνυτο και δακρυα. 8.25 Ουποτε σειο τραπεζα θυηδοχος εδρακε
νωτα, ουδε δια στοματων ηλθε βεβηλον επος, ουδε γελως μαλακηισιν εφιζανε, μυστι,
παρειαις. σιγησω κρυφιους σειο, μακαιρα, πονους. και τα μεν ενδοθι τοια, τα δ'
εκτοθι πασι πεφανται· τουνεκα και θειωι σωμ' απελειπες εδει. 8.26 Πως ελυθη
Νοννης καλα γουνατα, πως δε μεμυκεν χειλεα, πως οσσων ου προχεει λιβαδας;
αλλοι δ' αυ βοοωσι παρ' ηριον· η δε τραπεζα ουκετ' εχει καρπους της μεγαλης
παλαμης· χωρος δ' εστιν ερημος αγνου ποδος, οι δ' ιερηες ουκετ' επι τρομερην κρατι
βαλουσι χερα. χηραι δ' ορφανικοι τε, τι ρεξετε; παρθενιη δε και γαμος ευζυγεων,
κερσατ' απο πλοκαμους, τοισιν αγαλλομενη κρατος φερε παντα χαμαζε, τημος οτ' εν
νηωι ρικνον αφηκε δεμας. 8.27 Σαρρα σοφη τιουσα φιλον ποσιν· αλλα συ, μητερ,
πρωτα Χριστιανον, ειθ' ιερηα μεγαν σον ποσιν εσθλον εθηκας αποπροθι φωτος
εοντα. Ἄννα, συ δ' υια φιλον και τεκες ευξαμενη και νηωι μιν εδωκας αγνον
θεραποντα Σαμουηλ· η δ' ετερη κολποις Χριστον εδεκτο μεγαν· Νοννα δ' αμφοτερων
ελαχε κλεος, υστατιον δε νηωι λισσομενη παρθετο σωμα φιλον. 8.28 Ἐμπεδοκλεις, σε
μεν αυτικ' ετωσια φυσιοωντα και βροτον Αιτναιοιο πυρος κρητηρες εδειξαν· Νοννα
δ' ου κρητηρας εσηλατο, προς δε τραπεζηι τηιδε ποτ' ευχομενη καθαρον θυος ενθεν
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αερθη, και νυν θηλυτερηισι μεταπρεπει ευσεβεεσσι, Σουσαννηι Μαριαμ τε και Ἄνναις,
ερμα γυναικων. 8.29 Ἥρακλες, Ἐμπεδοτιμε, Τροφωνιε, ειξατε μυθων, και συ γ',
Ἀρισταιου κενεαυχεος οφρυς απιστε· υμεις μεν θνητοι και ου μακαρες παθεεσσι·
θυμωι δ' αρρενι Νοννα βιου τμηξασα κελευθον, χριστοφορος, σταυροιο λατρις,
κοσμοιο περιφρων, ηλατ' επουρανιην εις αντυγα, ως ποθεεσκεν, τρις μακαρ εν νηωι
σωμ' αποδυσαμενη. 8.30 Γρηγοριον βοοωσα παρ' ανθοκομοισιν αλωαις ηντεο, μητερ
εμη, ξεινης απο νισσομενοισι, χειρας δ' αμπετασασα φιλας τεκεεσσι φιλοισι,
Γρηγοριον βοοωσα· το δ' εζεεν αιμα τεκουσης αμφοτεροις επι παισι, μαλιστα δε
θρεμματι θηλης· τουνεκα και σε τοσοις επιγραμμασι, μητερ, ετισα. 8.31 Ἄλλη μεν
κλεινη τις ενοικιδιοισι πονοισιν, αλλη δ' εκ χαριτων ηδε σαοφροσυνης, αλλη δ'
ευσεβιης εργοις και σαρκος ανιαις, δακρυσιν, ευχωλαις, χερσι πενητοκομοις· Νοννα
δ' εν παντεσσιν αοιδιμος· ει δε τελευτην τουτο θεμις καλεειν, κατθανεν ευχομενη.
8.32 Τεκνον εμης θηλης, ιερον θαλος, ως σε ποθουσα, οιχομαι εις ζωην, Γρηγορι',
ουρανιην· και γαρ πολλ' εμογησας εμον κομεων πατερος τε γηρας, α και Χριστου
βιβλος εχει μεγαλη. αλλα, φιλος, τοκεεσσιν εφεσπεο, και σε ταχιστα δεξομεθ'
ημετεροις φαεσι προφρονεως. 8.33 Ψυχη μεν πτεροεσσα προς ουρανον ηλυθε
Νοννης, σωμα δ' αρ' εκ νηου Μαρτυσι παρθεμεθα. Μαρτυρες, αλλ' υποδεχθε θυος
μεγα, την πολυμοχθον σαρκα και υμετεροις αιμασιν εσπομενην, αιμασιν
υμετεροισιν, επει ψυχων ολετηρος δηναιοισι πονοις καρτος επαυσε μεγα. 8.34 Ου
μοσχων θυσιην σκιοειδεα ουδε χιμαρρων ουδε πρωτοτοκων Νονν' ανεθηκε Θεωι·
ταυτα νομος προτεροισιν, οτ' εικονες· η δ' αρ' εαυτην δωκεν ολην· βιοτωι μανθανε
και θανατωι. 8.35 Ευχομενη βοοωσα παρ' αγνοτατηισι τραπεζαις Νοννα λυθη, φωνη δ'
εδεθη και χειλεα καλα γηραλεης. τι το θαυμα; Θεος θελεν υμνητειραν γλωσσαν επ'
ευφημοισι λογοις κληιδα βαλεσθαι· και νυν ουρανοθεν μεγ' επευχεται ημεριοισιν.
8.36 Ευχωλαις και ποντον εκοιμισε Νοννα θεουδης οις τεκεεσσι φιλοισι, και εκ
περατων συναγειρεν αντολιης δυσιος τε, μεγα κλεος, ου δοκεοντας μητρος ερως·
νουσον τε πικρην αποεργαθεν ανδρος λισσομενη, το δε θαυμα, λιπεν βιον ενδοθι
νηου. 8.37 Πολλακις εκ με νοσων τε και αργαλεων ορυμαγδων σεισμων τε κρυερων
και αγρια κυμαινοντος οιδματος εξεσαωσας, επει Θεον ιλαον ειχες· αλλα σαω και
νυν με, πατερ, μεγαληισι λιτηισι και συ, τεκουσα, μακαιρα, εν ευχωληισι θανουσα. 8.38
Νονναν, επουρανιοισιν αγαλλομενην φαεεσσι και ριζης ιερης πτορθον αειθαλεα,
Γρηγοριου ιερηος ομοζυγα και πραπιδεσσιν ευαγεων τεκεων μητερα, τυμβος εχω.
8.39 Ευχαι τε στοναχαι τε φιλαι και νυκτες αυπνοι και νηοιο πεδον δακρυσι
δευομενον σοι, Νοννα, ζαθεην τοιην βιοτοιο τελευτην ωπασαν, εν νηωι ψηφον ελειν
θανατου. 8.40 Μουνη σοι φωνη περιλειπετο, Νοννα φαεινη, παντ' αμυδις ληνοις
ενθεμενη μεγαληις, εκ καθαρης κραδιης αγνον θυος· αλλ' αρα και την υστατιην νηωι
λειπες αειρομενη. 8.41 Ουδε θανεν νηοιο θυωδεος εκτοθι Νοννα, φωνην δε
προτερην ηρπασε Χριστος αναξ λισσομενης· ποθεεν γαρ εν ευχωληισι τελεσσαι τονδε
βιον πασης αγνοτερον θυσιης. 8.42 Νονν' ιερη, συ δε παντα Θεωι βιον αντεινασα
υστατιον ψυχην δωκας αγνην θυσιην· τηιδε γαρ ευχομενη ζωην λιπες· η δε τραπεζα,
μητερ εμη, τωι σωι δωκε κλεος θανατωι. 8.43 Τησδε πατηρ μεν εμος λατρις μεγας ηε
τραπεζης, μητηρ δ' ευχομενη παρ ποσι ληξε βιου, Γρηγοριος Νοννα τε μεγακλεες.
ευχομ' ανακτι τοιαν εμοι ζωην και τελος αντιασαι. 8.44 «Πολλα, τραπεζα πιλη,
Νοννης και δακρυ' εδεξω· δεχνυσο και ψυχην, την πυματην θυσιην,» ειπε, και εκ
μελεων κεαρ επτατο· εν δ' αρα μουνον, παιδ', εποθει, τεκεων τον ετι λειπομενον.
8.45 Ἔνθα ποτ' ευχομενης τοσσον νοος επτατο Νοννης, μεσφ' οτε και ψυχη εσπετ'
αειρομενωι, ευχομενης δε νεκυς ιερηι παρεκειτο τραπεζηι, γραψατ' επερχομενοις
θαυμα τοδ', ευσεβεες. 8.46 Τις θανεν, ως θανε Νοννα, παρ' ευαγεεσσι τραπεζαις των
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ιερων σανιδων χερσιν εφαπτομενη; τις λυσεν ευχομενης Νοννης τυπον; ως επι
δηρον ηθελεν ενθα μενειν και νεκυς ευσεβεων. 8.47 Ἔνθα ποτ' ευχομενηι Νοννηι
Θεος ειπεν ανωθεν· «Ἔρχεο.» η δ' ελυθη σωματος ασπασιως, χειρων αμφοτερων τηι
μεν κατεχουσα τραπεζαν, τηι δ' ετι λισσομενη· «Ἵλαθι, Χριστε αναξ.» 8.48 Ῥιζης
ευσεβεος γενομην και σαρξ ιερηος και μητηρ· Χριστωι σωμα, βιον, δακρυα, παντ'
εκενωσα φερουσα· το δ' εσχατον, ενθεν αερθην νηωι γηραλεον Νοννα λιπουσα
δεμας. 8.49 Πιστις Ἐνωχ μετεθηκε και Ἠλιαν, εν δε γυναιξι μητερ' εμην πρωτην·
οιδε τραπεζα τοδε, ενθεν αναιμακτοισιν ομου θυεεσσιν αερθη εισετι λισσομενη
σωματι Νοννα φιλη. 8.50 Ου νοσος ουδε σε γηρας ομοιιον, ου σε γ' ανιη, καιπερ
γηραλεην, μητερ εμη, δαμασεν· αλλ' ατρωτος, ακαμπτος αγνοις υπο ποσσι τραπεζης
ευχομενη Χριστωι, Νονν', απεδωκας οπα. 8.51 ∆ωκε Θεωι θυσιην Ἀβρααμ παιν, ὣς δε
θυγατρα κλεινος Ἰεφθαε, αμφοτεροι μεγαλην. μητερ εμη, συ δ' εδωκας αγνον βιον,
υστατιον δε ψυχην, ευχωλης, Νοννα, φιλον σφαγιον. 8.52 Σαρρα φιλη, πως τον σον
Ἰσαακ λιπες, η ποθεουσα των Ἀβρααμ κολπων ως ταχος αντιασαι, Νοννα Γρηγοριοιο
θεοφρονος; η μεγα θαυμα μηδε θανειν νηων εκτοθι και θυεων. Μαρτυρες, ιληκοιτε·
μογοις γε μεν ουτι χερειων Νοννα φιλη, κρυπτωι καμφαδιωι πολεμωι. τουνεκα και
τοιης κυρσεν βιοτοιο τελευτης, ευχης και ζωης εν τελος ευραμενη. 8.53 Ἡ Τριας, ην
ποθεεσκες, ομον σελας εν τε σεβασμα εκ νηου μεγαλου σε προς ουρανον ηρπασε,
Νοννα, ευχομενην· ζωης δε τελος καθαρωτερον ευρες. ουποτε χειλεα μιξας αναγνοις
χειλεσιν αγνα ουδ' αθεωι παλαμηι καθαραν χερα μεχρις εδωδης, μητερ εμη· μισθος δε
λιπειν βιον εν θυεεσσιν. 8.54 Ἄγγελος αιγληεις σε φααντατος ηρπασε, Νοννα, ενθα
ποτ' ευχομενην, καθαρην μελεεσσι νοωι τε· και το μεν ηρπασε σειο, το δ' ενθαδε
καλλιπε νηωι. 8.55 Νηος οδ'–ου γαρ ολην Νονναν θεμις ηεν ερυξαι– ψυχης
οιχομενης μουνον επεσχε δεμας, ως παλιν εγρομενη καθαρωτερον ενθεν αερθηι,
σωματι τωι μογερωι δοξαν εφεσσομενη. 8.56 Ἄλλοις μεν Νοννης τις αγνων εσθλοισιν
εριζοι, ευχωλης δε μετροισιν εριζεμεν ου θεμις εστιν· τεκμαρ και βιοτοιο τελος
λιτηισι λυθεντος. 8.57 Ὢ στοναχων δακρυων τε και εννυχιων μελεδωνων· ω Νοννης
ζαθεης τετρυμενα γυια πονοισι, που ποτ' εην; νηος μοχθων λυσε γηρας ακαμπτον.
8.58 Νοννα Φιλτατιου. –«Και που θανε;» –Τωιδ' ενι νηωι. – «Και πως;» –Ευχομενη. –
«Πηνικα;» –Γηραλεη. – «Ὢ καλου βιοτοιο και ευαγεος θανατοιο.» 8.59 Ἅρματι μεν
πυροεντι προς ουρανον Ἠλιας ηλθεν· Νονναν δ' ευχομενην Πνευμ' υπεδεκτο μεγα.
8.60 Ἐνθαδε Νοννα φιλη κοιμησατο τον βαθυν υπνον, ιλαος εσπομενη ωι ποσι
Γρηγοριωι. 8.61 Ταρβος ομου και χαρμα· προς ουρανον ενθεν αερθη ευχης εκ μεσατης
Νοννα λιπουσα βιον. 8.62 Ευχης και βιοτου Νοννηι τελος· η δε τραπεζα μαρτυς, αφ'
ης ηρθη απνοος εξαπινης. 8.63 Νοννης ηριον ειμι σαοφρονος, η ρα πυληισιν εχριμψ'
ουρανιαις, πριν βιοτοιο λυθηι. 8.64 ∆ακρυετε θνητους, θνητων γενος· ει δε τις ουτως
ως Νονν' ευχομενη κατθανεν, ου δακρυω. 8.65 Νοννης αζομενος αγνον βιον, αζεο
μαλλον και τελος· εν νηωι κατθανεν ευχομενη. 8.66 Ἔνθα ποτ' ευχομενη πρηνης
θανε Νοννα φαεινη νυν δ' αρ' εν ευσεβεων λισσεται ισταμενη. 8.67 Στηλη σοι
θανατου μελιηδεος ηδε τραπεζα, Νοννα, παρ' ηι λυθης ευχομενη πυματα. Μικρον ετι
ψυχης ην το πνεον· αλλ' αρα και το Νονν' απεδωκε Θεωι ενθα ποτ' ευχομενη. 8.68
Πεμψατε εκ νηου θεοειδεα Νονναν απαντες, πρεσβειραν μεγαλην πεμψατ'
αειρομενην. 8.69 Ἔκ με Θεος καθαροιο προς ουρανον ηρπασε νηου Νονναν
επειγομενην ουρανιοις πελασαι. 8.70 Νονν' απανισταμενη νηου μεγαλου τοδ' εειπε·
«Των πολλων καματων μειζονα μισθον εχω.» 8.71 Νοννα φιλης ευχης ιερηιον
ενθαδε κειται· Νοννα ποτ' ευχομενη τηιδ' ελυθη βιοτου. 8.72 Ἔνθα ποτ' ευχομενης
ψυχη δεμας ελλιπε Νοννης· ενθεν ανηερθη Νοννα λιπουσα δεμας. 8.73 Ἐκ νηου
μεγαλοιο θυος μεγα Νονν' απανεστη· νηωι Νονν' ελυθη· χαιρετε, ευσεβεες. 8.74 Ἥδε
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

τραπεζα Θεωι θεοειδεα Νονναν επεμψεν. 8.75 Ειη σοι βιος εσθλος επ' ευλογιηισιν
απασαις 8.75 οσσατιαι τοκεων υιεσι γηροκομοις και κουφης βιοτοιο τυχειν οσιης τε
τελευτης, οιην ημετερωι γηραι δωκεν Ἄναξ, ηιθεων λογιων το μεγα κρατος ηδ'
ιερηων και πολιης σκιπων, Γρηγορι', ημετερης. 8.76 Ἀσπασιοι χθονα τηνδε φιλαις
υπο χειρεσι παιδος εσσαμεθ' ευσεβεος Γρηγοριου τοκεες, ος και γηρας εθηκεν εοις
μοχθοισιν ελαφρον ημετερον και νυν αμφιεπει θυσιαις. αμπνεε γηροκομων
καματων, μεγα φερτατε παιδων Γρηγορι', ευαγεας Μαρτυσι παρθεμενος σους τοκεας·
μισθος δε μεγαν Πατερ' ιλαον ειναι πνευματικων τε τυχειν ευσεβεων τεκεων. 8.77
Λαας ο μεν γενετην τε και υιεα κυδηεντας κευθω Γρηγοριους, εις λιθος ισα φαη,
αμφοτερους ιερηας. –Ὁ δ' ευπατερειαν εδεγμην Νονναν συν μεγαλωι υιει Καισαριωι.
τως εδασαντο ταφους τε και υιεας· η δε πορειη, παντες ανω· ζωης εις ποθος
ουρανιης. 8.78 Πρωτος Καισαριος ξυνον αχος· αυταρ επειτα Γοργονιον· μετεπειτα
πατηρ φιλος· ου μετα δηρον μητηρ. ω λυπρη παλαμη και γραμματα πικρα. Γρηγοριου
γραψω και εμον μορον υστατιου περ. 8.79 Πρωτα μεν ευξαμενηι με Θεος πορε μητρι
φαεινηι· δευτερον, εκ μητρος δωρον εδεκτο φιλον· το τριτον αυ, θνηισκοντα μ' αγνη
εσαωσε τραπεζα· τετρατον, αμφηκη μυθον εδωκε Λογος· πεμπτον, παρθενιη με
φιλοις προσπτυξατ' ονειροις· εκτον, Βασιλιωι συμπνοα ηρα φερον· εβδομον, εκ
βυθιων με Φερεσβιος ηρπασε κολπων· ογδοον αυ, οσιοις εξεκαθηρα χερας· εινατον,
οπλοτερηι Τριαδ' ηγαγον, ω Ἄνα, Ῥωμηι· βεβλημαι δεκατον λαεσιν ηδε φιλοις. 8.80
Ἑλλας εμη νεοτης τε φιλη και οσσα πεπαμην και δεμας, ως Χριστωι ειξατε
προφρονεως. ει δ' ιερηα φιλον με Θεωι θετο μητερος ευχη και πατρος παλαμη, τις
φθονος; αλλα, μακαρ, σοις με, Χριστε, χοροισι δεχου και κυδος οπαζοις υιει
Γρηγοριου, σωι λατρι Γρηγοριωι. 8.81 Γρηγοριου Νοννης τε φιλον τεκος ενθαδε κειται
της ιερης Τριαδος Γρηγοριος θεραπων και σοφιηι Σοφιης δεδραγμενος ηιθεος τε οιον
πλουτον εχων ελπιδ' επουρανιην. 8.82 Τυτθον ετι ζωεσκες επι χθονι, παντα δε
Χριστωι δωκας εκων, συν τοις και πτεροεντα λογον· νυν δ' ιερηα μεγαν σε και
ουρανιοιο χορειης ουρανος εντος εχει, κυδιμε Γρηγοριε. 8.83 Ἔκ με βρεφους
εκαλεσσε Θεος νυχιοισιν ονειροις· ηλυθον ες σοφιης πειρατα· σαρκα Λογωι ηγνισα
και κραδιην· κοσμου φλογα γυμνος αλυξας εστην συν Ἀαρων, Γρηγοριωι γενετηι. 8.84
Πατρος εγω ζαθεοιο και ουνομα και θρονον εσχον και ταφον· αλλα, φιλος, μνωεο
Γρηγοριου, Γρηγοριου, τον μητρι θεοσδοτον ωπασε Χριστος φασμασιν εννυχιοις,
δωκε δ' ερον σοφιης. 8.85 Σχετλιος εστιν ο τυμβος. εγωγε μεν ουποτ' εωλπειν, ως ρα
κατακρυψει τους πυματους προτερους· αυταρ ο Καισαριον, ερικυδεα υια, τοκηων
των προτερων προτερον δεξατο. ποια δικη; Ουκ εσθ' ο τυμβος αιτιος· μη λοιδορει.
Φθονου τοδ' εστιν εργον. πως δ' ηνεγκεν αν νεον γεροντων εισορων σοφωτερον;
8.86 Γρηγοριε, θνητων μεν υπειροχον ελλαχες υια καλλει και σοφιηι και βασιληι
φιλον, κρεισσονα δ' ουκετι παμπαν απηλεγεος θανατοιο. η μην ωιομην. αλλα τι
φησι ταφος; «Τετλαθι· Καισαριος μεν απεφθιτο, αλλα μεγιστον υιεος ευχος εχεις
υιεος αντι φιλου.» 8.87 Ὥριοι εις ταφον ημεν, οτ' ενθαδε τουτον εθηκαν λααν εφ'
ημετερωι γηραι λαοτομοι· αλλ' ημιν μεν εθηκαν, εχει δε μιν ου κατα κοσμον
Καισαριος, τεκεων ημετερων πυματος. ετλημεν παναποτμα, τεκος, τεκος· αλλα
ταχιστα δεξαι ες ημετερον τυμβον επειγομενους. 8.88 Τονδε λιθον τοκεες μεν εον
ταφον εστησαντο ελπομενοι ζωης μοιραν εχειν ολιγην· Καισαριωι δ' υιηι πικρην
χαριν ουκ εθελοντες δωκαν, επει προτερος τουδε λυθη βιοτου. 8.89 Γηρας εμον
δηθυνεν επι χθονι· αντι δε πατρος λααν εχεις, τεκεων φιλτατε, Καισαριε. τις νομος;
οια δικη; θνητων ανα, πως τοδ' ενευσας; ω μακρου βιοτου, ω ταχεος θανατου. 8.90
Ουκ αγαμ', ουκ αγαμαι δωρον τοδε· τυμβον εδεξω μουνον αφ' ημετερων, Καισαριε,
κτεανων, γηραλεων τοκεων πικρον λιθον· ο Φθονος ουτως ηθελεν. ω ζωης πημασι
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

μακροτερης. 8.91 Πασαν οση σοφιη λεπτης φρενος εν μεροπεσσιν αμφι γεωμετριην
και θεσιν ουρανιων και λογικης τεχνης τα παλαισματα γραμματικην τε ηδ' ιητοριην
ρητορικης τε μενος Καισαριος πτεροεντι νοωι μουνος καταμαρψας, αιαι, πασιν ομως
νυν κονις εστ' ολιγη. 8.92 Παντα κασιγνητοισιν εοις λιπες, αντι δε παντων τυμβον
εχεις ολιγον, κυδιμε Καισαριε· η δε γεωμετριη τε και αστερες, ων θεσιν εγνως, η τ'
ιητοριη ουδεν ακος θανατου. 8.93 Καλλιμον εκ πατριης σε, μεγακλεα τηλοθ' εοντα,
ακρα φεροντα πασης, Καισαριε, σοφιης πεμψαντες βασιληι, τον εξοχον ιητηρων,
φευ, κονιν εκ Βιθυνων δεξαμεθ' αυ σε πεδου. 8.94 Σεισμων μεν κρυερων εφυγες
στονοεσσαν απειλην, ηνικα Νικαιης αστυ μιγη δαπεδωι· νουσωι δ' αργαλεηι ζωην
λιπες. ω νεοτητος σωφρονος, ω σοφιης, καλλιμε Καισαριε. 8.95 Γρηγοριου Νοννης τε
θεουδεος υια φεριστον τυμβος οδ' ευγενετην Καισαριον κατεχω εξοχον εν λογιοισιν,
υπειροχον εν βασιληιοις, αστεροπην γαιης πειρασι λαμπομενην. 8.96 Καισαριου
φθιμενοιο κατηφησαν βασιληος αυλαι, Καππαδοκαι δ' ημυσαν εξαπινης· και καλον
ει τι λελειπτο μετ' ανθρωποισιν, ολωλεν, οι δε λογοι σιγης αμφεβαλοντο νεφος. 8.97
Ει τινα δενδρον εθηκε γοος και ει τινα πετρην, ει τις και πηγη ρευσεν οδυρομενη,
πετραι και ποταμοι και δενδρεα λυπρα πελοισθε, παντες Καισαριωι γειτονες ηδε
φιλοι· Καισαριος παντεσσι τετιμενος, ευχος ανακτων, αιαι των αχεων, ηλυθεν εις
Ἀιδην. 8.98 Χειρ ταδε Γρηγοριοιο· κασιν ποθεων τον αριστον κηρυσσω θνητοις τονδε
βιον στυγεειν. Καισαριωι τις καλλος ομοιιος; η τις απαντων τοσσος εων τοσσης ειλε
κλεος σοφιης; ουτις επιχθονιων· αλλ' επτατο εκ βιοτοιο ως ροδον εξ ακανθων, ως
δροσος εκ πεταλων. 8.99 Γειτονες ευμενεοιτε και εν κολποισι δεχοισθε, Μαρτυρες,
υμετεροις αιμα το Γρηγοριου, Γρηγοριου Νοννης τε μεγακλεος ευσεβιηι τε και
τυμβοις ιεροις εις εν αγειρομενους. 8.100 Κλυθι, Ἀλεξανδρεια· Φιλαγριος ωλεσε
μορφην της λογικης ψυχης ουτι χερειοτερην· Καισαριον δε νεον Φθονος ηρπασεν·
ουποτε τοια πεμψεις ευιπποις ανθεα Καππαδοκαις. 8.101 Γρηγοριου Νοννης τε φιλον
τεκος ενθαδε κειμαι Γοργονιον, ζωης μυστις επουρανιης. 8.102 Ουδεν Γοργονιον
γαιηι λιπεν, οστεα μουνα· παντα δ' εθηκεν ανω, Μαρτυρες αθλοφοροι. 8.103 Κτησιν
εην σαρκας τε και οστεα παντ' αναθεισα Γοργονιον Χριστωι μουνον αφηκε ποσιν· ου
μαν ουδε ποσιν δηρον χρονον, αλλ' αρα και τον ηρπασεν εξαπινης κυδιμον Ἀλυπιον.
ολβιε ολβιστης αλοχου ποσι· τοις ρα λοετροις λυματ' απωσαμενοι ζητε παλιγγενεες.
8.104 Ει τις Τανταλος εστιν εν υδασιν αυος απιστοις, ει τις υπερ κεφαλης πετρος αει
φοβεων δαπτομενον τ' ορνισιν αγηραον ηπαρ αλιτρου και πυροεις ποταμος και
ζοφος αθανατος ταρταρεοι τε μυχοι και δαιμονες αγριοθυμοι αλλαι τε φθιμενων
τισιες ειν αιδι, οστις Μαρτινιανον αγακλεα δηλησαιτο τυμβον ανοχλιζων, δειματα
παντα φεροι. 8.105 Ουρεα σοι και ποντος, ατασθαλε, και πεδιοισι τερπηι πυροφοροις
τετραποδων τ' αγελαις· και χρυσοιο ταλαντα και αργυρος ευγενεες τε λαες και
Σηρων νηματα λεπταλεα, παντα βιος ζωοισι· λιθοι δ' ολιγοι τε φιλοι τε τοις
φθιμενοις. συ δε μοι κανθαδε χειρα φερεις, ουδε σον αιδομενος, τλημον, ταφον, ον
τις ολεσσει αλλος σοισι νομοις χερσι δικαιοτεραις. 8.106 Ἡνικα Μαρτινιανος εδυ
χθονα, μητερα παντων, πασα μεν Αυσονιων εστοναχησε πολις· πασα δε Σικανιη τε
και ευρεα πειρατα γαιης κειρατ' απ' ανθρωπων οιχομενης Θεμιδος. ημεις δ' αντι νυ
σειο ταφον μεγαν αμφιεποντες αιεν επερχομενοις δωσομεν ως τι σεβας. 8.107 Οι
Χριστον φορεοντες ακουσατε οι τε θεμιστας ειδοτες ημεριων και φθιμενων οσιην·
παντα λιπων, βασιληα, πατρην, γενος, ευχος υπαρχων, αιαι, πασιν ομως νυν κονις
ειμ' ολιγη Μαρτινιανος πασι τετιμενος· αλλ' επι τυμβωι βαλλειν ημετερωι δακρυα, μη
παλαμας. 8.108 Μουσοπολον, ρητηρα, δικασπολον, ακρον απαντα, τυμβος οδ'
ευγενετην Μαρτινιανον εχω, ναυμαχον εν πελαγεσσιν, αρηιον εν πεδιοισιν· αλλ'
αποτηλε ταφου πριν τι κακον παθεειν. 8.109 Μη πολεμον φθιμενοισιν· αλις ζωοντες,
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

αλιτροι· μη πολεμον φθιμενοις. Μαρτινιανος εγω ταυτα πασιν ζυοις επιτελλομαι. ου
θεμις εστιν των ολιγων φθονεειν τοις φθιμενοισι λιθων. 8.110 Ὦ Θεμι, της
πολλοισιν εγω νωμησα ταλαντα· ω φοβεραι ψυχων μαστιγες ουχ οσιων· ουτος
εμοισι λιθοισι φερει στονοεντα σιδηρον· ουτος εμοι. φευ φευ, που δε λιθος Σισυφου;
8.111 Ὄλβιος, ευγηρως, ανοσος θανον εν βασιληος πρωτα φερων, ιερης ακρον εχων
σοφιης. ει τινα Μαρτινιανον ακουετε, αλλ' απο τυμβου, μηδε φερειν επ' εμοι
δυσμενεας παλαμας. 8.112 Χαζεο, χαζεο τηλε· κακον τον αεθλον εγειρεις λαας
ανοχλιζων και ταφον ημετερον· χαζεο· Μαρτινιανος εγω, και ζωσιν ονειαρ, και
νεκυς ουκ ολιγον ενθαδε καρτος εχω. 8.113 Καππαδοκων μεγ' αεισμα, φααντατε
Μαρτινιανε, σειο, βροτων γενεη, και ταφον αιδομεθα· ος ποτ' εης βασιληος εν ερκεσι
καρτος υπαρχων, δουρι δε Σικανιην κτησαο και Λιβυην. 8.114 Ὄμνυμεν αθανατοιο
Θεου κρατος υψιμεδοντος και ψυχας νεκυων, κυδιμε, σην τε κονιν μη ποτε,
Μαρτινιανε, τεοις επι χειρας ενεγκαι στηληι και τυμβωι· ουδε γαρ ουδ' ιεροις. 8.115
Ῥωμη και βασιληες εμοι και πειρατα γαιης στηλαι Μαρτινιανωι, τας χρονος ου
δαμασει· αλλ' εμπης ολιγωι περιδειδια, μη τι παθηισι, τωιδε ταφωι· πολλων ουχ οσιαι
παλαμαι. 8.116 Μαρτινιανου σημα μεγακλεος, ει τιν' ακουεις Καππαδοκων Ῥωμης
προθρονον ευγενεων, παντοιαις αρετηισι κεκασμενον· αλλα κονιν περ αζομενοι
στηλην και ταφον αμφιεπειν. 8.117 Ουποτ' εγω φθιμενοισιν επεχραον ουδ' απο
τυμβων εργον εγειρα, ∆ικην ομνυμι και φθιμενους· τουνεκα μηδ' επ' εμοισι φερειν
λαεσσι σιδηρον· ει δε φεροις, την σην ες κεφαλην πεσετω. Μαρτινιανος εγω ταδε
λισσομαι· ει τις εμειο κυδεος εστι χαρις, τυμβος αει μενετω. 8.118 Εις δομος, αλλ'
υπενερθε ταφος, καθυπερθε δε σηκος· τυμβος δειμαμενοις, σηκος αεθλοφοροις· και
ρ' οι μεν γλυκερην ηδη κονιν αμφεβαλοντο ως συ, μακαιρα δαμαρ Ἀμφιλοχου Λιβιη,
καλλιμε θ' υιηων, Ευφημιε· τους δ' υποδεχθε, μαρτυρες ατρεκιης, τους ετι
λειπομενους. 8.119 Ὤφελες, ω Λιβια, ζωειν τεκεεσσι φιλοισιν· ωφελες αχρι πυλης
γηραος εμπελασαι. νυν δε σε μοιρ' εδαμασσεν αωριον, εισετι καλην, εισετι
κουριδιοις ανθεσι λαμπομενην. αιαι, Ἀμφιλοχος δε τεος ποσις αντι δαμαρτος εσθλης
και πινυτης τλημονα τυμβον εχει. 8.120 Αιαι, και Λιβιαν κατεχει κονις. ουποτ' εγωγε
ωισαμην θνητην εμμεναι εισοροων ειδος μειλιχιην τε σαοφροσυνην τε γυναικος,
τοις φυλον πασεων καινυτο θηλυτερων. τουνεκα και τοιωι σε ταφωι κυδηνε
θανουσαν σων τε τριας τεκεων και ποσις Ἀμφιλοχος. 8.121 Ἦν δυας ην ιερη, ψυχη
μια, σωματα δισσα, παντα κασιγνητω, αιμα, κλεος, σοφιην, υιεες Ἀμφιλοχου,
Ευφημιος Ἀμφιλοχος τε, πασιν Καππαδοκαις αστερες εκφανεες. δεινον δ'
αμφοτερους Φθονος εδρακε· τον μεν αμερσε ζωης, τον δ' ελιπεν ημισυν Ἀμφιλοχον.
8.122 Ῥητωρ εν ρητηρσιν, αοιδοπολος δ' εν αοιδοις, κυδος εης πατρης, κυδος εων
τοκεων, αρτι γενειασκων Ευφημιος, αρτι δ' ερωτας ες θαλαμους καλεων ωλετο, φευ
παθεων· αντι δε παρθενικης τυμβον λαχεν, ηδ' υμεναιων ηματα νυμφιδιων ημαρ
επηλθε γοων. 8.123 Εικοσετης πασαν Ευφημιος, ως μιαν ουτις, Ἑλλαδα καυσονιην
μουσαν εφιπταμενος, στραπτων αγλαΐηι τε και ηθεσιν ηλθ' υπο γαιαν. αιαι, των
αγαθων ως μορος ωκυτερος. 8.124 Χρυσειης γενεης Ευφημιος ην ετι τυτθον
λειψανον, ευγενετης ηθεα και πραπιδας, μειλιχος, ηδυεπης, ειδος Χαριτεσσιν ομοιος·
τουνεκα και θνητοις ουκ επι δην εμιγη. 8.125 Στραψε μεγ' ανθρωποις Ευφημιος, αλλ'
επι τυτθον· και γαρ και στεροπης ου μακρον εστι σελας· στραψεν ομου σοφιηι τε και
ειδει και πραπιδεσσιν· τα πριν Καππαδοκαις ην κλεα, νυν δε γοος. 8.126 Τις τινος; –
«Ἀμφιλοχου Ευφημιος ενθαδε κειται, ουτος ο Καππαδοκαις πασι δια στοματος,
ουτος, ον αι Χαριτες Μουσαις δοσαν· οι δ' υμεναιοι αμφι θυρας· ηλθεν δ' ο Φθονος
ωκυτερος.» 8.127 Ἔρνος αμωμητον, Μουσων τεκος, ειαρ εταιρων και χρυσεον
Χαριτων πλεγμα ιοστεφανων, ᾤχετο εκ μεροπων Ευφημιος, ουδε τ' ανεσχεν, αιαι,
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

σοις θαλαμοις πυρσος, ον ηψεν Ἔρως. 8.128 Αι Χαριτες Μουσαισι· «Τι ρεξομεν;
ουκετ' αγαλμα χειρων ημετερων Ευφημιος εν μεροπεσσιν.» χαι Μουσαι Χαριτεσσιν·
«Ἐπει Φθονος εστιν αλιτρος, τοσσον εχοι· ημιν δε τοδ' ορκιον εμπεδον εστω μηκετ'
αναστησαι τοιον μεροπεσσιν αγαλμα.» 8.129 Κρηναι και ποταμοι και αλσεα και
λαλαγευντες ορνιθες λιγυροι καλον επ' ακρεμονων αυραι τε μαλακον συριγμασι
κωμα φερουσαι και κηποι Χαριτων εις εν αγειρομενων, κλαυσατε· ω χαριεσσ'
Ευφημιας, ως σε θανων περ Ευφημιος κλεινην θηκατ' επωνυμιηι. 8.130 Καλλιμος
ηιθεων Ευφημιος, ει ποτ' εην γε· καλλιμος εν χωροις χωρος οδ' ηλυσιος· τουνεκεν
εις εν αγερθεν· επει ζωην μεν ελειψε, ουνομα δ' εν χωρωι καλλιπεν ηγαθεωι. 8.131
Ἤλυθε καμφιλοχοιο φιλον δεμας ες μεγα σημα, ψυχη δ' ες μακαρων ᾤχετ'
αποπταμενη. πηοις παντα πεπασο, μακαρτατε· βιβλον εωιξας πασαν, οση θνητων κει
τις επουρανιη· γηραλεος φιλιην υπεδυς χθονα· τεκνα λελοιπας κρεισσονα και
τοκεων· το πλεον ου μεροπων. 8.132 Ἄσμενος ηι τε δαμαρτι και υιει παρθετο σωμα
Ἀμφιλοχος λιπαρου γηραος αντιασας, ολβιος, ευγενετης, μυθων κρατος, αλκαρ
απαντων πηων, ευσεβεων, ευγενεων, λογιων και μυθοιο δοτηρ περιωσιος. ηνιδ'
εταιρων σων ενος, ω φιλοτης, γραμμ' επιτυμβιδιον. 8.133 Ὦ μακαρ, ω ξυνον πενιης
ακος, ω πτεροεντες μυθοι και πηγη πασιν αρυομενη, ασθματι παντα λιπες πυματωι·
το δ' αμ' εσπετο μουνον ενθεν αειρομενωι κυδος αει θαλεθον. Γρηγοριος ταδ'
εγραψα, λογωι λογον ον παρα σειο, Ἀμφιλοχ', εξεδαην αντιχαριζομενος. 8.134
Ἀμφιλοχος τεθνηκεν· απωλετο, ει τι λελειπτο καλον εν ανθρωποις, ρητορικης τε
μενος και Χαριτες Μουσαισι μεμιγμεναι· εξοχα δ' αυ σε η ∆ιοκαισαρεων μυρατο
πατρα φιλη. 8.135 Τυτθον μεν πτολιεθρον, αταρ πολυν ανερα δωκα βημασιν
ιθυδικοις η ∆ιοκαισαρεων, Ἀμφιλοχον· φθιμενωι δε συνεφθιτο και πυροεσσα ρητρη
και πατρης ευχος αριστοτοκου. 8.136 Τον ρητρην πυροεσσαν επ' αντιπαλοισι
φεροντα, τον μελιτος γλυκιω ηθεα και πραπιδας Ἀμφιλοχον κατεχω τυτθη κονις
εκτοθι πατρης, υιεα Φιλτατιου Γοργονιας τε μεγαν. 8.137 Ῥητηρες, φθεγγοισθε·
μεμυκοτα χειλεα σιγηι Ἀμφιλοχου μεγαλου τυμβος οδ' αμφις εχω. 8.138 Ἠριον
Ἀμφιλοχοιο μελιφρονος, ος ποτε ρητρηι παντας Καππαδοκας καινυτο και πραπισιν.
8.139 Οιχεαι, ω Νικομηδες, εμον κλεος· η δε συνωρις σων καθαρη τεκεων πως βιον
εξανυσει; τις δε τελος νηωι περικαλλει χειρ επιθησει; τις δε Θεωι πεμψει φρην τελεην
θυσιην σειο, μακαρ, μιχθεντος επουρανιοισι ταχιστα; ω γενεη τλημων, οια παθες,
μεροπων. 8.140 ∆ερκεο και τυμβον Νικομηδεος, ει τιν' ακουεις, ος νηον Χριστωι
δειμαμενος μεγαλωι αυτον μεν πρωτιστον, επειτα δε την περιβωτον δωκεν αγνην
θυσιην παρθενιην τεκεων, φερτερον ουδεν εχων ιερευς γενετης τε φεριστος.
τουνεκα και μεγαληι ωκα μιγη Τριαδι. 8.141 Ὕστατος ες βιον ηλθες αοιδιμον, αλλα
ταχιστα ενθεν ανηερθης. τις ταδ' ενευσε δικη; Χριστος αναξ, Νικομηδες, οπως σεο
λαον ανωθεν ιθυνηις τεκεων συν ιερηι δυαδι. 8.142 Πηι με λιπων πολυμοχθον επι
χθονι, φιλταθ' εταιρων, ηλυθες αρπαλεως, κυδιμε Καρτεριε; πηι ποτ' εβης νεοτητος
εμης οιηια νωμων, ημος επ' αλλοδαπης μυθον εμετρεομην, ος βιοτωι μ' εζησας
ασαρκει; η ρ' ετεον σοι Χριστος αναξ παντων φιλτερος, ον νυν εχεις. 8.143 Ἀστεροπη
Χριστοιο μεγακλεος, ερκος αριστον ηιθεων, ζωης ηνιοχ' ημετερης, μνωεο
Γρηγοριοιο, τον επλασας ηθεσι κεδνοις, ην οτε ην, αρετης κοιρανε Καρτεριε. 8.144 Ὦ
πηγαι δακρυων, ω γουνατα, ω θυεεσσιν αγνοτατοις παλαμαι Χριστον αρεσσαμεναι
Καρτεριου, πως ληξεν ομως παντεσσι βροτοισιν; ηθελεν υμνοπολον κειθι
χοροστασιη. 8.145 Ἥρπασας, ω Νικομηδες, εμον κεαρ· ηρπασας ωκα Καρτεριον, της
σης συζυγον ευσεβιης. 8.146 Ὦ Ξωλων ζαθεων ιερον πεδον, οιον ερεισμα
σταυροφορων κολποις Καρτεριον κατεχεις. 8.147 Βασσε φιλος, Χριστωι μεμελημενος
εξοχον αλλων, τηλε τεης πατρης ληιστορι χειρι δαμασθης, ουδε σε τυμβος εχει
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

πατρωιος· αλλα και εμπης πασιν Καππαδοκεσσι μεγ' ουνομα σειο λελειπται και
στηλαι παγιων μεγ' αμεινονες, αις ενιγραφθης, Γρηγοριου τοδε σοι μνημηιον, ον
φιλεεσκες. 8.148 Ὡς Ἀβρααμ κολποισι τεθεις υποδεχνυσο, Βασσε, σον τεκος
ατρεκεως πνευματι Καρτεριον· αυταρ εγων, ει και με ταφος συν πατρι καλυπτοι,
ουποτ' αφ' υμετερης στησομ' ομοζυγιης. 8.149 Ἠιθεον μεγαλοιο μεγαν κοσμητορα
λαου χθων ιερη κευθω Φιλτατιοιο δεμας. 8.150 Ευσεβιον, Βασιλισσα μεγακλεες
ενθαδε κεινται, Ξωλων ηγαθεων θρεμματα χριστοφορων, και Νοννης ζαθεης ιερον
δεμας. οστις αμειβεις τουσδε ταφους, ψυχων μνωεο των μεγαλων. 8.151 Αιει σοι
νοος ηεν ες ουρανον ουδ' επι γαιης ηρειδες χθαμαλης ιχνιον ουδ' ολιγον· τουνεκεν
ως ταχος ηλθες απο χθονος· Ευλαλιος δε σην κονιν αμφιεπει σος κασις, Ἑλλαδιε.
8.152 Τον νεαρον, Χριστωι δε μεγαν πολιον τε νοημα χωρος οδ' αθλοφορων
Ἑλλαδιον κατεχω· ου νεμεσις· κεινοις γαρ ομοιιον αλγος ανετλη σβεννυς αντιπαλου
του φθονεροιο μοθον. 8.153 Μικρον μεν πνειεσκες επι χθονι σαρκος αναγκηι,
πλειονα δε ζωης υψοθι μοιραν εχεις, Ἑλλαδιε, Χριστοιο μεγα κλεος· ει δε ταχιστα
δεσμων εξελυθης, τουτο γερας καματων. 8.154 Και συ, Γεωργιοιο φιλον δεμας,
ενθαδε κεισαι, ος πολλας Χριστωι πεμψας αγνας θυσιας· συν δε κασιγνητη σωμα,
φρενας, η Βασιλισσα, ξυνον εχει μεγαλη και ταφον ως βιοτον. 8.155 Χωρης τησδ'
ιερης Ευπραξιον αρχιερηα ηδ' Ἀριανζαιη χθων μεγαλη κατεχω, Γρηγοριοιο φιλον
και ηλικα και συνοδιτην· τουνεκα και τυμβου γειτονος ηντιασεν. 8.156 Ἰχθυβολον
ποτ' ελυε λινον βυθιης απο πετρης Ναυκρατιος διναις εν ποταμου βρυχιαις· και το
μεν ουκ ανελυσεν, ο δ' εσχετο. πως αλιηα ειρυσεν ανθ' αλιης δικτυον; ειπε, Λογε,
Ναυκρατιον, καθαροιο βιου νομον, ωσπερ εισκω, και χαριν ελθεμεναι και μορον εξ
υδατων. 8.157 Ναυκρατιος στροφαλιγγι θανε φθονερου ποταμοιο, δεσμοισιν βυθιης
αρκυος ενσχομενος, ως κε μαθηις συ, θνητε, τα παιγνια τουδε βιοιο, ενθεν ανηερθη
πωλος οδ' ακρα θεων. 8.158 Ναυκρατιος πλεκτοιο λινου δεσμοισιν ελυσθεις δεσμων
τουδε βιου εξ αλιης ελυθη. 8.159 Αιματος ευγενεος γενομην, βασιληος εν αυλαις
εστην, οφρυν αειρα κενοφρονα. παντα κεδασσας, Χριστος επει με καλεσσε, βιου
πολλαισιν αταρποις ιχνος ερεισα ποθοιο τιναγμασιν, αχρις ανευρον την σταθερην
Χριστωι τηξας δεμας αλγεσι πολλοις· και νυν κουφος ανω Μαξεντιος ενθεν ανεπτην.
8.160 Παλλετ' εμοι κραδιη, Μαξεντιε, σειο γραφουσα ουνομα, ος στυφελην ηλθες
οδον βιοτου, αμβροτον, αιπηεσσαν, ατερπεα· σειο, φεριστε, ατρομος ουδε ταφωι
χριστιανος πελαει. 8.161 Ἐμμελιον τεθνηκε. τις εφρασεν; η γε τοσουτων και τοιων
τεκεων δωκε φαος βιοτωι, υιεας ηδε θυγατρας ομοζυγας αζυγεας τε, ευπαις και
πολυπαις ηδε μονη μεροπων. τρεις μεν τησδ' ιερηες αγακλεες, η δ' ιερηος συζυγος, οι
δε πελας ως στρατος ευαγεων. 8.162 Θαμβος εχεν μ' οροωντα τοσον γονον
Ἐμμελιοιο και τοιον, μεγαλης νηδυος ολβον ολον· ως δ' αυτην φρασαμην Χριστου
κτεαρ, ευσεβες αιμα, Ἐμμελιον, τοδ' εφην· «Ου μεγα· ριζα τοση. τουτο σοι ευσεβιης
ιερον γερας, ω παναριστη, τιμη σων τεκεων, οις ποθον ειχες ενα.» 8.163 Παρθενον
αιγληεσσαν εχω κονις, ει τιν' ακουεις Μακριναν, Ἐμμελιου πρωτοτοκον μεγαλης· η
παντων ανδρων λαθεν ομματα, νυν δ' ενι παντων γλωσσηι και παντων φερτερον
ευχος εχει. 8.164 Και συ, Θεοσσεβιον, κλεινης τεκος Ἐμμελιοιο, Γρηγοριου μεγαλου
συζυγε, ατρεκεως ενθαδε την ιερην υπεδυς χθονα, ερμα γυναικων ευσεβεων· βιοτου
δ' ωριος εξελυθης. 8.165 Γρηγοριον μητρως, ιερευς μεγας, ενθαδ' εθηκε Γρηγοριος
καθαροις Μαρτυσι παρθεμενος, ηιθεον θαλεθοντα νεοχνοον· αι δε παροιθεν της
γηροτροφιης ελπιδες ουδε κονις. 8.166 Ει φιλον ορχησταις αθληματα, και φιλον
εστω θρυψις αεθλοφοροις· ταυτα γαρ αντιθετα. ει δ' ουκ ορχησταις αθληματα ουδε
αθληταις η θρυψις, πως συ Μαρτυσι δωρα φερεις αργυρον, οινον, βρωσιν,
ερευγματα; η ρα δικαιος, ος πληροι θυλακους, καν αδικωτατος ηι; 8.167 Μαρτυρες,
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ειπατε ημιν αληθως, ει φιλον υμιν αι συνοδοι. –«Τι μεν ουν ηδιον;» –Ἀντι τινος; –
«Της αρετης· πολλοι γαρ αμεινους ωδε γενοιντ' αν, ει τιμωιτ' αρετη.» –Τουτο μεν ευ
λεγετε· η δε μεθη το τε γαστρος υπαρχειν τους θεραπευτας αλλοις· αθλοφορων δ'
εκλυσις αλλοτρια. 8.168 Μη ψευδεσθ', οτι γαστρος επαινεται εισιν αθληται· λαιμων
οιδε νομοι, ωγαθοι, υμετερων· Μαρτυσι δ' εις τιμην εν επισταμαι· υβριν ελαυνειν
ψυχης και δαπαναν δακρυσι την πιμελην. 8.169 Μαρτυρομ', αθλοφοροι και
μαρτυρες· υβριν εθηκαν τιμας υμετερας οι φιλογαστοριδαι. ου ζητειτε τραπεζαν
ευπνοον ουδε μαγειρους· οι δ' ερυγας παρεχουσ' αντ' αρετης το γερας. 8.170
Τρισθανεες, πρωτον μεν εμιξατε σωματ' αναγνων αθλοφοροις, τυμβοι δε θυηπολον
αμφις εχουσι· δευτερον αυτε ταφους τους μεν διεπερσατ' αθεσμως αυτοι σηματ'
εχοντες ομοιια, τους δ' απεδοσθε, πολλακι και τρις εκαστον· ο δε τριτον, ιεροσυλεις
Μαρτυρας, οις φιλεεις. Σοδομιτιδες ιξατε πηγαι. 8.171 Παιδες χριστιανων, τοδ'
ακουσατε. ουδεν ο τυμβος; πως ουν υμετερους χωννυτ' αριπρεπεας; αλλ' εστιν και
πασι γερας τοδε, μηδε ταφοισιν βαλλειν αλλοτριοις δυσμενεας παλαμας. ει δ', οτι μη
νεκυς οιδε τα ενθαδε, τουτ' αδικαστον, πειθομαι, ην συ φερηις πατρος υβριν
φθιμενου. 8.172 Τυμβολεται, γαστρωνες, ερευγοβιοι, πλατυνωτοι, μεχρι τινος
τυμβοις Μαρτυρας αλλοτριοις τιματ', ευσεβεοντες α μη θεμις; ισχετε λαιμους, και
τοτε πιστευσω Μαρτυσιν ηρα φερειν. 8.173 Τιμη Μαρτυσιν εστιν αει θνηισκειν
βιοτητι αιματος ουρανιου μνωομενους μεγαλου· τυμβοι δε φθιμενοις. ος βηματα δ'
ημιν εγειρει αλλοτριοισι λιθοις, μηδε ταφοιο τυχοι. 8.174 Μαρτυρες, αιμα Θεωι
μεγαλην εσπεισατε λοιβην 8.174 και μεντοι θεοθεν αξια δωρ' εχετε, βημαθ', υμνους,
λαους, ψυχων σεβας. αλλ' απο τυμβων φευγετε, νεκροκομοι, Μαρτυσι πειθομενοι.
8.175 ∆αιμοσιν ειλαπιναζον, οσοις το παροιθε μεμηλει δαιμοσιν ηρα φερειν, ου
καθαρας θαλιας. τουτου χριστιανοι λυσιν ευρομεν· αθλοφοροισι στησαμεθ'
ημετεροις πνευματικας συνοδους. νυν δε τι ταρβος εχει με· ακουσατε, οι φιλοκωμοι·
προς τους δαιμονικους αυτομολειτε τυπους. 8.176 Μηκετι πηκτον αροτρον ανηρ επι
γαιαν ελαυνοι, μη πελαγος πλωοι, μη δορυ θουρον εχοι· αλλα φερων σκαπανην τε
και αγριον εν φρεσι θυμον ες τυμβους πατερων χρυσον ιοι ποθεων, οπποτε και
τουτον τις εμον περικαλλεα τυμβον σκαψεν ατασθαλεων εινεκα κερδοσυνης. 8.177
Ἑπτα βιοιο πελει ταδε θαυματα· τειχος, αγαλμα, κηποι, πυραμιδες, νηος, αγαλμα,
ταφος· ογδοον εσκον εγωγε πελωριος ενθαδε τυμβος, υψιπαγης, σκοπελων τωνδ'
αποτηλε θεων, πρωτος δ' εν φθιμενοισιν αοιδιμος, εργον απληστον της σης,
ανδροφονε, μαινομενης παλαμης. 8.178 Ἦν οτε ην ατινακτος εγω ταφος, ουρεος
ακρην πουλυς υπερτελλων τηλεφανης σκοπελος· νυν δε με θηρ ετιναξεν εφεστιος
εινεκα χρυσου· ωδε δ' ετιναχθην γειτονος εν παλαμαις. 8.179 Τον τυμβοιο τοσου
ληιστορα, ον περι παντηι λαων τετραπεδων αμφιθεει στεφανος, αξιον αυτικ' εην
αυτωι ενι σηματι θεντας αυθις επικλεισαι χασματα δυσσεβει. 8.180 Ἔργον αλιτρον
οπωπα, κεχηνοτα τυμβον, οδευων· χρυσου ταυτα πελει εργματα του δολιου. ει μεν
χρυσον εχεις, ευρες κακον· ει δ' αρα κεινος ενθεν εβης, κενεην μησαο δυσσεβιην.
8.181 Ὁσσατιον παραμειψα βροτων βιον, ουδ' αρ' εμελλον εκφυγεειν παλαμας
γειτονος ουλομενας, ος με και αιπυν εοντα χαμαι βαλε νηλει θυμωι ουτε Θεον δεισας
ουθ' οσιην φθιμενων. 8.182 Τον τυμβων κακοεργον αλαστορα φευγετε παντες· ηνιδ',
οσην σκοπιην ρηξατο ρηιδιως. ου μεν ρηιδιως ερρηξατο. αλλ' αποτηλε χαζεσθε·
φθιμενους ωδ' αν αρεσσαμεθα. 8.183 Αιαι, ως τι κακον προτιοσσομαι εγγυθεν ηδη
τοισι τε τυμβορυχοις τοις τε περικτιοσιν σηματος υψιθεοντος ολωλοτος. αλλα τον
εχθρον οιδε δικη· δακρυειν δ' ημετερον φθιμενους. 8.184 Μαυσωλου ταφος εστι
πελωριος, αλλα Καρεσσι τιμιος· ουτις εκει τυμβολετις παλαμη· Καππαδοκεσσιν
εγωγε μεγ' εξοχος, αλλα δεδορκας, οια παθον. στηληι γραψατε νεκροφονον. 8.185
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Τοιχος ενι προποδεσσι και ορθιος· ενθεν επειτα υπτιος εκ λαγονων εις εν
αγειρομενων τυμβος εην, καθυπερθε λοφου λοφος. αλλα τι ταυτα; ουδεν
χρυσοφιλαις, οι μ' ετιναξαν ολον. 8.186 Νεκρων νεκρα πελοι και μνηματα· ος δ'
ανεγειρει τυμβον αριπρεπεα τηι κονι, τοια παθοι· ου γαρ αν ουτος ανηρ τον εμον
ταφον εξαλαπαξεν, ει μη χρυσον εχειν ηλπετο εκ νεκυων. 8.187 Τις τινος; ουκ ερεει
στηλη· προ γαρ ωλετο τυμβου. τις χρονος; αρχαιης σημα τοδ' εργασιης. τις δε σ'
ενηρατο; ειπε· φονος τοδε. –«Χειρες αλιτραι γειτονος.» –Ὡς τι λαβηι; –«Χρυσον.» –
Ἔχοι σκοτιην. 8.188 Ὅστις εμον παρα σημα φερεις ποδα, ισθι με ταυτα του
νεοκληρονομου χερσι παθοντ' αδικως· ου γαρ εχον χρυσον τε και αργυρον, αλλ'
εδοκηθην, καλλει μαρμαιρων τοσσατιωι λαγονων. 8.189 Στηθι πελας και κλαυσον
ιδων τοδε σημα θανοντος, ει ποτ' εην, νυν αυτε ταφον δηλημονος ανδρος. σημα
πελω, μη τυμβον εγειρειε βροτος αλλος. τι πλεον, ει παλαμαισι φιλοχρυσοισιν
ολειται; 8.190 Αιων και κληιδες αμειδητου θανατοιο και ληθης σκοτιης βενθεα και
νεκυες, πως ετλη τυμβον τις εμον επι χειρας ενεγκειν; πως ετλη; φθιμενων κηδεται
ουδ' οσιη. 8.191 Τετρωμαι πληγηισιν αεικελιηισιν ο τυμβος, τετρωμ', ως τις ανηρ εν
δαι λευγαλεηι. ταυτα φιλα θνητοισι, το δ' αιτιον ως αθεμιστον. τον νεκυν οιον εχων
χρυσον αποξεομαι. 8.192 Προς σε Θεου ξενιου λιταζομαι, οστις αμειβεις τυμβον εμον,
φραζειν· «Τοια παθοις, ο δρασας.» – «Ουκ οιδ', οντινα τυμβος εχει νεκυν· αλλ' ερεω
γε δακρυ' επισπενδων· Τοια παθοις, ο δρασας.» 8.193 Παντα λιπων, γαιης τε μυχους
και πειρατα ποντου, ηλθες εχειν ποθεων χρυσον εμου νεκυος. νεκρον εχω και μηνιν
ολωλοτος· ην τις επελθηι, ταυτ', ει ληιζει, δωσομεν ασπασιως. 8.194 Ει σοι χρυσον
εδωκα μονωι μονος, ουκ εφυλασσες τουθ', οπερ ειληφεις, η κακος ησθ' αν αγαν; ει δε
ταφον σκαπτεις, την αιδεσιμον παραθηκην, και τοδ' επι χρυσωι, αξιος, ειπε, τινος;
8.195 Τους ζωντας κατορυσσε. τι γαρ νεκρους κατορυσσεις; Ἄξιοι εισι ταφων, οι σε
ζην ειασαν ουτω τον των οιχομενων υβριστην και φιλοχρυσον. 8.196 Και συ, ταλαν,
παλαμηισι τεαις η μυστιν εδωδην δεξηι θαρσαλεως η Θεον αγκαλεσεις, χειρεσιν αις
διορυξας εμον ταφον; η ρα δικαιοι ουδεν εχουσι πλεον, ει συ ταλαντα φυγοις. 8.197
Φησι ∆ικη· «Τις πιστις, οτ' ωλεσας, ον λαγονεσσι σηισιν εδωκα νεκυν, γαια φιλη,
φθιμενωι;» – «Ου γαιη μ' ετιναξεν· ατασθαλος ωλεσεν ανηρ, και φιλοκερδειης
εινεκα· τουτον εχω.» 8.198 Προσθε ταδ' ηεν ασυλα· Θεος, νεκυς. αλλα Θεος μεν
ιλαος· ει δε νεκυς, οψεθ' ο τυμβολετης. 8.199 Ἦ ρα σε δινησουσιν Ἐρινυες· αυταρ
εγωγε κλαυσομ' αποφθιμενους, κλαυσομ' αγος παλαμης. 8.200 Ληξατε, τυμβοχοοι,
ναι ληξατε βενθεσι γαιης κευθειν τους φθιμενους· ειξατε τυμβολεταις. νεκρων και
ταδε γ' εστι σοφισματα, ως φιλοχρυσον ευρωσιν παλαμην, σηματα τοια χεειν. 8.201
Τις σ' ανεηκεν, απληστε, τοσον κακον αντι τοσοιο κερδεος αλλαξαι, μηδε
παρεσταοτος; 8.202 Στηλαι και τυμβοι, μεγα χαιρετε, σηματα νεκρων· ουκετι κηρυξω
μνημασι τους φθιμενους, ηνικα τον περιφαντον εμον ταφον ωλεσε γειτων. γαια
φιλη, συ δε μοι δεχνυσο τους φθιμενους. 8.203 Στηλαι και πλακοεντες εν ουρεσιν,
εργα Γιγαντων, τυμβοι και φθιμενων αφθιτε μνημοσυνη, σεισμος παντα βρασειεν
εμοις νεκυεσσιν αρηγων, οις επι χειρ ολοη ηλθε σιδηροφορος. 8.204 Ἡνικα τον
περιβωτον επ' ουρεος, αγριε Τιταν, τυμβον ανερρηξω, πως εσιδες νεκυας, ως δ' ειδες,
πως χειρες επ' οστεα; η ταχα κεν σε τηι σχεθον, ει θεμις ην τοισδ' ενα τυμβον εχειν.
8.205 Σηματα και σποδιη και οστεα οι τε παρεδροι δαιμονες, οι φθιμενου ναιετε
τονδε λοφον, τονδ' αλιτρον τιννυσθε, ος υμεας εξαλαπαξεν. των δε περικτιονων
δακρυον υμμιν οσον. 8.206 Τυμβοι και σκοπιαι και ουρεα και παροδιται, κλαυσατε
τυμβον εμον, κλαυσατε τυμβολετην· ηχω δ' εκ σκοπελων πυματηγορος αντιαχειτω
τωνδε περικτιονων· «Κλαυσατε τυμβολετην.» 8.207 Κτεινετε, ληιζεσθε, κακοι
κακοκερδεες ανδρες· ουτις επισχησει την φιλοχρημοσυνην, ει ταδ' ετλης, κακοεργε,
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

κακοφρονος εινεκα χρυσου σημασι σην επεχειν αρπαλεην παλαμην. 8.208 Ουτος
επερσεν εμον φιλιον ταφον ελπιδι κουφηι, ον μουνον κτεανων ενθεν απηλθον εχων·
και τουτον τις αλιτρος εαις παλαμαις ολεσειεν, εκ δ' ολεσας τυμβου τηλε βαλοι
πατερων. 8.209 Τις τον εμον διεπερσε φιλον ταφον ουρεος ακρης τησδ'
αναειρομενον ηλικον οσσατιης; χρυσος εθηξε μαχαιραν επ' ανδρασι· χρυσος
απληστον κυμασι χειμεριοις ωλεσε ναυσιβατην· καμοι χρυσος επερσε μεγαν
περικαλλεα τυμβον ελπισθεις· χρυσου δευτερα παντ' αδικοις. 8.210 Πολλακι
ναυηγοιο δεμας κατεχωσεν οδιτης κυμασι πλαζομενον, πολλακι θηρολετου, ηδη και,
πολεμωι τις ον ωλεσεν· αλλ' εμε γειτων χωσθεντ' αλλοτριαις χερσιν επερσε ταφον.
8.211 Ὢ χρυσου δολιοιο, ποσον κακον επλεο θνητοις. ζωσιν και φθιμενοις χειρα
φερεις αδικων· οις γαρ εμον τυμβον τε και οστεα δωκα φυλασσειν, τωνδ' υπο ταις
μιαραις εξολομην παλαμαις. 8.212 Παντ' εθανεν νεκυεσσι. τι παιζομεν; ουτις ετ'
αιδως εκ ζωντων φθιμενοις. δερκεο τονδε ταφον, ον γ' ελπις χρυσοιο διωλεσε
τοσσον εοντα θαυμα παρερχομενοις, θαυμα περικτιοσιν. 8.213 Λισσομαι· ην γε θανω,
ποταμωι δεμας ηε κυνεσσιν ριψατε ηε πυρι δαψατε παντοφαγωι· λωιον η παλαμηισι
φιλοχρυσοισιν ολεσθαι. δειδια τονδε ταφον τοια παθονθ' οροων. 8.214 ∆η ποτε
Κυρος αναξ βασιληιον ως ανεωιξεν τυμβον επι χρυσωι, γραμμα τοδ' ευρε μονον·
«Οιγειν απληστοιο ταφους χερος.» ὣς δε συ τοσσον σημα τοδ' ουχ οσιαις οιξας, ανερ,
παλαμαις. 8.215 Ὃς κακος ου φθιμενοισι, ταχ' αν φθιμενοισιν αρηγοι· ος δ' ουδε
φθιμενοις, ουποτ' αν ου φθιμενοις. ὣς δε συ, τοις φθιμενοισιν επει ταφον
εξαλαπαξας, ουποτ' αν ου φθιμενοις χειρα φεροις οσιην. 8.216 «Μαρτυρομ', ουδεν
εχω· πτωχος νεκυς ενθαδε κειμαι· μη με τεαις ατισηις τυμβοφονοις παλαμαις.» –
Ουδε γαρ ουτος εχεν χρυσον ταφος, αλλ' εδαΐχθη. παντα φιλοχρυσοις εμβατα· φευγε,
∆ικη. 8.217 Οι τυμβοι φθιμενοισιν «Ἀρηξατε» ειπον απαντες, ηνιχ' ο λυσσηεις τονδ'
ετινασσε ταφον. οι νεκυες τυμβοισι· «Τι ρεξομεν; αυθις αερθη ως επι βουκτασιηι
γαιαν αφεισα ∆ικη.» 8.218 Ἤλυθεν εις Ἀιδην τις, ο δ' επτατο, αλλος ολεσσε θηρας, ο
δε πλεκτον υιει τευξε δομον· τουτων ουτος ανηρ ου δευτερον εργον ερεξεν, τονδε
ταφον ρηξας χειρεσιν ουχ οσιαις. 8.219 Ει τοσον εργον εγειρας ολωλοτι, ου μεγα
θαυμα· ει δε τοσον διεπερσας, αοιδιμος εσσομενοισιν, και σε τις εν μεγαλοισιν
αριθμησει κακοεργοις τυμβον αναρρηξανθ', ον και τρομεουσι φονηες. 8.220 Χρυσος
μεν Ῥοδιοισιν επεκλυσε· σοι δ' απο τυμβων χρυσον φερει σιδηρος, ος κακον φερει·
ορυσσ', ορυσσε παντας· η ταχ' αν σε τις τυμβος κ' εξολεσειε πεσων, νεκυεσσι δ'
αρηγοι. 8.221 Τυμβος εην· νυν δ' ειμι λιθων χυσις, ουκετι τυμβος· ταυτα φιλοχρυσοις
ευαδε. ποια δικη; 8.222 Αιαι, και τεφρη γενομην και χειρας αλιτρων ουκ εφυγον.
χρυσου τιπτε χερειοτερον; 8.223 Ἅζομαι ανδρομεης γενεης υπερ, ει σε τις ετλη,
τυμβε, χαμαι βαλεειν ουχ οσιαις παλαμαις. 8.224 Τυμβος εγω, σκοπιη τις απ' ουρεος·
αλλα με χειρες θηκαν ισον δαπεδωι. τις ταδ' ανωξε νομος; 8.225 Ουτος εμος δομος
ηεν ολωλοτος· αλλα σιδηρος ηλθ' επ' εμωι τυμβωι· σον δομον αλλος εχοι. 8.226 Την
σκαπανην επ' αρουραν, εμωι δ' επι σηματι βαλλειν δακρυα, μη παλαμας· ηδε δικη
φθιμενων. 8.227 Την σκαπανην επ' αρουραν· εμου δ' αποχαζεο τυμβου, χαζεο· ουδεν
εχω πλην ζακοτων νεκυων. 8.228 Ει σ', απληστε, ταφων δηλημονα τοιον εωλπειν,
πασσαλος αν τηιδε και τροχος εκρεματο. 8.229 Τιπτε μ' ανοχλιζεις κενεον ταφον;
οστεα μουνα κευθω και σποδιην τοισιν επερχομενοις. 8.230 Τυμβος εγω, τυμβων
πανυπερτατος· αλλ' εμ' εωιξεν ως τινα των πολλων ανδροφονος παλαμη.
Ἀνδροφονος παλαμη με διωλεσε· ληξατε τυμβων, θνητοι, και κτερεων· δευτ' επι
νεκρα, κυνες. ∆ευτ' επι νεκρα, κυνες· χρυσου διφητορες ανδρες ηδη και νεκυων
χρυσολογουσι κονιν. 8.231 Ἄλλος τυμβον εγειρε, συ δ' ωλεσας· αλλος εγειροι σον
ταφον, ει γε θεμις, αλλος εραζε βαλοι. 8.232 Ἤδη και νεκυεσσιν επεχραον οι
 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φιλοχρυσοι· φευγετε εκ τυμβων, ει σθενος, οι φθιμενοι. 8.233 Τιπτε μ' ανοχλιζεις;
νεκυων αμενηνα καρηνα μουνα φερω· τυμβων οστεα πλουτος απας. 8.234 ∆αιμονας,
οι με εχουσιν, αλευεο· ουτι γαρ αλλο τυμβος εχω· τυμβων οστεα πλουτος απας. 8.235
Ει χρυσου δομος ηεν ολος ταφος, ω φιλοχρυσε, ουποτ' εδει τοιην χειρα φερειν
φθιμενοις. 8.236 Ληθη και σιγη νεκυων γερας· ως δ' αλαπαξας ουτος εμον πολλοις
θηκεν αεισμα ταφον. 8.237 Παντ' εχετε, ζωοντες, εμοι δ' ολιγοι τε φιλοι τε λαες τωι
φθιμενωι· φειδεο σου νεκυος. 8.238 Ου χρυσου δομος ειμι. τι τεμνομαι; αυτος εγωγε
τυμβος, ον οχλιζεις· πλουτος εμου νεκυες. 8.239 Τυμβος εγω κλεος ηα περικτιονων
ανθρωπων· νυν δ' ειμι στηλη χειρος αλιτροτατης. 8.240 Ει λιην φιλοχρυσον εχεις
κεαρ, αλλον ορυσσειν χρυσον· εμοι δ' ουδεν πλην φθιμενων κτερεων. 8.241 Μη
δειξηις μεροπεσσι γυμνον νεκυν, η σε γυμνωσει αλλος· ο δε χρυσος πολλακις εστιν
οναρ. 8.242 Ουχ αλις ηε βροτοισι βροτους επι χειρας ιαλλειν, αλλα και εκ νεκυων
σπευδετε χρυσον εχειν. 8.243 Ὑμετεροις τυμβοισιν αρηξατε, οι τοδ' ορωντες σημα
δαιχθεν οσον. λευσατε τυμβολετην. 8.244 Τις με τον εξ αιωνος ακινητοισι λιθοισι
κευθομενον θνητοις δειξε πενητα νεκυν; 8.245 Τιπτε ταφον διεκερσας εμον, ταλαν;
ὣς διακερσαι σοι γε Θεος βιοτην, ω φιλοχρυσον αγος. 8.246 Μυθος Ταρταρος ηεν,
επει ταφον ουκ αν εωιξεν ουτος ανηρ. οιμοι, ως βραδυπους συ, ∆ικη. 8.247 Ὡς
βραδυπους συ, ∆ικη, και Ταρταρος ουκετι δεινος. ου γαρ αν ουτος ανηρ τονδ' ανεωιξε
ταφον. 8.248 Ὤμοσα τους φθιμενους και ωμοσα Ταρταρον αυτον μηποτε
τυμβολεταις ευμενες ομμα φερειν. 8.249 Ουρεα και πρωνες, τον εμον ταφον ως τιν'
εταιρον κλαυσατε, πας δε πεσοι τωι σφε τεμοντι λιθος. 8.250 Πλουσιος ειμι πενης·
τυμβωι πολυς, ενδον αχρυσος· ισθι καθυβριζων νεκρον ασυλοτατον. 8.251 Καν στηις
πυθμενος αχρις εμους κευθμωνας ορυσσων, μοχθος σοι το περας οστεα μουνον εχει.
8.252 Τεμνετε, τεμνετε ωδε· πολυχρυσος γαρ ο τυμβος τοις ποθεουσι λιθους· ταλλα
δε παντα κονις. 8.253 Γαια φιλη, μη σοισι θανονθ' υποδεχνυσο κολποις τον
τυμβωρυχιης κερδεσι τερπομενον. 8.254 Ὑβριστης επ' εμ' ηλθε τον ου ζωοντα
σιδηρος και χρυσον ποθεων ευρε πενητα νεκυν.

 
 
 

13
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


