De paradiso (recensio LF) [Sp.]
75a Και εφυτευσεν ο θεος παραδεισον εν Ἐδεμ κατα ανατολας και εθετο εκει
τον ανθρωπον, ον επλασεν. Νοησωμεν, ακροαται, αξιαν θεου φυτειαν και
παραδεισον πρεποντα τηι φιλοκαλιαι του τοιουτου και τηλικουτου δημιουργου. εν
μεν γαρ τοις κατοπιν ειρηται Βλαστησατω η γη βοτανην χορτου, ξυλον καρπιμον
σπειρον σπερμα, ποιουν καρπον· και εγενετο ουτως. ενταυθα δε παλιν λεγει Και
εφυτευσεν ο θεος παραδεισον εν Ἐδεμ. ει απο των κοινων ξυλων ενεπεπληστο ο
παραδεισος, ειχεν αν την οικειαν συστασιν απο της πρωτης γενεσεως των φυτων,
και ουκ εδειτο εξαιρετου φυτειας του θεου τα εν αυτωι υστερον αναφυεντα δενδρα.
νυν δε ετερα πολυ διαφορωτερα και τωι ειδει και τηι γευσει των προαναδοθεντων εκ
της γης αυτοματως τα εν τωι παραδεισωι υστερον υπ' αυτου του θεου φιλοτεχνηθεντα
παντοια γενη φυτων καθειστηκει, και υπ' αυτης δηλοποιειται σαφως της γραφης.
Και εξανετειλε, γαρ φησιν, ο θεος ετι εκ της γης παν ξυλον ωραιον εις ορασιν και
καλον εις βρωσιν. ωσπερ γαρ τον ανθρωπον εξαιρετου της πλασεως παρα τα λοιπα
ζωια ηξιωσεν, ουτω και το ενδιαιτημα του ανθρωπου 76a της ιδιας αυτου χειρος
εργον εποιησε, τοπον επιλεξαμενος υπερφεροντα της ολης κτισεως και δια το υψος
ανεπισκοτητον, θαυμαστον τωι καλλει, ασφαλη τηι θεσει, λαμπρον τηι κατα παντων
υπεροχηι και τωι καταλαμπεσθαι πασαις ταις των αστρων ανατολαις, αερι
διαυγεστατωι περιχεομενον και την εκ των ωρων ευκρασιαν ηδιστην τε αμα και
βελτιστην εχοντα. εκει ουν εφυτευσεν ο θεος τον παραδεισον, οπου ουκ ανεμων βια,
ουκ αμετρια ωρων, ου χαλαζα, ου πρηστηρες, ου λαιλαπες, ου σκηπτοι, ου χειμερινη
πηξις, ουχ υγροτης ηρινη, ου θερινη πυρωσις, ου φθινοπωρινη ξηροτης, αλλ'
ευκρατος και ειρηνικη συμφωνια των ωρων εκαστης τωι ιδιωι καλλει κεκοσμη μενης
και μη επιβουλευομενης παρα της γειτονος. ουτε γαρ τοις ηρινοις καλλεσι το θερος
προτρεχον τυχον του ιδιου καιρου ελυμαινετο ουτε παλιν οι θερινοι και
μετοπωρινοι καρποι τηι του αερος αταξιαι πολλακις προκαταφλεχθεντες ερρυΐσκοντο
και απωλοντο· πασαι δε τον τοπον εκεινον ευτακτως αι ωραι περιεχορευον
αλληλαις ομαλως και αλυπως περιπλεκομεναι και συνδουμεναι, και τα παρ' εαυτης
εκαστη κατα τον ιδιον καιρον δωροφορουσα εξαιρετα και ανεπιβουλευτα. 77a και
η γη δε εκεισε πιων και μαλακη και ολως ρεουσα γαλα και μελι και προς πασαν
καρπογονιαν επιτηδεια, υδασι γονιμωτατοις καταρρυ τος· περικαλλη δε και ηδεα τα
υδατα και σφοδρα λεπτα και διαφανη, πολυ μεν εκ της οψεως εχοντα το τερπνον
πλεον δε του τερπνου το ωφελιμον παρεχομενα.
Προτερον μεν ουν αυτον εδημιουργησε τον τοπον αξιον της υποδοχης των
του θεου φυτευματων, επειτα δε ενεφυτευσεν αυτωι παντοδαπα καλλη δενδρων
οψιν τε ομου χαριεστατην και απολαυσιν ηδιστην τωι ανθρωπωι χαριζομενα. πως σοι
δυνηθω υπ' οψιν εναργως αγαγειν τα καλλη της πατριδος, οθεν εκπεπτωκας, ινα
περιαλγησας αξιως επι τηι τουτων στερησει δυνηθηις οψε ποτε εκ της εξοριας
ανακαλεσασθαι σεαυτον και προς εκεινα παλινδρομησαι τα βεβαια καλα και τερπνα
και αμιγη των φαυλων και λυπηρων; εισι μεν γαρ κανταυθα λειμωνες ευανθεις και
την θεαν περικαλλεις, αλλα το τουτων χαριεστατον τηι διανοιαι φαντασθητι. πως το
ροδον μετα της ακανθης εστιν ωδε κεκρυμμενον, εχον την αηδιαν τηι χαριτι
συνδρομον και μονονουχι διαμαρτυρομενον ημιν οτι τα τερπνα παντα του τηιδε βιου,
ω ανθρωποι, τοις λυπηροις αναμεμικται. 78a τωι οντι γαρ ουδεν των ανθρωπινων
αγαθων ακραιφνες, αλλα πασηι κο σμικηι ευφροσυνηι ευθυς η λυπη συμπαραπεπηγε·
τωι γαμωι η χηρεια, τηι παιδοτροφιαι η μεριμνα, τηι ευτεκνιαι η αποβολη, ταις
περιφανειαις αι ατιμιαι, ταις ευημεριαις αι ζημιαι, ταις τρυφαις αι παρεσεις, ταις
υγειαις αι αρρωστιαι. ανθηρον το ροδον, αλλ' εμοι κατηφειαν εμποιει· οσακις γαρ αν
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

1

ιδω το ανθος, της αμαρτιας αναμιμνησκομαι της εμης, δι' ης ακανθας η γη και
τριβολους ανατελλειν κατεδικασθη. ενταυθα μεν ουν ολιγοχρονιος των ηρινων
ανθεων η χαρις ετι ποθουντας ημας επιλειπουσα· ου γαρ εφθημεν δρεψαμενοι και εν
ταις χερσιν ημων απεμαρανθη. εκει δε το ανθος ου προς βραχυ διαλαμπον ειτα
εκλειπον, αλλα διαρκες το τερπνον εχον και αΐδιον, χαριεσσαν την οψιν και
αθανατον, ασυντελεστον την απολαυσιν· η ευωδια ακορεστος, η ευχροια διηνεκως
εξαστραπτουσα. ου βιαι ανεμων παραλυπουσιν, ου νεομηνιαι απομαραινουσιν, ου
παγετοι αποπνιγουσιν, ουχ ηλιου φλογωσις καταφρυσσει· αλλα πνευμα μετριον,
λεπτην και ηδειαν τινα παρεχομενον αυραν και κουφως αυτοις και προσηνως
επιπνεον, αδαμαστον χρονωι και αμαραντον την χαριν αυτων διασυζει. τα δε των
φυτων καλλη αξια και αυτα της δημιουργιας και φυτειας του κτισαντος· οσα
φρυγανικα και οσα ενθαμνα, τα μονοστελεχα, τα πολυκλαδα, τα υψικομα, τα
αμφιθαλη, τα φυλ λοβολα, τα αειφυλλα, τα γυμνουμενα, τα αειθαλη, τα καρπιμα, τα
79a ακαρπα· τα μεν τηι χρειαι υπηρετουμενα, τα δε προς απολαυσιν συμβαλ λομενα·
παντα μεγεθει και καλλει διαφεροντα, κατασκια τοις κλαδοις, βρυοντα τοις καρποις,
αλλοις αλλην χρειαν ομου και τερψιν αφθονως αποπληρουσιν. εκαστου γαρ των
καρπων τουτων πολυ μεν το χαριεν, πλεον δε παλιν του τερπνου το χρειωδες.
Ποιος λογος παραστησει σοι της ηδονης εκεινης το υπερβαλλον; εαν γαρ
συγκρινηι τοις ωδε τα εκει, καθυβριζει μαλλον τηι παραθεσει αποπιπτουσης πολυ της
εικονος προς την του πρωτοτυπου αληθειαν. παντα τελεια, παντα ωριμα, ου κατα
μικρον αυξηθεντα· ου γαρ απο ανθους επι την ακμην τωι χρονωι προερχεται, αλλ'
αυτοθεν μετα της οικειας ακμης εκφυεντα, και αποτελεσματα φυσεως ουκ
ανθρωπινης επιτεχνησεως. εκει και ορνιθων παντοδαπων γενη τωι τε των πτερων
ανθει και τωι της φωνης λιγυρωι απολαυσιν τινα θαυμαστην προστι θεντα τοις
ορωμενοις· ωστε δια πασων των αισθησεων ευωχεισθαι τον ανθρωπον τα μεν
ορωντα, τα δε ακουοντα, αλλων απτομενον, αλλων οσφραινομενον, ετερων
απογευομενον. συν τοις ορνισι δε και χερ σαιων ζυων παντοδαπων θεαματα,
παντων ημερων, παντων συνηθων αλληλοις και ακουοντων και φθεγγομενων
ευσυνοπτα. ου φρικτος ο οφις τοτε, αλλα προσηνης και ημερος, ουκ αγριον
επικυμαινων και ερπων κατα προσωπον της γης, αλλ' υψηλος επι ποδων βεβηκως.
τοιαυτα μειλιχια και τα λοιπα παντα αλογα ζωια, οσα νυν ατιθασσα παντελως και
αμειλικτα. Ἐκει ουν εθετο ο θεος τον ανθρωπον ον επλασεν. αλλαχου επλασε κακει
εισηγαγεν. ωσπερ γαρ τους φωστηρας πρωτον μεν εποιησεν επειτα δε εθετο εν τωι
στερεωματι, ουτω και τον ανθρωπον επλασε μεν χουν απο γης, εθετο δε εν τωι
παραδεισωι. σημειωσαι δε οτι ουκ ειρηται ον εποιησεν, αλλ' Ὃν επλασεν. ο γαρ
εποιησε, το Κατ' εικονα εστιν· τουτο δε ασωματον. το δε ασωματον τοπωι
απεριγραπτον. ομως μεντοι ακολουθει εξ αναγκης τωι πλασματι και το ποιημα,
τουτεστι τωι σωματι η ψυχη. ομου γαρ ειναι δει το συνθετον, αλλα προηγουμενως
μεν του σωματος ο τοπος, η ψυχη δε κατ' επακολουθησιν περικλειεται τοπωι δια της
προς το σωμα σχεσεως η ανακρασεως, αλλ' ουκ εκ της οικειας φυσεως ειτουν της
νοερας ουσιας. Ἆρα σε ευφρανα τηι διηγησει των του παραδεισου τερπνων η πλεον
ελυπησα τηι των φθαρτων παραθεσει; παντως γαρ σου η διανοια υψηλα και
υπερκοσμια φρονουσα, οια δη το πολιτευμα εχουσα εν ουρανοις και προς την ανω
αξιαν αφορωσα, τα της επαγγελιας ενενοει και περιεσκοπει ακουσεσθαι τι των
επηγγελμενων ημιν 81a αγαθων, α ουτε οφθαλμος ειδεν ουτε ους ηκουσεν ουτε επι
καρδιαν ανθρωπου ανεβη. τις ουν ο διηγουμενος, ει οφθαλμος ουκ ειδεν; ει ους ουκ
ηκουσεν, πως το σον υποδεξεται; ει επι καρδιαν ανθρωπου ουκ ανεβη, πως η
ημετερα χωρησει διανοια; ουτε ουν τα σωματικα εκβαλλομεν και τα πνευματικα
επιζητουμεν. ως γαρ επι του νομου ην μεν και το αισθητον, αλλα τυπον εποιει του
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

2

νοητου, ουτω και τον παραδεισον νοουμεν μεν και σωματικως, αλληγορουμεν δε
και πνευματικως.
Ἐφυτευσεν ο θεος παραδεισον εν Ἐδεμ κατα ανατολας. τα μεν ονοματα των
φυτων σεσιωπηται, ο δε τοπος, εν ωι εφυτευσε, δεδηλωται, τουτεστιν εν τηι τρυφηι·
Ἐδεμ γαρ τρυφη ερμηνευεται. αρα ουν τρυφην την δια στοματος ονομαζει την τηι
κοιλιαι παραδιδομενην και ης τελος ο αφεδρων, και τουτο εστιν η παρα θεου χαρις
περι τον ανθρωπον γαστρος πληρωσις και σαρκος ευπαθεια και διαχυσις ηδονην
εμποιουσα; η τουτο μεν ειπειν ουδε ευσεβες; ακολασιας γαρ που και υβρεως και
παντων ομου των απηγορευμενων εφοδιον υπερπιαινειν το σωμα και καταβαπτιζειν
τωι πληθει των βρωματων την ενοικουσαν ψυχην ευκαταφορον ποιουντα προς
πασαν αμαρτιαν. ουκουν αλλην χρη νοησαι τρυφην αξιαν θεου, ινα και η φυτεια
πρεπουσα τηι γεωργιαι του θεου 82a λογισθηι. τις ουν δυναται γενεσθαι τρυφη αγιοις
αρμοττουσα; ακουσον του λεγοντος· Κατατρυφησον του κυριου, και δωσει σοι τα
αιτηματα της καρδιας σου. Ἐπει ουν απειρον το ποικιλον της αρετης και το καλλος
αμηχανον, απο της πολυτροπου του θεου σοφιας την αρχην ειληφοτα, δια τουτο
γεγραπται οτι Ἐφυτευσεν ο θεος παραδεισον ουχι κατα ανατολην, αλλα Κατα
ανατολας. εκαστον γαρ των πεφυτευμενων παρα του κυριου φυτων εν ιδιωι φωτι
αρετης κεκαλλωπισμενον εξηστραπτεν. εκει Του ποταμου τα ορμηματα του
ευφραινοντος την πολιν του θεου. αλλαχου δε Χειμαρρους τρυφης ονομαζεται,
τρεφων και αυξων των νοητων εκεινων φυτων τα καλλη, οστις και εν τοις εξης της
προκειμενης γραφης λεγεται Ποταμος ο πορευομενος εξ Ἐδεμ ποτιζειν τον
παραδεισον. Ἐν μεν ουν τοις κατοπιν εγεγραπτο οτι προτερον την κτισιν πληρωσας
ουτως επεισηγαγεν εις αρχην οιονει και κυριοτητα ταυτης τον ανθρωπον, νυν δε το
αναπαλιν προτερον επλασε τον ανθρωπον και τοτε εφυτευσε τον παραδεισον. η δε
αιτια οτι εκει μεν, ινα πληρωσηι τον οικον, τον οικοδεσποτην ευθυς επεισηγαγε και
ινα μη πενητα κτισας υστερον την ευποριαν αυτωι χαρισηται, ενταυθα δε την εκ
προκοπης τελειωσιν χαρισαμενος αλλαχου εκτισε και υστερον εγκατοικιζει τωι
παραδεισωι, ινα το διαφορον καταμαθων της τε εξω ζωης και της εν παραδεισωι
διαγωγης εκ της συγκρισεως εκατερων και αυτης της πειρας γνωρισηι μεν την
υπεροχην του εν αυτωι καλλους, φοβηθηι δε της εκπτωσεως την ζημιαν. 83a Ἵνα δε
νοησηις φυτειαν αξιαν θειας χειρος και εργασιας, μνησθητι των εν τωι ευαγγελιωι
παρα του κυριου προς τους μαθητας ειρημενων οτι Ὑμεις εστε τα κληματα, και ο
πατηρ μου ο γεωργος εστι· δηλονοτι ως παρ' αυτου φυτευθεντες. ταυτης εισι της
φυτειας και οι εν τωι οικωι κυριου πεφυτευμενοι, ως γεγραπται, και εν ταις αυλαις
του θεου ημων εξανθουντες. το δ' αυτο και εν τωι προφητηι· Ἐγω εφυτευσα αμπελον
καρποφορον πασαν αληθινην. ο δε μιμητης του Χριστου Παυλος αποτολμαι και λεγει
οτι Θεου συνεργοι εσμεν· θεου γεωργιον εστε· Ἐγω εφυτευσα, Ἀπολλως εποτισεν, ο
δε θεος ηυξησεν. και ο δικαιος δε ο παρα τωι ∆αβιδ ωμοιωται τωι ξυλωι τωι
πεφυτευμενωι παρα τας διεξοδους των υδατων, ο τον καρπον αυτου δωσει εν καιρωι
αυτου και το φυλλον αυτου ουκ απορρυησεται· και παλιν ∆ικαιος ως φοινιξ ανθησει·
και Ἄμπελον εξ Αιγυπτου μετηρας, εξεβαλες εθνη και κατεφυτευσας αυτην.
Πειραθητι τοινυν δια των τοιουτων διδαγματων εν περινοιαι γενεσθαι του
παραδεισου εκεινου και φθασαι και αυτος εις τας αυγας του θειου φωτος· ενθα το
φως της γνωσεως ανατελλει, ενθα ο παραδεισος της τρυφης πεφυτευται. καν χωριον
δε τι νοηις σωματικον, δεκτικον των αγιων, εν ωι παντες οι επι γης διαλαμψαντες εν
εργοις αγαθοις διαιτωνται της του θεου απολαυοντες χαριτος κατα αξιαν αμοιβην
και της αληθινης και μακαριας τερπνοτητος, ουκ αποπιπτεις ταχα ουδ' ουτως της
πρεπουσης περι αυτου εικασιας. εκει γ' ουν ερριζωμεναι εισι και παγιως
ερηρεισμεναι αι αγαθαι δυναμεις, λειτουργοι των αγιων, αις ο ανθρωπος παρεδοθη
 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

3

αρτιγενης ων και πολλης δεομενος 84a συγγυμνασιας προς την τελειωσιν. εν ωι το
συστημα των αγιων, εν ωι αι ανατολαι του φωτος, εν ωι η τρυφη της ψυχης, εκει
εθετο τον ανθρωπον ο θεος. αν μεν ουν σαρκινος ηις και μεγαλην ηγηι την των
αισθητων απολαυσιν, εχεις την υπογραφην του σωματικου εκεινου παραδεισου και
την ηδιστην εμφορησιν, και προς ταυτα επειγου ως εκει ευρησων χορηγιαν τρυφης
αδιαλειπτον. ει δε πνευματικος ει και ανωτερα φρονεις των σαρκικων απολαυσεων,
αναβα τηι διανοιαι προς τα καλλη των αγγελων, καταμαθε τους εν αυτοις της
δικαιοσυνης καρπους, ενοπτρισθητι τον ποταμον του θεου τον πεπληρωμενον
υδατων, ου Τα ορμηματα ευφραινουσι την πολιν του θεου, Ἧς τεχνιτης και
δημιουργος ο θεος. εκεινην την πολιν διαρρεει ο ποταμος ουτος ο αρχομενος εξ
Ἐδεμ, ο ποτιζων τον παραδεισον. παντα ταυτα τηι διανοιαι καταμαθων δοξαζε τον
τουτων δημιουργον τον τα τοσαυτα και τηλικαυτα αγαθα δια σε και την σην
απολαυσιν πεποιηκοτα και τοιαυτης δοξης σε αξιωσαντα, ει προς αυτον αει
επιστρεφεις και συνιεις, παρ' ου και εφ' ωι εις το ειναι παρηχθης· οτι αυτωι πρεπει η
δοξα εις τους αιωνας των αιωνων. αμην.

 
 

Ερευνητικο εργο: ∆ΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΠΙΣΤΗΣ – ΨΗΦΙΑΚΗ ΠΑΤΡΟΛΟΓΙΑ.
Εργαστηριο ∆ιαχειρισης Πολιτισµικης Κληρονοµιας, www.aegean.gr/culturaltec/chmlab.
Χρηµατοδοτηση: ΚΠ Interreg ΙΙΙΑ (ETΠΑ 75%, Εθν. ποροι 25%).
Πανεπιστηµιο Αιγαιου, Τµηµα Πολιτισµικης Τεχνολογιας και Επικοινωνιας, © 2006.
Επιτρεπεται η ελευθερη χρηση του υλικου µε αναφορα στην πηγη προελευσης του.

4


