Liturgia sancti Gregorii
Η ΘΕΙΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΟΥ ΕΝ ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΓΡΗΓΟΡΙΟΥ.
Ὁ επισκεψαμενος ημας εν ελεει και οικτιρμοις, ∆εσποτα Κυριε Ἰησου Χριστε,
και χαρισαμενος ημιν παῤρησιαν, τοις ταπεινοις και αμαρτωλοις, και αναξιοις
δουλοις σου, παραστηναι τωι αγιωι σου θυσιαστηριωι, και προσφερειν σοι την
φοβεραν και αναιμακτον θυσιαν, υπερ των ημετερων αμαρτημα των, και των του
λαου σου αγνοηματων, εις ανεσιν και αναπαυσιν των προκοιμηθεντων πατερων
ημων και αδελφων, και στηριγμον παντος του λαου σου. Ἐπιβλεψον εις εμε τον
αχρειον δουλον σου, και εξαλειψον μου τα παραπτωματα, δια την σην ευ
σπλαγχνιαν· και καθαρισον μου τα χειλη και την καρδιαν απο παντος μολυσμου
σαρκος τε και πνευ ματος· και αποστησον απ' εμου παντα λογισμον αισχρον τε και
ασυνετον· και αγιασον με τηι δυνα μει του αγιου σου Πνευματος εις την λειτουργιαν
ταυτην, και προσδεξαι με δια την σην αγαθοτητα, προσεγγιζοντα τωι αγιωι σου
θυσιαστηριωι· και ευ δοκησον, Κυριε, δεκτα γενεσθαι τα μελλοντα προσ αγομενα σοι
δωρα, δια των ημετερων χειρων, συγκα ταβαινων ταις εμαις ασθενειαις· και μη
αποῤριψηις με απο του προσωπου σου· μη βδελυξηις με, την εμην αναξιοτητα, αλλ'
ελεησον με, ο Θεος, κατα το μεγα ελεος σου, και κατα το πληθος των οικτιρμων σου
εξαλειψον το ανομημα μου, ινα ακατακριτως προσελθων κατενωπιον της δοξης σου,
καταξιωθω της σκεπης σου, και της ελλαμψεως του παναγιου σου Πνευματος· και μη
ως δουλος αμαρτιας απο δοκιμος γενωμαι, αλλ' ως δουλος, ος ευρω* χαριν και ελεος
και αφεσιν αμαρτιων, εν τωι νυν και εν τωι μελλοντι αιωνι. Ναι, ∆εσποτα
παντοκρατορ, παν τοδυναμε Κυριε, επακουσον της δεησεως μου. Συ γαρ ει ο τα
παντα ενεργων εν πασι· και την παρα σου παντες επιζητουμεν επι πασι βοηθειαν τε
και αντιληψιν· οτι φιλανθρωπος ει, και δεδοξασμε νος υπαρχεις, Ἰησου ο Θεος
ημων, συν τωι αναρχωι σου Πατρι, και τωι αγιωι σου Πνευματι, νυν και αει. 36.701
Ευχη μετα την ετοιμασιαν του αγιου θυσιαστη ριου. ∆εσποτα Κυριε Ἰησου Χριστε, ο
Θεος ημων, ο δια της σωτηριωδους παρουσιας σου και της ελλαμψεως του παναγιου
σου Πνευματος καταξιωσας ημας τους ταπεινους και αμαρτωλους και αναξιους
δουλους σου παραστηναι τωι αγιωι σου θυσιαστηριωι, και προσ φερειν και
λειτουργειν, τοις αχραντοις μυστηριοις της καινης σου διαθηκης. Αυτος ζωοποιε, και
αγα θων χορηγε, ποιησον μεθ' ημων σημειον εις αγαθον, και αξιωσον ημας εν
καθαρωι συνειδοτι λατρευσαι σοι πασας τας ημερας της ζωης ημων, και εν αγιασμωι
ταυτην σοι την θειαν προσενεγκειν λει τουργιαν, εις αφεσιν αμαρτιων, και εις
απολαυσιν της μελλουσης μακαριοτητος. Μνησθητι, αγαθε, ευ εργετα, βασιλευ των
αιωνων, και της κτισεως απασης δημιουργε, των προσενεγκαντων, και δι' ων
προσηγαγον· και ημας ακατακριτους διαφυλαξον εν τηι ιερουργιαι των θειων σου
μυστηριων· οτι ηυλογηται, και ηγιασται, και δεδοξασται, το παντιμον και
μεγαλοπρεπες αγιον ονομα σου, μετα του Πατρος και του αγιου Πνευματος νυν, και.
Ευχη του αγιου Ευαγγελιου.
Ειρηνη πασιν. ∆εσποτα Κυριε Ἰησου Χριστε ο Θεος ημων, ο τοις αγιοις σου
μαθηταις και ιεροις σου αποστολοις ειπων, οτι πολλοι προφηται και δικαιοι επεθυ
μησαν ιδειν α βλεπετε, και ουκ ειδον· και ακουσαι α ακουετε, και ουκ ηκουσαν· υμων
γαρ μακαριοι οι οφθαλμοι οτι βλεπουσι, και τα ωτα υμων, οτι ακουει. Και
καταξιωθειημεν αρτι του ακουσαι και ποιησαι τα αγια σου Ευαγγελια, ταις λιταις
 
 
 

1
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

των ιερων σου. Μνημονευσον ουν, ∆εσποτα, και νυν, παντων των εντειλαμενων
ημιν αναξιοις, του μνημονευειν αυ των εις τας δεησεις ημετερας, και τας αιτησεις,
ας αναβιβαζομεν σοι, Κυριε ο Θεος ημων. Τους προτετελευτηκοτας, αναπαυσον
αυτους· καμνοντας, εῤρω σον αυτους· συ γαρ ει ζωη ημων παντων, και σω τηρια
ημων παντων· και ελπις ημων παντων, και ιασις ημων παντων, και αναστασις
οικεια παντων ημων· και σοι την δοξαν, τιμην, και προσκυνησιν αναπεμπομεν, συν
τωι παντοκρατορι σου, και παν τεποπτηι τεκοντι και τωι παναγιωι και ζωαρχικωι και
ομοουσιωι σου Πνευματι, νυν και αει. Ευχη του καταπετασματος. Ουδεις αξιος των
συνδεδεμενων ταις σαρκικαις επιθυμιαις και ηδοναις προσερχεσθαι, η προσεγγιζειν,
η λειτουργειν σοι, Βασιλευ της δοξης. Το γαρ διακονειν σοι, μεγα και φοβερον, και
αυταις ταις επουρανιαις δυναμεσιν απροσιτον. Ἀλλ' ομως δια την αφατον και
αμετρον σου φιλανθρωπιαν, ατρε πτως, και αναλλοιως γεγονας ανθρωπος, και αρχιε
36.704 ρευς ημιν εχρηματισας, και της λειτουργικης ταυ της και αναιμακτου θυσιας
την ιερουργιαν παρ εδωκας ημιν, ως ∆εσποτης των απαντων.
Συ γαρ (ει*) δεσποζεις των επουρανιων, και επιγειων και των καταχθονιων·
ο επι θρονου χερουβικου εποχου μενος· ο των σεραφιμ Κυριος, και Βασιλευς του
Ἰσραηλ· ο μονος αγιος, και εν αγιοις αναπαυομε νος. Σε τοινυν δυσωπω τον μονον
αγαθον, και ευ ηκοον Θεον, επιβλεψον επ' εμε τον αμαρτωλον, και αχρειον δουλον
σου· και ικανωσον με τηι δυναμει του αγιου Πνευματος, ενδεδυμενον την της
ιερατειας χαριν, παραστηναι τηι αγιαι σου ταυτηι τραπεζηι, και ιερουργησαι το
αχραντον σου σωμα, και το τιμιον σου αιμα.
Σοι γαρ προσερχομαι κλινας τον εμαυτου αυχενα· και δεομαι σου, μη
αποστρεψηις το προσ ωπον σου απ' εμου· μηδε αποδοκιμασηις με εκ παι δων σου· αλλ'
αξιωσον με προσενεχθηναι σοι τα δωρα ταυτα, υπ' εμου του αμαρτωλου και αναξιου
δουλου σου· Συ γαρ ει αγιαζων και αγιαζομενος· προσφερων τε και προσφερομενος·
ο δεχομενος και δεκτος· ο διδους και διαδιδομενος· και σοι δοξαν αναπεμπομεν, μετα
του Πατρος και του αγιου Πνευματος.
Ευχη αλλη καταπετασματος παρ' Αιγυπτιοις.
Κυριε ο Θεος ημων ο παντοκρατωρ, ο επιστα μενος τον νουν των ανθρωπων,
ο εταζων καρδιας, και νεφρους· ο εμε τον αναξιον καλεσας προς την σην
λειτουργιαν ταυτην· μη βδελυξηις με, μηδε το προσωπον σου αποστρεψηις απ' εμου·
αλλ' εξαλειψον μου παντα τα παραπτωματα, και αποπλυνον μου τον ρυπον του
σωματος, και τον σπιλον της ψυχης, και ολον με αγιασον, ινα μη ικετευων σε δουναι
αφεσιν αλλοις αμαρτιων, αυτος αδοκιμος γενωμαι. Ναι, Κυριε, μη αποστραφειης με
τεταπεινωμενον και κατησχυμμενον, αλλ' εξαποστειλον μοι την χα ριν του αγιου
σου Πνευματος, και αξιωσον με πα ραστηναι επι το αγιον σου θυσιαστηριον
ακατακρι τως, και προσφερειν σοι λογικην και αναιμακτον προσφοραν ταυτην, μετα
συνειδησεως καθαρας, εις συγχωρησιν των ημων αμαρτηματων, και των πα
ραπτωματων· και εις αφεσιν των του λαου σου αγνοηματων· εις αναπαυσιν και
αναψυχην των προ κεκοιμημενων πατερων ημων και αδελφων, και εις στηριγμον
παντος του λαου σου, εις δοξαν σην του Πατρος και του Υιου, και του αγιου
Πνευματος νυν.
Ευχη του ασπασμου
Ειρηνη πασιν. Ὁ ων, και προων, και διαμενων εις τους αιωνας· ο τωι Πατρι
συναΐδιος και ομοουσιος, και συνθρονος και συνδημιουργος. Ὁ δια μονην αγαθοτητα
 
 
 

2
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εκ του μη οντος εις το ειναι παραγων τον ανθρωπον, και θεμενος αυτον εν
παραδεισωι τρυφης. Ἀπατηι δε του 36.705 εχθρου και παρακοηι της σης εντολης
παραπεσοντα, ανακαινισαι βουλομενος και προς το αρχαιον αναγα γειν αξιωμα, ουκ
αγγελος, ουκ αρχαγγελος, ου πα τριαρχης, ου προφητης την ημων ενεχειρησας σωτη
ριαν· αλλ' αυτος ατρεπτως σαρξ γενομενος, και ενηνθρωπησας, κατα παντα
ομοιωθης ημιν, εκτος μονης της αμαρτιας· μεσιτης ημων γενομενος, και του Πατρος,
και το μεσοτοιχον του φραγμου, και την χρονιαν εχθραν καθελων, τα επιγεια τοις
επου ρανιοις συνηψας, και τα αμφοτερα εις εν συνηγαγες και την ενσαρκον
επληρωσας οικονομιαν. Και μελλων σωματικως ελαυνειν εις τους ουρανους, θει κως
τα παντα πληρων, τοις αγιοις σου μαθηταις, και αποστολοις ελεγες· Ειρηνην αφιημι
υμιν· ει ρηνην την εμην διδωμι υμιν. Ταυτην και νυν ειρηνην ημιν δωρησαι,
∆εσποτα· χαρισαι παντος αποκαθαρον μολυσματος, παντος δολου και πασης κακιας,
και πανουργιας, και της θανατηφορου μνησικακιας, και καταξιωσον ημας
ασπασασθαι αλληλους εν φιληματι αγιωι, εις το μετασχειν ακα τακριτως της
αθανατου και επουρανιου σου δω ρεας· χαριτι της ευδοκιας του Πατρος, και ενερ
γειαι του αγιου Πνευματος. Συ γαρ ει ο χορηγος και δοτηρ παντων των αγαθων, και
σοι την δο ξαν, την αΐδιον δοξολογιαν αναπεμπομεν, συν τωι αναρχωι σου Πατρι, και
τωι αγιωι σου Πνευματι, νυν και αει. Ευχη αλλη του ασπασμου. Χριστε ο Θεος ημων, η
φοβερα και απερινοητος δυναμις του Θεου και Πατρος· ο του φλογινου θρο νου των
χερουβιμ υπερκαθημενος και υπο πυρινων δυναμεων δορυφορουμενος, και πυρ
καταναλισκον υπαρχων ως Θεος· και δια την σην αφατον συγκα ταβασιν και
φιλανθρωπιαν μη φλεξας τωι προσεγ γισμωι τον δολερον προδοτην, αλλα φιλικον
αυτον ασπασαμενος, ελκων αυτον εις μετανοιαν και επι γνωσιν του ιδιου
τολμηματος. Καταξιωσον ημας, ∆εσποτα, επι της φρικτης ταυτης ωρας, εν ομονοιαι
και διχα παντος εν δυο θυμου, και λειψανου κακιας απολαβειν αλληλους εν αγιωι
φιληματι. Και μη κα τακρινηις ημας υπερ μη ολοτελως, και καθως αρεσαι τηι σηι
αγαθοτητι, καθαρευωμεν απο πασης τρυγος αμαρτιας και πονηριας και της
θανατηφορου μνη σικακιας· αλλ' αυτος τηι σηι αφατωι, και ανεκδιηγητωι ευσπλαγχνιαι
ειδως το πλασμα ημων το ασθενες, και κατω βριθον, εξαλειψον πασαν κηλιδα
παραπτωματων ημων, ινα μη εις κριμα, η εις κατακριμα ημιν γενηται το θειον τουτο
μυστηριον. Συ γαρ ει ο δυναμενος πα σαν αφιειν αμαρτιαν, και υπερβαινειν αδικιας
και ανομιας των ταλαιπωρων ανθρωπων, καθαρισμος του κοσμου παντος υπαρχων,
και σοι πρεπει η παρα παντος συμφωνως δοξολογια, τιμη και προσκυνησις, αμα τωι
αχραντωι σου Πατρι, και τωι ζωοποιωι σου Πνευματι νυν, κ. λ. Και γινεται ασπασμος.
Ὁ διακονος λεγει· Στωμεν καλως.
Ὁ λαος λεγει· Ἔλεος ειρηνης.
Ὁ ιερευς εκφωνησει· Ἡ αγαπη του Θεου Πατρος, και η χαρις του μο 36.708
νογενους Υιου, Κυριου δε και Θεου, και Σωτηρος ημων Ἰησου Χριστου· και η
κοινωνια, και η δωρεα του αγιου Πνευματος, ειη μετα παντων υμων.
Ὁ λαος λεγει. Και μετα του πνευματος σου.
Ὁ ιερευς λεγει. Ἄνω σχωμεν τας καρδιας.
Ὁ λαος λεγει. Ἔχομεν προς τον Κυριον.
Ὁ ιερευς λεγει. Ευχαριστησωμεν τωι Κυριωι.
Ὁ λαος λεγει. Ἄξιον και δικαιον.
Ὁ ιερευς λεγει. Ἄξιον και δικαιον, αξιον και δικαιον. Ἀρχη της προσκομιδησ
Ἀληθως γαρ αξιον εστιν, και δικαιον σε αινειν, σε ευλογειν, σε προσκυνειν, σε
δοξαζειν τον μονον αληθινον Θεον, τον φιλανθρωπον, τον αφραστον, τον αορατον,
τον αχωρητον, τον αναρχον, τον αιωνιον, τον αχρονον, τον αμετρητον, τον
 
 
 

3
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ατρεπτον, τον απε ρινοητον· τον ποιητην των ολων, τον λυτρωτην των απαντων·
τον ευιλατευοντα πασαις ταις ανομιαις ημων· τον ιωμενον πασας νοσους ημων· τον
λυ τρουμενον εκ φθορας την ζωην ημων· τον στεφανουντα ημας, εν ελεει και
οικτιρμοις. Σε αινουσιν αγγελοι· σε προσκυνουσιν αρχαγγελοι· σε αρχαι υμνουσι· σε
κυριοτητες ανακραζουσι· την σην δοξαν εξουσιαι αναγορευουσι· σοι θρονοι την
ευφημιαν αναπεμπουσι· χιλιαι χιλιαδες σοι παραστηκουσι, και μυριαι μυριαδες σοι
την λειτουργιαν προσαγουσι. Σε υμνει τα αορατα· σε προσκυνει τα φαινομενα, παντα
ποιουντα τον λογον σου, ∆εσποτα.
Ὁ διακονος λεγει. Οι καθημενοι αναστητε.
Ὁ ιερευς λεγει. Ὁ ων θεε Κυριε αληθινε εκ Θεου αληθινου· ο του Πατρος
ημιν υποδειξας το φεγγος· ο του αγιου Πνευματος την αληθη γνωσιν ημιν
χαρισαμενος· ο το μεγα τουτο της ζωης ανα δειξας το μυστηριον· ο την των
ασωματων τοις αν θρωποις χοροστασιαν πηξαμενος. Ὁ την των σεραφιμ τοις επι γης
παραδους υμνωιδιαν, δεξαι μετα των αορατων και την ημετεραν φωνην. Συναψον
ημας ταις επουρανιαις δυναμεσιν. Ειπωμεν και ημεις μετ' αυτων πασαν ατοπον
εννοιαν περιστει λαντες βοησωμεν ωσπερ εκειναι, ταις ασιγητοις ανακραζει φωναις,
ακαταπαυστοις στομασι το σον μεγαλειον υμνησωμεν.
Ὁ διακονος λεγει. Εις ανατολας βλεπετε.
Ὁ ιερευς λεγει. Σοι γαρ παραστηκει κυκλωι τα σεραφιμ εξ πτερυγες τωι ενι·
και ταις μεν δυσι πτερυξι κατακαλυπτουσι τα προσωπα εαυτων· ταις δε δυσι τους
ποδας εαυτων· και ταις μεν δυσι πε τομενα, και εκεκραγον ετερον προς ετερον.
Ἐκφωνησει. Τον επινικιον υμνον των σωτηριων ημων, μετα φωνης ενδοξου,
λαμπραι τηι φωνηι, υμνο λογουντα, αιδοντα, βοωντα, δοξολογουντα, κεκραγοτα και
λεγοντα.
Ὁ διακονος λεγει. Προσχωμεν. Ὁ λαος λεγει. Ἅγιος, αγιος, αγιος Κυριος
σαβαωθ, πληρης ο ουρανος, κ. λ.
Ὁ ιερευς λεγει. Ἅγιος, αγιος ει, Κυριε, και παναγιος. Ἐξαιρετον σου της
ουσιας το φεγγος· 36.709 αφραστος σου της σοφιας η δυναμις. Ουδεις λογος εκ
μετρησει της σης φιλανθρωπιας το πελαγος. Ἐποιη σας με ανθρωπον, ως
φιλανθρωπος, ουκ αυτος της εμης επιδεης δουλειας, εγω δε μαλλον της σης χρηι ζων
δεσποτειας. Ουκ οντα με δι' ευσπλαγχνιαν παρ ηγαγες· ουρανον μοι προς οροφον
εστησας· γην μοι προς βασιν κατεπηξας· δι' εμε θαλασσαν εχα λινωσας· δι' εμε την
φυσιν των ζωων ανεδειξας· παντα υπεταξας υπο των ποδων μου· ουδ' εν των της
σης φιλανθρωπιας εν εμοι πραγματων παρελειπας.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε, ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Συ επλασας με, και εθηκας επ' εμε την χειρα σου· της σης
εξουσιας εν εμοι την εικονα υπεγραψας· του λογου το δωρον ενεθηκας· εις τρυφην
μοι τον παραδεισον ηνοιξας· της σης γνωσεως την διδασκαλιαν παρεδωκας· εδειξας
με το δενδρον της ζωης * μοι ξυλον υπεδειξας· του θανατου το κεντρον εγνωρισας·
ενος μοι φυτου την απολαυσιν απηγορευσας· εξ αυτου μονου ουν ειπας μοι μη
φαγειν· εφαγον, νομον ηθετησα· γνωμηι της εντολης παρημελησα· εγω δε του
θανατου την αποφασιν ηρπασα.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε, ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Συ μοι, ω ∆εσποτα, την τιμωριαν μετεβαλες· ως ποιμην
αγαθος εις πλανωμενον εδραμες· ως πατηρ αληθινος εμοι τωι πεπτωκοτι
συνηλγησας· πασι τοις προς ζωην φαρμακοις κατεδησας. Αυτος μοι προφητας
απεστειλας· δι' εμε τον νοσουντα, νομον εις βοηθειαν εδωκας. Αυτος μοι * τας προς
υγιειαν ω παρανομηθεισας, διηκονησας· φως τοις πλανωμενοις ανετειλας· τοις αγνο
 
 
 

4
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουσι, ο αει παρων επεδημησας· επι την παρθενικην ηλθες νηδυν. Ὁ αχωρητος Θεος
ων, ουχ αρπαγμον ηγησω το ειναι ισα Θεωι, αλλ' εαυτον εκενωσας μορφην δουλου
λαβων· την εμην εν σοι φυσιν ηυλογησας· υπερ εμου τον νομον επληρωσας, του
πτωματος μου την αναστασιν υπηγορευσας. Ἔδωκας τοις υπο του ᾅδου
κρατουμενοις την αφεσιν· του νομου την αραν απεσοβησας· εν σαρκι την αμαρτιαν
κατηργησας· της σης εξουσιας μοι την δυναστειαν εγνωρισας· τυφλοις το βλεπειν
απεδω κας· νεκρους εκ ταφων ανεστησας· ρηματι την φυσιν ανωρθωσας· της σης
ευσπλαγχνιας μοι την οικονομιαν υπεδειξας· των πονηρων την βιαν υπ ενεγκας· τον
νωτον σου δεδωκας εις μαστιγας· τας δε σιαγονας σου υπεθηκας εις ραπισματα· ουκ
απεστρεψας δι' εμε το προσωπον σου απο αισχυνης εμπτυσματων.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε, ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Ὡς προβατον επι σφαγην ηλθες, μεχρι σταυρου την εμην
κηδεμονιαν υπεδειξας· τωι σωι ταφωι την εμην αμαρτιαν ενεκρωσας· εις ουρα νον την
εμην απαρχην ανεβιβασας· της σης αφ ιξεως μοι την παρουσιαν εμηνυσας, εν ηι
μελλεις ερχε σθαι κριναι ζωντας και νεκρους, και αποδουναι εκαστωι κατα τα εργα
αυτου.
Ὁ λαος λεγει. Κατα το ελεος σου Κυριε. 36.712
Ὁ ιερευς λεγει. Ταυτης μου της ελευθεριας προσφερω σοι τα συμβολα, τοις
ρημασι σου επι γραφω τα πραγματα. Συ μοι την μυστικην ταυτην παρεδωκας της σης
σαρκος, εν αρτωι και οινωι την μεθεξιν.
Ὁ λαος λεγει. Πιστευομεν.
Ὁ ιερευς λεγει. Τηι γαρ νυκτι ηι παρεδιδης * αυτος σεαυτον, της σεαυτου
εξουσιας.
Ὁ λαος λεγει. Πιστευομεν.
Ὁ ιερευς λεγει. Λαβων αρτον εν ταις αγιαις και αχραντοις και αμωμητοις
σου χερσιν, ενευσας ανω προς ιδιον σου Πατερα Θεον ημων και Θεον των ολων·
ηυχαριστησας † ηυλογησας † ηγιασας † εκλασας, μετεδωκας τοις αγιοις σου
μαθηταις και αποστολοις ειπας· Λαβετε, φαγετε· τουτο μου εστιν το σωμα, το υπερ
υμων και πολλων κλωμενον, και διαδιδομενον εις αφεσιν αμαρτιων· τουτο ποιειτε
εις την εμην αναμνησιν. Ὡσαυτως μετα το δειπνησαι, λαβων ποτηριον, και εκερασας
αυτο εκ γεννηματος αμπελου και εξ υδατος, ηυχαριστησας † ηυλογησας † ηγιασας †
μετεδωκας τοις αγιοις σου μαθηταις και αποστολοις, ειπας· Πιετε εξ αυτου παντες·
τουτο μου εστιν το αιμα, το της καινης διαθηκης, το υπερ υμων και πολλων
εκχυνομενον εις αφεσιν αμαρτιων· τουτο ποιειτε εις την εμην αναμνησιν. Ὁσακις
γαρ εσθιετε τον αρτον τουτον, πινετε δε και το ποτηριον τουτο, τον εμον θανατον
καταγγελλετε, και την εμην αναστασιν ομολογειτε αχρις ου αν ελθω.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Γʹ. Τον θανατον σου, κ. τ. λ.
Ὁ ιερευς λεγει. Ὥστε ουν, ∆εσποτα, μεμνημενοι της επι γης συγκαταβασεως,
και του ζωοποιου θανατου, και της τριημερου σου ταφης, και της εκ νεκρων
αναστασεως, και της εις ουρανους ανοδου, και της εκ δεξιων του Πατρος καθεδρας,
και της μελλουσης απ' ουρανων δευτερας και φοβερας, και ενδοξου σου παρουσιας.
Ἐκφωνησει. Τα σα εκ των σων δωρων σοι προσφεροντες, κατα παντα, και δια παντα
και εν πασιν.
Ὁ λαος λεγει. Σε αινουμεν, σε ευλογουμεν.
Ὁ διακονος λεγει. Κλινατε Θεωι μετα φοβου.
Ὁ ιερευς λεγει εν εαυτωι κλινας· Αυτος ουν, ∆εσποτα, τηι σηι φωνηι τα
προκειμενα μεταποιησον· αυτος παρων, την μυστικην ταυτην λειτουργιαν
 
 
 

5
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

καταρτισον· αυτος ημιν της σης λα τρειας την μνημην διασωσον. Αυτος το Πνευμα
σου 36.713 το παναγιον καταπεμψον, ινα επιφοιτησαν τηι αγιαι και αγαθηι και ενδοξωι
αυτου παρουσιαι αγιασηι και μεταποιησηι τα προκειμενα, τιμια και αγια δωρα ταυτα,
εις αυτο το σωμα και το αιμα της ημετερας απολυτρωσεως.
Ὁ λαος λεγει. Προσχωμεν.
Ὁ διακονος λεγει. Ἀμην.
Ὁ ιερευς εκφωνησει. Και ποιησει τον μεν αρ τον τουτον* γενηται εις το αγιον
σωμα σου, του Κυριου δε και Θεου και Σωτηρος, και Παμβασιλεως ημων Ἰησου
Χριστου, εις αφεσιν αμαρτιων, και εις ζωην την αιωνιον τοις εξ αυτου μεταλαμβα
νουσιν.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Ὁ ιερευς λεγει. Το δε ποτηριον τουτο, το τιμιον σου αιμα, το της καινης
διαθηκης σου, του Κυριου δε, και Θεου και Σωτηρος, και Παμβασιλεως ημων Ἰησου
Χριστου, εις αφεσιν αμαρτιων, και εις ζωην την αιωνιον τοις εξ αυτου
μεταλαμβανουσιν.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Ὁ ιερευς λεγει και ο λαος αποκρινεται το, Κυριε ελεησον. Σε δυσωπουμεν,
Χριστε ο Θεος ημων. Της Ἐκκλησιας σου, Κυριε, την κρηπιδα κατα πηξον. Της
αγαπης ημιν την ομονοιαν ριζωσον. Της πιστεως την αληθειαν αυξησον. Της σης
ευσεβειας ημιν την οδον ευθυτομη σον. Τους ποιμενας οχυρωσον. Τους
ποιμαινομενους ασφαλισαι. ∆ος τωι κληρωι την ευκοσμιαν. Τοις μοναχοις την
εγκρατειαν. Τοις εν παρθενιαι το σωφρονειν. Τοις εν σεμνωι γαμωι την ευζωΐαν. Τοις
εν μετανοιαι το ελεος. Τοις πλουτουσι την αγαθοτητα. Τοις πενομενοις την
επικουριαν. Τοις πτωχοις την βοηθειαν. Τους πρεσβυτας περιζωσον. Τους νεους
σωφρονισον. Τους απιστους επιστρεψον. Παυσον της Ἐκκλησιας τα σχισματα. Των
αιρεσεων καταλυσον τα φρυαγματα. Παντας ημας προς την της σης ευσεβειας ομο
νοιαν συναψον.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Μνησθητι, Κυριε, της ειρηνης της αγιας, μονης, καθολικης,
και αποστολικης σου Ἐκκλησιας, της απο περατων εως περατων της οικουμενης, και
των εν αυτηι ορθοδοξων επισκοπων, των ορθοτομησαντων τον λογον της αληθειας.
Ἐκφωνησει. Ἐξαιρετως του αγιωτατου και μακαριωτατου αρχιερεως ημων
αββα ∆ʹ. παπα και πατριαρχου της μεγαλοπολεως Ἀλεξανδρειας, και υπερ των
περιον των επισκοπων, πρεσβυτερων, διακονων, αναγνωστων, ψαλτων,
εξορκιστων, μοναζοντων, αειπαρθε 36.716 νων, εγκρατων, χηρων, ορφανων,
λαικων, και υπερ παντος του πληρωματος, της αγιας του Θεου Ἐκκλησιας των
πιστων.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Μνησθητι, Κυριε, των ευσεβως βασιλευσαντων. Μνησθητι,
Κυριε, των εν τωι παλατιωι, ημων αδελ φων πιστων, και ορθοδοξων, και παντος του
στρα τοπεδου. Μνησθητι, Κυριε, των προσφεροντων τα αγια δωρα ταυτα, και υπερ
ων, και δι' ων προσεκομισαν, και μισθον ουρανιον παρασχου πασιν αυτοις.
Μνησθητι, Κυριε, και των εν ορεσι, και σπηλαιοις, και ταις οπαις της γης. Και των εν
αιχμαλωσιαις οντων αδελφων ημων, και ειρηνικας αποκαταστασεις εις τα ιδια
χαρισαι.
Ὁ διακονος λεγει. Προσευξασθε υπερ των αι χμαλωτων.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον. Τοτε κλινει ιερευς την εαυτου κεφαλην λεγων
καθ' εαυτον εν εαυτωι. Μνησθητι, Κυριε, και της εμης αθλιας και τα λαιπωρου
 
 
 

6
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ψυχης, ταπεινωσεως μου, και συγχωρησον μοι παντα τα εμα πλημμεληματα και
οπου επλεο νασεν η αμαρτια, περισσευσον σου την χαριν, και μη δια τας εμας
αμαρτιας, και την βεβηλωσιν της καρδιας μου, υστερησηις τον λαον σου της χαριτος
του αγιου σου Πνευματος. Ὑψωσει την κεφαλην και εκφωνησει. Ὁ γαρ λαος σου και
η Ἐκκλησια σου ικετευει σε, και δια σου και συν σοι τον Πατερα λεγουσα.
Ὁ λαος λεγει. Ἐλεησον ημας, ο Θεος, ο Σωτηρ ημων.
Γʹ. Ὁ ιερευς λεγει. Ἐλεησον ημας, ο Θεος, ο Σωτηρ ημων.
Γʹ. Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Γʹ. Ὁ ιερευς λεγει. Μνησθητι, Κυριε, του αερος και των καρπων της γης.
Μνησθητι, Κυριε, της συμμετρου αναβασεως των ποταμειων υδατων. Μνησθητι,
Κυριε, των υετων και των σποριμων της γης. 36.717 Ευφρανον παλιν και
ανακαινισον το προσωπον της γης. Τους αυλακας αυτης μεθυσον, πληθυνον τα γεν
νηματα αυτης· παραστησον ημιν αυτα εις σπερμα, και εις θερισμον, και νυν ευλογων
ευλογησον. Την ζωην ημων οικονομησον. Ευλογησον τον στεφανον του ενιαυτου
της χρηστοτητος σου, δια τους πτω χους του λαου σου, δια την χηραν, και τον
ορφανον, δια τον ξενον, και τον προσηλυτον, και δι' ημας παντας τους ελπιζοντας
επι σοι, και επικαλουμενους το ονομα σου το αγιον. Οι γαρ οφθαλμοι παντων εις σε
ελπιζουσι, και συ διδως την τροφην αυτων εν ευκαιριαι. Ποιησον μεθ' ημων κατα την
αγαθο τητα σου, ο διδους τροφην πασηι σαρκι. Πληρωσον χαρας και ευφροσυνης τας
καρδιας ημων, ινα εν πασι, παντοτε πασαν αυταρκειαν εχοντες, περισσευσωμεν εις
παν εργον αγαθον, του ποιειν το θελημα σου το αγιον. Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει, και ο λαος αποκρινεται. Κυριε ελεησον. Χαρισαι τωι λαωι σου την
ομονοιαν. Τωι κοσμωι την ευσταθειαν. Τωι αερι την ευκρασιαν. Τοις νοσουσι την
σωτηριαν. Τοις δεομενοις την αναψυξιν. Τοις εν εξοριαις την ανεσιν. Τοις ορφανοις
την βοηθειαν. Ταις χηραις την αντιληψιν. Τοις θλιβομενοις επαρκησον εις αγαθον.
Τους εστωτας οχυρωσον. Τους πεπτωκοτας εγειρον. Τους εστηκοτας ασφαλισαι. Των
κεκοιμημενων μνησθητι. Των εν ομολογιαι τας πρεσβειας προσδεξαι. Τους
ημαρτηκοτας και μετανοησαντας, συναρι θμησον μετα των πιστων σου. Τους
πιστους συναριθμησον μετα μαρτυρων σου. Μιμητας τους παροντας εν τωι τοπωι
τουτωι των αγγελων καταστησον. Και ημας τηι σηι χαριτι προς την σην κεκλημε νους
διακονιαν αναξιους οντας υποδεξαι.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Μνησθητι, Κυριε, και της πολεως ημων ταυτης, και των εν
ορθοδοξωι πιστει οικουντων εν αυτηι, και πασης πολεως και χωρας συν παντι τωι
κοσμωι αυτων. Και ρυσαι ημας απο λιμου και λοιμου, σεισμου και καταποντισμου
πυρος, και απο αιχμαλωσιας βαρβαρων, και απο των αλλοτριων μαχαιρων, και
επαναστασεως εχθρων τε και αιρετικων.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Μνησθητι, Κυριε, των προλαβον των οσιων Πατερων ημων
ορθοδοξων επισκοπων, και παντων των απ' αιωνος σοι ευαρεστησαντων, αγιων
Πατερων, πατριαρχων, αποστολων, προφητων, κηρυκων, ευαγγελιστων, μαρτυρων,
ομολογητων, 36.720 και παντος πνευματος δικαιου, εν πιστει Χριστου
τετελειωμενου.
Ἐκφωνησει. Ἐξαιρετως της παναγιας υπερενδοξου, αχραν του,
υπερευλογημενης δεσποινης ημων θεοτοκου και αειπαρθενου Μαριας. Του αγιου
ενδοξου προφητου, προδρομου, βαπτι στου, και μαρτυρος Ἰωαννου. Του αγιου
Στεφανου του πρωτοδιακονου και πρωτομαρτυρος. Και του αγιου και μακαριου
Πατρος ημων Μαρκου, του αποστολου και ευαγγελιστου. Και του εν αγιοις Πατρος
 
 
 

7
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

Γρηγοριου. Και ων εν τηι σημερον ημεραι την υπομνησιν ποιουμεθα, και παντος
χορου των αγιων σου, ων ταις ευχαις και πρεσβειαις, και ημας ελεησον, και σω σον
δια το ονομα σου το αγιον, το επικληθεν εφ' ημας.
Ὁ διακονος λεγει τα ∆ιπτυχα.
Ὁ ιερευς λεγει εν εαυτωι. Μνησθητι, Κυριε, των προκεκοιμημενων εν τηι
ορθοδοξωι πιστει πατερων ημων και αδελφων, και αναπαυσον τας ψυχας αυτων
μετα οσιων, μετα δικαιων. Ἔκθρεψον, συναψον εις τοπον χλοης, επι υδατος
αναπαυσεως, εν παραδεισωι τρυφης, και μετα τουτων ων ειπομεν τα ονοματα αυτων.
Τοτε μνημονευει ζωντων και νεκρων, και μετα διπτυχα ο ιερευς λεγει. Μνησθητι,
Κυριε, ων εμνησθημεν, και ων ουκ εμνησθημεν, πιστων και ορθοδοξων, μεθ' ων και
ημιν συν αυτοις ως αγαθος και φιλανθρωπος Θεος.
Ὁ λαος λεγει. Ἄνες, αφες, συγχωρησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Συ γαρ ει ο Θεος ημων, ελεη μων, ο μη βουλομενος τον
θανατον του αμαρτωλου, ως του επιστρεψαι και ζηιν αυτον. Ὁ Θεος, επισκεψον ημας
εν τωι σωτηριωι σου· ποιησον μεθ' ημων κατα την επιεικειαν σου, ο ποιων υπερ εκ
περισ σου ων αιτουμεθα, η νοουμεν· ινα σου και εν τουτωι καθως και εν παντι
δοξασθηι και υψωθηι και υμνηθηι, και ευλογηθηι και αγιασθηι το παναγιον και εντιμον,
και ευλογημενον σου ονομα, αμα τωι αχραντωι σου Πατρι και αγιωι Πνευματι.
Ὁ λαος λεγει. Ὡς ην, και εστι, και εσται.
Ὁ διακονος λεγει. Κατελθετε, οι διακονοι.
Ὁ ιερευς λεγει. Ειρηνη πασιν.
Ὁ λαος λεγει. Και τωι πνευματι σου. Προοιμιον της κλασεως.
Ὁ ιερευς λεγει. Ἰησου Χριστε, το σωτηριον 36.721 ονομα, ο τα θεια και
αχραντα και επουρανια ταυτα μυστηρια διατυπωσας· ο τους μεν ιερεις εν ταξει
υπηρετων στησας· δια δε της αορατου σου δυναμεως αυτα μεταστοιχειωσας. Ὁ τοις
καθαροις τηι καρδιαι επιφαινομενος, και τοις γνησιως προσιουσι δια σεαυ του *
παρεχοντος. Ὁ τοτε ευλογησας, και νυν ευλογησον. Ὁ τοτε αγιασας, και νυν
αγιασον. Ὁ τοτε κλασας, και νυν διαθρεψον. Ὁ τοτε διαδους τοις εαυτου μαθηταις
και αποστολοις, και νυν, ∆εσποτα, διαδος ημιν και παντι τωι λαωι σου, φιλανθρωπε,
παντοκρατορ, Κυριε ο Θεος ημων.
Ὁ διακονος λεγει. Προσευξασθε.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει. Ειρηνη πασιν.
Ὁ λαος λεγει. Και τωι πνευματι σου.
Ευχη της κλασεως. Ὁ ων, ο ην, ο ελθων, και παλιν ερχομενος· ο εν δεξιαι του
Πατρος καθημενος· ο αρτος, ο κατα βας εκ του ουρανου, και ζωην διδους τωι κοσμωι·
ο μεγας αρχιερευς, ο αρχηγος της σωτηριας ημων· το φως αληθινον το προ παντων
αιωνων. Ὃς ων απαυγασμα της δοξης, και χαρακτηρ της υποστα σεως αυτου του
ιδιου σου Πατρος· ο ευδοκησας και καταξιωσας κατελθειν εκ των υψωματων του
ουρα νου, εκ κολπων του απροσιτου φωτος, και αληθινου και αορατου μονου
Πατρος. Σαρκωθεις δε εκ Πνευματος αγιου, και εκ της πανενδοξου, αχραντου, αγιας
δεσποινης υμων Θεοτοκου, και αειπαρθενου Μαριας, και τελεως ενανθρωπησας· και
κατα μετα στασιν, την ανθρωποτητα αναλλοιωσας· ενωσας εαυ τωι καθ' υποστασιν,
αφραστως και απερινοητως, ατρεπτως δε και ασυγχυτως, ψυχην εχουσαν λογικην τε
και νοεραν, ουτως προηλθες εξ αυτης θεανθρωπωθεις· ομοουσιος Πατρι κατα την
θεοτητα, και ομοουσιος ημιν κατα την ανθρωποτητα. Ου δυο προσωπα ουν, ουδε δυο
μορφας ηγουν, ουδε εν δυσι φυσεσι γνωριζομενος, αλλ' εις Θεος, εις Κυριος, μια
 
 
 

8
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

ουσια, μια βασιλεια, μια δεσποτεια, μια ενερ 36.724 γεια, μια υποστασις, μια θελησις,
μια φυσις του Θεου Λογου σεσαρκωμενη, και προσκυνουμενη. Σταυρωθεις δε υπο
Ποντιου Πιλατου, και ομολογησας την καλην ομολογιαν· παθων και ταφεις και ανα
στας τηι τριτηι ημεραι, και ανελθων εις ουρανους, και καθισας εν τηι δεξιαι της
μεγαλωσυνης του Πατρος, πατησας τον θανατον, και τον ᾅδην σκυλευ σας,
συντριψας πυλας χαλκας, και μοχλους σιδη ρους συνθλασας, και τον αιχμαλωτον
Ἀδαμ ανα καλεσαμενος εκ φθορας, και ημας ελευθερωσας εκ της του διαβολου
δουλειας. ∆ι' ο δεομεθα και παρακαλουμεν σε, φιλανθρωπε, αγαθε, καταξιωσον ημας
εν καθαραι καρδιαι τολμαιν αφοβως επιβοασθαι τον παντων δεσποτην επουρανιον
Θεον, Πατερα αγιον, και λεγειν, κ. τ. λ.
Ευχη αλλη της κλασεως. Συ γαρ ει ο Λογος του Πατρος, ο προαιωνιος Θεος, ο
μεγας Ἀρχιερευς, ο επι σωτηριας του γενους των ανθρωπων σαρκωθεις και
ενανθρωπη σας, και προσκαλεσαμενος εαυτωι εκ παντων των εθνων γενος εκλεκτον,
βασιλειον ιερατευμα, εθνος αγιον, λαον εις περιποιησιν. ∆ι' ο δεομεθα, και
παρακαλουμεν σε, φιλανθρωπε, αγαθε Κυριε, μη εις ελεγχον και ονειδος, μη εις
κριμα, μηδε εις κατακριμα των ημετερων αμαρτιων γενηθητω η θυσια αυτη· υπερ
γαρ * των ασθενειων ημων προσ ηνεγκαμεν· αλλ' ωσπερ τα παναγια σου τιμια δωρα
ταυτα πασης αγιωσυνης εμπλησαι κατηξιωσας, δια της επιφοιτησεως του παναγιου
σου Πνευματος επ' αυτων, ουτως και ημων των αμαρτωλων, δουλων σου, αγιασαι
καταξιωσον τας ψυχας, τα σωματα, τα πνευματα, τας συνειδησεις, οπως
πεφωτισμενηι ψυχηι, ανεπαισχυντωι προσωπωι, καρδιαι καθαραι, συν ειδησει
ανυποκριτωι, ηγιασμενοις χειλεσιν, αγαπηι τελειαι, ελπιδι ασφαλει, τολμωμεν μετα
παῤρη σιας, ανευ φοβου, λεγειν την αγιαν προσευχην, ην μετεδωκας τοις ιδιοις τοις
αγιοις σου μαθηταις και ιεροις αποστολοις. Ὅταν προσευχησθε, ουτως προσ ευχεσθε
υμεις. Πατερ ημων, κ. τ. λ.
Ὁ λαος λεγει. Ἁγιασθητω.
Ευχη αλλη της κλασεως. Ευλογητος ει, Χριστε ο Θεος, ο παντοκρατωρ, ο
λυτρωτης της εαυτου Ἐκκλησιας· ω Λογε, ον προνοουσιν αυτον, και ανθρωπε, ον
προθεωρουσιν αυτον. Ὁ δια της ακαταληπτου αυτου σαρκωσεως, ετοιμασας ημιν
αρτον επουρανιον, τουτο το σωμα σου, ον εθου εν μυστηριον* και παναγιον εν τοις
απασιν. Ἐκερασας ημιν ποτηριον εξ αμπελου αλη θειας, εκ θειας και αχραντου σου
πλευρας. Ὁ και μετα δεδωκεναι το πνευμα εκχεων εξ αυτης αιμα και υδωρ, οις
αγιασμος τωι κοσμωι παντι. Κτησαι ημας, αγαθε Κυριε, τους αναξιους δουλους σου·
ποιησον ημας λαον περιουσιον, βασιλειον ιερατευμα, εθνος αγιον. Ἁγιασον και
ημας, ο Θεος, ωσπερ ηγιασας τα προκειμενα και αγια δωρα ταυτα, και εποιησας αυτα
αορατα εκ των ορατων, μυστηρια ων* προνοουσιν, αυτα σοι, Κυριε ο Θεος, ο Σωτηρ
36.725 ημων Ἰησους Χριστος. Συ ουν, Κυριε, δια της πολλης σου ευσπλαγχνιας
κατηξιωσας ημας δια του βαπτισματος γενεσθαι εις υιους και κληρονομους.
Ἐδιδαξας ημας τον τυπον της προσευχης ος εστιν εμμυστηριος, του προσευχεσθαι εν
αυτηι τον αχραν τον σου Πατερα. Συ ουν και νυν, δεσποτα Κυριε, καταξιωσον ημας εν
αγιασμενηι συνειδησει, και λο γισμωι αγαθωι ον πρεπει ..... ποθωι και παῤρησιαι αγαθηι
τολμαιν επικαλεισθαι τον εν τοις ουρανοις αγιον Θεον, Πατερα σου, και λεγειν.
Ὁ λαος λεγει. Πατερ ημων.
Και μετα το Πατερ ημων ο ιερευς λεγει. Ναι, Κυριε, Κυριε, ο δεδωκως ημιν
την εξουσιαν του πατειν επανω οφεων και σκορπιων, και επι πα σαν δυναμιν του
εχθρου, συντριψον και καθυποταξον τας κεφαλας των εχθρων ημων υπο τους ποδας
 
 
 

9
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

εν ταχει, και πασαν την κακοτεχνον αυτων επινοιαν την καθ' ημων διασκεδασον,
οτι συ ει βασιλευς ημε τερων* παντων, Χριστε ο Θεος· και σοι την δοξαν και την
ευχαριστειαν και την προσκυνησιν αναπεμ πομεν, καθ' εκαστην ημεραν, συν τωι
αναρχωι σου Πατρι, και τωι αγιωι Πνευματι, νυν, κ. τ. λ.
Ὁ διακονος λεγει. Τας κεφαλας υμων.
Ευχη της κεφαλοκλισιας. Ὁ κλινας ουρανους και κατελθων επι της γης, εις
σωτηριαν του γενους των ανθρωπων, ο της σης χα ριτος πασαν εξαπλωσας την
ευθηνιαν· ο ποιων παντα υπερ εκ περισσου, ων αιτουμεθα, η νοουμεν· φιλανθρωπε,
αγαθε, εκτεινον σου την χειρα την αορατον, την ευλογημενην, την μεστην ελεους
και οικτιρμων, και ευλογων ευλογησον τους δουλους σου, και καθαρισον αυτους
απο παντος μολυσμου σαρκος και πνευματος· και ποιησον ημας μετοχους και συσ
σωμους γενεσθαι τηι σηι χαριτι, οπως εν αγιοτητι και δικαιοσυνηι σοι την ικεσιαν
προσαγοντες*, και σοι πρεπει πασα δοξα, μεγαλοσυνη, κρατος τε και εξουσια, αμα τωι
αχραντωι σου Πατρι, και τωι αγιωι Πνευματι, νυν, κ. τ. λ.
Ευχη αλλη ομοιως. Προσχες, Κυριε Ἰησου Χριστε ο Θεος ημων, εξ αγιου του
κατοικητηριου σου, και απο θρονου της βασιλειας σου, και ελθε εις το αγιασαι ημας
τους επικλιναντας σου. Ὁ ανω τωι πατρι συγκαθημενος, και ωδε ημιν αορατως
συνων· και καταξιωσον τηι κραταιαι σου χειρι, μεταδουναι ημιν του αχραντου σω
ματος σου, και δι' ημων παντι τωι λαωι. Συ γαρ ει ο κλων και κλωμενος, και
ακλαστος· και σοι την δοξαν αναπεμπομεν, συν τωι Πατρι, και τωι αγιωι Πνευματι,
νυν, κ. τ. λ. 36.728
Ὁ διακονος λεγει. Προσχωμεν Θεωι μετα φοβου.
Ευχη της ελευθεριας Ειρηνη πασιν. Ὁ αμνος του Θεου, ο αιρων την αμαρτιαν
του κοσμου· το πανασπιλον αυτου αιμα διαχυσας επι την του κοσμου ζωην, και εις
λυτρον και ανταλλαγμα παντων, εαυτον παρεδωκας, εκ θανατου λυτρωσα μενος, εν
ωι κατειχομεθα, πεπραμενοι υπο την αμαρτιαν. Ὁ των φοβουμενων αυτον ποιων το
θελημα, και της δεησεως αυτων εισακουων, και σωζων αυτους. Ὁ του δικαιου Ἰωβ
εισακουσας ανισταμενος το πρωι και υπερ * παιδιων φιλτρων θυσιας προσαγαγων
ειπων, μηπως ενενοησαν υιοι μου πονη ρα εν τηι καρδιαι αυτων εναντι Θεου. Και
εμου του ελεεινου και αμαρτωλου, και αχρειου σου δουλου, ικετευω υπερ των σων
οικετων, πατερων μου και αδελφων, και υπερ της εμης αθλιοτητος. Ευμενει
προσωπωι και γαληνωι ομματι, επιδε εφ' ημας εν ταυτηι τηι ωραι· και παρες ουν ημιν
πασαν αθετη ριαν, και πασαν παραβασιν, και παρακοην νομου 36.729 και των σων
εντολων· ετι δε και πασαν συνειδησιν, και πασαν ενθυμησιν, και πασαις * πραξεσι,
και πασαις κινησεσι γεγωνυιαις εν εαυτοις, ημερικως τε και νυκτερικως επιδησαι
και κατακρατησαι κατα της ψυχης. Και αθωοσον αυτους απο πασης συνειδησεως
πονηρων, και πασης ακαρπου πραξεως, και παντος λογισμου πεπυρωμενου .....*
εστιν βεβηλα παρα την της ψυχης καθαροτητα. Χαρισαι αυτων την των αμαρτιων
επιγνωσιν, και τελειως απεχεσθαι απ' αυτων. ∆ωρησαι αυτοις μετανοιας
αγνοτητος*, και την εις σε επιστροφην· συ γαρ, ∆εσποτα Κυριε, επτωχευσας
εκουσιως εν τωι σε σαρκωθηναι, δια την του γενους ημων σωτηριαν· και διεῤρηξας
το καθ' ημων χειρογραφον, δια την επι του σταυρου των θειων σου παλαμων
εφαπλωσιν. Φεισαι παντων, ∆εσποτα φιλοψυχε, οτι τα συμπαντα δουλασα, και παρα
σου ημετερα αφετηρια, και ουδεν των επιτηδευματων των χειρων ημων· δι' ο την
σην βασιλειαν δοξαζομεν και ανυμνουμεν σε, Χριστε ο Θεος ημων, ατινα ν... λου...
ων... θορων. Πασαις ημεραις εως αιρετικων και εθνικων. Ἔμπλησον ημας του σου
 
 
 

10
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

φοβου, και κατευθυνον εις το αγαθον σου θελημα· συ γαρ ει ο Θεος ημων, και πρεπει
σοι δοξα, τιμη και προσκυνησις.
Ὁ ιερευς λεγει. Σωμα και αιμα.
Ὁ διακονος λεγει. Μετα φοβου Θεου προσχωμεν.
Ὁ ιερευς υψοι ∆εσποτικον και εκφωνησει· Τα αγια τοις αγιοις.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον. Εις Πατηρ αγιος, εις Υιος αγιος, εν Πνευμα
αγιον. Ἀμην.
Ὁ ιερευς λεγει. Ὁ Κυριος μετα παντων υμων.
Ὁ λαος λεγει. Και μετα του πνευματος σου. Ὁ ιερευς λεγει. Ευλογητος Κυριος
εις τους αιωνας. Ἀμην.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Ὁ ιερευς λεγει. Ειρηνη πασιν. Ὁ λαος λεγει. Και τωι πνευματι σου.
Ὁ ιερευς λεγει. Σωμα αγιον και αιμα τιμιον, αληθινον, Ἰησου Χριστου Υιου
του Θεου. Ἀμην.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Ὁ ιερευς λεγει. Σωμα αγιον και αιμα τιμιον, αληθινον, Ἰησου Χριστου Υιου
του Θεου. Ἀμην.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Ὁ ιερευς λεγει. Σωμα και αιμα Ἐμμανουηλ του Θεου ημων, τουτο εστιν
αληθως. Ἀμην.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Πιστευω, πιστευω, πιστευω και ομολογω εως εσχατης αναπνοης, οτι αυτη
εστιν η σαρξ η ζωοποιος, ην ελαβες, Χριστε ο Θεος ημων, εκ της αγιας δεσποινης
ημων Θεοτοκου, και αειπαρθενου Μαριας· και εποιησας αυτην μιαν συν τηι θεοτητι
σου, μη εν μιξει, μηδε εν φυρμωι, μηδε εν αλλοιωσει· και εμαρτυρησας επι Ποντιου
Πιλατου την καλην ομολογιαν, και παρεδωκεν* αυτην υπερ ημων παντων ... ερων
επι του ξυλου του σταυρου του αγιου, εν τωι θεληματι σου. 36.732 Ἀληθως πιστευω,
οτι θεοτης σου ουδ' ου μηδεποτε χωρισθεισα εξ ανθρωποτητος σου, εν ατομωι, ουδε
εν ριπηι οφθαλμου. Μετεδωκας αυτην εις λυτρωσιν, και εις αφεσιν αμαρτιων, και εις
ζωην την αιωνιον, τοις εξ αυτης μεταλαμβανουσι. Πιστευω οτι αυτη εστιν αληθως.
Ἀμην.
Ὁ λαος λεγει. Ἀμην.
Ὁ διακονος λεγει. Ἐν ειρηνηι και αγαπηι. Ὁ ιερευς εκφωνησει. Ἀκαταληπτε
θεε, Λογε αχωρητε, αΐδιε, δεχου παρ' ημων των αμαρτωλων, εξ αναξιων χειλεων,
υμνον, μετα των ανω δυναμεων· σοι γαρ πρεπει πασα δοξα, τιμη και προσκυνησις
συν τωι αναρχωι σου Πατρι, και τωι ζωοποιωι σου Πνευματι εις παντας τους αιωνας
των αιωνων. Ἀμην.
Ὁ λαος λεγει ψαλμον ρνʹ.
Ὁ διακονος λεγει. Συναχθητε και εισελθετε, οι διακονοι, μετ' ευλαβειας.
Ευχη ευχαριστιας μετα την μεταληψιν των αγιων μυστηριων.
Ὁ διακονος λεγει. Ἐπι προσευχης σταθητε. Ὁ ιερευς λεγει. Ειρηνη πασιν.
Ὁ λαος λεγει. Και τωι πνευματι σου.
Ὁ διακονος λεγει. Προσευξασθε υπερ της αξιας μεταληψεως.
Ὁ λαος λεγει. Κυριε ελεησον.
Ὁ ιερευς λεγει την ευχην ταυτην. Ευχαριστουμεν σοι, Λογε Θεου αληθινε, ο
εκ της ουσιας του αναρχου Πατρος, οτι ουτως ηγαπησας ημας και εδωκας σεαυτον
υπερ ημων*, εσφαγιασθης. Κεχαρισας ημιν, δια του αχραντου σου σωματος, και του
τιμιου σου αιματος, την απολυτρωσιν, ως κατηξιωσας ημας νυν, φιλανθρωπε, ινα
 
 
 

11
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

λαβωμεν εξ αυτων ευχαριστια*. ∆ιο εξομολογουμεν σοι νυν, φιλανθρωπε, αγαθε,
και σοι την δοξαν, και την τιμην, και την προσκυνησιν διηνεκως αναπεμπομεν, συν
τωι αναρχωι σου Πατρι και τωι αγιωι σου Πνευματι, νυν, κ. τ. λ.
Ὁ διακονος λεγει. Τας κεφαλας υμων τωι Κυριωι κλινατε.
Ευχη της κεφαλοκλισιας. Ὁ ων, ο ην, ο ελθων εις τον κοσμον του φωτισαι
αυτον· ο σαρκωθεις, ενανθρωπησας, και σταυρωθεις δι' ημας, και παθων εκουσιως
σαρκι, και μεινας απαθης, ως Θεος· και ταφεις, και αναστας τηι τριτηι ημεραι, και
ανελθων εις ουρανους, και καθισας εν δεξιαι της μεγαλοσυνης της δοξης του Πατρος,
το τε θειον, και αγιον, και ομοουσιον, και ομοδυναμον, και ομοδοξον, και συναΐδιον
Πνευμα καταπεμψας επι τους αγιους σου μαθητας, και αποστολους, και δια τουτου
φωτισας μεν αυτους, δι' αυτων δε πασαν την οικουμενην, Χριστε, ο αληθινος Θεος
ημων. .... και Γαβριηλ και Ῥαφαηλ. Και των αγγελων τετραμορφων ζωων
ασωματων· και των αγγελων, εικοσι τεσσαρων πρεσβυτερων. Του αγιου ενδοξου,
προφητου, προδρομου, βαπτιστου, και μαρτυρος Ἰωαννου. Του αγιου Στεφανου του
πρωτοδιακονου και πρωτομαρτυρος. 36.733 Των θειων, ιερων, ενδοξων αποστολων,
αθλοφορων προφητων, και καλλινικων μαρτυρων. Και του αγιου και μακαριου
Πατρος ημων Μαρκου του αποστολου και ευαγγελιστου, και παντων των αγιων σου.
Και σωσον, και ελεησον, και ευλογησον παντα Χριστιανον. Και σοι την δοξαν και
τιμην, και προσκυνησιν συν τωι αναρχωι σου Πατρι και τωι αγιωι Πνευματι νυν και αει.
Ἐν ειρηνηι του Θεου ετελειωθη η θεια Λειτουργια, η ωρισμενη τωι εν αγιοις
Πατρι ημων Θεολογωι Γρηγοριωι.

 
 
 

12
Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.


